Alle Dagen Pauze

Alle Dagen Pauze sluit haar deuren

2009-10-30T12:55:08+01:00

Soest, 30 oktober 2009

Dank je wel voor je belangstelling voor het werk van Alle Dagen Pauze. De artikelen op deze website zijn de erfenis van mijn passie voor motivatie, onderwijsinnovatie, hoogbegaafdheid en het verlagen van werkdruk in het onderwijs.

Doordat ik ‘practice what I preach’, heb ik mij de afgelopen jaren sterk ontwikkeld in een richting die niet langer past bij de doelstellingen van Alle Dagen Pauze.
Het was geen makkelijke keuze om de deuren te sluiten van een goedlopend bedrijf. En toch is dat wat ik bij deze doe. Op naar nieuwe ondernemersavonturen!

De kans is groot dat je op deze pagina terecht bent gekomen omdat je het gratis eBoek '7 Motivatiekrachten in uw School' wilde aanvragen. Dit boek is nog steeds voor je beschikbaar. Je ontvangt het per omgaande in je inbox als je een lege mail stuurt aan levenslustig@aweber.com .

Hartelijke groet,

Linda Spaanbroek

PS: Misschien ben je benieuwd wat mijn nieuwe pad is. Sinds april help ik zelfstandig ondernemers zoals coaches, trainers, adviseurs en therapeuten om met minder moeite méér klanten te krijgen. Ben jij of ken jij een zelfstandige dienstverlener dan attendeer ik je graag op het gratis mini-eBoek 'Meer Klanten met Minder Moeite' dat ik vanuit dit bedrijf aanbied. Klik hier om het aan te vragen: http://www.infomarketeers.nl. .

9 inspirerende boeken

2009-08-06T14:38:00+02:00

Over opvoeding en onderwijs is enorm veel geschreven. Ik heb dan ook niet de illusie dat ik alles gelezen heb wat belangrijk of interessant is. Wel ben ik in de afgelopen jaren een aantal boeken tegengekomen die mij op de één of andere manier aan het denken hebben gezet. En die inspiratie wil ik graag met je delen.

Dit zijn boeken die ik je van harte aanbeveel ter inspiratie van je werk in het onderwijs:

Over de vorm & inhoud van onderwijs

Happiness and Education door Nell Noddings
Dit Engelstalige boek is geschreven door een professor aan Standford University. Maar laat je daar niet door afschrikken. Het is weliswaar geen hap-slik-weg leesvoer maar zeker ook geen zware wetenschappelijke literatuur. Het is eigenlijk meer een filosofisch boek dat je meeneemt op een zoektocht naar de verschillende inzichten over geluk en hoe onderwijs kan bijdragen aan gelukkig zijn. Zowel als kind als later als volwassene. Wat ik prachtig vind aan dit boek is de manier waarop Nell laat zien waarom gelukkig zijn tijdens je schooltijd zo belangrijk is, wat bijdraagt aan dat geluk en wat dat geluk in de weg staat. Als je klaar bent met lezen snap je eigenlijk niet waarom je dit zelf niet ook al bedacht had! Klik hier om Happiness and Education te bestellen.

De larf
Midas Dekkers
De ondertitel van dit boek is: over kinderen en metamorfose. Mij werd dit boek aangeraden door een docent orthopedagogie. En alhoewel het niets met pedagogie van doen lijkt te hebben, zet het boek je zeker aan het denken over opvoeden en opgroeien. Midas Dekkers beschrijft hoe de mens in zijn leven een metamorfose ondergaat, van kind naar volwassene. Ongeveer zoals een rups verandert in een vlinder. Ik heb bij dit boek vooral genoten van de droge observaties over kinderen en de wereld waarin zij leven. Met name de parallellen naar de dierenwereld en de manier waarop wij proberen tegemoet te komen aan de evolutionair en biologisch bepaalde behoeften van opgroeiende kinderen zetten mij aan het denken. Klik op de foto van het boek om direct te bestellen bij bol.com.

What Does It Mean to Be Well-Educated? door Alfie Kohn
Alfie Kohn legt de nadruk op het doel van onderwijs, een onderwerp waarvan hij zegt dat het systematisch genegeerd wordt terwijl de aandacht uitgaat naar leer- en motivatiemodellen die gebaseerd zijn op misvattingen. Forse uitspraken dus! Dit boekje bestaat uit een serie essays waarin Kohn wetenschappelijk onderbouwde pleidooien houdt voor het herzien van een aantal van de fundamentele aannames die wij bij onderwijs hebben. Wat hier en daar best confronterend is. Alhoewel hij schrijft voor de Amerikaanse situatie zijn vrijwel alle onderwerpen die hij aan de orde stelt evengoed van toepassing op het onderwijs in Nederland. Echt een boek dat je aan het denken zet over waar jij vindt dat onderwijs toe zou moeten leiden. Hier kun je What Does It Mean to Be Well-Educated? direct bestellen.

