GEÇİCİ MADDE 18- Bu Kanunun 6 ncı maddesiyle Anayasanın 69 uncu maddesinde yapılan değişiklikler, Anayasa Mahkemesinde görülmekte olan davalarda da uygulanır.

GEÇİCİ MADDE 19- Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihte Anayasa Mahkemesinin mevcut yedek üyeleri asıl üye sıfatını kazanır. Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren otuz gün içinde, birer üye, Sayıştay Genel Kurulunun ve baro başkanlarının gösterecekleri üçer aday arasından Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından seçilir. Türkiye Büyük Millet Meclisinde yapılacak seçimde, her boş üyelik için ilk oylamada üye tam sayısının üçte iki ve ikinci oylamada üye tam sayısının salt çoğunluğu aranır.  İkinci oylamada salt çoğunluk sağlanamazsa, bu oylamada en çok oy alan iki aday için üçüncü oylama yapılır; üçüncü oylamada en fazla oy alan aday üye seçilmiş olur.

Sayıştay Genel Kurulunda, Anayasa Mahkemesi üyeliğine aday göstermek için yapılacak seçimlerde, bir üye ancak bir aday için oy kullanabilir; en fazla oy alan üç kişi aday gösterilmiş sayılır. Baro başkanlarının avukatlar arasından gösterecekleri üç aday için yapılacak seçimde de her bir baro başkanı ancak bir aday için oy kullanabilir ve en fazla oy alan üç kişi aday gösterilmiş sayılır.

Cumhurbaşkanı, yükseköğrenim görmüş Türkiye Cumhuriyeti vatandaşları arasından iki üyeyi seçer.

Anayasa Mahkemesi üyeliğine aday gösteren kurumların halen mevcut üyeleri ile kendi kontenjanlarından seçilmiş yedek üyeler, tamamlama seçiminde göz önünde bulundurulur.

Anayasa  şikayetine ilişkin gerekli düzenlemeler iki yıl içinde tamamlanır. Uygulama kanununun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren anayasa şikâyeti başvuruları kabul edilir. Anayasa Mahkemesinde halen belli görevlere seçilmiş olanların bu sıfatları seçilmiş oldukları sürenin sonuna kadar devam eder. Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihte üye olanlar yaş haddine kadar görevlerine devam ederler.

GEÇİCİ MADDE 20- Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren otuz gün içinde aşağıda belirtilen esas ve usuller dahilinde Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulu üyeleri seçilir.

a) Cumhurbaşkanı, hâkimlik mesleğine alınmasına engel bir hali olmayan; yüksek öğretim kurumlarının hukuk, iktisat ve siyasal bilimler dallarında en az onbeş yıldan beri görev yapan öğretim üyeleri, üst kademe yöneticileri ile meslekte fiilen onbeş yılını doldurmuş avukatlar arasından dört üye seçer. Cumhurbaşkanı, üst kademe yöneticileri arasından seçeceği Kurul üyesini, bakanlık, müsteşarlık, müsteşar yardımcılığı, valilik, Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreterliği, kamu kurum ve kuruluşlarında genel müdürlük veya teftiş kurulu başkanlığı görevlerini yapanlar arasından seçer.

b) Anayasa Mahkemesi, bir asıl ve bir yedek üyeyi Anayasa Mahkemesi raportörleri arasından seçer. Mahkeme Başkanı bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren yedi gün içinde Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulu üye adaylık başvurularını ilân eder.  İlan tarihinden itibaren yedi gün içinde adaylar başvurularını yaparlar. Başvuru tarihinin sona erdiği günden itibaren onbeş gün içinde Mahkeme, adaylar arasından bir asıl ve  bir yedek üyeyi seçer.

c) Yargıtay Genel Kurulu, Yargıtay üyeleri arasından üç asıl ve iki yedek üye seçer. Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren yedi gün içinde Yargıtay Birinci Başkanı adaylık başvurusunu ilan eder.  İlan tarihinden itibaren yedi gün içinde adaylar Birinci Başkanlığa başvurur. Başvuru tarihinin sona erdiği günden itibaren onbeş gün içinde Yargıtay Genel Kurulu seçim yapar. Her Yargıtay üyesinin sadece bir aday için oy kullanabileceği seçimde, en fazla oy alan adaylar sırasıyla asıl ve yedek üye seçilmiş olur.

ç) Danıştay Genel Kurulu, Danıştay üyeleri arasından bir asıl ve bir yedek üye seçer. Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren yedi gün içinde Danıştay Başkanı adaylık başvurusunu ilan eder.  İlan tarihinden itibaren yedi gün içinde adaylar Başkanlığa başvurur. Başvuru tarihinin sona erdiği günden itibaren onbeş gün içinde Danıştay Genel Kurulu seçim yapar. Her Danıştay üyesinin sadece bir aday için oy kullanabileceği seçimde, en fazla oy alan adaylar  sırasıyla asıl ve yedek üye seçilmiş olur.

d) Yedi asıl ve dört yedek üye birinci sınıf olup,  birinci sınıfa ayrılmayı gerektiren nitelikleri yitirmemiş olan adli yargı hâkim ve savcıları arasından, adli yargı hâkim ve savcıları tarafından Yüksek Seçim Kurulunun gözetim ve denetiminde seçilir. Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren beş gün içinde Yüksek Seçim Kurulu adaylık başvurularını ilân eder.  İlân tarihinden itibaren üç gün içinde adaylar Yüksek Seçim Kuruluna başvurur.

Başvuru tarihinin sona erdiği günden itibaren iki gün içinde Yüksek Seçim Kurulu adayların başvurularını inceler ve aday listesini belirleyerek ilân eder. Takip eden iki gün içinde bu listeye karşı itiraz edilebilir. İtiraz süresinin sona erdiği günden itibaren iki gün içinde İtirazlar incelenir, sonuçlandırılır ve kesin aday listesi ilân edilir. Yüksek Seçim Kurulunun kesin aday listesini ilân ettiği tarihten sonraki ikinci Pazar günü her ilde, il seçim kurulunun gözetim ve denetimi altında yapılacak seçimlerde, o ilde ve ilçelerinde görev yapan hâkim ve savcılar oy kullanır.  İl seçim kurulları o ilde oy kullanacak hâkim ve savcıların sayısına göre sandık kurulları oluşturur. Sandık kurullarının işlem, tedbir ve kararlarına karşı yapılan  şikâyet ve itirazlar il seçim kurulunca karara bağlanır. Adaylar propaganda yapamazlar; sadece, Yüksek Seçim Kurulu tarafından belirlenen usul ve esaslar  çerçevesinde özgeçmişlerini bu iş için tahsis edilmiş bir internet sitesinde yayımlayabilirler. Bu seçimlerde her seçmen sadece bir aday için oy kullanabilir. Seçimlerde en çok oy alan adaylar sırasıyla asıl ve yedek üye seçilmiş olur. Kullanılacak oy pusulalarıyla ilgili diğer hususlar Yüksek Seçim Kurulu tarafından belirlenir. Yüksek Seçim Kurulu, oy pusulalarını kendisi bastırabileceği gibi gerektiğinde uygun göreceği il seçim kurulları vasıtasıyla bastırmaya da yetkilidir. Yapılacak seçimlerde, 26/4/1961 tarihli ve 298 sayılı Seçimlerin Temel Hükümleri ve Seçmen Kütükleri Hakkında Kanunun bu bende aykırı olmayan hükümleri uygulanır.

e) Üç asıl ve iki yedek üye birinci sınıf olup, birinci sınıfa ayrılmayı gerektiren nitelikleri yitirmemiş idari yargı hâkim ve savcıları arasından, idari yargı hâkim ve savcıları tarafından Yüksek Seçim Kurulunun gözetim ve denetiminde seçilir. Bölge idare mahkemelerinin bulunduğu illerde, il seçim kurulunun gözetim ve denetimi altında yapılacak bu seçimlerde, o bölge idare mahkemesinde ve yargı çevresi içerisinde kalan yerlerde görev yapan idari yargı hâkim ve savcıları oy kullanır. Bu seçimler hakkında da (d) bendi hükümleri uygulanır.

