1, 2 eta 3.....Jolastera!!

Taula

noreply@blogger.com (Janire Morillo) — Sun, 20 Jan 2008 12:24:00 +0000

noreply@blogger.com (Janire Morillo) — Thu, 10 Jan 2008 17:15:00 +0000

Jolas bakoitzak zein balio sustatzen dituen jakin behar dugu eta gure seme-alabek hainbat jolas egin ditzaten sustatu behar dugu

noreply@blogger.com (Janire Morillo) — Sat, 05 Jan 2008 16:09:00 +0000

•Gure seme-alabek egiten dituzten jolasek edo erabiltzen dituzten bideo-jokoek zein eduki edo balio transmititzen dituzten ikusi behar dugu.
•Kooperazio eta arauen inguruko jolasak egin eta sustatu behar ditugu.
•Jolasak eta pantailen aurrean egoteko denbora txandakatu behar ditugu (ikusi familia eta teknologia berrien inguruko dokumentua gure web gunean: http://www.bilbao.net/ Familian hazi eta hezi).
•Alde batera utzi behar ditugu portaera erasotzaileak sustatzen dituzten jolasak.

Gure seme-alabekin jolastu behar dugu eta beste

noreply@blogger.com (Janire Morillo) — Sat, 05 Jan 2008 16:08:00 +0000

•Egunero, ordu erdi batez jolas ezazu zure seme-alabekin (Maite Garaigordobil, 2007ko maiatzeko elkarrizketa)
•Familiako elkarbizitzak jolasteko aukera ugari eskaintzen ditu: jolas fisikoak, fikziozkoak, arauen ingurukoak, mahai-jokoak.
•Jolasa eginez, gure seme-alaben arrisku-portaerak prebenitzen ditugu eta haien adimen-osasuna errazten dugu.
•Jolasak gure seme-alabekiko loturak indartzen ditu, eta pertsona seguruagoak izaten laguntzen die.
•Gure seme-alabek egunero beste haurrekin jolas egin dezaten ahalegindu behar dugu.

Jolasak gure seme-alaben garapen psikologikoa bultzatzen du; jolasik gabe, garapena oso eskasa da

noreply@blogger.com (Janire Morillo) — Sat, 05 Jan 2008 16:07:00 +0000

•Jolasak garapen soziala eta emozionala bizkortzen ditu:

+ Mundu sozialaren ezagutza errazten du: medikuetara, suhiltzaileetara eta abarretara jolastea.
+ Arauak ulertzea eta praktikatzea errazten du, demokratikoki elkarrekin bizitze aldera.
+ Gainerakoekin harremanetan nola jarri erakusten du.
+ Portaera altruistak eta laguntza ematekoak errazten ditu.
+ Portaera oldarkorrak eragozten ditu.
+ Arrazen arteko integrazioa bultzatzen du.
+ Frustrazioa onartzeko gaitasuna bultzatzen du: galtzen jakitea.
+ Oreka psikologikoa eta osasun mentala errazten ditu; esate baterako, agresibitatea desbideratuaz.

Jolasak gure seme-alaben garapen psikologikoa bultzatzen du; jolasik gabe, garapena oso eskasa da

noreply@blogger.com (Janire Morillo) — Sat, 05 Jan 2008 16:03:00 +0000

•Jolasak adimenaren garapena suspertzen du:

+ Egitura mentalak sortzen eta garatzen ditu.

+ Pentsamendu abstraktuaren garapena errazten du fikzioaren bitartez: errealetik haratago dagoen hura.

+ Besteen desira, asmo eta egoera mental eta emozionalekiko harremana errazten du.

+ Komunikatzeko premia eta hizkuntzaren garapena bultzatzen ditu.

+ Eskolarako eta adimenaren errendimendurako oinarrizko prozesuak bultzatzen ditu: arreta eta memoria.

Jolasak gure seme-alaben garapen psikologikoa bultzatzen du; jolasik gabe, garapena oso eskasa da

noreply@blogger.com (Janire Morillo) — Sat, 05 Jan 2008 15:57:00 +0000

•Jolasak mugimen-garapena suspertzen du:

+Ikusmena eta mugimenduaren arteko koordinazioa errazten du: jarduera oso garrantzitsua da irakurtzeko eta idazteko eta beste trebetasun askotarako.

+ Erritmoak barneratzea errazten du musikaren eta dantzaren bitartez: norberaren kontrola garatzeko jarduera garrantzitsua da: mugimenduen kontrol kortikala (garunekoa).

+ Nork bere burua eta ingurunea ezagutzea errazten du, ingurunearen gaineko ekintza fisikoaren bitartez: garrantzitsua da gauzak hartzea, miaztea, soinuak entzutea, e.a.

Jolasa garrantzia duen jarduera da-

noreply@blogger.com (Janire Morillo) — Sat, 05 Jan 2008 15:55:00 +0000

•Jolasa jarduera pribilegiatua da. Gizakia gehien jolasten duen espeziea da. Jolasa luxua da, izaki adimentsu bezala eta elkarrekin bizitzeko garatzen laguntzen baitigu.

•Haurtxoek eta haur txikiek ez badute jolasten, komeni da espezialistari kontsultatzea.

•Jolasaren bidez, haurrek eta helduek oreka psikologikoa lortzen dute.

•Gizakiarentzat jolasa bat-bateko jarduera da, baina estimulu egokiekin sustatu daiteke.

Zer jakin behar dute gurasoek?

noreply@blogger.com (Janire Morillo) — Sat, 05 Jan 2008 15:53:00 +0000

1.Jolasa garrantzia duen jarduera da.

2.Jolasak gure seme-alaben garapen psikologikoa bultzatzen du; jolasik gabe garapena oso eskasa da.

3.Gure seme-alabekin jolastu behar dugu eta beste haurrekin jolastera bultzatu behar ditugu.