Over communicatie met leerlingen

De plakfactor
Heath, D. & Chris Heath
Eigenlijk is dit een beetje een vreemde eend in de bijt. Een marketingboek ter inspiratie van onderwijs. Waarom ik hem je toch aanraad? Omdat dit boek onder andere voor docenten geschreven is! Het beschrijft

e je belangrijke boodschappen op zo'n manier kunt overbrengen dat ze ook blijven hangen. Een deel van de voorbeelden in dit boek is niet op onderwijs gericht maar meer op de kleefkracht van commerciële boodschappen. De principes zijn echter van toepassing op commerciële en educatieve boodschappen. Waarom sommige ideeën aanslaan en andere niet blijkt van dezelfde factoren af te hangen of het nu gaat om het verkopen van een goed doel, een auto of een wiskundig/taalkundig/geschiedkundig principe. Klik op de foto van het boek om direct te bestellen.

How to Talk So Kids Will Listen and Listen So Kids Will Talk door Adele Faber en Elaine Mazlish.
Al

ewel dit boek in principe geschreven is voor ouders, zijn de technieken die je in dit boek leert uitermate bruikbaar in je werk als leerkracht of docent. Het boek geeft je inzicht in een respectvolle manier van communiceren met kinderen. Waardoor kinderen niet alleen beter naar je gaan luisteren (in de zin van doen wat jij belangrijk vindt) maar ook meer aan je zullen vertellen. Waardoor je een beter contact met kinderen krijgt, beter weet wat er bij hen leeft en hen zodoende optimaal beter kunt motiveren. Klik door om How to Talk So Kids Will Listen and Listen So Kids Will Talk te bestellen.

Bewust omgaan met kinderen
Thomas Gordon & N. Burch
Bewust omgaan met kinderen - de manier van samenwerken en communiceren in het onderwijs door Thomas Gordon
Het is geen ouwe ouwe maar nog steeds enorm leerzaam. Dit boek helpt je om je effectiviteit als docent te vergroten door middel van een respectvolle manier van communiceren met je leerlingen. Klik op de foto van het boek om direct te bestellen.

Over alternatieve vormen van onderwijs

Op avontuur met een vernieuwende school door Hannah de Vos Beckers e.a.
Dit boek is nog maar net uit. Het is geschreven door een van de oprichters van een vernieuwende school in Nederland. De school waar het om gaat, Aventurijn, bestaat inmiddels acht jaar en is daarmee één van de twee langst bestaande radicaal innovatieve scholen in Nederland. Wat ik inspirerend vind aan dit boek is het feit dat het een praktijkverslag is. Het boek bestaat eigenlijk uit korte beschrijvingen, die los van elkaar gelezen kunnen worden, over hoe het er op een alternatieve school aan toegaat. Een mooi tegengewicht voor de in mijn ogen vaak ongenuanceerde beeldvorming over dit soort scholen in de media. Daarbij laat het zien dat veel zaken die wij in het onderwijs als vaststaand, noodzakelijk en onveranderbaar beschouwen, met een beetje lef wel degelijk anders kunnen. Het is een zeer persoonlijk verslag van een onderwijsavontuur dat gebaseerd is op levensprincipes die je misschien niet (volledig) zult delen. Lees het daarom niet als een recept voor hoe het moet, maar als inspiratie om je eigen filosofie over onderwijs verder te ontwikkelen. Voor zover ik weet is dit boek alleen via het web te koop. Klik hierom rechtstreeks naar de bestelpagina te gaan.

Kwaliteit van leven voor kinderen en andere mensen / druk 1
Rebeca Wild
Rebeca Wild richtte in 1977 een school op in Ecuador met als doel de eigenheid van het kind en zijn individuele ontwikkeling centraal te stellen. Een school waar niet het onderwijs centraal staat, maar het eigen initiatief van de leerlingen. Waardoor een school ontstaan is die heel anders is dan wat wij normaal gesproken voor ons zien als we het woord 'school' horen. Dit boek geeft een overzicht van 25 jaar ervaring, observaties en inzichten in alternatief onderwijs. Klik op de foto van het boek om direct te bestellen bij bol.com.

A Free Range Childhood: Self Regulation at Summerhill School door Matthew Appleton
Dit boek zou je alleen al voor de titel moeten lezen :-). 'Free range chicken' zijn immers 'scharrelkippen', dus letterlijk vertaald betekent de titel van dit boek 'Een scharrelkindertijd'. Het boek beschrijft het dagelijks leven op Summerhill, een kostschool in Engeland die al sinds 1921 bestaat. Summerhill is echter anders dan andere kostscholen. Op Summerhill bepalen de leerlingen de regels wat leidt tot een heel andere vorm van onderwijs dan wij gewend zijn. Doordat de kinderen maanden achtereen op de school wonen en leven ontstaat een gemeenschap waarin te veel contact met de ouders zelfs gezien wordt als verstorend. Op dat punt gaan de ideeën van Summerhill mij te ver. Maar juist omdat de ideeën zo radicaal zijn en deze kinderen toch goed terechtgekomen in de maatschappij, zet het minder vergaande onderwijsinnovaties in een ander licht. Die lijken ineens niet meer zo angstaanjagend als je eerder dacht ;-). Klik direct door om A Free Range Childhood: Self Regulation at Summerhill School te bestellen.

