akademik tarih

Kaynakça Özellikleri

2011-02-23T06:00:00.000-08:00

METİN YAZIM BİÇİMLERİKaynakça Yazımı Özellikleri

- Kaynaklar, yazar soyadına göre alfabetik olarak sıralanır.

- Eserin tam adına sadık kalınmalı, herhangi bir değişiklik ya da düzenlemeye gidilmemelidir.

- Kitaplarla ilgili olarak kaynakçada şu bilgiler mutlaka verilmelidir:

Yazarın (ya da yazarların) soyadı ve adı
Eserin adı
Eserin çevirmeni (Varsa)
Eserin hazırlayanı, editörü (Belirli bir yazar tarafından kaleme alınmamışsa)
Basıldığı yer (Kent adı)
Basıldığı yıl
Kaçıncı baskı olduğu (Gerekliyse)
ISBN(International Standart Book Number) (Gerekliyse)

- Makalelerle ilgili olarak şu bilgiler kaynakçada mutlaka verilmelidir:

Makalenin yazarının (ya da yazarlarının) soyadı ve adı
Makalenin adı
Çevireni (Varsa)
Makale bir dergide yayınlanmışsa:
Makalenin yayınlandığı derginin adı, cildi, sayısı, tarihi
Makalenin dergide yer aldığı sayfa aralığı
ISSN (International Standart Serial Number) (Gerekliyse)
Makale bir kitapta yayınlanmışsa:
Kitabın yazarının, hazırlayanının soyadı ve adı
Kitabın adı
Kitabın basım yeri
Kitabın basım yılı
Kitabın basımevi
Makalenin kitapta yer aldığı sayfa aralığı

- Konuşmalarla ilgili olarak şu bilgiler kaynakçada mutlaka verilmelidir:

Konuşmacının soyadı ve adı
Konuşmanın başlığı
Konuşmanın yapıldığı yer ve tarih
Konuşmayı düzenleyen kurum ya da kuruluş

Bilge Kagan'ın Hazinesi Nasıl Taşındı? -Saadettin Gömeç

2011-02-23T05:49:00.000-08:00

1889 yılında, Yadrintsev tarafından bulunduğu günden beri dünya ilim aleminin üzerinde en çok durduğu tarihi kaynakların başında hiç şüphesiz Türklere ait olan Orkun Yazıtları gelmektedir. Dünyada bir eşine daha rastlanmayan bu iki belli başlı yazıt, Bilge Kagan ile kardeşi Köl Tigin’in hatırasına diktirilmiştir. Bunlardan ayrı olarak bir de Tunyukuk Yazıtları vardır
ki, Orkun Yazıtlarından yaklaşık 400 km daha güney-doğuda yer almaktadır. Bilge ve Köl Tigin Abideleri Moğolistan’ın Arhangay eyaletine bağlı Haşat ilçesinin Koşo-Çaydam bölgesindedir. Koşo-Çaydam Gölü fazla büyük olmayan bir su birikintisidir ve yazıtların doğusunda yer alırken, bu Türk abidelerine ismini veren Orkun nehri de eserlerin batısındadır. Ancak burada Orkun’un ana kolu değil, ona karışan bir parçası yer almaktadır. Köl Tigin Yazıtı ile Bilge Kagan Yazıtının arası yaklaşık 1 km kadardır.

Türkiye Cumhuriyeti’nin 1995 yılında imzaladığı anlaşmayı hesabakatarsak altı senedir bölgede bir dizi inceleme ve araştırmalarda bulunulmaktadır. 2000 yılından itibaren de sistemli kazılara başlanmış, ancak en verimli dönem olarak şimdiye kadar 2001 yılı çalışma dilimi görülmüştür. 2001 senesi Moğolistan’daki Türk Anıtları Projesi programı çerçevesinde Nalayh’taki Tunyukuk Yazıtları da dahil olmak üzere Orkun’da harita ve jeofizik çalışmaları tamamlanmış, eserlerin restorasyonu işinde büyük mesafeler katedilmiştir. Herşeyden önce, en az 100 yıldır üç parça ve toprak üzerinde yok olmaya bırakılmış olan Bilge Kagan Yazıtı yeniden birleştirilerek, Orkun Yazıtlarının olduğu yerde bulunan ve müzeye dönüştürülmeye çalışılan binanın içerisine dikilmiş durumdadır.

Dönem itibarıyla 2001’de Bilge Kagan külliyesinin kazı faaliyetlerinin % 50’si bitirilmiş haldedir. Bu kazıların gerçek amacı zaten külliyenin esas planını çıkarmak ve ileriye dönük olarak restorasyonlarını yapmaktır. Bu gayeye bağlı olarak 2001 dönemi kazı ekibi ön hazırlıklarını bitirip, Bilge Kagan ve Köl Tigin Yazıtlarının bulunduğu Orkun Havzasına vardığı ilk gün, Moğol tarafının ilim adamlarıyla oturup, görüşmüşler, nereyi nasıl kazacaklarını belirlemişlerdir.

İlk önce, yazıtın üzerinde bulunduğu kaplumbağanın önünden itibaren ilim adamlarımız açmalara başlamışlar, süratle bu işlem sunak taşının yer aldığı en batı noktaya kadar uzanmıştır. Sunak taşının da önünde, arkasında, sağında ve solunda dört nokta açılmıştır. Burada yine Türk ve Mogol kültürüne dair önemli ip uçları yakalandı. Ancak bu noktada ilgi çekici olan sunak taşının hemen kuzeyinde bir sembolik mezarın ortaya çıkmasıdır. Ne Radloff’un, ne de daha sonrakilerin üzerinde ciddiyetle durmadıkları bu sembolik mezar mutlaka Bilge Kagan’ın eşi veya oğluna ait bir yapı olmalıdır. Bununla beraber bu sandukanın etrafında da kaçak kazılar yapılmış, ama sistemli ve ilmi olmadığından olsa gerek herhangi bir netice alındığını sanmıyoruz.

Kazı ekibimiz sunak taşının bu kuzey tarafında çalışmalarını yaparken,sunak ile mezarın arasındaki dar bölgeyi de kazmaktan geri durmamışlar ve sonuç olarak 31 Temmuz 2001 tarihinde Bilge Kagan veya oğluna ait özel eşyaların bulunduğu hazineye ulaşmışlardır. Buluntuların ortaya çıkmasıyla kazı çalışmalarının yarım kalmaması ve meydana gelebilecek bir tehlikeye karşı ilim adamlarımız gece de çalışarak, tabaka halinde bu değerli eserleri almışlar ve kampta oluşturulan bir özel çadıra getirmişlerdir. Yedi ilim adamı bunların hem envanterini çıkarmak, hem de durumunu belgelemek amacıyla gece-gündüz yaklaşık bir hafta çadırdan ayrılmamacasına çalışarak, işlemi bitirdiler.
Hazinenin bulunmasından sonra kazı alanına en yakın yerleşim yerindeki Mogol makamlarına, Mogol tarafı ilim adamları vasıtasıyla haber gönderilmiş ve yardım talebinde bulunulmuştur. Fakat Moğolistan’ın içinde bulunduğu zor koşullar ve böyle bir polisiye tedbirin çevredeki köylüleri heyecanlandıracağı ve daha çok tehlike doğuracağı ileri sürülerek, maalesef Mogol makamlarından güvenlik sağlanamadı. Bu yüzden bizzat proje başkanı olarak bizim de içinde bulunduğumuz ilim adamlarından ekipler oluşturularak, bu değerli buluntular korundu.

Nihayet çadırdaki ilim adamlarımız Bilge Kagan veya oğluna ait olan 2000’den fazla parçadan oluşan kıymetli malzemeyi kutuladıktan sonra, sıra bunların Moğolistan yetkililerine teslim işlemine gelmiştir. Türk ekibinin çalıştığı yer, Moğolistan’ın başkenti olan Ulan-batar’a yaklaşık 400 km uzaklıkta olup, yolun büyük bir kısmı toprak ve bozuk satıhtan meydana gelmekteydi. Herşeye rağmen Türk ve Mogol bilim adamları, yeniden kazı çalışmalarının sürdüğü ilçenin yetkililerinden bu taşıma işlemi sırasında bir koruma istediyseler de, tekrar Mogol makamları bunu karşılamaya imkanlarının olmadığını söylemişlerdir. Bu yüzden hazinenin kendi imkanlarımızla taşınması konusunda Mogol bilim adamlarıyla karara varıldı.

9 Ağustos 2001, perşembe sabahı saat 5 civarlarında, buluntular üzerinde çalışan dört bilim adamı, Türk tarafı proje başkanı ve kazı sorumlusu ile beraber, Moğollardan da bakanlık temsilcisi ve kazı başkanıyla birlikte sandıklar iki cipe
yüklendi ve peşpeşe yola çıkıldı. Daha güneş yavaş yavaş doğmakta, bozkırda başı boş hayvanlar ya otlamakta veya onlar da insanlar gibi dinlenmekte olduğu bir vakitte, bize göre Türk tarihinin şimdiye kadar ki en büyük buluntusunu
taşıyan ilim adamları, hem aşırı bir tedirginlikle, hem de tarihe geçmenin heyecanı arasında; tozlu ve bozuk patikalarda yol almaya başladılar. Tarihi bir olay gerçekte yaşanmaya başladı. Düşünün bir kere Türk tarihinin en mühim devlet adamlarından birine ait olduğu sanılan özel eşyalar, ceplerinde sadece kalemleri olan sekiz tane ilim adamının adeta sırtlarına yüklenmiş bir şekilde götürülüyordu. O ana kadar, çevrede zaten Türklerin Orkun’da birşeyler bulduğu yayılmış durumda idi. Bunları ele geçirmek için birtakım insanların herşeyi göze alabileceği ihtimali de söz konusuydu.
Hazinenin bulunmasından sonra kazı alanına en yakın yerleşim yerindeki Mogol makamlarına, Mogol tarafı ilim adamları vasıtasıyla haber gönderilmiş ve yardım talebinde bulunulmuştur. Fakat Moğolistan’ın içinde bulunduğu zor koşullar ve böyle bir polisiye tedbirin çevredeki köylüleri heyecanlandıracağı ve daha çok tehlike doğuracağı ileri sürülerek, maalesef Mogol makamlarından güvenlik sağlanamadı. Bu yüzden bizzat proje başkanı olarak bizim de içinde bulunduğumuz ilim adamlarından ekipler oluşturularak, bu değerli buluntular korundu.

Nihayet çadırdaki ilim adamlarımız Bilge Kagan veya oğluna ait olan 2000’den fazla parçadan oluşan kıymetli malzemeyi kutuladıktan sonra, sıra bunların Moğolistan yetkililerine teslim işlemine gelmiştir. Türk ekibinin çalıştığı yer, Moğolistan’ın başkenti olan Ulan-batar’a yaklaşık 400 km uzaklıkta olup, yolun büyük bir kısmı toprak ve bozuk satıhtan meydana gelmekteydi. Herşeye rağmen Türk ve Mogol bilim adamları, yeniden kazı çalışmalarının sürdüğü ilçenin yetkililerinden bu taşıma işlemi sırasında bir koruma istediyseler de, tekrar Mogol makamları bunu karşılamaya imkanlarının olmadığını söylemişlerdir. Bu yüzden hazinenin kendi imkanlarımızla taşınması konusunda Mogol bilim adamlarıyla karara varıldı.

9 Ağustos 2001, perşembe sabahı saat 5 civarlarında, buluntular üzerinde çalışan dört bilim adamı, Türk tarafı proje başkanı ve kazı sorumlusu ile beraber, Moğollardan da bakanlık temsilcisi ve kazı başkanıyla birlikte sandıklar iki cipe
yüklendi ve peşpeşe yola çıkıldı. Daha güneş yavaş yavaş doğmakta, bozkırda başı boş hayvanlar ya otlamakta veya onlar da insanlar gibi dinlenmekte olduğu bir vakitte, bize göre Türk tarihinin şimdiye kadar ki en büyük buluntusunu
taşıyan ilim adamları, hem aşırı bir tedirginlikle, hem de tarihe geçmenin heyecanı arasında; tozlu ve bozuk patikalarda yol almaya başladılar. Tarihi bir olay gerçekte yaşanmaya başladı. Düşünün bir kere Türk tarihinin en mühim devlet adamlarından birine ait olduğu sanılan özel eşyalar, ceplerinde sadece kalemleri olan sekiz tane ilim adamının adeta sırtlarına yüklenmiş bir şekilde götürülüyordu. O ana kadar, çevrede zaten Türklerin Orkun’da birşeyler bulduğu yayılmış durumda idi. Bunları ele geçirmek için birtakım insanların herşeyi göze alabileceği ihtimali de söz konusuydu.

Bu hazinenin bulunuşu ekipteki birçok kişi tarafından İlahî bir şekilde yorumlanmıştır. Yüzyıldır bölgede çeşitli milletlerden ilim adamı veya soyguncu pek çok kişi kazı yaptıkları halde, bir şey bulamamışlardı. Veya biz
öyle biliyoruz. Tanrı, Bilge Kagan’ın özel eşyalarını onun torunları Türklere sakladı. Ama buraya daha önce Türkler de geldiler ve kazı teşebbüslerinde bulundular. Kimse bunları bulamamıştı. Bu büyük olay sadece 2001 yılında giden ekibe nasip oldu. Çünkü Moğolistan’a giden grup her bakımdan, hem ilim, hem de idealler açısından seçilmişlerdi. Onlar nereye, niçin gittiklerinin farkındaydılar. Onlar atalarına karşı olan vefa borcunu yerine getirmek için oradaydılar. Bu kazı işini sadece bir arkeolojik olay olarak görmüyorlar, adeta ibadet ediyorlardı. Üzerine bastığı toprağı incitmekten korkan, her mala darbesiyle kaldırdıkları toprağa sanki taparcasına davranan bu insanlara elbette Bilge Kagan mükafatını vermeliydi ve de verdi.

Pekçok kişi bu vakıayı İlahi bir olay olarak değerlendirmeyebilir. Ama Orkun’da Türk ekibi mucizeler yaşamıştır. Buluntunun ortaya çıkmasıyla, göğün ağlamaya başlaması, yani bardaktan boşanırcasına bir yağmur, bize göre bir delil idi. Herşeyden önemlisi Hazinenin yola çıktığı sırada, Oguz Han’ın Bozkurtu’nun bize öncülük etmesi, Türk tarihini ve kültürünü çok iyi bilen bir tarihçiyi mucize olarak yorumlamaya sevk etmektedir. Bu olaya Türk ve Moğol sekiz bilim adamı da şahittir.
Orkun’dan çıktıktan sonra ciplerimiz biraz yol almıştı ki, sabahın alaca karanlığında önümüzde aniden iki kurt belirdi. Belki de avlanmak için koyunların peşine düşmüş olan bu hayvanların, bizim araçlarımızın önüne çıkması ve bir süre onlar önde, biz arkada yol almamızın sadece tesadüfü bir olay olmasına inanışımız gelmedi.

Kök Börü ya da diğer adıyla Bozkurt, Türklerin milli sembolü,bağımsızlığının işareti, kutlu atasıdır. Türk’ün tarihten silinmesine o engel olmuş, yeniden çoğalmasını sağlamış ve dünyaya hakim olurken de, hep önde o yol göstermiştir. İşte, o anda sanki Bilge Kagan’a eşlik edercesine bizim önümüze çıkmışlar ve koşuyorlardı. Ancak burada ilginç olan bir nokta, kurt Mogollarca da kutsal bir hayvandır. Araçlardaki Mogollar kurtu görünce adeta bizden daha çok heyecanlandılar. “Çono, çono” diye bağırmaya başladılar.Hepsi çok büyük bir sevinç içindeydiler. Şoförümüz kurtların peşinden

koşturuyordu. Kendisine yavaş gitmesini, arkada belki de tarihin en değerli buluntularının yer aldığını, üstüne üstlük onları takip ederken arabalarımızın devrilebileceğini anlatmaya çalıştıktan sonra, şoförümüz yavaşladı. Mogolların anlattığına göre; bu kutlu hayvanı görmek uğur getirirmiş, o yüzden Mogollar büyük bir neşeye kapılmışlardı.

Arabalardan ve seslerden ürken iki kurt, daha sonra yolun solundaki tepeye doğru tırmanmaya başladılar, bu arada Bilge Kagan’ın eşyalarını taşıyan iki vasıta da durdu ve onları izlemeye başladık. Biraz sonra iki kurt da tepeye çıktılar ve onlar da bize bakmaya başladı. Sanki bize güle güle dercesine, bir süre dikildikten sonra, kayboldular.

9 Ağustos 2001 tarihinde, Bilge Kagan’ın hazinesi böyle Ulan-batar’a ulaşmış, bir tutanak ile de Mogolistan Milli Tarih Müzesi’ne teslim edilmiş oldu.

“Bilge Kagan’ın Hazinesi Nasıl Taşındı?”, Orkun, Sayı 45, İstanbul 2001

Halil İnalcık

2010-09-08T07:07:00.000-07:00

Dünyaca ünlü tarihçimiz Halil İnalcık, 26 Mayıs 1916’da İstanbul’da dünyaya geldi. Çocukluğu hep savaş yıllarında geçen İnalcık, 1924 yılında, ailesiyle birlikte Ankara’ya yerleşti ve ilkokulu burada, Gazi İlkokulu’nda bitirdi. Babası Seyit bey ailesini bırakıp Mısır’a yerleştiği için Halil İnalcık’ı annesi büyüttü. Ortaokulda yatılı olarak Sivas Öğretmen Okulu’na verilen İnalcık, 1932 yılında ise Balıkesir Necatibey Öğretmen Okulu’na nakledildi. Burada, fizik dalında Nusret Kürkçüoğlu, edebiyat dalında ise edebiyat tarihçisi Abdülbaki Gölpınarlı gibi ünlü hocalardan ders aldı.

1935’de, öğretmen okulundan mezun olduktan sonra, Atatürk’ün tarih tezini bilimsel temellere dayandırmak için kurduğu Dil Tarih Coğrafya Fakültesi’ne başladı. İnalcık, üniversite eğitimi sırasında da dönemin önemli isimlerinden der aldı. Bunlar arasında Fuad Köprülü, Şemsettin Günaltay, Muzaffer Göker, Yusuf Hikmet Bayur gibi isimleri sayabiliriz.

Ortaçağ tarihi derslerini aldığı Köprülü, İnalcık üzerinde büyük bir etki bıraktı ve meslek yaşamı boyunca kendisine örnek oldu. İnalcık, 1940 yılında mezun olduktan sonra Dil ve Tarih Coğrafya Fakültesi’nde kaldı ve Yakınçağ Tarihi Bölümü’nde asistan oldu. Bu arada Şevkiye Hanımla evlendi ve 1948 yılında Günhan adlı çocukları dünyaya geldi.

“Tanzimat ve Bulgar Meselesi” başlıklı doktora tezini iki yıl içinde tamamladı ve doktora payesini aldı. İnalcık’ın İstanbul arşiv belgelerinden derleyerek hazırladığı bu çalışması, Türk Tarih Kurumu tarafından yayımlandı. Belgelere dayanarak hazırlanmış bu tez büyük ilgi uyandırdı. Öyle ki o sırada dekan olan Enver Ziya Karal’ı Bulgar elçiliğinden bir heyet ziyaret etti ve bu tezin Bulgar tarihine yaptığı katkılardan dolayı tebriklerini sundu. Bu da, İnalcık’ın ileride birçoklarının kabul edeceği tarafsız ve doğru tarih yazımı konusundaki hassaslığına bir örnek oluşturdu.
Bu tezi için şunları söylüyor İnalcık:

“Arşivlerde 1432 yılına, II. Murat devrine ait bir tımar defteri buldum. Bu, arşivimizdeki en eski defterdir. Onu 1954’te neşrettim. Bu Arnavutluk’a ait bir defterdi ve Arnavutluk tarihine yönelik çok önemli sorunları çözmemize yardımcı oldu. Ben eğer şöhretli bir tarihçi olmuşsam, bunu Türk arşivlerine borçluyum. Bu arşivler çok mühim ve çok zengindir. Sosyal bilimlerle uğraşan Türk bilim adamları bu arşivler sayesinde önemli çalışmalar yapabilirler ve Türkiye’nin sosyal bilimlerdeki başarısı bizi Fransa’nın yanına yerleştirir. Fakat zaman zaman arşivlerimizin yönetiminde anlaşılmaz bir düşünce hakim oluyor. Vesikaların tamamını alamayacağımız söyleniyor. Son olarak, 1989 yılında defterlerin fotokopilerinin tam olarak çıkışı yasaklandı. Bugün bunların ancak üçte birini alabilirsiniz. Eskiden bu kural geçerli olsaydı ben Tanzimat ve Bulgar Meselesi başlıklı tezimi ortaya çıkaramazdım. Bu vesikaların açıklığı sayesinde bütün dünya çarpıtmalardan kurtulmuş hakiki tarihimizi öğrenecektir. Vaktiyle, Köprülü’nün Dışişleri Bakanı olduğu zamanlarda tam açıklık vardı. Macarlar kendileri ile ilgili defterlerin fotokopilerini aldılar ve Macarca’ya tercüme ettiler. Macarlar bugün kendi kayıtlarında Türkler aleyhine olan bölümleri düzeltiyorlar. Macar tarihini yalnızca Macar vesikaları ile yazarsanız çok düşmanca sonuçlara varırsınız, ama Türk vesikalarını da kullanırsanız daha dengeli bir tarih ortaya çıkar. Bunu böyle yapmamak bizi Türk tarihinin gerçeklerini öğrenmekten alıkoyar.”
İnalcık, tarihçilik anlayışını Fransız Annales ekolu doğrultusunda tanımlar ve çalışmalarını temelde bu bağlamda sürdürür. Bunun en önemli örneğini 1977 yılında Fernand Braudel Araştırma Merkezi’nde Immanuel Wallerstein’ın düzenlediği uluslararası bir konferansta sunduğu bir bildiride görmek mümkündür. İnalcık, bu bildiride Annales yönteminin Osmanlı ekonomik ve sosyal tarihine bakışta kökten değişiklikler getirebileceğinden nasıl yararlı olabileceğinden söz eder. UNESCO’nun çıkarmayı tasarladığı “Dünya Tarihi” adlı kitapta kendisine görev verilmesi, onun tarihçiliğine olan uluslararası saygının bir işareti sayılabilir.

İnalcık, Türk tarihçilerine şu öğütlerde bulunuyor:

“Türk tarihçilerine bir öneride bulunmak gerekirse diyebilirim ki daima belgelere sadık kalın. Eğer hakikati ortaya çıkarırsanız bu daima bizim lehimizedir, çünkü bugüne değin tarihimiz hakkında yazılanların çoğu ya yalandır, ya çarpıtmadır. Eğer mübalağa yaparsanız kendinizi kabul ettiremezsiniz, sizi ciddiye almazlar.”

Halil İnalcık’ın iyi bir tarihçi olmasındaki en önemli nedenlerden biri de bildiği yabancı dillerdir şüphesiz. İngilizce, Almanca, Fransızca’yı çok iyi okuyabilen İnalcık, Arapça ve Farsça’yı da kullanabiliyor ve bir sözlük yardımıyla okuyabildiği diller arasına İtalyanca’yı da katabiliyor. Bu, kaynakları araştırmaları için kullanmamasına ve yabancı dillerde yayın yapmasına olanak sağlıyor. İnalcık, sayıları yüzleri geçen makale ve kitaplarıyla dünya tarihçiliğinde seçkin bir yer yapmıştır. Başarısının göstergeleri aldığı ödüllerin çok üzerinde. Bunlar arasında Rockfeller Vakfı, Türk Tanıtma Vakfı, ODTÜ Mustafa Parlar Vakfı, Sedat Simavi Vakfı, Dışişleri Bakanlığı Yüksek Hizmet, Kültür Bakanlığı Sanat ve Kültür Büyük Ödülleri sayılabilir.

İnalcık’ın başarılarının bir başka göstergesi de aldığı fahri doktora payeleri. Boğaziçi, Uludağ, Selçuk, Atina, Kudüs İbrani ve Bükreş üniversitelerinden doktora payeleri onun başarısının uluslararası platformda da takdir edildiğini gösterir. İnalcık, 1986’da Amerikan Akademisi’ne, 1993’te British Academy’e üye seçildi ve böylece uluslararası alanda seçkin bir yer alan ilk tarihçimiz oldu. İnalcık, iyi bir araştırmacı olmasının yanında yetiştirdiği öğrencilerle de Türk tarihçiliğine değerli katkılarda bulunuyor.

“Türk tarihçiliği gelişiyor. Geçmişte iki büyük üstad var: Fuad Köprülü, Ömer Lütfü Barkan. Bu iki usta Türk tarihçiliğine getirdikleriyle bir yön vermiştir. Bugün tarihimizi onların yolunda iyi inceleyebilmek için, Osmanlıca’ya hakim olmak, bunun yanında batı tarihçiliğini iyi izlemek gerekir. Bana, siz bütün kariyeriniz boyunca ne yaptınız diye sorarsanız şunu söyleyebilirim: Bütün çabalarım Türk tarihçiliğini modern tarihçilik düzeyine çıkarmaktır. Benim tarih anlayışım devletlerin tarihini ortaya çıkarmaktan ziyade halkın tarihini, halkın geçmişte nasıl yaşadığını, sosyal hayatını, ekonomisini, gündelik yaşantısını ve bunları belirleyen şartları ortaya çıkarmaktır. Bizim tarihçiliğimiz ise bu konulara yeni yeni ilgi duyuyor.”

İnalcık, 1972’de otuz yıl ders okuttuğu Dil ve Tarih Coğrafya Fakültesi’nden emekli olunca, Chicago Üniversitesi tarih bölümüne davet edildi. Burada on beş öğrenci yetiştirdikten sonra 1986 yılında ikinci kez emekli oldu.

Halil İnalcık, çok çeşitli üniversitelerde sürdürdüğü meslek yaşantısına 1993 yılından itibaren Bilkent Üniversitesi’nde devam ediyor ve bu üniversitede lisansüstü bir tarih bölümü kurmaya çabalıyor. Dört uzmanla birlikte hazırladığı eseri “An Economic and Social History of Ottoman Empire” bugün dünya üniversitelerinde el kitabı haline gelmiştir. İnalcık bu eserle, Osmanlı Türk tarihinin medeni yüzünü dünyaya tanıtmakla övünüyor

Şu Destanı

2010-09-08T06:18:00.001-07:00

Destan hakkında bilgi:
Destana kahraman olarak adını veren Şu, sanıldığına göre M.Ö dördüncü yüzyılda yaşamıştır. Bir Türk Hakanıdır.
Destanda Makedonyalı İskender'in, İran üzerinden Asya'ya doğru yürürken yapılan savaşları ve bu savaşların Türklerle ilgili bölümü anlatılmaktadır. Türk boylarının oluşumu, Türklerin şehir hayatı yaşamağa başlamaları, aynı zamanda milletini geçici bir işgalden mümkün olduğu kadar can ve mal kaybına uğratmadan kurtarmak için düşünen bir Hakanın kaygıları da anlatılan destanın en büyük özelliği, daha sonraki Türk destanlarında gelişecek olan ana fiziği ve süslemeleri önceden işlemesidir.
Zeki Velidî Togan'a göre, destanda önemli bir yer tutan ve destanın geçiş dengesi olan İskender'in istilâsının aslında İskender'le ilgisi yoktur; daha önceki yüzyıllardan bir Aryanı istilâ ile ilgilidir.

Destanın kısa da olsa bir özeti Divan-ı Lügat-it Türk'de kayıtlıdır.

Destanın Özeti:

Şu Kalesi, Balasagun yakınlarında, genç bir Hakan olan Şu tarafından yapılmış bir kaleydi, fakat Hâkan'ın sarayı Balasagun'da idi. Kalede ve Balasagun'da, o çağların en güçlü, en büyük ordusu bulunuyordu. Şehir zengindi. Öyle ki, her gün, Şu Hakanın sarayının önünde, ordu beğleri için 365 nöbet vurulurdu.

Bu sıralarda, bir adına da Zülkarneyn denilen Makedonya Kralı İskender ünlü Doğu seferine çıkmış, Ön Asya'dan İran içlerine doğru önüne neresi gelmişse ordusunu yenmiş ülkesini ellerinden almıştı. İskender Semerkand'e kadar gelmiş burayı da geçip Türklerin yaşadığı ülkelere doğru ilerlemişti.

İskender'in, Balasagun'a ve Şu Kalesine doğru yaklaşmakta olduğunu, genç Hakan Şu'nun gözcüleri gelip haber verdiler. Dediler ki:

"İskender denilen, gün batısından kopup gelen bir kral ordusuyla bize yaklaşmaktadır. Önüne gelen ülkeleri dize getirmiş yerle bir etmiştir. Bize ne buyurursun? Savaşalım mı ?"

Genç Hakan, ordu habercilerini dinlemez gibi göründü. Çünkü çok daha önce, en güvendiği yiğitlerden kırk kişiyi seçmiş, Hucend Irmağı kıyılarına gözcülük etsin diye göndermişti. Yiğitler kimseye görünmeden, gizlice gidip Hucend Irmağının kıyılarına yerleştikleri için ordu habercileri durumu bilmiyorlardı. Getirdikleri haberden, Hakanlarının telâş edip yerinden kımıldamadığını gördükleri için de şaşmışlardı. Hakanın gönlü rahattı.

Hakan Şu'nun bir havuzu vardı; gümüştendi. Bu işten çok iyi anlayan ustalara yaptırmıştı. Her yere taşınabilecek şekildeydi. Bunun için Hakan da gümüş havuzunu, sefere bile çıksa yanına alır, konakladıkları yerlerde içine su doldur-tur, kazlar ve ördekleri su dolu gümüş havuza salar, onlarla oyalanırdı, eğlenirdi.

Kazların ve ördeklerin gümüş havuzda yüzüşlerini seyretmek Hâkan'ı dinlendirir, dinlenir iken seferle, milletinin geleceği ile ilgili taşanları hazırlardı.

Haberciler geldikleri zaman yine gümüş havuzunda yüzen ördeklerle kazları seyredip dinleniyordu.

Habercilerin:

- Nasıl buyurursunuz? İskenderle savaşalım mı ?.. diye sorup buyruk beklemeleri üzerine onlara havuzu, havuzda yüzen kazlarla ördekleri gösterdi:

- Görüyor musunuz, Kazlarla ördekler suda ne güzel yüzüyor, nasıl dalıp dalıp çıkıyorlar? dedi.

Haberciler, Hakanlarının bu sözünü garip karşıladılar; Ona kuşku ile baktılar. "Herhalde Hakanımızın hiç bîr hazırlığı yok ne yapacağını bilemiyor." diye düşündüler.

Ama o sırada, İskender, Hucend Irmağını geçmişti.

Vakit gece yansına geliyordu. Hucend Irmağının kıyılarında gözcülük yapıp devriye gezen Genç Hakanın en güvendiği kırk yiğit yıldırım hızıyla atlanıp Şu kalesine geldiler ve gece vakti, İskender'in Hucend suyunu geçip Balasagun yolunda ilerlemekte olduğunu Şuya haber verdiler.

Daha önceki habercilerin haberlerini dinlerken kılı bile kıpırdamayan Hakan Şu, yiğitlerin sözü üzerine derhal ve gece yarısı göç davulunun çalınmasını emretti. Davulun çalınmasıyla birlikte, Doğuya doğru hızla yola çıktı.

Bu durum halkı şaşırttı. Hakanın, gündüzün hiç bir hazırlıkta bulunmadan böyle gece vakti göçü başlatması üzerine korktular. Ellerine ne geçtiyse toplayıp, buldukları ata atlayan millet Hakanla birlikte yola düştü. Sabah olurken, şehirde hemen hemen biç kimse kalmamıştı; bomboş ve dümdüz bir ova görünüyordu.

Bütün milletin, Hakan Şunun ardından gitmiş olmasına rağmen, gece vakti binecek hiçbir şey bulamayan yirmi iki kişi, ne yapacağını bilemeden Şu Kalesinde kalmışlardı.

Bu yirmi iki kişi, ne yapacaklannı düşünürken yanlarına iki kişi daha geldi. Kap kaçakları toplamışlar sırtlarına yüklenmişler, öyle taşıyorlardı. Yorgundular. Fakat pek duracağa benzemiyorlardı. Önceki yirmi kişi, bu yeni gelenlere bir yere gitmemelerini, kendileri gibi burada kalıp beklemelerini söylediler. Ayrıca:

- İskender dedikleri her kim ise, burada uzun müddet kalamaz: geldiği gibi geri dönüp gider. Burası bizim yurdumuz, yine bize kalır, diye ısrar ettiler.

Bu yüzden bu iki kişinin adı (Kalaç) oldu kaldı; bu iki kişiden olan çocuklar ve torunları (Kalacı) adıyla anıldılar. Fakat bu iki kişi, öteki yirmi iki kişinin sözlerini dinlemedikleri, bırakıp gittikleri için İskenderin geldiğini görmediler.

İskender gelip de, uzun saçlı yirmi iki kişiyi görünce: "Türk mânend" dedi. "Bunlar Türke benziyorlar" demişti. Bu yüzden yirmi iki kişinin soylarının adı Türkmen olarak kaldı. Giden İki kişi gittikleri için tamı tamına Türkmen sayılmadılar. Yirmi dört boydan yirmi ikisi Türkmen, kalan ikisi Kalaç diye bilindi.

Bu olaylar gelişe dursun, öte yandan Şu Hakan ordusu ve yanında gidenlerle birlikte Çin sınırına kadar yürümüşlerdi. Çin'e yakın Uygur iline vardıklarında Şu, İskender'i artık karşılayabilecek durumda olduğunu, onu asıl merkezinden çok uzaklara çektiğini, kendi ırkdaşları arasında bulunduğu için İskender'den daha güçlü bir duruma geldiğini düşündü. Ve bir kısım askerini ayırarak, içlerinden en gençlerini seçerek İskender'in üstüne yolladı. Veziri, gidenlerin hepsinin genç olduğunu, tecrübelerinin olmadığını ileri sürdü. Başaramazlarsa sonucun kötüye varacağını söyledi. Şu Hakan vezirine hak verdi ve yaşlı, tecrübeli bir Subaşını askerleriyle birlikte gönderdi.

Bunlar, bir zaman sonra İskender'in gönderdiği öncü birliklerle karşılaştılar. Türk erleri, İskender'in öncü birliklerine bir gece baskını yaptı. Çok kanlı bir baskındı bu, ölüm kalım meselesiydi. İskender'in öncü birlikleri bozguna uğradı. Türk erlerinden biri, İskender'in askerlerinden birini bir kılıçta ikiye bölmüş, askerin kemerine bağladığı altın dolu bir kemer parçalanarak içindeki altınlar yere saçılmış ve İskender'in askerinin kanıyla bulanmıştı. Ertesi sabah güneş ışıklan bu kanlı altınları parıldattı. Bunu gören Türk erleri birbirlerine bakıp "Altın Kan!. Altın kan!.- diye bağırıştılar. O günden bu yana, bu baskının yapıldığı yere yakın bulunan bir dağın adı Altun Han Dağı oldu ve öyle söylenip geldi.

Baskından sonra Şu Hakan ile İskender bir daha savaşmadılar , barış yaptılar . Barışın sonu her iki taraf için de iyi sonuçlar verdi. Birbiri ardınca şehirler yapılmaya başlandı . Uygurlar ile öteki Türk kavimleri şehirlere yerleşti. Şu Hakan da Balasagun'a döndü. Şu kalesini sağlamlaştırdı , şehri geliştirdi. Bütün bunları yaptıktan sonra bir de tılsım koydu. Bu tılsım öyle bir tılsımdı ki her yanda duyuldu. Leylekler bu şehre geldikleri zaman tılsım yüzünden daha öteye geçemediler , şehri aşamadılar.

Şu Destanı (ikinci kaynak)

Şu Destanı, Türkler'in en eski destanlarından biridir. Destanın kahramanı olan Şu, bilginlerin tahminlerine göre MÖ dördüncü yüzyılda yaşamış bir Türk kaganıdır. Şu Destanı'nın konusu, Makedonyalı İskender'in Asya içlerine doğru ilerlerken Türkler'le yaptığı savaşlardır (?). Ama, türkolog Zeki Velidi Togan'a göre, destanda adı geçen İskender'in Makedonya'lı İskender ile bir ilgisi yoktur ve Şu Destanı'nın konusu Makedonyalı İskender'in istilası değil daha önceki yüzyıllarda oluşmuş bir Aryani istilasıdır.

Destanda Türk boylarının oluşumu ve Türkler'in kent yaşamına geçmeğe başlamaları da anlatılmaktadır. Ayrıca, ulusunu bir istiladan korumak için çaba gösteren bir kaganın kaygılarının ince bir biçimde işlenmesi, destana ayrı bir özellik katmaktadır.. Şu Destanı, kendisinden sonra oluşacak Türk destanlarının ana çizgilerini ve süslemelerini belirlemiştir.

Şu Destanı, kimi bilginlere göre Saka Türkleri'nin destanıdır. Şu destanında müzik ve ezgi önemli bir rol oynar; ama bu müzik insan sesine değil, sazların sesine dayanır. Destanın kahramanı genç kagan Şu, Türk destanlarının yerinde durmayan hareketli ve atak yiğitlerinden daha değişik bir yapıdadır. Kagan Şu, beden ve ruh yapısı ile daha çok, Osmanlı hakanı 3. Selim'i andırır. Şu Kagan, 3. Selim gibi içli, sanatçı, düşünceli ve mantıklı bir kimsedir. Sarayının kapısında günde 365 nöbet çalınır.

Şu Destanı'nın özeti aşağıda yer almaktadır:

Şu Kalesi'ni, Balasagun yakınlarında genç kagan Şu yaptırmıştı. Kagan Şu'nun sarayı ise Balasagun'da idi.Kalede ve Balasagun'da çok güçlü bir ordu bulunuyordu. Balasagun kenti çok zengindi. Şu Kagan'ın sarayının önünde ordu beğleri için her gün 365 nöbet vurulurdu. Bu sırada, Zülkarneyn (İskender) doğu seferine çıkmış, Ön Asya'dan İran içlerine kadar önüne çıkan tüm orduları yenmiş, ülkeleri işgal etmişti. Zülkarneyn, Semerkand'a değin ilerlemiş, Türk illerine yaklaşmıştı.

Şu Kagan'ın gözcüleri, Zülkarneyn'in Balasagun'a ve Şu Kalesi'ne yaklaştığını bildirdiler. Gözcüler, Şu Kagan'a şöyle dediler:

''Zülkarneyn denilen, gün batısından kopup gelen bir kıral ordusuyla bize yaklaşmaktadır. Önüne çıkan orduları dize getirmiş, yerle bir etmiştir. Bize ne buyurursun? Onunla savaşalım mı?''

Genç kagan Şu, habercilerin sözlerini dinlemez gibi göründü. Çünkü daha önceden, en güvendiği yiğitlerden kırk kişiyi seçmiş, Hucend Irmağı kıyılarına gözcülük etsinler diye göndermişti. Yiğitler, kimseye görünmeden gizlice giderek Hucend kıyılarına yerleştikleri için, ordu habercileri durumu bilmiyorlardı. Getirdikleri kötü haberden Şu Kagan'ın kaygılanmamasına, kılını bile kıpırdatmamasına şaşırdılar. Şu Kagan gönlü ise rahattı.

Şu Kagan'ın gümüşten bir havuzu vardı. Havuzu, işten anlayan ustalara yaptırmıştı. Havuz, istenildiğinde taşınabiliyordu. Şu Kagan, savaşa bile gitse gümüş havuzunu yanına alırdı. Konakladığı yerlerde içine su doldurtur, su dolu bu gümüş havuza kazlar, ördekler salar, onlara bakardı. Kazların, ördeklerin gümüş havuzda yüzüşlerini seyretmek kendisini dinledirir, dinlenirken de ulusunun geleceği ile, sefer ve savaşlar ile ilgili tasarılar hazırlardı. Şu Kagan, haberciler geldikleri sırada yine gümüş havuzda yüzen kazları, ördekleri seyrederek dinleniyordu. Habercilerin:

''Ne buyruk verirsin kaganım? Zülkarneyn ile savaşa tutuşalım mı?''
Diye sorup buyruk beklemeleri üzerine onlara havuzu ve havuzda yüzen kazlar ile ördekleri gösterek şöyle dedi:

''Bakın. Görüyor musunuz... Kazlarla ördekler suda ne güzel yüzüyor, nasıl dalıp dalıp çıkıyorlar?''
Haberciler, kaganlarının bu biçimde konuşmasını garip karşıladılar. Ona kuşku ile baktılar. ''Herhalde kaganımızın hiç bir hazırlığı yok. Onun için ne yapacağını bilemiyor'' diye düşündüler.
O sırada, Zülkarneyn'in ordusu Hucend Irmağı'nı geçmişti. vakit gece yarısına geliyordu. Hucend Irmağı kıyılarında gözcülük yapan, Şu Kagan'ın kırk yiğidi atlanıp, yıldırım gibi Şu Kalesi'ne geldiler. Şu Kagan'ın katına varıp Zülkarneyn'in Hucend Suyu'nu geçtiğini, Balasagun yolunda ilerlediğini bildirdiler. Daha önceki habercilerin sözlerini dinlerken kılı kıpırdamayan Şu Kagan, kırk yiğidin sözleri üzerine hemen göç davulunun çalınmasını buyurdu. Davulun çalınması ile birlikte doğuya doğru hızla yola koyuldular. Bu durum halkı şaşırttı. Gündüzün hazırlık yapılmadan, gece vakti göçün başlamasından korktular. Ellerine ne geçtiyse toplayıp bulabildikleri atlara atlayan millet, kaganla birlikte yola düştü. Gün doğarken, kentte kimse kalmamıştı. Yalnızca bomboş ve düz bir ova görünüyordu.
Bütün millet, Şu Kagan'ın ardından gitmişti. Ancak, binecek bir şey bulamayan yirmi iki kişi, Şu Kalesi'nde kalmıştı. Bunlar ne yapacaklarını düşünürlerken yanlarına iki kişi daha geldi. Bu iki kişi kap kacaklarını toplayıp sırtlarına vurmuşlardı. Yorgundular. Fakat, pek duracağa benzemiyorlardı. Önceki yirmi iki kişi, bu yeni gelenlere bir yere gitmemelerini, kendileri gibi kalede kalıp beklemelerini söylediler.
''Zülkarneyn denilen her kim ise, burada uzun süre kalamaz, geldiği gibi geri dönüp gider. Burası bizim yurdumuz, yine bize kalır.'' dediler.

İşte bu yüzden, bu iki kişinin adı Kalaç olarak kaldı. Bu iki kişiden olan çocuklar ile torunları de Kalacı adıyla anıldılar. Ama bu iki kişi, yirmi iki kişinin sözlerini dinlemeyerek onları bırakıp gittikleri için Zülkarneyn'in geldiğini görmediler.

Zülkarneyn gelip de kalede kalan uzun saçlı yirmi iki kişiyi görünce ''Türk mânend'' dedi. Bu söz, ''Türk'e benziyorlar'' anlamına geliyordu. Bu yüzden, yirmi iki kişinin soylarının adı da Türkman (Türkmen) olarak kaldı. Giden iki kişi, gittikleri için tam anlamıyla Türkmen sayılmadılar. Böylece oluşan yirmi dört boydan, yirmi ikisi Türkmen, öteki ikisi de Kalaç diye bilindi.

Bu olaylar olurkan Şu Kagan, ordusu ve yanındakilerle birlikte Çin sınırına değin ilerlemişti. Çin'e yakın Uygur iline vardıklarında Şu Kagan, artık Zülkarneyn'i karşılayabilecek durumda olduğuna, onu asıl merkezinden çok uzaklara çektiğine karar verdi. Çünkü, kendi soydaşları arasında bulunduğu için Zülkarneyn'den daha güçlü durumua gelmişti. Şu Kagan, çerilerinin en gençlerini ayırdı; onları Zülkarneyn'in üzerine yollamayı düşündü. Veziri, gidecek olanların tümünün genç olduğunu, deneyimlerinin bulunmadığını, başaramazlarsa işin kötüye varacağını söyledi. Şu Kagan, vezirine hak verdi. Yaşlı, deneyimli bir subaşını çerileriyle birlikte gönderdi.

Şu Kagan'ın çerileri bir zaman sonra Zülkarneyn'in öncü birlikleriyle karşılaştılar. Türk çerileri, Zülkarneyn'in öncü birliklerine bir gece baskını yaptılar. Baskın çok kanlı oldu. Bir ölüm kalım savaşı yapıldı. Zülkarneyn'in öncü birlikleri bozguna uğradılar. Türk erlerinden biri, Zülkarneyn'in çerilerinden birini tek kılıç vuruşuyla ikiye böldü. Çerinin kemerine bağladığı altın torbası parçalandı; içindeki altınlar yere saçıldı, çerinin kanıyla kızıla bulandı. Ertesi gün, gün ışıkları bu kanlı altınları parlattı. Bunu gören Türk erleri birbirlerine bakıp ''Altın kan! Altın kan!'' diye bağrıştılar. O günden sonra, bu baskının yapıldığı yerin yakınında bulunan dağa Altın Kan (Altun Han) dendi.

Baskından sonra Şu Kagan ile Zülkarneyn daha savaşmadılar, barış yaptılar. Barış, iki taraf içinde iyi sonuçlar doğurdu. Burada bir çok kent kurulmağa başlandı. Uygur Türkleri ile öteki Türk boyları bu kentlere yerleştiler. Şu Kagan da Balasagun'a döndü. Şu Kalesi'ni sağlamlaştırdı. Balasagun kentinin geliştirdi. En sonunda da kaleye bir tılsım koydu. Bu öyle bir tılsımdı ki dörtbir yanda duyuldu. Leylekler kente dek geldiklerinde tılsım yüzünden daha uzağa uçamadılar, kenti aşamadılar.

ERMENİ MESELESİ BİBLİYOGRAFYA

2010-09-08T06:15:00.000-07:00

1. Ahmed Rüstem Bey, Cihan Harbi ve Türk-Ermeni Meselesi, Türkçesi: Cengiz Aydın, Bilge-Kültür-Sanat Yayınları, İstanbul 2001.

2. Akbulut, Yılmaz, Ermeniler ve Bingöl’deki Ermeni Tehciri, Kültür Bakanlığı Yayınları, Ankara 1998.

3. Akçora, Ergünöz, Van ve Çevresinde Ermeni İsyanları (1896-1916), Türk Dünyası Araştırmaları Vakfı Yayınları, İstanbul 1994.

4. Akgün, Seçil, General Harbord’un Anadolu Gezisi ve (Ermeni Meselesi’ne Dair) Raporu (Kurtuluş Savaşı Başlangıcında), Tercüman Tarih Yayınları, İstanbul 1981.

5. Aktan, Gündüz, “Hukukta Soykırım ve Ermeni Olayları”, Popüler Tarih, Sayı: 35 (Temmuz 2003), s. 62-67.

6. __________, “Lozan Barış Antlaşması ve Ermeni Sorunu”, Stratejik Analiz, Sayı: 61 (Mayıs 2005), s. 19-24.

7. Armenian Allegations:Myth and Reality, A Handbook of Facts and Documents, Compiled and Edited by: The Assembly of Turkish American Associations, Second Edition, Washington 1987.

8. Armenians in the Ottoman Empire and Modern Turkey (1912-1926), Boğaziçi University Publications, İstanbul 1984.

9. Asaf, Mehmet, 1909 Adana Ermeni Olayları ve Anılarım, haz., İsmet Parmaksızoğlu, Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara 1982.

10. Aslan, Betül, Erzurum’da Ermeni Olayları (1918-1920) (Hatıralar-Belgeler-Kazılar), Atatürk Üni-versitesi Türk-Ermeni İlişkilerini Araştırma Merkezi Yayınları, Erzurum 2004.

11. Ata, Ferudun, İşgal İstanbul’unda Tehcir Yargılamaları, Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara 2005. 12. Ataöv, Türkkaya, A Brief Glance at the “Armenian Question”, Ankara 1984.

13. __________, An Armenian Author on “Patriotism Perverted”, Feryal Matbaası, Ankara 1984.

14. __________, A “Statement” Wrongly Attributed to Mustafa Kemâl Atatürk, Ankara 1984.

15. __________, Talât Paşa’ya Atfedilen Andonian “Belgeler” i Sahtedir, Sistem Ofset, Ankara 1984.

16. __________, The Massacre of the Turkish-Moslem Population, Sistem Ofset, Ankara 1986.

17. ATASE, I. Dünya Savaşı Sırasında Ermeniler’in Türkler’e Yaptığı Katliâm, Fotoğraflar, Ankara 2000.

18. Atatürk’ten Ermeni Sorunu, Yayıma Hazırlayan: İsmet Görgülü, Bilgi Yayınevi, Ankara 2002.

19. Aytekin, Halil, Kıbrıs’ta Monarga (Boğaztepe) Ermeni Lejyonu Kampı, Türk Tarih Kurumu Yayınla-rı, Ankara 2000.

-B-

20. Babacan, Hasan, Babacan, Hasan, Mehmed Talât Paşa (1874-1921), Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara 2005.

21. Başar, Zeki, Ermeniler’den Gördüklerimiz, Atatürk Üniversitesi Yayınları, Ankara 1974.

22. Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü, Osmanlı Belgelerinde Ermeniler (1915-1920), Ankara 1994.

23. __________, Ermeniler Tarafından Yapılan Katliam Belgeleri, I (1914-1919); II (1919-1921), Ankara 2001.

24. __________, Ermeni Komiteleri (1891-1895), Ankara 2001.

25. __________, Azerbaycan Belgelerinde Ermeni Sorunu (1918-1920), Ankara 2001.