Birinci fıkranın (a), (b), (d) ve (e) bentleri uyarınca seçilen Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulunun asıl üyeleri bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten sonraki otuzuncu günü takip eden iş günü görevlerine başlarlar.

Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihte, Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulunun Yargıtaydan gelen asıl ve yedek üyelerinin görevleri, seçilmiş oldukları sürenin sonuna kadar devam eder. Bu üyelerden görev süresini tamamlayanların yerine birinci fıkranın (c) bendi uyarınca seçilenler sırayla göreve başlarlar.

Bu madde uyarınca seçilen üyelerin göreve başlamasını müteakip yapılacak ilk Kurul toplantısında, Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulunun Danıştaydan gelen asıl ve yedek üyelerinden ad çekme suretiyle belirlenen bir asıl  ve bir yedek üyesinin görevi sona erer.

Kalan asıl ve yedek üye ise seçilmiş oldukları sürenin sonuna kadar görevlerine devam eder Bu üyelerden görev süresini tamamlayanların yerine  birinci fıkranın (ç) bendi uyarınca seçilenler göreve başlarlar.

Birinci fıkranın (c) ve (ç) bentleri uyarınca seçilen üyelerden, üçüncü ve dördüncü fıkra uyarınca göreve başlayanların görev süresi, birinci fıkranın (a), (b), (d) ve  (e) bentleri uyarınca seçilen diğer Kurul üyelerinin görev süresinin bittiği tarihte sona erer.

İlgili kanunlarda gerekli düzenlemeler yapılıncaya kadar, Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kuruluna seçilen asıl üyeler, Yargıtay daire başkanı için ilgili mevzuatında öngörülen tüm malî ve sosyal haklar ile emeklilik hakkından aynen yararlanırlar. Ayrıca, Kurulun Başkanı dışındaki asıl üyelerine, 30000 gösterge rakamının memur aylıklarına uygulanan katsayı ile çarpımı sonucu bulunacak miktarda aylık ek tazminat ödenir.

İlgili kanunlarda düzenleme yapılıncaya kadar, Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulu,

a) Anayasa hükümlerine aykırı olmamak kaydıyla, yürürlükteki kanun hükümlerine göre Kurul şeklinde çalışır.

b) İkinci fıkra uyarınca asıl üyelerinin göreve başladığı tarihten itibaren bir hafta içinde Adalet Bakanının başkanlığında toplanır ve bir geçici Başkanvekili seçer.

c) En az onbeş üye ile toplanır ve üye tam sayısının salt çoğunluğu ile karar verir.

ç) Sekreterya hizmetleri Adalet Bakanlığı tarafından yürütülür. Bu madde hükümleri, ilgili kanunlarda gerekli düzenlemeler yapılıncaya kadar uygulanır.

MADDE 23 - Bu Kanun yayımı tarihinde yürürlüğe girer ve halkoyuna sunulması halinde tümüyle oylanır.

“Çocuklar, yaşlılar ve engelliler gibi özel surette korunması gerekenler için alınacak tedbirler eşitlik ilkesine aykırı sayılamaz.”

DEĞİŞİKLİK 2- Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının 20 nci  maddesine aşağıdaki fıkra eklenmiştir.

“Herkes, kendisiyle ilgili kişisel verilerin korunmasını isteme hakkına sahiptir. Bu hak; kişinin kendisiyle ilgili kişisel veriler hakkında bilgilendirilme, bu verilere  erişme, bunların düzeltilmesini veya silinmesini talep etme ve amaçları doğrultusunda kullanılıp kullanılmadığını öğrenmeyi de kapsar. Kişisel veriler, ancak kanunda öngörülen hallerde veya kişinin açık rızasıyla işlenebilir. Kişisel verilerin korunmasına ilişkin esas ve usuller kanunla düzenlenir.”

DEĞİŞİKLİK 3- Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının 23 üncü maddesinin üçüncü fıkrası aşağıdaki  şekilde değiştirilmiştir.

“Vatandaşın yurt dışına çıkma hürriyeti, ancak suç soruşturması veya kovuşturması sebebiyle hâkim kararına bağlı olarak sınırlanabilir.”

DEĞİŞİKLİK 4- Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının 41 inci maddesinin kenar başlığı “I. Ailenin korunması ve çocuk hakları”  şeklinde değiştirilmiş ve maddeye aşağıdaki fıkralar eklenmiştir.

“Her çocuk, yeterli himaye ve bakımdan yararlanma,  yüksek yararına  açıkça aykırı olmadıkça, ana ve babasıyla kişisel ve doğrudan ilişki kurma ve sürdürme hakkına sahiptir. Devlet, çocuk istismarı, cinsellik ve şiddete karşı çocukları koruyucu tedbirleri alır.”

DEĞİŞİKLİK 5- Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının 53 üncü maddesinin kenar başlığı “A. Toplu iş sözleşmesi ve toplu sözleşme hakkı”  şeklinde değiştirilmiş, üçüncü fıkrası yürürlükten kaldırılmış ve maddeye aşağıdaki fıkralar eklenmiştir.

“Memurlar ve diğer kamu görevlileri, toplu sözleşme yapma hakkına sahiptirler. Toplu sözleşme yapılması sırasında uyuşmazlık çıkması halinde taraflar Uzlaştırma Kuruluna başvurabilir. Uzlaştırma Kurulu kararları kesindir ve toplu sözleşme hükmündedir.

Toplu sözleşme hakkının kapsamı, istisnaları, toplu sözleşmeden yararlanacaklar, toplu sözleşmenin yapılma  şekli, usulü ve yürürlüğü, Uzlaştırma Kurulunun teşkili, çalışma usul ve esasları ile diğer hususlar kanunla düzenlenir.”

DEĞİŞİKLİK 6- Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının 69 uncu maddesinin üçüncü, dördüncü, yedinci fıkraları aşağıdaki  şekilde değiştirilmiş, altıncı fıkrasının sonuna “Meclis çalışmalarındaki oy ve sözler, Mecliste ileri sürülen düşünceler ve Meclisçe başka bir karar alınmadıkça bunların Meclis dışında tekrarı veya açığa vurulması ile idarenin eylem ve işlemleri, odaklaşmanın tespitinde gözetilemez.” cümlesi eklenmiş, dokuzuncu fıkrasındaki “beş yıl” ibaresi “üç yıl” şeklinde değiştirilmiş, dokuzuncu fıkrasındaki “temelli” sözcükleri, onuncu fıkrasındaki “temelli olarak” ibaresi ile beşinci ve sekizinci fıkraları yürürlükten kaldırılmıştır.