Zelf nakijken van proefwerken leidt tot leerwinst

2009-07-09T11:13:36+02:00

In het onderwijs zijn er nog wel eens discussies over de vraag of het nou wel of niet goed is om kinderen zelf hun werk na te laten kijken. Dit artikel beschrijft de resultaten van een onderzoek* hiernaar. Het onderzoek heeft zich gericht op de exacte vakken in de bovenbouw van het voortgezet onderwijs. En natuurlijk mag je wetenschappelijk gezien nooit zomaar aannemen dat de uitkomsten van een onderzoek in het voortgezet onderwijs ook gelden voor het basisonderwijs. Of dat uitslagen over exacte vakken ook zouden gelden voor bijvoorbeeld talen. Toch denk ik dat dit onderzoek een heleboel tips in zich heeft waar je ook in jouw werk wat aan hebt.

De bèta vakken in het voortgezet onderwijs kampen met het probleem dat de contacturen voor exacte vakken in de bovenbouw zijn gehalveerd. Veel docenten kozen er zodoende voor om de gehalveerde lestijd te compenseren door meer formatief te toetsen. Dit zijn toetsen waarbij de nadruk ligt op de terugkoppeling, reflectie, diagnose en bewaken van het leerproces.

Formatieve toetsen kunnen helpen om het leerproces meer rendement te geven. Maar dat betekent wel heel veel extra nakijken voor de docent. Zeker bij exacte vakken waar het minder wenselijk is om met multiple choice vragen te werken. Bij exacte vakken worden er immers vaak grafieken, schetsen, structuurformules en uitgebreide berekeningen en stapsgewijze redeneringen leerlingen gevraagd. Die zijn lastig in een meerkeuzevraag te gieten.

Naast veel extra werk voor de docent heeft meer toetsen ook nog een ander nadeel. Wanneer je een leerling voortdurend toetst, ervaart hij of zij minder verantwoordelijkheid voor het eigen leerproces. En dat is al snel funest voor de motivatie. Beide nadelen zijn op te heffen met de volgende oplossing.

Een oplossing is om leerlingen elkaars werk te laten beoordelen. Ook in conventionele onderwijs situaties blijkt dit een goed in te passen te zijn.

Elkaars werk beoordelen blijkt leerwinst op te leveren. Leerlingen doorlopen een meer begripvol leerproces. Daarnaast bevordert het zelf nakijken een gevoel van autonomie wat leidt tot een hogere motivatie.

Als je leerlingen elkaars werk wilt laten beoordelen, is het belangrijk om met de volgende aandachtspunten rekening te houden:

Het zou kunnen dat leerlingen negatief reageren vanuit het gevoel dat ze jouw werk zitten te doen. Traditioneel is nakijken immers de taak van de docent. Dit ondervangen je door van te voren uit te leggen dat zelf nakijken er ook voor zorgt dat leerlingen leerdoelen bereiken.

Leerlingen geven andere leerlingen in de regel een iets lager cijfer dan de docent zou doen. De onderzoekers vermoeden dat dit te maken heeft met het feit dat een leerling zich precies aan het nakijkvel houdt, terwijl een docent de waarde van een alternatief antwoord kan beoordelen. Realiseer je hierbij dat er geen man overboord is als er hier of daar een klein steekje valt. Je hebt het immers niet over een eindexamen waar 1/10 punt meer of minder het verschil kan maken tussen slagen of falen.

Dit zijn 7 tips die ervoor zorgen dat zelf nakijken door leerlingen leerrendement oplevert, motiveert en voldoende betrouwbaar gebeurt:

1. Begin met het door leerlingen zelf laten nakijken van relatief eenvoudige proefwerken. Je kunt hierbij denken aan proefwerken die zogenaamde "lagere orde" cognitieve vaardigheden toetsen, zoals bijvoorbeeld memoriseren en toepassen van de lesstof. Gaat pas later over op het zelf nakijken van toetsen op het gebied van hogere cognitieve vaardigheden zoals redeneren.

2. Kijk kritisch-denken-vragen altijd zelf ook nog even na. In verschillende wetenschappelijke onderzoeken zijn grote verschillen gevoel in de kwaliteit van de beoordeling tussen docenten en leerlingen. Dit zijn dus vragen die je of helemaal zelf nakijkt of op zijn minst nog even controleert voordat je het werk teruggeeft.

