Anatomia

Układ nerwowy

2012-03-30T06:42:00.000-07:00

1. PODZIAŁ UKŁADU NERWOWEGO

Układ nerwowy - powstał z ektodermy, zbudowany jest z tkanki nerwowej i glejowej. Dzieli się na:

Animalny (somatyczny):

a) ośrodkowy układ nerwowy:

mózgowie,
rdzeń kręgowy.

b) obwodowy układ nerwowy

nerwy mózgowe (czaszkowe) 12 par,
nerwy rdzeniowe 31 par

Wegetatywny (autonomiczny):

a) współczulny (sympatyczny)

b) przywspółczulny (parasympatyczny)

2. MÓZGOWIE I JEGO PODZIAŁ

Mózgowie – część ośrodkowego układu nerwowego leżąca w czaszce. Jest to najbardziej złożonym narządem człowieka.

Podział pierwotny:

Przodomózgowie
Śródmózgowie
Tyłomózgowie

Podział wtórny:

Kresomózgowie
Międzymózgowie
Tyłomózgowie wtórne
Rdzeń przedłużony

Podział topograficzny mózgowia:

półkule
pień mózgu
móżdżek

3. PRZEKRÓJ PODŁUŻNY MÓZGOWIA

Wyróżnia się dwie warstwy: zewnętrzną i wewnętrzną.

WARSTWA ZEWNĘTRZNA (istota szara) - składa się z ciał komórek nerwowych. i nazywana jest inaczej korą mózgową. Kora pełni nadrzędną rolę nad ośrodkami położonymi w pniu mózgu i w rdzeniu kręgowym. Zbudowana jest z dwóch części:

1. Nowej - filogenetycznie młodsza, stanowi 11/12 całej kory i zbudowana jest z sześciu warstw:

drabinowej
ziarnistej zewnętrznej
komórek piramidalnych zewnętrznych
ziarnistej wewnętrznej
komórek piramidalnych wewnętrznych
komórek wielokształtnych

2. Archaicznej - filogenetycznie starsza, stanowi 1/12 całej kory. Zbudowana z dwóch do trzech warstw.

WARSTWA WEWNĘTRZNA - (istota biała) - zbudowana z włókien komórek nerwowych. Co jakiś czas w istocie białej pojawiają się skupienia ciał komórek nerwowych zwanych jądrami kresomózgowia lub podkorowymi.

Wyróżniamy trzy podstawowe jądra:

a) ciało prążkowane:

ogoniaste
soczewkowate

b) przedmóżdże

c) ciało migdałowate

4. KRESOMÓZGOWIE

Wyróżniamy w nim dwie półkule: lewą i prawą, które oddzielone są od siebie szczeliną podłużną mózgu. Na dnie szczeliny znajduje się ciało modzelowate, które jest największym spoiwem mózgowia. Powierzchnia półkuli jest pofałdowana i tworzy zakręty które pooddzielane są bruzdami i szczelinami. Zakręty łączą się w większe jednostki anatomiczne, które nazywa się płatami.

Wyróżnia się cztery płaty:

czołowy - kora ruchu (ośrodek ruchu),
ciemieniowy - kora czucia (ośrodek czucia),
skroniowy - kora słuchu ( ośrodek słuchu)
potyliczny - kora wzroku (ośrodek odpowiadający za widzenie).

5. MIĘDZYMÓZGOWIE

Międzymózgowie dzieli się na 3 części:

wzgórze - jest to skupienie istoty szarej. Zbudowane jest z dwóch wyniosłości związanych ciałkami kolankowymi (przyśrodkowym i bocznym). Ciałka kolankowe łączą się z pasami wzrokowymi i słuchowymi. Całe wzgórze dzieli się na 3 obszary:

a) przyśrodkowy -ma własne jądro przyśrodkowe

b) boczny - z jądrami bocznymi

c) przedni -z jądrami przednimi

podwzgórze - stanowi dno i część ściany komory czwartej. Wyróżniamy w nim następujące elementy: 2 ciała suteczkowate, lejek przysadki, guz popielaty, skrzyżowanie nerwów wzrokowych.
nadwzgórze - skupisko istoty białej.