“Siyasî partilerin gelir ve giderlerinin amaçlarına uygun olması gereklidir. Bu kuralın uygulanması kanunla düzenlenir. Siyasî partilerin malî denetimi Sayıştay tarafından yapılır. Sayıştayca siyasî partilerin mal edinimleri ile gelir ve giderlerinin kanuna uygunluğunun tespiti, bu hususun denetim yöntemleri ve aykırılık halinde uygulanacak yaptırımlar kanunda gösterilir. Sayıştayın bu denetim sonunda vereceği kararlar kesindir. Siyasî partilerin kapatılması, Yargıtay Cumhuriyet  Başsavcısının talebi üzerine, Türkiye Büyük Millet Meclisinde grubu bulunan her bir siyasî partinin beşer üye ile temsil edildiği ve Meclis Başkanının başkanlığında oluşturulacak Komisyonun üye tam sayısının üçte iki çoğunluğu ve gizli oyla vereceği izin üzerine açılacak dava, Anayasa Mahkemesince kesin olarak karara bağlanır. Komisyonun bu kararı, yargı denetimi dışındadır. Reddedilen izin başvurusunda ileri sürülen sebepler, hiçbir  şekilde yeni bir başvuruya konu olamaz.

Siyasî parti gruplarında ve Türkiye Büyük Millet Meclisinde izin konusunda görüşme yapılamaz ve karar alınamaz.”

“Anayasa Mahkemesi, yukarıdaki fıkraya göre kapatma yerine, dava konusu fiillerin ağırlığına göre ilgili siyasî partinin Devlet yardımından  kısmen veya tamamen yoksun bırakılmasına karar verebilir. Devlet yardımından yoksun bırakılma, bağlı olduğu kapatma davasının ve kararının usulüne tabi olup tek başına dava konusu kılınamaz.”

DEĞİŞİKLİK 7- Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının 74 üncü maddesinin kenar başlığı “VII. Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı”  şeklinde değiştirilmiş, üçüncü fıkrası yürürlükten kaldırılmış ve maddeye aşağıdaki fıkralar eklenmiştir.

“Herkes bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler. Kamu Başdenetçisi Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından gizli oyla dört yıl için seçilir. İlk iki oylamada üye tamsayısının üçte iki ve üçüncü oylamada üye tamsayısının salt çoğunluğu aranır. Üçüncü oylamada salt çoğunluk sağlanamazsa, bu oylamada en çok oy alan iki aday için dördüncü oylama yapılır; dördüncü oylamada en fazla oy alan aday seçilmiş olur.

Bu maddede sayılan hakların kullanılma biçimi, Kamu Denetçiliği Kurumunun kuruluşu, görevi, çalışması, inceleme sonucunda yapacağı işlemler ile Kamu Başdenetçisi ve kamu denetçilerinin nitelikleri, seçimi ve özlük haklarına ilişkin usul ve esaslar kanunla düzenlenir.”

DEĞİŞİKLİK 8- Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının 84 üncü maddesinin son fıkrası yürürlükten kaldırılmıştır.

DEĞİŞİKLİK 9- Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının 94 üncü maddesinin üçüncü fıkrasının ikinci cümlesi aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.

“İlk seçilenlerin görev süresi iki yıldır, ikinci devre için seçilenlerin görev süresi ise o yasama döneminin sonuna kadar devam eder.”

DEĞİŞİKLİK 10- Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının 125 inci maddesinin ikinci fıkrasına “Ancak, Yüksek Askeri Şuranın Silahlı Kuvvetlerden her türlü ilişik kesme kararlarına karşı yargı yolu açıktır.” cümlesi eklenmiş, dördüncü fıkrasının birinci cümlesi aşağıdaki  şekilde değiştirilmiştir.

“Yargı yetkisi, idarî eylem ve işlemlerin hukuka uygunluğunun denetimi ile sınırlı olup, hiçbir surette yerindelik denetimi şeklinde kullanılamaz.”

DEĞİŞİKLİK 11- Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının 128 inci maddesinin ikinci fıkrasına aşağıdaki cümle eklenmiştir.

“Ancak, malî ve sosyal haklara ilişkin toplu sözleşme hükümleri saklıdır.”

DEĞİŞİKLİK 12- Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının 129 uncu maddesinin üçüncü fıkrası aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.

“Disiplin kararları yargı denetimi dışında bırakılamaz.”

DEĞİŞİKLİK 13- Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının 144 üncü maddesi kenar başlığıyla birlikte aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.

“G. Adalet hizmetlerinin denetimi

Madde  144- Adalet hizmetleri ile savcıların idarî görevleri yönünden Adalet Bakanlığınca denetimi, adalet müfettişleri eliyle yapılır. Buna ilişkin usul ve esaslar kanunla düzenlenir.”

DEĞİŞİKLİK 14- Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının 145 inci maddesi aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.

“MADDE 145- Askerî yargı, askerî mahkemeler ve disiplin mahkemeleri tarafından yürütülür. Bu mahkemeler; asker kişilerin, sadece askerlik hizmet ve görevleriyle ilgili olarak işledikleri askerî suçlara ait davalara bakmakla görevlidirler. Devletin güvenliğine, anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine karşı suçlara ait davalar her halde adliye mahkemelerinde görülür.

Savaş hali haricinde, asker olmayan kişiler askerî mahkemelerde yargılanamaz. Askerî mahkemelerin savaş halinde hangi suçlar ve hangi kişiler bakımından yetkili oldukları; kuruluşları ve gerektiğinde bu mahkemelerde adlî yargı hâkim ve savcılarının görevlendirilmeleri kanunla düzenlenir.

Askerî yargı organlarının kuruluşu, işleyişi, askerî hâkimlerin özlük işleri, askerî savcılık görevlerini yapan askerî hâkimlerin görevli bulundukları komutanlıkla ilişkileri, mahkemelerin bağımsızlığı ve hâkimlik teminatı esaslarına göre kanunla düzenlenir.”

DEĞİŞİKLİK 15- Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının 146 ncı maddesi aşağıdaki  şekilde değiştirilmiştir.

“MADDE 146. – Anayasa Mahkemesi ondokuz üyeden kurulur. Türkiye Büyük Millet Meclisi; iki üyeyi Sayıştay Genel Kurulunun kendi başkan ve üyeleri arasından, her boş yer için gösterecekleri üçer aday içinden, bir üyeyi ise baro başkanlarının avukatlar arasından gösterecekleri üçer aday içinden yapacağı gizli oylamayla seçer. Türkiye Büyük Millet Meclisinde yapılacak bu seçimde, her boş üyelik için ilk oylamada üye tam sayısının üçte iki ve ikinci oylamada üye tam sayısının salt çoğunluğu aranır. İkinci oylamada salt çoğunluk sağlanamazsa, bu oylamada en çok oy alan iki aday için üçüncü oylama yapılır; üçüncü oylamada en fazla oy alan aday üye seçilmiş olur. Cumhurbaşkanı; üç üyeyi Yargıtay, iki üyeyi Danıştay, bir üyeyi Askeri Yüksek İdare Mahkemesi genel kurullarınca kendi başkan ve üyeleri arasından her boş yer için gösterecekleri üçer aday içinden; üç üyeyi Yükseköğretim Kurulunun kendi üyesi olmayan yükseköğretim kurumları öğretim üyeleri arasından göstereceği üçer aday içinden; beş üyeyi üst kademe yöneticileri, serbest avukatlar veya Anayasa Mahkemesi raportörleri arasından; iki üyeyi ise yüksek öğrenim görmüş Türkiye Cumhuriyeti vatandaşları arasından  seçer.