4.Jolas bakoitzak zein balio sustatzen dituen jakin behar dugu eta gure seme-alabek hainbat jolas egin ditzaten sustatu behar dugu.

noreply@blogger.com (Janire Morillo) — Sat, 05 Jan 2008 15:44:00 +0000

JOLASAK, HAURRAREN GARAPENERAKO TRESNA

Helduen ikuspegitik, jolasa garrantzi handiko elementua da haurraren garapenaren hainbat alderdi lantzeko. Jolasa garrantzizkoa da haurraren gorputzaren hazieran. Haurrak bere giharrak dantzan jartzen ditu jolasean egiten dituen mugimenduekin.
Jolasak gauzak aurkitzen eta esperimentatzen ere laguntzen du. Haurrak distantzia eta espazioa kalkulatzen ikasten du, gauzak eta jostailuak manipulatuz; eta euren forma, neurri, tenperatura eta bestelako elementuez ohartzen da. Pentsamendua ordenatzeko ere lagungarri da Haurra denboran kokatzen da, espazioaren nozioak barneratzen ditu, bere hipotesi propioak egiaztatzen ditu, eta ezagutzak lantzen ditu. Azkenik, balio terapeutikoa ere izan dezake.
Egunerokotasunetik ihes egiteko aukera ematen du, eraberritzea eragiten du, eta gordeta dagoen energia guztia askatzen laguntzen du.

noreply@blogger.com (Janire Morillo) — Sat, 05 Jan 2008 15:43:00 +0000

JOLASEN GIZARTE BALIOA

Hainbat arrazoi medio (gutxiago jolasten dute haurrek herri edo auzoetako karriketan, jostailuen merkataritzak eragin basatia du, lehiakortasun akademikoen gizarte delakoan bizi gara…), jolas libre edo bat-batekoa desagertzen joan da. Orain dela denbora gutxi arte erabiltzen ziren jolasak galtzen joan dira, transmisio naturalaren katea eten egin baita (familia,
kalea), eta gehienek oso gune zehatzetan eta ozta-ozta iraun dute.
Produktibitatea helburu dugun gizarte honetan, helburua produktu bat sortzea ez duen beste edozein jarduera denbora galtzetzat hartzen da. Horixe da aisialdiak eta jolasak apurtu nahi duen uste okerra, jolasa denbora irabazteko bitarteko bat baita. Euskal jolasa ezkutuan dagoen altxortzat jo daiteke, eta altxor horrek jolaserako espazioa eta denbora berreskuratu eta jolasak sortzeko gaitasuna sustatzeko aukera emango digu.
Madrileko ostatu bateko horman, kartel bat dago: Debekatuta dago abestea, dio.
Rio de Janeiro aireportuko horman, kartel bat dago: Debekatuta dago maletak eramateko orgatxoekin jolas egitea.
Beraz: oraindik ere bada abesten duenik, oraindik ere bada jolas egiten duenik.
Eduardo Galeano

noreply@blogger.com (Janire Morillo) — Sat, 05 Jan 2008 15:41:00 +0000

JOLASAK, KULTURAREN TRANSMISIORAKO TRESNA

Jolasteko moduaren bidez herri baten identitatea transmititzen da; eta, haurren artean, kultura sormen eta transmisio handiena jolastuz bideratzen da. Euskal jolasek Euskal Herriko ohiturak ezagutzeko aukera ematen dute: garai batean zertan eta nola jolasten ziren, zer baliabide erabiltzen zituzten, non jolasten ziren…
Kristalezko kanikarik ez zenean, fruituekin egiten ziren gaur egun kanikekin egiten diren jolasak. Horien lekuko dira intxaurrak erabiltzen ziren jokoak (intxaurreta, amia barruan, lau lauka, botxo…)
Beste hainbeste esan daiteke jolas jarduera horietan erabiltzen ziren esaera eta esamoldeei buruz, abesti, dantza eta ipuinei buruz, horietako asko erdaraz erabiltzen baitira egun. Beraz, eta laburbilduz, euskal jolasak Euskal Herriko historia hurbila (arlo bat bederen) ezagutzeko bide zuzena direla esan daiteke.

noreply@blogger.com (Janire Morillo) — Sat, 05 Jan 2008 15:39:00 +0000

JOLASAK, HIZKUNTZAREN NORMALIZAZIORAKO TRESNA

Jolasa, ekintza askea izateaz gain, ezagutzak oharkabean jasotzeko tresna ezin hobea da, hizkuntza barneratzeko tresna, besteak beste. Alde batetik, hizkuntza formala lantzeko erabil daitekeen teknika da; baina, batez ere, hizkuntza ez formala sustatzeko da baliagarria. Hau da, euskara kalera ateratzeko modu bat da: abestiak, esamoldeak, hiztegia…
Nabarmentzekoa da jolasaren bitartez hizkuntzaren erabilera ludikoa ahalbidetzen dela; horrek berebiziko garrantzia du hizkuntzaren normalizazio prozesuan. Euskaraz jolas egiten ondo pasatuko du haurrak, gustura sentituko da, eta jarduera dibertigarriekin lotuko du euskara. Gainera, euskarak, normalizazio prozesua gauzatzeko, bizitzaren arlo guztietan presentzia behar du, baita jolasetan ere. Haurrak ikusi behar du euskara bizitzako esparru guztietan erabil dezakeela, ez duela erdal erregistroetara jo beharrik jolasteko behar dituen esamoldeak edo esaerak aurkitzeko.

JOLASAREN GARRANTZIA

noreply@blogger.com (Janire Morillo) — Sat, 05 Jan 2008 15:29:00 +0000

Jolasa denbora galtzearekin lotzen ziren garaiak atzean geratu dira. Egun, hezitzaile eta adituen artean jolasaren garrantzia askotan nabarmentzen da.
Jarraian, hizkuntza, kultura, gizarte eta haurren garapenerako jolasak duen garrantziaz hitz egingo dugu.

noreply@blogger.com (Janire Morillo) — Sat, 05 Jan 2008 12:56:00 +0000

Ludotekak

Gaur egun, kaleak dakarren arriskuari aurre egin nahian, gero eta garrantzi handiagoa hartzen ari dira ludotekak. Funtzio hezitzailea duten zentroak dira eta haurrari jolasteko aukera emateaz gainera, beste haur batzuekin harremana izateko aukera ematen diote.