26. Bildirici, Yusuf Ziya, Adana’da Ermeniler’in Yaptığı Katliâmla ve Fransız-Ermeni İlişkileri, KÖKSAV Yayınları, Ankara 1999.

27. Bilgi, Nejdet, Ermeni Tehciri ve Boğazlıyan Kaymakamı Mehmed Kemal Bey’in Yargılanması, KÖKSAV Yayınları, Ankara 1999.

28. Binark, İsmet, Ermeniler’in Türkler’e Yaptıkları Mezâlim ve Soykırımın Arşiv Belgeleri, TBMM Kültür, Sanat ve Yayın Kurulu, Yayın No: 92, Ank. 2001.

29. Cemal Paşa, Hatıralar, Bugünkü Türkçe’ye çeviren ve tamamlayan: Behçet Cemal, Çağdaş Yayınları, İstanbul 1977.

30. Cöhce, Salim, “Osmanlı Ermeni Toplumunda Siyasallaşma Çabaları,” Ermeni Araştırmaları, Sayı: 8 (Kış 2003), s. 37-67; Ayrıca bkz., Ermeni Araştırmaları 1. Türkiye Kongresi Bildirileri, I. Cilt, Yayına Hazırlayanlar: Şenol Kantarcı, Kamer Kasım, İbrahim Kaya, Sedat Laçiner, ASAM-Ermeni Araştırmaları Enstitüsü Yayınları, Ankara 2003, s.269-292.

31. Çalık, Ramazan, Alman Kaynaklarına Göre II. Abdülhamid Döneminde Ermeni Olayları, Kültür Bakanlığı Yayınları, Ankara 2000.

32. Çaycı, Abdurrahman, Türk-Ermeni İlişkilerinde Gerçekler, Atatürk Araştırma Merkezi Yayınları, Ankara 2000.

33. Çelik, Hüseyin, Görenlerin Gözüyle Van’da Ermeni Mezalimi, Yüzüncü Yıl Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Yayınları, Ankara, tarihsiz.

34. Çiçek, Kemal, “Türk-Ermeni Anlaşmazlığının Siyasi Kökenleri: Tehcir ve Dönüş Üzerine Yaklaşımlar”, Teori, Sayı: 183 (Nisan 2005), s. 67-82.

35. __________, “Amerikan Ermeni Derneklerinin Lozan Görüşmeleri Esnasındaki Faaliyetleri”, 80. Yılında 2003 Penceresinden Lozan Sempozyum Bildirileri (6 Ekim 2003, Ankara), Ankara 2005, s. 119-141.

36. Demirel, Muammer, Birinci Dünya Harbinde Erzurum ve Çevresinde Ermeni Hareketleri (1914-1918), Gnkur. Askeri Tarih ve Stratejik Etüt Başkanlığı Yayınları, Ankara 1996.

37. Demiroğlu, Faiz, Van’da Ermeni Mezâlimi (1895-1920, Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü Yayınları, Ankara 1985.

38. Deveci, Yıldız, “Bir Başka Açıdan Ermenilerde Din”, Ermeni Araştırmaları, Sayı: 14-15 (Yaz-Sonbahar 2004), s. 115-130.

39. Dış Basında Sözde Ermeni Soykırımı İddiaları Değerlendirmesi (1998-2000), Basın-Yayın ve Enformasyon Genel Müdürlüğü Yayını, Ankara 2000.

40. Dışişleri Bakanlığı Stratejik Araştırmalar Merkezi, Ermeni İddiaları ve Tarihi Gerçekler (On Soru-On Cevap, Orly Saldırısı Davası, Amerikalı Bilimadamlarının Açıklamaları), Ankara 1998.

41. __________, Armenian Claims and Historical Facts (Ten Questions-Ten Answers, The Orly Trial, Declaration Made by American Academicians) Center for Strategic Research, Ankara 1998.

42. __________, Allegations Armeniennes et Faits Historiques (Dix Questions-Dix Reponses, Proces de l’Attentat d’Orly, Declaration des Unuversitaires),Centre de Recherches Strategiques, Ankara 1998.

43. __________, Armenian Atrocities (A Compilation of Views), Ministry of Foreign Affairs, Ankara 1999.

44. Efsane ve Gerçekler: Türk-Ermeni İlişkileri, Haz., Azmi Süslü, Hüsamettin Yıldırım, Birgül Gündüz, Atatürk Araştırma Merkezi Yayınları, Ankara 2001.

45. Elekdağ, Şükrü, “The Armenian Question”, Ermeni Araştırmaları, Sayı: 1 (Mart-Nisan-Mayıs), Ankara 2001, s. 70-84.

46. Ercan, H. Yavuz, Kudüs Ermeni Patrikhânesi, Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara 1988.

47. __________, Osmanlı Yönetiminde Gayrimüslimler: Kuruluştan Tanzimat’a Kadar Sosyal, Ekonomik ve Hukuki Durumları,Turhan Kitabevi, Ank 2001.

48. Ermeni Sorunu El Kitabı, Haz., Şenol Kantarcı, Kamer Kasım, İbrahim Kaya, Sedat Laçiner, ASAM Ermeni Araştırmaları Enstitüsü Yayınları, Ank 2002.

49. Eroğlu,Mecbure,Türk İnkılâp Tarihi Enstitüsü Arşivinden Rusça Belgelere Göre Ermeni Meselesi,KÖK Sosyal ve Stratejik Araştırmalar Serisi,Ank 1999.

50. Eyicil, Ahmet, Osmanlı’nın Son Döneminde Maraş’ta Ermeni Siyasî Faaliyetleri, Ankara 1999.

51. Feigl, Erich, A Myth of Terror: Armenian Extremism: Its Causes and Its Historical Context: An Illustrated Exposâe, Edition Zeitgeschichte-Freilassing, Salzburg, Austria, 1986.

52. __________, Bir Terör Efsanesi, Türkçe trc., Füsun Ant, Milliyet Yayınları, İstanbul 1987.

53. Gazigiray, A. Alper, Osmanlılardan Günümüze Kadar Vesikalarla Ermeni Terörünün Kaynakları, Gözen Yayınları, İstanbul 1982.

54. Göyünç, Nejat, Osmanlı İdaresinde Ermeniler, Gültepe Yayınları, İstanbul 1983.

55. Gürün, Kâmuran, Ermeni Dosyası, Üçüncü Baskı, Türk Tarih Kurumu Yayını, Ankara 1985.

56. __________, The Armenian File: The Myth of Innocence Exposed, Published jointly by K.Rustem & Brother and Weidenfeld & Nicolson Ltd., London 1985.

57. Halaçoğlu, Yusuf, Ermeni Tehciri ve Gerçekler (1914-1918) , Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara 2001.

58. __________, Facts on the Relocation of Armenians (1914-1918), Turkish Historical Society Printing House, Ankara 2002.

59. __________, Ermenilerin Suriye’ye Nakli: Sürgün mü, Soykırım mı, Belgeler, Ankara Ticaret Odası (ATO), Ankara 2005.

60. Hocaoğlu, Mehmed, Arşiv Vesikalarıyla Tarihte Ermeni Mezâlimi ve Ermeniler, ANDA Dağıtım, İstanbul 1976.

61. Hüseyin Nâzım Paşa, Ermeni Olayları Tarihi, C. I-II, Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü Yayınları, Ankara 1994.

62. İlter, Erdal, Ermeni Meselesi’nin Perspektifi ve Zeytûn İsyânları (1780-1915), Genişletilmiş 2.Baskı, Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü, Ank 1995.

63. __________, Ermeni Propagandasının Kaynakları, Kamu Hizmetleri Araştırma Vakfı Yayınları, Ankara 1994.

64. __________, Ermeni Kilisesi ve Terör, A. Ü. Osmanlı Tarihi Araştırma ve Uygulama Merkezi Yayınları, Ankara 1996.

65. __________(Yay.Haz.), Ermeni ve Rus Mezâlimi (1914-1916) (Tanık İfadeleri), İkinci Baskı: KÖKSAV Yayınları, Ankara 1999.

66. __________, “Ermenistan Adı, Ermenilerin Menşei ve Bazı Ermeni İddiaları Üzerine”, Ermeni Araştırmaları, Sayı: 6 (Yaz 2002), s. 24-34.

67. __________, “Ermeni İstekleri Karşısında Millî Teşekküllerin Tutumu (1919-1922)”, Ankara Üniversitesi Türk İnkılâp Tarihi Enstitüsü Dergisi, Sayı: 27-28 (Mayıs-Kasım 2001), Ankara 2004, s. 299-319.

68. Kalafat, Yaşar, “Türk-Ermeni Kültür İlişkilerinde Mitolojik Boyut,” Bilim ve Aklın Aydınlığında Eğitim: Özel Sayı: Tarihten Bir Kesit, Sayı:38/Nisan 2003

69. __________, Türk-Ermeni İlişkilerinde Siyasi ve Kültürel Boyut,” Ermeni Araştırmaları, Sayı: 12-13 (Kış 2003-İlkbahar 2004), s.59-92.

70. Kantarcı, Şenol, Amerika Birleşik Devletleri’nde Ermeniler ve Ermeni Lobisi, ALFA AKADEMİ Basım Yayım Dağıtım Ltd. Şti., İstanbul 2004.

71. __________, Ermeni Sorunu: Pencereden Bakmak Ya Da Manzaranın Bütününü Görmek, Süleyman Demirel Üniversitesi Yayın No: 54, Isparta 2005.

72. Karabekir, Kâzım, Soykırım Yalanı: Ermeni Mezâlimi, 1917-20 Arasında Erzincan’dan Erivan’a, 6. Baskı, Emre Yayınları, İstanbul 2005.

73. Karaca, Taha Niyazi, Ermeni Sorununun Gelişim Sürecinde Yozgat’ta Türk-Ermeni İlişkileri, Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara 2005.

74. Karacakaya, Recep, Türk Kamuoyu ve Ermeni Meselesi (1908-1923), Toplumsal Dönüşüm Yayınları, İstanbul 2005.

75. Kılıç, Davut, Osmanlı İdaresinde Ermeniler Arasındaki Dinî ve Siyasî Mücadeleler, 2. Baskı: ASAM Yayınları, Ankara 2000.

76. Kılıç, Selami, Ermeni Sorunu ve Almanya (Türk-Alman Arşiv Belgeleriyle), Kaynak Yayınları, İstan-bul 2003.

77. Kırzıoğlu, M. Fahrettin, Kars İli ve Çevresinde Ermeni Mezâlimi (1918-1920) , Kars Turizm ve Tanıt-ma Derneği Yayınları, Ankara 1970.

78. Kıyasî, Cafer-Bozyel, İbrahim, Ermeni Kültür Terörü, Iğdır Azerbaycan Türk Kültürünü Tanıtma Derneği Yayınları, Ankara 1996.

79. Kocahanoğlu, Osman Selim, İttihat-Terakki’nin Sorgulanması ve Yargılanması (1918-1919): Beşinci Şube Tahkikatı, Teşkilât-ı Mahsusa, Ermeni Tehciri, Divan-ı Harb-i Örfi Muhakemâtı, Temel Yayınları, İstanbul 1998.

80. Koçaş, Sadi, Tarihte Ermeniler ve Türk-Ermeni İlişkileri, İlâveli dördüncü Baskı: KASTAŞ Tarihi Araştırmalar Dizisi, İstanbul 1990.

81. Kodaman, Bayram (Çev.), Türkler-Ermeniler ve Avrupa, Ankara 1994.

82. __________, Ermeni Macerası (Tarihi ve Siyasi Bir Değerlendirme), Süleyman Demirel Üniversitesi Yayınları, Isparta 2001.

83. Konukçu, Enver, Ermeniler’in Yeşilyayla’daki Türk Soykırımı (11-12 Mart 1918), Atatürk Üniver-sitesi Rektörlüğü Yayınları, Ankara 1990.

84. Korkmaz, Ramazan, Genel Olarak Ermeni Sorunu ve Canlı Kaynaklardan Çıldır’da Yapılan Ermeni Mezalimi, KÖK Yayınları, Ankara 1990.

85. Köni, Hasan, “Günümüzde Ermeni Sorunu ve Çözüm Yolları”, Uluslararası Türk-Ermeni İlişkileri Sempozyumu, Bildiriler, İstanbul Üniversitesi Rektörlüğü, İstanbul 2001, s. 441-452.

86. Küçük, Abdurrahman, Ermeni Kilisesi ve Türkler, Ocak Yayınları, Ankara 1997.

87. Küçük, Cevdet, Osmanlı Diplomasisinde Ermeni Meselesinin Ortaya Çıkışı, 1878-1897, İ. Ü. Edebi-yat Fakültesi Yayınları, İstanbul 1984.

88. Kürkçüoğlu, Erol, “Rus Emperyalizmi ve Ermeni Taşeronluğu”, Iğdır “Tarihi Gerçekler ve Ermeniler” Uluslar arası Sempozyumu, Ankara 1997,

89. __________, “Tarihi Süreçte Selçuklu-Ermeni İlişkileri,” Ermeni Araştırmaları 1. Türkiye Kongresi Bildirileri, I. Cilt, Yayına Hazırlayanlar: Şenol Kantarcı, Kamer Kasım, İbrahim Kaya, Sedat Laçiner, ASAM-Ermeni Araştırmaları Enstitüsü Yayınları, Ankara 2003, s.335-341.

90. Laçiner, Sedat-Kantarcı, Şenol, Ararat: Sanatsal Ermeni Propagandası, ASAM-Ermeni Araştırmaları Enstitüsü Yayını, Ankara 2002.

91. Laçiner, Sedat, Türkler ve Ermeniler: Bir Uluslararası İlişkiler Çalışması, Kaknüs Yayınları, İstanbul 2004.

92. Lewy, Guenter, “Revisiting the Armenian Genocide”, The Middle East Quarterly, Volume XII, Number 4 (2005).

93. Lowry, Heath W., “19. ve 20. Yüzyıl Ermeni Terörizmi: Devamlılık Bağı”, Uluslararası Terörizm ve Uyuşturucu Madde Kaçakçılığı, Ankara 1984

94. __________, The Story Behind Ambassador Morgenthau’s Story, The Isis Press, İstanbul 1990.

95. __________, Büyükelçi Morgenthau’nun Öyküsü’nün Perde Arkası, Türkçe trc., Belkıs Torfilli, İsis Yayımcılık Ltd., İstanbul 1991.

96. Lütem, Ömer E., “Güncel Boyutuyla Ermeni Sorunu,” Bilim ve Aklın Aydınlığında Eğitim: Özel Sayı: Tarihten Bir Kesit, Sayı: 38 (Nisan 2003)

97. __________, “Türkiye’nin Ermenistan, Ermenistan’ın Türkiye Politikası,” Ermeni Araştırmaları 1. Türkiye Kongresi Bildirileri, II. Cilt, Yayına Hazırlayanlar: Şenol Kantarcı, Kamer Kasım, İbrahim Kaya, Sedat Laçiner, ASAM-Ermeni Araştırmaları Enstitüsü Yayınları, Ankara 2003, s. 283-286.

98. Maleville, Georges de, La Tragédie Arménienne de 1915, Editions Lanore, Paris 1988.

99. __________, Sözde Ermeni Trajedisi, Türkçe trc.: Galip Üstün, Yılmaz Yayınları, İstanbul 1991.

100. Mazıcı, Nurşen, Uluslararası Rekabette Ermeni Sorunu’nun Kökeni, 1878-1920, Pozitif Yayınları, 2. Baskı: İstanbul 2005.

101. __________, ABD’nin Güney Kafkasya Politikası Olarak Ermenistan Sorunu (1919-1921), Pozitif Yayınları, İstanbul 2005.

102. McCarthy, Justin, Müslümanlar ve Azınlıklar: Osmanlı Anadolusu’nda Nüfus ve İmparatorluğun Sonu, çev., Bilge Umar, İnkılâp Kitabevi Yayın San. Ve Tic.A.Ş., İstanbul 1998.

103. __________, Ölüm ve Sürgün: Osmanlı Müslümanlarına Karşı Yürütülen Ulus Olarak Temizleme İşlemi, 1821-1922, çev., Bilge Umar, İnkılâp Kitabevi Yayın San. ve Tic. A.Ş., İstanbul 1998.

104. __________, and Carolyn, Turks and Armenians: A Manual on the Armenian Question, Assembly of Turkish American Association, Wash. 1989.

105. __________, Kurbanlar ve Şefkatli İnsanlar, Süleyman Demirel Üniversitesi Yayını, Isparta 2001.

106. __________, “Ermeni İsyanları ve Osmanlılar”, Ermeni Araştırmaları, Sayı: 16-17 (Kış 2004-İlkbahar 2005), s. 82-108.

107. __________, “The Armenian Uprising and The Ottomans,” Review of Armenian Studies, Volume: 2, No. 7-8 (2005), s. 50-73.

108. Münir Süreyya Bey, Ermeni Meselesinin Siyasî Tarihçesi (1877-1914), Devlet Arşivleri Genel Müdür-lüğü Yayını, Ankara 2001.

109. Norman, C. B., Ermenilerin Maskesi Düşüyor (The Armenians Unmasked), Edited by Yavuz Ercan, A.Ü. Osmanlı Tarihi Araştırma ve Uygulama Merkezi Yayınları, Ankara 1993.

110. Orel, Şinasi-Yuca, Süreyya, Ermenilerce Talât Paşa’ya Atfedilen Telgrafların Gerçek Yüzü, Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara 1983.

111. __________, Affaires Arméniennes les “Telegrammes” de Talât Pacha, Fait historique ou fiction?, Triangle, Paris 1986.

112. Orly Saldırısı Davası (19 Şubat-2 Mart 1985), Şahit ve Avukat Beyanları, A.Ü. Siyasal Bilgiler Fakültesi Yayınları, Ankara 1985.

113. Osmanlı Devleti, Aspirations et Agissements Révolutionnaires des Comités Arméniens avant et après la proclamation de la Constitution Ottomane, Constantinople 1917.

114. __________, Ermeni Komiteleri’nin Âmâl ve Harekât-ı İhtilâliyyesi: İ’lân-ı Meşrûtiyyet’den Evvel ve Sonra, Matbaa-i Orhaniye, İstanbul 1332 (1916

115. __________, The Turco-Armenian Question:Turkish Point of View, The National Congress of Turkey, Constantinople 1919.

116. Osmanlının Son Döneminde Ermeniler, TBMM Kültür, Sanat ve Yayın Kurulu Yayınları, Ankara 2002.

117. Öke, Mim Kemal, Ermeni Meselesi (1914-1923), 2. Baskı: Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara 1991.

118. __________, The Armenian Question (1914-1923), Published by K. Rustem & Brother, Oxford 1988.

119. Özdemir, Hikmet- Çiçek, Kemal-Turan, Ömer-Çalık, Ramazan-Halaçoğlu, Yusuf, Ermeniler: Sürgün ve Göç, Türk Tarih Kurumu, Ankara 2004.

120. Özdemir, Hikmet, Talat Paşa Cinayeti, Başkent Üniversitesi Stratejik Araştırmalar Merkezi, Ankara 2005.

121. __________, Arnold Toynbee’nin Ermeni Sorununa Bakışı, Türkiye Bilimler Akademisi Forumu, Ankara 2005.

122. __________, “Ermenilerin Uyrukluk Sorunu,” 80. Yılında 2003 Penceresinden Lozan Sempozyum Bildirileri (6 Ekim 2003, Ankara), Ankara 2005,

123. Özkaya, İnayetullah Cemal, Le Peuple Arménien et les Tentatives de Réduire le Peuple Turc en Servitude, Belgelerle Türk Tarihi Dergisi Yayınları, İstanbul 1971.

124. Sakarya, İhsan, Belgelerle Ermeni Sorunu, 2. Baskı, Genelkurmay Askeri Tarih ve Stratejik Etüt Başkanlığı Askeri Tarih Yayınları, Ankara 1984.

125. Saray, Mehmet, Ermenistan ve Türk-Ermeni İlişkileri, İstanbul Üniversitesi Rektörlük Yayını, İstanbul 2003.

126. __________, “Ermenilerin İddiaları ve Tarihî Gerçekler”, Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi, Sayı: 59 (Temmuz 2004), s. 325-334.

127. Sarınay, Yusuf, “Fransa’nın Ermenilere Yönelik Politikasının Tarihi Temelleri (1878-1918),” Ermeni Araştırmaları, Sayı: 7 (Sonbahar 2002), s. 55-70.

128. Seki, Yusuf, Dış Basında Ermeni Meselesi (1999-2003), Başbakanlık Basın-Yayın ve Enformasyon Genel Müdürlüğü Yayını, Ankara 2004.

129. Selvi, Haluk, Birinci Dünya Savaşı’ndan Lozan’a Ermeni Sorunu, Gözden Geçirilmiş İkinci Baskı, Sakarya Üniversitesi Rektörlüğü Yayını, Sakarya 2004.

130. Sevim, Ali, Genel Çizgileriyle Selçuklu-Ermeni İlişkileri, Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara 1983.

131. Sevinç, Necdet, Arşiv Belgeleriyle Tehcir: Ermeni İddiaları ve Gerçekler, Avrasya-Bir Vakfı Yayınla-rı, Ankara 2003.

132. Seyfeli, Canan, İstanbul Ermeni Patrikliği (Kuruluşu ve Tarihten Günümüze İdari Yapısı), Aziz Andaç Yayınları, Ankara 2005.

133. Sezgin, Mahmut Niyazi, Ermenilerde Din, Kimlik ve Devlet: Ermeni Sorununa Ermeni Milli Kimliği Açısından Bakış, Platin Yayınları, Ankara 2005.

134. Shaw, Stanford J., “The Armenian Legion and Its Destruction of the Armenian Community in Cilicia”, The Armenians in the Late Ottoman Period, The Council of Culture, Arts and Publications, Ankara 2001, s. 155-206.

135. __________, “Ermeni Lejyonu ve Kilikya’daki Ermeni Topluluğunu Tahribatı”, Osmanlı’nın Son Döneminde Ermeniler, TBMM Kültür, Sanat ve Yayın Kurulu Yayınları, Ankara 2002, s. 149-194.

136. Solmaz, Gürsoy, Yaşayanların Dilinden Erzurum-Sarıkamış-Kars’ta Ermeni Zulmü (1918-1920), Yüzüncü Yıl Üniversitesi Yayınları, Van 1995.

137. Sonyel, Salâhi R., Displacement of the Armenians, Documents / Le Deplacement des Populations Arméniennes Documents / Ermeni Tehciri ve Belgeler, Baylan Matbaası, Ankara 1978.

138. __________, Armenian Terrorism: A Menace to the International Community, Cyprus Turkish Association Publications, London 1987.

139. __________, The Ottoman Armenians: Victims of Great Power Diplomacy, Published by K. Rustem & Brother, London 1987.

140. __________, Minorities and the Destruction of the Ottoman Empire, Publications of Turkish Historical Society, Ankara 1993.

141. __________, Turkey’s Struggle for Liberation and the Armenians, Center for Strategic Research (SAM), Ankara 2001.

142. Süslü, Azmi (Der.), Ruslara Göre Ermenilerin Türklere Yaptıkları Mezalim, A.Ü. Türk İnkılâp Tarihi Enstitüsü, Ankara 1987.

143. __________, Ermeniler ve 1915 Tehcir Olayı, Yüzüncü Yıl Üniversitesi Rektörlüğü Yayınları, Ankara 1990.

144. __________, Öğün, G.- Serdar, M. Törehan (Haz.), Van, Bitlis, Muş ve Kars’taki Ermeni Katliâmları-Gazilerle Mülâkat, Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Yayınları, Ankara 1994.

145. Şahin, Recep, Tarih Boyunca Türk İdarelerinin Ermeni Politikaları, Ötüken Neşriyat A.Ş., İstanbul 1988.

146. Şaşmaz, Musa, British Policy and the Application of Reform for the Armenians in Eastern Anatolia, 1877-1897,Turkish Historical Society, Ank.2000.

147. Şıhaliyev, Emin Arifoğlu, Türkiye ve Azerbaycan Açısından Ermeni Sorunu, Türk Kültür ve Eğitim Norm Geliştirme Vakfı Yayını, Ankara 2002.

148. Şıracıyan, Arşavir, Bir Ermeni Teröristin İtirafları, Kastaş Yayınevi, İstanbul 1997.

149. Şimşir, Bilâl N., Malta Sürgünleri, Milliyet Yayınları, İstanbul 1976.

150. __________, The Genesis of the Armenian Question, Ankara, Turkish Historical Society, 1982.

151. __________(Ed.), British Documents on Ottoman Armenians (İngiliz Belgelerinde Osmanlı Ermenile-ri), C. I: 1856-1880; C. II: 1880-1890; C. III: 1891-1895; C.IV:1895; Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara 1982-1990.

152. __________, The Deportees of Malta and the Armenian Question, Foreign Policy Institute, Ankara 1984.

153. __________(Ed.), Documents Diplomatiques Ottomans Affaires Arméniennes , C. I: 1886-1893; C. II: 1894-1895; C. III: 1895-1896; C. IV: 1896-1900; Publications de la Societe Turque d’Histoire, Ankara 1985-1999.

154. __________, Osmanlı Ermenileri, Bilgi Yayınevi, Ankara 1986.

155. __________, Şehit Diplomatlarımız, Bilgi Yayınevi, 2 Kitap, Ankara 2000.

156. Tacar, Pulat Y., “Hukukî ve Siyasî Boyutuyla Ermeni Sorunu: Ermeniler Soy Kırımına Uğratıldı mı?”, Bilim ve Aklın Aydınlığında Eğitim: Özel Sayı: Tarihten Bir Kesit, Sayı: 38 (Nisan 2003), s. 34-37.

157. __________, “Ermenilerin Soykırımı Savının Oluşturduğu Gerginliğin Çözümü İle İlgili Hukuki ve Siyasal Öneriler,” Ermeni Araştırmaları 1. Türkiye Kongresi Bildirileri, II. Cilt, Yayına Hazırlayan-lar: Şenol Kantarcı, Kamer Kasım, İbrahim Kaya, Sedat Laçiner, ASAM-Ermeni Araştırmaları Enstitüsü Yayınları, Ankara 2003, s.221-255.

158. Talât Paşa’nın Hâtıraları, neşr., Enver Bolayır, Güven Yayınevi, İstanbul 1946.

159. Terzioğlu, Arslan, “İttihat ve Terakki İleri Gelenlerinin Mektup ve Yazılarında Talat Paşa’nın 15 Mart 1921’de Berlin’de Öldürülmesi”, Ermeni Araştırmaları 1. Türkiye Kongresi Bildirileri, I. Cilt, Yayına Hazırlayanlar: Şenol Kantarcı, Kamer Kasım, İbrahim Kaya, Sedat Laçiner, ASAM-Ermeni Araştırmaları Enstitüsü Yayınları, Ankara 2003, s. 261-266.

160. __________, “Yerli ve Yabancı Kaynaklar Işığında İttihat-Terakki İleri Gelenlerinin Öldürülmesi ve Ermeni Tehciri Meselesi”, Türk Dünyası Tarih Kültür Dergisi, Sayı: 222 (Haziran 2005), s. 42-52.

161. The Armenians in the Late Ottoman Period (Osmanlı’nın Son Döneminde Ermeniler), Edited by Türkkaya Ataöv, The Turkish Historical Society for The Council of Culture, Arts and Publications of The Grand National Assembly of Turkey, Ankara 2001.

162. Tosun, Ramazan, Ermeni Meselesi Çerçevesinde Kayseri’de Ermeni Olayları, Erciyes Üniversitesi Kayseri ve Yöresi Tarih Araştırmaları Merkezi Yayınları No.: 2, Kayseri 1997.

163. Türk Ermenileri’nden Gerçekler / Facts from the Turkish Armenians / Realites Exprimees par les Arméniens Turcs, Jamanak Yayınları, İstanbul 1980.

164. Türk Tarihinde Ermeniler (Temel Kitap), haz., A. Süslü, F. Kırzıoğlu, R.Yinanç, Y. Hallaçoğlu, Kars Kafkas Üniversitesi Rektörlüğü Yayınları, Ankara 1995.

165. Türkmen, Fikret, Türk Halk Edebiyatının Ermeni Kültürüne Tesiri, Akademi Kitabevi, İzmir 1992.

166. Türközü, H. Kemal (Haz.), Osmanlı ve Sovyet Belgeleriyle Ermeni Mezâlimi, 3. Baskı, Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü, Ankara 1995.

167. Uluslararası Terörizm ve Uyuşturucu Madde Kaçakçılığı, A.Ü. Basın-Yayın ve Halkla İlişkiler Mü-dürlüğü Yayınları, Ankara 1984.

168. Uras,Esat, Tarihte Ermeniler ve Ermeni Meselesi, Ankara 1950.

169. __________, The Armenians in History and the Armenian Question, Documentary Publications, İstanbul 1988.

170. Uzundere, Ali Eşref, Iğdır Oba Köyü Kazısı ve Ermeni Mezalimi, Bursa 1997.

171. Yavuz, Nurcan, İşgâl ve Mezâlimde Erzincan, Erzincan Belediyesi Yayınları, Ankara 1995.

172. Yıldırım, Hüsamettin, Ermeni İddiaları ve Gerçekler, Sistem Ofset Yayınları, Ankara 2000.

173. Yılmaz, Durmuş, Fransa’nın Türkiye Ermenilerini Katolikleştirme Siyaseti, S.Ü. Vakfı Yayınları, Konya 2001.

174. Yurtsever, Cezmi, Ermeni Terör Merkezi: Kilikya Kilisesi, İstanbul 1983.

175. __________, Kamavorlar: Fransa’nın Çukurova’yı İşgali ve Katliamlar, Adana 2003.

176. Yüceer, Saime (ed.), Ermeni Sorunu ve Bursa Ermenileri, Uludağ Üniversitesi Yayınları, Bursa 2000.

- Ataöv, Türkkaya, Ermeni Sorunu: Bibliyografya, A. Ü. Siyasal Bilgiler Fakültesi Yayınları, Ankara 1981.

- İlter, Erdal, Türk-Ermeni İlişkileri Bibliyografyası / Bibliyography of Turco-Armenian Relations, Genişletilmiş 3. Baskı, Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara 2004.

- Nersessian, V. N., A Bibliography of Articles on Armenian Studies in Wertern Journals, 1869-1995, Richmond: Curzon Pres, 1997.

- Salmaslian, Arménag, Bibliographie de l’Arménie, 2nd edition: Erevan 1969.

- Tekeyan, Bedros A., Bibliography of Cilician Armenia, 1500-2000, Canada 2001.

* * Ermeni Araştırmaları Enstitüsünden Alınmıştır.

Atatürk Dönemi Tarih Çalışmaları ve Öğretimi

2010-09-08T06:12:00.000-07:00

ATATÜRK DÖNEMİ TARİH ÇALIŞMALARI VE ÖĞRETİMİ

Prof. Dr. Ramazan TOSUN*

Giriş

Tarih, milletlerin dolayısıyla insanlığın hafızasıdır. İnsanoğlunun bütün faaliyetleri tarihin konusu içerisine girer. “ Tarih ilmi insanların zaman ve mekân çerçevesinde husule getirdikleri tekâmül hâdiselerini, bunların şuursuz iptidaî hallerinde, tabiat eserleri yahut mâşeri bir vücudun fertleri ve toplulukları sıfatıyla yaptıkları fiillerinde tecelli eylemeleri itibariyle ; ve mâşeri hayatında mevzuu bahis ayrı hallerde rol ve ehemmiyetleri tayin ve tesbit edilen psikofizik âmillerin teşkil ettiği illî bağlılıklar çerçevesinde tetkik tasvir eder.” [1]

Tarih, bize geçmişteki olayların nasıl cereyan ettiğini öğreterek hali, dolayısıyla kendimizi ve insanlığı tanıtır, böylece geleceğin nasıl olabileceğine dair ipuçları verir. Tarih öğretimi, “yurt sevgisinin beslenmesine yarayan en mühim amildir.”[2] Tarih ilmi kişiye, içinde yaşadığı toplum ile canlı irtibatı olmazsa bir hiç olduğu gerçeğini telkin eder.

Tarih insanlara sağladığı ahlakî faydanın yanında pratik faydalar da temin eder. İnsanlar tarih sayesinde kendi tecrübelerinin yanında önceki nesillerinkinden de faydalanırlar. “Bir insan kendi hayatının sonlarına doğru nasıl bir kıymet teşkil ediyorsa tekmil beşeriyetin tarihinden elde edilmiş tecrübelerden istifade eden insaniyet de böyledir.” [3] Bu tecrübe aynı zamanda “çağdaş değerlerin daha iyi takdir edilmesine imkân sağlar.”[4]

Kısacası, “Tarih ilminin kıymet ve mahiyetini anlayan, onu rasyonel ve metodik bir surette vesaik üzerinde işleyip bu yolda kendi mesaisini diğer milletlere de tanıtabilen milletler reşid ve olgun milletlerdir.Tarih tetkikinde kemale ermek milletlerin ve cemiyetlerin kemalini ölçmekte mi’yar olmuştur.”[5]

Tarihe baktığımız zaman, tarih şuuru, dolayısıyla millî şuurun zayıf olduğu dönemlerde hem siyasî, hem de sosyal alanlarda meselelerin hat safhaya çıktığını görüyoruz. Tarih şuuru olmayan aydın ve devlet ricali varlık sebebi olan milletine yabancılaşmış, başka kültürlerin, dolayısıyla milletlerin etkisine girmiş, kendisine güven duygusunu kaybetmiştir. Kendisine güven duygusunu kaybeden aydının milletine hizmet etmesi, yol göstermesi mümkün değildir.

a. Atatürk’ün Tarih Görüşü ve Türk Tarih Tezi

Tarihimiz, insanlık tarihi kadar eski olmasına rağmen, Atatürk’e kadar gerektiği gibi araştırılıp ortaya konulamamıştır. Osmanlı döneminde diğer birçok sosyal ilimlerde olduğu gibi tarihte de yeterli gelişme olmamıştır. Tarihimiz gerektiği gibi araştırılıp, öğretilemediği için insanımıza tarih şuuru da verilememiştir. Bu ise hızla ilerleyen ve bu gelişmeyi geri kalmış toplumları ezmek için kullanan Batılı toplumlar karşısında bir eziklik, kendisine güvensizlik yaratmıştır. Oysa Batı dünyası aynı dönemlerde Türk devletini, milletini ve ülkesini hedef alan yoğun bir karalama kampanyasına girişmiştir.

Batılılara göre; Türkler medenî kabiliyete sahip değillerdir. Medenî olamadıkları gibi medeniyet düşmanıdırlar. Sarı ırka mensup olan Türkler, fethettikleri yerlerdeki medeniyetleri yıkmışlardır. Ayrıca, Türklerin yaşadıkları topraklar kendilerine ait değildir.

Batının önyargılarla ileri sürdüğü bu iddiaların bir kısmı ülkemizde de tesirini göstermiştir. “Türkiye’de tarih araştırmaları gelişmiş bulunmadığı ve tarih yazarlarımızdan büyük bir kısmı Avrupa tarihlerinden tercümeler yaparak, Tarih kitabı yazdıkları için, Türklerin ikinci nevi bir insan tipi olduğu yolundaki yanlış bilgiler memleketimizi de istila etmiş bulunuyordu.”[6] Bu önyargılı iddialara cevap verebilmek, söz konusu görüşlerin yarattığı olumsuzlukları ortadan kaldırabilmek için tarihimizin en ince ayrıntılarına kadar araştırılması ve öğretilmesi lâzımdır.

Tabii ki Atatürk, millî tarihimizin araştırılıp öğretilmesine sadece söz konusu iddialara cevap vermek amacıyla önem vermiş değildir. Millî heyecanın ancak millî tarih şuuru ile kuvvetlenebileceğini bilen Atatürk, “iktisadî ve siyasî istiklâle kavuşturduğu milletini manevî istiklâle de kavuşturmak için bu memlekette tarih araştırmalarının gelişmesine büyük önem” vermiştir.[7]

Atatürk, son yüzyıllarda Türk milletinin geçirdiği badireler sonucunda oluşan kendine güvensizlik duygusunu ortadan kaldırmanın yegane yolu olarak millî tarih şuurunun canlandırılması gerektiğini, “Türk çocuğu ecdadını tanıdıkça daha büyük işler yapmak için kendinde kuvvet bulacaktır.”

“Türk kabiliyet ve kudretinin tarihteki başarıları meydana çıktıkça, büsbütün Türk çocukları kendileri için lâzım gelen hamle kaynağını o tarihte bulabileceklerdir. Bu tarihten Türk çocukları, istiklâl fikrini kazanacaklar, o büyük başarıları düşünecekler, harikalar yaratan adamları öğrenecekler, kendilerinin aynı kandan olduklarını düşünecekler ve bu kabiliyetle kimseye boyun eğmeyeceklerdir.”[8] sözleriyle ortaya koymuştur.

Atatürk, ilmî esaslara göre Türk Tarihinin araştırılması ve ortaya çıkan sonuçların öğretilmesi çalışmalarını bizzat başlatmıştır. “Atatürk’ün bu çalışmaları üç noktaya yönelmiştir. Birincisi, Türk ve Dünya tarihini eski, yanlış, ideolojik yaklaşımlardan kurtarmak. İkincisi, dünya medeniyetine Türk medeniyetinin yapmış olduğu katkıları ortaya çıkarmak. Üçüncüsü ise, Türk tarihini ilmî metotlarla modern, orijinal bir tarih haline getirmektir.”[9] Araştırma yapılırken gerçeklere riayet edilmesi gerektiğini; “Tarih yazmak, tarih yapmak kadar mühimdir. Yazan yapana sadık kalmazsa değişmeyen hakikat insanı şaşırtacak bir mahiyet alır” sözleriyle belirtmiştir.[10]

Atatürk’ün Türk Tarih Tezi’nde araştırılmasını işaret ettiği hususlar şunlardır :

1. Türkler, brakisefal ve beyaz ırktandır. Beyaz ırkın anayurdu ise Orta Asya’dır.

Orta Asya medeniyetin beşiğidir. Medeniyet ilk olarak Orta Asya’da ortaya çıkmış ve dünyayı etkilemiştir. “Büyük Devletler kuran ecdadımız büyük ve şumüllü medeniyetlere de sahip olmuştur. Bunu aramak, tetkik etmek, Türklüğe ve cihana bildirmek bizler için bir borçtur.” [11]

2. Türkiye’nin en eski halkı kimlerdir ? Burada ilk medeniyet kimler tarafından kurulmuştur ?

3. Türklerin İslâm Tarihi ve Medeniyetine katkıları nelerdir ?

4. Osmanlı Devleti’nin kuruluşu ile ilgili iddialar araştırılıp, hakikat ortaya çıkarılmalıdır.

Bu konularda ilmî metotlarla araştırma yapmak, araştırmaları organize etmek üzere Türk Tarihini Tetkik Cemiyeti kurulmuştur. Atatürk, Türk Tarihi’nin araştırılması ve yazılmasının bir müessese tarafından yürütülmesini istediği için 23 Nisan 1930 tarihinde toplanan Türk Ocakları’nın 6. Kurultayında Ocak kanununa , “Türk tarih ve medeniyetini ilmî bir surette tetkik ve tetebbu eylemek vazifesiyle mükellef olmak üzere bir Türk Tarih Heyeti teşkil eder” ifadesini ekletmiştir.[12] 15 Nisan 1931 tarihinde ise 3 Ekim 1935’te Türk Tarih Kurumu adını alacak olan Türk Tarihi Tetkik Cemiyeti kurulmuştur. Cemiyete, Atatürk’ün Türk Tarih Tezinde işaret ettiği konuları araştırma görevi verilmiştir.

b. I.Türk Tarih Kongresine Göre Tarih Öğretimi

Tarih Tezindeki konularda araştırma yapmak, ortaya çıkan sonuçları yayınlamak üzere Türk Tarih Kurumu’nun kurulup, çalışmalarına başlamasından sonra 2-11 Temmuz 1932 tarihinde tarih araştırmalarında ve öğretiminde takip edilecek metodun tartışıldığı I. Türk Tarih Kongresi yapılmıştır.

Kongrenin açılış konuşmasını Maarif Vekili Esat Bey yapmış, tarih öğretiminin önemi, Cumhuriyete kadarki tarih öğretimimiz ve kongrenin amaçları hakkında değerlendirmelerde bulunmuştur. Kongrenin amacı ; okullarda ilk defa okutulmaya başlanan dört ciltlik yeni tarih kitabı ile ilgili uygulamaları değerlendirmek, gelecek yıllarda tarih öğretiminde birliği sağlamaktır. “Bu kongreden alacağımız müspet neticelerden Türkiye Cumhuriyeti dahilinde her neviden ve her dereceden bütün mekteplerde ve ilim müesseselerimizde tarih tedrisatı için birlik ve yüksek verim itibariyle en basit, en kolay ve en faydalı yolu göstermesini teemmül ediyoruz. Şüphe yoktur ki millî hars bu suretle kuvvet ve inkişaf bulur.”[13] Vasıf Bey, konuşmasının sonunda tarih öğretiminin faydalarından da bahsederek, kongreye katılan tarih öğretmenlerine yol göstermiştir. “Ana baba ocağında olduğu gibi mektep sıralarında da çocuklarımızın dimağlarında ve kalplerinde sarsılmaz bir kanaat ve iman halinde yerleşmesi lâzım gelen Cumhuriyet devri ahlâk ve terbiye telâkkilerinin ve Cumhuriyet sistemimiz esaslarının derin ve şerefli mazimizden kök ve kuvvet aldığını ve ahlâk ve terbiyede millî his, millî ahlâk, millî terbiyenin ve Cumhuriyet sistemimizde millî vahdet ve millî hakimiyetin ve ferdî hak ve hürriyetin esas teşkil eylediğini bu vesile ile de tekrarlamak isterim. Bunlar bizim medenî esaslarla daima tenmiye ve takviye edeceğimiz millî ve tarihî seciyelerimizdir.”[14]

Kongrede, Afet Hanım “Tarihten Evvel ve tarih Fecrinde” başlıklı konuşmayı yapmıştır.Afet Hanım, konuşmasında okullarda okutulmaya başlayan dört ciltlik tarih kitabının birinci cildindeki konular üzerinde durmuş, Orta Asya’nın otokton halkının kim olduğu ve bu halkın medeniyete katkıları nelerdir sorularına cevaplar aramıştır. Batılı araştırmacıların, Orta Asya’nın otokton halkının Türkler olduğu gerçeğini görmemezlikten gelmelerini tenkit eden konuşmacı, bu tür çalışmaların amacının “dünyaya yayılan, o medenî kütlelerinin öz anası olan asıl ırkı, büyük Türk ailesini unutmak ve unutturmaya” çalışmak olduğu ve “Türk ırkı, anayurtlarında, yüksek kültür mertebesine varırken”, Avrupa halkının vahşi ve tamamen cahil bir hayat yaşadığı gerçeğini ifade etmiştir.[15]

Türk Tarihinin ilk dönemlerine ait konuşmalardan birini de Türk Tarihi Tetkik Cemiyeti Umumî Kâtibi Dr. Reşit Galip Bey yapmıştır. Konuşmasına millî tarihimizin son yıllara kadar ihmal edilmesi ve bunun doğurduğu sonuçları izah ederek başlayan Reşit Bey, Alpli diye adlandırdığı Türk ırkının özelliklerini şu sözlerle belirtmiştir: “Bütün bu tipler içinde ve bütün tarih imtidadınca her gittiği yerde ergeç hâkimiyetini kurarak münevver ve mütefekkir beşeriyetin bugün dahi hayranlığı gittikçe artan bir ruh ile, gittikçe derinleşen bir hürmet ve tazim ile tetkik ve temaşa ettiği büyük medeniyetleri yaratmış olanlar, muasır âlimlerin Alplılar ve bizim daha doğru olarak (Ata Türkler) diye andığımız insanlar, yani kudret ve kabiliyet kaynağı harikalı soyun evlâtlarıdır.”[16]

Reşit Bey’e göre, Türklerin dışındaki ırklar, kendi başlarına değil, Türklerle temasa geldikten sonra medenî mahsuller verebilmişlerdir. Mezopotamya medeniyetinin yerli sayılması imkânsızdır. Bu medeniyetin Samî olmayan, Orta Asya’dan gelen bir ırka aittir. Mezopotamya medeniyetin temsilcisi olan Sümerler Türk ırkındandır.[17]

Türk milletinin gerek İslâm Medeniyetine, gerekse dünya medeniyetine katkılarını ele alan konuşmalardan birini de Türk Tarihi Tetkik Cemiyeti üyelerinden Şemsettin Bey yapmıştır. Konuşmasının başında Türkler ve Türk Tarihi hususlarındaki yanlış kanaatlere temas ettikten sonra, Leon Kahon’un “Eğer Türklerin himmeti olmasaydı, İslâm medeniyeti o kadar itilâ etmez, o derece vasî iklimlere dağılamazdı” şeklindeki haklı tespitini “Eğer Türkler İslâm camiasına girmemiş olsalardı, İslâm medeniyeti denilen medeniyet vücut bulmaz, o derece inkişaf etmez, o derece vâsi iklimlere dağılmazdı” şeklinde değiştirerek ifade etmiştir.[18] Türklerin, bilhassa Ebu Müslim’den itibaren İslâm dünyasına ve medeniyetine önemli hizmetlerde bulunduklarını geniş şekilde izah eden Şemsettin Bey, bu gelişmelerin Batı medeniyetini de etkilediğini ifade etmiştir. Konuşmasının sonunda yeni nesillerin tarihimizden ilham almaları, tarihimizin bu ilhamı verecek şekilde öğretilmesi gereğini şu sözlerle belirtmiştir:

“Bu velût ve mütekâmil dimağlara varis olan bir millet çocuklarının harikalar yaratmağa namzet olduklarına hiç şüphe edilir mi ? Elverir ki kafaları irfan ve kültür kaynağı olan atalarımız gibi; ilmî metodlara tevfikan, sarsılmaz bir imanla, irfan dünyasını fethe azmetmiş olalım.

Dün, ümitsiz ve perişan Türk’e, ‘Toplan, yürü, zafer ve istiklâl senindir’ diyen lâhutî ses, bugün de bize ve yarınki nesle ‘Mazini hatırla ! Beşeriyete nurlar saçan medeniyeti yaratanlar senin atalarındır.Yürü, senin olan irfan iklimlerini tekrar zaptet !’ emrini veriyor” [19]

Tarih Metodolojisi ve Tarih Öğretimi açısından, Sadri Maksudi Bey’in yapmış olduğu konuşma da çok önemlidir. Konuşmada tarih telâkkileri üzerinde tek tek durulmuş ve “Bugüne kadar muhtelif mütefekkir ve sosyologlar tarafından beşeriyetin içtimaî hayatında ve tarihî inkişafında müessir oldukları ileri sürülmüş âmiller” şöyle sıralanmıştır: Fizikî, coğrafî, ruhî, iktisadî, büyük idealler, büyük şahsiyetler, halk ve fütuhat gibi amiller. [20]

Yukarda bahsedilen amiller tek tek incelendikten sonra şu sonuca varılıyor:

1. Tarihî olaylar tek bir sebep ile izah edilemezler.

2. Tarihin en önemli amilleri; fizikî ve coğrafî amiller, büyük mefkûreler, icat ve taklit, iktisadî amiller ve büyük şahsiyetlerdir.

3. “İktisadî âmil mühim âmillerden biridir. Fakat içtimaî hayatta yegâne âmil değildir. Maddiyeti tarihiye nazariyesinin ilmî esasları sarsılmıştır.”

4. “Bidayette, beşeriyet hayatında bilhassa fizik âmiller müessir olmuştur. Beşeriyet inkişaf ettikçe içtimaî hayatta, manevî âmillerin, mefkûrelerin rolü ziyadeleşmiştir.”

5. “Münkeşif beşeriyet içinde en mühim âmil mefkûredir.İdealdir. Manevî âmillerdir.”

6. Tarihin en mühim amillerinden biri de büyük şahsiyetlerdir. Büyük şahsiyet, yeni mefkûreler ileri süren kişidir. [21]

Birinci Türk Tarih Kongresinde, Tarih Metodolojisi ve Tarih Öğretimi konularında son olarak Türk Tarihi Tetkik Cemiyeti Başkanı Yusuf Akçura bir konuşma yapmıştır. I. Meşrutiyet Döneminde tarih öğretiminde ciddi eksikliklerin ve sıkıntıların olduğunu belirttikten sonra II. Meşrutiyet ile okullarda serbestçe tarih okutulma imkanının doğduğunu ifade etmiştir.[22]

Hatip konuşmasının devamında Tanzimat döneminde yazılan tarih kitaplarını değerlendirmiştir. “Bu devirde Türkçe yazılan, daha doğrusu Türkçe’ye tercüme olunan umumî tarihlerde, Fransız noktai nazarı tamamen hâkimdir.” Türkçülük fikri de bu dönemde tarih konusunda etkili olamamıştır. Edebiyat ve Edebiyat Tarihi ile bir dereceye kadar meşgul olmasına rağmen “umumî tarih ve Türk tarihiyle esaslı bir surette uğraşamadı. Hele mekteplerde okutulan umumî tarihlere hiçbir ciddî tesiri dokunamadı.”[23]

c. Ders Kitaplarına Göre Tarih Öğretimi

Atatürk’ün direktifi ile okullarda okutulmak üzere dört ciltlik bir ders kitabı yazılmıştır. Söz konusu ders kitabı 1932 ders yılından itibaren okullarda okutulmuş ve baskısı bittikçe konulara yeni gelişmeler de ilave edilerek tekrar basılmıştır.

“Atatürk devri gençliğinin sağlam bir millî şuurla yetişmesinde Türk tarih tezinin işlendiği bu kitapların okutulmasının büyük payı olmuştur.”[24]

Birinci cilt; Türklerin Anayurdu, göçler ve sonuçları ile eski Çin, Hint Mısır, İran ve Anadolu Tarihlerini ele almaktadır.