Yargıtay, Danıştay, Askerî Yüksek İdare Mahkemesi ve Sayıştay genel kurullarından, Anayasa Mahkemesi üyeliğine aday göstermek için yapılacak seçimlerde, her boş üyelik için, bir üye ancak bir aday için oy kullanabilir; en fazla oy alan üç kişi aday gösterilmiş sayılır. Baro başkanlarının avukatlar arasından gösterecekleri üç aday için yapılacak seçimde de her bir baro başkanı ancak bir aday için oy kullanabilir ve en fazla oy alan üç kişi aday gösterilmiş sayılır.

Anayasa Mahkemesine üye seçilebilmek için, kırkbeş yaşın doldurulmuş olması kaydıyla; yükseköğretim kurumları öğretim üyelerinin profesör veya doçent unvanını kazanmış, avukatların en az yirmi yıl fiilen avukatlık yapmış, üst kademe yöneticilerinin yükseköğrenim görmüş ve en az yirmi yıl kamu hizmetinde fiilen çalışmış olması şarttır.

Anayasa Mahkemesi üyeleri arasından gizli oyla ve üye tam sayısının salt çoğunluğu ile dört yıl için bir Başkan ve üç daire başkanı seçilir. Süresi bitenler yeniden seçilebilirler. Anayasa Mahkemesi üyeleri aslî görevleri dışında resmi veya özel hiçbir görev alamazlar.”

DEĞİŞİKLİK 16- Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının 147 nci maddesinin kenar başlığı “2. Üyelerin görev süresi ve üyeliğin sona ermesi”  şeklinde, birinci fıkrası ise aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.

“Anayasa Mahkemesi üyeleri oniki yıl için seçilirler. Bir kimse iki defa Anayasa Mahkemesi üyesi seçilemez. Anayasa Mahkemesi üyeleri altmışbeş yaşını doldurunca emekliye ayrılırlar. Zorunlu emeklilik yaşından önce görev süresi dolan üyelerin başka bir görevde çalışmaları ve özlük işleri kanunla düzenlenir.”

DEĞİŞİKLİK 17- Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının 148 inci maddesinin birinci fıkrasının birinci cümlesinin sonuna “ve anayasa şikâyeti başvurularını karara bağlar” ibaresi eklenmiş, aynı maddenin altıncı fıkrası “Yüce Divan kararlarına yeniden inceleme başvurusu yapılabilir. Genel Kurulun yeniden inceleme sonucunda verdiği kararlar kesindir.”karşı karar şeklinde değiştirilmiş, maddeye ikinci fıkradan sonra gelmek üzere aşağıdaki fıkralar eklenmiş ve devamındaki fıkralar buna göre teselsül ettirilmiştir.

“Herkes, Avrupa  İnsan Hakları Sözleşmesi kapsamındaki anayasal hak ve özgürlüklerden birinin kamu gücü tarafından ihlal edildiği iddiasıyla ve kanun yollarının tüketilmiş olması şartıyla Anayasa Mahkemesine başvurabilir. Anayasa  şikâyetinde kanun yolunda gözetilmesi gereken hususlarda inceleme yapılamaz.

Anayasa şikâyetine ilişkin usul ve esaslar kanunla düzenlenir.”

DEĞİŞİKLİK 18- Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının 149 uncu maddesi aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.

“MADDE 149. – Anayasa Mahkemesi, üç daire ve Genel  Kurul halinde çalışır. Daireler, daire başkanının başkanlığında dört üyenin katılımıyla toplanır. Genel Kurul, Mahkeme Başkanının başkanlığında en az ondört üye ile toplanır. Daireler ve Genel Kurul kararlarını salt çoğunlukla alır. Anayasa  şikâyetlerinin kabul edilebilirlik incelemesi için ön komisyonlar oluşturulabilir.

Siyasî partilere ilişkin dava ve başvurulara, iptal ve itiraz davaları ile Yüce Divan sıfatıyla yürütülecek yargılamalara Genel Kurulca bakılır. Anayasa değişikliğinde iptale, siyasî partilerin kapatılmasına ya da  Devlet yardımından yoksun bırakılmasına karar verilebilmesi için üye tamsayısının üçte iki oy çokluğu şarttır.

Şekil bozukluğuna dayalı iptal davaları Anayasa Mahkemesince öncelikle incelenip karara bağlanır. Anayasa Mahkemesinin kuruluşu, Genel Kurul ve dairelerin yargılama usulleri kanunla; Mahkemenin çalışma esasları, daire ve komisyonların oluşumu ve işbölümü kendi yapacağı İçtüzükle düzenlenir.

Anayasa Mahkemesi Yüce Divan sıfatıyla baktığı davalar dışında kalan işleri dosya üzerinde inceler. Ancak, anayasa  şikayeti başvurularında duruşma yapılmasına karar verilebilir. Mahkeme ayrıca gerekli gördüğü hallerde sözlü açıklamalarını dinlemek üzere ilgilileri ve konu üzerinde bilgisi olanları çağırabilir ve siyasî partilerin kapatılmasına ilişkin davalarda, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısından sonra kapatılması istenen siyasî partinin genel başkanlığının veya tayin edeceği bir vekilin savunmasını dinler.”

DEĞİŞİKLİK 19- Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının 156 ncı maddesinin son fıkrası aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.

“Askerî Yargıtayın kuruluşu, işleyişi, mensuplarının disiplin ve özlük işleri, mahkemelerin bağımsızlığı ve hâkimlik teminatı esaslarına göre kanunla düzenlenir.”

DEĞİŞİKLİK 20- Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının 159 uncu maddesi aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.

“MADDE 159- Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulu, mahkemelerin bağımsızlığı ve hâkimlik teminatı esaslarına göre kurulur ve görev yapar. Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulu yirmibir asıl ve on yedek üyeden oluşur; üç daire halinde çalışır.

Kurulun Başkanı Adalet Bakanıdır. Adalet Bakanlığı Müsteşarı Kurulun tabiî üyesidir. Kurulun, dört asıl üyesi, nitelikleri kanunda belirtilen; yüksek öğretim kurumlarının hukuk, iktisat ve siyasal bilimler dallarında görev yapan öğretim üyeleri, üst kademe yöneticileri ile avukatlar arasından Cumhurbaşkanınca, bir asıl ve bir yedek üyesi Anayasa Mahkemesi raportörleri arasından Anayasa Mahkemesince, üç asıl ve iki yedek üyesi Yargıtay üyeleri arasından Yargıtay Genel Kurulunca,  bir asıl ve bir yedek üyesi Danıştay üyeleri arasından Danıştay Genel Kurulunca, yedi asıl ve dört yedek üyesi  birinci sınıf olup, birinci sınıfa ayrılmayı gerektiren nitelikleri yitirmemiş adlî yargı hâkim ve savcıları arasından adlî yargı hâkim ve savcılarınca, üç asıl ve iki yedek üyesi birinci sınıf olup, birinci sınıfa ayrılmayı gerektiren nitelikleri yitirmemiş idarî yargı hâkim ve savcıları arasından idarî yargı hâkim ve savcılarınca, dört yıl için seçilir. Süresi biten üyeler yeniden seçilebilir.