Ludotekari buruzko definizioren bat ematekotan, Kataluniako ludotekarien elkartearena har daiteke oinarri; ‘Jolasa eta jostailuak tresna gisa hartuta, heziketa proiektu zehatza duen zentroa da, profesional talde finko batek zuzentzen duena. Ludotekak helburu ludikoa du eta zerbitzu publikoa eskaintzeko borondatea. Jostailua izango du tresna nagusi’. Kataluniako ludotekarien elkartearen arabera, umeari bere gaitasun ludikoak garatzea ahalbidetuko dioten esperientziak ematera bideratu behar da ludotekako hezitzaileen lana, heziketa proiektu pedagogiko zehatz baten bidez. Horretarako, jostailu eta jolasak erabiliko dira tresna moduan. Garrantzitsuena jolas librea da, eta zuzendutako ekintzek alderdi ludikoa hartu behar dute kontuan.

Ludoteken funtzio nagusia haurrek jolas egiteko duten eskubidea bermatzea da, horren baitan beste funtzio batzuk ere betetzen dituzte:

Funtzio hezitzailea: Jolasa ikasteko bidea da eta ludotekak horretaz baliatzen dira pertsonaren heziketa bultzatzeko.

Funtzio sozio-ekonomikoa: Jolas egiteko aukera ematen dute, material ludikoa, lekua eta lagunei dagokienez.

Komunitate funtzioa: Umeak beste batzuekin harremanetan egonik, inguruneko partaide sentitzen dira.

Ikerketa funtzioa: Jolaserako materialaren azterketa egiten da, horren kalitatea zainduz.

Ludotekak, jolasteko, atsegin hartzeko eta, bide batez, besteekin harremana izateko eta komunikatzeko leku aproposak dira; profesionalen begiradapean betiere, gurasoen lasaitasunerako.

noreply@blogger.com (Janire Morillo) — Sat, 05 Jan 2008 12:55:00 +0000

Eskolan edo haurtzaindegian

Eskoletako jolastokiak beti izan dira jolaserako gune garrantzitsua, baina ikasgelan ere gero eta jostailu gehiago egoten da. Haurren interesei edota eskola ziklo horretako heziketa helburuei egokitzen zaion edozein jostailu sar liteke ikasgelan. Inguruaren ezagutza errazten duten baloiak, panpinak, autoak… topa ditzakegu haur hezkuntzako ikasgeletan, lengoaiaren edo kalkulu mentalaren aspektuak indartzen dituztenak lehen hezkuntzakoetan, eta bigarren hezkuntzako geletan, simulazio historikoa edo logika matematikoari dagozkion jolasak eta estrategia jolasak aurki ditzakegu.

Ez da ahaztu behar eskola balio handiko tresna dela jolas tradizionalen bitartez herri kultura helarazteko.

noreply@blogger.com (Janire Morillo) — Sat, 05 Jan 2008 12:55:00 +0000

Kalean

Kalea jolaserako ohiko lekua izan da urte askoan zehar, baina, hiri eta herrietako plangintzak ez du beti behar ludiko hau kontuan hartu, eta nabarmen mugatu ditu haurren aukerak. Jolaserako diseinatutako espazioek (parkeek, lorategiek, paseoek…) heldu zein txikien parte hartzea izan behar dute kontuan, baita haur minusbaliatuen integrazioa ere, horiei jolaserako baliabideak emanaz. Guraso eta hezitzaileen aldetik, berriz, haurrei prebentzio eta segurtasun ohiturak erakustea komeni da.

Kalean jolasteko guneek mugimendurako, espazioaren kontrolerako eta taldean jolasteko gonbita egiten dute. Pilota, patinak, bizikleta edota sokasaltoan ibiltzeko gune ezin hobea da kalea.

noreply@blogger.com (Janire Morillo) — Sat, 05 Jan 2008 12:54:00 +0000

Etxean

Etxea da jolaserako leku tradizionala, eta gaur egun, aire librean dauden espazioak murriztu direnez, garrantzi handiagoa hartu du. Etxean jolasteak, helduengandik hurbil, jostailuak zaintzeko eta erabiltzeko ohitura positiboak helarazteko aukera ematen du. Haurrak etxean beste haur batzuekin jolasteko aukera baldin badu, prozesua bera aberastu egingo da.

Ohikoa da etxean jolastean, haurrek beren logelan jolastea. Espazio hori segurua izan dadin, jostailuak leku egokian jaso beharko dira. Adibidez, kamioiez betetako kutxa handi batek, haurra era oldarkorrean jolastera bultzatuko du, guztia hustuko du nahi duena topatu arte, eta gero, denak bata bestearen gainean, pilatuta, gordeko ditu. Aldiz, kaxa txiki batean sartu edo gelako lurraren zati bat ‘kamioi aparkaleku’ bihurtzen badugu, errespetu eta sormen handiagoz jolas egiteko aukera emango diogu.

Kontuan izan behar dugu, jostailu askoren pilaketak, jolasa bultzatu baino, oztopatu egiten duela. Kasu honetan hainbat jostailu umeak ezin eskuratu dituen tokian gorde ditzakegu, eta eskura dituenak aldatzen joan.

Haurrek gustuko dute helduen ondoan jolastea eta, sarritan, beraien gela ez ezik, etxe osoa hartzen dute beraientzat. Arriskurik gabeko espazioak moldatzea, garrantzitsua da, beraz. Etxearen dimentsio eta ezaugarriek ere, jolasa mugatuko dute.

noreply@blogger.com (Janire Morillo) — Sat, 05 Jan 2008 12:52:00 +0000

NON JOLASTU

Jolasak duen garrantzia ezin da alde batera utzi haur eta gaztetxoen garapenerako baliagarria den neurrian; jolasa haurraren bizitzari atxikirik dago. Jolas egiteko, ordea, leku egokiak behar dira. Edozein gune bihur liteke jolasleku, baina jolas egoki batek espazio egokia behar du, batez ere, jolasteko gogoa bizkortuko duena.

Azken urteetan, gizartearen baitan eta hirigintza arloan izan diren aldaketek, haurrek jolas egiteko dituzten espazioetan ere aldaketa ugari eragin dituzte, jolaserako gune berriak sortuz eta klasikoak definituz. Ikus dezagun zer espaziotan jolasten duten gure haurrek.