Tarih; ” insan cemiyetlerinin, zaman ve mekân gösterilerek ve sahih olarak, hayatını, harsını tetkik ve nakleden bir ilimdir.” Tarih, her ilim ve fenden faydalanmak mecburiyetindedir. [25]

Türklerin Anayurdu; Asya’dadır. “Asya, Ege Denizinden, Japon Denizine; Hint Denizinden Şimal Buz Denizine kadar uzanan ulu bir kara parçasıdır.”[26] Türklerin anayurdu Orta Asya ilk medeniyetin beşiğidir.

İkinci cilt ; Orta Asya ve Doğu Avrupa’daki Türk Devletleri, İslâm Tarihi, İlk Müslüman Türk Devletleri, Büyük Selçuklu ve Türkiye Selçukluları tarihlerini ihtiva etmektedir.

Büyük Selçuklu Devleti’nin Tarihteki Yeri :

İlk Müslüman Türk Devletlerinden Karahanlılar ve Gazneliler daha ziyade kuruldukları bölgelerde etkili olmalarına rağmen Selçuklu Devleti kısa sürede Şarkî Türkelinden Marmara ve Akdeniz kıyılarına, Kafkasya’dan Hint Denizi’ne kadar büyük bir Müslüman Türk Devleti şeklinde ortaya çıkmıştır. Bu dönemde İslâm dünyası mezhep anlaşmazlıkları dolayısıyla Bizans’ın saldırıları karşısında duramayacak kadar zayıflamıştır. Selçuklu Devleti’nin güçlenmesiyle İslâm dünyası da taze hayat bulmuştur. “Anadolu’nun Müslüman Türkler tarafından kat’î olarak fethi, asırlarca süren Haçlılar hücumlarının akim kalması, daha Müslümanlığın zuhûriyle başlayan eski İslâm-Hıristiyan mücadelesinin, uzun bir zaman için, Hıristiyanlığın mağlûbiyetiyle neticelenmesi demekti. İşte bu suretle, büyük Selçuk İmparatorluğu’nun kuruluşu, Ortazaman cihan tarihinin umumî cereyanı üzerinde şiddetle müessir olmuş büyük bir tarihî hâdisedir.”[27]

Üçüncü cilt ; Osmanlı Tarihidir. Osmanlı Devleti’nin kuruluşundan yıkılışına kadar geniş şekilde ele almıştır.

Osmanlıların Menşeî ve Osmanlı Devleti’nin Kuruluşu :

Bu ders kitapları kaleme alındığı tarihlerde, Osmanlı Devleti’ni kuran ve “sonradan Osmanlı namını alan Türklerin nereden ve ne zaman Anadolu’ya geldikleri henüz ilmî bir surette tespit edilmiş değildir.” [28]

Mevcut bilgilere göre, Osmanlı Devleti’ni kuran aşiret de, bütün Türkler gibi Orta Asya’dan İran yoluyla batıya ilerleyerek, aşiret reisi Ertuğrul Bey’in emri altında Anadolu’ya gelip yerleşmiştir. Ertuğrul Bey, Anadolu’ya gelince Selçuklu Sultanı Alâeddin Keykubad’dan aşireti için mülk istedi ve kendisine Karacadağ mevkii verildi. Ertuğrul Bey, Söğüt ve Sultanönü’nü fethetti. Kendisinin vefatı üzerine yerine küçük oğlu Osman Bey 1281 yılında uçbeyliğinin başına geçti.[29]

Türkiye Selçukluları iç ve dış sebeplerle günbegün çökerken Osman Bey’in başında bulunduğu Osmanlı Beyliği gelişmeye ve güçlenmeye başlamıştır. Anadolu ve Rumeli’deki fetihlerden sonra nihayet Fatih Sultan Mehmet tarafından İstanbul’un fethiyle beraber Osmanlı İmparatorluğu’nun kuruluşu tamamlanmıştır. [30]

Ayrıca, İstanbul’un fethi ile Rumeli ve Anadolu’daki Türk ülkeleri birleşmiş ve Osmanlı Devleti kuvvetlenerek Avrupa’da ilerlemesi kolaylaşmıştır. “ İstanbul’un Türkler tarafından fethi, aynı zamanda bütün Hıristiyan âleminin Osmanlılara karşı mağlûbiyeti demekti.”[31]

Osmanlı Devleti’nin Duraklaması ve Çöküşü :

Osmanlı Devleti, Kanunî Sultan Süleyman zamanında her sahada inkişafın en yüksek derecesine erişmiştir. Ancak, yine aynı dönemde “devletin içtimaî ve siyasî teşkilâtında tevakkuf ve inhitatı hazırlayan amiller de görünmeğe başlamıştır.” [32]

Osmanlı Devleti’nin duraklama devresine girmesinin başlıca sebepleri şunlardır :

1. Osmanlı Devleti, sınırları genişledikçe daha kuvvetli düşman devletlerle karşı karşıya kalmıştır. Ayrıca, Avrupa XVI. Yüzyıldan itibaren değişmeye başlamış, kuvvetli merkezî devletler kurulmuş, ayrıca Reform ve Rönesans ile önemli bir fikrî değişiklik yaşamıştır.

2. Osmanlı ahalisi mütecanis değildi.

3. Kanunî’den itibaren hem her kademedeki idarecilerde, hem de müesseselerde bozulmalar başlamıştır.

4. Devletin malî sistemi de sıkıntıya girmiştir.[33]

I.Dünya Savaşı ve Osmanlı Devleti’nin Sonu :

II. Meşrutiyet’in ilânı üzerine Osmanlı Devleti’nin devletler arasındaki durumu da değişmiştir. İstanbul’da Alman nüfuzu azalmaya , Genç Türkler daha ziyade İngiltere ve Fransa’ya sempati duymaya başlamışlardır. Ancak bir süre sonra İttihat Terakki Partisi Almanya’ya meyletmiştir. “Balkan Harbinde Balkanlıları İtilâf Devletleri, yani İngiltere, Fransa ve Rusya tutuyordu; Osmanlılara ise İttifakı Müsellesin temeli olan Almanya ile Avusturya muhabbet ve teveccüh gösteriyordu.Balkan Harbi, iki sene sonra patlayacak Cihan Harbinin adeta öncü müsademesi gibi bir şey oldu.”[34]

I. Dünya Savaşı başladığı zaman, Osmanlı Devleti henüz Balkan Savaşlarının yarattığı olumsuzluklardan kurtulabilmiş değildi. Dolayısıyla, savaşa girmekte acele etmek doğru değildi. Ancak, Müttefiklerin hem batı, hem de doğudaki cephelerde durumları kötüye doğru gidiyordu. Almanya bu durumdan kurtulmak için biran önce Osmanlı Devleti’ni savaşa sokmak gayretine girmiştir. Nihayet, Karadeniz’de Osmanlı ve Rus donanmaları arasında cereyan eden bir olay Almanya’nın yanında savaşa girmemizle sonuçlanmıştır. [35]

Dördüncü cilt; iki kısımdan oluşmaktadır. Birinci kısım “Türkiye Cumhuriyeti’nin Kuruluşu” başlığı altında, Türk Milletinin Yeni Bir Devlet Daha Kurması ve İstiklâl Harbi başlıklı bölümlerden ; ikinci kısım ise “İstiklâl Harbinden Sonra İnkılâp ve Islahat Safhaları” başlığı altında; Lozan’dan Cumhuriyetin Resmen İlânına Kadar, Cumhuriyetin İlânı, Hilâfetin İlgası, Cumhuriyet Devrinde Siyasî Cereyanlar, Dinî, Hukukî İnkılâp ve Islahat, Maarif ve Terbiyede İnkılâp ve Islahat Cereyanları, İktisadî, Malî İnkılâp ve Islahat Cereyanları, Sıhhat, İçtimaî Muavenet İşlerinde Yeni Çığırlar ve İcraat, Türk Ordusu ve Millî Müdafaa konulu bölümlerden müteşekkildir.[36]

Eserin birinci kısmının başlığı “Türk Milletinin Yeni Bir Devlet Daha Kurması”dır. Burada “Beşer tarihinde, Türkler kadar çok ve büyük devletler kuran bir ırk gelmemiştir… Bir Türk devleti tarihe karıştı mı, derhal başka bir veya birkaç Türk devleti hayat sahnesine çıkar.

Büyük Harp sonunda (1918), Osmanlı İmparatorluğu yıkılıp parçalanırken, Türk kudreti yeni bir devlet daha meydana getirdi.”[37] İfadeleriyle Türk Tarihinin devamlılığı, Türk milletinin devlet ve medeniyet kurmadaki kabiliyeti ortaya konmuştur. Devamla, Osmanlı Devleti’nin son dönemindeki gelişmeler, ülkemizin işgali ve bu gelişmeler karşısında Türk milletinin tavrı üzerinde durulmuştur. Amerika Cumhurbaşkanı Vilson tarafından ortaya konulan milliyet prensibi “yalnız mağlup devletlerin kuvvetten düşmesi için tatbik edilerek, İngiltere, Fransa gibi müteaddit milletlere hâkim olan galip imparatorluklara asla teşmil edilmemiştir.Bundan başka mağlup devletlere tatbikinde dahi esasa sadık kalınmayarak büyük devletlerin o andaki menfaatleri gözetilmiştir.”[38]

Bu haksız uygulamalar karşısında Türk milleti tepkisini ortaya koyarak yeni bir Türk Devleti kurmak üzere harekete geçmiştir. Mondros Ateşkes Anlaşması ile Osmanlı Devleti’ni yok eden emperyalist devletler, “aynı darbe ile Türkü de öldürdük sanmışlardı; ve bunda çok yanılmışlardı. Çok kudretli ve yaratıcı Türk milleti, yaralı, yorgun, fakat canlı ve ümitli ayakta duruyordu. Anadolu’da Selçuk Saltanatı yıkılıp dağılınca, ondan daha kuvvetli Osmanlı Saltanatını kuran millet, Osmanlı Saltanatı tarihe karışırken de, ondan daha kuvvetli başka bir devlet, kendi adını taşıyan millî ve muasır bir devlet kurmaya azmetmişti.”[39]

Osmanlı Devleti’nin Parçalanması ve Millî Mücadele’nin Başlaması

Mevcut idareyi ve idarecileri itaat altına almak mümkün olmuştur. Ama binlerce yıldır hür ve müstakil yaşamış, bunca devlet ve medeniyet kurmuş olan Türk milletini mahkum etmek imkânsızdı. Gazi Mustafa Kemal Paşa liderliğinde “zorluklar arttıkça onları istihkar ile başını yükselten bu mağrur ve fedakâr millet, düşmanlarının önüne çıkıp dikildi ve onları Anayurdundan atıncaya kadar oturmadı.”[40]

Mustafa Kemal Paşa, Samsun’a çıkar çıkmaz milleti ve resmî makamları “millî hakların müdafaası, millî istiklâlin elde edilmesi için mücadeleye davet etti.Türk milletinin ruhunda doğan millî müdafaa emeli, Mustafa Kemal gibi bir dehanın sevk ve idaresi altında vahdet ve intizam ile tahakkuka başlıyordu.”[41]

Yine daha ilk günden itibaren, “teşebbüslerini ve icraatını şahsî mahiyetten çıkarmak, millî müdafaa teşkilâtını hukukî bir esasa istinat ettirerek, bütün milletçe kabul ve itaat edilecek bir hale getirmek için, Türk milletinin mümessillerinden mürekkep bir meclis toplayarak o meclisin mukarreratını esas tutmak istiyordu.”[42]

Mustafa Kemal Paşa, bir taraftan milleti teşkilâtlandırırken, diğer taraftan da Meclis-i Mebusan’ın bir an önce toplanması için girişimlerde bulunmuş ve nihayet Meclis toplanmıştır. Mebuslara, Mecliste Müdafaa-i Hukuk Grubunu kurmaları tavsiye edilmesine rağmen bunu gerçekleştirememişler, “Felah-ı Vatan Grubunu” kurmuşlardır. Eserde bu durum; “bununla millî kuvveti kendinde toplayan ‘Anadolu ve Rumeli Müdafaai Hukuk Cemiyetine’ bağlı olmadıklarını izhar ederek zaaflarını gösterdiler ve düşmanın cesaretini arttırdılar.Halbuki siyasî vaziyeti olduğu gibi görenler için bu esnada yapılabilecek yegâne doğru iş Mecliste, Müdafaai Hukukun bir grubunu tesis ile bu grubun ve Meclisin Riyasetine Mustafa Kemal’i intihap etmekten ibaretti.”[43] şeklinde değerlendirilmektedir. Mustafa Kemal Paşa, daha İstanbul’da iken ileri sürülen bütün fikirleri değerlendirmiş, hiç birinde isabet görmemiş “hakimiyeti milliyeye müstenit, bilâkaydü şart müstakil yeni bir Türk Devleti tesis etmekten gayrı Türkler için kurtulmak çaresi olmadığına karar vermiş bulunuyordu ve bunun da sözle, hak iddia etmekle, merhamet dilenmekle, siyaset diye düşmanlara müdara ve mümaşat eylemekle elde edilmeyip fiilî bir kuvvete dayanarak ‘celâdet göstermekle’ fedakârca mukavemette bulunmakla kabil olacağına da kat’î kanaati vardı.”[44]

Kitabın İstiklâl Harbi başlıklı ikinci kısmının girişinde İstiklâl Harbinin Mahiyeti üzerinde durulmuştur. “İstiklâl Harbini, yalnız askerî ve siyasî bir mücahede saymamalıdır: Osmanlı İmparatorluğunun yıkılmakta olduğunu gören Türk milleti, her cihetle müstakil bir devlet ve bir içtimaî heyet kurmağa çalıştı. Mustafa Kemal’in idaresi altında, birçok cephelerden taarruz ve müdafaayı icap ettiren işte bu ceht ve gayretin mecmuu İstiklâl Harbi’ni teşkil eder.”[45] Devamla İstiklâl Harbinin gayeleri sıralanmaktadır: Türk milleti yıkılan Osmanlı Devleti’nin yerine Yeni Türk Devleti’ni kurarken, Türk vatanını yabancı işgalinden kurtarmak; “iktisadî ve adlî istiklâlsizliğini”, yeni Türk Devleti’ne sirayet ettirmemek ; “ferdî idare” sistemini kaldırmak; “dinî esas ve kanunları, yalnız fertle mabut arasındaki münasebetlere hasrederek, medenî, içtimaî ve siyasî kanunları ve müesseseleri, Türk milletinin ihtiyaçlarına ve zamanımız hukuk ve siyaset nazariyelerine göre yenileştirmek ve bu suretle yeni Türk Devlet ve cemaatini lâik prensiplere istinat ettirmek”; Halifeliği ortadan kaldırmak; Batı medeniyetinin bir üyesi olmak; Ortaçağlardan kalmış olan hurafeleri yıkmaktır.[46]

Zaferler:

Sakarya ve akabinde Başkumandanlık Meydan Muharebesi ve Zaferi yakın dönem Türk Tarihinde önemli bir dönüm noktasıdır.

Sakarya Zaferi ile Yunan taarruzu kırılmıştır. “Sakarya Meydan Muharebesi, düşman istilâ ve taarruz kuvvetini tamamen kırmış ve Yunan ordusunda bir daha taarruz cesareti bırakmamıştı…Bundan sonra Yunanlılar Türk Ordusunun harekâtına tâbi olmak zaruretine düşmüşlerdi. Bu zaruret ise bilhassa bir istilâ ordusu için mağlubiyet ve felâketin başlangıcıdır.”[47]

Başkumandanlık Meydan Muharebesi ve Zaferi ise işgalcilere ve destekçilerine nihaî darbeyi vurmuştur. “Bu zaferin neticeleri yalnız Anadolu’yu Yunanlılardan temizlemekten ibaret değildir. Bu kat’î zafer, aynı zamanda İstanbul ve Boğazı ellerinde tutan İtilâf Devletlerinin, yeni Millî Türk Devleti muvacehesinde acizlerini ve hatta bir dereceye kadar mağlubiyetlerini bütün cihan önünde ispat etmiştir. Osmanlı İmparatorluğu, Cihan Harbinden mağlup çıkmış iken, Türk Milletinin kurtarıcısı Büyük Mustafa Kemal idaresinde kurduğu yeni Devlet, medenî âlem karşısına, dünyanın medenî milletlerine tamamen müsavi hak ve vazifelere malik olarak çıkıyordu.

Türk Milleti, bu kat’î zafer sayesinde, üç asırdır kaybettiği siyasî ve iktisadî istiklâlini istirdat edecek ve sağlam esaslar üzerine kurduğu yeni devleti, bütün dünyaya tanıtacaktır.”[48]

Lozan :

Lozan Barış Antlaşması, “yeni Türk Devleti’nin tam istiklâl ve hakimiyetini bütün cihana tasdik ettiren beynelmilel bir vesika ve senettir.” Lozan’da, Yeni Türk Devleti’nin doğum vesikasını, bütün devletler imzalamışlardır. Lozan’ının en önemli özelliği kapitülasyonları kaldırarak millî hakimiyet ve istiklâlin her alanda tanınmış olmasıdır.

“Mondros-Mudanya ! Sevr-Lozan ! Türk tarihinin yaşadığımız safhasında, bu dört kelime Türkler için üzerinde çok düşünülmeğe değer kelimelerdir. Mondros Mütarekesi ve Sevr Muahedesi ile Osmanlı İmparatorluğu, yok olmayı kabul etti ; Mudanya Mütarekesi ve Lozan Muahedesi ile yeni bir Türk Devleti, varlığını tanıttı.”[49]

İnkılâplar :

Atatürk’ün İnkılâpları gerçekleştirirken takip ettiği metot; Tatbikatı birtakım safhalara ayırmak ve vakayi ve hadisattan istifade ederek milletin hissiyat ve efkârını hazırlamak ve kademe kademe yürüyerek hedefe vâsıl olmağa çalışmak” şeklindedir.

“Gazinin bu birkaç cümlesi Millî Mücadele’nin zafere varan yürüyüş ve tekâmül safhalarının hazırlanmasında güdülen usulü gösterdiği kadar siyasî, içtimaî inkılâp hareketlerinin de nasıl önceden hazırlanmış bir sıra ve tertip ile yürüdüğünü ve her biri için ancak en elverişli sayılan zaman gelince tatbik sahasına geçildiğini açıkça gösterir. Türk İnkılâbının tatbikat şiarlarından biri de dertlerin kökünden sökülmesi ve atılan adımların asla ve hiçbir suretle geri alınmamasıdır.”[50]

Milliyetçilik :

Türk milliyetçiliği, “ancak millî iradeden sonra, her sahada bütün vuzuh ve şümulile hakikî mana ve delâletini bulmuş, siyasî, iktisadî, harsî bir devlet sistemi halini almıştır.”[51]

Türk milliyetçiliğine göre; Türk Milleti insanlık ailesinin şerefli bir üyesidir. Dolayısıyla bütün insanlığı sever ve millî haysiyet ve menfaatlerine saldırılmadıkça başka milletlere karşı düşmanlık beslemez. “Türk milliyetçiliği, bütün muasır milletlerle bir ahenkte yürümekle beraber, Türk içtimaî heyetinin hususî seciyesini ve başlı başına müstakil hüviyetini mahfuz tutmayı esas sayar; bu itibarla millî olmayan cereyanların memlekete girmesini ve yayılmasını istemez.”[52]

Eserde dış Türkler ile ilgili olarak da şu kısa değerlendirme yer almaktadır:

“Bizim milliyetçiliğimiz, gerek müstakil, gerek başka devletlerin tebaası halinde yaşayan bütün Türkleri hangi dinden olurlarsa olsunlar derin bir kardeşlik hissiyle candan sevmek, onların refah ve inkişafını candan dilemekle beraber kendisine siyasî iştigal hududu olarak Türkiye Cumhuriyeti hudutlarını kabul etmiştir.”[53]

Lâiklik :

Türk Tarihi’nin ilk devirlerinde, Türk Milleti din ve devlet işlerini birbirinden ayırmıştır. “Bu, büyük bir fikrî tekâmül eseri idi.” Bu dönemlerde kurulan Türk devletlerinde, herkes dininde, itikadında serbest olmuştur. [54]

Bilindiği gibi yapılan bütün inkılâpların ortak özelliklerinden bir tanesi de lâik karakterli olmalarıdır. Lâiklik, “ din ile dünya, din ile devlet işlerinin ayrılması manasını anlatan bir tabirdir.Bunu dinsizlik manasına almak çok yanlıştır.

Fırka devlet idaresinde bütün kanunların, nizamların ve usullerin, ilim ve fenlerin muasır medeniyete temin ettiği esas ve şekillere ve dünya ihtiyaçlarına göre yapılmasını ve tatbik edilmesini prensip kabul etmiştir.”[55]

3 Mart 1924 tarihi, dinin devletten ayrılmasında, Cumhuriyetin lâikleşmesinde en büyük adımın atıldığı gündür.

İç Politika :

Türkiye Cumhuriyeti’nin iç politikadaki temel amaçları; Bütün inkılâp sonuçlarını korumak, vatandaşların emniyet ve millî nizamını korumak, bu esasların temini için her zorluğu aşabilecek bir hükümet otoritesi kurmaktır.

Ancak, devletin yanında vatandaşın da vazifeleri vardır. “Bilhassa bütün inkılâp neticelerini korumak hususunda, her Türk vatandaşının vazifesi devlet ve hükûmet vazifesinden eksik değildir.”[56]

Millî birliğin kuvvetlendirilmesi Türkiye Cumhuriyeti’nin iç politikadaki temel hedeflerinden biridir. “Millî vahdet, bütün Türkiye Cumhuriyeti vatandaşlarının ‘zümre, sınıf, aile ve fert imtiyazı aramaksızın’, aynı dil ile konuşması, aynı kültür ile yetişmesi ve aynı mefkûre için yaşaması ve çalışması demektir.”[57] Türk-Rum Nüfus Mübadelesi, millî birliğin kuvvetlenmesine yardım etmiştir.

Dış Politika :

Türkiye Cumhuriyeti’nin 1920 yılından itibaren başlayan dış politikasını iki döneme ayırmak mümkündür :

1. Lozan Antlaşmasına kadar devam eden Millî Mücadele veya İstiklâl Harbi dönemidir. “Lozan Muahedesi, Sevr Muahedesine ve onun daha ziyade ağırlaştırıldığı kapitülasyon siyasetine kat’î ve mutlak surette nihayet verir.”

2. Lozan’dan sonraki dış politikanın esas hedefi “Yurtta Sulh, Cihanda Sulhtur.”[58]

Türkiye Cumhuriyeti Devleti’nin dış politikada göz önünde bulunduracağı özellikle iki devletten, Rusya ve Amerika’dan bahsedilmektedir.

Millî Mücadele döneminde Türkiye-Sovyet Rusya yakınlaşması ve işbirliğinin sebepleri üzerinde de durulmuştur. Bu sebeplerden bir tanesi her iki tarafın da düşmanlarının aynı olmasıdır. Dolayısıyla, “her iki memleket, coğrafî vaziyetlerinden dolayı biri ötekinin düşmanları tarafından ihatasına mâni oluyordu…”

Millî Türkiye Bolşevik ihtilâlinin kendi memleketine sirayetine müsaade edemezdi.Bolşevik Rusya dahi millî cereyanın Rusya’ya sirayetine müsait olamazdı. Tarafeynin, bu hassas meselelerde dürüst hareket etmek karar ve siyaseti, aralarında ihtilâfa mâni olmuştur.”[59]

Amerika Birleşik Devletleri’nin I. Dünya Savaşı yıllarındaki başkanı Vilson, Doğu Anadolu ve Kafkasya’da bir Ermeni devleti kurmak amacındaydı. Bölgeye gönderilen Amerikan heyeti bunun fiiliyatta mümkün olmadığını belirtmiş, bunun üzerine “Amerika’nın Yakın Şarktaki emelleri, ticarî ve harsî sahaya inhisar ettiğinden Müttehit Devletler, Türklerle sureti umumiyede iyi geçinmek siyasetini tercih ettiler.”[60]

Millî Eğitim :

Cumhuriyet millî eğitiminin genel amacı; “Türk Milletini medeniyet safında en ileri götürmek ve yeni nesilleri Türk olmak haysiyetinin istilzam ettiği bu gayeye en kısa zamanda varmayı mümkün kılacak aşk, irade ve kudretle yetiştirmektir.”[61]

Tarih :

Tarih, “her şeyden evvel, bir millete bütün fazilet ve meziyetleri, hata ve nakiseleriyle kendini tanıtarak, yarın için yol ve hedef gösteren bir mürşittir.”[62]

Türk Tarihi, Türk Milletine insanlığa büyük ufuklar açan medeniyetlerin kendi ırkı tarafından kurulduğunu anlatır. Türk Tarihi Türk Milletine, “dünyanın insan izi taşıyan her parçasında kendi ırkının zamanla silinmemiş ve silinmeyecek hakimiyet ve hars damgası basılı olduğunu, başka milletlerin tek numunesi ile öğündükleri devletlerin en büyüklerinden çok daha büyüklerini yüzlerle kurmuş, her mana ve mahiyette şan ve şeref kaynaklarından kana kana içmiş, görgülü bir soydan geldiğini anlatır.”[63]

Fakat, Türk Tarihi Türk Milletine aynı zamanda ulaştığı medenî seviyeyi kaybettiğini, taassup ve cehalet bataklığına sürüklendiğini de hatırlatır. [64]

Sonuç

Türk milleti en köklü ve zengin tarihe sahip milletlerin başında gelmesine rağmen, çeşitli sebeplerden dolayı, Atatürk’e kadar bunu gerektiği gibi öğrenme şansından mahrum kalmıştır. Atatürk, bir taraftan Türk Tarihi ve Medeniyetini ilmî metotlarla, belgelere dayalı olarak araştırıp ortaya konulması için çalışmalar başlatmış, direktifler vermiş, diğer taraftan da “Türk çocuğu ecdadını tanıdıkça daha büyük işler yapmak için kendinde kuvvet bulacaktır” diyerek tarih öğretiminin layıkıyla yapılması için faaliyete geçmiştir. Tarih öğretimi, kişiye, dolayısıyla topluma millî kimliğini kazandırır, ama aynı zamanda vatan ve insanlık sevgisini de aşılar.

Türk Tarihini, belgelere dayalı olarak tarih metodolojisinin ilkeleri çerçevesinde araştırmak, yapılan çalışmaları desteklemek, sonuçları yayınlamak gibi amaçlarla Türk Tarih Kurumu kurulmuştur. Bunun yanında ilmî metotlarla yapılan araştırmalarda ortaya çıkan sonuçları değerlendirmek, eksiklikleri tespit etmek için Tarih Kongreleri tertiplenmiştir. 2-11 Temmuz 1932 tarihlerinde toplanan Birinci Türk Tarih Kongresi’nde aynı zamanda gerek tarih araştırmalarında, gerekse tarih öğretiminde takip edilecek metot tartışılmıştır. Ayrıca, bu dönemde okullarımızda okutulmak üzere dört ciltlik Tarih Ders Kitabı yazdırılmıştır.

Gerek tarih öğretiminde uygulanacak metodun tartışıldığı Birinci Türk Tarih Kongresi’ndeki konuşmalara, gerekse dört ciltlik ders kitaplarına baktığımız zaman; Türk çocuğunun millî kimliğini tekrar kazanabilmesi, kendine güven duyması, kazanacağı millî şuur ile birlik ve beraberliğe katkı sağlaması ve medeniyet yolunda ilerlememizde rol alabilmesi kendisine verilecek tarih bilgisiyle, yani tarih öğretimi ile yakından alakası olduğunu görmekteyiz. Atatürk dönemi Türk gençleri bu şuur ile yetiştirilmiştir. Bugün de Türk Gençliği, Atatürk’ün gösterdiği yolda ilerlerken en büyük kuvvet kaynağını yine kendi tarihinde bulacaktır.

DİPNOTLAR

--------------------------------------------------------------------------------

* Selçuk Üniversitesi Eğitim Fakültesi Öğretim Üyesi

[1] Zeki Velidî Togan, Tarihte Usûl, 3. bas. İstanbul 1981, s. 13

[2] E. Bernheim, Tarih İlmine Giriş Tarih Metodu ve Felsefesi, Çev: Şükrü Kaya, İstanbul 1936, s. 62

[3] Togan, a.g.e, s. 18

[4] Mübahat S. Kütükoğlu, Tarih Araştırmalarında Usûl, 2. bas. İstanbul 1991, s. 4

[5] Togan, a.g.e, s. 18

[6] Enver Ziya Karal, Atatürk’ün Türk Tarih Tezi, Atatürkçülük II, Genelkurmay Başkanlığı, 5. bas. İstanbul 1998, s. 158

[7] Mehmet Saray, Atatürk ve Türk Tarihi, Türk Kültürü, Sayı:249,Yıl:XXII, (Ocak 1984), s. 4

[8] Atatürkçülük I, Yayına Haz. Genelkurmay Başkanlığı, 5. bas. İstanbul 1998, s. 358

[9] Azmi Süslü, Atatürk ve Tarih, Atatürkçü Düşünce El Kitabı, Atatürk Araştırma Merkezi Yayını, Ankara 1998, s.145

[10] Atatürkçülük I, s. 358

[11] Atatürkçülük I, s. 358

[12] Süslü, a.g.m, s. 256

[13] Birinci Türk Tarih Kongresi, Maarif Vekaleti, s. 12

[14] Birinci Türk Tarih Kongresi, s. 13

[15] Afet Hanım (İnan), Tarihten Evvel ve Tarih Fecrinde, Birinci Türk Tarih Kongresi, s.40

[16] Reşit Galip, Türk Irk ve Medeniyet Tarihine Umumî Bir Bakış, Birinci Türk Tarih Kongresi, s.110

[17] Reşit Galip, a.g.m, s. 117

[18] Şemsettin Bey, İslâm Medeniyetinde Türklerin Mevkii, Birinci Türk Tarih Kongresi, s.289

[19] Şemsettin Bey, İslâm Medeniyetinde Türklerin Mevkii, Birinci Türk Tarih Kongresi, s. 306

[20] Sadri Maksudi Bey, Tarihin Amilleri, Şemsettin Bey, İslâm Medeniyetinde Türklerin Mevkii, Birinci Türk Tarih Kongresi, s.343

[21] Sadri Maksudi Bey, Tarihin Amilleri, Şemsettin Bey, İslâm Medeniyetinde Türklerin Mevkii, Birinci Türk Tarih Kongresi, s.364

[22] Yusuf Akçura, Tarih Yazmak ve Tarih Okutmak Usullerine Dair, Birinci Türk Tarih Kongresi, s. 578

[23] Akçura, a.g.m, s. 596

[24] Ercümend Kuran, Millî Tarih Görüşümüz, Türk Kültürü, S : 85, Yıl : VIII, Kasım 1969, s. 16

[25] Tarih I Tarihtenevvelki Zamanlar ve Eski Zamanlar, İstanbul 1931, s. 8

[26] Tarih I, s. 25

[27] Tarih II, s. 214

[28] Tarih III Yeni ve Yakın Zamanlar, 3. bas. Ankara 1941, s. 1

[29] Tarih III, s. 2

[30] Tarih III, s. 34

[31] Tarih III, s. 33

[32] Tarih III, s. 114

[33] Tarih III, s. 115

[34] Tarih III, s. 305

[35] Tarih III, s. 306

[36] Tarih IV Türkiye Cumhuriyeti, 2. bas. İstanbul 1934, s. VII-XIII

[37] Tarih IV, s.1

[38] Tarih IV, s.5

[39] Tarih IV, s. 14

[40] Tarih IV, s. 14

[41] Tarih IV, s. 34

[42] Tarih IV, s. 34

[43] Tarih IV, s. 45

[44] Tarih IV, s. 50

[45] Tarih IV, s. 56

[46] Tarih IV, s. 57

[47] Tarih IV, s. 101

[48] Tarih IV , s. 121

[49] Tarih IV, s. 131

[50] Tarih IV, s. 145

[51] Tarih IV, s. 182

[52] Tarih IV, s. 182

[53] Tarih IV, s. 183

[54] Tarih IV, s. 206

[55] Tarih IV, s. 188

[56] Tarih IV, s. 202

[57] Tarih IV, s. 202

[58] Tarih IV, s. 204

[59] Tarih IV, s. 59

[60] Tarih IV, s. 60

[61] Tarih IV, s. 266

[62] Tarih IV, s. 259

[63] Tarih IV, s. 259

[64] Tarih IV, s. 259

Selçuk Üniversitesi

Atatürk İlkeleri ve İnkılâp Tarihi Araştırma ve Uygulama Merkezi

ATA DERGİSİ
Sayı:11
Konya-2003
Sayfa: 57-73.

Tarihten Portreler : Ebul Feyz ELçibey

2010-09-08T06:08:00.000-07:00

KENDİ ANLATTIKLARINDAN HAYATI

Azerbaycan'ın Ordubat bölgesinin Keleki Köyünün Halil Yurdu Yaylasında 1938 yılı Haziran ayında doğdum. Babam, Aliyev Kadirkulu Merdanoğlu Rus-Alman savaşında hayatını kaybetmiş.

Eğitim-öğrenimime Unus ilkokulunda başladım. Yedi yıl süreli ilk eğitimimin ardından Ordubat şehrinde M.T. Kutsi I nolu orta okulunda okudum. Yedi yıllık ilköğrenimimi tamamlayıncaya kadar en büyük arzum doktor olmaktı. Ona öğrenimime başladığımda Tarih ilmine ilgi duydum. Toplumu anlamak benim için çok ilgi çekici idi, Marks'ın Kapital'ini okumaya başladım. Bize yaptıkları propaganda da Kapital'i dünyanın şaheseri olarak tanıtmıştılar. O dönemler okuduğumda Kapital'i tam anlamıyla kavrayamamıştım. Öğretmenlerim ve öğrenci arkadaşlarım beni haklı olarak alaya alıyordular.

Küçük yaşlarımdan başlayarak oruç tutardım, (gizli olarak tuttuğum dönemlerde oldu ki, öğretmenler bilmesin) Bazen annemle birlikte namaz da kılıyordum.

9-10. sınıflarda iken Mir Cafer Bağırov'u savunduğum için birkaç defa öğretmenler odasına çağrılıp bu düşüncelerimden vazgeçmem istendi.

10. sınıf öğrencisi iken, Azerbaycan Devlet Üniversitesi'nde Şarkşünaslık (Doğu ilimleri) Fakültesi açılacağını öğrendim. Nizami, Hakanı, Fuzuli ve diğer şairlerimizi daha doğru anlamak amacı ile söz konusu fakülte sınavlarına hazırlandım. 1957 yılında Azerbaycan Devlet Üniversitesi'nin Şarkşünaslık Bölümüne (o yıllarda Filoloji Fakültesi'nin bünyesinde idi) Arap Filolojisi uzmanlığına girdim.

Üniversitenin II. ve III.. sınıflarında okurken tarihi-siyasi konulara daha çok ilgi duymaya başladım. Birkaç öğrenci yoldaşım ile birlikte milli siyasi konularda ateşli tanışmalara başladık. Bizde böyle bir fikir oluştu ki, halkımız köle, vatanımız ise sömürgedir.

Bu sohbetler Alim Hasayev, Malik Mahmudov, Rüstem Eminov, Mehdi Ağalarov, Rafık Ismailov, Abbas Musayev ve Zakir Memedov ile aramızda geçiyordu. Azatlık uğrunda mücadele etmeye söz verdik - elbette amatör ruhla başlayan mücahitler olarak. Ancak profesyonel mücadele yollarını da arıyorduk.

Üniversitenin V. sınıfında iken aramızda Arap dilini iyi derecede bilen Malik Mahmudov ile Malik Karayev bir yıl süre ile Irak'a pratik için gönderildiler. Onlar bir yıl sonra döndüklerinde Malik Mahmudov ile siyasi mücadelemizi devam ettirmemiz konusunda ciddi karara vardık ve bir meramname (program) hazırladık. Meramname hakkında yalnız beş kişi bilgi sahibi idi. Ben takip eden süreçte yaklaşık iki yıl (1963-64) Mısır'da tercüman olarak çalıştım. Mısır'da bulunduğum ortam, siyasiler ile ilişkilerim bana çok önemli kazanımlar sağladı. Hatta orda bîr iki kez Türkiye ve ABD Büyükelçiliklerine giderek birileri ile tanışmak istedim. Ancak çekindim. Kendimce bu karara vardım ki, ben onlarla ilişki kurar isem sorun doğar, halkıma güven sarsılır, onları yurt dışına bırakmazlar. Mısır'da bulunduğum süre içerisinde yabancı siyaset adamları (belki de istihbaratçılarla) hiçbir temasımın olmamasına çalıştım.

Mısır'da bu ülkenin devlet adamları ile ilişkilerim oldukça seviyeli idi. Gerek Sovyetler gerek Mısır'ın siyaset adamları beni doğrulurı konuşan bir insan olarak görüyordular. Onlar birbirlerini aldattıklarında yanlışlıklarını anlatıyordum, bana bakıp gülüşüyordular. Ben söz konusu olduğunda Nasır' ı da Kruşçev'i de eleştiriyordum. Siyaset dünyasında böylesine hareket istihza yaratıyordu.

Bir gün Luksor şehrinde Sovyet uzmanlarından bir grup ile Devlet Başkanları Kruşçev'i. Nasır'ı, Irak Devlet Başkanı Arifi, Azerbaycan Bakanlar Kurulu'nun başkanı Alîhanov'u, Cezayir Devlet Başkanı Ahmet Bin Bella'yı ve diğerlerini karşılıyorduk. Herkes konuklarla tokalaşıyordu, ben yalnız iki kişi ile, Ahmet Bin Bella ve büyük sanatkarımız Reşit Behbudov ile görüştüm, diğerleri geldiğinde elimi cebime koydum. (Şimdi bu hareketim kendime de garip geliyor) Bu davranışımdan dolayı bir soruşturmada geçirdim.

Benim kendi dünyam vardı.Herhalde iş arkadaşlarım beni delikanlı tercüman olarak görüyordular. Soruşturma döneminde Özellikle de Kruşçev'in Kıbrıs sorunu ile ilgili görüşlerinden dolayı bir İki aşağılayıcı söz de sarf etmiştim. Baku 'ye döndüğümde DTK (Devlet Güvenlik Komitesi KGB) Kruşçev ile ilgili sözlerimden ötürü beni cezalandırdı.

Mısır'dan döndükten sonra Ben, Malik Mahmudov. Alim Hasayev ve Rafik Ismailov birkaç kez görüşüp dörtlü bir grup oluşturduk. Her birimiz 3 kişi seçmeli, bu üçlü gruplardan her bîri 5 kişiyi gruba celb etmeliydi. Bir süre geçtiyse de teşkilatı istediğimiz ölçüde kuramıyorduk (Tecrübesizliğimizin yanısıra DTK bizi sürekli izliyordu)

İstediğimiz teşkilatı oluşturamayınca, her birimiz ferdi çalışmaya, daha çok propaganda faaliyetine başladık.

Ben bütün gücüm ile üniversite ve doktora öğrencileri arasında milli şuurun canlanması yönünde propaganda yapıyordum. Hiç kimseye hesap vermediğim gibi bazı konuları yakın dostlarımdan da gizliyordum. Üçlü, beşli, yedili ve dokuzlu olmak üzere gruplar oluşturuyordum. Her grup ile de yalnızca kendim meşgul oluyordum, Bu süreç uzun bir süre ve güç İstiyordu.

1969 yılında Tolunoğulları Devleti (IX. yüzyıl) adlı doktora tezimi yazdım.

1971-74 yıllarında üniversitede artık öğrenci hareketleri görülmeye başlandı. Amacım geleceğe hazırlamaktı. DTK , bir teşkilatın faaliyet gösterdiğini biliyor, ancak bütün çabalarına rağmen ortaya çıkaramıyordu. (Artık sır değil: l keresinde üniversitede hocam Aliövset Abdullayev bana DTK'da benim gizli örgüt ve programım olduğu konusunda düşünceler olduğunu bildirdi. Ben, O'nu bunun doğru olmadığına inandırdım, ancak kendim yalan konuşmuştum. (Şimdi hocamdan özür diliyorum)

Ancak DTK bütün dikkati ile beni izliyordu. Ocak I975'de beni tutukladılar. DTK benim yanıma birkaç hoca ve öğrenci yerleştirebilmişti. Ben onları duymuştum. Ancak onları aldatıyordum. (Kim kimi?)

Benim hiçbir hoca veya öğrenciye (hatta DTK ajanlarına) nefretim doğmuyordu. Bazen hatta DTK çalışanlarını bile günahkar görmüyordum. Bir tek düşmanım vardı. Sovyet İmparatorluğu. Diğerleri onun zavallı hizmetlileri idi. Bu zavallı generallere ve polislere de acıyordum.

Benim işim zalim imparatorluğa karşı mücadele idi. Hainlere, satılmışlara tarih kendisi ceza verecekti, verdide.

Ocak 1975 Temmuz 1976 arasında hapis yattım. Aralık 1976'dan itibaren Azerbaycan ilimler Akademisi Salman Mümtaz Elyazmalar Enstitüsün 'de çalıştım.

Ebülfez ELÇlBEY mahkumiyetinden sonra göreve başladığı El Yazmaları Enstitüsü'nde de halkını azadlık uğruna örgütleme çalışmalarını aralıksız devam ettirdi. 1988 yılında başlayan ermeni saldırı ve provokasyonlarına karşı ilk direniş hareketini; Kasım 1988'de "Meydan Mitingleri'ni düzenledi.

16 Haziran 1989'da Azerbaycan Halk Cephesi'ni resmen kurarak başkanı seçildi. Kızılordu'nun 20 Ocak 1990'da Bakü'de hayata geçirdiği katliama kadar çalışmalarını sürdürdü. Katliamın ardından dağılma sürecine giren Sovyetler Birliği ve Azerbaycan'da siyasi istikrar tamamen sarsıldı.

ELÇlBEY önderliğindeki Azerbaycan Halk Cephesi, Azerbaycan Türklerinin bağımsızlık taleplerini açıkça dile getirdiler. Üç renkli ay-yıldızlı bayrak Parlamento binasına asıldı. Aralıksız sürdürülen çalışmalar sonucu Azerbaycan Cumhuriyeti 18 Ekim 1991'de bağımsızlığını ilan etti.

ELÇİBEY, Parlamentonun aldığı karar gereği 7 Haziran 1992'de yapılan ilk demokratik seçimler sonucu Azerbaycan Cumhuriyeti'nin Devlet Başkanı seçildi.

Göreve başladığı ilk günden itibaren ülkede insan hakları ve hukukun üstünlüğüne saygılı demokratik devlet yapısını oluşturmaya çalıştı.

Rus ordularını Azerbaycan Cumhuriyeti'nden çıkardı. Devletin resmi dilinin Türkçe olduğunu ilan etti. Latin alfabesini uygulamaya koydu.

Ermeni saldırı ve işgallerine Azerbaycan Halk Cephesi taraftarlarından oluşan gönüllü birliklerle karşı koydu. Ancak 4 Haziran 1993'de maruz kaldığı darbe sonucu Bakü'den ayrılarak Nahçıvan'ın Keleki köyüne gitti.

4 yıl süreyle kaldığı Keleki'den 31 Ekim 1997'de Bakü'ye dönerek 1995 yılında partiye dönüştürülen Azerbaycan Halk Cephesi Partisi'nin Genel Başkanı olarak siyasi çalışmalarını devam ettirdi. Bu süreçte kurduğu ve başkanı olduğu Bütöv Azerbaycan Birliği adlı teşkilatla da büyük ideallerini hayata geçirme çalışmalarını yürüttü.

Ebülfez ELÇlBEY uzun süre devam eden rahatsızlığının şiddetlenmesi üzerine tedavi görmek amacıyla 7 Temmuz 2000'de geldiği Türkiye'de 22 Ağustos 2000 Salı günü vefat etti

"Ömrümün en hoş günlerinden biri 16 Haziran 1989'da Azerbaycan Halk Cephesi'nin kurulması ve Cephe başkanı seçilmemdir.

En ağır sarsıntılarım 20-23 Ocak 1990 katliamı, Taşaltı olayları, Hocalı katliamı, Susa ve Laçın'da yaşadığımız ihanetlerdir.

En çok etkilendiğim, dostlarımı kaybetmektir. (Bütün anlamlarda)

Sevgim - Millete!

Vurgunluğum - Azadlığa ve adalete!

itaatim - Hocalarıma!

Borcum - Dostlarıma ve meslektaşlarıma!

Nefretim - Yalancılara ve iki yüzlülere!"

Kitap Tanıtımı: UYUYAN DEV TÜRK DÜNYASI

2010-09-08T06:02:00.000-07:00

Kitabın Adı : UYUYAN DEV TÜRK DÜNYASI

Yazarı : Prof. Dr. REHA OĞUZ TÜRKKAN

Yayınevi : Pozitif Yayınları

Basım Yeri : İstanbul

Basım Tarihi : Nisan-2006

Türk toplumu güçsüzlükten nasıl kurtulur sorusuna cevap niteliği taşıyan bir kitaptan bahsetmek istiyorum. Ord. Prof. Dr. Reha Oğuz Türkkan, "Uyuyan Dev" isimli kitabında güçlü bir devlet olabilmenin şartlarını sıralıyor, bir anlamda yol gösteriyor.

Türkkan soruyor: "Önümüzdeki 15-20 yılda, Türklerin İsviçre gibi sadece kalkınmış mı, yoksa Kanuni devrindeki Osmanlılar ve bugünkü Amerika gibi tehditlere pabuç bırakmayan, sesini duyurabilen, aynı zamanda da zengin ve müreffeh olmasını mı isterseniz? Tercihiniz hangisidir?" Kalkınmış olan, fakat siyaseten de, askeri bakımdan da güçlü sayılmayan millet-devletleridir. Milli gelirleri yüksektir, eğitim, sağlık ve refah düzeyleri ileridir, fakat "süper güçlerden" değildirler.

Türkkan'a göre, kalkınmış, fakat güçlü olmayanlar süper güçlerin oyunlarına maruz kalabilir ve göz göre göre bazı haklarını kaptırabilirler, hatta işgale uğrayabilirler. En azından, daha büyük, daha refahlı günlere kavuşmaları imkansızlaşır.

Uyuyan Dev kitabında kalkınmak, güçlü olmak, süper devletler kulübüne tekrar girmek hedef olarak gösteriliyor. Ancak bunun tabii ki şartları var kalkınma için, sağlam eğitim, rehaf düzeyinde ekonomi, ayrıca yetenekli, dürüst ve azimli liderler gerekiyor.

Güçlü olmanın yolu ise Türkkan'a göre, dünyada üçyüz milyona yakın nüfusu olan Türk Dünyasının ortak hareket etmesinden geçiyor. Türkkan uyuyan devin uyandırılması, yani Türk Dünyasındaki potansiyelin ortaya çıkarılması, için, güce doğru bir yol haritası niteliğinde 9 dev adımı sıralıyor kitabında muhakkak okunması gereken bir kitap.

Türk Adı Nerden Geliyor

2010-09-07T11:45:00.000-07:00

Türk Milleti'nin tarihi neredeyse insanlık tarihi kadar eskidir; Türkler binlerce yıldan beri tarih sahnesinde yer almaktadırlar. Bu durum, bilim adamlarının dikkatini çekmiş ve onları Türk kelimesinin kökenini araştırmaya yöneltmiştir. Türk adının kaynağını bulmak amacıyla yapılan araştırmaların sonuçlarına dayanarak çeşitli görüşler ileri sürülmüştür. Kimi uzmanlara göre, Türk adına ilk defa MÖ 14. yüzyılda "Tik" veya "Tikler" şeklinde rastlanılmıştır. Bazı uzmanlar ise bu adın MÖ 14. yy.dan önce de var olduğu görüşünü benimsemişlerdir. Türkler'in binlerce senelik geçmişi göz önünde bulundurularak, Türk adının nereden geldiğine ilişkin birçok iddia ortaya atılmıştır.

Türkler'in eski dönemlerine ilişkin bilgilerin kökeni çoğunlukla Çin tarihine dayanmaktadır. Çinli tarihçiler MÖ 2000-1000 yılları arasında ilk Türk hükümdarlarından bahsetmektedirler. Bununla birlikte, eski Çin kaynaklarındaki Türk hükümdarlarının ve devletlerinin adları Çince yazılıdır. Bunların Türkçe karşılıkları tam anlamıyla bilinmemektedir. Profesör Erol Güngör'ün deyişiyle, "Bizim atalarımız o çağda "Türk" adıyla anılmıyordu. "Türk" kelimesi bugün bir milletin adıdır ama atalarımız o zaman henüz bir millet halinde değildi. Boy ve aşiretler halinde yaşıyorlardı ve her aşiretin ayrı bir adı vardı."

Türk adının tarih sahnesine çıkışı MS 6. yüzyılda kurulan Göktürk milleti ile olmuştur. Orhun kitabelerinde yer alan "Türk" adı daha çok "Türük" şeklinde gösterilmiştir. Yani, Türk kelimesini ilk defa resmi olarak kullanan siyasi teşekkül Gök-Türk İmparatorluğu olmuştur. Göktürkler'in ilk dönemlerinde Türk sözü bir devlet adı olarak kullanılmışken, daha sonra Türk Milleti'ni ifade etmek için kullanılmaya başlanmıştır.

Çin İmparatoru MS 585 yılında, Gök-Türk Kağanı İşbara'ya gönderdiği mektupta "Büyük Türk Kağanı" diye hitap etmiştir. İşbara Kağan'ın Çin İmparatoru'na cevabi mesajında da "Türk Milleti'nin Tanrı tarafından kuruluşundan bu yana 50 yıl geçti" ifadesine yer verilmiştir. Bunlar Türk adını resmileştiren olaylar olarak tarihe geçmiştir.