6. ŚRÓDMÓZGOWIE

W śródmózgowiu wyróżniamy dwa główne elementy jakimi są: pokrywa śródmózgowa oraz konary mózgu. Pomiędzy konarami mózgu jest zagłębienie zwane dołem międzykonarowym. Na jego dnie znajduje się istota dziurkowana tylna. Pokrywa śródmózgowia składa się z 4 wyniosłości zwanych wzgórkami - 2 wzgórki dolne i 2 górne - nazywane inaczej CIAŁEM CZWORACZYM. Przez całe śródmózgowie przechodzi kanał który łączy komorę 3 z 4 i zwany jest wodociągiem mózgu.

7. TYŁOMÓZGOWIE WTÓRNE

Tyłomózgowie wtórne zbudowane jest z dwóch części: mostu i móżdżku.

Most - zbudowany jest z istoty białej w której znajdują sie skupienia istoty szarej zwanej jądrami własnymi mostu. Ma postać taśmy połączonej poprzecznie. Wyróżniamy dwie powierzchnie mostu: podstawną i grzbietową.

Móżdżek - zbudowany z dwóch półkul podzielonych szczeliną podłużną móżdżku. Spoidło łączące te dwie półkule to ROBAK. W móżdżku znajdują się skupienia istoty szarej tworzące jądra móżdżku:

jądra wierzchu
jądra czopowate
jądra kulkowate
jądra zębate

8. RDZEŃ PRZEDŁUŻONY

W rdzeniu kręgowym wyróżniamy 2 powierzchnie: podstawną i grzbietową

podstawna - przez środek przebiega szczelina pośrodkowa przednia, która dzieli tą powierzchnię na dwie piramidy, które krzyżują się tworząc skrzyżowanie, poniżej którego rozpoczyna się rdzeń kręgowy.
grzbietowa - na środku znajdują się: bruzda pośrodkowa tylna, potem pęczak klinowaty i pęczak smukły, następnie bruzda, bruzda boczna tylna i sznury boczne.

9. KOMORY MÓZGOWIA

W mózgowiu wyróżnia się 4 komory:

dwie boczne - znajdują się w kresomózgowiu
komora III - znajduje się w międzymózgowiu. Element łączący komorę 3 z 4 to wodociąg mózgu.
komora IV - leży na granicy tyłomózgowia wtórnego i rdzenia przedłużonego.

Wszystkie komory wypełnione są płynem rdzeniowo - mózgowym (150ml). Skład tego płynu jest jak osocza z tym że nie ma w nim białek. Płyn utrzymuje stałe ciśnienie śródczaszkowe i zabezpiecza mózgowie przed wnikaniem bakterii i wirusów.

Mózgowie na zewnątrz okryte jest 3 oponami:

twardą
pajęczą
miekką

10. NERWY CZASZKOWE:

Węchowy
Wzrokowy
Okoruchowy
Bloczkowy
Trójdzielny
Twarzowy
Językowy
Przedsionkowo - ślimakowy
Językowo - gardłowy
Błędny
Dodatkowy
Podjęzykowy

11. NERWY CZUCIOWE:

Węchowy
Wzrokowy
Przedsionkowo - ślimakowy

12. NERWY RUCHOWE:

Okoruchowy
Bloczkowy
Twarzowy
Językowy
Językowo - gardłowy
Dodatkowy
Podjęzykowy

13. NERWY POSIADAJĄCE WŁÓKNA PRZYWSPÓŁCZULNE:

Okoruchowy
Językowy
Językowo gardłowy
Błędny

14. RDZEŃ KRĘGOWY I JEGO BUDOWA:

RDZEŃ KRĘGOWY - jego długość wynosi ok 60 cm. Położony jest w kanale kręgowym i otoczony jest oponami. Występuje tu jama nadtwardówkowa (przestrzeń między blaszkami opony).

W rdzeniu kręgowym od góry wyróżniamy:

pierwsze zgrubienie szyjne na wysokości kręgów 2C (odcinek szyjny) do 2Th (odcinek piersiowy),
zgrubienie lędźwiowo - krzyżowe na wysokości kręgów 10 Th do 12 Th (odcinek piersiowy),
stożek rdzeniowy na wyskości 10Th (piersiowy) do 1L(odcinek lędźwiowy),
nić końcowa - ma ok 15 cm długości i składa się z samych włókien nerwowych. Przechodzi ona w nić opony twardej.