Animazio jolasak

noreply@blogger.com (Janire Morillo) — Thu, 27 Dec 2007 20:24:00 +0000

LEHOI BATEN BILA (3 urtetik aurrera)

Jokalari bat beste guztien aurrean jarriko da edo, biribila egiten badute, biribilaren erdian kokatuko da. Aurrean dagoenak abestia zatika abestuko du, abestiaren hitzak keinuen bidez antzeztuz. Hori isiltzen denean, beste jokalari guztiek hark esan eta antzeztutakoa errepikatu beharko dute:

LEHOI BATEN BILA NOA: oinez joatearen antzezpena
HANDIENA HARTUKO DUT: besoak asko zabaldu
EZ DUT BELDURRIK: ausarta aurpegia jarri eta hatz batekin ezezko keinua egin
BEGIRA ZENBAT LORE: hatz erakuslearekin lurra seinalatu
AJA, AJA: eskuak gerrian jarri eta gorputza alde batera eta bestera mugitu.

Hemendik aurrera, esaten denaren antzezpena aurrean dagoenak asmatu behar du, eta beste guztiek horrek egindakoa errepikatuko dute.

KOTE KOTE (2 urtetik aurrera)

Jolaskide guztiak lurrean edo aulkietan biribil bat eginez eseriko dira. Abestia abesten duten bitartean, eskuekin izterrak jotzen arituko dira.

1. Lehendabizi, bakoitzak bere izterrak joko ditu: eskuineko eskuarekin eskuineko izterra, eta ezkerreko eskuarekin ezkerreko izterra.
2. Hurrengoan, eskuineko eskuarekin, gure eskuineko daukagunaren ezkerreko izterra joko dugu, eta ezkerreko eskuarekin gure eskuineko izterra.
3. Ondoren, berriro ere, gure eskuineko eskuarekin gure eskuineko izterra joko dugu, eta ezkerreko eskuarekin ezkerreko izterra.
4. Azkenik, gure eskuineko eskuarekin gure ezkerreko izterra joko dugu, eta gure ezkerreko eskuarekin, berriz, gure ezkerrean daukagunaren eskuineko izterra joko dugu.

Mugimendu horiek errepikatzen jarraituko dugu abestia bukatu arte. Orduan besoak altxatuz JEI! esango dugu, eta zutitu eta eskuinean dugun aulkian eseriko gara.
Abestia behin eta berriro errepikatuko dugu, geroz eta azkarrago.

KOTE KOTE KOTE KOTE
ABES(TU) DEZAGUN TXALOKA

KOTE KOTE KOTE KOTE
ABES(TU) DEZAGUN TXALOKA, JEI!

OSO ONDO (3 urtetik aurrera)

Guztiak biribilean daudela, taldekide guztiek abestia abestuko dute. Bitartean lagun bat erdira aterako da, eta nahi dituen mugimenduak egingo ditu abestiaren erritmoari jarraituz. Biribilean dauden gainontzeko taldekideek erdikoak egiten duen dantza imitatu behar dute.

Abestiaren azkeneko esaldia esaterakoan, "jei... hasi dantzatzen", erdiko lagunak biribileko norbaiten izena esan beharko du; hori erdira pasatuko da, eta berriro hasiko da abestia.

OSO ONDO
EGITEN DUZULAKO
MUGITU BESOAK
OLATUAK BEZALA
XUABE, XUABE
XU-XU-XUABE
JEI (izena) HASI DANTZATZEN.

NESKA-MUTILEI EGOKITUTAKO ROLAK

noreply@blogger.com (Janire Morillo) — Thu, 27 Dec 2007 19:27:00 +0000

MUTILEN ROLA

Rol ohoretsua da: esparru publikoa gizarte mailan ondo ikusten da eta ekonomikoki ordainduta dago. Esparru zabala eta irekia da rol maskulinoa mugitzen den lekua. Rol honi lotu diezazkiogun gaitasunen artean; segurtasuna, dinamismoa, kritika, independentzia, agresibitatea eta buruzagitza aurkitzen ditugu. Mutilak diren haurrei, bihurritasuna eta aktibotasuna bezalako gaitasunak egokituko zaizkie baita futbolean edo borroketara bezalako jolasetara jarduteko joera ere. Arrarotzat joko da panpinekin jolasten den mutikoa edota kirol zelaian izan beharrean neskekin soka saltoan ar dena.

Umea indarra erabili behar den jolasetara bideratuko da eta kotxeak, pistolak, baloiak edo borrokalarien panpinak izango ditu tresnatzat. Gizarteko ekintzak errepikatzean datza jolasak egiterakoan, mutilak bere rolei loturiko paperak beteko ditu. Adibidez, aita-ametara jolasterakoan, mutikoa aita indartsua izango da, lan egiten duena, inoiz ez du umeen zaintzaren papera eskuratuko.

NESKEN ROLA

Nesken rola ez da mutilena bezain ohoretsua, eta gizarte mailan ez dago ondo ikusita. Isileko rola dela esan dezakegu, esparru pribatuan azaltzekoa bestetik ez dena. Gaitasun ugari badituzte ere, (mutilek ere izan dezaketenak) ez dirudi etxetik kanpo erakutsi daitezkeenik. Zentsu honetan, neskek eta emakumeen urteetan zehar egokitu zaizkien “eginbeharrekoekin” (etxean geratu, familia zaindu, janaria egin,...) egin behar dute aurrera. Hau dela eta, berdintasunerako bidea nahiko zaila suertatzen da, urteetan pairaturiko jarrera horrek egungo gizartea baldintzatu baitu.

Neskei egokitu ohi zaizkien gaitasunen artean honako hauek aurki ditzakegu; hunkiberatasuna, sentsibilitatea, intuizioa, sumisioa, ahultasuna eta aldakortasuna daude. Bestetik, mantsotasuna, pasibitatea, beldurra eta azalkeria belazako baloreak atxikitzen zaizkie. Horrela, neskak ama-aitetan jolasteko, bere itxura zaintzeko edo txutxu-mutxuka ibiltzeko joerekin asozioatuak izango dira. Eta, ondorioz, futbolean edo kirolean aritzen den neska “marimatxo” bezalako ez-izenak jasoko ditu.

Neska-mutilei egokitzen zaizkien rol eta jarrera guzti hauen errudun nagusia gizartea dela esan behar dugu. Gizarte honek oso barneraturik ditu urteetan zehar indarrean egondako balore sexista eta diskriminatzaileak eta asko kostatzen zaio horietatik aldentzea. Pentsamendu horren kontra azaltzen bagara ere, konturatu barik jarrera edo komentario diskriminatzaileak egiten ditugu aipaturiko baloreen barneraketa hori dela eta.