Göktürk yazıtlarında Türk sözü daha çok "Türk Budun" şeklinde geçmektedir. Türk Budun, Türk Milleti anlamındadır. Dolayısıyla Türk adı bu dönemlerde bir topluluğun veya kavmin isminden ziyade siyasi bir mensubiyeti belirleyen bir kelime olarak görülmektedir. Yani Türk soyuna mensup olan bütün boyları ve toplulukları ifade etmek üzere milli bir isim haline gelmiştir.

Türk kelimesinin anlamı üzerinde de çeşitli görüşler vardır. Bunlardan bazıları şu şekildedir:

Çin kaynaklarında "Tu-küe (Türk)" miğfer olarak yorumlanmakta; İslam kaynaklarında ses benzeşmesine dayanarak terk edilmekte, olgunluk çağı şeklinde değerlendirilmektedir.

Arminius Vambery'nin 19. yüzyılda yazdığı eserlerinde belirttiğine göre, Türk kelimesi "türemek"ten gelmektedir.

Ünlü Alman Türkolog Albert von Le Coq, Türk deyişinin "güç-kuvvet" anlamı taşıdığını ileri sürmüştür.

Bu konudaki diğer çalışmalara göre, Türk kelimesi, "Altaylı (Ceyhun ötesi Turanlı)" kavimlerini tanımlamak üzere 420'li yıllardaki bir Pers metninde görülmektedir. Yine 515'de, "Türk-Hun" (Kudretli Hun) tabirinin de geçtiği bilinmektedir. İran kaynaklarında Türk kelimesinin "güzel insan" karşılığında kullanıldığı belirtilmektedir.

9. yüzyılda Kaşgarlı Mahmud, "Türk adının Türkler'e Tanrı tarafından verildiğini" belirtmiş; "gençlik, kuvvet, kudret ve olgunluk çağı" demek olduğunu bir kez daha vurgulamıştır. Türk kelimesinin "güçlü-kuvvetli" anlamına geldiği, bugün neredeyse bütün tarihçiler tarafından kabul görmüştür.

Türk Yurdu

Günümüzde sayıları 350 milyonu aşan ve oldukça geniş bir bölgeye yayılmış olan Türkler'in ilk ana yurdunu tespit edebilmek için geniş araştırmalar yapılmıştır. Çeşitli alanlarda, farklı uzman ve bilim adamlarınca yapılan çalışmalar sonucunda her alanda farklı iddialar gündeme gelmiştir. Böylece ortaya şöyle bir tablo çıkmıştır:

Tarihçiler, Çin kaynaklarına dayanarak Altay Dağları'nın; etnologlar, İç Asya'nın kuzey bölgelerinin; dil araştırmacıları, Altaylar'ın veya Kingan Dağları'nın doğu ve batısının; kültür tarihçileri, Altay-Kırgız Bozkırları arasının; sanat tarihçileri, Kuzeybatı Asya sahasının; antropologlar ise Kırgız Bozkırı-Tanrı Dağları arasının ilk Türk ana yurdu olduğunu iddia etmişlerdir.

Bu konudaki araştırmalara göz attığımızda, Türkler'in ilk ana vatanlarının kesin sınırlarını çizmenin mümkün olmadığı görülür. Bunun asıl nedeni Türkler'in ilk zamanlardan itibaren oldukça geniş bir alana yayılmalarıdır. Son yıllarda yapılan dil araştırmaları göz önüne alındığında, ilk Türk yurdunun "Altay Dağları'ndan Urallar'a kadar uzanan, Hazar Denizi Kuzeydoğu Bozkırlarından Tanrı Dağları'nı kapsayan çok geniş bir bölge" olduğu anlaşılmaktadır.

Türkler, tarihin akışı içerisinde, ana yurtlarından çok uzak mesafelere göç ederek geniş bir coğrafi alana yayılmış; bugün Balkanlar'dan Çin Seddi'ne, Sibirya Bozkırları'ndan Horasan, Afganistan, Tibet'e kadar olan bölgeleri yurt edinmişlerdir.

Günümüzde özgürlük ve eşitliğin öncülüğünü yaptıklarını iddia edenler bilmelidir ki, insan hak ve hürriyetlerinin gerçek anlamdaki ilk uygulayıcısı Türkler olmuştur. Türkler tarafından kurulan devletlerde din, dil ve ırk ayrılığı gözetilmeksizin herkese eşit davranılmıştır. Profesör Hakkı Dursun Yıldız bu gerçeği, "Bütün tarih boyunca Türkler'de din, dil ve ırk ayrılığı sebebiyle Amerika ve Avrupa'da her zaman rastlanan bir katliama, işkenceye ve hakların elinden alınmasına kesinlikle rastlanmamaktadır" şeklinde ifade etmiştir.

Dikkat çekici bir nokta, eski Türk kavimlerinde, kadınların erkeklerle neredeyse eşit haklara sahip olmalarıydı. Türk kadınları toplum hayatının hemen her aşamasında görev alırlar; yeri geldiğinde savaşmaktan çekinmezlerdi.

XVI. TÜRK TARİH KONGRESİ * XVIth TURKISH CONGRESS of HISTORY Ankara 2010

2010-09-07T11:23:00.000-07:00

Ulu Önder Atatürk’ün kurduğu ve çalışmalarını özenle izlediği Türk Tarih Kurumu’nun güzel bir gelenek halinde sürdürülen Kongrelerinin XVI’ncısı 20 Eylül 2010 Pazartesi günü Ankara’da çalışmalarına başlayacak ve 24 Eylül Cuma günü sona erecektir.

Bilim dünyasında özel ve önemli bir yeri olan Türk Tarih Kongreleri Atatürk’ün direktifleriyle 1932 yılında başlatılmış ve belirli aralıklarla günümüze kadar ulaşmıştır. Yeni buluşları ve bilimsel konuları yaymak ve tanıtmak amacıyla başlatılan Türk Tarih Kongreleri, Türk tarihi ile Türkiye tarihinin önemli olaylarının aydınlatılmasına büyük katkılar getirmiş, ülkeler ve insanlar arasındaki kültürel bağların kurulmasına ve geliştirilmesine de olumlu hizmetlerde bulunmuştur.

2–11 Temmuz 1932 tarihlerinde Ankara Halkevi’nde toplanan ilk Tarih Kongresi’nin amacı, yeni “Türk tarih tezi”nin ve tarih öğretiminde izlenecek yolun öğretmenlere anlatılmasıdır. 10’u üniversite öğretim üyesi ve 196’sı tarih öğretmeni olmak üzere 232 kişinin katıldığı bu Kongreye 33 bildiri sunulmuştur.

Uluslararası nitelik kazanan II. Tarih Kongresi 20–25 Eylül 1937 tarihlerinde İstanbul’da Dolmabahçe Sarayı’nda toplanmıştır. Kongreye 46’sı yabancı bilim adamları tarafından olmak üzere 97 bildiri sunulmuş; Atatürk her iki Kongreyi de ilgi ile izlemiştir.

Türk ve Türkiye tarihi üzerindeki araştırmalara ve Tarih Kongrelerine gösterilen ilgi o zamandan beri giderek artmıştır. Cumhurbaşkanlarımızın himayesinde bugüne kadar sürdürülen Tarih Kongrelerinin XVI’ncısına yurtiçi ve yurtdışından 308 bilim adamı katılacaktır.

XVI’ncı Türk Tarih Kongresi’nin açılış töreni Büyük Anadolu Hotel, “Anadolu” salonunda 20 Eylül 2010 Pazartesi günü, saat 10.30’da yapılacaktır.

Kongre çalışmaları Eski Anadolu Uygarlıkları, Orta Asya ve Kafkasya Tarihi, Selçuklu ve Beylikler Dönemi Tarihi, Osmanlı Tarihi, Atatürk ve Türkiye Cumhuriyeti Tarihi seksiyonlarıyla, 2010 yılında İstanbul’un Avrupa Kültür Başkenti seçilmesi nedeniyle İstanbul Seksiyonu olmak üzere altı seksiyonda sürdürülecek ve 5 günde tamamlanacaktır. Osmanlı Tarihi seksiyonunda verilecek bildirilerin sayısının çok olması sebebiyle, bu seksiyon 5 alt gruba ayrılmıştır. Bütün seksiyonların çalışmaları, Büyük Anadolu Hotel’in salonlarında yürütülecektir.

Kongre bildirilerinin sunumlarına 20 Eylül 2010 Pazartesi günü saat 14.00’te, diğer günlerde ise saat 9.30’da başlanacaktır. Konuşma süreleri tüm seksiyonlarda 20 dakika, tartışma süresi 10 dakikadır. Projeksiyonlu bildiri sunacak olan konuşmacılar isterlerse tartışma süresinin bir kısmını konuşma sürelerine katabileceklerdir. Projeksiyon, data projeksiyon vb. kullanmak isteyen üyelerin bir gün önceden Kongre Sekreterliği’ne başvurmaları gerekmektedir.

Dinleyiciler açısından karışıklığa neden olmaması için, bildirilerin mutlaka belirtilen seksiyon ve oturumda sunulması, gün ve oturum değişikliği yapılmaması uygun olacaktır.

Kongrenin dili Türkçe ve İngilizce’dir. Sayın üyelerin bildirilerini, baskıya hazır durumda CD ile birlikte, hemen basılabilmesi için kongre öncesi e-posta ile (apk@ttk.org.tr) veya sunuşlarını yaptıktan hemen sonra Kongre Sekreterliği’ne teslim etmeleri gerekmektedir.

Kongrenin kayıt işlemleri 19 Eylül 2010 Pazar günü, saat 09.00–20.00 ve 20 Eylül 2010 Pazartesi günü saat 8.00’den itibaren Büyük Anadolu Hoteli ( Esenboğa Havaalanı Yolu 27. km. Akyurt-Ankara)’nde yapılacaktır.

Kongreye Ankara dışından bildiri ile katılacak üyelerin ekstra masrafları ve refakatçilerinin her türlü harcamaları kendilerine ait olacaktır. Tek kişilik odada kalmak isteyen üyeler ücret farkını kendileri ödeyecektir.

Ankara dışından havayolu ile gelen kongre üyeleri havaalanından Kurumumuz tarafından alınacağı için uçuş tarihleri ve saatlerinin Kurumumuza bildirilmesi gerekmektedir. Ankara dışından otobüs veya tren ile gelecek üyeler Türk Tarih Kurumuna geldikleri takdirde Kurumumuz tarafından otele transferleri yapılacaktır. Otel rezervasyonları 19 Eylül giriş ve 25 Eylül çıkış olmak üzere yaptırılmıştır.

Ayrıntılı bilgi için :http://www.ttk.org.tr/index.php?Page=Sayfa&No=304

International EUSTORY Academies: learning opportunities for young Europeans

2010-09-04T08:20:00.000-07:00

EUSTORY, the History Network for young Europeans, again offers interesting learning opportunities for award winners of history competitions from the 22 EUSTORY member countries. Three international prize winners´ academies are held in Germany, Switzerland and Bulgaria this autumn. In Berlin the seminar will focus on “Damaged Souls – Youth and Repression in Socialist Systems”. Interviews with eyewitnesses from Poland, Romania and the former GDR will give the young Europeans insights into the lives of people who experienced governmental repression in their own youth. But the academy will also highlight current aspects of repression and manipulation, i.e. the power of media, political populism and challenges that arise from that for democracy and responsible citizens in Europe. In Switzerland the students will work on the topic “Food – more than a way to fight hunger? The culture of alimentation” (end of September), whereas the topic in Bulgaria in October will be: “Between Occident and Orient – Religious diversity in Bulgaria”.

ayrıntılı bilgi için : http://www.eustory.eu/

Ünlü Fransız Türkolog Claude Cahen

2010-09-01T13:53:00.000-07:00

Claude Cahen, Fransa'nın İslam tarihi ve Selçuklu Türk tarihi alanında yetiştirdiği büyük bir uzmandır. Yahudi bir ailedendir fakat laik düşünceli bir Fransız olduğunu İsrail devleti kurulduğu zaman yazdığı bir gazete makalesinde; "Yahudi tabiri benim için hiçbir şey ifade etmiyor" cümlesiyle belirtmiştir. Maxim Rodinson gibi Claude Cahen de ne Hıristiyan bağnazlığı, ne de başka bir zincir taşımadan Ortadoğu milletlerinin tarihi hakikatini aramaya çalışmıştır. Claude Cahen'in okul ve meslek hayatı iyi eğitim görmüş, seçkin Fransız aydınları gibidir. 16 Şubat 1909'da Paris'te doğmuştur. Bir Ecole Normale Superiore mezunudur. Fransız dışişlerinin, içişlerinin, maliyesinin parlak memurları gibi tarih, felsefe dallarının seçkinleri de bu okuldan çıkar. Bizdeki bazı seçkin okulların aksine Fransa'nın bu "ecole"leri çökmez ama mezunlarının iltifat etmekten vazgeçtiği müesseseler için çöküntü başlangıcı söz konusudur. Claude Cahen 1931'de Ecole Nationale de Langues Orientales'in Türkçe-Arapça bölümünden mezun olmuştur. Şark dillerinin hakkıyla okutulduğu bu okulda o sıralar Adnan Adıvar da Türkçe lektörüydü ve galiba Irene Melikoff, Bernard Lewis, Andreas Tietze, Louis Basin gibi ünlü öğrencileri ünlü gramerci Jean Deny'den daha fazla etkileyen unutulmaz bir hocaymış. Claude Cahen bütün seçkin Fransızlar gibi lise profesörlüğü imtihanını kazandı ve 1936-1937'de Türkiye'de araştırmalar yaptı. 1940'ta bence her tarihçinin okumak zorunda olduğu ünlü eseri "Haçlılar Devrinde Kuzey Suriye" basıldı. Bu eserde şahane üslubu ve dili okuyucuyu etkiler, vesika ve delilleri sıkıcı olmaktan çok, ortaçağın Ortadoğu'suyla sıcak bir ilgi kurmayı sağlar. Eser halen Türkçeye çevrilmedi, hoş Fransızca kaleme aldığı "Osmanlı Öncesi Türkiye" adlı eseri de Fransa'dan önce İngiltere'de İngilizce çıkmıştır. Çok bilmiş bir mütercimimiz bu eseri ne içinse; "Osmanlı'dan Önce Anadolu'da Türkler" diye çevirdi. Bazı mütercimlerimizin dar tarih dünyaları içinde orijinal başlıkları değiştirmelerine bu ilk örnek değil. Cahen'in bizim milli tarihimize yaptığı en önemli hizmet bu eserdir. Kalabalık sayıdaki makale ve kitapları Türkçeye çevrilmelidir. Onu 1980 yılında Societe Asiatique'in başkanı olarak tanıdım. Hiç de cazip fiziği olmayan bu ünlü bilgin, daha ilk kelimede ve ilk mimikte insanları zekasıyla çarpıyordu. Bu çarpma da ezici olmaktan çok, bir tevazu içeriyordu. Nükte yeteneğinin sonu yoktu ve nüktedan kişilere de bayılıyordu. Kasım 1991'de öldü. Yetiştirdiği öğrenciler de bugünki Fransa'nın Şark'a en açık uzman zümresini oluşturuyor.

Eserleri:

1-Haçlı Seferleri Zamanında Doğu ve Batı

Cahen, Claude
Yayınevi: Yeditepe Ean: 9786054052318

2-Türkler Nasıl Müslüman Oldular

Cahen, Claude
Yayınevi: Örgün Ean: 9789757651642

3-OSMANLILARDAN ÖNCE ANADOLU

Cahen, Claude
Yayınevi: Tarih Vakfı Ean: 9789753331272

Osman Turan'ın Makaleleri

2010-09-01T13:05:00.000-07:00

1.Bey Börek Hikayesi
Ülkü Halkevleri Dergisi, C.X, S.59, Ankara 1938, s. 403 – 413

2.Satuk Buğra Han Menkıbesi ve Tarih
(Çev. Osman Turan), Ülkü Halkevleri Dergisi, C.XIII., S. 74, Nisan, 1939, s. 145-154 .Devamı; C.XIV, S 79, Eylül, 1939, s. 47-52; C.XIV, S.80, Birinciteşrin, 1939, s.153-169; C.XIV, S.82, Birincikanun 1939, s.343-350; C.XIV, S. 83, İkincikanun, 1940, s. 429-436.

3.Çingiz Hakkında
Belleten, C.V,S.19, Ankara 1941, s. 267-276 aynı makale; Orta zaman Türk Devletlerinde Türkçe Unvanlar (Doçentlik Tezi), Ankara 1944, s. 17-28; İstanbul 1947.

4.Islahatlar Meselesi
“Islahatlar Meselesi (I-II)” , Türk Yurdu, C.XXVI, S.IV-VII,, İlkteşrin – İlkkanun 1942 (yılkı Yılı), s.111-115, 214-218.

5.İliğ Unvanı Hakkında
Türkiyat Mecmuası, C.VII- VIII, İstanbul 1940 -42, s. 192-199 aynı makale; Orta zaman Türk Devletlerinde Türkçe Unvanlar (Doçentlik Tezi) s. 1-9

6.Etnolojik Bir Kitap
Millet Dergisi, S.8, İlkkanun 1942, s.244-249

7.Terken Unvanı Hakkında
Türk Hukuk Tarihi Dergisi, C.I, Ankara 1944, s. 67-73 aynı makale; Orta zaman Türk Devletlerinde Türkçe Unvanlar,
s.10-16

8.“Babek” Maddesi
İslam Ansiklopedisi,C.II, İstanbul 1944, s. 170-174.

9.“Bayburt” Maddesi
İslam Ansiklopedisi,C.II, İstanbul 1944, s.365-367

10.“Bayram” Maddesi
İslam Ansiklopedisi,C.II, İstanbul 1944, s. 420-422

11.Milli Kaderimiz Üzerine Düşünceler
Millet Dergisi, S.24, Nisan 1944, s. 395-398

12.Eski Türklerde Ok’un Hukuki Sembol Olarak Kullanılması
Belleten, C.IX, S.35, T.T.K., Ankara 1945, S. 305-318

13.Selçuk Kervansarayları
Belleten, C.X, S.39, T.T.K., Ankara 1946, s. 471-496 aynı makale müellifin; Selçuklular ve İslamiyet, s. 93-116

14.Türkler ve İslamiyet
A.Ü.D.T.C.F. DERGİSİ, C.IV, S.IV, T.T.K. Basımevi, Ankara 1946, s.457-485 aynı makale müellifin; Selçuklular ve İslamiyet,
s.1-32

15.Selçuk Devri Vakfiyeleri I. (Şemsettin Altun- Aba, Vakfiyesi ve Hayatı)
Belleten, T.T.K. Basımevi, Ankara 1947, s. 197-235

16.Selçuk Devri Vakfiyeleri II. (Mübarizeddin Er- Tokuş ve Vakfiyesi)
Belleten, C.XI, S.43, T.T.K. Basımevi, Ankara 1947, s. 415-429

17.Türkiye Selçuklularında Toprak Hukuku, (Miri Topraklar ve Hususi Mülkiyet Şekilleri)
Belleten, C.XII, S.47, T.T.K. Basımevi, Ankara 1948, s.549-574 aynı makale müellifin; Selçuklular ve İslamiyet, s.69-92

18.Selçuk Devri Vakfiyeleri III.(Celaleddin Karatay, Vakıfları ve Vakfiyeleri)
Belleten, C.XII, S.45, Ankara 1948, s. 17-171

19.Le Droit Terrien Sous Les Seljoukides De Turquie
Reveu des Etudes İslamiques, Paris, 1948, s. 25-49

20.II. İzzettin Keykavus’a Ait Bir Temlik – Name
60. Doğum Yılı Münasebetiyle Zeki Velidi TOGAN’a Armağan, Maarif Basımevi, İstanbul 1950, s. 157-176

21.“İkta” Maddesi
İslam Ansiklopedisi,C.V, K.II, Milli Eğitim Basımevi, İstanbul 1950, s. 949-959

22.Selçuklular Zamanında Sivas Şehri
A.Ü.D.T.C.F. DERGİSİ, C.IX, S.IV, T.T.K. Basımevi, Ankara 1951, s.447-457 aynı makale müellifin; Selçuklular ve İslamiyet,
s. 117-128

23.Milliyet ve İnsanlık Mefkuresinin Tarih Tedrisatında Ahenkleştirilmesi
A.Ü.D.T.C.F. DERGİSİ, C.X., S.3-4, T.T.K. Basımevi, Ankara 1952, s.209-225 aynı makale; Manevi Buhran Din ve Laiklik, s. 127-139; Türk Yurdu, S. 284-285, Mayıs- Haziran 1960, s. 1-2, 1-4

24. L’ Harmonisation Des İdêaux Nationaux Et Humanitaires Dans L’ enseignement De L’Histoire
A.Ü.D.T.C.F. DERGİSİ, C.X., S.3-4, T.T.K. Basımevi, Ankara 1952, s. 227-239

25.Les Souverains Seldjoukides Et Leurs Sujets Non-Musulmans
Stvdia Islamıca, C.I, Paris, 1953, s. 67-100

26. İlahiyat Fakültesi ve Meseleleri
Zafer Gazetesi, 6,7 Ocak 1952

27.Selçuklu Türkiye’sinde Faizle Para İkrazına Dair Hukuki Bir Vesika
Belleten, C.XVI, S.62, T.T.K. Basımevi, Ankara 1952, s.251-260

28. Prof. Mehmet Fuat Köprülü
60. Doğum Yılı Münasebetiyle Fuad Köprülü Armağanı, Osman Yalçın Matbaası, İstanbul 1953, 51 s.

29. Selçuk Türkiye’si Din Tarihine Dair Bir Kaynak (Fustatü’l- ÂDALE Kavaidü’s-Saltana)
60. Doğum Yılı Münasebetiyle Fuad Köprülü Armağanı, Osman Yalçın Matbaası, İstanbul 1953, s.531-564

30. İstanbul’un Fethi ve Tarih
Türk yurdu, S.234, Temmuz 1954, s. 30-35

31.Türk Dili Buhranına Toplu Bir Bakış
Türk yurdu, S. 235-236-237, Ağustos-Eylül-Ekim 1954, s.104-111, 182-190, 253-260 Aynı makale; Hilal Dergisi, Temmuz 1965; Türk Dili için III, Türk Kültürü Araştırma Enstitüsü, Ankara 1966, s. 23-25

32. The İdeal of world Domination Among the Medieval Turks
Stvdia Islamıca, C.IV, Paris, 1955, s. 77-90

33. “Keyhüsrev I.” Maddesi
İslam Ansiklopedisi,C.VI. İstanbul 1955, s.612-620

34. . “Keyhüsrev II.” Maddesi
İslam Ansiklopedisi,C.VI. İstanbul 1955, s.620-629.

35.“Keyhüsrev III.” Maddesi
İslam Ansiklopedisi,C.VI. İstanbul 1955, s.629-630

36.“Keykavus I.” Maddesi
İslam Ansiklopedisi,C.VI. İstanbul 1955, s. 630-642.

37.37. “Keykavus II.” Maddesi
İslam Ansiklopedisi,C.VI. İstanbul 1955, s.642-645

38.“Keykubad I.” Maddesi
İslam Ansiklopedisi,C.VI. İstanbul 1955, s.645-661

39.“Keykubad II.” Maddesi
İslam Ansiklopedisi,C.VI. İstanbul 1955, s. 661-662

40. “Kılıç Arslan I.” Maddesi
1.Baskı, İslam Ansiklopedisi, C.VI. İstanbul 1955, s. 681-688

41.”Kılıç Arslan II.” Maddesi
İslam Ansiklopedisi, C.VI. İstanbul 1955, s. 688-703.

42. .”Kılıç Arslan III.” Maddesi
İslam Ansiklopedisi, C.VI. İstanbul 1955, s. 703.

43. .”Kılıç Arslan IV.” Maddesi
İslam Ansiklopedisi, C.VI. İstanbul 1955, s. 703- 707

44. Selçuklularda Faizle Para İkrazı Münasebetiyle Zoraki Bir Tenkit
A.Ü. İlahiyat Fakültesi Dergisi, S.1-2, T.T.K. Basımevi, Ankara 1955,S. 23-30.

45.Tekrar İntişar Ederken
Türk Yurdu, S.271,Mart 1959, s. 1-4

46. Türk Dilinin Müdafaası
Türk Yurdu, S.271,Mart 1959,s. 38-42 Aynı makale; İş ve Düşünce, Ağustos-Eylül 1959, S.25, s. 2-4; Türkiye’de Manevi Buhran Din ve Laiklik, s. 190-200; İslam Medeniyeti, Eylül 1967, S.2, s.36-39; Yeni İstiklal Gazetesi, 25 Kasım 1964; Türk Dili İçin II, Türk Kültürü Araştırma Enstitüsü Yayını, Ankara 1966,
s. 166-171

47. Türk Ocağı ve Bu Günkü Türk Milliyetçiliği
Türk Yurdu, S.272, Nisan 1959, s.1-4 aynı makale; Türkiye’de Manevi Buhran Din ve Laiklik, s. 117-125

48.Kıbrıs Meselesinin Halli
Türk Yurdu, S.272, Nisan 1959, s. 35-36

49. Türkiye’nin Manevi Durumuna Umumi Bir Bakış
Türk Yurdu, S.272, Mayıs 1959,S. 273, s.1-4 aynı makale; Türkiye’de Manevi Buhran Din ve Laiklik, s.19-26

50. Din ve Laiklik
Türk Yurdu, S.275, Temmuz 1959, S., s.1-3 aynı makale; Türkiye’de Manevi Buhran Din ve Laiklik, s.37-42

51. Büyük Malazgird Zaferi ve Anadolu’da Türk Destanı
Türk Yurdu, S.276, Ağustos 1959, 1-8 aynı makale; İslam Medeniyeti Dergisi, S.22, Ağustos 1969, s.30-38; Manevi Buhran Din ve Laiklik, s.89-100

52. Köy Enstitüleri Hasreti ve Milli Şuuru Koruma Zarureti
Türk Yurdu, S.277, Ekim 1959, s.1-6 aynı makale; Türkiye’de Manevi Buhran Din ve Laiklik, s. 148-161

53. Selçuk Türkiye’si ve Dünya Ticareti
Türk Yurdu, S.280, Ocak 1960, s.4-6.

54.Bir Yıllık “Türk Yurdu”
Türk Yurdu, S.283, Nisan 1960, s. 1-6

55.Mevlana ve Konya
Hilal Dergisi, S. 32, Ekim 1962, s. 4-6

56. Bir Tarihçi Gitti
Türk Yurdu, S.299, Ağustos 1962,s.21-22.

57.Orta Çağlarda Türkiye-Kıbrıs Münasebetleri
Belleten, C.XXVIII, S.110, Ankara 1964, s. 209-227.

58.Selçuklular Hakkında Yeni Bir Neşir Münasebetiyle
Belleten, C.XXIX, S.116, Ankara 1965, s. 639-660

59. “Sadedin Köpek” Maddesi
İslam Ansiklopedisi, C.X, İstanbul 1965, s. 32-35

60. “Süleyman – Şah I. “ Maddesi
1.Baskı, İslam Ansiklopedisi, C.X, İstanbul 1965, s. 201-219

61. “Süleyman – Şah II. “ Maddesi
İslam Ansiklopedisi, C.X, İstanbul 1965,s. 219-231

62. Türk Dil Kurumuna Toplu Bir Bakış
Hilal Dergisi, Haziran 1965 aynı makale Türk Dili İçin III, Ankara 1966, s. 26-32

63.Türk İlminin Abidesi (Prof. Fuat Köprülü)
Yeni İstanbul Gazetesi, 11-12 Temmuz 1966 aynı makale; Türk Kültürü, S.47, Eylül 1966, s. 936-959

64. Türkiye- Pakistan Kardeşliğinin Tarihi Esasları
Türk Birliği Dergisi, S. 7-8, Ekim –Kasım 1966, s. 33-41

65. Manevi Sukut ve Neticeleri
Yeni İstanbul Gazetesi, 25.5.1966 aynı makale Türk Dili İçin IV, T.K.A.E. yayını, Ankara 1967, s. 135-136

66.Komünist Tehlikesi ve Ordunun Sesi
Mücadele Dergisi, C.III, S.X, Şubat 1967, s. 954-955

67. Ordunun Manevi Gücünü Kuvvetlendirmeliyiz
1.Baskı, Mücadele Dergisi, C.III, S.XI, Mart 1967, s. 975-976

68. Bir Münevver Çılgınlığı ve Komünizm
Mücadele Dergisi, C.III, S.XII, Nisan 1967, s. 1006

69. Türkiye’nin Manevi Durumuna Umumi Bir Bakış
Yeni Türk Kültürü Dergisi, Yıl III, S.18, Nisan 1968, s. 2-4 ve 31

70. L’islamisation Dans La Turquie Du Moyen Age
Stvdia Islamıca, C.X, Paris 1959, s.137-152

71. Anotolia in The Period of The Seljuks And Beyliks
The Cambridge History Of Islam I., Cambridge, 1970,s.231-262

72. Türkiye’yi Tersine Zorlayan İnkılaplar
Türk Yurdu, S. 345, Mart 1970, s.1-5

73.The Need of Islamic Renaissance
International Islamic Conference, Islamabad (Pakistan), 1970, s.24-31

74. Yine Bina Meselesi
Türk Yurdu, C.7,S.3, Mart 1970, s.54-55

75. Ana-Yasa Meselesi
Türk Yurdu, C.VII, S.4(347), Mayıs 1987, s.57-59

76. Türkiye Selçukluları
Türk Yurdu, C.VIII, S.4(350), Nisan- Mayıs 1970, s.1-3

77. Bir Alim ve İdealistin Kaybı
Belgelerle Türk Tarihi Dergisi, S.48, Eylül 1971, s.30-33

78. Din ve Medeniyet
İslam Medeniyeti Dergisi, Yıl 3, S. 27, Ocak 1973, s. 2-6 aynı makale; Tarih Akışı İçinde Din ve Medeniyet, s. 9-17

79.Medeniyetin Akıbeti ve Dünya Buhranı
İslam Medeniyeti Dergisi, Yıl 3, S. 28, Şubat 1973 aynı makale; Tarih Akışı İçinde Din ve Medeniyet, s. 18-32

80.Selçuklu Tarihi Hakkında Araştırmalar ve Tenkitler
İslam Medeniyeti Dergisi, Yıl 3, S.29-30-31-32-33-34, Mart-Nisan-Mayıs-Haziran-Temmuz-Ağustos 1973, s.15-19,11-16,33-37,35-37,26-30,17-23

81.Medeniyetin Müşterek Kaderi
İslam Medeniyeti Dergisi, Yıl 3, S.31, Mayıs 1973, s. 3-6
82. 50. Yılında Kalkınma ve Kadro (Eğitim Hakkında) 137
1.Baskı, Ankara Ticaret Odası Dergisi, Ekim-Kasım1973,
s.28-31

83. Osmanlıları Türk - İslam Mefkuresini Yüceltmesi
İslam Medeniyeti Dergisi, Yıl 3, S.32, Haziran 1973, s. 3-6

84. Selçuklu Devrine Aid Köy Satışı Hakkında Bir Vesika
VD, S.10, 1973, s. 127-128

Büyük Tarihçi Osman Turan'ın Eserleri

2010-09-01T13:00:00.000-07:00

1.Oniki Hayvanlı Türk Takvimi
1 .Baskı, A.Ü.D.T.C.F. Yay., Tarih Serisi: no:3, Ankara 1941. Aynı kitap; 2 bsk., Cumhuriyet Matbaası, İstanbul 1941, 139 s + 2

2.Gafletten Uyanalım!.. Üniversitedeki Aşırı Solcu Hocalar Meselesi
1.Baskı, Türk Kültür Derneği Yayımı: 1, Doğuş Matbaası, Ankara1948, 32 s.

3.Orta Zaman Türk Devletlerinde Türkçe Unvanlar
1.Baskı Ankara 1944, IV+28 s. (Doçentlik Tezi)

4. Müsâmeretü’l-Ahbâr
(Moğollar Zamanında Türkiye Selçukluları Tarihi) 1.Baskı, (Çev. Osman TURAN), T.T.K. Basımevi, Ankara 1944, 61+366 s. Aynı kitap; 2 bsk., T.T.K. Basımevi, Ankara 1984, 61+366 s.

5. İstanbul’un Fethinden Öce Yazılmış Tarihi Takvimler
1.Baskı, Türk Tarih Kurumu Basımevi, Ankara 1954, 104 s. Aynı kitap; 2 bsk., T.T.K. Basımevi, Ankara 1984, 104 s.

6. Tarihi Kronolojinin Esasları
1.Baskı, ( Çev. ve Türk Takvimi Kısmını Hazırlayan. Osman Turan), T.T.K. Basımevi, Ankara 1954, 82 s.

7.Türkiye Selçukluları Hakkında Resmi Vesikalar ( Metin, Tercüme ve Araştırmalar)
1.Baskı, T.T.K. Basımevi, Ankara 1958, 189 s.+ 107 Sayfa Farsça Metin + 6 Levha. Aynı kitap; 2 bsk., T.T.K. Basımevi, Ankara 1988, XVIII+202 s.+107 Sayfa Farsça Metin + 6 Levha

8. Türkiye’de Manevi Buhran Din ve Laiklik
1.Baskı, Hilal Yayınları, Şark Matbaası, Ankara 1964, 296 s. Aynı kitap; 2 bsk., Nakışlar Yayınevi, Özal Matbaası, İstanbul 1978, 306+6 s.; 3 bsk., Boğaziçi Yayınları, İstanbul 1993, 233 s.

9. Kızıl Tehlike
1.Baskı, Osman Turan- P. Safa-M.Ş.Eygi, Kızıl Tehlike, Bedir Yayınevi, İstanbul 1964, 16 s.

10. Türkiye’de Komünizm Kaynakları
1.Baskı, Şark Matbaası, Ankara 1964, 64 s.

11. Türkiye’de Komünizm Kaynakları ve Kültür İhtilali İlaveli
1.Baskı, Hilal Yayınevi, 2 bsk., Ankara 1967, 131 s. Aynı kitap; 3 bsk., Nakışlar Yayınevi, İstanbul 1977, 160 s., 4. Bsk., Nakışlar Yayınevi, İstanbul 1980, 160 s.

12. Selçuklular Tarihi ve Türk-İslam Medeniyeti
1.Baskı, Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü, Ankara 1965, XIII+448 s.; Aynı kitap; 2 bsk., Turan Neşriyat Yurdu, İstanbul 1969, 433 s.; 3. bsk., Dergah Yayınları, İstanbul 1980, 438 s.; 4. Bsk. Boğaziçi Yayınları, İstanbul 1993, 538 s.

13. Türk Cihan Hakimiyeti Mefkuresi Tarihi
1.Baskı, Turan Neşriyat Yurdu, C.I ve II, İstanbul 1969, 646 s. Aynı kitap; 2. Bsk., Nakışlar Yayınevi, İstanbul 1978, 646 s.; 3. Bsk. Nakışlar Yayınevi, İstanbul 1979, 646 s.; 4. Bsk., Nakışlar Yayınevi, İstanbul 1980, 646 s.; 5. Bsk., Nakışlar Yayınevi, İstanbul 1983, 646 s.; 6. Bsk., Boğaziçi Yayınları, İstanbul 1993, C.I XX+216 s. ve C. II XIII+347 s. (İki Cilt Bir arada)

14. Türkiye’de Siyasi Buhranın Kaynakları
1.Baskı, Turan Neşriyat Yurdu, İstanbul 1969, 195 s. Aynı kitap; II. Bsk., Nakışlar Yayınevi, İstanbul 1979, 322; III. Bsk., Boğaziçi Yayınları, İstanbul 1994, 195 s.

15. Selçuklular Zamanında Türkiye
1.Baskı, Turan Neşriyat Yurdu ( İstanbul Matbaası), İstanbul 1971, 701 s. . Aynı kitap; II. Bsk., Nakışlar Yayınevi, İstanbul 1984; III. Bsk., Boğaziçi Yayınları (Fatih Gençlik Matbaası) , İstanbul 1993, XXXII + 752 s.; IV. Bsk., Boğaziçi Yayınları, İstanbul 1994, XXXII + 752 s.

16. Selçuklular ve İslamiyeti
1.Baskı, Turan Neşriyat Yurdu , İstanbul 1971,XV+206 s. aynı kitap; 2. Bsk., Nakışlar Yayınevi, İstanbul 1980, 334 s.; 3. Bsk., Boğaziçi Yayınları, İstanbul 1993, XV+206 s.

17. Doğu Anadolu Türk Devletleri Tarihi
1.Baskı, Turan Neşriyat Yurdu ( İstanbul Matbaası), İstanbul 1973, 275 s. Aynı kitap; 2. Bsk., Nakışlar Yayınevi (Özyılmaz Matbaacılık), İstanbul 1980, 275 s.; 3. Bsk., Boğaziçi Yayınları (Fatih Gençlik Matbaası) , İstanbul 1993, XVI +275 s.