BUDOWA RDZENIA KRĘGOWEGO - wyróżniamy dwie powierzchnie:

Przednia |(podstawna) - znajdują sie tu bruzdy boczne przednie i szczelina pośrodkowa przednia.
Tylna (grzbietowa) - tu występuje bruzda pośrodkowa tylna i dwie bruzdy tylne.

Z bruzd bocznych wychodzą korzenie (przedni - ruchowy, i tylny - czuciowy). Przecinają się one tworząc zwój rdzeniowy. Tutaj istota szara znajdująca się wewnątrz ma kształt litery "H", natomiast na zewnątrz znajduje się istota biała. Istota szara dzieli istotę białą na sznury (przedni, boczny i tylny).

PODZIAŁ RDZENIA KRĘGOWEGO NA CZĘŚCI:

odcinek szyjny - nerwy (1 - 8), C1 - C8
odcinek piersiowy - nerwy (12), Th1 - Th12
odcinek lędźwiowy - nerwy (5), L1 - L5
odcinek krzyżowy - nerwy (5), S1 - S5
odcinek guziczny - nerwy (1)

15. NERWY RDZENIOWE:

Nerwy rdzeniowe, czyli wszystkie 31 par tworzą tzw gałęzie. Dzielą się one na 4 grupy:

Gałęzie oponowe - unerwiają opony i okolice naczyń krwionośnych kręgosłupa.
Gałęzie łączące - łączą nerwy rdzeniowe ze zwojami układu współczulnego.
Gałęzie grzbietowe - można je podzielić na krótkie i długie
Gałęzie brzuszne - utworzone są z nerwów które łączą się w sploty.

Podział splotów:

szyjny - nerwy szyjne od 1 do 4
ramienny - nerwy szyjne C5 - C8 oraz Th1
od Th2 do Th 12- nie ma splotów tylko nerwy międzyżebrowe
lędźwiowy - L1 - L3 + 1/2 L4
krzyżowy - 1/2 L4 +L5 do S5

16. NARZĄD WZROKU:

GAŁKA OCZNA - narząd optyczny (aparat) + nerw wzrokowy. Spoczywa na ciele tłuszczowym.
NARZĄDY POMOCNICZE (ochronny):

mięśnie gałki ocznej: podłużny górny, podłużny dolny, podłużny boczny, podłużny przyśrodkowy, podłużny, skośny górny i skośny dolny.
aparat łzowy - składa się z gruczołu łzowego, woreczka łzowego i przewodu nosowo łzowego,
powieki
spojówka - to delikatna błona śluzowa która wyściela tylną powierzchnię powiek i przednią powierzchnię gałki oczu.

17. BUDOWA GAŁKI OCZNEJ:

Ściana gałki ocznej jest trójwarstwowa i składa się z:

1. Błona włóknista w skład której wchodzą:

Rogówka - ma kształt wycinka kuli. Część centralna rogówki, o średnicy 4 mm, jest bardzo regularna i kulista, i nazywa się częścią optyczną. Rogówka zbudowana jest z pięciu warstw: nabłonka, blaszki granicznej przedniej (błona Bowmana), istoty właściwej (miąższu), blaszki granicznej tylnej (błony Descemeta) oraz najgłębiej położonego śródbłonka. Dzięki swoistej budowie rogówka w warunkach fizjologicznych jest przezroczysta, nie posiada naczyń krwionośnych, a odżywianie jej odbywa się z naczyń rąbka rogówki, z płynu komory przedniej oraz częściowo z łez. Rogówka jest bardzo silnie unerwiona czuciowo, dlatego też reaguje natychmiast bólem i łzawieniem na dotyk czy ciała obce, które znajdują się na jej powierzchni. Poza funkcją ochronną, rogówka bierze udział w załamywaniu promieni świetlnych. Stanowi więc ona główną część układu optycznego oka, a siła łamiąca rogówki wynosi 42 dioptrie.