Hezkidetza

noreply@blogger.com (Janire Morillo) — Mon, 10 Dec 2007 16:11:00 +0000

Zer da hezkidetza?
Baturik eta banaturik, neskato eta mutikoei egindako giza sozializazio prozesua, zeinean helburutzat, jaiotzako jatorria eta sexu izandakoak izanik ere, garapen pertsonala bltzatzen duen jarduera sistematikoa ezartzn den, eraikuntza sozial komuna lortzeko. Berdintasunaren ideologian oinarritzen da, askatasuna, ezberdintasuna eta elkartasuna gehituz.

Jakin beharreko hainbat kontzeptu...
*AURREIRITZI SEXISTAK:Pertsona, objetu eta kontzeptuei buruzko balore epaien formulazioa, generoaren hierarkizazio diskriminatzailetik (emakume=ahula, gizona=gogorra). Pertsona bakoitzak dituen ezaugarri biologikoetatik, zenbait rol edota portaera emakume eta gizonekin lotzean datza.

*BALOREAK:Kontzeptu antolatu eta hierarkizatuak osatzen dituzten gizarte eraikuntzak, gizakien portaerarengan eragina dutenak. Aldatu egiten dira gizarte batetik bestera, kultura batetik bestera, edo aro batetik bestera.

*DISKRIMINAZIO POSITIBOA:Sexu eta talde sozial baten egoera kaltetuaren onarpena eta desoreka hau konpentsatzeko joera. Ekintza positibotik, sexuaren arabera, gure gizartean dauden desberdintasunak konpentsatzeko ezartzen den neurrien multzoa da. Justizia eta konpentsazio ekintza da, baina ez beste sexuaren kontrakoa.

*FEMINISMOA:Doktrina eta mugimendu sozialaren multzoa eta teoria, helburutzat gizonen eta emakumeen estatus sozialak berdintzea duena; gizonek dituzten eskubide berak eskatzen ditu emakumeentzat ere, batez ere berdintasun zibila, juridikoa, ekonomikoa eta profesionala azpimarratzen direlarik.

*GENERO AZTERKETA: Emakume eta gizonen arteko ezberdintasunak identifikatu eta ulertzen saiatzen da, ezberidntasunak bere rol eta erantzunkizunen arabera, baliabideen eskuratze eta kontrolaren arabera, bere behar eta interesen arabera, baliabideen eskuratze eta kontrolaren arabera.

*ROLA:Rola edo paper soziala da zeregin eta eginkizunen, bai eta portaeren itxarobideen multzoa. Elementu horien guztien oinarria da pertsona bakoitzak talde sozial konkretu batean duen egoera edo estatusa. Aipa daitezke rol tradizional maskulinoak eta femeninoak, gizartearen eremu publikoei eta pribatuei dagozkienak.

noreply@blogger.com (Janire Morillo) — Sat, 03 Nov 2007 20:03:00 +0000

JOLAS MOTAK

Hainbat jolas ezberdin daude baina, hala ere, zenbait ezaugarri amankomunean dute.
Hariketa jolasa, jolas sinbolikoa, arau jolasa eta eraikuntza jolasa.

1- Ariketa jolasa

Jolas sentsoriala eta mugimenduzkoa, ariketa egitea edota berehalako emaitzak lortu eta eragitea helburu duten errepikapenezko jolasak dira ariketa jolasak.

Ezin esan dezakegu zein momentutan hasten den umea jolasten, pixkanaka-pixkanaka hasten baita. Piageten ustez, umeen lehenengo jolasak ariketa sentsoriomotoreen agerpenak dira, non ariketak berez egiten diren. Umeak eskema bat erabiltzen ari da, bere helburua lortu eta gero ekintzarekin jarraitzen du plazer hutsez.
Ikuspuntu honetatik, jolasen aurretiko ekintza bat bezala airean surgatzea da..

Lehenengo hiru estadio sentsoriomotoretan jada ikusi daiteke umeak ekintza gogo funtzionalengatik jokatzen duela.
Adib.: Hasieran umeak hankak mugitzen ditu izarak kentzeko, behin izarak kenduta, umeak hankak mugitzen jarraitzen ditu plazer hutsez.

Bostgarren estadio sentsoriomotorean, umeak bere ekintzak zailago jartzen joango da, hori egiteak sortzen duen gozamenagatik.
Jolasaren eta ekintzaren arteko mugak oso ahulak dira. Ekintza ludikoetan nabarmentzen dena ez dira emaitzak, baizik eta ekintzaren ariketa.
Objetuaren ikerketa batzuetan umeak objetuarengatik interesa galtzea dakar ekintzari garrantzia handiagoa emanez.

Laugarren estadioan, objetuak garrantzia galtzen du honako hau lortu nahi duenean, objetua eta umearen artean dauden gauzak direla medio.
Era honetan eskema multzo bat eskema ludikoetan bihurtzen da. Batzutan ekintzak gorputza parte hartzean datza eta beste batzutan objetuen gaineko ekintzetan.
Hiru urtetik aurrera jolas hauek gaitasun eta mugikortasun ekintzekin lotzen dira. Horien artean daude bizikleta, pilota, eskujokoak, ziba…
Ariketa jolasek hainbat gaitasun garatzen lagundu eta zentzumenen garapena bultzatzen dute, hainbat mugimendu eta desplazamenduren arteko koordinazioa errazteaz gainera. Era berean, kausa-efektu gertaera ulertzen eta lehen arrazoibideak egiten laguntzen dute. Norberak bere burua gainditzeko lagungarri dira, zenbat eta gehiago praktikatu, hobea izaten baita emaitza.

Haurrak gurasoekin ere jolasten dute, eta interakzio ludiko batean sartzen dira gurasoekin. Hasiera batean gurasoak dira ekintza hori hasten dutenak, hala ere, umeak ez du pasiboki parte hartzen.
Umeak ere gozamen handia sentitzen dute airean altxatzen zaienean eta mugitzen zaienean, baita airera botatzen zaienean gero berriz arrapatuak izateko

Umeen beste umeenganako interesa oso murriztua da aro sentsoriomotorean zehar. Lehenengo urteetan batez ere, haien arteko jolasak jostailuak kentzean datza. Normalean umeak helduekin jolasten dute, hauek haien ekintzak umeentzako moldatzen dituztelako, baina hau ez da berdin gertatzen bere adinako beste ume batekin.