Kurul üyeliği seçimi, üyelerin görev süresinin dolmasından önceki altmış gün içinde yapılır. Cumhurbaşkanı tarafından seçilen üyelerin görev süreleri dolmadan Kurul üyeliğinin boşalması durumunda, boşalmayı takip eden altmış gün içinde, yeni üyelerin seçimi yapılır. Diğer üyeliklerin boşalması halinde, asıl üyenin yedeği tarafından kalan süre tamamlanır. Yargıtay ve Danıştay genel kurullarından seçilecek Kurul üyeliği için her üyenin, birinci sınıf adlî ve idarî yargı hâkim ve savcıları arasından seçilecek Kurul üyeliği için her hâkim ve savcının; ancak bir aday için oy kullanacağı seçimlerde, en fazla oy alan adaylar sırasıyla asıl ve yedek üye seçilir. Bu seçimler her dönem için bir defada ve gizli oyla yapılır.

Kurulun, Adalet Bakanı ile Adalet Bakanlığı Müsteşarı dışındaki asıl üyeleri, görevlerinin devamı süresince kanunda belirlenenler dışında başka bir görev alamazlar. Kurulun yönetimi ve temsili Kurul Başkanına aittir. Kurul Başkanı dairelerin çalışmalarına katılamaz. Kurul, kendi üyeleri arasından  daire başkanlarını seçer. Başkan, yetkilerinden bir kısmını başkanvekili olarak belirlediği daire başkanına devredebilir.

Kurul, adlî ve idarî yargı hâkim ve savcılarını mesleğe kabul etme, atama ve nakletme, geçici yetki verme, yükselme ve birinci sınıfa ayırma, meslekte kalmaları uygun görülmeyenler hakkında karar verme, disiplin cezası verme, görevden uzaklaştırma işlemlerini yapar; Adalet Bakanlığının, bir mahkemenin kaldırılması veya yargı çevresinin değiştirilmesi konusundaki tekliflerini karara bağlar; ayrıca, Anayasa ve kanunlarla verilen diğer görevleri yerine getirir.

Hâkim ve savcıların görevlerini; kanun, tüzük, yönetmeliklere ve genelgelere (hâkimler için idarî nitelikteki genelgelere) uygun olarak yapıp yapmadıklarını denetleme; görevlerinden dolayı veya görevleri sırasında suç işleyip işlemediklerini, hal ve eylemlerinin sıfat ve görevleri icaplarına uyup uymadığını araştırma ve gerektiğinde haklarında inceleme ve soruşturma işlemleri, ilgili dairenin teklifi ve Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulu Başkanının oluru ile Kurul müfettişlerine yaptırılır. Soruşturma ve inceleme işlemleri, hakkında soruşturma ve inceleme yapılacak olandan daha kıdemli hâkim veya savcı eliyle de yaptırılabilir.

Kurulun meslekten çıkarma cezasına ilişkin olanlar dışındaki kararlarına karşı yargı mercilerine başvurulamaz.

Kurula bağlı Genel Sekreterlik kurulur. Genel Sekreter, birinci sınıf hâkim ve savcılardan Kurulun teklif ettiği üç aday arasından Kurul Başkanı tarafından atanır. Kurul müfettişleri ile Kurulda geçici veya sürekli olarak çalıştırılacak hâkim ve savcıları, muvafakatlerini alarak atama yetkisi Kurula aittir.

Adalet Bakanlığının merkez, bağlı ve ilgili kuruluşlarında geçici veya sürekli olarak çalıştırılacak hâkim ve savcılar ile adalet müfettişlerini, muvafakatlerini alarak atama yetkisi Adalet Bakanına aittir.

Kurul üyelerinin seçimi, dairelerin oluşumu ve işbölümü, Kurulun ve dairelerin görevleri, toplantı ve karar yeter sayıları, çalışma usul ve esasları, dairelerin karar ve işlemlerine karşı yapılacak itirazlar ve  bunların incelenmesi usulü ile Genel Sekreterliğin kuruluş ve görevleri kanunla düzenlenir.”

Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulu, mahkemelerin bağımsızlığı ve hâkimlik teminatı esaslarına göre kurulur ve görev yapar. Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulu yirmi bir asıl ve on yedek üyeden olusur; üç daire halinde çalışır. Kurulun Başkanı Adalet Bakanıdır. Adalet Bakanlığı Müsteşarı Kurulun tabiî üyesidir. Kurulun, dört asıl üyesi, nitelikleri kanunda belirtilen; yüksek ögretim kurumlarının hukuk, iktisat ve siyasal bilimler dallarında görev yapan öğretim üyeleri, üst kademe yöneticileri ile avukatlar arasından Cumhurbaskanınca, bir asıl ve bir yedek üyesi Anayasa Mahkemesi raportörleri arasından Anayasa Mahkemesince, üç asıl ve iki yedek üyesi Yargıtay üyeleri arasından Yargıtay Genel Kurulunca, bir asıl ve bir yedek üyesi Danıştay üyeleri arasından Danıştay Genel Kurulunca, yedi asıl ve dört yedek üyesi birinci sınıf olup, birinci sınıfa ayrılmayı gerektiren nitelikleri yitirmemiş adlî yargı hâkim ve savcıları arasından adlî yargı hâkim ve savcılarınca, üç asıl ve iki yedek üyesi birinci sınıf olup, birinci sınıfa ayrılmayı gerektiren nitelikleri yitirmemiş idarî yargı hâkim ve savcıları arasından idarî yargı hâkim ve savcılarınca, dört yıl için seçilir. Süresi biten üyeler yeniden seçilebilir. Kurul üyeliği seçimi, üyelerin görev süresinin dolmasından önceki altmıs gün içinde yapılır. Cumhurbaskanı tarafından seçilen üyelerin görev süreleri dolmadan Kurul üyeliginin bosalması durumunda, bosalmayı takip eden altmıs gün içinde, yeni üyelerin seçimi yapılır. Diğer üyeliklerin boşalması halinde, asıl üyenin yedeği tarafından kalan süre tamamlanır. Yargıtay ve Danıştay genel kurullarından seçilecek Kurul üyeliği için her üyenin, birinci sınıf adlî ve idarî yargı hâkim ve savcıları arasından seçilecek Kurul üyeligi için her hâkim ve savcının; ancak bir aday için oy kullanacagı seçimlerde, en fazla oy alan adaylar sırasıyla asıl ve yedek üye seçilir. Bu seçimler her dönem için bir defada ve gizli oyla yapılır. Kurulun, Adalet Bakanı ile Adalet Bakanlığı Müsteşarı dışındaki asıl üyeleri, görevlerinin devamı süresince kanunda belirlenenler dışında baska bir görev alamazlar. Kurulun yönetimi ve temsili Kurul Başkanına aittir. Kurul Başkanı dairelerin çalışmalarına katılamaz. Kurul, kendi üyeleri arasından daire başkanlarını seçer. Başkan,yetkilerinden bir kısmını baskanvekili olarak belirlediği daire başkanına devredebilir.Kurul, adlî ve idarî yargı hâkim ve savcılarını meslege kabul etme, atama ve nakletme, geçici yetki verme, yükselme ve birinci sınıfa ayırma, meslekte kalmaları uygun görülmeyenler hakkında karar verme, disiplin cezası verme, görevden uzaklastırma islemlerini yapar; Adalet Bakanlıgının, bir mahkemenin kaldırılması veya yargı çevresinin degistirilmesi konusundaki tekliflerini karara baglar; ayrıca, Anayasa ve kanunlarla verilendiger görevleri yerine getirir.Hâkim ve savcıların görevlerini; kanun, tüzük,yönetmeliklere ve genelgelere (hâkimler için idarî nitelikteki genelgelere) uygun olarak yapıp yapmadıklarını denetleme; görevlerinden dolayı veya görevleri sırasında suç isleyip islemediklerini, hal ve eylemlerinin sıfat ve görevleri icaplarına uyup uymadıgını arastırma ve gerektiginde haklarında inceleme ve sorusturma islemleri, ilgili dairenin teklifi ve Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulu Baskanının oluru ile Kurul müfettislerine yaptırılır. Sorusturma ve inceleme islemleri, hakkında sorusturma ve inceleme yapılacak olandan daha kıdemli hâkim veya savcı eliyle de yaptırılabilir.Kurulun meslekten çıkarma cezasına iliskin olanlar dısındaki kararlarına karsı yargı mercilerine basvurulamaz.Kurula baglı Genel Sekreterlik kurulur. Genel Sekreter,birinci sınıf hâkim ve savcılardan Kurulun teklif ettigi üçaday arasından Kurul Baskanı tarafından atanır. Kurul müfettisleri ile Kurulda geçici veya sürekli olarak çalıstırılacak hâkim ve savcıları, muvafakatlerini alarak atama yetkisi Kurula aittir. Adalet Bakanlıgının merkez, baglı ve ilgili kuruluslarında geçici veya sürekli olarak çalıstırılacak hâkim ve savcılar ile adalet müfettislerini, muvafakatlerini alarak atama yetkisi Adalet Bakanına aittir. Kurul üyelerinin seçimi, dairelerin olusumu ve is bölümü, Kurulun ve dairelerin görevleri, toplantı ve karar yeter sayıları, çalısma usul ve esasları, dairelerin karar ve islemlerine karsı yapılacak itirazlar ve bunların incelenmesi usulü ile Genel Sekreterligin kurulus ve görevleri kanunla düzenlenir.