3. Anonimiseer de proefwerken. Geef leerlingen een leerlingnummer dat zij in plaats van hun naam op het te maken proefwerk schrijven. Laat namen achterwege, zodat de kans klein blijft dat er flauwe grappen gemaakt worden over iemand die een minder briljant antwoord opschreef. Ook voorkomt het bevooroordeeldheid door degene die betreffende werkje beoordeelt.

4. Verdeel de antwoorden in goed te beoordelen losse stukken, die elk 1 punt opleveren. Hiermee maak je het de leerling-beoordelaar makkelijker om de goed na te kijken.

5. Maak hiervan een duidelijk antwoordblad dat als leidraad dient bij het nakijken.

6. Leg de leerlingen uit dat het beoordelen van elkaars werk leerwinst oplevert. En dat zij dus niet nakijken omdat jij lui bent ;-).

7. Doe een steekproef om voor jezelf te kunnen nagaan hoe er nagekeken wordt en of dit aan jouw standaard voldoet.

Uiteraard kun je er ook voor kiezen om leerlingen hun eigen werk te laten beoordelen. Dit geeft een kleine kans op hogere cijfers. Uit onderzoek blijkt dat minder presterende studenten zichzelf iets hoger becijferen dan de docent zou doen.

Kortom: het leerlingen laten nakijken van proefwerken zorgt ervoor dat zij de stof beter gaan beheersen en het scheelt jou werk! Wanneer ga jij het proberen?

* Bos, A.B.H., Terlouw, C., & Pilot, A. (2008) Leren door te corrigeren. De leerwinst van de leerling-beoordelaar bij het nakijken van het werk van medeleerlingen. Pedagogische Studiën, 85 (6), 420-433

Wat belemmert jouw motivatie als leerkracht/docent?

2009-04-09T14:34:00+02:00

Als je minder gemotiveerd bent voor je werk, of als je veel stress in je werk ervaart, helpt het je om na te gaan in hoeverre je werk tegemoet komt aan je psychologische basisbehoeften aan Competentie, Autonomie en Sociale verbondenheid (samen kortweg CAR – de R is van de Engelse vertaling van sociale verbondenheid, nl. Relatedness).

Schort het er aan op één of meer van die gebieden, dan heb je waarschijnlijk de oorzaak van je stress of demotivatie te pakken.

Je kunt dit doen door jezelf de volgende vragen te stellen.

Op het gebied van competentie:

In hoeverre voel ik mij bekwaam bij wat ik doe?
Kan ik de dingen aan die ik doe? Of zijn ze te moeilijk of te makkelijk voor me?
Hoe belangrijk vind ik datgene waar ik mee bezig ben eigenlijk zelf?
Wat is het effect van beoordelingen of beoordelen van anderen op mijn gevoel van competentie?
In hoeverre komt mijn werk tegemoet aan mijn behoefte aan een gevoel van competentie?

Op het gebied van autonomie:

Hoe zelfstandig voel ik mij in mijn werk?
Kan ik echt zelfsturend werken of voel ik mij eigenlijk in mijn autonomie aangetast door allerlei zaken die van bovenaf worden opgelegd?
In welke mate kan ik zelf doelen stellen?
Wat heb ik echt aan eigen verantwoordelijkheid?
Hoeveel invloed heb ik op het tempo waarin ik werk of de hoeveelheid werk die ik moet doen?
In hoeverre bevredigt mijn werk mijn behoefte aan autonomie?

Op het gebied van sociale verbondenheid:

Hoe gelijkwaardig is mijn relatie met de mensen waarmee ik samenwerk?
Wat is het effect van beoordelingsgesprekken, functioneringsgesprekken en POP-gesprekken op hoe ik me voel?
In hoeverre ervaar ik competitie binnen het team?
Hoe veilig en vertrouwd voel ik mij binnen het team?
Voldoet mijn relatie met mijn leerlingen aan mijn eigen eisen?

Nu je de oorzaak weet van je stress en/of demotivatie, kun je op zoek gaan naar oplossingen!

Jouw antwoorden op deze vragen zijn je startpunt om op zoek te gaan naar oplossingen!

Stress leerkracht veroorzaakt moeilijker gedrag leerlingen.

2009-04-09T14:17:00+02:00

Het belang van lekker in je vel zitten.

Als juf of meester ben jij de spil waar de ontwikkeling van je leerlingen om draait. Als jij niet lekker in je vel zit, heeft dit invloed op hun gedrag en hun ontwikkeling.