Aro sentsoriomotorearen bukaera arte ez da ahalmen sinbolikoa agertzen eta jolas mota asko aldatu egingo dira.
Ekintza motorearen jolasa ez da desagertuko aro sentsoriomotorearen bukaera arte, baizik eta denbora luze iraungo du, esan dezakegu bizitza osoan zehar.

Umeak egiten duten jolas motoreetako bat jolas iskanbilatsua--turbulentoa da, honako hau, normalean taldeka lantzen dira. Jolas hau, lasterketan, saltoak, jauziak, arrapaketak, borrokak, kolpeak, barreak eta keinuak osatzen dute. Normalean, borrokako jolasak izaten dira.
Lau-bost urteetan umeek halako jolas mota asko erabiltzen dute, baina gehiago ematen da mutiletan nesketan baino. Neskeengan normalagoak diren ekintzak, korrika egitea edo kulunkatzea dira. Gehienetan, eskolatik irten eta gero ematen dira.

2-Jolas sinbolikoa

Gauzei, pertsonei, ekintzei edota gertaerei esanahi berriak ematen dizkieten jolasak dira.
Gertaerak irudikatzen ditu eta rolen bidez eta asmatutako edo egiazko pertsonaien bidez, escena sinesgarriak interpretazten ditu. Helduen imitazio jokoa da.Jolas mota hau bi urte ingururekin aebiltzen hasten da eta haurra adinean aurrera joan ahala, gero eta konplexuagoa da.Lehen urteetan gertuko bizimoduan oinarritzen da(mutil-neska kontzeptuak,familia, animaliak, estola,etxea,jostailuak,…), eta gero, urrunago dauden inguruetan( irakasleak,gizarte rolak,fikziozko pertsonaiak…).
Urte eta erdian, gero eta argiagoagerten hasten dira ekintza sinbolikoak helburu ludiko batekin.

Adib:Egunkaria irakurtzen ari direla atzamarrarekin zenbait lerro markatuz eta baxu hitz egiten edo kutxa huts bat mugitu auto bat izan balitz bezala.
Oso interesgarriak dira hoiek zeinetan pertsonaiak, panpin bat izan daitezkeen, eta umeak beldur dien ekintzak edo egin nahi ez dituen ekintzak burutzen dituen.
Hiru urte eta erdi inguruan neskatoa beldur da lorategira ateratzeko hontzuri batzuk entzun dituelako eta azaltzen du nola lorategian hontzuri bat zegoen eta nola bere kuxinak lorategira irten den zapata handi batzuekin eta hontzuria ikaratu egin da eta ihes egin du.
Lau urtetik aurrera aurrerapenak ikusten dira jolasen zailtasunean, errealitatearen aurkezpen zehatzago bat eginten baita. Beste gauza garrantzitsu bat egoera sozialen aurkezpena da, zeinetan umeak gidoi moduan ezagutzen duguna egiten duten.Hauek egoera sozialen eskemak dira.
Garai honetan umeak aita eta amatara, medikuetara, andereñoetara,eskoletara eta beste edozein jolas sozialetara jolasten dira. Jolas hauetan parte har dezakete bai benetazko zein irudizko pertsonak . Jolas hauek oso zailak dira eta oso erabilgarriak dira egoera sozialei aurre egiteko.

Adib: Bi neska, bata bost urtekoa eta bestea sei urtekoa, dendetara jolasten ari dira , txikia dendaria da eta nagusia eroslea. Txikiak dendako zenbait gauza ematen dio nagusiari, beraz, erosleak dirua ematen dio eta ikustean dendariak ez dizkiola bueltak ematen azaltzen sio bueltak eman behar dizkiola eta hori txikiak ez zeukan oentsatuta egitea.
Jolas sinbolikoan objektuek garrantzia handia dute.Umeek jolasetan bi pertsonai mota erabiltzen dituzte, esteriotipatuak eta fikziozkoak deiturikoak.Esteriotipatuak bereizten dira bere betebeharretatik edo ekintzetatik zenbat eta errealagoak izaten saiatzen direlako, fikziozkoak berriz, izen bereziak dituzten pertsonaiak direlako eta espero ez diren jarrerak dituztelako.Normalena da umeek pertsonai hoiek ez imitatzea baizik eta normalena hoiekin hitz egitea da.
Protagonistek betetzen dituzten papelak alda daitezke aurkezpenaren edozein momentuan. Baina normalean sexua mantendu egiten da mutil batek neska baten papela betetzea eta normalean mutilek betiko pertsonaiak aukeratzen dituzte, adibidez: mekaniko bat autoak konpontzen dituenak.
Orokorrean, mutilak nahiago dute papel aktiboagoa bat.
Jolasen edukien gehiengoa mundu arruntetik hartuta daude, helduek burutzen dituzten ekintzetatik edo telebistako programetatik.
Umeen garapenean laguntzen duten jolas hauen garrantzia oso handia da, bere interakzio sozialentzako mesedegarriak direlako eta arazoei aurre egiteko balio zaielako.
Jolasen bitartez umeak bere sentimenduak,desirak eta errealitatearekin dituen harremanak, horregaitik jolas sinbolikoa oso erabilia izan da diagnostikorako metodo gisa eta arazoak dituzten umeen tratamendurako.
Jolasen bidez umeak errealitatearen azterketa fisikoa zein soziala giten du.
Materialak ilusita hitz egin dezakegu, beste ume batzuekin egiten diren jolasaz, jolas sozialei buruz baina umeak hizkuntzarekin ere jolas dezakete. Hizkuntza erabiltzen, umeek ezaugarri ezberdineko jolasak egin ditzakete eta haien lehenengo jolasak zaratazkoak edo soinuekin egiten direnak dira.Jolas mota honek oraindik mugimenduzko osagai argi bat dauka eta ez dirudi itxura sinbolikoa duenik.
Hizkuntzarekin egiten diren jolasak oso ugariak dira eta beranduago umeak sistema linguistikoarekin jolasten hasten da. Baina jolas sozialetan ere hizkuntzak oso papel garrantzitsua betetzen du.Garvey-ek hizkuntzarekin zerikusia duten hiru jolas social mota bereizten ditu:
a)Bat- bateko arrima jolasak eta hitzezko jolasak,txikigarriak osatzen,hitzen eratorriak eginez.
b)Fnatasiazko jolasak, hitz berriak asmatuz, zentsu gabeko silabak erabiliz eta hitz zirikagarriak erabiliz, gozamen handia ematen dizkietenak.
c) Azkenik,elkarrizketa jolask zeinetan umeak helduak imitatzen dituzten.
Zazpi urtetik aurrera, jolas sinbolikoa gero eta zailagoa bilakatzen da eta mozorroen erabilerai lotuta dago edo antzerkietara zeinetan neskak panpinen jolasetara jolasten duten.
Zortzi urtetik aurrera jolas sinbolikoaren garrantzia gutxitzen hasten da.Jostailu hauen adibide dira pelutxeak,musika tresnak, super-heroiak,mozorroak eta modu batera edo bestera nagusien mundua errepikatzen duten jolas guztiak.
Jolas sinbolikoak oinarrizkoak dira haurrek gure ingurua uler dezaten. Jolas hauekin zer dagoen ongi eta zer gaizki Isasi eta practican jartzen dute eta berdin gertatzen da gizartean etarrita dauden rolekin ere. Lengoaiarekin garapena jolas mota honekin lotuta doa, jolasten ari direnean gauzak hitzez adierazten baitituzte. Irudimena eta sormena ere bultzatzen ditu jolas sinbolikoak.Garrantzizkoa da zein rol mota imitatzen dituzten lantzea, sexismo aeta lehiakortasuna bezalako balore negatiboak ez sustatzeko.