1982 ANAYASASI

Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulu,mahkemelerin bağımsızlığı ve hâkimlik teminatı esaslarına görekurulur ve görev yapar.Kurulun Baskanı, Adalet Bakanıdır. Adalet Bakanlıgı MüstesarıKurulun tabii üyesidir. Kurulun üç asıl ve üç yedek üyesi Yargıtay Genel Kurulunun, iki asıl ve iki yedek üyesi Danıstay Genel Kurulunun kendi üyeleri arasından, herüyelik için gösterecekleri üçer aday içinden Cumhurbaşkanınca, dört yıl için seçilir. Süresi biten üyeleryeniden seçilebilirler. Kurul, seçimle gelen asıl üyeleriarasından bir başkan vekili seçer. Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulu; adli ve idarî yargı hâkimve savcılarını meslege kabul etme, atama ve nakletme, geçiciyetki verme, yükselme ve birinci sınıfa ayırma, kadro dağıtma,meslekte kalmaları uygun görülmeyenler hakkında karar verme,disiplin cezası verme, görevden uzaklastırma islemlerini yapar.Adalet Bakanlıgının, bir mahkemenin veya bir hâkimin veyasavcının kadrosunun kaldırılması veya bir mahkemenin yargıçevresinin degistirilmesi konusundaki tekliflerini karara baglar.Ayrıca Anayasa ve kanunlarla verilen diger görevleri yerine getirir.Kurul kararlarına karsı yargı mercilerine basvurulamaz.Kurulun görevlerini yerine getirmesi, seçim ve çalısmausulleriyle itirazların Kurul bünyesinde incelenmesi esaslarıkanunla düzenlenir.Adalet Bakanlıgının merkez kurulusunda geçici veya sürekliolarak çalıstırılacak hâkim ve savcıların muvafakatlarını alarakatama yetkisi Adalet Bakanına aittir.Adalet Bakanı Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulunun ilktoplantısında onaya sunulmak üzere, gecikmesinde sakıncabulunan hallerde hizmetin aksamaması için hâkim vesavcıları geçici yetki ile görevlendirebilir.

Askerî Yargıtay, askerî mahkemelerden verilenkarar ve hükümlerin son inceleme merciidir. Ayrıca, askerkisilerin kanunla gösterilen belli davalarına ilk ve son derecemahkemesi olarak bakar.Askerî Yargıtay üyeleri birinci sınıf askerî hâkimler arasındanAskerî Yargıtay Genel Kurulunun üye tam sayısının salt çogunlugu ve gizli oyla her bos yer için gösterecegi üçer adayiçinden Cumhurbaskanınca seçilir.Askerî Yargıtay Baskanı, Bassavcısı, ikinci Baskanı ve dairebaskanları Askerî Yargıtay üyeleri arasından rütbe ve kıdemsırasına göre atanırlar.Askerî Yargıtayın kurulusu, isleyisi, mensuplarının disiplin veözlük isleri, mahkemelerin bagımsızlıgı ve hâkimlik teminatı esaslarına göre kanunla düzenlenir.

1982 ANAYASASI

Askerî Yargıtay, askerî mahkemelerden verilen karar ve hükümlerin son inceleme merciidir. Ayrıca, asker kişilerin kanunla gösterilen belli davalarına ilk ve son derece mahkemesi olarak bakar. Askerî Yargıtay üyeleri birinci sınıf askerî hâkimler arasından Askerî Yargıtay Genel Kurulunun üye tam sayısının salt çogunluğu ve gizli oyla her bos yer için göstereceği üçer aday içinden Cumhurbaşkanınca seçilir. Askerî Yargıtay Başkanı, Başsavcısı, ikinci Başkanı ve daire başkanları Askerî Yargıtay üyeleri arasından rütbe ve kıdem sırasına göre atanırlar. Askerî Yargıtayın kurulusu, isleyişi, mensuplarının disiplin ve özlük işleri, mahkemelerin bagımsızlığı, hâkimlik teminatı ve askerlik hizmetlerinin gereklerine göre kanunla düzenlenir.