Je hebt vast wel eens gemerkt dat als jij uit je humeur bent, je leerlingen zich veel lastiger gedragen dan normaal. Voor een deel zal dit je eigen perceptie zijn. Omdat jij je niet prettig voelt, kun je minder hebben en ervaar je gedrag van kinderen eerder als 'lastig' dan normaal. Voor een ander deel doen de leerlingen op die momenten ook daadwerkelijk moeilijker. Ze reageren onbewust op de stress die jij met je meedraagt. Er ontstaat een onbewuste wisselwerking tussen jou en je leerlingen die lijkt op een negatieve vicieuze cirkel. De leerlingen spiegelen de negativiteit die je zelf uitstraalt.

Het feit dat jij niet lekker in je vel zit, kan een scala aan oorzaken hebben. Je ervaart stress doordat je voor een moeilijke klas staat. Of doordat een baan in het onderwijs eigenlijk niet bij je past. Stress ontstaat ook doordat er teveel eisen aan je gesteld worden van te veel verschillende kanten. Leerlingen, ouders, collega's en schoolleiding hebben allemaal zo hun eigen verwachtingen van jou. Stress kan ook ontstaan doordat de fysieke omstandigheden waaronder jij moet werken niet optimaal zijn. Misschien werk je in een noodlokaal waar de akoestiek je hoofdpijn bezorgt, is de verlichting in je lokaal niet goed of zitten de kinderen veel te dicht bij je. Maar uiteraard is het ook mogelijk dat jouw stress veroorzaakt wordt door problemen in je thuissituatie.

Als 'niet lekker in je vel zitten' te lang duurt dan kan dat een aantal vervelende bijwerkingen hebben.

Zo kun je last krijgen van lichamelijke klachten zoals buikpijn, hoofdpijn, hyperventilatie, slecht slapen, moeilijk inslapen, misselijkheid, eczeem of vermoeidheid. Daarnaast zie je bij mensen die langere tijd onder stress leven (zelfs als dit langdurig lichte stress is) veranderingen in hun gedrag door boosheid, frustratie, irritatie, apathie, angst of depressieve gevoelens. Deze lichamelijke en psychische gevolgen van stress hebben een negatief effect op je geheugen, concentratie, planningsvaardigheden en taak gerichtheid. Je merkt dat je betrokkenheid bij school lager wordt, je je minder verantwoordelijk voelt, je minder initiatief neemt en je doorzettingsvermogen lijkt te dalen.

Lekker in je vel zitten daarentegen zorgt ervoor dat je vol energie en met plezier de activiteiten in je werk uitvoert. Je presteert beter, je bent creatiever in het oplossen van problemen en je kunt flexibeler omgaan met onverwachte situaties. Dat is niet alleen voor jezelf prettig, maar komt ook je leerlingen ten goede.

Dit heeft alles te maken met de mate waarin jijzelf gemotiveerd bent voor je werk. Hoe gemotiveerder je bent voor je werk, des te lekkerder zit je in je vel. Hoe meer stress je hebt, des te lager je motivatie en welzijn zullen zijn.

Net als bij de motivatie van je leerlingen, is ook jouw motivatie afhankelijk van de mate waarin aan je psychologische basisbehoeften wordt voldaan. Ook voor jou zelf is het belangrijk dat de omgeving waarin je werkt jouw behoefte aan een gevoel van competentie, autonomie en sociale verbondenheid bevredigt en ondersteunt.

Als je merkt dat je leerlingen zich veel lastiger gedragen dan anders, ga dan eens bij jezelf na of dit te maken heeft met de stress die jij ervaart. Kijk in alle eerlijkheid naar de mogelijkheid dat de kinderen jouw gedrag spiegelen.

Als je vermoedt dat dit inderdaad het geval is, onderzoek dan waar jij te weinig competentie, autonomie of sociale verbondenheid door ervaart. De WerkdrukTip van deze week helpt je hiermee verder!

Breng je werkdruk in kaart.

2009-03-26T21:34:00+01:00

Dit kun je doen door het maken van een werkdrukgrafiek.

Hoe gaat dat mij helpen?

Een grafiek maakt zichtbaar wat nu vooral een intuïtief gevoel is. Door het maken van een werkdrukgrafiek krijg je een beter beeld van de momenten waarop je heel veel werk hebt. Het maakt inzichtelijk of er in jouw werk sprake is van een piekbelasting of voortdurend te veel werk. Dit kan je helpen om je werk anders te plannen of met iedere leidinggevende te zoeken naar andere oplossingen voor het verlagen van je werkdruk. Het maken van een dergelijke grafiek kost je niet meer dan ongeveer 20 minuten tijd.

Hoe doe ik het?

Teken op een vel papier twee assen. Langs de verticale as komt je werkdruk te staan, die je kunt scoren van 1 tot en met 10. Langs de horizontale as noteer je de weken van het jaar, inclusief de vakantieweken. Vervolgens bepaal je de gemiddelde, gevoelsmatige werkdruk per week. Die werkdruk druk je uit in een cijfer van één tot 10 die je vervolgens noteert in de grafiek. Hierbij is het handig om het jaarrooster of je agenda van het vorige schooljaar er naast te leggen.