3- Arau jolasa

Arau jolasek jarraitu beharreko azalpenak edota arauak dituzte eta parte hartzaileek horien berri izan eta onartu egin behar dituzte, aurreikusitako helburua lortzeko.

Sei zazpi urte inguru beste jolas mota bat agertzen da, honako hau soziala da eta arauak dira jolasa mugatzen duena.
Arau jolasen berezitasuna, jokalariak arauak errespetatu behar dituztela da eta hauek dira jolasa nork irabaziko duen erabakitzen duena, ezaugarri mota hau jolas sinbolikoetan ez zegoen, bertan, inork ez zuelako irabazten.
Jolas hau, garapen sozialetik puntu garrantzitsu bat betetzen du, umeak lankidetzan aritu behar dira jolasa aurrera eramateko eta guztiak arauetara egokitu behar dira, baina era berean, beraien artean lehian arituko dira lankideari edo kontrako taldeari irabazten ez usteko.
Hasieran gaitasun jolasak izaten dira, baita asoziazio eta arreta jolasak ere, eta askotan heldu baten edo zaharragoa den haur baten laguntza behar izaten dute. Haurra helduagoa denean, mahai jolasak izan ohi dira multzo honetan sartzen direnak (dominoa, bikoteak, tribiala…), baina bestelako arau jolasak ere badira. Hala nola, punteria jolasak, mahai-futbola… Arau jolasekin aritzeko, lagun bat baino gehiago behar izaten dira, nahiz eta joko indibidualak ere izan daitezkeen.

Arau jolasak funtsezkoak dira gizarteratzeko elementu moduan, haurrei galtzen eta irabazten, euren txanda eta arauak errespetatzen eta euren lagunen ekintza eta iritziak kontuan hartzen erakusten baitiete. Gainera, bestelako ezagutzak eta gaitasunak ikasteko ere oinarrizkoak dira. Lengoaiaren, memoriaren, arrazonamenduaren, arretaren eta gogoetaren garapena bultzatzen dute.

Piagetek, hainbat ikasketa egin zituen arau jolasei buruz, batez ere, kaniken jolasan eta ezkutaketan.
Arauei buruzko bere ikasketak bi ikuspegietan zentratzen dira. Alde batetik, “arauen praktika”, hau da, zeintzuk diren arauak eta nola erabiltzen dituzten, eta beste aldetik, arauen “ezaguera” ( kontzientzia).

Alde batetik, arauen praktikan, Piagetek lau etapa bereizten ditu:

1-Mugimenduzkoa-Sentsoriomotorea:
Hasierako momentutik umeak pilotekin mugimenduzko(motor) jolas bat egiten du eta bertan libreki jolasten du inolako arauekin

2-Egozentrika- 2-5 urtetik aurrera:
Egozentrikoa deritzon etapa batean, umeak kanpoko ume helduak eginiko arauak imitatzen saiatzen da, baina egia esateko ezin ditu oraindik jarraitu txikiegia delako.
Nahiz eta ume guztiak batera jolastu, arauak ez ditu bukaerako emaitzak zehazten, gainera jolasa amaitu eta gero umeei nor irabazi duen galdetuz gero, beraiek denek irabazleak direla esango dute.

3-Lankidetasuna- 7-8 urtetik aurrera:
Hirugarren etapan, zazpi urtetik aurrerakoa, umea jolas soziala gauzatzen du arauak bateratuz eta lankidetasuna erreala ezarriz. Umeak kontzienteak dira arau hoiekin jolastu behar direla eta ez direla aldatu.

4-Kodeketa / Kodifikazioa- 11-12 urtetik aurrera:
Azkenik, laugarren etapan, arauen kodeketa emanten da. Hemen, jokalariak arauak aukeratzen dituzte eta aldatu ahal dituzte egokiak ez badira.

Beste aldetik, umeen arauen ezagueraz ekin zion, eta bertan Piagetek hiru maila bereizten ditu:

1- Bi eta lau urte bitartean:
Lehenengo mailan, araua oraindik ez da derrigorrezkoa, oraindik mugimenduzko arauari garrantzia gehiago ematen delako.

2- Bost eta bederatzi urte bitartean:
Bigarren mailan, araua sakratua eta ukiezina izatera pasatzen da. Jatorri heldua dauka eta horregatik ezin dira aldatu.

3- Hamar-hamabi urtekin:
Hirugarren mailan, arauak norma libreki onartua bezala hartzen dira jokalariekiko elkar-adostasunez. Beraz, arau hauek aldatu ahal dira jokalari guztiak konforme badaude, baina arauak jarriz gero derrigorrez errespetatu behar dira tranpak egin barik.

Arau jolasen boterea handia da eta ume bakoitzaren berezko kulturan parte hartzen du eta hau, ume batetik bestera transmititzen da.
Arau jolasak mugimendu handiko kiroletan hedatu dira.
Azkenik, aldaketa sozialak alde batera utzita, esan beharra dago, umeak jolasteri denbora asko ematen diotela eta arau tradizionalak dituzten jolasetan ere aritzen direla.