Anayasa Mahkemesi, üç daire ve Genel Kurul halinde çalışır. Daireler, daire baskanının baskanlıgında dörtüyenin katılımıyla toplanır. Genel Kurul, MahkemeBaskanının baskanlıgında en az ondört üye ile toplanır.Daireler ve Genel Kurul kararlarını salt çogunlukla alır.Anayasa sikâyetlerinin kabul edilebilirlik incelemesi için ön komisyonlar olusturulabilir.Siyasî partilere iliskin dava ve basvurulara, iptal ve itirazdavaları ile Yüce Divan sıfatıyla yürütülecek yargılamalara Genel Kurulca bakılır.Anayasa degisikliginde iptale, siyasî partilerin kapatılmasınaya da Devlet yardımından yoksun bırakılmasına kararverilebilmesi için üye tamsayısının üçte iki oy çoklugu sarttır.Sekil bozukluguna dayalı iptal davaları Anayasa Mahkemesinceöncelikle incelenip karara baglanır. Anayasa Mahkemesinin kurulusu, Genel Kurul ve dairelerinyargılama usulleri kanunla; Mahkemenin çalısma esasları,daire ve komisyonların olusumu ve isbölümü kendi yapacagı içtüzükle düzenlenir.Anayasa Mahkemesi Yüce Divan sıfatıyla baktıgı davalar dısındakalan isleri dosya üzerinde inceler. Ancak, anayasa şikayeti başvurularında durusma yapılmasına karar verilebilir.Mahkeme ayrıca gerekli gördügü hallerde sözlü açıklamalarınıdinlemek üzere ilgilileri ve konu üzerinde bilgisi olanları çagırabilir(Ek ibare: 23.7.1995-4121/14 md.) ve siyasî partilerinkapatılmasına iliskin davalarda, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısından sonra kapatılması istenen siyasî partinin genel başkanlığının veya tayin edecegi bir vekilin savunmasını dinler.

1982 ANAYASASI

(Degisik: 3.10.2001-4709/33 md.) Anayasa Mahkemesi, Baskan ve on üye ile toplanır, salt çogunluk ile karar verir. Anayasa degisikliklerinde iptale ve siyasî parti davalarında kapatılmaya karar verebilmesi için beste üç oy çoklugu sarttır. Sekil bozukluguna dayalı iptal davaları Anayasa Mahkemesince öncelikle incelenip karara bağlanır. Anayasa Mahkemesinin kurulusu ve yargılama usulleri kanunla; mahkemenin çalısma esasları ve üyeleri arasındaki is bölümü kendi yapacagı içtüzükle düzenlenir.Anayasa Mahkemesi Yüce Divan sıfatıyla baktıgı davalar dışında kalan isleri dosya üzerinde inceler. Ancak, gerekli gördüğü hallerde sözlü açıklamalarını dinlemek üzere ilgilileri ve konu üzerinde bilgisi olanları çagırabilir (Ek ibare: 23.7.1995-4121/14md.) ve siyasî partilerin temelli kapatılması veya kapatılmasına iliskin davalarda, Yargıtay Cumhuriyet Bassavcısından sonra kapatılması istenen siyasî partinin genel baskanlıgının veya tayin edecegi bir vekilin savunmasını dinler.

Anayasa Mahkemesi, kanunların, kanun hükmünde kararnamelerin ve Türkiye Büyük Millet Meclis içtüzügünün Anayasaya sekil ve esas bakımlarındanuygunlugunu denetler ve anayasa sikayeti basvurularını karara baglar. Anayasa degisikliklerini ise sadece sekil bakımından inceler ve denetler. Ancak, olaganüstü hallerde,sıkıyönetim ve savas hallerinde çıkarılan kanun hükmündekararnamelerin sekil ve esas bakımından Anayasaya aykırılıgıiddiasıyla, Anayasa Mahkemesinde dava açılamaz.Kanunların sekil bakımından denetlenmesi, son oylamanın,öngörülen çogunlukla yapılıp yapılmadıgı; Anayasadegisikliklerinde ise, teklif ve oylama çogunluguna ve ivediliklegörüsülemeyecegi sartına uyulup uyulmadıgı hususları ilesınırlıdır. Sekil bakımından denetleme, Cumhurbaşkanınca veyaTürkiye Büyük Millet Meclisi üyelerinin beste biri tarafındanistenebilir. Kanunun yayımlandığı tarihten itibaren on güngeçtikten sonra, sekil bozukluguna dayalı iptal davası açılamaz;def’i yoluyla da ileri sürülemez.Herkes, Avrupa İnsan Hakları Sözlesmesi kapsamındakianayasal hak ve özgürlüklerden birinin kamu gücü tarafından ihlal edildigi iddiasıyla ve kanun yollarınıntüketilmis olması sartıyla Anayasa Mahkemesine başvurabilir. Anayasa sikâyetinde kanun yolunda gözetilmesi gerekenhususlarda inceleme yapılamaz.Anayasa sikâyetine iliskin usul ve esaslar kanunla düzenlenir.Anayasa Mahkemesi Cumhurbaskanını, Bakanlar Kuruluüyelerini, Anayasa Mahkemesi, Yargıtay, Danıstay, Askeri Yargıtay, Askerî Yüksek İdare Mahkemesi Baskan ve üyelerini,Bassavcılarını, Cumhuriyet Bassavcıvekilini, Hâkimler veSavcılar Yüksek Kurulu ve Sayıstay Baskan ve üyelerini görevleriyle ilgili suçlardan dolayı Yüce Divan sıfatıyla yargılar.Yüce Divanda, savcılık görevini Cumhuriyet Bassavcısı veya Cumhuriyet Bassavcıvekili yapar.Yüce Divan kararlarına karsı Yüce Divan kararlarına yenideninceleme basvurusu yapılabilir. Genel Kurulun yeniden incelemesonucunda verdigi kararlar kesindir.Anayasa Mahkemesi, Anayasa ile verilen diger görevleri deyerine getirir.

1982 TASLAĞI

Anayasa Mahkemesi, kanunların, kanun hükmünde kararnamelerin ve Türkiye Büyük Millet Meclis içtüzügünün Anayasaya sekil ve esas bakımlarındanuygunlugunu denetler. Anayasa degisikliklerini ise sadece sekil bakımından inceler ve denetler. Ancak, olaganüstü hallerde,sıkıyönetim ve savas hallerinde çıkarılan kanun hükmündekararnamelerin sekil ve esas bakımından Anayasaya aykırılıgıiddiasıyla, Anayasa Mahkemesinde dava açılamaz.Kanunların sekil bakımından denetlenmesi, son oylamanın,öngörülen çogunlukla yapılıp yapılmadıgı; Anayasadegisikliklerinde ise, teklif ve oylama çogunluguna ve ivedilikle görüsülemeyecegi sartına uyulup uyulmadıgı hususları ilesınırlıdır. Sekil bakımından denetleme, Cumhurbaskanınca veya Türkiye Büyük Millet Meclisi üyelerinin beste biri tarafındanistenebilir. Kanunun yayımlandıgı tarihten itibaren on güngeçtikten sonra, sekil bozukluguna dayalı iptal davası açılamaz;def’i yoluyla da ileri sürülemez.Anayasa Mahkemesi Cumhurbaskanını, Bakanlar Kuruluüyelerini, Anayasa Mahkemesi, Yargıtay, Danıstay, AskerîYargıtay, Askerî Yüksek idare Mahkemesi Baskan ve üyelerini,Bassavcılarını, Cumhuriyet Bassavcıvekilini, Hâkimler veSavcılar Yüksek Kurulu ve Sayıstay Baskan ve üyelerini görevleriyle ilgili suçlardan dolayı Yüce Divan sıfatıyla yargılar.Yüce Divanda, savcılık görevini Cumhuriyet Bassavcısı veyaCumhuriyet Bassavcıvekili yapar.Yüce Divan kararları kesindir.Anayasa Mahkemesi, Anayasa ile verilen diger görevleri deyerine getirir.