Interpretatie van je grafiek

Na het tekenen van de grafiek komt het belangrijkste onderdeel van deze oefening: het interpreteren van wat de grafiek je vertelt. Wat zie je?

§ Zijn er grote pieken & grote dalen zichtbaar over het schooljaar heen?

§ Compenseren die elkaar waardoor je vanaf nu met meer acceptatie de overvolle weken kunt doorstaan?

§ Zie je mogelijkheden voor spreiding van werkzaamheden?

§ Of is de werkdruk het hele jaar constant en heb je hulp nodig om je werkdruk structureel te verlagen?

§ Wie kan je daarbij helpen?

Veel succes met het in kaart brengen van je werkdruk!

Nadelen van prestatiegerichtheid in onderwijs

2009-03-26T21:19:00+01:00

Ongetwijfeld wil jij het beste uit kinderen halen. Je bent trots als ze goed presteren. Hoe hoger de cijfers en hoe positiever de beoordelingen, des te meer voel jij dat je het als onderwijsgevende goed doet.

Een beetje competitie in de klas kan helpen de prestaties te verhogen. Misschien gebruik je het (on)bewust aanwakkeren van de onderlinge competitie zelfs als een stimulans om leerlingen beter te laten presteren.

Onderlinge competitie bevordert prestatiegerichtheid. En prestatiegerichtheid lijkt een handige eigenschap voor leerlingen die iets willen bereiken in dit leven.

Prestatiegerichtheid heeft echter een aantal neveneffecten die je in het onderwijs juist niet kunt gebruiken. Het kan leiden tot demotivatie en hogere schooluitval – juist elementen die je wilt vermijden bij het opleiden van kinderen en jongeren.

De negatieve kant van prestatiegerichtheid wordt veroorzaakt door de volgende aspecten:

Leerlingen die gericht zijn op presteren of het beter doen dan anderen, verwerken de leerstof op een oppervlakkige manier. Ze maken zich de leerstof niet echt eigen en gaan de diepte niet in. Er is weliswaar sprake van kennis (genoeg om een voldoende voor het proefwerk te halen) maar echt begrip ontbreekt. Bovendien blijkt de kennis die tijdens het proefwerk nog werd gereproduceerd, een aantal weken later alweer voor een groot deel verdwenen te zijn.

Prestatiedoelen hebben een negatieve invloed op de sociale relatie tussen docent en leerlingen en tussen leerlingen onderling. Competitie in de klas leidt ertoe dat leerlingen het beter willen doen dan anderen. Hierdoor laten zij positieve nevendoelen van onderwijs, zoals delen en samenwerken, los. Zij ‘gaan’ voor hun eigen belang en hechten daardoor minder waarde aan sociaal onderling gedrag. Daarnaast is er vaak een bepaalde druk door de docent of leerkracht om een prestatie te behalen. Dergelijke druk ontstaat bijvoorbeeld door het geven van extrinsieke beloningen of door het beperken van de keuze in de manier waarop een kind iets leert. Sommige docenten gaan zelfs zover dat ze emotionele steun aan een leerling als wisselgeld gebruiken. Zij zeggen dingen zoals: “Als je deze keer geen voldoende haalt, zie ik het niet zitten om me nog voor je in te spannen”. Leerlingen gaan zich hierdoor passief en afwerend opstellen ten opzichte van de autoriteit van de leraar[1].

Leerlingen met een lage perceptie van hun eigen kunnen, zullen hun inzet verlagen. Hier zit een bijzondere psychologische constructie achter. Als je twijfelt aan je capaciteiten en je zet je heel bewust niet voldoende in, dan zul je eventueel falen kunnen toeschrijven aan de te lage inzet. Span je je echter wel voldoende in, en faal je dan, dan zul je moeten erkennen dat je niet voldoende capaciteiten had voor deze taak. Het mag duidelijk zijn dat het laatste minder goed is voor je zelfbeeld. Leerlingen die verwachten niet goed te zullen presteren, zullen zich minder inzetten om zodoende hun zelfbeeld te behouden.

Een kleine kans op een succesvolle prestatie is funest voor het gevoel van competentie. Een kleine kans op schoolsucces, bijvoorbeeld omdat alle andere kinderen in de klas beter presteren dan jij, leidt zo tot demotivatie en uiteindelijk ontduikend gedrag[2].

Prestatiegerichtheid tast het zelfbeeld aan van kinderen en jongeren die minder goed mee kunnen komen. Zij ervaren hoe het systeem hen, via beoordeling van hun cognitieve prestaties, als het ware voorsorteert voor een maatschappelijke driedeling tussen wat prof. Micha de Winter omschrijft als burgers, onderburgers en bovenburgers[3]. In de schoolcontext is de beleving over het algemeen dat leerlingen die goede cijfers halen meer waard zijn dan zij die het niet zo goed doen. Het onderwijs (re)produceert zo, ongewild, ongelijke verhoudingen tussen verschillende groepen burgers. Dit heeft zonder twijfel verstrekkende invloed op de ontwikkeling van de identiteit en het zelfbeeld van leerlingen.