4- Eraikuntza jolasa

Lotu beharreko piezak diztuten jolasak, muntaia jolasak eta antzekoak sartzen dira eraikuntza jolasen multzoan.

Jolas mota hau eraikitzeko helburuarekin egiten da eta eraikuntza hori koordinatutako hainbat mugimendu eta ekintzen bidez lortzen da. Bizitzako lehen urteetan eraikuntzak oso sinpleak izaten dira, gehienetan bakarkako jolasa izaten da baina taldetan ere jolas daiteke, hala ere, askotan, pertsona heldu baten laguntza behar izaten dute.

Adinean aurrera joan ahala, eraikuntzak landuagoak dira eta beharrezkoa izaten da jostailuaren egileak emandako azalpenei jarraitzea.

Jolas mota hauen adibideak dira puzzleak, mekanoak, eraikitzeko maketak eta emaitza jakin bat lortzeko piezak elkartu edota pilatu behar diren jolasak.

Eraikuntza jolasek begien eta eskuen arteko koordinazioa suspertzen dute, baita formen eta koloreen bereizketa, arrazoibidea, leku antolaketa, arreta, gogoeta, memoria logikoa, kontzentrazioa, pazientzia eta azalpenak jarraitzeko gaitasuna ere. Autoestimuari mesede egiten diote eta norberak bere burua gainditzen laguntzen dute.

Umeak handitzen diren ahala mota askotako jolasak nahasten dira. Bost urteko ume batek ariketa jolasak egiten jarraitzen du, baina baita sinbolikoak ere, eta lasterketak makil baten gainean egiten ditu (zaldia) “indiar” baten atzean. Eta hamar urterekin polizietara eta lapurretara jolasten denean, sinbolismoa ukaezina da, gainera arau batzuk daude, zeinak guztiak errespetatu behar duten.

noreply@blogger.com (Janire Morillo) — Tue, 23 Oct 2007 18:59:00 +0000

JOLASAK:
Jolas hauek YouTube orrialdetik hartutakoak dira.

Olgetak:

http://www.youtube.com/watch?v=NCnHMJ78UI0

Jolas sinbolikoa:

http://www.youtube.com/watch?v=wrcuKN43kxg

Jolasen ezaugarriak

noreply@blogger.com (Janire Morillo) — Mon, 22 Oct 2007 18:51:00 +0000

Haur jolasa zazpi ezaugarrien arabera definitzen da:

PLAZERRA: Jolasa definitzen duen lehenengo ezaugarria plazerra da. Gehienetan, kitzikapena dakar eta poz zeinuak sorraraztenditu, baita algarak ere. Baina, pozik sortzen ez badu ere, jarduera hori beti baikor hartzen du jolasean dabilenak. Gogobetetzea, gozamena eta aurkikuntza dakarzkio haurrari. Oso bestelako plazerrak sortzen ditu; izan ere, jolas mota bakoitzak hainbat plazer mota sortzen dizkio haurrari: eragile izatearen plazerra, eraginak sortzeko plazerra,...

PROZESUA: Jolasa, ororen gainetik, prozesu bat da, amaierarik gabeko xedea. Jolasa bera gauzatzea da jolasaren helburua; barne motibazioak ditu, ez du kanpoko zede edo helbururik.

Bereziki "prozesua" da, nahiz eta haurrak, dena ondo amaitzen saiatzen diren. Izugarrizko garrantzia ematen diote horri, jolasaren produktuak autoestimu sortzaile baitira beraientzat.

SERIOTASUNA: Seriotasun kontzeptua ez da helduok ulertzen dugun modukoa, ez da eraginkorrarekin eta emaitzak erdiestearekin lotzen dugun seriotasuna. Haurrentzat, jarduera bakartzat jolasa duenarentzat, jarduera serioa da jolasa, izan ere, bertan, erabiltzen ditu bere baliabide eta ahalmen guztiak. Jolasa erabateko inplikazioa eskatzen dio. haurrak bertan finkatzen du bere izaera, eta hor ondo egindako gauzekin hazten da haurra. Serioa da, haurren nortasunarentzako proba bat delako, autoestimua areagotzen zaiolako eta haurraren nortasuna finkatzeko bide bat delako.

ASKATASUNA: Jolasa askatasun esperientzia bat da; izan ere, jolasaren ezaugarri psikologiko nagusia da hautatzeko askatasunean oinarritzen den egoera psikiko baten gainean egiten dela. Borondatezko jarduera da jolasa, askatasunean erabakia, eta ez du onartzen kanpotik derrigortzerik. Haurrak askea izan behar du, nahi duen erara jarduteko.

jolasteko, haurrak pertsonaiaren jarrera egokitu behar du eta jolasa taldekakoa denean, jolaserako arauak bete beharko ditu.

EKINTZA: Ekintza eta parte-hartze aktiboa eskatzen duen jarduera da jolasa. Egitea da jolasa, eta beti eskatzen du jolasten ari denaren parte-hartze aktiboa.

FIKZIOA: Jolastea errealitatea balitz bezala aritzea da, baina fikzioa dela kontuan izanda. Jolasaren ezaugarria ez da jarduera bera, pertsonak jarduerari begira duen jarrera baizik. Fikzioak errealitatearen aurkaritza adierazten du, eta haurrak egoera errealak inposatzen dizkion betebeharretatik ihes egin dezake: bere arau eta erregelen arabera jarduteko aukera izango du, berak bere buruari jarri, eta gogo onez onartu eta betetzen dituenak.

AHALEGINA: Argi ikus dezakegu haurrak ahalegin handia egin behar izaten duela jolasean. Batzuetan, jolasak energia handia erabilarazten die haurrei, derrigorrezko zereginetarako behar dena baino gehiago. Jolas ugariak oso arau gogorrak izaten dituzte, eta izugarri nekarazten dute.

Jolasaren eraginez, haurra izugarrizko ahalegina egitera, jarraitzera edo kontzentratzera beharturik egon daiteke. Dena den, jolasa izateko eta haurrek goza dezaten, oso garrantzitsua da zailtasunak gainditu behar izatea; zailtasunik izan ezean, laster aspertzen baitira.