18. Türkler Anadolu’da
1.Baskı, Hareket Yayınları, İstanbul 1973, 61 s.

19. Vatanda Gurbet
1.Baskı, Nakışlar Yayınevi, İstanbul 1980, 304 s.

20. Tarih Akışı İçinde Din ve Medeniyet
1.Baskı, Nakışlar Yayınevi, İstanbul 1980, 229 s.

1919 Yılındaki Bazı Gazete Manşetleri

2010-09-01T12:40:00.000-07:00

Osmanlı Devleti'nde Ermeni Sorunu ve Avrupa Devletlerinin Ermeni Politikaları

2010-09-01T12:34:00.000-07:00

Avrupa siyaseti 19.y.y la birlikte değişmeye başlamıştır. Değişen yeni siyasetin ağırlık merkezi kıta Avrupa'sının dışına taşmıştır. Ermeni meselesinin gündeme gelmesi ve Avrupa kamuoyunun bu konuya ilgi duyması bu siyasetin bağlamında gelişen bir olay olarak değerlendirilmelidir. Çünkü Avrupa Devletleri bu siyasetin bir gereği olarak kendi topraklarının dışında da güç noktaları oluşturmak zorunluluğu hissediyorlardı. Bunun için dünyanın değişik bölgelerinde kendilerine bağlı veya kendi çıkarlarına uygun siyasi yapıların oluşması için bir mücadele sürecine girmişlerdir. Bu mücadele özellikle Osmanlı Devleti ile Avrupa Devletleriyle ilişkilerinde gergin bir dönemin başlamasına neden olmuştur. Bu mücadelenin içerisinde Osmanlı Devletinin bünyesindeki farklı etnik unsurların önemli etkisi olmuştur. Özellikle Ermeni Sorunu diye bilinen olay Avrupa Devletleri ile Osmanlı Devletinin ilişkilerinde uzun süre problemlerin yaşanmasına neden olmuştur. Konumuz itibarı ile Osmanlı Devletinin Ermeni politikalarından ziyade Avrupa Devletlerinin Ermeni politikalarını ve bunların nedenlerini inceleyeceğiz. Fakat Ermeni Sorununun Avrupa'ya yansımasını ve Avrupa'da otorite olarak kabul edilen, İngiltere, Fransa ve Rusya'nın Ermeni sorununa yaklaşımlarını ve Ermeni politikalarını anlayabilmek için; öncelikle Ermeni Tarihini, Ermeni sorununu hazırlayan faktörleri, sorunun ortaya çıkışını ve Osmanlı Devletinin Ermenilere yaklaşımını Ermenilere yönelik politikaları gibi konuları araştırma konumuza temel oluşturmak için genel olarak açıklanmalıdır. Çalışmanın bir temele oturtulması ve altyapısının oluşturulması için bu konulara ana hatları ile temas etmenin gerekliliği göz önüne alınmalıdır.
Ermeni sorurunu ve bu soruna Avrupa Devletlerinin yaklaşımlarını inceleyeceğimiz konumuzda, Ermenilerin bölgedeki nüfusu ve Tehcir Kanunu gibi çok daha kapsamlı bir araştırma konusu olabilecek konulara değinmeden Avrupa Devletlerinin Ermenilerle olan ilişkileri ve Ermeni politikaları ve Ermenileri kullanmalarını inceleyerek buna yönelik bir araştırma yapmaya çalışacağız.
I.BÖLÜM
ERMENİLER VE ERMENİ SORUNUN ORTAYA ÇIKIŞI
I.1.Ermeniler
Ermenilerin etnik menşei konusunda değişik teoriler ortaya atılmakla birlikte özellikle Ermeni tarihçiler tarafından savunulan teoriye göre Ermeniler Frigler'e mensup olup Balkan kökenlidirler. Fakat bu teori kabul görmekle birlikte kesin olarak kanıtlanmamış ve bundan başka görüşler de ortaya atılmıştır. Bu görüşten farklı olarak ortaya atılan görüşlerin başlıcaları ve görüşlerin sahipleri aşağıdaki gibidir
Dr Hanric Pudor'Ermeniler Sami ırkından olup Hıristiyan'dırlar .'
Avusturyalı L. Sufer 'Ermeniler Yahudilerle birlikte Hitit soyundan gelmişlerdir.'
J.Denike 'Ermeniler Hindu, Afgan, Asurî ve Türk ırklarının karışımından oluşmuşlar
dır.'
Robertde Gais 'Ermeniler Orta Asya yaylalarından gelen Aryen boyları ile Mezopotamya'dan kuzeye çıkan Sami ırkından olan aşiretlerin karışımıdır.'
Ermeni adı Armania olarak genellikle coğrafi bir terim olarak kullanılmakla birlikte bir insan topluluğunun adı olarak 'Ermeni adına ilk defa M.Ö.521'de Pers Kralı Darius'un Behistun yazıtında Ermenileri Yendim ifadesi ile rastlanmaktadır'
Ermeniler bu günkü yaşadıkları coğrafyaya ilk geldiklerinde Erivan, Gökçegöl, Nahçivan Rumiye Gölü kuzeyi ve Maku bölgesine yerleştiler. Daha sonraları, bölgeye hakim olan devletlerin iskan politikaları, baskıları, kendi içlerindeki ekonomik sebeplerden dolayı Kafkasya, Doğu Anadolu ve Kilikya bölgelerine yayılmışlardır. Ermeniler bu bölgeye geldikleri tarihlerden başka devletlere bağlı olarak veya yarı bağımsız bir şekilde yaşamışlardır. Ermeniler bölgede ortaya çıkan otorite boşluklarından ve mücadelelerden yararlanarak kısa ömürlü de olsa küçük krallık ve prenslikler kurmayı başarmışlardır. Bunların en önemlileri Bagrat hanedanı tarafından kurulan Ani Krallığı ve Ardzuruni hanedanı tarafından Van Gölü'nün doğusunda kurulan Vaspurakan Krallığı'dır. Fakat bu devletler çok kısa ömürlü olmuş veya başka devletlerin hâkimiyetinde varlıklarını devam ettirmişlerdir. Ermenilere ve Ermenilerin yaşadıkları bölgelere başka devletler hâkim olmuşlardır. Bölgeye ve dolayısı ile Ermenilere hâkim olan devletlerin kronolojik olarak aşağıdaki gibi sıralayabiliriz.
M.Ö.521-333 Persler
M.Ö. 333-215 Makedonya Kalığı
M.Ö.115-64 kısmen bağımsız
M.Ö.64- M.S. 220 Roma ve Persler arasında el değiştiren mücadele alanıdır.
M.S.220-500 Sasani hâkimiyeti
M.S.500-700 Bizans hâkimiyeti
M.S. 700-1000 Arap hâkimiyeti
M.S. 11.y.y.dan itibaren Türklerin mülkü olmuştur.
Ermeni dilinin kökeni kesin olarak bilinmemektedir. Fakat bu dilin Asurîlerin, Partların, İranlıların ve Yunanlıların etkisi altında geliştiğine dair görüşler vardır. Bölgenin birçok farklı devletin siyasi otoritesinin altında ve birçok farklı kültürün etkisinde buluğunduğu göz önüne alınırsa bu görüşler büyük ölçüde bilimselliğe yakındır. Ermeni Dili 6.y.y.dan itibaren edebi bir dil olmaya başlamış, 18y.y.da Avrupa klasiklerinin de Ermenice ye çevrilmesi ile ivme kazanmış ve gelişmiştir.
Dini inanış olarak Ermeniler bölge halkları ile benzerlikler göstermektedirler. Önceleri İranlıların da etkisi ile doğa varlıkları ve doğa olaylarına inanmışlardır. Daha sonra Hıristiyanlığın bölgede yayılmaya başlaması ile birlikte Ermeniler de bu dini benimse- meye başlamışlardır. 'Hıristiyanlık kesin olarak 4y.y.da Ermenistan da yayılmıştır, ayrıca devlet dini olarak Hıristiyanlığı ilk kabul eden millet de Ermenilerdir.' Ermeniler Hıristiyanlığı ilk kabul ettikleri dönemlerde Gregoiren mezhebini benimsemişlerdir. Fakat daha sonraları Avrupalı misyonerlerin faaliyetleri sonucu mezhepsel ayrılıklar ortaya çıkmıştır. Bu ayrılıkların ortaya nedenleri dinsel olmaktan çok siyasal ve ekonomiktir. Bu nedenle bu konu ikinci bölümde daha geniş bir şekilde yer alacaktır.
Ermeniler Osmanlı Devletinin kuruluş yıllarından itibaren Osmanlı topraklarının büyük bir kısmına dağılmış şekilde yaşıyorlardı. Ancak Ermenilerin yaşadıkları hiçbir bölgede çoğunluğu teşkil etmedikleri gerek bu konuda çalışma yapan bilim adamlarının yayınladığı eserlerde gerekse bölgeyle ilgili haber yapan yabancı gazetecilerin ve yabacı devlet görevlilerinin raporlarında özellikle belirtilmektedir. 18y.y. sonlarına kadar Ermenilerin mevcut siyasi otoriteyle ters düşmeleri veya çatışmaları söz konusu olmamıştır. Daha ziyade kendi arlarında mezhepsel nedenlerden dolayı çatışmışlar ve ayrılıklar göstermişlerdir.Fakat 18.y.y sonları ve 19.y.y dan itibaren değişik sebeplerle Ermeniler arasında devlete karşı kıpırdanmalar başlamıştır. Bu tarihlerde sonraki bir asır boyunca Avrupa - Osmanlı ilişkilerine damgasını vuracak ve belirleyici bir faktör olacak olan Ermeni Sorunun temelleri atılmıştır.
I.2.Ermeni Sorunu
Fransız İhtilalinin etkilerinin Avrupa'ya yayılmaya başlaması ile birlikte Avusturya Macaristan İmparatorluğu ve Osmanlı İmparatorluğu gibi çok uluslu yapılardan meydana gelen devletlerin içinde kıpırdanmalar başlamıştır. Özellikle Osmanlı Devleti için bu ciddi bir tehlike oluşturmaktaydı. Çünkü Osmanlı Devleti eski gücünü kaybetmiş, Devlet birçok alanda olduğu gibi iç güvenliği ve asayişi sağlama konusunda da zafiyet göstermeye başlamıştır. Bu durumun farkına varan Osmanlı Bünyesindeki halklar, milliyetçilik akımının etkisi ve Avrupa Devletlerinin kışkırtması ve desteği hareketlenmişlerdir. Kendi bünyelerindeki milliyetçi liderlerin öncülüğünde harekete geçen bu halklar kendi ulusal devletlerini kurmak veya en azından devletten alabildikleri kadar imtiyaz alabilmek için örgütlenmeye başlamışlardır. Örgütlemelerini tamamlayan halklar amaçlarına ulaşmak için stratejiler belirlemişler ve faaliyetlerine başlamışlardır. Bu faaliyetlerin ilk aşamaları olan kendi halklarını Avrupa'ya tanıtmak, Avrupa'da kamuoyu oluşturmak ve bu yolla Avrupa otorite devletlerinin desteğini sağlamak için yapılan çalışmalar sonucu, Osmanlı Devletinin bir iç meselesi olan Ermeni Sorunu Avrupa Devletlerinin özellikle Doğu siyasetinin önemli bir gündem maddesi haline gelmiştir. Avrupa, Ermenileri bu şekilde tanımış ve Ermeni Sorunu bu bağlamda ortaya çıkmıştır. Ermenilerin Osmanlı Devletine karşı kışkırtılmasında ve dolaysı ile Ermeni Sorunun ortaya çıkmasında Avrupa'da eğitim gören ve daha sonra kendi ülkelerine dönen Ermeni gençlerinin büyük etkisi olmuştur. Sorunun yaratılması ne kadar Ermenilerin faaliyetleri ile olmuşsa da bu olayın sağlam temellere oturulması ve geliştirilmesi daha ziyade bölgede çıkarları olan Avrupa Devletlerinin katkıları ile olmuştur. Avrupa'nın siyasetini uzun bir süre işgal eden aynı zamanda gerek Osmanlı Devletini gerekse bölge halkını zor durumlara düşüren bu sorunun değişik iç ve dış faktörleri bulunmaktadır.
I.3.Ermeni Sorununu Hazırlayan Faktörler
Osmanlı Devletinin bünyesinde uzun süredir kendi hallerinde yaşayan Ermenilerin durumlarının bir sorun olarak ortaya çıkmasının birçok değişik nedeni olsa da bunları ana başlıklar halinde sınıflandırabiliriz.
Çok uluslu imparatorluklarda buna benzer sorunların ortaya çıkmasının temel nedenlerinden en önemlisi Fransız İhtilalinin sonucunda Avrupa'da yayılmaya başlayan milliyetçilik akımdır. Özellikle varlıklı Ermenilerin çocukları tahsillerini Avrupa'da yapıyorlardı. Bu gençler, öğrenimleri sırasında Fransız İhtilalinin Avrupa'daki etkilerine ve milliyetçilik hareketinin yayılmasına yakından şahit olmuşlardır. Bu durumdan kendileri de etkilenen bu gençler Ermeni milli bilincini oluşturmak ve bağımsız bir Ermenistan için örgütlenmeye başlamışlardır Bu çalışmaların sonucunda bağımsızlık hareketi için girişilen hareketler Ermeni sorunun ortaya çıkmasının temel nedenlerinden. Böylece Ermeni sorunu veya Ermeni Milli Hareketi diye adlandırılan olayın temelini Fransız İhtilali ve bu ihtilalin sonucu olan Milliyetçilik akımı oluşturuyordu.
Avrupa'daki siyasal ve ekonomik dengelerin değişmesi, ülkelerin kendi toprakları dışında da iktidar ve sömürge mücadelesine girmesi, Ermeni sorunun ortaya çıkmasında ve daha çok gelişmesinde oldukça etkili olmuştur. Çünkü Ermenilerin yaşadığı ve Ermenistan diye tabir edilen bu bölge, bu dönemde Avrupa'da güç dengelerini ellerinde bulunduran İngiltere, Rusya ve Fransa'nın çıkarlarının çatıştığı bir bölge durumundaydı. Bu nedenle bu ülkeler bölgede kendi otoritelerini sağlamak ve bölgeyi denetim altında tutabilmek için Ermenilerle yakın ilişkilere girmişler ve Ermenileri Osmanlı idaresine karşı kışkırtmışlar ve Osmanlı Devleti karşısında Ermenilerin savunuculuğunu yapmışlardır. Bu çalışmaları onucunda yukarıda bahsettiğimiz Avrupa devletleri Ermeni Sorununu hazırlayan diğer bir faktör olmuşlardır.
Avrupa Devletlerinin çıkar çatışmaları doğrultusunda bölgeye gönderdiği misyonerler aracılığı ile yürüttüğü misyonerlik faaliyetleri de sorunun ortaya çıkması ve gelişme- sinde önemli rol oynamıştır. Misyonerlerin özellikle isyanların çıkmasında, isyanların desteklenmesi ve Ermenilerin haklılığı ile Avrupa'da yürüttükleri propaganda faaliyetleri Ermeni sorunun ortaya çıkmasını ve gelişmesini sağlayan diğer önemli bir faktör- dür.
Emeni sorunun ortaya çıkmasındaki en öneli faktörlerden biriside şüphesiz Osmanlı Devletinin durumudur. Osmanlı Devleti uluslararası arenadaki saygınlığını ve otoritesini büyük ölçüde kaybetmiş uzun süren ve mağlubiyetlere sonuçlanan savaşlar sonucunda dışarıda olduğu gibi içerdeki saygısını yitirmiştir. Fransız İhtilalinin ve milliyetçilik akımın da etkisi ile hareketlenen Osmanlı Devletinin bünyesindeki halklar devletin zafiyetinden de yararlanarak bağımsızlık hareketlerine başlamışlardır. Osmanlı Devletinin Balkanlar'da başlayan ve Yunanlıların , Bulgarların ve Sırpların bağımsızlıkları ile sonuçlanan ayaklanmaları önleyememesi bu konuda yetersiz kalması Ermenileri bu konuda cesaretlendirmiş ve benzer hareketlere girişmelerine neden olmuştur. Böylece Osmanlı Devletinin içinde bulunduğu elverişsiz durumda Ermeni sorunun ortaya çıkmasını ve gelişmesini hızlandırmıştır. Ermeni sorununu araştıran ve doktorasını bu konuda hazırlayan Dr. Hamza Bektaş, Emeni sorununun ortaya çıkış sebeplerini 'a) Yabancı devletlerin teşvik, tahrik ve desteği b)Ermeni halkında gelişme- ye başlayan milliyetçilik ve bağımsızlık duyguları c) Osmanlı hükümetinin yönetim hataları ' olarak açıklamak- tadır.
I.4.Ermeni Sorunun Ortaya Çıkması ve Gelişmesi
Ermeni sorunun ortaya çıkması 19.y.y'ın ortalarına denk gelmekteyse bunun ilk zamanları daha ziyade Ermenilerin milli bilincini kazanması ve küçük çaptaki faaliyetleri ile geçmiştir. Ermeni sorunu Avrupa'ya taşıyan iki önemli siyasi olay Ayestefanos (Yeşilköy) Barış Antlaşması (3 Mart1878) ve Berlin Kongresi sonucu imzalanan Berlin Antlaşması (13 Temmuz 1878). Osmanlı-Rus Savaşı sonucu Ruslar İstanbul önlerine kadar gelmişlerdir. Rusların Ayestefanos'a yaklaştıkları sırada İstanbul Ermeni Patriği Narses Varjbedyan ve diğer Ermeni liderleri kont İgnatiyef ile görüşerek Sivas, Van, Muş ve Erzurum illerine özerklik verilmesini istediler. İgnatiyef Ermeni sorunun Aystefanos Antlaşması içerisinde yer alacağına dair Ermenilere söz vermiştir. Onun çabaları ile Ermeni Sorunu anlaşma da yer almıştır . Aystefanos Antlaşmasının 16.maddesi Ermeni sorunu ile ilgilidir. Böylece Ermeni sorunu resmiyet kazanmış oluyordu. Berlin Antlaşması ile de Ermeni sorunu tam manası ile Avrupa'nın gündemine taşınmıştır. Bu antlaşmanın 61.maddesi ile de Avrupa Devletleri Ermenilerin koruyuculuğuna ve hamiliğine soyunmuşlardır. Böylece Emeni sorunu resmen Avrupa'nın gündemine taşınmış ve bu tarihten itibaren Osmanlı Devleti ile Avrupa devletleri arsındaki ilişkilerde belirleyici rol oynamıştır. Gerek Avrupa Devletlerinin Osmanlı Devletlerinin içişlerine karışmasında gerekse bu konuda Osmanlı Devletine baskı uygulaması gibi konularda sürekli gündeme gelmiştir. Böylece Ermeni orunu Osmanlı Devletinin içişi olmaktan çıkmış uluslar arası bir boyut kazanmıştır.
Avrupa Devletlerinin de işin içine girmesi ile Ermeni olayı değişik bir boyut kazanmıştır. Bu tarihe kadar propaganda faaliyetleri ve küçük çaptaki olaylarla devam eden sorun bu tarihten itibaren kanlı bir görünüm kazanmıştır. Avrupa Devletlerinin de desteğini alan Ermeniler isyan hareketlerine ve Osmanlı Devletinin düşmanları ile açık iş birliğine başlamışlardır.
II. BÖLÜM
AVRUPA DEVLET LERİNİN ERMENİ POLİTİKALARI
II.1. Avrupa Devletleri
Avrupa Devletleri tabiri, Avrupa'nın bütününde yer alan devletlerden ziyade Avrupa ve dünya siyasetine yön veren devletleri kapsamaktadır. Bu devletleri İngiltere, Fransa, Avusturya ve Rusya olarak sıralayabiliriz. Fakat Avusturya'nın konumuzla ciddi bir bağlantısı olmadığı için bu devleti araştırmamızın dışında bırakabiliriz.
Ermeni Sorununun ortaya çıktığı 19.y.y. da Avrupa Devletlerine baktığımızda; bu devletlerin Avrupa'daki topraklarından daha fazlası kıtanın dışında yer alıyordu. Bu devletlerin sömürgesi durumunda olan bu topraklar devletlerin gerçek gücünü teşkil ediyordu. Çünkü Avrupa sanayisinde işlenen hammaddenin tamamına yakını bu topraklardan temin ediliyordu. Dolayısı ile Avrupa'nın ekonomisini ayakta tutan kıta Avrupa'sından ziyade sömürge topaklarıydı. Durum böyle olunca İngiltere, Fransa ve Rusya gibi devletlerin siyasetleri kendi topraklarının ve hatta kendi kıtalarının dışına taşıyordu. Bu ülkeler sömürgelerini ve sömürgelerine giden yolları güvence altına almak için kendi topraklarının dışında nüfuz bölgeleri oluşturmak birbirleri ile mücadelelere giriyorlardı.
Ermeni sorununun Avrupa'da ilgi bulmasını ve nasıl bir Avrupa meselesi haline geldiğini incelerken Büyük Devletlerin mücadelesini ve çıkarlarını göz önünde bulundurmak gerekmektedir. Özellikle bahsettiğimiz üç ülkenin Ermenilerin yoğun olarak yaşadığı veya Ermenistan diye tabir edilen bölgelerdeki çıkarlarını veya bölgenin bu ülkeler için önemini iyi kavramak gerekmektedir.
II.2. Ermenilerin Avrupa Devletlerinin Dikkatini Çekmesi
Ermeni Sorunu resmi olarak Ayetefanos ve Berlin Antlaşmaları ile Avrupa siyasetine girmiştir. Ancak bu antlaşmaların sonucunda büyük imtiyazlar elde eden Ermeniler yine- de istediklerini almadıkları düşüncesindeydiler. Bu düşüncelerini Berlin Antlaşması sırasında Ermeni temsilcisi olan başpiskopos olan Hırmayan'ın 'Ermeni delegasyonu, doğuya mücadelesiz ve isyansız hiçbir şeyin kazanılmayacağı hakkında öğrenmiş olduğu dersi de beraberinde götürecektir.' Ermeni temsilcisinin bu sözlerinden de anlaşılacağı gibi Ermeniler istediklerini elde edebilmek için farklı bir mücadelenin içine girmişlerdir. Emeniler bir taraftan yaşadıkları bölgelerde huzursuzluk yaratarak dünyanın dikkatini buraya çekmeye çalışıyorlar bir taraftan da büyük devletlerin temsilcilerine elçiler göndererek onlardan destek sağlamaya çalışıyorlardı. Bu amaçla Ermeniler, Rus çarına birçok defa mektup yazarak ondan destek talebinde bulunmuşlar hatta Ermenistan bölgesinin Rusya'ya ilhak etmesini istemişlerdir. Bunun yanı sıra Ermeni liderleri İngiltere elçi ve devlet adamlarına da konuyla ilgili defalarca başvurarak destek ve yardım taleplerinde bulunmuşlardır. Bu destek taleplerinde Osmanlı Devletinin kendilerine baskı uyguladığını ve bölgedeki diğer etnik unsurlar olan Kürtler ve Çerkezleri kendileri aleyhinde kışkırttıklarını iddia ederek can güvenliklerinin olamadığını ileri sürmüşlerdir. Diğer taraftan bu konun gündemde kalması için bölgede isyanlar ve kargaşalıklar çıkarmışlardı. Ermenilerin bu dikkat çekme faaliyetleri sonucunda Avrupa'da Ermeni yanlısı bir kamuoyu oluşmaya başlamıştır. Oluşan bu kamuoyunun çalışmalarının yanı sıra Avrupa devletlerinin kıta dışına taşan politikaları da Ermeni sorununa yaklaşımlarında belirleyici olmuştur. Böylece Ermeniler isteklerine ulaşmışlar Avrupa'nın dikkatini bölgeye çekmeyi başarmışlardır.
II.3. RUSYA VE ERMENİ SORUNUNA YAKLAŞIMI
Rusya'nın Ermenilerle ilişkisini ve Ermeni soruna yaklaşımı ve Ermeni politikaları diğer ülkelerin yaklaşımlarından ve politikalarından farklılıklar göstermektedir. Bu değişikliğin temelinde Rusya İngiltere mücadelesi ve Rusya'nın kendi bünyesinde bulunan Ermenilerin durumu gibi konular yer almaktadır. Ancak Rusya'nın Ermeni politikalarını anlayabilmek için Rusya'nın kendi milli politikalarını ve hedeflerini ana hatları tespit etmek ve Ermeni Politikasını bu konu çerçevesinde ele almak gerekmektedir. Bu bağlamda Rusya'nın temel politikası olan Sıcak Denizlere inme siyasetinden başmak kaçınılmazdır.
II.3.1.Rusya'nın Sıcak Denizlere İnme Politikası
Rusya kurulduğunda bir kara devleti görünümündeydi. Fakat sınırları genişledikçe denizlere daha fazla yaklaşmıştı bununla birlikte Rusya denizlere açılmak ve sadece bir kara devleti hüviyetinden kurtulup hem karada hem denizlerde güçlü bir devlet olmak istiyordu. Rus devleti bu yöndeki çalışmalarına başlarken bunun en iyi yolu Güneye doğru inerek Karadeniz vasıtası ile Akdeniz'e oradan da açık denizlere açılmayı hedefliyordu. Rusya'nın sıcak denizlere inme politikası bu bağlamda başlamıştır. Rusya'da Sıcak Denizlere (daha doğrusu Akdeniz'e) inme politikası I.Petro zamanında başlamış II. Katerina zamanında gelişmiştir. Bu düşünce ile politikalarını oluşturan Rus Devleti 1774 Küçük Kaynarca Antlaşması ile Karadeniz sahillerine ulaşmıştır. Yine bu antlaşmada elde ettiği Osmanlı Ülkesindeki Hıristiyanların koruyuculuğu hakkı sayesinde, sıcak denizlere inme düşüncesini gerçekleştirmede Rusya'nın çok işine yaramıştır. Rusya'nın bu siyasetine karşın, Hindistan'ı elinde bulunduran İngiltere Hint yolunun güvenliği açısından Rusya'nın sıcak denizlere inmesini engellemeye çalıyordu. Bunun içindir ki Rusya Asya yolu diye tabir edilen bu bölgede güç dengelerini kendi lehine çevirebilmek için bölgenin Hıristiyan halkı olan Ermenileri nüfuzu altına almak istiyordu. 19.y.y. dan itibaren petrolün bulunmasıyla birlikte Ortadoğu bölgesinin önemi artmış ve İngilizlerin bölgeye gelmesiyle Rusya ve İngiltere arasındaki mücadele zincirine yeni bir halka eklenmiştir.Rus Ermeni münasebetlerini bu çıkar çatışmalarını bölgedeki güç dengelerini göz önüne alınarak değerlendirilmelidir.
II.3.2 Rusya'nın Ermeni Politikaları ve Ermenilere Yaklaşımları
Avrupa Devletleri ilk ilgilenen ülke Rusya olmuştur. Bunun nedeni yukarıda bahsettiğimiz sıcak denizlere inme politikasıdır. Bu politika doğrultusunda Ruslar batıda (Bal- kanlarda) Panslavizm hareketini, doğuda da Ermenileri harekete geçirmiştir. Rusya açısından Ermenilerin ve yaşadıkları bölgenin çok fazla önemi vardı, Rusların Ermenilere verdiği önemin nedenlerini;
a) Sıcak denizlere inmek için Rusların kullanabileceği ikinci güzergâh Ermenilerin yaşadığı topraklardan geçiyordu. Ayrıca Ermeniler, Anadolu'da Erzurum'dan Mersine uzanan bir coğrafyada yaşıyorlardı. Bu bölgede Rusya'nın hamiliğinde kurulacak olan bir Ermeni devleti Rusya'nın sıcak denizlere inmesi anlamına geliyordu.
b) Rusya'nın Doğu cephesinde Osmanlı Devleti ile yaptığı savaşlarda Ermeniler Rusya'ya yardımda bulunuyorlardı. Rusya Ermenileri Osmanlı Devletine karşı her zaman kullanabilirdi.
c) Rusya, İngiltere'nin denetiminde bulunan Hindistan'ı ve Hint Yolunda hâkimiyet kurmak ve İngiltere'ye karşı girişeceği bir mücadelede İngiltere'yi zorlayabilmek için Ermeni topraklarına ihtiyacı vardı
d) Ortadoğu topraklarında petrolün bulunması ve büyük devletlerin dikkatlerini bölgeye çevirmesi Rusya'nın da bölgede yoğunlaşmasına neden olmuştur.
e) Rusya Osmanlı Devleti ile olan mücadelelerinde olduğu gibi İran ile olan mücadelelerinde Ermenilerden yararlanıyordu.
Başlıkları altında toplayabiliriz
Bu faktörler Rusya'nın Ermeni politikasına büyük ölçüde şekil veriyordu. Rusya'nın Ermeni politikalarında bu şartların değişmesine göre değişikliler meydana geliyordu. Bu değişikliğin farklı nedenleri vardır. Ancak Rusya'nın Ermeni politikasını ve Ermenilerle ilgili yaklaşımlarını üç dönem altında toplayabiliriz bunlar;
a) Ermenilerin Bağımsızlığının savunulduğu Dönem: Bu dönem Ermeni sorunun ortaya çıkmasından 1890'lı yılların başın kadar geçen dönemdir. Bu dönemde Rusya Ermenilerin ezilen bir halk olduğu, Ermenilerin yaşadıkları bölgelerde çoğunluğu teşkil ettiği ve Ermenilerin bağımsızlığı yönündeki tezleri savunmuştur. Rusya bu dönemde Ermenilere isyan ve ihtilal gibi fikirleri benimsetmiş ve onları Osmanlı Devletine karşı isyan etmeye teşvik etmiş ve isyanları desteklemiştir. Bu konuyla ilgili bir Ermeni tarafından söylenen '…İhtilal ve isyan fikirlerini de Rusya ve Rusya Ermenilerine (Kafkas Ermenileri) borçluyuz ' bu sözler Ermeni olaylarında Rusya'nın etkisinin ne derece önemli olduğunun göstergesidir.
b) Ermenilerin bağımsız olamayacağının savunulduğu dönem: Bu dönem Berlin Antlaşması ile birlikte Rusya'nın Ermenilerin üzerindeki nüfuzunu İngiltere'ye kaptırması ile başlayan dönemdir. Bu dönemde İngiltere'nin Ermeni meselesine yoğunlaşması ve bölgede Rusya'nın güneye inmesini engelleyecek yapıda bağımsız bir Ermenistan kurmak istemesi Rusya'nın çıkarlarına ters düşmüştür. Bunun üzerine Rusya Ermenilerin bu bölgede bağımsız bir devlet kuracak kadar bir nüfus yoğunluğuna sahip olamadığı tezini savunmuştur. Rusya bu dönemde, Bağımsızlık vaatlerinden vazgeçerek Ermenilerin yaşadıkları bölgelerde ıslahat yapılmasının ve Ermenilerin, Kürt ve Çerkezlere karşı korunmasının yeterli olacağı görüşünü savunmuştur. Bu görüş değişikliğinde Osmanlı Topraklarında kurulacak bağımsız bir Ermenistan'ın Rusya'daki Ermenilere örnek oluşturması kaygısı da etkili olmuştur.
c) Ermenilere Bağımsızlığın tekrar vaat edilmeye başlandığı dönem: Bu dönem Rusya'nın İngiltere'yle anlaşmasından ve 1911'de İran'da nüfuz bölgeleri ele geçirmesinden sonra başlayan dönemdir. Özellikle Osmanlı Devletinin Almanya'nın yanında, İngiltere ve Rusya'ya karşı I.Dünya savaşına girmesi ile hız kazanmıştır. Bu dönemde Rusya, Osmanlı Devletini Doğu Anadolu'da bir Ermeni Devleti kurulması için sıkıştırmaya başlamıştır. Ayrıca Ermenilere Savaşta yararlılık gösterdikleri takdirde bağımsızlık vaat etti. Bu şekilde Savaş içerisinde Ermenilerden azami şekilde yararlanmayı başardı.
Rusya Ermenilere yaklaşımını yukarıda belirttiğimiz şartlar çerçevesinde belirlemiştir. Görüldüğü gibi Rusya'nın Ermeni politikalarında belirleyici olan Ermenilerin durumundan ziyade Rusya'nın diğer devletlerle olan mücadeleleri olmuştur. Rusya Hükümetleri Ermeni politikalarında bir denge kurmaya ve Ermenileri her zaman ellerin altında tutmaya özen göstermişlerdir. Bunu yaparken zaman zaman Ermenilerin bağımsızlık ateşlerini yakmışlar zaman zaman Ermeni isyancılara destek olmuşlar ve onlara yardımlarda bulunmuşlardır. Bu yardımlar ve destekler sayesinde Ermenilerin isyan edebilecek kadar güçlenmesini sağlamışlardır.
II.3.3 Ermenilere Yönelik Rusya Tahrikleri ve Kışkırtmaları
Rusların Ermenileri kışkırtmalarının ve isyanlarını desteklemelerinin nedenlerini yu- karıda açıklamaya çalıştık. Şimdi daha ziyade bu kışkırtmaların ne zaman başladığı? Ne şekilde devam ettiği? Bunu yaparken kullandığı yöntemler üzerinde açıklama yapmaya çalışacağız.
Rusya'nın Ermenilere yönelik politikalarının temeli sıcak denizlere inme hedefinin doğrultusunda bu hedefle başlamakla birlikte kışkırtmalar ve isyan teşvik gibi çalışmalar daha sonraları 19.y.y.'da başlamıştır. Ruslar, 1877-1878 Osmanlı-Rus savaşından sonra Doğu Anadolu'da bazı Türk şehirlerini ele geçirmişler ve buradaki Ermeni halkı bağımsızlık amacı ile Osmanlı Devletine karşı kışkırtmaya başlamışlardır. Böylece ilk sorumuzun cevabına ulaşmış oluyoruz Rusların kışkırtmaları bu tarihte başlamış ve bu tarihten itibaren sürekli artarak devam etmiştir. Özellikle 19.y.y.'ın başlarında Rusya İran Savaşı sonucunda İran'ın mağlup olması sonucunda Erivan ve çevresinin Rusların eline geçmesi ile birlikte Rusya Osmanlı Ermenileri ile daha rahat temas etme fırsatı yakalamıştı. Ruslar bu tarihten itibaren Ermenileri,1804 Rusya-İran,1806 ve1812 Osmanlı Rus, 1825 Rusya-İran ve 1828-29 Osmanlı Rus savaşlarında ' Bağımsızlık' vaatler ile Osmanlı Devletine ve İranlı'lara karşı tahrik edip kullanmışlardır.
Paris Antlaşmasından ve Islahat Fermanından sonra Doğu Anadolu'daki Rus tahrikleri iyice artmaya başlamıştır. Bunun neticesinde 1872'de Van'da Rusların desteği ile'Kurtuluş Birliği' adını taşıyan gizli bir örgüt kurulmuştur. Yine bu dönemde Rus ajanları 'Türk Ermenistan' ı' adını verdikleri beş vilayette kışkırtma faaliyetlerine hız vermişlerdir. Bu kışkırtma ve Ermenileri tahrik faaliyetleri bu sürelerde iyice hız kazanmıştır. Bölgedeki Ermeni çeteciler Rus ajanları ve misyonerleri tarafından silahlandırılmışlar ve bu çetecilere askeri eğitim verilmiştir. Ermenileri değişik şekillerde kullanma yoluna giden Ruslar, Ermenileri yalnız kışkırtmakla kalmamış onlardan kendi orduları içersinde birlikler oluşturarak da yararlanmışlardır. Hatta 1828-29 Osmanlı-Rus Savaşında Doğu Anadolu Cephesi'nde Osmanlı Kuvvetlerine karşı çarpışan Rus askeri birliklerine Ermeni asıllı General Boris Milkon'u komutan tayin etmişlerdir. Böylece Ruslar Ermenileri etkilemek ve onların içinden birisini ordularına kumandan tayin etmekle Ermenilerin güveni sağlamak ve bu General sayesinde Ermenilerden daha fazla yararlan- maktan başka ne amaç gütmüş olabilir? Bunun bundan başka bir amacını aramak akla ve mantığa pek uygun olmasa gerektir.
Konunun başında sorduğumuz kışkırtmaların başlama tarihi bunların ne şekilde devam ettiği ve kullanılan yöntemlerle ilgili soruların cevapları yukarıda örneklenmiştir. Şimdi bunları biraz daha genelleştirelim. Bu kışkırtma faaliyetlerinin başlangıç tarihi aşikârdır. Fakat olayın başladıktan sonra gelişimi değişimler göstermiştir. Ermenilerin fikirlerine destek olmak şeklinde başlayan olay, zamanla onların hamiliğine soyunma, propaganda faaliyetleri, silahlı destek, Ermenileri açıkça kendi hizmetlerinde kullanmak gibi değişimler göstermiştir. Rus Devlet adamları Ermenileri kışkırtmak ve onları kullanmak için değişik yöntemler uygulamışlardır. Bunların başlıcalarını şu şekilde sırayla biliriz;
· Bağımsızlık vaat ederek
· Emeni çetecilerine silahlı eğitim vererek ve onlara gerekli cephaneyi sağlayarak
· Ermeni ileri gelenlerine kendi bünyelerinde hizmet hakkı vererek ve onların yardımı ile bu bölgede propaganda yaparak
· Rusya bünyesinde yaşayan Kafkas Ermenilerini kullanarak Anadolu'da faaliyet gösterecek Ermeni çeteleri oluşturarak,
Bu yollarla Ermenileri kendi çıkarları doğrultusunda kullanma çalışmaları Rusya'nın temel Ermeni politikasını teşkil etmekteydi. Bahsedildiği gibi Ermenilere bağımsızlık verilmesi fikri gerçek bir yaklaşım olmaktan daha ziyade Rusya'nın Ermenilerle ilgili amaç ve hedeflerini perdelemek için kullandığı bir perdeden ibarettir. Zaten Ermenilere bağımsızlık verilmesi Rusya'nın işine de gelmiyordu. Çünkü Osmanlı Devleti bünyesindeki Ermenilere bağımsızlık verilmesi, Rusya'nın bünyesindeki Ermenileri hareketlendirebilir ve Bunlar Rusya'ya sorun çıkarabilirlerdi. Bu sebepten dolayı Rusya'nın böyle bir amacı olamazdı. Rusya'nın Osmanlı Ermenileri üzerindeki esas amacı onları bağımsızlıklarına kavuşturmak değil, Bunları kendi hâkimiyeti altına alarak Rusya'ya Akdeniz ve Basra yolunu açmaktır.
II.4. İNGİLTERE VE ERMENİ SORUNUNA YAKLAŞIMI
II.4.1.İngiltere'nin Doğu Politikası
İngiltere 19.y.y.'da Avrupa siyasetinin en etkin devleti durumundaydı. Bunun yanısıra İngiltere 19.y.y.'daki görünümü ile tam manası ile bir sömürge imparatorluğu konumundadır. İngiltere'nin bu konumu dolayısı ile dünyanın birçok bölgesinde çıkarları vardı ve bunun doğal sonucu olarak da İngiltere bu çıkarlarını göz önünde bulunduracak bir dış siyaset uygulamak zorundaydı. İngiltere'nin doğu siyasetini bu bağlamda değerlendirmek gerekmektedir. Öncelikle İngiltere'nin Doğu siyasetinin ortaya çıkış sürecini ve nedenlerini ana hatları ile tespit etmeye çalışalım. İngiltere Hindistan'ı ve bu bölgedeki bazı yerleri sömürgesi haline getirdikten sonra bunları koruyacak bir Doğu siyaseti uygulamaya başlamıştır. Bu siyaset de zamanla değişikliler göstermiştir. Mesela önceleri Osmanlı Devletinin toprak bütünlüğünü savunan İngiltere dış siyaseti 19.y.y.'ın ikinci yarısından itibaren bunu değiştirerek Osmanlı Devletini yıkmak amacını güden bir Doğu politikasını benimsemeye başlamasıdır. Bunun temel nedeni İngiliz hükümetleri önceleri Hindistan yolunun Osmanlı Devletinin toprak bütünlüğü ile güvence altına alınacağı tezini benimsiyorlardı. Ancak 19.y.y.'dan itibaren Osmanlı Devletinin eninde sonunda yıkılacağını fark eden İngiltere, Osmanlı Devletinin bünyesinden oluşturacağı ve kendi egemenliği altındaki yeni devletlerle Hindistan'ı ve Hindistan Yolunu güvence altına almak istiyordu. İşte İngiltere'nin Doğu siyasetine yön veren temel görüş bu ol-muştur. İngiltere bu siyaseti uygulamak için Doğuda gerçekleştirmek istediği iki temel düşünce vardır. Bunlar;
a) Kendi toprak bütünlüğünü koruyamayan ve bu bölgedeki topraklarını kaybeden Osmanlı Devletinin topraklarının, İngiliz çıkarlarına zarar verecek ve İngiliz Sömürgelerini tehdit edebilecek bir ülkenin eline geçmesini engellemek.
b) Rusya'nın sıcak denizlere inmesini önlemek önceleri İngiltere bunu Osmanlı Devletinin toprak bütünlüğünü koruyarak yapmayı düşünüyordu fakat artık Osmanlı Devletinin sonunun yaklaştığını gördüğü için bu bölgede kendisine
Bağlı ve kendi garantisi altında bir devlet yaratarak bunu sağlama düşüncesi İngiltere'nin Doğu siyasetinin temelini sömürgelerinin güvenliğini sağlamak oluşturuyordu. Petrolün de bulunması ve petrol yataklarının büyük bir kısmının bu bölgede bulunması bu bölgeyi İngiltere için tam anlamı ile vazgeçilmez bir bölge konumuna getirmiştir. İngiltere'nin Doğu siyasetinin bir parçası olan Ermemi politikalarını bu bağlamda inceleyebiliriz.
II.4.2. İngiltere'nin Ermeni Politikaları ve Ermenilere Yaklaşımları
İngiltere'nin Ermeni politikalarının temelinde Rusya ile rekabet ve Rusya'nın Akdeniz'e inmesini engelleme politikası vardır. Berlin Antlaşmasından Sonra Rusya'nın Er- menilere yaklaşmasından rahatsız olan İngiltere harekete geçmiştir. Böylece iki devlet arasında Ermeni rekabeti başlamıştır.
Berlin Antlaşmasının ardından İngiltere Antlaşmanın Ermenilere ilgili maddelerinin sıkı bir takipçisi olmuş ve Osmanlı Devletine vaat edilen ıslahatların yapılması için baskılarda bulunmaya başlamıştır. Ayrıca bölgedeki ıslahatları yakından takip etmek iç- in bölgeye konsoloslar atamıştır. İngiltere bu doğrultuda 1878'in sonbaharında, Sivas'a Albay Wilson, Erzurum'a Binbaşı Trotter, Van'a Yüzbaşı Clayton, Kayseri'ye Yüzbaşı Cooper'i konsolos olarak atamıştı.
Ayrıca bölgede faaliyet gösteren İngiliz misyonerleri vasıtası ile Protestanlık mezhebi Ermenilerin arasında yayılmaya başlamıştır. Bunun devamı olarak 1859'da İngiltere'nin çabaları ile Ermeni Protestan Kilisesi kuruldu. Bunun ardından İngiliz misyonerleri bölgede kilise ve oklular açmaya başlamışlardır. Açılan bu okul ve kolejlerde yapılan ilk iş Ermeni Tarihi ve Kültürünün işlenmesi olmuştur. Bu şekilde Ermenilerin milli duygularını harekete geçirmeye çalışmışlar ve Ermeni Protestan cemaati oluşturma çabası içersine girmişlerdir. Böylece İngiltere, Rusya'nın Küçük Kaynarca Antlaşmasında elde ettiği hakka benzere nitelikte bir hak elde ederek, Osmanlı Devletine karşı Ermenileri savunmak için yasal bir dayanak sağlamış olacaktır.
İngiltere'nin Ermenilere yönelik politikalarının temelinde bağımsız bir Ermenistan Devleti kurma fikri vardır. Fakat Ermenilerin bağımsız bir devlet kurabilecek bir olgunluğa sahip olmadığını ve bu devletin uzun ömürlü olmayacağını düşünüyordu. Bunun çözümü olarak da kurulacak olan devletin İngiliz himayesi altında olması gerektiği tezi savunuluyordu. Böylece İngiltere'nin koruması altında kurulacak olan Ermeni Devletin- in sayesinde Rusya'nın güneye sarkmasını önleyecek bir tampon bölge oluşturulabilir-di. Ancak bölgedeki durumun farkında olan İngiltere bunun gerçekleştirilmesi için bir plan hazırlamıştır bu plana göre;
a) Doğu Anadolu'ya dışarıdan Ermeni nüfus getirilecek, böylece Bölgedeki Ermeni nüfus arttırılacaktır.
b) Türk nüfusu bölgeden peyderpey uzaklaştırılacaktır.
c) Süryanilerle Ermeniler mezhep ayrılıkları bir tarafa bırakılarak kaynaştırılacak
d) Bölgedeki Kürtler, silah zoru ile hizaya getirilecektir
Bu faaliyetlerin Osmanlı yönetimi altında reform başlığı altında yapılmasına karar verilmiştir. Böylece Osmanlı Devleti yıkılınca bölgede Ermeni Devleti kurulması için gerekli Altyapı sağlanış olacaktır. İngiltere Ermeni politikasını bu şekilde özetledikten sonra İngiltere'nin Ermenilere yaklaşımı konusuna göz atacak olursak İngiltere özellikle kuru-lan Protestan Cemaati vasıtasıyla Ermeniler üzerinde etkili olmaya ve Ermenileri kullanmaya çalışmıştır. İngiltere'nin Ermenilere yaklaşımında öncelikle Ermenilerin milli duygularını canlandırmaya çalışmıştır. Bundan sonraki faaliyetlerinde ise Ermenileri kışkırtmak onları isyanlara teşvik etmek, isyanları ve isyanları desteklemek ve Avrupa'da Ermenilerin lehine kamuoyu oluşturmak gibi çalışmalar içerisine girmiştir.
II.4.3.Ermenilere Yönelik İngiliz Tahrik ve Kışkırtmaları
İngiltere Geliştirdiği Ermeni politikası doğrultusunda Ermenileri bağımsızlık için kışkırtmaya ve isyana teşvik etmeye başlamıştır. İngiltere Hükümetleri bu faaliyetlerine misyonerler arcılığı ile bölgede kurulan kilise, okul ve kolejlerde başlamıştır. Özellikle 1880'de İngiltere'de 'Türk Düşmanı' Gladstone'un ve Liberal Parti'nin İktidara gelmesinden sonra İngiltere'nin Ermenileri sahiplenme çabaları iyice arttı. İngiltere'nin bu yeni başbakanı Ermeniler lehine girdiği diplomatik çalışmalardan yeterli sonucu almayınca ve bu konuda bir ilerleme kaydedemeyince Doğu Anadolu'da bulunan konsoloslar ve misyonerler aracılığı ile Ermenilerin örgütlenmesi ve silahlı mücadele içerisine girmesi için çalışmalara başlanıldı. Bunun sonucunda Doğu Anadolu'da Ermeni şiddet olayları başladı. Bu olaylar İngiliz ajan ve misyonerleri tarafından destekleniyordu. Hatta Ermeni Komitacıları İngiliz konsolosları ile temas halinde idi. İngiltere Hükümeti Ermenileri tahrik etmekle kalmıyor Ermeni komitacılarına ve isyancılarına sığınma hakkı veriyor Osmanlı Devletinin yakalanan Ermeni çetecileri cezalandırılmasını önlüyordu. Ayrıca İngiltere hükümeti, İngiltere'de Ermeniler lehine mitingler düzenliyordu. Ermeniler için İngiltere'nin Liverpol Şehrinde düzenlenen Başbakan kendiside katılmış ve Ermenileri tahrik eden ifadeler kullanmıştır. Bu dönemde Doğu Anadolu Bölgesini gezen Amerikalı gazeteci George H.Hepworth'ın yazdıkları İngilizlerin Ermeniler olan yaklaşımlarını anlatmaya yeterli olacaktır. Gazeteciye göre;
'…İngiltere Ermeni eşkıyasına sığınma hakkı vermekle kalmadı, aynı zamanda onları sempati ile karşıladı, korudu, yardım etti, destek sağladı ve Türkler aleyhine tahrik etti. Ermeni çeteleriyle hem iş hem de suç ortaklığı yamaya razı oldu. Çetelere vatansever ve milli kahraman oldukları fikrini telkin etti. Çeteler bu sıfatlardan faydalanarak Ermeni toplumunun üzerinde nüfuz sahibi oldular ve kolay yaşamanın yolunu buldular.'
Yabancı ve tarafsızlığına inanılabilecek bir konumda olan Amerikalı gazetecinin yazdıkları İngiltere'nin Ermeni politikalarını ve Ermenilere olan yaklaşımlarını özetlemektedir ve İngiltere'nin Ermeni politikasının ipuçlarını gayet açık bir şekilde göstermektedir.
İngiltere Uyguladığı Ermeni politikası ile Ermenilerin Rusya'nın nüfuzu altına girmesini önlemiştir. Bunun sonucu olarak da Ermenileri kendini yanında tutarak Rusya'nın Asya siyasetine büyük ölçüde engel olmuştur. Ayrıca Rusya'nın yüzyıllardır süren sıcak denizlere inme politikasına en fazla yaklaştıkları dönmede Rusya'nın elindeki Er- meni kozunu da kendi lehine çevirerek buna mani olmuştur.
Netice olarak İngiltere ve Rusya arsındaki Asya rekabetine ve buna bağlı olan Ermeni politikalarının mücadelesinde İngiltere'nin Ermeni politikası başarıya ulaşmış, Rusya'nın Ermeni politikaları başarısızlıkla sonuçlanmıştır. Fakat 1.Dünya Savaşı sırasında bu iki Devletin ortak Ermeni politikaları yürütmeleri ve Ermenileri kışkırtma siyasetlerine birlikte yön veremleri Bu devletlerin Ermeni Politikalarındaki amacın Ermenistan'ın bağımsızlığının değil kendi çıkarlarının etki olduğunun göstergesidir
II.5.FRANSA VE ERMENİ SORUNUNA YAKLAŞIMLARI
Fransa, İngiltere ile birlikte Avrupa'nın en güçlü devleti konumundaydı. Fransa'nın görüntüsü, genel itibarı İngiltere'nin görüntüsüne benziyordu. Fransa'da bir sömürge imparatorluğu görünümündeydi.
Fransa'nın diğer iki ülkeye göre, Osmanlı Devleti ile ilişkileri çok daha erken bir dönemde başlamıştır. İki ülke arasındaki ilk ilişkiler Osmanlı Devletinin 1535 de Fransa'ya verdiği kapitülasyon başlamıştır. Osmanlı Devletinin yenileşme hareketleri içerisine girdiği 18.y.y.'dan itibaren iyice gelişmiş ve Fransa Osmanlı Devletindeki reform çalışmaları için model ülke durumuna gelmiştir. Kapitülasyonlarla birlikte Fransa'ya verilen Osmanlı Devleti bünyesindeki Katoliklerin korunması hakkı Fransa'nın bir doğu politikasının oluşmasında etkili olmuştur. Fransa Osmanlı Devletini toprakları üzerinde çıkarlarını koruma ve genişletme çabasına giriştiğinde kendisine tanınan bu koruyuculuk hakkından oldukça yararlanacaktır.
II.5.1. Fransa'nın Ermeni Politikaları ve Ermenilere Yaklaşımları
Fransa'nın Ermeni Politikası ve Ermenilere yönelik çalışmaları diğer iki devlete göre daha geç bir dönmede başlamıştır. Bunun iki temel nedeni vardır. Bunlardan birincisi Ermeni sorunun ortaya çıktığı dönemlerde Fransa Rusya ile ittifak içersindedir (1894 ittifakı). Bu nedenle bu dönemde Fransa kendisi bir Ermeni politikası üretmek yerine daha ziyade Rusya'nın politikalarını desteklemiştir. Bunun ikinci nedeni birinci nedenden çok daha önemlidir. Bu dönemde Fransa Ermeni sorununda, kendi çıkarları için savunulacak bir şey görmüyordu. Bu nedenlere Fransa, Ermeni Sorunun başladığı tarih ol- an 1890'lı yıllarda bu sorunla ilgilenmemiştir. Ancak, Rusya'nın bu konudaki ağırlığını İngiltere'ye kaptırması ve bölgede İngiliz-Fransızlarının çakışması sonucu Fransa Ermeni sorunu ile aktif olarak ilgilenmeye başlamıştır.
Fransa'nın aktif Ermeni politikasının diğer ülkelerinkine bakış geç başlamasına rağmen Fransızların Ermenilerle teması ve ilişkileri çok daha erken bir dönemde başlamıştır. Ermenilerle Fransızların ataları olan Franklar Haçlı seferleri sırasında tanışmışlardır. Bu tanışma döneminde Ermenilerle Frankların ilişkileri olmuştur. Ancak bu ilişkiler konumuz açısından önemli olamadığı için bunlara değinmeyeceğiz. Ayrıca Fransızların Ermenilere yaklaşımında diğer iki ülkenin yaklaşımlarına bakış farklılık götseren diğer bir noktada, İngiltere ve Rusya daha ziyade Doğu Anadolu'daki Ermenilerle ilgilenmişlerdir. Fransa ise daha ziyade Güney bölgesindeki Çukurova ve yöresindeki Ermenilerle ilgilenmişlerdir. Bunun nedeni Fransa'nın bu bölgeye ilgi duymasıdır. Fransa'nın Çukurova bölgesine ilgi duyması bu sorunun ortaya çıkmasından çok daha eski tarihlere rastlamaktadır. Fransızların, Çukurova Ermenilerin tarih ve kültürleriyle yakın ilgisi, XVI. yüzyılın sonları ile XVII. Yüzyılın başlarında olmuştur. Çukurova ve civarının genel tarihi ile ilgili Fransız araştırıcılarının tespitlerinin 1604'e yayınlanması, bölgeye ilgilerinin çok eskiye dayandığı hakkında ışık tutmaktadır. Bu tarihlerden başlayarak Fransa'nın bölgeyle ilgilenmeleri ve bu bölge hakkında araştırmalar yapmaları giderek artmıştır. Fransa'da Çukurova bölgesi ile birçok araştırma ve eser yayınlanmıştır.
Fransa'nın Çukurova'ya ve dolayısı ile bölge Ermenilerine duyduğu ilgi Amerika'da iç savaşın çıkması ile artmıştır. Çünkü Fransa dokuma sanayisi için gereken pamuk hammaddesini buradan ithal ediyordu. Bu savaşın çıkması ile birlikte Fransa kendine yeni kaynaklar aramak zorunda kalmıştır. Bu yeni kaynak arayışı içinde Çukurova Fransa'nın dikkatini çekmiştir. Pamuk ihtiyacını buradan karşılamayı düşünen Fransa bu dönemde bölgeye yatırımlar yapmaya başlamıştır. Ancak Savaşın 1865'te sona ermesi ile birlikte Fransızların bölgeye olan ilgisi yeniden azalmıştır. Bu dönemde Fransa'nın Ermenilere yaklaşımı iki aşamalı olmuştur. Bunlardan birincisi kültürel boyutludur. Bu yaklaşım çerçevesinde Fransız bilim adamları Ermenilerle ilgili birçok araştırmalar yapmışlardır. Yapılan bu araştırmalar çerçevesinde Ermenilerin tarihi, sosyal ve ekonomik yaşantıları incelenmiştir. İkinci aşamadaki yaklaşım ise daha ziyade dinsel niteliklidir. Bunun çerçevesinde Fransızlar Ermenilerin Katolikleşmesi için uğraşmışlardır. Fransızlar bunu gerçekleştirmek için Katolik olan Ermenilerin Fransız vatandaşı olarak kabul edileceğini ve dolayısı ile Kapitülasyonlardan yararlanabileceğini bildirmiştir. Bunun sonucunda Katoliklik Ermenilerin arasında yayılmış ve Katolik bir Ermeni cemaati oluşmuştur. Fransız'ların Ermeniler yaklaşımı ve ermeni politikaları 20.y.y.'ın başlarına kadar bu şekilde devam etmiştir. Bu tarihlerden itibaren Fransızların Ermeni politikasında değişiklikler meydana gelmiş ve Fransa'da Ermenileri tahrik etme ve bağımsızlık vaat ederek onları kullanma politikasına başlamıştır. Fransızlar bu politika değişikliği ile Ermenileri Çukurova bölgesinde ticari amaçları doğrultusunda kullanmayı amaçlamışlardır.
II.5.2 Ermenilere Yönelik Fransız Tahrikleri ve Kışkırtmaları
Fransa'nın 20.y.y.'ın başlarından itibaren Osmanlı Devletinin güney topraklarında nüfuzunu arttırması, I.Dünya Savaşında Osmanlı devletine karşı İngiltere ve Rusya ile birlikte savaşa girmesi sonucu Fransa da aktif bir Ermeni politikası uygulamaya başlamıştır Bu dönemde Fransa'nın Osmanlı topraklarında büyük yatırımları vardır. Bu yatırımların büyük bir çoğunlu da Güney Anadolu Bölgesinde toplanıyordu. Fransa bu yatırımlarını korumak ve Suriye'yi işgal ettikten sonra da bölgeyi himayesine almak için Ermenileri kullanmaya başlamıştır.
Fransa bölgeye geldikten sonra 'Kilikya Ermenileri' diye tabir edilen Güney Ermenilerini kışkırtmaya başladı. Fransızlar bu bölgede meydana gelen Ermeni isyanlarını desteklemişler ve isyancılara sahip çıkmışlardır. Mesela Tarihimizde Musa Dağı Olayı diye bilinen olayda Osmanlı Askeri birlikleri tarafından Musa Dağında sarılan Ermeni çetecileri Fransız donanması tarafından kurtarılmış buradan alınan 5 bin Ermeni Portsaid Limanına çıkarılmıştır. Fransızlar I. Dünya Savaşı süresince Ermenileri Adana bölgesinde casusluk yaptırmak sureti ile kullanmışlardır. Fransızlar Güney Bölgesinde bağımsız bir Ermenistan kurmak istemişlerdir. Bunu yapmak istemelerindeki amaç bölgedeki özellikle Çukurova bölgesindeki pamuk ve Toros Dağlarındaki maden yatakları olmalıdır. Fransızlar burada bağımsı bir Ermenistan oluşturabilmek için dışarıdan bu bölgeye Ermeni nüfus yerleştirmek için çalışmalar yapmışlardır. Bu çalışmalar kapsamında Fransızların çağrısı üzerine Adana ve civarına 200 bin ermeni gelip yerleşmiştir. Ermenileri kullanmaya tahrik eden Fransa özellikle 1919'dan sonra bu çalışmalarına hız vermiştir. Bu dönemde Fransızların Ermenileri kullanmalarındaki amaçları Güney Ana- dolu'ya yerleşmek isteyen Fransa'nın kendi güçlerini yeterli görmemesi ve bu konuda Ermenilerden yararlanmak istemesidir.
Fransa'nın Ermenilerle ilişkilerini ve Ermenilere yaklaşımlarını genel olarak incelediğimizde Diğer ülkelerin ilişki ve yaklaşımlarına benzer bir durum ortaya çıkmaktadır. Fransa'da, Ermeni sorununa iddia edildiği gibi Hümanist yaklaşımlar çerçevesinde onlara bağımsızlık vermek için değil, tamamen kendi çıkarları doğrultusunda yakalaşmış-tır. Bu bağlamda ana başlıkları ile Fransızları Ermenilerden ne şekilde yaralanmaya çalıştığını şu şekilde sınıflandırabiliriz:
a) Çukurova bölgesini ele geçirmek için
b) Bu bölgedeki ticari imtiyazlarını koruyabilmek için
c) İşgal ettiği Güneydoğu Anadolu Bölgesine yerleşmek için
Fransa bu konularda Ermenilerde yaralanmaya çalışmış ve belli dönemlerde bunu başarmıştır. Buna karşılık Ermenilere bağımsızlık vaat ederek onları kullanmıştır. Ancak Fransa'nın bölgedeki çıkarları sona erince Fransa'nın da Ermenilere olan desteği sembolik bir görünüm halini almıştır.
SONUÇ
Ermeni meselesi diye bilinen ve hala belli aralıklarla gündemimizi işgal eden bu olaylar zinciri Ermenilerin istekleri ve beklentileri doğrultusunda gelişmiş bir olaydır. Bu bağlamda Ermenilerin Avrupa devletleri ile ilişkilerinde Ermeniler hiçbir zaman belirleyici taraf olamamakla birlikte Avrupa devletlerinin siyasi bir piyonu olmaktan ileriye de gidememişlerdir. Bu ilişkilerin Avrupa Devletlerine çıkarlar sağladı bir gerçektir. Fakat olaya Ermeniler açısından baktığımızda onlara sağladığı yarar konusunda somut bir şey görmemiz mümkün değildir. Aksine bu ilişkiler uzun vadede düşündüğümüzde Ermenilere zarar verdiğini görmemiz mümkündür. Bu ilişkiler neticesinde Ermeniler arasında değişik mezhepler yayılmış ve bu mezheplere bağlı oluşan cemaatlerle Ermeniler parçalanmışlardır. Ayrıca Avrupa Devletlerinin kışkırtması ile meydana gelen isyanlar sonucu Ermenilerin Devletle arası açılmış, yüzyıllar boyunca bir birleri ile huzur içinde Müslümanlarla ararlını açılmasına ve karşılıklı can kaybının olmasına neden olmuştur.
Ermenilerin bölgede yaşadıkları bölgelerdeki huzurlarının kaçmasında birinci derece- de etkili olan Avrupa Devletlerinin kışkırtmaları olmuştur. Ermenileri Osmanlı yönetim- inden ve baskılarından kurtarmak ve onlara bağımsızlık vermek hedefi ile yola çıkan Avrupa Devletleri bölgedeki çıkarları sona erince Ermenileri kendi hallerine bırakmışlardır Diğer bir söylemle Ermeni Sorunu Avrupa Devletleri İçin bir İnsanlık bir bağımsızlık meselesi değil bir sömürgecilik meselesidir.
DİPNOTLAR
Hamza Bektaş, Ermeni Soykırımı İddiaları ve Gerçekler Bursa: Uludağ Üniversitesi AİİT Uygulama Araştırma Merkezi Yayınları,2001,s.16.
Armania Yüksek yerler anlamında kullanılmıştır.
Refet Yinanç, Türk Tarihinde Ermeniler Sempozyumu Tebliğler ve Panel Konuşmaları, İzmir: Dokuz Eylül Üniversitesi Yayınları, 1983, s.67
Hmaza Bektaş, a.g.e.s.21.
Necla Başgün, Türk-Ermeni Münasebetleri, Ankara: Töre-Devlet Yayınevi,1973,s.19.
Yunanlıların bağımsızlık hareketi için bkz. Fahir Armaoğlu, 19.Yüzyıl Siyasi Tarihi (1789-1914), Ankara: T.T.K. Yayınları,1997,s.165-184.
Sırbistan Bulgaristan'ın ve bağımsızlığı için bkz. Fahir Armaoğlu, A.g.e, s.271-275, 625-628.
Hamza Bektaş, Ermeni Soykırımı İddiaları ve Gerçekler, Bursa: Uludağ Ünv. A.İ.İ.T. Uygulama ve Araştırma Merkezi Yayınları, 2001,s.51-52
Fahir Armaoğlu, 19.Yüzyıl Siyasi Tarihi (1789-1914), Ankara: T.T.K. Yayınları, 1997, s.522
Bu Antlaşmaların ilgili maddeleri için bkz. Hamza Bektaş, A.g.e.s.34.
Kamuran Gürün, Ermeni Dosyası, Ankara: Bilgi Yayınevi, 1988, s.187
Esat Uras, Tarihte Ermeniler ve Ermeni Meselesi, İstanbul: Belge Yayınları,1987, s. 263
Taner Akçam, Türk Ulusal Kimliği ve Ermeni Sorunu, İstanbul: İletişim Yayınları, s.143
Taha Akyol, Sovyet-Rus Stratejisi ve Türkiye, İstanbul: Ötüken Yayınları,1979, s.19
Esat Uras, A.g.e,s.424
Cevdet Küçük, Türk Tarihinde Ermeniler Sempozyumu Tebliğler ve Panel Konuşmaları, İzmir: Dokuz Eylül Üniversitesi Yayınları,1983, s.95.
Fahir Armaoğlu, 19.Yüzyıl Siyasi Tarihi (1789-1914), Ankara: T.T.K Yayınları, 1997, s.566
Süleyman Kocabaş, Osmanlı İsyanlarında Yabancı Parmağı, Kayseri: Vatan Yayınları,1992, s. 42.
Gültekin Ural, Ermeni Dosyası, İstanbul: Kamer Yayınları, 1998,s. 87.
Hüsamettin Yıldırım, Ermeni İddiaları ve Gerçekler, Ankara: Sistem Ofset Yayınları, 2000, s.139
Süleyman Kocabaş, A.g.e, s. 43.
Süleyman Kocabaş, Osmanlı İsyanlarında Yabancı Parmağı, Kayseri: Vatan Yayınları, 1992, s.84.
Cevdet Küçük, Ermeni Sorunu ve Bursa Ermenileri, Der. Saime Yüceer, Bursa: Uludağ Üniversitesi Basımevi, 2000, s.19.
Fahir Armaoğlu, A.g.e, s. 566
Bilal Şimşir, Türk Tarihinde Ermeniler Sempozyumu Tebliğler ve Panel Konuşmaları, İzmir: Dokuz Eylül Üniversitesi Yayınları, 1983, s.125.
Kemal Öke, Ermeni Sorunu, İstanbul: İz Yayıncılık,1996,s.143
Fahir Armaoğlu, A.g.e, s.569,
Kamuran Gürün, Ermeni Dosyası, Ankara Bilgi Yayınevi, 1988, s. 319
Kemal Öke, A.g.e, s.449
Bayram Kodaman , 'Bir Amerikalı Gazeteci Gözü İle Ermeni Macerası (1897)', Belleten, XLIX, 195 ( Mart 1985), s.575-576
Osmanlı Devletindeki yenileşme hareketlerinde Fransız etkisi için bkz. Niyazi Berkes, Türkiye'de Çağdaşlaşma, Yay. Haz. Ahmet Kuyaş, İstanbul: Yapı Kredi Yayınları, 2002
Fahir Armaoğlu, 19. Yüzyıl Siyasi Tarihi (1789-1914), Ankara: T.T.K. Basımevi, 1997, s. 575
Yusuf Ziya Bildirici, Adana'da Ermenilerin Yaptığı Katliamlar ve Fransız Ermeni İlişkileri, Ankara: Köksav Yayınları, 1999, s.89
Y.Ziya Bildirici, A.g.e, s. 94
Hamza Bektaş, A.g.e, s. 99
Süleyman Kocabaş, Osmanlı İsyanlarında Yabancı Parmağı, Kayseri: Vatan Yayınları,1992, s. 76

http://www.turksam.org/tr/a456.html

Araştırma Yöntemleri ve Tez Yazımı

2010-09-01T12:29:00.001-07:00

Araştırma Yöntemleri ve Tez Yazımı

1. Araştırma yöntemleri

1.1 Bilimsel Araştırma Nasıl Yapılır

Her araştırmada belirli aşamalar süreçler ve yöntemler vardır. Bunlar deneyimlerle ortaya konan etkinliği sınanmış ilkelerdir. Araştırmacılar çalışmalarını bu doğrultuda yaptıkları takdirde zamanda ve emekten tasarruf ederler.
Araştırma sürecindeki aşamalar söyle belirlenir: Konuyu seçme, konuyu sınırlandırma, tez cümlesi oluşturma, araştırmanın metonu belirleme geçici plan hazırlama, geçici bir bibliyografya oluşturma, okuma ve not alma, son olarakda yazma.