De negatieve aspecten van prestatiegerichtheid kun je vrij gemakkelijk ombuigen in een positieve richting door niet de prestatie maar het proces centraal te stellen. Je kan dit doen door bewust te letten op de mate van samenwerking tussen leerlingen. Of door inzet als maatstaf te nemen. In dit kader zou je ook kunnen letten op het feit of een kind zich ontwikkelt. Weet en kan een kind meer dan voorheen? Dan is er sprake van een positieve ontwikkeling, ook als deze leerling in vergelijking met anderen minder kan of weet
.

Je kunt prestatiegerichtheid ook verlagen door leerlingen eigen leerdoelen te laten stellen. Let hierbij wel op dat een leerling daadwerkelijk een leerdoel stelt en niet een prestatiedoel. "Het halen van een 9" is een prestatiedoel, "het kunnen beschrijven van de familierelatie tussen Europese koningshuizen in de 18e eeuw” is een leerdoel.

Tenslotte heeft het ook een positief effect om de leerlingen hun eigen ontwikkeling te laten beoordelen. Wanneer je ruimte krijgt om zelf naar je eigen vorderingen te kijken dan ontstaat niet of nauwelijks onderlinge competitie. Dit zorgt ervoor dat de prestatiegerichtheid veroorzaakt door het krijgen van een cijfer, niet ontstaat.

Kortom: het beste uit de leerlingen halen doe je door gericht te zijn op het leerproces en prestatiegerichtheid en onderlinge competitie tot een minimum te beperken.

[1] Covington M.V. (2000). Goal theory, motivation and school achievement: an integrative review. Annual Review of psychology, 51, 171-200
[2] Stevens, L. (1997). Overdenken en doen: een pedagogische bijdrage aan adaptief onderwijs. Den Haag: Procesmanagement Primair Onderwijs.

[3] Winter, M. de (1995). Kinderen als medeburgers: kinder- en jeugdparticipatie als maatschappelijk opvoedingsperspectief. Utrecht: De Tijdstroom.

Verlagen werkdruk in onderwijs: verhoog je tolerantiedrempel

2009-03-12T15:29:00+01:00

Iedereen wordt dagelijks geconfronteerd met situaties die niet overeenkomen met hoe je graag zou zien dat iets zou verlopen. En in een periode waarin je veel werkdruk en stress ervaart, wordt het vaak lastiger om met dergelijke tegenslagen om te gaan.

Voor een deel ervaren wij tegenslagen doordat wij geneigd zijn om onze ideeën en principes over omgangsvormen en verantwoordelijkheidsgevoel aan anderen op te leggen. Wanneer anderen niet aan jouw ideeën en principes (kunnen) voldoen, levert dit jou frustratie op.

Het is vaak lastig om te accepteren dat andere mensen de dingen anders doen, zien of aanpakken dan jij zelf. Hoe lastig het precies voor je is, heeft veel te maken met je tolerantiedrempel van dat moment. Als die drempel laag is, is het voor anderen erg makkelijk om over die drempel heen te gaan en je boos, gefrustreerd of verdrietig te maken. Het verhogen van je tolerantiedrempel helpt je dus om beter in je vel te zitten en effectiever om te gaan met je werkdruk.

Je kunt je tolerantiedrempel verhogen door je steeds af te vragen in hoeverre een bepaalde situatie écht onaanvaardbaar of onoplosbaar is. Als je even afstand kunt nemen, blijkt er meer aanvaardbaar of oplosbaar te zijn dan je eigenlijk dacht. Daarbij blijken er veel situaties te zijn die objectief gezien volstrekt onbelangrijk zijn. Je maakt je er druk om, het voelt als onaanvaardbaar, maar het is eigenlijk iets wat niets uitmaakt. Of het is op geen enkele wijze jouw probleem.

Door je tolerantiedrempel bewust omhoog te halen, kun je voor jezelf heel veel lucht scheppen!

PS: Dit is een klein en zeer sterk ingekort deel van wat de deelnemers aan het eCoachingsprogramma "Maak korte metten met je Werkdruk!" leren.

Effectief oplossen van problemen in de klas

2009-03-05T14:29:00+01:00

In een klas met 30 leerlingen is de kans groot dat je vroeg of laat tegen problemen aanloopt. Problemen in alle soorten en maten zoals:

leerproblemen
ontwikkelingsstoornissen zoals bijvoorbeeld PDD-NOS, ADHD, NLD of Gilles de la Tourette
(faal) angst
depressieve gevoelens
opstandig gedrag
agressief gedrag
enz.