Twardówka - gruba, biała warstwa ochronna, nadająca kształt gałce ocznej, otaczająca oko od strony oczodołu, w przedniej części gałki ocznej przechodzi w rogówkę. W części tylnej, w miejscu gdzie twardówka przechodzi w pochewkę nerwu wzrokowego, grubość jej jest największa i wynosi 1,3 mm. W części przedniej jest najcieńsza i jej grubość równa się 0,3 mm. Twardówka jest słabo unaczyniona i mało czuła. Twardówka zbudowana jest z warstw: istoty właściwej twardówki, blaszki brunatnej twardówki i blaszka nadtwardówkowej.

2. Błona środkowa w której skład wchodzą:

Tęczówka - nieprzezroczysta tarczka stanowiąca przednią część błony naczyniówkowej. W centrum zawiera otwór zwany źrenicą. Tęczówka posiada liczne włókna mięśniowe, które kurcząc się lub rozkurczając sprawiają, że działa jak przysłona i reguluje dopływ światła do soczewki.

Ciałko rzęskowe - część oka otaczająca tęczówkę. Łączy ją z naczyniówką. W skład ciałka rzęskowego wchodzą mięśnie rzęskowe (uczestniczące w zmianie kształtu soczewki) oraz wyrostki rzęskowe.

Naczyniówka - tylna, największa część błony naczyniowej gałki ocznej; położona pomiędzy siatkówką a twardówką gęsta trójwarstwowa sieć naczyń krwionośnych odżywiających i dotleniających fotoreceptory i ciało szkliste.

18. NARZĄD SŁUCHU:

Składa sie z :

1. Ucho zewnętrzne - wychwytuje fale dźwiękowe, wzmacnia je i kieruje na błonę bębenkową. Składa się z małżowiny usznej, przewodu słuchowego zewnętrznego i powierzchni zewnętrznej błony bębenkowej.

Małżowina uszna – jest to fałd skórny rozpięty na elastycznym rusztowaniu z tkanki chrzęstnej. Jej kształt jest przystosowany do zbierania fal dźwiękowych i kierunkowania ich do przewodu słuchowego zewnętrznego.

Przewód słuchowy zewnętrzny – kanał doprowadzający fale dźwiękowe do błony bębenkowej, o długości ok. 26-30 mm i średnicy ok. 7 mm. Jest on zbudowany z tkanki chrzęstnej oraz kostnej które dzielą kanał słuchowy zewnętrzny w stosunku 1:2. Pokryty jest od wewnątrz skórą, zawierającą gruczoły woskowinowe, której zadaniem jest wydzielanie woskowiny (wydzieliny zapobiegającej dostaniu się zanieczyszczeń do przewodu słuchowego), oraz włosków rozprowadzających woskowinę. Na jego końcu znajduje się błona bębenkowa.

Powierzchnia zewnętrzna błony bębenkowej.

2. Ucho środkowe to niewielka przestrzeń w czaszce wypełniona powietrzem. Jego zadaniem jest mechaniczne wzmocnienie i doprowadzenie fal dźwiękowych do ucha wewnętrznego. W skład ucha środkowego wchodzi błona bębenkowa, trzy kosteczki słuchowe oraz trąbka Eustachiusza, a także powierzchnia zewnętrzna okienka owalnego.

Błona bębenkowa – błona oddzielająca przewód słuchowy zewnętrzny od ucha środkowego, zamienia fale dźwiękowe w drgania mechaniczne, pobudzając kosteczki słuchowe.
Trzy kosteczki słuchowe – młoteczek, kowadełko, strzemiączko. Młoteczek z jednej strony łączy się z błoną bębenkową, a z drugiej strony łączy się z kowadełkiem, kowadełko ze strzemiączkiem, a ono z kolei łączy się z błoną okienka owalnego. Ich zadaniem jest wzmocnienie drgań błony bębenkowej i doprowadzenie ich do ucha wewnętrznego. Wzmocnienie jest osiągane dzięki temu, że powierzchnia młoteczka łącząca się z błoną jest większa od powierzchni strzemiączka, tworząc przekładnię wzmacniającą. Istotną rolę odgrywają tu też dwa mięśnie – napinacz błony bębenkowej, który przy rozluźnieniu osłabia drgania zbyt mocnych dźwięków oraz mięsień strzemiączkowy mający analogiczną rolę. Kosteczki słuchowe są najmniejszymi kośćmi organizmu ludzkiego.
Trąbka słuchowa (trąbka Eustachiusza) – kanał łączący ucho środkowe z gardłem, o długości ok. 35 mm. Normalnie otwarta jest jedynie wąska część, ale jej przekrój może się zwiększać w celu wyrównania ciśnienia powietrza w uchu. Jest to droga którą mogą wnikać patogeny lub szerzyć się procesy zapalne.
Powierzchnia zewnętrzna okienka owalnego.