1.1.1 Konu Seçimi
Araştırmaya konu seçimi ile başlanır. Konu seçiminde dikkat edilmesi gereken hususlar vardır, bunlara uyulması araştırmanın sağlıklı bir biçimde yürütülmesi ve etkin bir sonuca ulaşılabilmesi için önemlidir. Konu seçiminden önce bir çok kaynağın okunup güncel bilgiler elde edilmesi gerekmektedir.
Konu seçimindeki ilk işlerden biriside düşünülen konu üzerinde daha önceden yapılan çalışmaların gözden geçirilmesidir. O alandaki başka çalışmalar araştırmacı için hem bir bilgi, hemde ilham kaynağıdır.Bu şekilde o güne kadar konun hangi yönleri ile nasıl ilgilenilip neler ortaya çıkarıldığını görmek mümkün olacaktır.

1.1.2 Konuyu Sınırlandırma
Konun sınırlandırılmasından, onu daha dar bir kapsamda yani belirli bir yönü ile incelenmesi anlaşılır. Konu nekadar daraltılırsa konuyu o ölçüde derinlemesine inceleme olanağı elde edilmiş olur. Konuyu daraltırken anlamsız olacak kadar daraltılmaması gerekir. İlke olarak geniş bir konu alınıp incelenecek alanın sınırlarını daralmak daha iyi bir yöntem olur.

1.1.3 Araştırmanın Tezi (Tez Cümlesi Kurma)
Çalışmanın başlangıcında oluşturulan tez, nihayi bir görüş olmayıp araştırılan konuda geliştirilen bgeçici bir çözümlemedir.Araştırma derinleştikçe edinilen yeni bilgiler ışığında tezin değiştirilmesi veya araştırmanın sonuçlarına uycak biçimde geliştirilmesi gerekebilir.
Tez doğruluğu sınanmamış bir öneridir. Çalışma boyunca edinilen bilgiler ve varılan sonuçlar tezi kanıtlamıyor ise tezin bu yönde değiştirilmesi gerekmektedir.Tez, araştırmaya beli bir bakış açısı kazandırır ve araştırmanın yönünü belirler. İyi bir tez okuyucuda ilgi uyandırmalı ve o çalışmayı okumak için vakit ayırmaya değer bulunmalıdır. Bu bakımda tez cümlesi olabildiğince sağlam ve ilgi çakici nitelikte olmalıdır.Yanlızca bilinen şeyleri tekrar eden zayıf tez cümlelerinde kaçınmak gerekir.

1.1.4 Araştırma Metodunun Belirlenmesi
Bir araştırmada konunun özelliklerine ve araştırmacının ilgisine göre kütüphane araştırması, anket, gözlem, mülakat, istatistik bilgiler, deney gibi yöntemlerde biri veya bir kaçı bir arada kullanılır.Araştırmacı kullanacağı yöntemi baştan belirlemeli ve bunu araştırma metninde okuyucular ile paylaşmalıdır.
Günümüzde araştırmalar geleneksel kütüphane kaynaklarını yanında Internet’te Web kaynaklrından da yararlanılarak yapılmaktadır. Internetteki global kaynaklara kolay ulaşım sayesinde araştırma yapılan konuda farklı kültürlerden alınan kaynaklarla konunun zenginleştirilmesi önemlidir.
Yöntem aşamasında ayrıca ister kütüphane araştırması, ister deney, ister gözlem veya mülakat yöntemleri olsun, tutulacak notların ve ulaşılan kaynakların nasıl kaydedileceğine karar vermek gerekir.Bu konuda değişik yöntemler uygulanabilir. Klasik kart yönteminde elde edilen bilgiler kaynağa göre ayrı ayrı kartlara işlenir. Bazende kart yöntenmi yerine kaynaklar ve bilgiler tek bir blok nota işlenir.En son kullanılan yöntem ise tüm notların elektronik ortamda toplanmasıdır.

1.1.5 Taslak Plan Hazırlanması
Taslak plan hazırlama konu ile ilgili bilgi, fikir ve görüşleri tez cümlesi etrafında bir düzene sokmaya ve geliştirmeye yardımcı olur. Taslak plan eldeki bilgilerin düzenlemesinin yanında, aynı zamanda bilinenler arasında yeni ilişkiler kurulmasına ve yeni fikirler oluşturulmasına veya değişik yorumlama biçimlerinin geliştirilmesine yardımcı olmaktadır.
Taslak plan ana fikirlerle destekleyici bilgilerin akış sırasını ve bunlar arasındaki ilişkileri ortaya koyar. Başlıklar ve alt başlıkların her birine, izlenen sisteme göre bir numara veya bir harf verilir.Alt başlıkların yazımında belirli miktarda boşluklar bırakılarak içeriden başlanır.

1.1.6 Geçici Bibliyografya Hazırlamak
Araştırmacı konuyu belirledikten sonra yoğun biçimde kaynak araştırmasına girmektedir ve bu araştırma sırında sonrada kullanmak üzere bu kaynakları kaydeder. Başlangıçta kaydedilen bu kaynaklar listesi geçicidir çünki kaynağın kullanılıp kullanılmayacağına tez yazımı sırasında kara verilecektir.
Bir araştırmada yararlanılan kaynaklar çok çeşitli olabilir; Kitaplar, bültenler, makaleler, gazeteler, istatistikler, raporlar, yıllıklar, özel mektuplar, vs. bunlardan bazılarıdır.

1.1.7 Not Alma
Araştırmacı çalışması ile ilgili elde ettiği bilgileri yazıya geçirerek not etmelidir.Çünki not edilen bilgiler hem daha iyi düzenlenir hem daha iyi yorumlanır. Araştırmacı her türlü bilgiyi örneğin; mülakat, anket hatta kendi düşüncelerini bile not etmelidir.
Kaynaklardaki bilgiler özetlenerek tez ile ilgili olan kısımları not edilirken bazende aktarma yapılır. Aktarma aynen yada değiştirilerek yani kendi kelimelerinizide katarak yapılabilir. Aynen aktarmada aktarılan yazı ilke olarak gerek kelimeler gerek noktalama işaretleri yönünden ana metindekinin aynısı olmalıdır, nereden ve kimden alındığıda not edilmelidir.

1.1.8 Veri İşleme ve Tezi Gözden Geçirme

Not alma süreci devam ederken zaman zaman geçici tezin bu notlara göre değerlendirilmesi yapılır.Tez cümlesine yapılacak eklemeler veya çıkartmalarla araştırmanı tezi daha etkin bir hale getirilmesi sağlanmış olucaktır.
Okuma ve not alma ile birlikte araştırma raporunun genel yapısı veya planı da giderek şekil almaya başlar ve açıklık kazanır. Ana bölümlerin tez ile, alt başlıkların da ana bölümlerle olan ilişkisi daha iyi görülür. Buna bağlı olarak taslak planda gelişir ve daha ayrıntılı duruma gelir.
Araştırma sonucda toplana malzemenin desteği ve kendi fikirlerimizn katkısıyla gerçekleri sunuşumuz,yorumlarımız, analiz etmemiz, ve diğer yazarların görüşleri ile karşılaştırarak bir sonuca ulaşmamız araştırmanın kalbini oluşturur.

1.1.9 Fikri Mülkiyet Haklarının Korunması
Yazar, sanatçı, bilimadamı gibi yaratıcı özellikteki insanların ortaya koydukalrı eserler, fikir ürünü olarak kabuledilir. Bu kimseler yarattıkları eserler üzerinde fikir mülkiyet hakkına sahiptir. Telif hakları veya fikir mülkiyet hakları her ülkede yasalar ile korunmuştur. Türkiyede de fikir ve sanat eserleri kanunu bu tür hakları korumak için vardır.
Kitap veya benzeri yazı ürünü biçimindeki eserler izinsiz çoğaltılıp ticari amaçla kullanılamaz yada izinsiz yabancı eserler çeirilip ticari amaçla kullanılamaz. Bunu için bilimsel amacın gerekti ölçüde alıntı yapılması ve kesinlikle kaynağın gösterilmesi gerekmektedir. Kaynak gösterilmeden alıntı yapmak bir tür hırsızlık sayılır.

1.2 Bilgi Kaynakları

1.2.1 Kütüphanalerden Yararlanma
Araştırmanın gerektirdiği kitap, dergi, istatistik, yıllık, gazete ve rapor gibi kaynakların bulunduğu yerler kütüphanelerdir. Günümüzde ülkemizdeki ve dünyadaki kütüphanler bilgisayara geçmiş ve internet ağı ile birbirlerine bağlanmışlardır.Dolayısı ile araştırmacılar internet kanalında başlıca kütüphanelerde kaynak taraması yapabilmekte dosya transferi ve diğer kolaylıklarından yaralanabilmektedir.
Araştırmacının yararlanabileceği kaynaklar arasında üniversite, fakülte kütüphaneleri, milli kütüphane, halk kütüphaneleri, araştırma kuruluşlarını kütüphaneleri ile bakanlık ve elçilik, vb. yeralır.

1.2.2 Internetten Yararlanma
Günüzmüzde bilgiye en kolay, hızlı ve ucuz biçimde ulaşmanın ve bilgileri başkaları ile paylaşmanın yolu Internet’tir. Internetin dünya çapında bir iletişim ağı olması farklı coğrafyalar veya farklı kütürlerin ürünlerine çabuk ve hızlı ulaşım sayesinde kaynak zenginliği artmaktadır. Internet yer ve zaman farklılıklarını ortadan kaldırarak kendine özgü bir dünya yaratır.
Ortaya çıkış itibarı ile Internet, gizli bilgileri ve araştırma verilerini birbirleri ile paylaşmak isteyen bilim adamları tarafından kullanılmıştır. Internet üzerindeki kaynakların kullanımı veya bu kaynakların belirlenmesi çok önemlidir çünki hangi veriyi nerede bulabileceğiniz bilmek size zaman kazandırır ve ihtiyanız olan diğer verilere ulaşmanız için zaman bırakır.
Ana yapı olarak web üzerinde gezinirken kullanacağınız kaynaklar ; Web siteleri, FTP siteleri, araştırma motorları, elektronik dergiler ve kaynak sayfaları ve internet üzerindeki online kütüphaneler olarak özetlenebilir.
Internetin sunduğu hizmetler ve kolaylıklar insanın hayal gücünü zorlamaktadır. Bu sayede bulunduğumuz yerden TÜBİTAK arşivine veya Amerikan Kongre kitaplığına ulaşabilmekteyiz. Internetin sağladığı elektronik posta, dünya çapında tartışma forumları (haber listeleri, Usenet)ve sıkça sorulan soruların bulunduğu siteler kaynak ve bilgi paylaşımını evrenselleştirmektedir.
Internet üzerinde kaynak olarak adlandırabileceğimiz sitelerin adlandırılması için bir standart kullanılır. Kuruluşların organizasyonuna veya ticari eğilimlerine göre bu isimlendirmeler değişmektedir.

2. Araştırma Raporu Yazımı
2.1 Araştırma Raporunun Biçimsel Yapısı
Araştırm raporu , sırasıyla aşağıdaki ana bölümlerle, bölüm ve alt bölümlerden olşur.
2.1.1 Ön Kısım
Bu kısım başlık, ithaf, önsöz, içindekiler, tablolar listesi, kısaltmalar listesi, özet gibi kısımlardan oluşur.Bunların hepsi metin öncesi kısımı oluşturmaktadır.
a. Başlık
Her araştırm raporunun ve bilimsel çalışmanın bir başlığı bulunmaktadır. Başlık kısa özlü dikkat çekici aynı zamanda içeriğe uygun olmalıdır.Başlık kelimeleri daha koyu, iri ve değişik harflerle yazılabilirler.Başlık sayfasında ayrıca ilgili üniveriste, fakülte veya kurum adı, araştırmacının ismi, araştımanın sunulacağı öğretim üyesinin ismi, araştırmanın türü, araştırmanın yapıldığı tarih ve yer bilgileri verilebilir.

b. İthaf
Ancak basılı eserler ithaf edilebilir basılı olmayan çalışmalara konmaz.
c. Önsöz
Bölümlerin ilk sayfası niteliğinde yazılır ve bir sayfayı geçmez. Tezi destekleyen kurumlara ve yardımcı olan kişilere teşekkür edilebilir. Önsöz metninin altında sağa dayalı olarak ad-soyad, sola dayalı olarak ay, yıl biçiminde tarih yazılır.
d. İçindekiler
Araştırma metni bölümlerden bölümlerde derece derece alt bölümlerden oluşur.Birinci dereceden başlıklar büyük harf ve ikinci dereceden başlıklar küçük harf koyu, önce 1, sonra 1 aralık (satır) boşluk bırakılarak, üçüncü dereceden başlıklar ve dördüncü dereceden başlıklar küçük harf boşluk bırakılmadan yazılır.
Sayfanın üst kısmına ortaya gelecek biçimde büyük harflerle İÇİNDEKİLER diye yazılır. Sağ üst köşeyede sayfa numarası konulur. Sayfa numaraları son rakamlar alt alta gelecek biçimde yazılır.
e. Tablo Listeleri
Tablo ve şekiller fazla değilse bunları ayrıca listelemeye gerek yoktur fakat çok sayıdaki tablo ve şekiller için ayrı ayrı listeler düzenlemekte yarar vardır. Önce tablo veya şeklin numarası ile başlığı yazılarak karşılığında sayfa numaraları gösterilir.
f. Kısaltmalar Listesi,
Eğer yazar herkes tarafından bilinenlerin dışında kısaltmalar yapmışsa bunların bir listesini araştırmanın önkısımda göstermesi gerekmektedir. Kısaltmalar listesi alfabetik sırada olur. Bir kısaltma kısaltmalar listesinde olsa dahi ilk kullanışta uzun hali ile kullanılır ve parantez içinde kısaltılışı gösterilir.
g. Özet
Araştırmanın amacını bulgu ve sonuçlarını yorumsuz bir biçimde ortaya koyar ve ayrı bir sayfada yazılır. Bir araştırmaya özet eklenip eklenemeyeceği o bilimdalındaki uygulamalara bağlıdır, gerektiği takdirde tez danışmanından bu konuda bir bilgi alınabilir.

2.1.2 Metin Kısmı
Araştırmanın asıl gövdesi metin kısmıdır. Bu kısım giriş ile başlar sonuç ile biter. Metinde açıklanan bilgiler, bölüm ve bazen bölümlerin bir araya toplanması ile oluşturulan kısımlar biçiminde okuyucuya sunulur. Metinde ayrıca başvuru parantezleri, dipnotu ve son notu numaralarıyla dipnot açıklamaları vs. de yeralır.
Dipnot verilmesi gerekli ise, ilgili sayfanın altına metinden 2 karakter küçük yazı ile yazılmalıdır. Dipnotlar metinden ince bir çizgi ile ayrılmalıdır. Birden fazla dipnot kullanılması durumunda, 1 aralık (1 satır) boşluk bırakılır.

2.1.3 Son Kısım
Ana metnin bir parçası niteliğini taşımayan bir takım bilgi, belge ve düzenlemeler araştırmanın son kısmında bulunur. Bunların arasında açıklamalı sözlük,ekler, bibliyografya ve indeks gibi başlıklar sayılabilir.

2.2 Araştırma Metninin Biçim Kuralları
Araştırmanın yapılamsı sırasında uyulması gereken bazı kurallar vardır.Kurallar aşağıdaki gibidir ;
• Sayfa kenar boşlukları: Sol kenar: 3.5 cm, sağkenar 3.5cm, üstkenar 2cm, alt kenar 2.5cm olarak belirlenmiştir.İstenir bu ölçüler değiştirilebilir.
• Satır aralığı: Araştırma metninde 12 yazı boyutunda Times New Roman, 11 yazı boyutunda Arial yazı karakteri veya eşdeğeri kullanılır. Harf büyüklüğü zorunlu hallerde 1 yazı boyutu azaltılabilir. Tablo ve şekillerde istenirse 8 yazı boyutuna kadar küçültülebilir. Sol kenardan çekilerek yazılan uzun alıntılarda, 2 yazı karakteri daha küçük karakter kullanılır. Metin dik ve normal harflerle yazılır, koyu (bold) harfler başlıklarda kullanılır. Virgülden ve noktadan sonra bir karakter boşluk bırakılır.
• Aralık terimi, bir satır alt kenarından diğer satır alt kenarına olan mesafedir. 1 aralık yaklaşık olarak iki küçük harf boyuna eşdeğerdir. Punto ise yazı yüksekliği birimi olup 1/72 inç yada 0.35 mm olarak alınır. Tez metni 1.5 aralıkla yazılır. Kısaltmalar, tablo, şekil ve sembol listeleri, önsöz, özetler, kaynaklar, ekler, özgeçmiş, metin içindeki tablo ve şekillerin isim ve açıklamaları ve dipnotlar 1 aralıkta yazılır. Paragraflardan önce ve sonra 6 punto boşluk bırakılır. Paragraflar arasına boş satır konmaz.Birinci derece başlıklardan önce 71 punto, sonra 18 punto boşluk bırakılır. İkinci derece başlıklardan önce 18 punto, sonra 12 punto, üçüncü ve dördüncü derece başlıklardan önce ise 12 punto, sonra 6 punto boşluk bırakılır. Dördüncü dereceden daha alt derecede başlık kullanılmaz.Alt başlıklar sayfanın son satırı olarak yazılamaz, en azından 2 satır daha sığdırılamıyorsa başlık da sonraki sayfada yer alır. Bir paragrafın ilk satırı sayfanın son satırı, paragrafın son satırı da sayfanın ilk satırı olarak (matbaacılıkta dul ve yetim denilen şekilde) yazılamaz.
• Paragraflar: Her paragraf satır başına göre beş ara içeriden başlanır. Ayrıca bir paragrafın bitişi ile yeni paragrafın başlaması arasında bir miktar fazladan aralık bırakırılır.
• Sayfa Numaralandırma: Dış ve iç kapak dışında tezin tüm sayfaları numaralanır. Tezin başlangıç kısmı, içindekiler, kısaltmalar listesi, tablo listesi, şekil listesi, sembol listesi, Türkçe özet, İngilizce özet bölümlerinden oluşur. Tezin metin kısmı ise giriş bölümü, diğer bölümler, sonuçlar ve / veya tartışma, kaynaklar, ekler ve özgeçmiş bölümlerinden oluşur. Tezin başlangıç kısmı birden başlayarak küçük romen rakamları ile (i, ii,…), metin kısmı ise arap rakamları ile (1, 2, …), rakamlar sayfanın alt orta kısmına gelecek şekilde numaralandırılır.
• Tablo ve Şekiller: Tablolar ve şekiller sayfa düzeni esaslarına uymak şartı ile metinde ilk söz edildikleri yere mümkün olduğu kadar yakın yerleştirilmelidir. Birden fazla tablo veya şekil aynı sayfaya yerleştirilebilir. Ancak iki sayfadan daha fazla sürekli tablo veya şekil verilmez. Çok sayıdaki tablo veya şekiller, gerektiğinde eklerde verilebilir.Tablo ve şekillere, ilk rakam bölüm numarası (eklerde harf), ikinci rakam Tablonun (veya şeklin) bölüm içindeki sıra numarası olmak üzere, ana bölümlerde “Tablo 1.2”, “Şekil 1.1”, eklerde “Tablo A.1”, “Şekil B.1” biçiminde sıra ile numara verilir.
Her şeklin numarası ve açıklaması şeklin altına, her tablonun numarası ve açıklaması tablonun üstüne yazılır.Sembol, şekil ve tablo listeleri hazırlanırken açıklamalar normal metinde olduğu gibi önce 6 punto, sonra 6 punto boşluk bırakılmalıdır.Tablo üst yazısı ile tablo arasındaki boşluk, kelime işlemcinizde tablo üstü yazı biçiminde yazıdan önce 12 punto, sonra 6 puntoyla ayarlanır. Tablo açıklamaları ile tablo hiçbir şekilde birbirinden ayrılmaz.Şekil ile şekil altı yazısı arası boşluk, kelime işlemcinizde şekil altı yazı biçiminde, yazıdan önce 6 punto, sonra 12 puntoyla ayarlanır. Şekil açıklamaları ve şekil hiç bir şekilde birbirinden ayrılmaz.Tezde verilen grafik, resim ve notalar şekil kabul edilerek numaralandırılmalı ve açıklamaları yapılmalıdır. Metin içindeki bir düşünceyi açıklayan kısa notlar metin bölümlerinde sayfa altında yer alabilir. Uzun notlar ek olarak verilir.
• Denklemler: Denklemlerle metin arasında üstte 12 punto, altta 12 punto boşluk
bırakılır. Denklemlere, ilgili bölüm içinde sıra ile numara verilir. Bu numaralar [(1.1), (1.2), ...., (2.1), (2.2), ...] (gerekiyorsa aynı denklemin alt ifadeleri (1.1a) , (1.1b) olarak) şeklinde satırın en sağına yazılır.

2.3 Dipnotlu Kaynak Gösterme Yöntemi
2.3.1 Kaynak Göstermede Amaç
• Araştırmacının savunduğu görüşlerin doğruluğnu destekleme,
• Bilgilerin kaynağını göstererek, bu bilgilerin asıl sahiplerinin hakkını vermek,
• Sunulan bilgilerin doğru güvenilir ve tarafsız olmasını sağlamak,
• İlgili konularda yeni araştırma yapanlara başvuru olanağı vermek,

2.3.2 Kaynak Göstermeyi Gerektiren Bilgiler
• Sıradan bilgilerin dışnda kalan, özgün bilgi, fikir, görüş veya eleştiriler,
• Başka yazarların düşünce, hüküm ve önerileri,
• Bir tablo veya istatistiğin düzenlenmesinde kullanılan verilerin kaynağı,
Herkezce bilinen ve bir özgünlüğü bulunmayan genel bilgiler, bu bilgilerin geçerliliğine yöneltilen eleştiriler ve herkezce çok iyi tanınan temel kitaplar, klasikler veya kutsal kitapların öğüt veya öğretileri için kaynak göstermeye gerek yoktur.

2.3.3 Kaynak Göstermede Dipnotu İlkeleri
• Dipnotları gereksiz derecede uzun olmamalıdır.
• Bir sayfada gerekenden fazla dipnotu olmamalıdır.
• Aynı dipnotu numarası ile birden fazla kaynak gösterilebilir.
• Başlık satırına dipnot koyulmaz metnin içerisinde bir yere yerleştirilir.
• Tüm konuyu ilgilendiren dip notları bölümün ilk sayfasında, diğer dipnotlarından öce gösterilir.
• Açıklama notlarının dipnotları ile karışmaması için kaynak dipnotları sayılar ile ifade edilirken açıklama notları işaretlerle ifade edilebilir örneğin(*)
2.3.3.1 Dipnot Yazım Kuralları
Bir kitap dipnotta tanıtılırken sırasıyla ; Yazar adı, kitap adı ve yayım bilgileri yazılır. Yazar adı ad soyad şeklinde yazılır isimlerin yalnızca baş harfleri büyük harfle yazılır. Kitap adı yazılırken sadece baş harfleri büyük italik veya koyu punto ile yazılır.

Yayın bilgilerinde ise yayım yeri, yayımlayan ve yayım tarihi yer alır.Araştırmacı kitabın kaçıncı basım olduğunu belirtmesi gerekir. Bu “2.b.”, “2nci bas”, “2nd ed.” Şekilleri ile gösterilir.Basım yeri belirtirilken yayım evinin bulunduğu şehir belirtilir. Yeri bilinmeyen kaynaklarada [y.y] yer yok kısaltması kullanılır. Yayın tarihi bilinmeyen kaynaklardada [t.y] tarih yok kullanılır.
Kitap hangi sayfasından alıntı yapıldığı sayfa numarası belitirilerek dipnotta gösterilir. Örneğin; “s. 80” veya sayfa aralığı kullanılırsa “ss. 15-18”.
Kullanılan kaynak dergi bülten gibi periyodik yayınlanıyorsa bunu gösterilişi; Yazar Adı ve Soyadı, “Makalenin Adı”, Derginin Adı , Cilt no.su, Sayı no.su(Ay, Yıl), Sayfa no.su şeklindedir.
Bir dipnotta geçen kaynağa yeniden başvurulursa sonrakinda yalnızca yazarın soyadı ve sayfa numarasını göstermek yeterli olur.
2.4 Bibliyografya Hazırlama
Metin içerisinde başvurulan kaynakların tümü araştırm raporunun sonuna konulan bibliyografyada alfabe sırasına göre tanıtılırlar. Biliyografyaya kaydedilen kaynak sayısı ile metinde başvurulan kaynak saysının tam olarak eşit olması gerekir. Bibliyografyalar yazar soyadına göre alfabetik olarak düzenlenirler. Yazar gerçek kişi olabileceği gibi bir kurumda olabilir. Biliyografya yazımında iki yöntem vardır: Yazar-Tarih sistemi (YT) yada Yazar- Sayfa Numarası sistemi (YS). YT sisteminde yazarın ilk adı kısaltılarak diğerinde ise kısaltılmadan verilir. Örneklerimiz YS’ye göre olacaktır.
Kaynak tek yazardan oluşuyorsa;
Seyidoğlu, Halil. Bilimsel Araştırma ve Yazma El Kitabı, İstanbul: Güzem Yayınları, 2000.
Kaynak iki yazardan oluşuyorsa;
Aydın, A. ve Fuat Güçlü. Türkiye’nin Toplumsal Yapısı (2.b.). Ankara: Bilim Yayınevi, 1998.
Kaynak ikiden fazla yazardan oluşuyorsa ilk yazarın isminden önce soyadı, ilk ad gelicek biçimde değişiklik yapılır. Sonrakilerin isimleri normal yazılır.
Kaynak bir dergi makalesi ise; Makale adı tırnak içerisinde yazılır.
Gökçe, Mehmet. “Türkiye Dış Ticaretinin İncelenmesi.” İktisadi Araştırmalar Dergisi 12 (1997).
Kaynak yabancı dilden çeviri ise; Yazarın soyadı ile başlanır daha sonra kitap başlığına yer verilir ve daha sonra da çevirmenin adı ile basım bilgileri kaydedilir.
Aliye, H. Dünya Siyasetinde Azerbeycan Petrolü Çev. Abdullah Çiftçi ve Ergun Kocabıyık. İstanbul: Sabah Kitapları, 1998.
Asıl ilgi konusu olan çevirinin kendisi ise çevirmen ile başlanır.
Kaynak Web adresi ise; Web adresleri altı çizili olabileceği gibi italik veya koyu punta ile yazılabilir. Web sitesinin referanslar listesinde gösterilmesiyle ilgili genel bir kalıp aşağıdaki gibidir.
Yazarın Soyadı. (Tarih). Başlık ve varsa yayın bilgileri. Erişim: Web Adresi [Ziyaret Tarihi]
Bununla ilgili örnekte ;
Rodrigues, D. (25 Eylül 1996). The Research Paper and the World Wide Web Online Guide. Erişim: http://www.prenhall.com/rodrigues [6 Şubat 2000].

Kız Kulesi

2010-09-01T12:23:00.000-07:00

Üsküdar açıklarındaki Kız Kulesi’nin bulunduğu kayalıklarda ‘insan yapısı’ bir bina bulunduğuna dair ilk kesin bilgiler 12. Yüzyıla dayanıyor. Bizans İmparatoru I. Manuel Komnenos’un, Boğaz’ın Marmara’ya bakan tarafına iki tane savunma kulesi yaptırdığı kaydediliyor. Biri Kız Kulesi’nin bulunduğu yerde, diğeri de Sarayburnu kıyılarında olan bu kulelerin arasına İstanbul’a yönelik saldırıları önlemek ve ticari gemilerin vergi kaçırmasını önlemek için zincir geriliyor.

Bizans vakanüvisleri de, Osmanlı Sultanı Orhan Bey’in Üsküdar’a kadar geldiğini, Sultan Orhan’ın kayınpederi Kantakuzenos’un ise karşı kıyıdan Kız Kulesi’ne kadar gelerek buradan Sultan Orhan’a elçiler gönderdiğini kaydediyor.

Fetih sırasında da Venedik’e ait bir deniz birliğinin burayı üs olarak kullandığına dair bilgiler var.

Fetih’ten sonra, Fatih Sultan Mehmet Kız Kulesi’nin bulunduğu yere bir kale yaptırmış.

Kız Kulesi, Fetih’ten sonra çeşitli zamanlarda onarılıyor ve bazı değişikliklere uğruyor.

Kulenin Osmanlı dönemindeki son büyük onarımı 2. Mahmut döneminde (1808-1839) yapılıyor. Hattat Rakım’ın kitabesiyle belgelenen bu onarım (H. 1248/M. 1832-33), Kız Kulesi’ne bugünkü şeklini veriyor. Kule daha sonra 1943 yılında içeriden betona çevriliyor.
Üsküdar açıklarındaki Kız Kulesi’nin bulunduğu kayalıklarda ‘insan yapısı’ bir bina bulunduğuna dair ilk kesin bilgiler 12. Yüzyıla dayanıyor. Bizans İmparatoru I. Manuel Komnenos’un, Boğaz’ın Marmara’ya bakan tarafına iki tane savunma kulesi yaptırdığı kaydediliyor. Biri Kız Kulesi’nin bulunduğu yerde, diğeri de Sarayburnu kıyılarında olan bu kulelerin arasına İstanbul’a yönelik saldırıları önlemek ve ticari gemilerin vergi kaçırmasını önlemek için zincir geriliyor.

Bizans vakanüvisleri de, Osmanlı Sultanı Orhan Bey’in Üsküdar’a kadar geldiğini, Sultan Orhan’ın kayınpederi Kantakuzenos’un ise karşı kıyıdan Kız Kulesi’ne kadar gelerek buradan Sultan Orhan’a elçiler gönderdiğini kaydediyor.

Fetih sırasında da Venedik’e ait bir deniz birliğinin burayı üs olarak kullandığına dair bilgiler var.

Fetih’ten sonra, Fatih Sultan Mehmet Kız Kulesi’nin bulunduğu yere bir kale yaptırmış.

Kız Kulesi, Fetih’ten sonra çeşitli zamanlarda onarılıyor ve bazı değişikliklere uğruyor.

Kulenin Osmanlı dönemindeki son büyük onarımı 2. Mahmut döneminde (1808-1839) yapılıyor. Hattat Rakım’ın kitabesiyle belgelenen bu onarım (H. 1248/M. 1832-33), Kız Kulesi’ne bugünkü şeklini veriyor. Kule daha sonra 1943 yılında içeriden betona çevriliyor.

Türk Kültürü Biblografya

2010-09-01T12:20:00.001-07:00

# AK, Ahmet Şahin (2002), Türk Musikisi Tarihi, Ankara: Akçağ Yayınları.

# AREL, Ayda (1975), Onsekizinci Yüzyıl İstanbul Mimarisinde Batılılaşma Süreci, İstanbul: İTÜ Mimarlık Fakültesi Yayınları.

# ASKER, Ramiz (1987), İklimden İklime, Takvimden Takvime, Baku: Işık.

# ATAY, Hüseyin (1983), Osmanlılarda Yüksek Din Eğitimi Medrese Programları - İcazetnameler Islahat Hareketleri, İstanbul: Dergah Yayınları.

# AYDIN, Orhan (2007), Bilgelerden Özdeyişler, Ankara: Akçağ Yayınları.

# BEKKİ, Salahaddin (2009), Uzak Türk İllerinde Destanlaşan Evlilikler-Altay, Tuva, Hakas ve Şor Destanlarında Alplara Mahsus Evlilik, Ankara: Öncü Kitap.

# BOLAY, Süleyman Hayri (2005), Osmanlılarda Düşünce Hayatı ve Felsefe, Ankara: Akçağ Yayınları.

# CIBIROĞLU, Yıldız (2008), Türk Sanatında Gizli Yüz, İstanbul: Arkeoloji ve Sanat Yayınları.

# DELİCE, H. İbrahim (2003), Hulasa, İstanbul: Kitabevi.

# DEMİREL, Ziya (2008), Osmanlı Medeniyet Bahçesinde Nostaljik Bir Gezinti, Ankara: Akçağ Yayınları.

# DEMİREL, Ziya (2007), Bilgelerden Öğütler, Ankara: Akçağ Yayınları.

# DİKİCİ, Mehmet (2005), Türklerde İnançlar ve Din, Ankara: Akçağ Yayınları.

# ENGİNÜN, İnci-İsmail PARLATIR-M. Orhan OKAY-Zeynep KERMAN (2004), Güzel Yazılar Oğuzdan Bugüne, Ankara: TDK Yayınları.

# ERİŞEN YAZICI, Gülgün (2009), Gelibolu Mevlevihanesi ve Gelibolu'da Mevlevilik, İstanbul: Çanakkale Kitaplığı.

# FAROQHI, Suraiye (1997), Osmanlı Kültür ve Gündelik Yaşam (Çeviren: Elif KILIÇ), İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yayınları.

# GAZİMİHAL, Mahmut Ragıp (2006), Anadolu Türküleri ve Musıkî İstikbâlimiz (Hazırlayan: Metin ÖZARSLAN), İstanbul: Doğu Kütüphanesi.

# GEDİKLİ, Yusuf (2008), Çekoslovakya'da Türklük, İstanbul: Doğu Kütüphanesi.

# GIRAUD, Rene (1980), Bozkır İmparatorluğu (Çeviren: Reşat UZMEN), İstanbul: Ötüken Neşriyat.

# GÖMEÇ, Sadettin (2006), Türk Kültürünün Ana Hatları, Ankara: Akçağ Yayınları.

# GÜN, Recep-Yılmaz CAN (2005), Ana Hatlarıyla Türk İslam Sanatları ve Estetiği, İstanbul: Kayıhan Yayınları.

# HIZLI, Mefail (1997), Mahkeme Sicillerine Göre Osmanlı Klasik Dönemi Bursa Medreselerinde Eğitim-Öğretim, Bursa: Esra.

# HIZLI, Mefail (1998), Osmanlı Klasik Döneminde Bursa Medreseleri, İstanbul: İz Yayınları.

# HIZLI, Mefail (1999), Mahkeme Sicillerine Göre Osmanlı Klasik Döneminde İlköğretim ve Bursa Sıbyan Mektepleri, Bursa: U.Ü. Basımevi.

# HOLBROOK, Victoria (1998), Aşkın Okunmaz Kıyıları Türk Modernitesi ve Mistik Romans (Çeviren: E. KÖROĞLU-Engin KILIÇ), İstanbul: İletişim Yayınları.

# KAFESOĞLU, İbrahim (1996), Türk Millî Kültürü, İstanbul: Boğaziçi Yayınları.

# KAKUK, Zsuza (1993), Kırım Tatar Şarkıları, Ankara: TDK Yayınları.

# KILIÇ, Rüya (2009), Osmanlıdan Cumhuriyete Sufi Geleneğin Taşıyıcıları, İstanbul: Dergah Yayınları.

# KİBAR, Osman (2005), Türk Kültüründe Ad Verme, İstanbul: Akçağ Yayınları.

# KOCA, Salim (2003), Türk Kültürünün Temelleri, Ankara.

# KOLCU, Ali İhsan (2002), Bozkırdaki Bilge Cengiz Aytmatov, Ankara: Akçağ Yayınları.

# KÖPRÜLÜ, Mehmed Fuad (2005), Anadolu'da İslamiyet, Ankara: Akçağ Yayınları.

# KÖPRÜLÜ, Mehmed Fuad-H. GLÜCK (1973), Eski Türk Sanatı ve Avrupa'ya Etkisi, İstanbul: İş Bankası Yayınları.

# KÖSOĞLU, Nevzat (1997), Devlet: Eski Türkler'de İslam'da ve Osmanlı'da, İstanbul: Ötüken Neşriyat.

# KUBAN, Doğan (1999), 100 Soruda Türkiye Sanatı Tarihi, İstanbul: Gerçek Yayınevi.

# MAMMADOV, Nadir (1993), Azerbaycan Yer Adları, Bakü : Azerbaycan Devlet Yayınları.

# MENGES, Karl (1968), The Turkic Languages and Peoples, Wiesbaden: Otto Harrasowitz.

# MİYASOĞLU, Mustafa (1999), Kültür Hayatımız, Ankara: Akçağ Yayınları.

# NECİPOĞLU, Gülru (2007), 15. ve 16. Yüzyılda Topkapı Sarayı: Mimari, Tören ve İktidar (Çeviren: Ruşen SEZER), İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.

# ÖZAKINCI, Cengiz (2002), Dünden Bugüne Türklerde Dil ve Din, Ankara.

# ÖZAKINCI, Cengiz (1994), Dünden Bugüne Türklerde Dil ve Din, İstanbul: Bellek Yayınları.

# ÖZDEMİR, Nebi (2005), Cumhuriyet Dönemi Türk Eğlence Kültürü, Ankara: Akçağ Yayınları.

# ÖZEL, Mehmet (1999), Turkish Arts, Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları.

# ÖZKAN, İsa (2007), Bengü İzler, Türk Dünyası Araştırmaları, Ankara: Pegem A Yayıncılık.

# SANER, Turgut (1998), 19. Yüzyıl İstanbul Mimarlığında Oryantalizm, İstanbul: Pera Yayıncılık.

# SARAY, Mehmet (2008), Gaspıralı İsmail Bey'den Atatürk'e Türk Dünyasında Dil ve Kültür Birliği, Ankara: TDK Yayınları.

# SÜMER, Faruk (1983), Türklerde Atçılık ve Binicilik, İstanbul: TDAV Yayınları.

# SÜMER, Faruk (1993), Eski Türklerde Şehircilik, Ankara: TTK Yayınları.

# ŞEKER, Fatih M. (2007), Osmanlılar ve Vehhabilik: Hüseyin Kazım Kadri'nin Vehhabilik Risalesi, İstanbul: Dergah Yayınları.

# TANRIKORUR, Çinuçen (2005), Osmanlı Dönemi Türk Musikisi (Hazırlayan: İsmail KARA), İstanbul: Dergah Yayınları.

# TOZLU, Necmettin (1991), Kültür ve Eğitim Tarihimizde Yabancı Okullar, Ankara: Akçağ Yayınları.
# TURAN, Fatma Ahsen (2004), Hacı Bayram-ı Veli : Ankara ile Bütünleşen Bir Mana Önderi, Ankara: Akçağ Yayınları.

# TURİNAY, Necmettin (1996), Kültür, Dil ve Sanata Dair, Ankara: Akçağ Yayınları.

# YILDIRIM, Dursun (1998), Türk Bitiği (Araştırma İnceleme Yazıları), Ankara: Akçağ Yayınları.

Türkoloji Eserleri Biblografyası

2010-09-01T12:16:00.000-07:00

# AFYONCU, Erhan (2009), Yavuz'un Küpesi, İstanbul: Yeditepe Yayınları.

# AGOSTON, Gabor (2006), Barut, Top ve Tüfek: Osmanlı İmparatorluğu'nun Askeri Gücü ve Silah Sanayisi (Çeviren: M. Tanju AKAD), İstanbul: Kitap Yayınevi.

# AĞAKAY, Mehmet Ali (1990), Atatürk’ten 20 Anı, Ankara: TDK Yayınları.

# AKAR, Metin (1999), Veled Çelebi İzbudak, Ankara: TDK Yayınları.

# AKARSU, Bedia (1981), Atatürk Devrimi ve Yorumları, Ankara: TDK Yayınları.

# ALTINAY, Ahmed Refik (1973), Lâle Devri (Hazırlayan: H. Ali DİRİÖZ), Ankara.

# ALTINAY, Ahmed Refik (1930), Hicrî XII. Yüzyılda İstanbul Hayatı, İstanbul.

# ARIK, Remzi Oğuz (1992), Türk Milliyetçiliği, İstanbul: Dergah Yayınları.

# ASKER, Ramiz (2003), M. K. Atatürk TBMM’in Banisidir, Baku: Milli Meclis Matbaası.

# ATSIZ, Hüseyin Nihal (1942), Aşıkpaşaoğlu Ahmed Aşıkî, Tevârîh-i Al-i Osman, İstanbul: Türkiye Basımevi.

# BALBAY, Mustafa (2008), Anzak Türkleri, İstanbul: Cumhuriyet Kitapları.

# BARTHOLD, V. V. (1990), Moğol İstilasına Kadar Türkistan (Hazırlayan: Hakkı Dursun YILDIZ), Ankara: TTK Yayınları.

# BARTHOLD, V. Viladimiroviç (1927), Orta-Asya Türk Tarihleri Hakkında Dersler, İstanbul.

# Barthold, V.V. (2001), Kırgızlar (Çeviren: Ufuk Deniz AŞÇI), Konya: Kömen.

# BERKTAY, H.-Ü. HASSAN-A. ÖDEKAN (1999), Türk (Osmanlı Devleti) Tarihi, İstanbul: Milliyet Yayınları.

# BİL, Hikmet (1981), Atatürk'ün Sofrası, İstanbul: Uncu Yayınevi.

# BORAK, Sadi (2004), 100 Türk Büyüğü, İstanbul: Kırmızı Beyaz Yayınları.

# ÇIVGIN, İzzet-Remzi YARDIMCI (2000), İslam Öncesi Türk Tarihi, İstanbul: Nobel Yayın Dağıtım.

# DASH, Dash (2000), Lâle Çılgınlığı (Çeviren: Özden ARKAN), İstanbul: Sabah Kitapları.

# DİKİCİ, Mehmet (2005), Türklerde Devlet, Ankara: Akçağ Yayınları.

# EFE, Ahmet (2006), Çocuklar ve Gençler İçin Osmanlı Tarihi Ansiklopedisi, Ankara: Akçağ Yayınları.

# ERCİLASUN, Ahmet Bican (1998), Türk Dünyası Üzerine İncelemeler, Ankara: Feryal Matbaası.

# EREN, Hasan (2008), Türk Dil Kurumundan Eski Anılar, Ankara: TDK Yayınları.

# ESİN, Emel (1978), İslâmiyetten Önceki Türk Kültür Târihi ve İslâma Giriş, İstanbul.

# GENÇ, Reşat (1997), Kaşgarlı Mahmud'a Göre XI. Yüzyılda Türk Dünyası, Ankara: TKAE Yayınları.

# GIRAUD, Rene (1999), Gök Türk İmparatorluğu (Çeviren: İsmail MANGALTEPE), İstanbul: Ötüken Neşriyat.

# GOLDEN, Peter B. (2002), Türk Halkları Tarihine Giriş (Çeviren: Osman KARATAY), Ankara: KaraM Yayınları.

# GÖMEÇ, Sadettin (1999), Türk Cumhuriyetleri ve Toplulukları Tarihi, Ankara.

# GÖMEÇ, Sadettin (1997), Kök Türk Tarihi, Ankara: Türksoy Yayınları.

# GÖMEÇ, Sadettin (2002), Tarihte ve Günümüzde Kırgız Türkleri, Ankara: Akçağ Yayınları.

# GÖMEÇ, Sadettin (2000), Uygur Türkleri Tarihi ve Kültürü, Ankara: Akçağ Yayınları.

# GÖRGÜLÜ, İsmet (1997), Atatürk'ün Anıları, İstanbul: Bilgi Yayınları.

# GÜNAY, Umay (2006), Türklerin Tarihi, Ankara: Akçağ Yayınları.

# GÜRSOY NASKALİ, Emine-Erdal ŞAHİN (2002), Bağımsızlıklarının 10. Yılında Türk Cumhuriyetleri, Haarlem, Hollanda: SOTA Yayınları.

# HALAÇOĞLU, Yusuf (2002), Osmanlılarda Ulaşım ve Haberleşme (Menziller), Ankara: PTT Genel Müdürlüğü.

# İNAL, İbnülemin Mahmud Kemal (1982), Son Sadrazamlar (4 Cilt Takım), İstanbul: Dergah Yayınları.

# İPEK, Yasin (2010), Babilik ve Bahailik - İran'da Kaçar Türk Hanedanlığı, İstanbul: Ekim Yayınları.

# KALYON, Abuzer (2006), Anadolu'yu Aydınlatan Işık Hacı Bayram-ı Veli, Ankara: Akçağ Yayınları.

# KAPLAN, Mehmet-İnci ENGİNÜN-Birol EMİL-Necati BİRİNCİ (1992), Devrin Yazarlarının Kalemiyle Milli Mücadele ve Gazi Mustafa Kemal. I-II Cilt, Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları.