Dergelijke problemen kunnen je als leerkracht of docent veel stress bezorgen. Er gaat vaak zoveel aandacht en energie naar zo’n probleem dat je te weinig tijd of aandacht overhoudt voor de andere noodzakelijke dingen. Of je merkt dat de sfeer in de klas zó negatief beïnvloed wordt, dat andere leerlingen er onder lijden. Om nog maar te zwijgen over wat het met jou doet………………

Voor de meeste problemen vind je adequaat een oplossing. Je hebt in de loop der jaren een manier ontwikkeld om ze het hoofd te bieden.

Maar soms loop je tegen zaken aan die je niet via de voor jou gebruikelijke methode kunt oplossen. Misschien omdat het een uitzonderlijk moeilijk probleem is. Misschien omdat je zelf wat minder lekker in je vel zit waardoor je wat minder flexibel en creatief kunt denken dan normaal gesproken.

In die gevallen is het uitermate handig om met een vast stramien - of een stappenplan - voor het oplossen van problemen te werken. Dat geeft je houvast, het helpt je helder te krijgen wat er precies aan de hand is, of je hulp van anderen moet inroepen en hoe het probleem op korte termijn aangepakt kan worden.

In goede tijden zet je dergelijke stappen automatisch. Als je moe bent, veel op je bord hebt liggen of persoonlijk geraakt wordt door een bepaald probleem, verlies je dit automatisme. Een systematisch stappenplan helpt je dan uit de vicieuze cirkel van probleem ervaren – nadenken – iets proberen – meer nadenken – probleem ervaren – nog meer nadenken – enz.

De methode om problemen in de klas op te lossen bestaat uit de volgende stappen:

Beschrijf het probleem waar je in de klas mee wostelt in detail.
Denk hierbij aan antwoorden op vragen zoals: Wat gaat er mis? Wie of wat veroorzaakt dit? Wie heeft er last van? Welke omstandigheden zijn van invloed op het ontstaan van het probleem (oftwel: wanneer is het probleem er wel en wanneer niet? Wat is er dan anders?) Wat gebeurt er precies? Wat is jouw reactie?
Haal de kernelementen eruit
Noteer zeer kort de kernelementen van het probleem, bijvoorbeeld: woede-uitbarsting leerling X, onveiligheid in klas, pesten, uitlachen, onduidelijk wat zijn gedrag veroorzaakt, vraagt teveel aandacht
Bepaal de twee of drie meest zwaarwegende aspecten
Benoem wat het meeste ‘last’ oplevert voor jou, het kind zelf of de andere leerlingen.
Brainstormen over deeloplossingen voor deze twee of drie aspecten
Let op! Brainstormen betekent dat je alle mogelijke oplossingen noteert, zonder dat je een oordeel velt over de bruikbaarheid van deze oplossingen. Zoek, alleen als het probleem daar aanleiding toe geeft, naar oplossingen door hulp in te roepen van anderen. Zorg wel dat dit ‘brainstorm’-oplossingen blijven – ook wat je hier noteert is niet in marmer gebeiteld! Denk bij het elders zoeken naar potentiële oplossingen bijvoorbeeld aan experts, internet of collega’s. Voorkom dat je verdrinkt in je zoektocht door gebruik te maken van timeboxing zoals beschreven in het artikel Meer doen in Minder tijd.
Voer de Quick-Wins in
Bepaal welke brainstormoplossingen met de minste moeite het meeste resultaat opleveren of het snelste ‘lucht’geven. Quick-Wins zijn niet per se oplossingen voor het volledige probleem. Ze geven echter wel snel resultaat (wat een positieve invloed zal hebben op de betrokkenen) of zorgen voor (tijdelijke) rust in de situatie.
Ga na wat het effect van de Quick-Wins is – stel eventueel bij
Voer de overige maatregelen in die de twee of drie meest zwaarwegende aspecten oplossen
Kies de meest adequate oplossingen die op basis van je brainstorm naar voren zijn gekomen om de 2 of 3 meest zwaarwegende aspecten aan te pakken
Ga na wat het effect is van de aanvullende maatregelen – stel eventueel bij
Herhaal het stappenplan voor andere aspecten van het probleem die nog om een oplossing vragen
Soms zal een probleem volledig verdwijnen nadat je maatregelen hebt genomen om de twee of drie meest zwaarwegende aspecten op te lossen. Er zijn echter ook gevallen waarin de aanpak van de zwaarwegende aspecten weliswaar 'lucht' geeft, maar er (veel) meer nodig is om het probleem daadwerkelijk op te lossen. In die gevallen is het belangrijk om het stappenplan te herhalen vanaf stap drie. Overigens zul je bij het bedenken van oplossingen voor de andere aspecten vaak merken dat je hiervoor al heel veel input hebt genoteerd tijdens je 1e brainstormfase.

Veel succes!!