3. Ucho wewnetrzne - to najbardziej skomplikowany odcinek narządu słuchu. Składa się ono z przestrzeni wewnątrz kości czaszki, zwanych błędnikiem kostnym. W jego wnętrzu mieści się błędnik błoniasty wypełniony płynem. Część błędnika przylegającego do ucha środkowego to przedsionek. Łączą się z nim ślimak i kanały półkoliste. Kanały półkoliste służą do rejestrowania zmian położenia ciała. Są narządem zmysłu równowagi.

Układ krwionośny

2012-03-29T10:26:00.000-07:00

Układ krwionośny, układ krążenia i jego funkcje.
Budowa układu krwionośnego.
Budowa i części serca.
Dwa rodzaje krążeń serca (duże i małe).
Układ przewodzący serca.
Budowa żył i tętnic. Jakie są między nimi różnice?

1. UKŁAD KRWIONOŚNY, UKŁAD KRĄŻENIA I JEGO FUNKCJE.

Układ krwionośny człowieka - układ zamknięty, w którym krew krąży w systemie naczyń krwionośnych, a serce jest pompą wymuszającą nieustanny obieg krwi. Układ ten wraz z układem limfatycznym tworzą układ krążenia.

Układ krążenia składa się z dwóch układów: krwionośnego i limfatycznego. Układ krwionośny człowieka jest zamknięty czyli nie wlewa się do jam ciała tylko krąży w naczyniach.

Funkcje układu krążenia:

oddechowa
odżywcza
transportowa
termoregulacyjna
wydzielnicza
ochronna (limfocyty)

2. BUDOWA UKŁADU KRWIONOŚNEGO

Sieć typowa - serce i naczynia krwionośne do których należą; tętnice, naczynia włosowate (kapilary) żyły.
Sieć dziwna - tętniczo - tętnicza (występuje w nefronie) - tętnica przechodzi w tętnicę, żylno - żylna (występuje w krążeniu wrotnym wątroby) - żyła przechodzi w żyłę, anastomoza - jest to zespolenie tętniczo-żylne. W żyle nie występują naczynia włosowate.

3. BUDOWA I CZĘŚCI SERCA.

Ściany serca zbudowane są z 3 warstw:

Wsierdzie - czyli warstwa wewnętrzna wyścielająca jamę serca,
Śródsierdzie - warstwa środkowa zbudowana głownie z mięśnia sercowego,
Nasierdzie - warstwa zewnętrzna która zrasta się z blaszką trzewną.

Serce leży w śródpiersiu i na zewnątrz otoczone jest workiem osierdziowym. W worku osierdziowym wyróżnia się dwie części:

osierdzie włókniste - na zewnątrz
osierdzie surowiczne - wewnątrz

Osierdzie włókniste - ma kształt stożka. Podstawą jest skierowane do przepony i łączy się z nią. Wierzchołek osierdzia obejmuje serce i wchodzi na główne naczynia krwionośne wchodzące (żyła główna górna i dolna, cztery części żylne) i wychodzące (aorta i pień płucny). Część która obejmuje naczynia zrasta się z błoną zewnętrzną tych naczyń.

Osierdzie jest wzmocnione więzadłami. Są 3 rodzaje więzadeł:

mostkowo - osierdziowe
przeponowo - osierdziowe
błona oskrzelowo osierdziowa

Osierdzie surowicze - jest zbudowane z dwóch warstw: blaszka ścienna i blaszka trzewna. Pomiędzy blaszkami znajduje się jama osierdziowa (wolna przestrzeń). W jamie osierdziowej znajduje się płyn który zmniejsza tarcie między tymi blaszkami. Blaszka trzewna zrasta się z zewnętrzną warstwą serca i nazywa się nasierdziem.