# KAPLAN, Mehmet (1969), Büyük Türkiye Rüyası, İstanbul: Türkiye Kültür Enstitüsü Yayınları.

# KARAL, Enver Ziya (1985), Atatürk'ten Düşünceler, İstanbul: MEB Yayınları.

# KEMAL, Namık (2005), Celaleddin Harzemşah (Hazırlayan: Oğuz ÖCAL), Ankara: Akçağ Yayınları.

# KERMAN, Zeynep (1982), Belçika Temsilciliği Vesikalarına Göre Millî Mücadele, İstanbul: Dergah Yayınları.

# KILIÇ, Mehmet (1998), Tarıhın Yapraklarında Türkmenler, Türkmen Topraklarında Önüp-Ösen Alımlar, Bursa.

# KOÇİN, Abdulhakim (2005), Gülşen-i Müluk, Ankara: Akçağ Yayınları.

#KÖPRÜLÜ, Mehmed Fuat (2003), Osmanlı İmparatorluğunun Kuruluşu Mehmed Fuad Köprülü Akçağ Yayınları; Osmanlı Tarihi 1300-1600 > Klasik Çağ; Osmanlı İmparatorluğunun Kuruluşu, Ankara: Akçağ Yayınları.

#KÖPRÜLÜ, Mehmed Fuad (2004), Bizans Müesseselerinin Osmanlı Müesseselerine Tesiri, Ankara: Akçağ Yayınları.

# KURAT, Nimet Akdes (1972), IV-XVIII. Yüzyıllarda Karadenizin Kuzeyindeki Türk Kavimleri ve Devletleri, Ankara: DTCF Yayınları.

# LIGETI, L. (1998), Bilinmeyen İç Asya (Çeviren: Sadrettin KARATAY), Ankara: TDK Yayınları.

# MEHMEDZADE, M. B. (1991), Milli Azerbaycan Harekatı (Çeviren: Ramiz ASKER), Baku: Nicat.
# MUMCU, Ahmet-Ergun ÖZBUDUN vd. (1986), Atatürk İlkeleri ve İnkılâp Tarihi, Ankara: YÖK Yayınları.

# NICOLLE, David (1983), Armies of the Ottoman Turks 1300-1774, New York: Müsatkil.

# ÖGEL, Bahaeddin (1981), Büyük Hun İmparatorluğu Tarihi I, Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları.

# ÖZ, Mehmet (2005), Osmanlı'da Çözülme ve Gelenekçi Yorumcuları (XVI. Yüzyıldan XVIII. Yüzyıl Başlarına), İstanbul: Dergah Yayınları.

# ÖZEL, Sevgi (1983), Besim Atalay, Ankara: TDK Yayınları.

# RASONYI, Laszlo (1998), Tarihte Türklük, Ankara: TKAE Yayınları.

# RASONYI, Laszlo (2007), Tarihte Türklük (Çeviren: Hamit Zübeyr KOŞAY-Nurer UĞURLU-Türkan ANDAÇ), İstanbul: Örgün Yayınları.

# SALMAN, Hüseyin (1998), Türgişler, Almuta: Kültür Bakanlığı Yayınları.

# SARBAY, Ahmet (2005), Asr-ı Saadet'te Türkler, İstanbul: Biyografi.

# SARBAY, Ahmet (2005), Asr-ı Saadet'te Türkler, İstanbul: Biyografi.

# SERTKAYA, Osman Fikri (1995), Göktürk Tarihinin Meseleleri, Ankara: TKAE Yayınları.

# SOLAK, İbrahim (2004), 16. Asırda Maraş Kazası (1526-1563), Ankara: Akçağ Yayınları.

# SU, Kamil (2002), Karaosmanoğlu Halit Paşa (Hazırlayan: Ali BİRİNCİ), Manisa: Celal Bayar Üniversitesi Manisa Yöresi Türk Tarihi ve Kültürünü Araştırma ve Uygulama Merkezi.

# SÜMER, Faruk (1999), Oğuzlar (Türkmenler), İstanbul.

# SÜMER, Faruk (1999), Oğuzlar (Türkmenler) Tarihleri, Boy Teşkilatı, Destanları, İstanbul: TDAV Yayınları.

# SÜMER, Faruk (1992), Tirebolu Tarihi, İstanbul: Tirebolu Kültür ve Yardımlaşma Derneği.

# SÜMER, Faruk-Ali SEVİM (1988), İslam Kaynaklarına Göre Malazgirt Savaşı (Metinler ve Çevirileri), Ankara: TTK Yayınları.

# SÜMER, Faruk (1999), Safevi Devleti'nin Kuruluşu ve Gelişmesinde Anadolu Türklerinin Rolü, Ankara: TTK Yayınları.

# SÜMER, Faruk (1992), Kara Koyunlular, Ankara: TTK Yayınları.

# ŞEŞEN, Ramazan (1998), İslâm Coğrafyacılarına Göre Türkler ve Türk Ülkeleri, Ankara.

# ŞEYH AHMET EL-BEDİRÎ EL- HALLÂK (1995), Berber Bedirî'nin Günlüğü 1741 - 1762 Osmanlı Taşra Hayatına ilişkin Olaylar, Ankara: Akçağ Yayınları.

# TEKİN, Talat (1987), Tuna Bulgarları ve Dilleri, Ankara: TDK Yayınları.

# TOGAN, A. Zeki Velidî (1981), Umumî Türk Tarihi'ne Giriş, İstanbul: Enderun Yayınları.

# TÜRKMEN, Zekeriya vd. (2008), Eski Ön Asya Uygarlıklarından Günümüze Anadolu’da Türk Varlığı, Ankara: Genelkurmay ATASE Başkanlığı.

# TÜRKMENOĞLU, Bahadır (2007), İlk Osmanlılar, İstanbul: Akış Yayıncılık.

# UNAT, Faik Reşit (1968), Osmanlı Sefirleri ve Sefâretnâmeleri, Ankara: TTK Yayınları.

# YEŞİLYURT, Süleyman (1999), Atatürkten Bugüne Bilinmeyen Yönleriyle Türk Hristiyanların Patrikhanesi (Yunanistan), Ankara: Akçağ Yayınları.

# YILMAZ, Salih (2006), XV-XX. Yüzyıllarda Karakalpak Türkleri Tarihi, Ankara: TTK Yayınları.

# YILMAZ, Salih (2008), Karakalpak Türkleri ve Karakalpakistan Tarihi (1873-2003), Ankara: TTK Yayınları.

# YILMAZ, Salih (2008), Karapapak (Terekeme) Türkleri Tarihi ve Kültürü, İstanbul: Prizma.

# YILMAZ, Salih (2009), Osmanlı Devleti Tarihi ve Kültürü, İstanbul: Prizma.

# YÖRÜK, Ali Adem (2007), Sultan Abdülhamit Devri Hatıraları ve Saray İdaresi, İstanbul: Dergah Yayınları.

Cumhuriyet Dönemi Kaynakça

2010-09-01T06:15:00.001-07:00

-Mustafa Kemal Atatürk, Nutuk

- Ergün AYBARS, Türkiye Cumhuriyeti Tarihi, Ercan Kitabevi, İzmir, 2000.

- Suna KİLİ, Türk Devrim Tarihi, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, İstanbul, 2001.

- Toktamış ATEŞ, Türk Devrim Tarihi, İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları, İstanbul, 2004.

- Ahmet Mumcu, Tarih Açısından Türk Devriminin Temelleri ve Gelişimi, İnkılap Kitabevi, İstanbul, 1996.

- Şerafettin TURAN, Türk Devrim Tarihi, 4 Cilt, Bilgi Yayınevi, Ankara, 1999.

- Komisyon, Atatürk ve Türkiye Cumhuriyeti Tarihi, Siyasal Kitabevi, Ankara, 2005.

- Komisyon, Türk İnkılap Tarihi ve Atatürk İlkeleri, Siyasal Kitabevi, Ankara, 2003.

- İsmail Hakkı UZUNÇARŞILI, Osmanlı Tarihi, Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara.

- Enver Ziya KARAL, Osmanlı Tarihi, Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara.

- İlber ORTAYLI, İmparatorluğun En Uzun Yüzyılı, İletişim Yayınları, İstanbul, 2003.

- Donald QUATAERT, Osmanlı İmparatorluğu 1700-1922, İletişim Yayınları, İstanbul, 2002.

- Robert MANTRAN, Osmanlı İmparatorluğu Tarihi, 2 Cilt, Adam Yayınları, İstanbul, 1999.

- Aykut KANSU, 1908 Devrimi, İletişim Yayınları, İstanbul, 2001.

- A. L. MACFİE, Osmanlı’nın Son Yılları 1908-1923, Çeviren: Damla ACAR-Funda SOYSAL, Kitap Yayınları, İstanbul, 2003.

- Komisyon, Osmanlı İmparatorluğu’nun Sonu ve Büyük Güçler, Editör: Marian KENT, Tarih Vakfı Yurt Yayınları, İstanbul, 1999.

- Fikret ADANIR, Makedonya Sorunu, Tarih Vakfı Yurt Yayınları, İstanbul, 2001.

- Vahdettin ENGİN, Sultan Abdülhamit ve İstanbul’u, Simurg Yayınları, İstanbul, 2001.

- Tamer ERDOĞAN, Türk Romanında Mütareke İstanbul’u, Kanat Yayınları, İstanbul, 2005.

- Tobias HEİNZELMANN, Osmanlı Karikatüründe Balkan Sorunu, Çeviren: Türkis NOYAN, Kitap Yayınları, İstanbul, 2004.

- Hıfzı TOPUZ, Paris’te Son Osmanlılar-Mediha Sultan ve Damat Ferit, Remzi Kitabevi, İstanbul, 1999.

- Kemal KARPAT, Osmanlı Nüfusu 1830-1914, Demografik ve Sosyal Özellikleri, Tarih Vakfı Yurt Yayınları, İstanbul, 2003.

- İlhan TEKELİ-Selim İLKİN, Osmanlı İmparatorluğu’nda Eğitim ve Bilgi Üretim Sisteminin Oluşumu ve Dönüşümü, Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara, 1999.

- Sina AKŞİN, Jön Türkler ve İttihat Terakki, İmge Yayınları, Ankara, 2001.

- Feroz AHMAD, İttihat ve Terakki 1908-1914, Kaynak Yayınları, İstanbul, 1999.

- Feroz AHMAD, İttihatçılıktan Kemalizme, Kaynak Yayınları, İstanbul, 1996.

- Şerif Mardin, Jön Türklerin Siyasi Fikirleri 1895-1908, İletişim Yayınları, İstanbul, 2006.

- Ahmet Bedevi KURAN, İnkılap Tarihimiz ve Jön Türkler, Kaynak Yayınları, İstanbul, 2000.

- Şevket Süreyya AYDEMİR, Enver Paşa, Makedonya’dan Orta Asya’ya, 3 Cilt, Remzi Kitabevi, İstanbul, 1995.

- A. Haluk ÜLMAN, I. Dünya Savaşı’na Giden Yol ve Savaş, İmge Yayınları, Ankara, 2002.

- Kamuran GÜRÜN, Savaşan Dünya ve Türkiye, Bilgi Yayınları, Ankara, 1986.

- Turhan SEÇER, Destanlaşan Çanakkale, Deniz Kara Hava Savaşları, Bütün Yönleriyle Anılar ve Yorumlar, Kastaş Yayınları, İstanbul, 2005.

- İbrahim ARTUÇ, 1915 Çanakkale Savaşı, Kastaş Yayınları, İstanbul, 2004.

- Kazım KARABEKİR, Ermeni Dosyası, Emre Yayınları, İstanbul, 2005.

- Kamuran GÜRÜN, Ermeni Dosyası, Remzi Kitabevi, İstanbul, 2005.

- Azmi SÜSLÜ, Ermeniler ve 1915 Tehcir Olayı, Yüzüncü Yıl Üniversitesi Yayınları, Ankara, 1990.

- Bilal ŞİMŞİR, Osmanlı Ermenileri, Bilgi Yayınları, Ankara, 1986.

- Cemal ANADOL, Tarihin Işığında Ermeni Dosyası, IQ Kültür Sanat Yayınları, İstanbul, 2001.

- Halil METİN, Türkiye’nin Siyasi Tarihinde Ermeniler ve Ermeni Olayları, Milli Eğitim Bakanlığı Yayınları, Ankara, 2001.

- Komisyon, Ermeniler: Sürgün ve Göç, Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara, 2004.

- Yusuf HALAÇOĞLU, Ermeni Tehciri, Babıali Kültür Yayınları, İstanbul, 2004.

- Georges De MALEVILLE, 1915 Osmanlı-Rus-Ermeni Trajedisi, Toplumsal Dönüşüm Yayınları, İstanbul, 2006.

- Kazım ÖZALP, Milli Mücadele, Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara, 1985.

- Sabahattin SELEK, Anadolu İhtilali, Kastaş Yayınları, İstanbul, 2004.

- İbrahim ARTUÇ, Yeniden Doğuş, Türk Kurtuluş Savaşı, Kastaş Yayınları, İstanbul, 2001.

- İbrahim ARTUÇ, Kurtuluş Savaşı Başlarken, Kastaş Yayınları, İstanbul, 1986.

- İbrahim ARTUÇ, Büyük Taarruz, Kastaş Yayınları, İstanbul, 1986.

- Zeki SARIHAN, Kurtuluş Savaşı Günlüğü, Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara, 1996.

- İsmet GÖRGÜLÜ, On Yıllık Harbin Kadrosu, 1912-1922, Balkan-Birinci Dünya ve İstiklal Harbi, Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara, 1993.

- Sina AKŞİN, İstanbul Hükümetleri ve Milli Mücadele, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, İstanbul, 2004.

- Turgut ÖZAKMAN, Vahdettin, M. Kemal ve Milli Mücadele, Yalanlar, Yanlışlar, Yutturmacalar, Bilgi Yayınları, İstanbul, 2006.

- Doğu ERGİL, Milli Mücadelenin Sosyal Tarihi, Turhan Kitabevi, Ankara, 1981.

- Alptekin MÜDERRİSOĞLU, Kurtuluş Savaşı’nın Mali Kaynakları, Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara.

- Bülent TANÖR, Türkiye’de Kongre İktidarları, Yapı Kredi Yayınları, İstanbul, 1998.

- Uluğ İĞDEMİR, Heyet-i Temsiliye Tutanakları, Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara, 1989.

- Mesut AYDIN, Milli Mücadele Dönemi’nde TBMM Hükümeti Tarafından İstanbul’da Kurulan Gizli Gruplar ve Faaliyetleri, Boğaziçi Yayınları, İstanbul, 1992.

- Ergün AYBARS, Yakın Tarihimizde Anadolu Ayaklanmaları, Türk Dünyası Araştırmaları Vakfı Yayınları, İstanbul, 1988.

- Ergün AYBARS, İstiklal Mahkemeleri, 1920-1923 / 1923-1927, Zeus Yayınları, İzmir, 2006.

- Turgut ÖZAKMAN, Şu Çılgın Türkler, Bilgi Yayınları, Ankara, 2005.

- Cemil BİLSEL, Lozan, 2 Cilt, Sosyal Yayınları, İstanbul, 1998.

- Seha MERAY, Lozan Barış Konferansı, Tutanaklar-Belgeler, 8 Kitap, Yapı Kredi Yayınları, İstanbul, 2001.

- Mustafa Kemal ATATÜRK, Nutuk, 1919-1927, Atatürk Araştırma Merkezi Yayınları, Ankara, 1999.

- Mustafa Kemal ATATÜRK, Atatürk’ün Söylev ve Demeçleri, 3 Cilt, Atatürk Araştırma Merkezi Yayınları, Ankara, 2006.

- Afet İNAN, Medeni Bilgiler ve M. Kemal Atatürk’ün El Yazıları, Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara, 1998.

- Komisyon, Atatürk’ün Bütün Eserleri, Kaynak Yayınları, İstanbul.

- Kazım ÖZTÜRK, Atatürk’ün TBMM Açık ve Gizli Oturumlarındaki Konuşmaları, Kültür Bakanlığı Yayınları, Ankara, 1992.

- Utkan KOCATÜRK, Atatürk ve Türkiye Cumhuriyeti Tarihi Kronolojisi, Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara, 1983.

- Mazhar Müfit KANSU, Erzurum’dan Ölümüne Kadar Atatürk’le Beraber, Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara, 1997.

- İsmet GÖRGÜLÜ, Atatürk’ün Anıları, Bilgi Yayınları, İstanbul, 1997.

- Lord KİNROSS, Atatürk, Bir Milletin Yeniden Doğuşu, Çeviren: Necdet SANDER, Altın Yayınları, İstanbul, 1994.

- Komisyon, Dünya ve Türkiye Açısından Atatürk, Hazırlayan: Suna KİLİ, Yapı Kredi Yayınları, İstanbul, 1996.

- Bilal ŞİMŞİR, İngiliz Belgelerinde Atatürk, 1919-1938, 6 Cilt, Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara, 2005.

- Yücel ÖZKAYA, Milli Mücadelede Atatürk ve Basın, 1919-1921, Atatürk Araştırma Merkezi Yayınları, Ankara, 1989.

- Özer OZANKAYA, Dünya Düşünürleri Gözüyle Atatürk ve Cumhuriyeti, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, İstanbul, 2006.

- Emre KONGAR, Devrim Tarihi ve Toplumbilim Açısından Atatürk, Bilgi Yayınevi, İstanbul, 1999.

- Ünsal YAVUZ, Atatürk, İmparatorluktan Milli Devlete, Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara, 1999.

- Şerafettin TURAN, Atatürk’ün Düşünce Yapısını Etkileyen Olaylar, Düşünürler, Kitaplar, Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara, 1999.

- Hıfzı TOPUZ, Gazi ve Fikriye, Remzi Kitabevi, İstanbul, 2002.

- Şevket Süreyya AYDEMİR, Tek Adam, 3 Cilt, Remzi Kitabevi, İstanbul, 1998.

- Attila İLHAN, Hangi Atatürk, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, İstanbul, 2003.

- Mustafa BAYDAR, Atatürk ve Devrimlerimiz, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, İstanbul, 1973.

- Suna KİLİ, Atatürk Devrimi, Bir Çağdaşlaşma Modeli, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, İstanbul, 2000.

- İlhan BAŞGÖZ, Türkiye’nin Eğitim Çıkmazı ve Atatürk, Pan Yayınları, İstanbul, 2005.

- Toktamış ATEŞ, Yaşasın Cumhuriyet, Bilgi Üniversitesi Yayınları, İstanbul, 2000.

- Özer OZANKAYA, Cumhuriyet Çınarı, Cem Yayınları, İstanbul, 2003.

- İsmet İNÖNÜ, Hatıralar, Hazırlayan: Sabahattin SELEK, Bilgi Yayınları, Ankara, 2006.

- Kazım KARABEKİR, İstiklal Harbimiz, 5 Cilt, Emre Yayınları, İstanbul, 2005.

- Rauf ORBAY, Cehennem Değirmeni, Siyasi Hatıralarım, Truva Yayınları, İstanbul, 2004.

- Ali Fuat CEBESOY, Milli Mücadele Hatıraları, Temel Yayınları, İstanbul, 2000.

- Ali Fuat CEBESOY, Sınıf Arkadaşım Atatürk, Temel Yayınları, İstanbul, 2000.

- Ali Fuat CEBESOY, Siyasi Hatıralar, 2 Cilt, Temel Yayınları, İstanbul, 2002.

- Fethi OKYAR, Fethi Okyar’ın Anıları, Atatürk, Okyar ve Çok Partili Türkiye, Hazırlayan: Osman OKYAR-Mehmet SEYİTDANLIOĞLU, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, İstanbul, 1999.

- Rıza Nur, Lozan Hatıraları, Boğaziçi Yayınları, İstanbul, 1992.

- Liman Von SANDERS, Türkiye’de Beş Yıl, Hazırlayan: Resul BOZYEL, Kesit Yayınları, İstanbul, 2006.

- Ali Fuad ERDEN, Birinci Dünya Harbi’nde Suriye Hatıraları, Yayına Hazırlayan: Alpay KABACALI, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, İstanbul, 2003.

- Falih Rıfkı ATAY, Zeytindağı, Pozitif Yayınları, İstanbul, 2004.

- Falih Rıfkı ATAY, Çankaya, Pozitif Yayınları, İstanbul, 2004.

- Rahmi APAK, Yetmişlik Bir Subayın Hatıraları, Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara, 1988.

- Emir Şekip ARSLAN, Bir Arap Aydının Gözüyle Osmanlı Tarihi ve I. Dünya Savaşı Anıları, Çeviren: Selda MEYDAN-Ahmet MEYDAN, Çatı Kitapları, İstanbul, 2005.

- Samet AĞAOĞLU, Hayat Bir Macera: Çocukluk ve Gençlik Hatıraları, Kitap Yayınevi, İstanbul, 2003.

- Hulusi TURGUT, Atatürk’ün Sırdaşı Kılıç Ali’nin Anıları, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, İstanbul, 2005.

- Alpay KABACALI, Talat Paşa’nın Anıları, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, İstanbul, 2003.

- Sami ÖNAL, Hüsrev Gerede’nin Anıları, Literatür Yayınları, İstanbul, 2002.

- Bernard LEWİS, Modern Türkiye’nin Doğuşu, Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara, 2000.

- Feroz AHMAD, Modern Türkiye’nin Oluşumu, Kaynak Yayınları, İstanbul, 2006.

- Stanford SHAW-Ezel Kural SHAW, Osmanlı İmparatorluğu ve Modern Türkiye, E Yayınları, İstanbul, 1994.

- Erik Jan ZÜRCHER, Modernleşen Türkiye’nin Tarihi, İletişim Yayınları, İstanbul, 2003.

- Dietrich JUNG-Wolfango PİCCOLİ, Yol Ayrımında Türkiye, Çeviren: Berna KURT, Kitap Yayınları, İstanbul, 2004.

- Arnold TOYNBEE- Kenneth P. KIRKWOOD, Türkiye: İmparatorluktan Cumhuriyete Geçiş Serüveni, Birey Yayınları, İstanbul, 2003.

- Bülent TANÖR, Kuruluş Kurtuluş, Cumhuriyet Yayınları, İstanbul, 2006.

- Taner TİMUR, Türk Devrimi ve Sonrası, İmge Yayınları, Ankara, 1997.

- Mete TUNÇAY, Türkiye Cumhuriyeti’nde Tek Parti Yönetimi’nin Kurulması, Tarih Vakfı Yurt Yayınları, İstanbul, 2005.

- Cemil Koçak, Türkiye’de Milli Şef Dönemi 1938-1945, Dönemin İç ve Dış Politikası Üzerine Bir Araştırma, İletişim Yayınları, İstanbul, 1996.

- Kemal KARPAT, Türk Demokrasi Tarihi, Afa Yayınları, İstanbul, 1996.

- Tevfik ÇAVDAR, Türkiye’nin Demokrasi Tarihi, 2 Cilt, İmge Yayınları, Ankara, 1995.

- Salahi SONYEL, Türk Kurtuluş Savaşı ve Dış Politika, Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara, 1995.

- Salahi SONYEL, Kurtuluş savaşı Günlerinde İngiliz İstihbarat Servisi’nin Türkiye’deki Eylemleri, Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara, 1995.

- Yahya AKYÜZ, Türk Kurtuluş Savaşı ve Fransız Kamuoyu, Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara, 1975.

- Bige YAVUZ, Kurtuluş Savaşı Döneminde Türk-Fransız İlişkileri, Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara, 1994.

- Stefanos YERASİMOS, Kurtuluş Savaşı’nda Türk-Sovyet İlişkileri, 1917-1923, Boyut Yayınları, İstanbul, 2000.

- İzzet ÖZTOPRAK, Türk ve Batı Kamuoyunda Milli Mücadele, Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara, 1989.

- Komisyon, Olaylarla Türk Dış Politikası, 1919-1995, Siyasal Yayınları, Ankara, 1996.

- Komisyon, Türk Dış Politikası, Kurtuluş Savaşından Bugüne Olgular, Belgeler, Yorumlar, Editör: Baskın ORAN, İletişim Yayınları, İstanbul, 2001.

- Abdurrahman MELEK, Hatay Nasıl Kurtuldu, Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara, 1991.

- Stefanos YERASİMOS, Milliyetler ve Sınırlar: Balkanlar, Kafkasya ve Orta-Doğu, İletişim Yayınları, İstanbul, 2000.

- Faruk SÖNMEZOĞLU, Değişen Dünya ve Türkiye, Bağlam Yayınları, İstanbul, 1996.

- Şükrü Sina GÜREL, Tarihsel Boyutu İçinde Türk-Yunan İlişkileri, 1821-1993, Ümit Yayınları, Ankara, 1993.

- İsmail SOYSAL, Fransız İhtilali ve Türk-Fransız Diplomasi Münasebetleri, 1789-1802, Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara, 1999.

- Fahir ARMAOĞLU, Belgelerle Türk-Amerikan İlişkileri, Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara,1991.

- Akdes Nimet KURAT, Türkiye ve Rusya, Kültür Bakanlığı Yayınları, Ankara, 1990.

- Komisyon, Türkiye Tarihi, Cilt: 4, Çağdaş Türkiye:1908-1980, Cem Yayınları, İstanbul, 1995.

- Doğan AVCIOĞLU, Milli Kurtuluş Tarihi, 1838’den 1995’e, 4 Cilt, Tekin Yayınları, İstanbul, 1996.

- Doğan AVCIOĞLU, Türkiye’nin Düzeni, Dün-Bugün-Yarın, 2 Cilt, Tekin Yayınları, İstanbul, 1996.

- Sina AKŞİN, Ana Çizgileriyle Türkiye’nin Yakın Tarihi, 1789-1980, İmaj Yayınları, Ankara, 2001.

- Stefanos YERASİMOS, Azgelişmişlik Sürecinde Türkiye, 3 Cilt, Çeviren: Babür KUZUCU, Belge Yayınları, İstanbul, 2001.

- İsmail CEM, Türkiye’de Geri Kalmışlığın Tarihi, Can Yayınları, İstanbul, 1998.

- Metin AYDOĞAN, Bitmeyen Oyun: Türkiye’yi Bekleyen Tehlikeler, Umay Yayınları, İzmir, 2006.

- Metin AYDOĞAN, Yeni Dünya Düzeni, Kemalizm ve Türkiye, 2 Cilt, Umay Yayınları, İzmir, 2004.

- Bülent TANÖR, Osmanlı-Türk Anayasal Gelişmeleri, 1789-1980, Yapı Kredi Yayınları, İstanbul, 2006.

- Suna KİLİ-Şeref GÖZÜBÜYÜK, Sened-i İttifaktan Günümüze Türk Anayasa Metinleri, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, İstanbul, 2000.

- Erol TUNCER-Necati DANACI, Çok Partili Dönemde Seçimler ve Seçim Sistemleri, TESAV Yayınları, Ankara, 2003.

- Baskın ORAN, Türkiye’de Azınlıklar, İletişim Yayınları, İstanbul, 2004.

- Emre KONGAR, 21. Yüzyılda Türkiye, Remzi Kitabevi, İstanbul, 1999.

- Emre KONGAR, Tarihimizle Yüzleşmek, Remzi Kitabevi, İstanbul, 2006.

- Özer OZANKAYA, Türkiye’de Laiklik, Cem Yayınları, İstanbul, 2000.

- Çağlar KIRÇAK, Meşrutiyetten Günümüze Gericilik, İmge Yayınları, Ankara, 1994.

- Şevket Süreyya AYDEMİR, İkinci Adam, 3 Cilt, Remzi Kitabevi, İstanbul, 1993.

- Şevket Süreyya AYDEMİR, Menderes’in Dramı, 1899-1960, Remzi Kitabevi, İstanbul, 1993.

- Şevket Süreyya AYDEMİR, İhtilalin Mantığı ve 27 Mayıs İhtilali, Remzi Kitabevi, İstanbul, 1993.

- Komisyon, Türkiye’de Siyasi Düşünce, Cilt 1, Cumhuriyet’e Devreden Düşünce Mirası: Tanzimat ve Meşrutiyet’in Birikimi, Editör: Mehmet Ö. ALKAN, İletişim Yayınları, İstanbul, 2004.

- Komisyon, Türkiye’de Siyasi Düşünce, Cilt 2, Kemalizm, Editör: Ahmet İNSEL, İletişim Yayınları, İstanbul, 2006.

- Hikmet ULUĞBAY, İmparatorluktan Cumhuriyete Petropolitik, Ayraç Yayınları, İstanbul, 2003.

- Cahit TALAS, Türkiye’nin Açıklamalı Sosyal Politika Tarihi, Bilgi Yayınları, İstanbul, 1992.

- Komisyon, Tarihi Gelişmeler İçinde Türkiye’nin Sorunları Sempozyumu, Dün-Bugün-Yarın, Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara, 1995.

- Tuncay ÖZKAN, Milli İstihbarat Teşkilatı Mit’in Gizli Tarihi, Alfa Yayınları, İstanbul, 2006.

- Atilla ÇELİKTEPE, Teşkilat-ı Mahsusa’nın Siyasi Misyonu, IQ Kültür Sanat Yayınları, İstanbul, 2002.

- Zafer TOPRAK, İttihad-Terakki ve Cihan Harbi, Savaş Ekonomisi ve Türkiye’de Devletçilik, 1914-1918, Homer Yayınları, İstanbul, 2003.

- Vedat ELDEM, Harp ve Mütareke Yıllarında Osmanlı İmparatorluğu’nun Ekonomisi, Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara, 1994.

- Yahya TEZEL, Cumhuriyet Döneminin İktisadi Tarihi, 1923-1950, Tarih Vakfı Yurt Yayınları, İstanbul, 1994.

- Gülten KAZGAN, İktisadi Düşünce ve Politik İktisadın Evrimi, Remzi Kitabevi, İstanbul, 1997.

- Gülten KAZGAN, Tanzimattan 21. Yüzyıla Türkiye Ekonomisi, İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları, İstanbul, 2004.

- Çağlar KEYDER, Türkiye’de Devlet ve Sınıflar, İletişim Yayınları, İstanbul, 2000.

- Paul KENNEDY, Büyük Güçlerin Yükseliş ve Çöküşleri, 16. Yüzyıldan Günümüze Ekonomik Değişim ve Askeri Çatışmalar, Çeviren: Birtane KARANAKÇI, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, İstanbul, 2005.

- Fahir ARMAOĞLU, 19. Yüzyıl Siyasi Tarihi, 1789-1914, Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara, 2003.

- Fahir ARMAOĞLU, 20. Yüzyıl Siyasi Tarihi, Alkım Yayınları, İstanbul.

- Eric HOBSBAWN, Kısa 20. Yüzyıl, 1914-1991 Aşırılıklar Çağı, Everest Yayınları, İstanbul, 2006.

- Georges LANGLOİS, 20. Yüzyıl Tarihi, Çeviren: Ömer TURAN, Nehir Yayınları, İstanbul, 2003.

- Oral SANDER, Siyasi Tarih, 2 Cilt, İmge Yayınları, Ankara, 2006.

- Toktamış ATEŞ, Siyasal Tarih, İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları, İstanbul, 2004.

- Gökçen ALPKAYA-Faruk ALPKAYA, 20. Yüzyıl Dünya ve Türkiye Tarihi, Tarih Vakfı Yayınları, İstanbul, 2005.

- David FROMKİN, Barışa Son Veren Barış, Modern Ortadoğu Nasıl Yaratıldı?, 1914-1922, Epsilon Yayınları, İstanbul, 2004.

- Albert HOURANİ, Arap Halkları Tarihi, İletişim Yayınları, İstanbul, 1997.

- Peter MANSFIELD, Osmanlı Sonrası Türkiye ve Arap Dünyası, Söylem Yayınları, İstanbul, 2000.

- İrfan C. ACAR, Lübnan Bunalımı ve Filistin Sorunu, Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara, 1989.

- Daniel YERGİN, Petrol, Para ve Güç Çatışmasının Epik Öyküsü, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, İstanbul, 1999.

- Emre KONGAR, Küresel Terör ve Türkiye, Küreselleşme, Huntington, 11 Eylül, Remzi Kitabevi, İstanbul, 2001.

- Rıdvan KARLUK, Avrupa Birliği ve Türkiye, Beta Yayınları, İstanbul, 2005.

- Erol MANİSALI, Türkiye-Avrupa İlişkilerinde Sessiz Darbe, Derin Yayınları, İstanbul, 2002.

- Beril DEDEOĞLU, Dünden Bugüne Avrupa Birliği, Boyut Yayınları, İstanbul, 2003.

- Mehmet UĞUR, Avrupa Birliği ve Türkiye, Bir Dayanak / İnandırıcılık İkilemi, Agora Yayınları, İstanbul, 2004.

- Erol MANİSALI, Dünden Bugüne Kıbrıs, Gündoğan Yayınları, İstanbul, 2002.

- Süleyman KOÇ, Dünden Bugüne Kıbrıs Sorunu ve Stratejik Yaklaşımlar, IQ Kültür Sanat Yayınları, İstanbul, 2005.

- Niyazi BERKES, Türkiye’de Çağdaşlaşma, Yapı Kredi Yayınları, İstanbul, 2006.

- Hilmi Ziya ÜLKEN, Türkiye’de Çağdaş Düşünce Tarihi, Ülken Yayınları, İstanbul, 2001.

- Kurtuluş KAYALI, Türk Düşünce Dünyasında Yol İzleri, İletişim Yayınları, İstanbul, 2001.

- Levent KÖKER, Modernleşme Kemalizm ve Demokrasi, İletişim Yayınları, İstanbul, 2004.

- Şerif Mardin, Türk Modernleşmesi, İletişim Yayınları, İstanbul, 2006.

- Süleyman Seyfi ÖĞÜN, Modernleşme, Milliyetçilik ve Türkiye, Bağlam Yayınları, İstanbul, 1995.

- Ziya Gökalp, Türkleşmek, İslamlaşmak, Muasırlaşmak, Bordo-Siyah Yayınları, İstanbul, 2004.

- Komisyon, Tarih ve Milliyetçilik, I. Ulusal Tarih Kongresi 30 Nisan-2 Mayıs 1997, Bildiriler, Mersin Üniversitesi Yayınları, Mersin.

- Suat SİNANOĞLU, Türk Hümanizmi, Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara, 1988.

- Şerafettin TURAN, Türk Kültür Tarihi, Bilgi Yayınevi, Ankara, 1994.

- İdris KÜÇÜKÖMER, Düzenin Yabancılaşması, Bağlam Yayınları, İstanbul, 1994.

- Ali Yaşar SARIBAY, Postmodernite Sivil Toplum ve İslam, Alfa Yayınları, İstanbul, 2001.

- Tarık Zafer TUNAYA, Türkiye’de Siyasi Partiler, Cilt:1-2-3, İletişim Yayınları, İstanbul, 1998.

- Ahmet Taner KIŞLALI, Siyasal Sistemler, İmge Yayınları, Ankara, 2006.

- Bülent DAVER, Siyaset Bilimine Giriş, Siyasal Kitabevi, Ankara, 1993.

- Server TANİLLİ, Uygarlık Tarihi, Alkım Yayınları, İstanbul, 2006.

- Alaeddin ŞENEL, İlkel Toplumdan Uygar Topluma, Bilim ve Sanat Yayınları, Ankara, 1997.

- Fernand BRAUDEL, Uygarlıkların Grameri, Çeviren: Mehmet Ali KILIÇBAY, İmge Yayınları, Ankara, 2001.

Anadolu Selçuklu Devleti Kaynakça- Tez

2010-09-01T05:36:00.000-07:00

(TEZLER)

AĞIR, Aygül, Anadolu Selçuklu Kapalı Medreseleri ve Kubbe Havuz İlişkisi,Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, İ.T.Ü Fen Bilm. Ens. İstanbul, 1992.

AKABACI, Nuray, İznik-Bizans İmparatoru III. Ioannes Dukas Vatetses Devri (1222-1254) ve Türkiye Selçuklu Devleti İlişkileri, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Üni. Sos. Bilm. Ens. İstanbul, 1994.

AKALIN, Şebnem, Karatay Han'ın Mimari Tarihi İçinde Değerlendirilmesi, İstanbul Üni. Sos. Bilm. Ens. İstanbul,1988.

AKAY, Nimetullah, Anadolu Selçuklularında Eğitim Müesseseleri, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi,Harran Üni. Sos. Bilm. Ens. Şanlıurfa, 1995.

AKGÜL, Nakış, Anadolu Selçuklu Mimarisinde Sırlı Kaplama Kullanımı(2 cilt), Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Hacettepe Üni. Sos. Bilm. Ens. Ankara,2000.

AKTAŞ, Azize, Konyada'ki Anadolu Selçuklu dönemi Yapılarında Malzeme ve Teknik, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Hacettepe Üni. Sos. Bilm. Ens. Ankara,1988.

AKTAŞ, Vahap, Anadolu Selçuklu Devleti'nin Siyasi ve Sosyal Yapısı Üzerine Bir İnceleme(Menakıbül Arifin'e Göre ), Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Fırat Üni. Sos. Bilm. Ens. Diyarbakır,2000.

AKTEMUR, Ali Murat, Anadolu Selçuklu Devri Kayseri Yapılarında Taş Süslemeciliği, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi,Atatürk Üni. Sos. Bilm. Ens. Erzurum,1999.

ALTINSAPAN, Erol, Ortaçağ'da Eskişehir ve Çevresindeki Türk Sanatı(11-15. yy Mimarisi ), Yayınlanmamış Doktora Tezi, Hacettepe Üni. Sos. Bilm. Ens. Ankara, 1997.

ALTINSAPAN, Erol, Sivrihisar'da Türk Mimarisi, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Selçuk Üni. Sos. Bilm. Ens. Konya,1988.

ALTINTAŞ, Ahmet, Türkiye Selçuklularında Sosyal ve Ekonomik Hayat,Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, İnönü Üni. Sos. Bilm. Ens. Malatya,1998.

ALTUNCAN, Mahmut, Niğde Selçuklu ve Beylikler Devri Mimarisinde Süsleme,Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Selçuk Üni. Sos. Bilm. Ens. Konya, 1998.

ARSLAN, Asuman, Aydın'da Türk Mimarisi, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Ankara Üni. Sos. Bilm. Ens. Ankara, 2000.

ARSLAN, Mehmet, Türkiye Selçuklukları Zamanında Anadolu �da Ermeniler, Yayınlanmamış Doktora Tezi, Ege Üni. Sos. Bilm. Ens. İzmir,1995.

ASİL, Eriş, Anadolu Selçukluları Devri Tıp ve Eczacılık Kurumu, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Atatürk Üni. Sos. Bilm. Ens. Erzurum,1979.

ATICI, Hanefi, Erzurum Müzesi'nde Bulunan Selçuklu Devri Seramik Kapları, Yayınlanmamış Doçentlik Tezi, Atatürk Üni. Sos.Bilm. Ens. Erzurum,1989.

AYDOĞDU, Mehmet, Anadolu Selçuklu Kervansarayları Üzerine Bir İnceleme, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Fırat Üni. Sos. Bilm. Ens. Diyarbakır, 2003

AYDUSLU, Nevin, Sivas Selçuklu dönemine Ait Yapılarda Çini Mozaik, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Atatürk Üni.. Sos. Bilm. Ens. Erzurum,1997.

AYÖNÜ, Yusuf, Türkiye Selçukluları-Bizans Münasebetleri (1075�1116), Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Ege Üni. Sos. Bilm. Ens. İzmir, 2001

AYTAÇ, İsmail, Malatya ve Yöresindeki Türk-İslam Dönemi Yapıları Türk İslam Dönemi Yapıları, Yayınlanmamış Doktora Tezi, Selçuk Üni. Sos. Bilm. Ens. Konya, 1998.

BALABAN, Mustafa, Anadolu Selçuklu Devletinde Para, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Fırat Üni. Sos. Bilm. Ens. Diyarbakır, 1997.

BALIK, İbrahim, Anadolu Selçuklularında Eğitim,(Vakfiyeler Çerçevesinde), Yayınlanmamış Doktora Tezi, Süleyman Demirel Üni. Sos. Bilm. Ens. Isparta,2001.

BAYBURTOĞLU, Zafer, Anadolu Selçuklu Dönemi Sanatçıları Yazıt ve Yapıları, Yayınlanmamış Doçentlik Tezi, Atatürk Üni. Sos. Bilm. Ens. Erzurum,1997.

BAYSAL, Ali Fuat, Konya'da Bulunan Anadolu Selçuklu Sanatlarında Kullanılan, Rumi Motifler, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Selçuk Üni. Sos. Bilm. Ens. Konya,1998.

BERKSOY, Funda, The Tree Of Motif İn The Figural reliefs Of Anatalion Seljuk Architceture, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Boğaziçi Üni. Sos. Bilm. Ens. İstanbul, 1988.

BEŞTAV, Özlem, 12. ve 13. yy da Anadolu Selçuklu Devleti'nde Ticaret Hayatı, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Selçuk Üni. Sos. Bilm. Ens. Konya,1995.

BEY, Safiye, Anadolu Selçuklu Seramikleri Üzerine Teknik Araştırmalar ve Görsel Çözümler, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, dokuz Eylül Üni. Sos. Bilm. Ens. İzmir,1996.

BİLİCİ, Zeki Kenan, Kastamonu'da Türk Devri Mimarisi ve Şehir Dokusunun Gelişimi(18. yy Sonuna Kadar), Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Ankara Üni. Sos. Bilm. Ens. Ankara, 1991.

CERAN, Ahmet Şeref, XII. Asırda Anadolu Selçuklularında Müslim-Gayrimüslim Münasebetleri Yayınlanmamış Doktora Tezi,Selçuk Üni. Sos. Bilm Ens. Konya,1992.

ÇAKMAK, Mehmet Ali, Kösedağ Savaşı(1243), Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Gazi Üni. Sos. Bilm. Ens. Ankara,1990.

ÇANKAYA, Coşkun, Anadolu Selçukluları Han ve Kervansaraylarının Turizme Kazandırılması Amacıyla Değerlendirilmesi,

ÇAPA,İbrahim, Sahip Ata Fahreddin Ali ile Oğulları, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, İ.T.Ü Fen Bİlm. Ens. İstanbul,1994.

ÇEKEN,Muharrem, Anadolu Selçuklu Dönemi Maden Sanatı, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Ankara Üni. Sos. Bilm. Ens. Ankara,1999.

ÇÖREKÇİ, Sevil, Selçuklu Dönemi Taçkapılarında Motifler ve Grafik Yorumu, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Yeditepe Üniversitesi Sos. Bilm. Ens. İstanbul, 2006.

ÇÖTELİ,Methiye Gül,Bayburt Kent Dokusunun Gelişimi, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi,Erciyes Üni. Sos. Bilm. Ens., Kayseri, 2005.

DAŞ, Ertan, Afyon'daki Türk Anıtları, (medreseler, türbeler, hanlar, hamamlar, köprüler, çeşmeler), Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Ege Üni. Sos. Bilm. Ens. İzmir, 1997.

DEDEOĞLU,Oya İnci, A Research On The Possibity Of Adapting Anatolıan Seljuk Caravanserias to Accomodatıon Facılıtıes, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, ODTÜ Fen Bİlm. Ens. Ankara,1985.

DEMİR,Ahmet, Anadolu Selçukluları Döneminde Fütüvvet ve Ahilik, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Kırıkkale Üni. Sos. Bilm. Ens. Kırıkkale, 1996.

DEMİR,Mustafa, Türkiye Selçuklukları ve Beylikler Devrinde Sivas Şehri,Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Ege Üni. Sos. Bilm. Ens. İzmir,1996.

DENİZCİ,Aynur, Ahlat Kümbetlerinde Süsleme,Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Marmara Üni.Sos.Bilm.Ens.İstanbul,1994.

DURMAZ,Abdullah, Isparta-Antalya Arasında Yer Alan Selçuklu Dönemi Hanlarından �İncir Han', Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Hacettepe Üni. Sos. Bilm. Ens.Ankara,1996.

DÜNDAR,Ali Mehmet, Askeri ve İdari Teşkilatlanma Bakımından Anadolu Selçuklu Devleti'ndeki Orta Asya Etkileri, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Hacettepe Üni. Sos. Bilm. Ens. Ankara, 1999.

DÖNMEZ,E, Emine, Anadolu Selçuklu Kervansaraylarının Turizme Kazandırılması Amacıyla Değerlendirilmesi, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Gazi Üni. Sos. Bilm. Ens. Ankara, 1995.

EĞİLMEZ,Savaş, Selçuklu-Gürcü İlişkileri (1060-1157), Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi,Atatürk Üni. Sos. Bilm. Ens. Erzurum,2001.

EKİZ,Mehmet, Niğde Alaeddin Camii'nin Anadolu Selçuklu Mimarisi İçindeki Yeri ve Önemi, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Niğde Üni. Sos. Bilm. Ens. Niğde, 1998.

EKMEKÇİ,Esra, An Approach Of Reusing Of Anatolıan Seljuk Caravanserais-Asuggestion Project On Aselected Caravan Road, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Dokuz Eylül Üni. Sos. Bilm. Ens. İzmir,1997.

ERARSLAN,Erdal,Türkiye Selçuklu Devleti'nin Sağlık Hizmetleri ve Tıp, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Gazi Üni. Sos. Bilm. Ens. Ankara, 2000.

ERDEM,İlhan, Türkiye Selçukluları-İlhanlı İlişkileri, Yayınlanmamış Doktora Tezi, Ankara Üni. Sos. Bilm. Ens. Ankara, 1995.

ERDİL,İclal, Anadolu Selçuklu Çini Mozaik Mihrapları, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Ege Üni. Sos. Bilm. Ens. İzmir, 1998.

ESEMENLİ,Deniz, Sinop İli Türk Dönemi Mimarisi, Yayınlanmamış Doktora Tezi, İstanbul Üni. Sos. Bilm. Ens. İstanbul,1990.

ESKİCİ,Bekir,Eski Malatya'daki Türk İslam Eserleri, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Ankara Üni.Sos.Bilm.Ens.Ankara,1993.

EYYUBİLER,Kemal Kutgün, Kastamonu Kent Tarihi(fiziksel gelişimi, anıtsal yapıları ve konutları) Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, İ.T.Ü

GEYİKOĞLU,Hasan, Selçuklular'dan Safevilere Sa'd Çukuru, Yayınlanmamış Doktora Tezi,Atatürk Üni. Sos. Bilm. Ens. Erzurum, 1998.

GÖKSU,Melek, Şerefeddin Hatıroğlu ve Moğollara Karşı İsyanı,Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Selçuk Üni. Sos. Bilm. Ens. Konya, 2000.

GÜLDAL,Fatih,Fetihten Osmanlılara Kadar Sinop Şehri Tarihi,Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi,Marmara Üni.Türkiyat Araş. Ens,İstanbul,2003.

GÜN, Recep,Anadolu Selçuklu Dönemi Konya Yazı Kullanımı, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, On Dokuz Mayıs Üni. Sos. Bilm. Ens. Samsun,1999.

GÜNEL,M,Eski Van Kent Dokusu Üzerine Bir Deneme, Basılmamış Yüksek Lisans Tezi,Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilm.Ens.,Van,1993.

GÜNDÜZ, Sema, Osmanlı Beyliği Mimarisinde Selçuklu Geleneği, Yayınlanmamış Doktora Tezi, Hacettepe Üniversitesi Sos. Bilm. Ens., Ankara, 2006.

GÖRÜR, Muhammed, Anadolu Selçuklu ve Beylikler Döneminde Aksaray Şehri, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Hacettepe Üni. Sos. Bilm. Ens. Ankara, 1991.

İLBOĞA, Leyla, Bir Türkiye'de Selçuklu Veziri: Fahredin Ali (Sahip Ata), Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Ankara Üniversitesi Sos. Bilm. Ens. Ankara, 2005.

İPEKOĞLU(ACAR), Başak, Buildings with Combined Functions in Anatolıan Seljuk Architectue (An Evaluation of Design Principles, Past and Presents Functions), Yayınlanmamış Doktora Tezi, ODTÜ Fen Bilm. Ens. Ankara, 1993.

KARA,Kemal, Türkiye Selçuklu Devleti'nin Siyasi ve Sosyal Yapısı Üzerine Bir İnceleme(El Evamirul Ala'iye Fi'l Umuri'l Ala'iye Göre), Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Fırat Üni. Sos. Bilm. Ens. Diyarbakır,2002.

KARA,Seyfullah, Anadolu Selçuklularında Din ve Din Kurumları, Yayınlanmamış Yüksek Doktora Tezi, Atatürk Üni. Sos. Bilm. Ens. Erzurum, 2002.

KARAAĞAÇ, Abdullah, Denizli-Gümüşsuyu ve Işıklı'daki Türk Eserleri, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Selçuk Üni. Sos. Bilm. Ens. Konya,1992.

KARAKÖY, Güzin, Aksaray Çevresinde Selçuklu Dönemi Kervansarayları, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Sos. Bilm. Ens. Çanakkale, 2005.

KAYA,Abdullah, Anadolu Selçuklu-Bizans İlişkileri, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Selçuk Üni. Sos. Bilm. Ens. Konya, 1998.

KESİK, Muharrem, Cenabi Mustafa Efendinin el-Aylemü'z zahir fi ahvalü'l ve'l Cevahir Adlı Eserinin Anadolu Selçukluları ile İlgili Kısmının Tenkitli Metin Neşri, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi,İstanbul Üni. Sos. Bilm. Ens. İstanbul, 1994.

KESKİN,Yıldız, Malatya Ulu Camii'nin Asli Hali ve Türk Mimarisindeki Yeri, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi,Gazi Üni. Sos. Bilm. Ens. Ankara,1992.

KOCABIYIK,Seyfullah, Sivas'ta Selçuklu Medrselerinde Yer Alan Kitabeler, Yayınlanmamış Lisans Tezi,Erciyes. Üni. Sos. Bilm Ens. Kayseri,2002.

KOPAR, Metin, Anatolıan in Time of Mongols Captured, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Fırat Üni. Sos. Bilm Ens. Diyarbakır,1999.

KOYUNCUOĞLU,Serpil,Anadolu Selçuklu Dönemi Türk Kültür Hayatı, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Süleyman Demirel Üni. Sos. Bilm. Ens. Isparta, 2002.

KULAĞUZ,Bülent Nuri,Muş ve Çevresindeki Türk Mimari Eserleri, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi,Yüzüncü Yıl Üni.Sos.Bilm.Ens.Van,1997.

KUNT,Halil İbrahim, Konya Selçuklu Portallerinde Geometrik ve Mukarnas TezyinatıYayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Selçuk Üni. Sos. Bilm. Ens. Konya, 1998.

KUŞÇULAR,Kani, Amasya Kenti'nin Fiziksel Yapısının Tarihsel Gelişimi, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi,İ.T.Ü Fen Bilm. Ens. İstanbul,1994.

KÜÇÜKKÖROĞLU,Kazım,Alaeddin Keykubad I. Dönemi Camilerinde Çini Kullanımı, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Selçuk Üni. Sos. Bilm. Ens. Konya, 2003.

OKÇUOĞLU,Tarkan, Anadolu Selçuklu Mescitlerinde Kubbeye Geçiş Alanının Değerlendirilmesi, İstanbul Üni. Sos. Bilm. Ens. İstanbul,1995

ORAK,Sabahat, Anadolu Selçuklu Devletinde İkbal Devri I. Alaeddin Keykubad Dönemi , Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Celal Bayar Üni. Sos. Bilm. Ens. Manisa,2002

ÖNAL,Ebul Faruk, Türkiye Selçukluları Zamanında Antalya, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Marmara Üni. Sos. Bilm. Ens. İstanbul, 1990.

ÖNGÜL,Ali, Müneccim Başı Ahmed Dede'nin Camiü'd-Düvel 'inin Tenkitli Metin Neşri ve Tercümesi (Selçuklular ve Anadolu Beylikleri ), Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Üni. Edebiyat Fakültesi Tarih Bölümü Ortaçağ Tarihi Anabilim Dalı, İstanbul, 1986.

ÖZAKIN, Rabia, 13. Yüzyıl Tek Kubbeli Anadolu Selçuklu Mescidleri, (Basılmamış Doktora Tezi), Yıldız Teknik Üni. Fen Bilimleri Ens. İstanbul, 1995.

ÖZBEK,Yıldıray, Şıhlı Kasabasında Bulunan Türk Mimarlık Eserleri, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Hacettepe Üni. Sos. Bilm. Ens. Ankara, 1991.

ÖZBEK,Süleyman, Türkiye Selçukluları-Eyyubi İlişkileri, Doktora, Ankara Üni. Sos. Bilm. Ens. Ankara, 1995.

ÖZCAN,Özlem, Ahlat Anadolu Selçuklu Mezar Anıtlarının Çizgisel Analizi, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Anadolu Üni. Sos. Bilm. Ens. Eskişehir 1993.

ÖZCAN, Koray, Anadolu'da Selçuklu Dönemi Yerleşme Sistemi ve Kent Model(ler)i, Yayınlanmamış Doktora Tezi, Selçuk Üniversitesi Fen Bilm. Ens., Konya, 2005.

ÖZKAHRAMAN,Mine, Anadolu Selçuklu Mimarisinde Kemerlerin Analatik İncelenmesi, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Yıldız Teknik Üni. Fen. Bilm. Ens. İstanbul, 1994.

ÖZTÜRK, Şehabbettin, Van Ahlat ve Adilcevaz'daki Tarihi Camilerin Röleve Proje Çalışmaları, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Yüzüncü Yıl Üni. Sos. Bilm. Ens. Van, 1996.

ÖZYURT, Osman, Konya ve Çevresindeki Tarihi Su Sarnıçları, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Selçuk Üniversitesi Sos. Bilm. Ens., Konya, 1988.

PARLA,Canan, I. Alaeddin Keykubad Dönemi Yapılarında Biçim ve Estetik (3 cilt), Yayınlanmamış Doktora Tezi Hacettepe Üni. Sos. Bilm. Ens. Ankara, 1997.

SALMAN,Fikri, Başlangıcından Sonuna Kadar Anadolu Selçukluları Türklerde Kıyafet Biçimleri, Yayınlanmamış Doktora Tezi, Atatürk Üni. Sos. Bilm. Ens. Erzurum,2005.

SAMUR,Tahsin, Akşehir'deki Türk Mimari Eserleri, Yayınlanmamış Doktora Tezi, Selçuk Üni. Sos. Bilm. Ens. Konya, 1990.

SAV, Hasan, 1240-1256 Yılları Arasında Anadolu Selçuklu Moğol İlişkileri, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Selçuk Üni. Sos. Bilm. Ens. Konya, 1999.

SEÇGİN,Nuri, Tokat ve İlçeleri Mimari Eserleri, M.S.Ü.G.S.Ü Sos. Bilm. Ens. İstanbul,1997

SİMUR,Tahsin, Ilgın'daki Türk Devri Yapıları, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Selçuk Üni. Sos. Bilm. Ens. Konya,1990.

SOLMAZ,Gürsoy, Selçuklular'dan Osmanlılara Gence, Yayınlanmamış Doktora Tezi,Atatürk Üni. Sos. Bilm. Ens. 1997.

SOYSAL,Ayşe Asude, 12. 13. yy'da İran Kültürünün Anadolu'ya Nüfuzu:Anadolu Selçukluları Üzerinde İran Tesirleri, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Hacettepe Üni. Sos. Bilm. Ens. Ankara, 1999.

SÖNMEZ,Selami, Anadolu'daki Selçuklular ve Beylikler Dönemi Medreseleri, Doktora Tezi, Atatürk Hacettepe Üni. Sos. Bilm. Ens. Ankara,1992.

SULTAN,Salim Koca, I. İzzeddin Keykavus Zamanında Türkiye Selçuklu Devleti (1211-20), Doktora Tezi, Ankara Üni. Sos. Bilm. Ens. Ankara,1989.

ŞAHİN,M. Kemal, Anadolu Selçuklu Camilerinin Çözümlemeli Plan İrdelemesi, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Atatürk Üni. Sos. Bilm. Ens. Erzurum, 1995.

ŞAHİN,Pırıl, Anadolu Selçuklu Dönemi Konya Yapılarında Taş ve Tuğla Süsleme,
Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Atatürk Üni. Sos. Bilm. Ens. Erzurum,1999.

ŞANLI,Nazım, Kayseri'deki Mescidler, Yüksek Lisans Tezi,Erciyes Üni. Sos. Bilm. Ens. Kayseri,1999.

ŞENTÜRK,Ahmet,Anadolu Selçukluların'nın Yaşayış Biçimlerine ve Sanatlarına Genel Bir Bakış, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi,Marmara Üni. Sos. Bilm. Ens. 1991.

TANRIKORUR, Bahrihüda; Türkiye Mevlevihanelerinin Mimari Özellikleri, (Basılmamış Doktora Tezi) Selçuk Üni. Sos. Bilm. Ens. Konya, 2000.

TAŞCI, Aydın, Bayburt'ta Türk İslam Devri Dini Mimari, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Atatürk Üni. Sos. Bilm. Ens. Erzurum,1997.

TAZEFİDAN, Tahsin, Anadolu Selçuklu Yapılarının Mimari ve Strüktürel Analizi, Yüksek Lisans Tezi, Gazi Üni. Sos. Bilm. Ens. Ankara,1998.

TEKİNALP GÖNÜL, Avanos ve Gülşehir'de Türk Mimarisi,Yayınlanmamış Lisans Tezi,İ.Ü.E.F. Sanat Tarihi Bölümü, İstanbul,1971.

TUNCOKU, Selim Sarp, Characterization Of Masonory Mortars Used in Some Anatolıan Monument in Konya, Beyşehir and Akşehir (Beyşehir ve Akşehir'deki Bazı Anadolu Selçuklu Yapılarında Kullanılan Harc Özellikleri), Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, ODTÜ Fen Bilm. Ens. Ankara,2001.

TÜYSÜZ,Cem, Selçuklular Döneminde Azerbeycan, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Atatürk Üni. Sos. Bilm. Ens. Erzurum,1997.

UĞURLU,Kamil,Anadolu Selçuklularında Mesken Tiplerinin Gelişmesi, Yayınlanmamış Doktora Tezi, İstanbul Üni. Sos. Bilm. Ens. İstanbul, 1983.

URAK,Gediz, Amasya'nın Türk Devri Şehir Dokusu ve Yapılarının Analiz ve Değerlendirilmesi (2 Cilt), Yayınlanmamış Doktora Tezi,Gazi Üni. Sos. Bilm. Ens. Ankara,1994.

UYUMAZ,Emine, Sultan I. Alaeddin Keykubad Devri Selçuklu Tarihi (1120-1237), Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, M.S.G.S.Ü. .Sos. Bilm. Ens. İstanbul,1997.

ÜNSÜR,Nevin, Konya Yöresi 13. yy. �ın İlk Yarısındaki Selçuklu Rumi Motifleri (Mimaride Çini ve Taş İşçilği), Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Marmara Üni. Sos. Bilm. Ens. İstanbul, 1994.

ÜREMİŞ,Ali, Anadolu Selçukluları'nda Tasavvufi Hareketler, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, İnönü Üni. Sos. Bilm. Ens. Malatya, 1996.

ÜREMİŞ,Ali, Türkiye Selçukluları'nın Doğu Anadolu Siyaseti, Yayınlanmamış Doktora Tezi, İnönü Üni. Sos. Bilm. Ens. Malatya,2001.

YASA,Azize, Anadolu Selçuklularında Türk İslam Şehri Olarak Konya(3 cilt), Yayınlanmamış Doktora Tezi, Hacettepe Üni. Sos. Bilm. Ens. Ankara,1996.

YAVAŞ,Alptekin, Ortaçağ Konut Mimarisi Üzerine Bir Araştırma:Anadolu Selçuklu Köşkleri, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Ankara Üni. Sos Bilm. Ens. Ankara, 2000.

YILDIRIM,Mahmut, II. Gıyaseddin Keyhüsrev Devri, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi,Niğde Üni. Sos. Bilm. Ens. Niğdei 1998.

YILDIRIM,Mustafa, Konya'da Son Asırda Kaybolan Bazı Selçuklu Yapıları, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi,Selçuk Üni. Sos. Bilm. Ens. Konya, 1997.

YILDIZ,Filiz,Anadolu Selçukluları'nın Uluborlu Denizli Uç Beyliği ,Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Selçuk Üni. Sos. Bilm. Ens. Konya,2000.

YILMAZ,Leyla, Antalya:Ortaçağ Türk Şehrinin Mimarlık Mirası ve Şehir Dokusunun 16. yy Sonuna Kadar Gelişimi (Bir Ortaçağ Arkeolojisi Surveyi), Yayınlanmamış Doktora Tezi, Ankara Üni. Sos. Bilm. Ens. Ankara, 1997.

YILMAZ,Meliha Anadolu Selçuklu Saray ve Köşklerinde Kullanılan Figürlü Çinilerin Resim Sanatı Açısından İncelenmesi, Yayınlanmamış Doktora Tezi,Gazi Üni. Sos. Bilm. Ens. Ankara, 1999.

Anadolu Selçuklu Devleti Kaynakça

2010-09-01T05:24:00.000-07:00

KSARAYLI Mehmed oğlu Kerimüddin Mahmud, Müsamere tül-Ahbâr. MoğollarZamanında Türkiye Selçukluları Tarihi , neşr. O. Turan, Ankara, 1994.

ALTINSAPAN, Erol - PARLA Canan, Eskişehir Selçuklu ve Osmanlı Yapıları 1, Anadolu Üniversitesi Yay., Eskişehir, 2004.

ALTUN, Ara, Ortaçağ Türk mimarisinin Anahtarı İçin Bir Özet, İstanbul, 1988.

ANNA COMMENA, Alexiad. Anadolu�da ve Balkan Yarımadası�nda İmparator Alexias Döneminin Tarihi. Malazgirt Sonrası, çev. B. Umar, İstanbul, 1996.

ANONİM, Selçuknâme, Yay. F. N .Uzluk, Ankara, 1952.

ARIK, Oluş, Bitlis Yapılarında Selçuklu Rönesansı, Ankara, 1971.

ARIK, Rüçhan, Kubadabad, Türkiye İş Bankası, İstanbul, 2000.

ARTUK, İ.-ARTUK, C, İstanbul Arkeoloji Müzeleri Teşhirdeki İslami Sikkeler Kataloğu I, İstanbul, 1971.

ARTUK, İ.-ARTUK, C, İstanbul Arkeoloji Müzeleri Teşhirdeki İslami Sikkeler Kataloğu II, İstanbul, 1971.

ASLANAPA, Oktay, Anadolu'da İlk Türk Mimarisi, Başlangıcı ve Gelişmesi, Atatürk Kültür Merkezi Yayını, Ankara, 1991.

ASLANAPA, Oktay, Selçuklu Sanatı Bibliyografyası, İstanbul, 1971.

ASLANAPA, Oktay, Anadolu Türk Çini ve Keramik Sanatı, İstanbul, 1965.

ASLANAPA, Oktay, Türk Halı Sanatı, İstanbul, 1971.

ASLANAPA, Oktay, Türk Halı Sanatının Bin Yılı, İstanbul, 1987.

ASLANBAY, Muhittin, Seyyid Battal Gazi�nin Hayatı ve Bazı Menkıbeleri, Eskişehir, 1953.

AYGEN, Mehmet Sadettin, Afyonkarahisar Camileri, Ankara, 1973.

ASLANBAY, Muhiddin, Seyyid Battal Gazi'nin Hayatı ve Bazı Menkıbeleri, Eskişehir,
1953.

BAKIRER, Ömür, Selçuklu Öncesi ve Selçuklu Dönemi Anadolu Mimarisinde Tuğla Kullanımı, Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Ankara, 1981.

BAKIRER, Ömür, Onüçüncü ve Ondördüncü Yüzyıllarda Anadolu Mihrabları,
Türk Tarik Kurumu, Ankara, 1976.

BALIVET, Michel, Ortaçağ'da Türkler, çev: Ela Güntekin, Alkım Yay., İstanbul, 2005.

BAYBURTOĞLU, Zafer, Anadolu'da Selçuklu Dönemi Yapı Sanatçıları, Erzurum, 1993.

BAYKARA, Tuncer, Anadolu'nun Selçuklular Devrindeki Sosyal ve İktisadi Tarihi
Üzerinde Araştırmalar, Ege Üniversitesi, İzmir, 1990.

BAYKARA, Tuncer, Türkiye Selçukluları Devrinde Konya, Kültür ve Turizm Bakanlığı, Ankara, 1985.

BAYKARA, Tuncer, Denizli Tarihi, İstanbul, 1969.

BAYKARA, Tuncer, I. Gıyaseddin Keyhüsrev (1164-1211), Ankara, 1997.

BAYRAM, Mikail, Fatma Bacı ve Bacıyan-ı Rum (Anadolu Bacıları Teşkilatı), Konya, 1994.

BAYRAM, Mikail, Türkiye Selçukluları Üzerine Araştırmalar, Kömen Yay., 2003.

BEKTAŞ, Cengiz, Selçuklu Kervansarayları Korumaları, Kullanımları Üzerine Bir
Öneri, Yapı Endüsti Merkezi Yay., İstanbul, 1999.

BEYGU, Abdürrahim Şerif, Erzurum: Tarihi, Anıtları, Kitabeleri, İstanbul, 1936.

BEYSANOĞLU, Şevket, Abideleri ve Kitâbeleri ile Diyarbakır Tarihi, I, Ankara, 1987.

BİLGET, N. Burhan, Sivas Anıt Mezarları, Kültür Bakanlığı, Ankara, 1993.

BİLGET, B. Sivas�ta Buruciye Medresesi, Ankara, 1991.

BİLGET, N. Burhan, Gök Medrese, Kültür Bakanlığı Yay., Ankara, 1989.

BEDİÜZZEMAN, Firüzanfer, Mevlâna Celâleddîn, Çev. F.N. Uzluk, İstanbul, 1963.

BORAN, Ali, Anadolu'daki İç Kale ve Mescidleri, Türk Tarih Kurumu, Ankara, 2001.

BUTAK, B. XI, XII, XIII Yüzyıllarda Resimli Türk Paraları, İstanbul, 1947.

BÜYÜKYILDIRIM, G. Antalya Bölgesi Tarihi Su Yapıları, Ankara, 1994.

CANTAY, Gönül, Anadolu Selçuklu ve Osmanlı Darüşşifaları, Atatürk Kültür Merkezi, Ankara, 1992.

CAHEN, Claude, Osmanlılardan Önce Anadolu'da Türkler, çev. Y.Moran, İstanbul,1979.

CAHEN, Claude, Türklerin Anadolu�ya İlk Girişi (XI. yüzyılın ikinci yarısı), çev. Y. Yücel-B.Yediyıldız, Ankara, 1992.

CAHEN, Claude, The Formation of Turkey; The Seljukid Sultanate of Rum: Eleventh to Fourteenth Century, London, 2001.

ÇAĞATAY, Neşet, Bir Türk Kurumu Olan Ahilik, 2.Basım, Konya, 1981 (Ankara 1974).

ÇAĞATAY, Neşet, Mevlâna Devri Selçuk Türklerinin Politik ve Sosyo-EkonomikSorunları, Ankara, 1985.

ÇULPAN, Cevdet, Türk Taş Köprüleri (Ortaçağ'dan Osmanlı Devri Sonuna Kadar), Türk Tarih Kurumu, Ankara 2002.

ÇAL, Halit, Niksar'da Türk Eserleri, Ankara, 1989.

ÇAL, Halit, Niğde Şehrindeki Ahşap Tavanlı Camiler ve Mescitler, T.C. Kültür Bakanlığı, Ankara, 2000.

ÇİFTÇİ, Fazıl, Kastamonu Camileri-Türbeleri ve Diğer Tarihi Eserleri, Türkiye Diyanet Vakfı, Ankara, 1995.

DANIK, Ertuğrul, Ortaçağ'da Harput, Kültür Bakanlığı, Ankara, 2001

DEMİR, Mustafa, Türkiye Selçukluları ve Beylikler Devrinde Sivas Şehri, Sakarya
Kitabevi, Sakarya 2005.

DEMİR, Necati, Danişmend Gazi Destanı, Hece Yay., Ankara, 2006.

DEMİR, Necati - ERDEM, Mehmet Dursun, Battal Gazi Destanı, Ankara, 2006.

DEMİRALP, Yekta, Akşehir ve Köylerindeki Türk Anıtları, Kültür Bakanlığı, Ankara, 1996.

DEMİREL, Ömer, Sivas Şehir Hayatında Vakıfların Rolü, Türk Tarih Kurumu, Ankara, 2000.

DEMİREL, Ömer, Osmanlı Vakıf - Şehir İlişkisine Bir Örnek: Sivas Şehir Hayatında Vakıfların Rolü, Türk Tarih Kurumu, Ankara, 2000.

DEMİRKENT, Işın, Türkiye Selçuklu Hükümdarı Sultan I. Kılıç Arslan, Türk Tarih
Kurumu, Ankara, 1996.

DENKTAŞ, Mustafa, Kayseri'deki Su Yapıları (Çeşmeler, Hamamlar), Kıvılcım Yay.,
Kayseri, 2000.

DOĞANBAŞ, Muzaffer, Mumyalama Sanatı ve Anadolu Mumyaları,

DOĞANBAŞ, Muzaffer, Sanatsal ve Kültürel Boyutlarıyla Amasya,

DURUKAN, Aynur - ÜNAL, Melike Sultan, Anadolu Selçuklu Dönemi Sanatı
Bibliyografyası, Atatürk Kültür Merkezi, Sayı:86, Ankara, 1994.

ECER, A. Vehbi, XIII. ve XIV. Yüzyıllarda Kayseri Kültür ve Tarihi, İlahiyat Bilimleri Araştırma Vakfı, Kayseri, 1996.

ELDEM, Halil Edhem, Niğde Klavuzu, İstanbul, 1936

AHMED EFLAKİ, Ariflerin Menkıbeleri, Kabalcı Yay,. İstanbul, 2006.

ERDEMİR, Yaşar, Karatay Medresesi, Çini Eserleri Müzesi, T.C. Konya Valiliği İl Kültür Müdürlüğü, Konya, 2001.

ERDMANN, Kurt, Das Anatolische Karavansaray des 13. Jahrhunderts, I, Berlin, 1961.

ERDMANN, Kurt-Hanna ERDMANN, Das Anatolische Karavansaray des 13. Jahrhunderts, II-III, Berlin, 1976.

ERKİLETLİOĞLU, Halit, Kayseri Tarihi (En Eski Zamandan Osmanlılar'a Kadar),
İl Kültür Müdürlüğü, Kayseri, 1993.

ERKOÇ, Ethem, Yirmibirinci Yüzyılda Çorum İli ve İlçeleri, Çorum, 2001.

FIHİ MA FIH, Mevlâna Celâleddin Rumî, İz Yay., İstanbul, 2006

GABRIEL, Albert, Niğde Türk Anıtları, çev. Ahmed Akif Tütenk, Ankara, 1962.

GABRIEL, Albert, Monuments Turcs D' Anatolie Kayseri - Niğde, Arkeoloji ve Sanat Yay., İstanbul,

GABRIEL, Albert, Kayseri Türk Anıtları, çev. Ahmed Akif Tüfenk, Ankara, 1954.

GÖDE, Kemal, Tarih İçinde Kayseri, Erciyes Üniversitesi Yay.:12, Kaeyseri, 1991.

GÖLPINARLI, Abdülbaki, Mevlâna Celâleddin, İstanbul, 1953.

GÖLPINARLI, Abdülbaki, Mevlâna Celâleddin Mektuplar, İnkılap Yayınevi,İstanbul 1999.

GÜLENSOY, Tuncer, Orhun'dan Anadolu'ya Türk Damgaları, Türk Dünyası
Araştırmaları Vakfı, İstanbul, 1989.

HEYD, Wilhelm von, Yakın - Doğu Ticaret Tarihi, çev. E.Z. Karal, Ankara 1975.

HUART, Clement, Mevleviler Beldesi Konya, Tercüman 1001 Temel Eser, İstanbul, 1978.

İBN BİBİ, Tarih-i Âl-i Selçuk, neşr. T. Houtsma, Leiden 1902.

İBN BİBİ, Anadolu Selçukî Devleti Tarihi, M. N. Gencosman, Ankara 1941.

İBN BİBİ, El-Evamirü'l-Alâ'iye fî'l- Umuri'l-'Alâ'iye ( Selçuknâme), Kültür
Bakanlığı, Ankara, 1996.

İLTER, Fügen, Osmanlılar'a Kadar Anadolu Türk Köprüleri, Karayolları Genel Müdürlüğü Matbaası, Ankara, 1978.

KARA, Seyfullah, Selçuklular'ın Dini Serüveni (Türkiye'nin Dini Yapısının Tarihsel Arka Planı, Şema Yayınevi, İstanbul, 2006.

KARAMAĞARALI, Beyhan, Ahlat Mezar Taşları, Kültür Bakanlığı/1394, Ankara 1992.

KARPUZ, Haşim, Erzurum'da Türk İslam Yapıları, Ankara, 1976.

KARPUZ, Haşim, Türk Kültür Varlıkları Envanteri Konya, TTK, Ankara, 2009.

KARPUZ, Haşim, Türk Kültür Varlıkları Envanteri Karaman, TTK, Ankara, 2009.

KAYMAZ, Nejat, Pervâne Mu'inü'd-din Süleyman, Ankara, 1970.

KIENITZ, Friedrich Karl, Eski Türk Köprüleri (Anadolu ve Güneydoğu Avrupa'da
Selçuk ve Osmanlı Kültürünün Şaheserleri), çev. A.Bayar, Ankara, 1965.

KONUŞ, Fazlı, Selçuklular Bibliyografyası, Çizgi Kitabevi, Konya 2006.

KONYALI, İbrahim Hakkı, Abideleri ve Kitabeleri ile Niğde AKSARAY TARİHİ
1.CİLT, Fatih Yayınevi, İstanbul, 1974.

KONYALI, İbrahim Hakkı, Abideleri ve Kitabeleri ile Niğde AKSARAY TARİHİ
2.CİLT, Fatih Yayınevi, İstanbul, 1974.

KONYALI, İbrahim Hakkı, Abideleri ve Kitabeleri ile Niğde AKSARAY TARİHİ
( VE ORTAKÖY TARİHİ), Fatih Yayınevi, İstanbul, 1975.

KONYALI, İbrahim Hakkı, Abideleri ve Kitabeleri ile Konya Tarihi, Konya, 1964.

KONYALI, İbrahim Hakkı, Abideleri ve Kitabeleri ile Erzurum Tarihi, İstabul, 1960.

KONYALI, İbrahim Hakkı, Ankara Camileri, İstanbul, 1978.

KONYALI, İbrahim Hakkı, Alanya (Alâiyye), İstanbul, 1946.

KONYALI, İbrahim Hakkı, Nasreddin Hoca Şehri Akşehir, İstanbul, 1945.

KUBAN, Doğan, Batıya Göçün Sanatsal Evreleri (Anadolu'dan Önce Türklerin Sanat Ortaklıkları), Cem Yayınevi, İstanbul, 1993.

KUBAN, Doğan, Selçuklu Çağında Anadolu Sanatı, Yapı Kredi Yay., İstanbul, 2002.

KUBAN, Doğan, Anadolu Türk Mimarisi Tarihi, İstanbul, 1955.

KURAN, Aptullah, Anadolu Medreseleri, I, Ankara,1969.

KURNAZ, Cemal, Anadolu'da Orta Asyalı Şairler, Kültür Bakanlığı, Ankara, 1997.

KUŞ, Ahmet - DIVARCI, İbrahim - ŞİMŞEK, Feyzi, Konya ve İlçelerindeki Selçuklu
Eserleri Fotoğraf Albümü, Selçuklu Belediyesi Kültür Yayınları:15, Konya, 2004.

KUŞ, Ahmet - DIVARCI, İbrahim - ŞİMŞEK, Feyzi, Konya'daki Beylikler Dönemi Eserleri Fotoğraf Albümü, Selçuklu Belediyesi Kültür Yayınları:16, Konya, 2005.

KÜHNEL, Ernst, Conia, II, London, 1931.

KARAHAN, Atalay, Tarihi Eserleriyle Niksar, Ankara, 1976.

KARAHAN, Atalay, Niksar'da Görülecek - İncelenecek Tarihi Eserler, (Basım yeri yok) 1976.

LLOYD, Seton- RICE , David Storm, Alanya (Ala'iyya), çev. N.Sinemoğlu, Ankara, 1964.

McEVEDY, Colin, Ortaçağ Tarih Atlası, Sabancı Üniversitesi Yay., İstanbul, 2004.

MERÇİL, Erdoğan, Türkiye Selçuklularında Meslekler, Türk Tarih Kurumu, Ankara, 2000.

Mevlâna Celâled-din Rûmi, Mektuplar, çev.-haz. A.Gölpınarlı, İstanbul, 1963.

Mevlâna Celâled-din Rûmi, Mesnevi, çev. V. İzbudak, 6 Cilt, İstanbul, 1966.

Mevlâna Celâled-din Rûmi, Dîvan-ı Kebîr, haz. A.Gölpınarlı, 7 Cilt, Eskişehir, 1992.

MÜBAREK, Galip, Ankara Mescidleri ve Camileri, İstanbul, 1941.

MÜLAYİM, Selçuk, Anadolu Türk Mimarisinde Geometrik Süslemeler - Selçuklu Çağı Ankara, 1982.

MÜLAYİM, Selçuk, Değişimin Tanıkları (Ortaçağ'da Türk Sanatında Süsleme ve
İkonografi), Kaknüs Yay., İstanbul, 1999.

OCAK, Ahmet, Selçukluların Dini Siyaseti, Tarih ve Tabiat Vakfı, İstanbul, 2002.

OCAK, Ahmet, Türk - İslam İnançlarında Hızır yahut Hızır İlyas Kültü, Kabalcı Yay., İstanbul, 2006.

ÖGEL, Semra, Anadolu'nun Selçuklu Çehresi, Akbank, İstanbul, 1994.

ÖGEL, Semra, Anadlu Selçukluları'nın Taş Tezyinatı, Türk Tarik Kurumu, Ankara, 1987.

ÖGEL, Semra, Anadolu Selçuklu Sanatı Üzerine Görüşler, İstanbul, 1986.

ÖNDER, Mehmet, Yurtdışı Müzelerinde Türk Eserleri, Kültür Bakanlığı Yay.: 1095/1989.

ÖNDER, Mehmet, Konya Rehberi, Konya, 1950.

ÖNKAL, Hakkı, Anadolu Selçuklu Türbeleri, Atatürk Kültür Merkezi Yay., Sayı:91,
Ankara, 1996.

ÖNEY, Gönül, Anadolu Selçuklu Mimari Süslemesi ve El Sanatları, İş Bankası, Ankara, 1992.

ÖNEY, Gönül, Ankara'da Türk Devri Dini ve Sosyal Yapıları, Ankara, 1971.

ÖNEY, Gönül, Ankara Arslanhane Camii, Ankara, 1990.

ÖNGE, M. Yılmaz, Anadolu'da XII-XIII. Yüzyıl Türk Hamamları, Vakıflar Genel
Müdürlüğü Yay., Ankara, 1995.

RAMSAY, W. M., Anadolu'nun Tarihi Coğrafyası, Milli Eğitim Basımevi, İstanbul, 1960.

RICE, Tamara Talbot, The Seljuks in Asia Minor, London, 1961.

RIEFSTAHL, Rudolf, Turkish Architecture in Southwestern Anatolia, Cambridge, 1931.

SARRE, Friedrich, Konya Köşkü, Türk Tarih Kurumu, Ankara, 1989.

SARRE, Friedrich, Küçükasya Seyahati, Berlin, 1986.

SARIKAYA, Mehmet Saffet, XII-XIV. Asırlardaki Anadolu'da Fütüvvetnamelere Göre Dini İnanç Motifleri, T.C. Kültür Bakanlığı, Ankara, 2002.

SATOĞLU, Abdullah, Kayseri Ansiklopedisi, Kültür Bakanlığı, Ankara, 2002.

SEVGEN, Nazmi, Anadolu Kaleleri, I, Doğuş Ltd. Şirketi Matbaası, Ankara, 1959.

SEVİM, Ali, Anadolu'nun Fethi Selçuklular Dönemi (Başlangıçtan 1086'ya Kadar), Türk Tarih Kurumu, Ankara, 1988.

SÖNMEZ, Zeki, Başlangıcından 16. Yüzyıla Kadar Anadolu Türk-İslam Mimarisinde Sanatçılar, Türk Tarih Kurumu, Ankara, 1995.

SÖZEN, Metin, Anadolu Kentleri, İstanbul, 1971.

SÖZEN, Metin, Anadolu Medreseleri, Selçuklu ve Beylikler Devri, 2.Cilt, İstanbul,
1970-72.

SÜMER, Faruk, Eshabü'l- Kehf (Yedi Uyurlar), Türk Dünyası Araştırmaları Vakfı,
İstanbul, 1989.

TABAK, Nermin, Ahlat Türk Mimarisi, İstanbul, 1972.

TİRYAKİ, Ahmet, Türkiye'de Yayınlanmış Türk ve İslam Sanatı Makaleler Bibliyografyası I "yarı periodikler 1943-1997", Gözen Yay, İstanbul, 2002.

TOUATI, Houari, Ortaçağ'da İslam ve Seyahat, Yapı Kredi Yay., İstanbul, 2004.

TUNCER, O. Cezmi, Anadolu Selçuklu Mimarisi ve Moğollar, (Basım yeri ve Tarihi Yok).

TURAN, Osman, Selçuklular Zamanında Türkiye Tarihi, İstanbul, 1971.

TURAN, Osman, Türkiye Selçukluları Hakkında Resmi Vesikalar Metin, Tercüme, ve Araştırmalar, Ankara, 1988 (2. Baskı).

TURAN, Osman, Selçuklular Zamanında Türkiye Siyasi Tarih Alp Arslan'dan Osman Gazi'ye (1071-1328), Boğaziçi Yay., İstanbul, 2002.

TURAN, Osman, Selçuklular ve İslamiyet, Ötüken Yayınevi, İstanbul, 2005.

ULUDAĞ, Süleyman, İslam Açısından Müzik ve Sema, Kabalcı Yayınevi, İstanbul, 2004.

UZLUK, Şehabettin, Kelûk Bin Abdullah, Konya, 1935.

UZUNOĞLU, Adelheid, Sinope,

ÜNAL, Rahmi Hüseyin, Diyarbakır İlindeki Bazı Türk-İslam Anıtları Üzerine Bir
İnceleme, Atatürk Üniversitesi Yay., Erzurum, 1975.

ÜNAL, Rahmi Hüseyin, Çifte Minareli Medrese (Erzurum), Kültür Bakanlığı Yay.,

YILMAZ, Leyla, Antalya (16.Yüzyılın Sonuna Kadar), Türk Tarih Kurumu, Ankara, 2002.

YİĞİTBAŞ, S. Sukuti, Eğirdir-Felekâbad Tarihi, İstanbul, 1972.

YİNANÇ, Mükrimin Halil, İbn Bibi Selçukname, Kitabevi, İstanbul, 2007

Kısaca Tarih Nedir?

2010-09-01T05:22:00.000-07:00

TARİH BİLİMİNE GİRİŞ

TARİHİN TANIMI: Tarih geçmiş zamanlarda yaşayan insan topluluklarının her türlü faaliyetlerini YER VE ZAMAN bildirerek, SEBEP-SONUÇ ilişkisi içinde anlatan bilim dalıdır.

TARİHİN KONUSU NEDİR? : Geçmiş zamanda yaşayan insan topluluklarının her türlü faaliyetidir.

TARİH ANLATIMINDA YER VE ZAMANIN ÖNEMİ NEDİR?
1)- Yer ve zamanın belirtilmesiyle olayın GERÇEK olup olmadığını anlarız.
2)- Olayın geçtiği yer ile olayın meydana geldiği zaman dilimi o olayın sebep ve sonuçlarını belirlememizde gereklidir. Çünkü o yerin iklimi, yaşam şartları, madenleri, o zaman içindeki nüfusu, o zaman içindeki toplumsal değerler olayın meydana geliş sebeplerini oluşturabilirler.

SEBEP-SONUÇ İLİŞKİSİNİN ÖNEMİ NEDİR?
Bütün olaylar bir zincirin halkalari gibi birbirine bağlidir. her olay kendisinden önceki olayın SONUCU, kendisinden sonraki olayın SEBEBİ'dir. Önceki olayı bilmezsek, sonraki olayı kavrayamayız.

OLAY NEDİR? OLGU NEDİR?
OLAY: İnsanları ilgilendiren sosyal, ekonomik, kültürel, dini ve benzeri alanlarda meydana gelen oluşumlardır.
OLGU: Oluşum süreci içinde ya da başka bir şeyin belirtisi olarak gözlemlenmiş olaylardan ibarettir. Örnek: Anadolu'nun Türkler tarafından fethi OLAY'dır. Anadolu'nun Türkleşmesi OLGU'dur.

TARİH FELSEFESİ NEDİR?: Tarihi tecrübeleri günümüz meselelerinin çözümü için yeniden yorumlamaya Tarih Felsefesi denir.

TARİHİN TASNİFİ(SINIFLANDIRILMASI)
1)- Zamana Göre Sınıflandırma: (Örnek: Ortaçağ tarihi,15. yüzyıl tarihi gibi...)
2)- Mekana(Yer) Göre sınıflandırma: (Örnek:Türkiye Tarihi,Avrupa tarihi gibi...)
3)- Konuya Göre Sınıflandırma: (Örnek: Tıp Tarihi, Sanat tarihi gibi...)

TARİHİ NEDEN SINIFLANDIRIYORUZ?
   Tarihi Zamana, Mekana ve Konuya göre sınıflandırmamızın nedeni öğrenmeyi,öğretmeyi,araştırmayı kolaylaştırmakdır.

TARİHİN YÖNTEMİ: Tarihi olayları araştıran bir tarihçi sırasıyla aşağıdaki yöntemleri uygular.
1)-KAYNAK ARAMA: Önce olayla ilgili kaynaklar aranır.
     Kaynaklar 2'ye ayrılır:
        1- Ana Kaynaklar(Birinci el kaynaklar): Olayın geçtiği döneme ait kaynaklardır.
        2- İkinci El Kaynaklar: Ana kaynaklardan yararlanılarak hazırlanan kaynaklardır. Ayrıca kaynakları YAZILI ve YAZISIZ kaynaklar diye de ikiye ayırabiliriz:
        1- Yazılı Kaynaklar: Kitabeler, fermanlar, kanunlar, mahkeme kayıtları, noterlik yazıları, gazeteler, dergiler vb...
        2- Yazısız(Sözlü) Kaynaklar: Evler, kaleler, tapınaklar, heykeller, silah, eşyalar, destanlar, efsaneler, fıkralar, atasözleri örf ve adetler vb...
2)- VERİLERİ TASNİF, TAHLİL VE TENKİT ETME:
        a)- Tasnif(Sınıflandırma): Elde edilen bilgiler zamana, mekana ve konuya göre tasnif edilir.
        b)- Tahlil(Analiz=İnceleme) : Kaynaklardan elde ettiğimiz bilgiler güvenilir mi? Karşılaştırma yapılarak bilgiler bu yönde incelenir.
        c)- Tenkit(Eleştiri): Elde edilen bilgilerin işe yarayıp yaramadığı, hangi bilgilerin kullanılacağı belirlenir.
3)- SENTEZ(BİRLEŞTİRME): Kaynaklardan elde edilen bilgiler düzenlenerek yazılması safhasıdır.

TARİHE YARDIMCI OLAN BİLİMLER:
1)- COĞRAFYA: Tarih olayın geçtiği YER'in fiziki ve beşeri özelliklerini coğrafyadan öğrenir.
2)- ARKEOLOJİ (Kazı Bilimi): Toprağın ve suyun altında kalmış olan tarihi eserleri ortaya çıkarır.
3)- KRONOLOJİ (Takvim Bilgisi): Tarihi olayların zamanlarını belirleyerek, meydana geliş sıralarını
      düzenler.
4)- PALEOGRAFYA: Eski yazıların okunmasını sağlayan bilim dalıdır.
5)- EPİGRAFYA (Kitabeler Bilimi): Taş, mermer gibi sert cisimler üzerine yazılan yazıları inceler.
6)- SOSYOLOJİ (Toplum Bilimi): Sosyal olayları inceler.
7)- ANTROPOLOJİ: Toplumların ırk yapılarını inceler.
8)- FİLOLOJİ (Dil Bilimi): Dilleri ve diller arasındaki bağları inceler.
9)- ETNOGRAFYA: Örf,adet, gelenek ve görenekleri inceler.
10)- DİPLOMATİK: Günümüze kadar gelmiş olan resmi belgeleri, fermanları vb. inceler.
11)- HERALDİK (Mühür bilimi): Resmi belgelerdeki mühür, arma ve özel işaretleri inceler.
12)- NÜMİZMATİK(Paralar bilimi): Eski Paraları inceler.

   Bunlardan başka tarihe yardımcı bilimler arasına felsefe, istatistik, psikoloji, astronomi, Tıp, kimya gibi bir çok bilimi katabiliriz.

                  ZAMAN VE TAKVİM

TAKVİM NEDİR?: Takvim zamanı günlere, aylara, yıllara bölme metodudur.

   NOT: İnsanlar zamanı ölçerken ölçü aracı olarak Güneşi ve Ay'ı kullanmışlardır.

   AÇIKLAMA: Güneşi kullananlar dünyanın güneş etrafında bir tam dönüşünü esas almışlardır. (365 gün 6 saat) Bu şekilde oluşturulan takvimlere GÜNEŞ TAKVİMİ diyoruz. Ay'ı kullananlar ise Ayın Dünya etrafında 12 kez dönmesini (12 x 29.5 =354) esas almışlardır. Bu şekilde oluşturulan takvimlere AY TAKVİMİ diyoruz.

      NOT: Tarihte ilk GÜNEŞ TAKVİMİ'ni MISIRLILAR, ilk AY TAKVİMİ'ni SÜMERLER oluşturmuşlardır.

   AÇIKLAMA: Her toplum kendi takvimini oluştururken kendileri için önemli saydıkları bir günü BAŞLANGIÇ olarak kullanmışlardır. Örnek: Romalılar Roma'nın kuruluşunu, Müslümanlar Hicreti, Hırıstiyanlar Hz.İsa'nın doğumunu gibi...

TÜRKLERİN KULLANDIKLARI TAKVİMLER:
1)- 12 HAYVANLI TÜRK TAKVİMİ: Türklerin kullandığı en eski takvimdir. Güneş yılını esas alır. Bu takvimde her yıl bir hayvan adıyla anılıyordu.
2)- CELALİ TAKVİM: Büyük Selçuklular zamanında Melikşah tarafından hazırlatılan bu takvim güneş yılına göre hazırlanmıştı.
3)- HİCRİ(HİCRET) TAKVİMİ: Ay yılını esas alır. Başlangıç olarak Hz. Muhammed'in Mekkeden Medine'ye hicret ettiği 622 yılını alır. Bugün Ramazan, mevlidler gibi dini günlerde bu takvimi kullanmaktayız.
4)- RUMİ TAKVİM: Osmanlı devletinde resmi ve mali işlerde kullanılmak üzere 19. yüzyıl başlarından itibaren yürürlüğe giren takvimdir. Güneş Yılını esas alır.
5)- MİLADİ(MİLAT) TAKVİMİ: 1926' dan itibaren kullandığımız takvimdir. Güneş yılını esas alır. Temeli Mısırlılar'a dayanır. İyon ve Yunanlılar kanalıyla Batıta aktarılmıştır. Romalılar Sezar zamanında JULYEN takvimi olarak düzenlemiş ve kullanmışlardır. Yeniçağda Papa XII.Gregor tarafından yeniden yapılan düzenlemelerle GREGORYAN TAKVİMİ olarak anılmıştır. Günümüzde ise Milat takvimi denilmektedir. Milat takvimi Hz. İsa'nın doğuşunu(sıfır) kronolojinin başlangıcı olarak kabul eder.

HİCRİ TAKVİMLE MİLADİ TAKVİM ARASINDAKİ FARKLAR NELERDİR?
     1)- Hicri Takvim AY yılını, Miladi Takvim GÜNEŞ yılını esas alır. Bu yüzden ikisi arasında 11 gün fark vardır.
     2)- Başlangıç tarihleri farklıdır. Hicri Takvimde başlangıç tarihi Hazreti Muhammed'in Mekke'den Medine'ye hicret ettiği tarih olan 622 yılıdır. Miladi Takvimde ise başlangıç Hz. İsa'nın doğum tarihi 0 yılıdır.

HİCRİ TAKVİMDEN MİLADİ TAKVİME ÇEVİRME İŞLEMİ
    SORU: Hicri 1340 yılını Miladiye çeviriniz.
              Hicri=1340     Miladi=?
          1340 ÷ 32 = 40,6 (Yaklaşık 41)

          1340 - 41 = 1299

          1299 + 622= 1921

MİLADİ TAKVİMDEN HİCRİ TAKVİME ÇEVİRME İŞLEMİ
   SORU: Miladi 1998 yılını Hicri takvime çeviriniz.
          Miladi=1998    Hicri=?
              1998 - 622 = 1376       1376 ÷ 33 = 41,7 (yaklaşık 42)    1376 +42   = 1418

RUMİ TAKVİMDEN MİLADİ TAKVİME ÇEVİRME İŞLEMİ:
SORU: Rumi 31 Mart 1325 , Miladi=?

      31 Mart 1325
   + 13       584          İki takvim arasında 13 gün
   ______________      584 yıl fark vardır.
      13 Nisan 1909

MİLADİ TAKVİMDEN RUMİ TAKVİME ÇEVİRME İŞLEMİ

   Miladi 29 Ekim 1923 , Rumi=?

      29 Ekim 1923
   - 13       584
_______________
      16 Ekim 1339

TARİH İLE YAZI ARASINDAKİ İLİŞKİ
   Tarih YAZI ile başlar. yazıdan önceki devirler hakkında sağlıklı bilgi edinmek zor olduğundan, bu dönemlere "Tarih Öncesi Devirler=Prehistorik Devirler" veya "Karanlık Çağlar" denir.

YAZI İLE İLGİLİ ÖNEMLİ BİLGİLER
*   Toplumlar ilk olarak resim yazısı kullanmışlardır.
*   İlk yazıyı Sümerler bulmuştur.(Çivi Yazısı)
*   Bugün kullandığımız alfabeyi, ilk olarak Fenikeliler kullanmış, onlardan Yunanlılar ve Romalılar alarak geliştirmişler ve böylelikle LATİN alfabesi ortaya çıkmıştır.
*   Yazı, Anadolu'ya ilk olarak ASURLULAR tarafından TUNÇ devrinde getirilmiştir.
*   Türk Tarihinin ilk yazılı eserleri GÖKTÜRK(ORHUN) KİTABELERİDİR.

ÇAĞLARIN BAŞLANGIÇ VE BİTİŞ TARİHLERİ NEYE GÖRE TESBİT EDİLMİŞTİR?
Tarihin zamana göre tasnifinde en önemli ayrım "çağlara ayırarak" incelemedir. Çağların başlangıç ve bitim tarihleri belirlenirken toplumların geniş çapta etkilendiği tarihi olaylar esas alınmıştır.
     İLKÇAĞ = Yazının bulunmasıyla(MÖ.3500) başlar, 375 yılındaki Kavimler göçüne kadar sürer.
     ORTAÇAĞ = 375 Yılındaki Kavimler Göçüyle başlar, 1453 yılında İstanbul'un Fethine kadar sürer.
     YENİÇAĞ = 1453'teki İstanbul'un fethiyle başlar, 1789'daki Fransız İhtilaline kadar sürer.
     YAKINÇAĞ = 1789'daki Fransız ihtilaliyle başlar, günümüze kadar sürer.

AÇIKLAMA: Zamanı çağlara bölmek yapay bir bölme işlemidir.
Mesela: İstanbul'un fethi, Avrupa ve Asyayı etkileyen önemli bir tarihi olaydır. Ancak bu olay o sırada Amerika ve Afrika kıtasında yaşayan insanları doğrudan etkilememiştir. Yine Mısır ve Mezopatamya'daki insanlar yazıyı kullanırlarken, dünyanın diğer bölgelerindeki insanlar ancak yüzlerce yıl sonra yazıyı kullanmışlardır.

TARİH ÖNCESİ DEVİRLER (PREHİSTORİK DEVİRLER)
   İnsanların varoluşundan yazının icadına kadar olan döneme denir. Tarih öncesi devirlerin birbirinden ayrılmasında kullanılan araç ve gereçlerin niteliğine bakılmıştır. Buna göre Tarih öncesi devirler şöyle ayrılır:
   1)-TAŞDEVRİ                            2)- KALKOLİTİK(TAŞ-BAKIR) DEVRİ        3)- TUNÇ DEVRİ
     a)- Eskitaş (Kabataş) Devri
     b)- Ortataş (Yontmataş) Devri
     c)- Yenitaş (Cilalı Taş) Devri

1)-TAŞDEVRİ:
   a) EskiTaş (Kabataş) Devri: Bu devri yaşayan insan toplulukları ilkel bir göçebe hayat sürmüşlerdir. Ağaç kovuklarında, mağaralarda ve nehir yataklarında yaşayan insanlar tabiatta hazır bulduklarıyla, avcılık ve balıkçılıkla geçinmişlerdir (Avcı ve toplayıcı).
      Türkiye'de Eski Taş Devri(MÖ.600.000-MÖ.10.000): Antalya'da Karain,Beldibi ve Belbaşı Mağaraları Anadolu'da bu döneme ait önemli merkezlerdir.
   b) Ortataş (Yontmataş) Devri: İnsanlığın toplayıcılık ve avcılıktan üretime geçiş yaptığı dönemdir. Hayvanlar evcilleştirilmiştir.
      Türkiye'de Ortataş Devri(MÖ.10.000-8000): Antalya'da Beldibi mağarası, Göller yöresinde Bardiz, Samsun'da Tekkeköy bu devre ait önemli merkezlerdir.
   c) Yenitaş (Cilalı Taş) Devri : Tarım hayatı başlamış,köyler kurularak yerleşik hayata geçilmiştir.
      Türkiye'de Yenitaş Devri(MÖ.8000- MÖ.5500): Diyarbakır'da Çayönü, Gaziantep'de Sakçagözü, Konya'da Çatalhöyük önemli merkezlerdir.

   NOT: İnsanlık tarihinin ilk yerleşim yeri olarak Konya Çatalhöyük kabul edilmektedir. İlk üretim yeri de Çayönü (Diyarbakır) kabul edilir.

2)- KALKOLİTİK(TAŞ-BAKIR) DEVRİ: Taş devrinin sonlarına doğru maden keşfedilmiştir. İlk kullanılan maden bakırdır.
      Türkiye'de Kalkolitik Devir(MÖ.5500-MÖ.2500): Çanakkale'de Truva, Burdur'da Hacılar, Yozgat'ta Alişar, Çorum'da Alacahöyük'dür.

3)- TUNÇ DEVRİ: Bu dönemde site denilen ilk yönetim örgütleri(devlet) oluşturulmuştur.
      Türkiye'de Tunç Devri(MÖ.2500- MÖ.1200):
       Anadolu'da üretim artmasına paralel olarak ticaret gelişmiş, toplumsal ilişkiler hızlanmıştır.
       Yazı Asurlu tüccarlar tarafından Türkiye'ye getirildi.

   NOT: Anadolu'da ilk yazılı belgeler Kayseri yakınlarındaki KÜLTEPE'de bulundu. Böylece Anadolu'da tarih çağları başladı.(MÖ.2000)