Budowa zewnętrzna serca - wyróżniamy 3 powierzchnie:

mostkowo - żebrowa
płucna
przeponowa

Ponadto na powierzchni serca znajdują się dwie bruzdy:

okrężna (wieńcowa)
podłużna (przednia i tylna)

Części serca:

dwa przedsionki (prawy i lewy)
dwie komory (prawa i lewa)

Przedsionek prawy - ma kształt nieregularnego sześcianu. W ścianie przedniej znajduje się uwypuklenie zwane uszkiem prawym. W ścianie górnej znajduje się ujście żyły głównej górnej a w ścianie tylnej jest ujście żyły głównej dolnej i ujście zatoki wieńcowej.

Przedsionek lewy - ma kształt piramidy. W ścianie przedniej znajduje się uwypuklenie zwane uszkiem lewym. W ścianie tylnej występuje ujście 4 żył płucnych.

Komora prawa - ma kształt piramidy w której podstawa zwrócona jest ku górze a wierzchołek ku dołowi. Cała ta komora jest przedzielona listewkami mięśniowymi. Blisko przegrody międzykomórkowej znajduje się ujście pnia płucnego (tętnicy płucnej). W podstawie znajduje się ujście przedsionkowo - komorowe prawe zamykane zastawką trójdzielną. Zastawka zbudowana jest z 3 płatków pomiędzy którymi znajdują się mięśnie brodawkowate. Są 3 rodzaje mięśni brodawkowatych: przednie, tylne i przegrodowe.

Komora lewa - ma kształt stożka. bliżej przegrody komórkowej wychodzi aorta. W górnej części znajduje się zastawka dwudzielna zbudowana z dwóch płatków. W ujściu aorty jest zastawka zbudowana z trzech płatków (w kształcie półksiężycowatym.

4. DWA RODZAJE KRĄŻEŃ SERCA

Krążenie duże - rozpoczyna się w lewej komorze. Z lewej komory wychodzi aorta, która wędruje w dół i rozgałęzia się na tętnice. Z tętnic tworzą się żyły, wędrują w górę i zbierają się tworząc żyłę główna górną i dolną które wpadają do prawego przedsionka.

Krążenie małe (płucne) - rozpoczyna się w prawej komorze z której wychodzi pień płucny. Pień płucny rozgałęzia się na tętnice prawą i lewą które wpadają do płuc. Z płuc wychodzą 4 żyły płucne które wędrują do lewego przedsionka.

5. UKŁAD PRZEWODZĄCY SERCA

Inaczej nazywany bodźcotwórczym lub automatyzmem serca. Służy on do przepompowywania krwi z żył do tętnic. Aby to mogło następować musi być wykonywana odpowiednia praca serca. rytm pracy serca powstaje w samym sercu.

W skład układy przewodzącego wchodzą:

węzeł zatokowo - przedsionkowy (rozrusznik serca) leży w prawym przedsionku i kurczy się 60 - 80 razy na minutę
węzeł przedsionkowo - komorowy ok 50 razy na minutę
pęczek przedsionkowo - komorowy ok 30 razy na minutę

6. BUDOWA ŻYŁ I TĘTNIC - RÓŻNICE MIĘDZY NIMI

Ściany żył i tętnic składają się z trzech warstw:

Błona zewnętrzna - zbudowana jest z tkanki łącznej włóknistej z włóknami sprężystymi oraz komórki mięśni gładkich.
Błona środkowa - zbudowana z tkanki mięśniowej gładkiej z włóknami sprężystymi i błony sprężystej zewnętrznej.
Błona wewnętrzna - składająca się z błony wewnętrznej sprężystej, tkanki łącznej luźnej i śródbłonka.

Różnice żył i tętnic:

Tętnica:

kontur światła pofałdowany
światło puste (nie widać elementów krwi w przepływie krwi)
grubsza ściana
wyższe ciśnienie
dobrze rozwinięta tkanka mięśniowa
dobrze rozwinięta błona sprężysta wewnętrzna i zewnętrzna
brak zastawek
krew tętnicami płynie od serca

Żyła:

kontur światła okrągły i gładki
w przepływie krwi widoczne są pojedyncze krwinki czerwone i białe
cienka ściana
niższe ciśnienie
słabo rozwinięta tkanka mięśniowa
słabo rozwinięta błona sprężysta wewnętrzna a błony sprężystej zewnętrznej brak
występują zastawki
krew żyłami płynie do serca