Anayasa Mahkemesi üyeleri oniki yıl için seçilirler. Bir kimse iki defa Anayasa Mahkemesi üyesi seçilemez. Anayasa Mahkemesi üyeleri altmısbes yasınıdoldurunca emekliye ayrılırlar. Zorunlu emeklilik yasındanönce görev süresi dolan üyelerin baska bir görevde çalısmaları ve özlük isleri kanunla düzenlenir.Anayasa Mahkemesi üyeligi, bir üyenin hâkimlik mesleginden çıkarılmayı gerektiren bir suçtan dolayı hüküm giymesi halindekendiliginden; görevini saglık bakımından yerine getiremeyeceginin kesin olarak anlasılması halinde de, Anayasa Mahkemesi üye tamsayısının salt çogunlugunun kararı ile sona erer.

1982 ANAYASASI

Anayasa Mahkemesi üyeleri altmısbes yasını doldurunca emekliye ayrılırlar.Anayasa Mahkemesi üyeligi, bir üyenin hâkimlik mesleginden çıkarılmayı gerektiren bir suçtan dolayı hüküm giymesi halindekendiliginden; görevini saglık bakımından yerine getiremeyeceginin kesin olarak anlasılması halinde de, Anayasa Mahkemesi üye tamsayısının salt çogunlugunun kararı ile sona erer.

Anayasa Mahkemesi ondokuz üyeden kurulur.Türkiye Büyük Millet Meclisi; iki üyeyi Sayıstay GenelKurulunun kendi baskan ve üyeleri arasından, her bos yeriçin gösterecekleri üçer aday içinden, bir üyeyi ise baro başkanlarının avukatlar arasından gösterecekleri üçer adayiçinden yapacagı gizli oylamayla seçer. Türkiye Büyük MilletMeclisinde yapılacak bu seçimde, her bos üyelik için ilkoylamada üye tam sayısının üçte iki ve ikinci oylamada üyetam sayısının salt çogunlugu aranır. İkinci oylamada saltçogunluk saglanamazsa, bu oylamada en çok oy alan ikiaday için üçüncü oylama yapılır; üçüncü oylamada en fazlaoy alan aday üye seçilmis olur.Cumhurbaskanı; üç üyeyi Yargıtay, iki üyeyi Danıstay, birüyeyi Askeri Yüksek İdare Mahkemesi genel kurullarıncakendi baskan ve üyeleri arasından her bos yer içingösterecekleri üçer aday içinden; üç üyeyi YüksekögretimKurulunun kendi üyesi olmayan yüksekögretim kurumlarıögretim üyeleri arasından gösterecegi üçer aday içinden;bes üyeyi üst kademe yöneticileri, serbest avukatlar veyaAnayasa Mahkemesi raportörleri arasından; iki üyeyi iseyüksek ögrenim görmüs Türkiye Cumhuriyeti vatandaslarıarasından seçer.Yargıtay, Danıstay, Askerî Yüksek İdare Mahkemesi veSayıstay genel kurullarından, Anayasa Mahkemesi üyeligineaday göstermek için yapılacak seçimlerde, her bos üyelikiçin, bir üye ancak bir aday için oy kullanabilir; en fazla oyalan üç kisi aday gösterilmis sayılır. Baro baskanlarınınavukatlar arasından gösterecekleri üç aday için yapılacakseçimde de her bir baro baskanı ancak bir aday için oykullanabilir ve en fazla oy alan üç kisi aday gösterilmissayılır.Anayasa Mahkemesine üye seçilebilmek için, kırkbes yasındoldurulmus olması kaydıyla; yüksekögretim kurumlarıögretim üyelerinin profesör veya doçent unvanını kazanmış, avukatların en az yirmi yıl fiilen avukatlık yapmıs, üstkademe yöneticilerinin yüksekögrenim görmüs ve en azyirmi yıl kamu hizmetinde fiilen çalısmıs olması sarttır.Anayasa Mahkemesi üyeleri arasından gizli oyla ve üye tamsayısının salt çogunlugu ile dört yıl için bir Baskan ve üçdaire baskanı seçilir. Süresi bitenler yeniden seçilebilirler.Anayasa Mahkemesi üyeleri aslî görevleri dısında resmi veyaözel hiçbir görev alamazlar.

1982 ANAYASASI

Anayasa Mahkemesi onbir asıl ve dört yedeküyeden kurulur.Cumhurbaskanı, iki asıl ve iki yedek üyeyi Yargıtay, iki asıl ve biryedek üyeyi Danıstay, birer asıl üyeyi Askerî Yargıtay, AskerîYüksek İdare Mahkemesi ve Sayıstay genel kurullarınca kendi Baskan ve üyeleri arasından üye tamsayılarının salt çogunluguile her bos yer için gösterecekleri üçer aday içinden; bir asıl üyeyiise Yüksekögretim Kurulunun kendi üyesi olmayanyüksekögretim kurumları ögretim üyeleri içinden gösterecegi üçaday arasından; üç asıl ve bir yedek üyeyi üst kademeyöneticileri ile avukatlar arasından seçer.Yüksekögretim kurumları ögretim üyeleri ile üst kademeyöneticileri ve avukatların Anayasa Mahkemesine asıl ve yedeküye seçilebilmeleri için, kırk yasını doldurmus, yüksekögrenim görmüs veya ögrenim kurumlarında en az onbes yıl ögretimüyeligi veya kamu hizmetinde en az onbes yıl fiilen çalısmıs veyaen az onbes yıl avukatlık yapmıs olmak sarttır.Anayasa Mahkemesi, asıl üyeleri arasından gizli oyla ve üyetamsayısının salt çogunlugu ile dört yıl için bir Baskan ve bir Baskanvekili seçer. Süresi bitenler yeniden seçilebilirler.Anayasa Mahkemesi üyeleri, aslî görevleri dısında resmî veyaözel hiçbir görev alamazlar.

Askerî yargı, askerî mahkemeler ve disiplin mahkemeleri tarafından yürütülür. Bu mahkemeler; asker kisilerin, sadece askerlik hizmet ve görevleriyle ilgili olarakisledikleri askerî suçlara ait davalara bakmakla görevlidirler. Devletin güvenligine, anayasal düzene ve bu düzeninisleyisine karsı suçlara ait davalar her halde adliyemahkemelerinde görülür.Savas hali haricinde, asker olmayan kisiler askerî mahkemelerde yargılanamaz. Askerî mahkemelerin savas halinde hangi suçlar ve hangi kisilerbakımından yetkili oldukları; kurulusları ve gerektiginde bumahkemelerde adlî yargı hâkim ve savcılarınıngörevlendirilmeleri kanunla düzenlenir.Askerî yargı organlarının kurulusu, isleyisi, askerî hâkimlerinözlük isleri, askerî savcılık görevlerini yapan askerî hâkimleringörevli bulundukları komutanlıkla iliskileri, mahkemelerinbagımsızlıgı ve hâkimlik teminatı esaslarına göre kanunladüzenlenir.

1982 ANAYASASI

Askerî yargı, askerî mahkemeler ve disiplinmahkemeleri tarafından yürütülür. Bu mahkemeler, askerkisilerin; askerî olan suçları ile bunların asker kisiler aleyhineveya askerî mahallerde yahut askerlik hizmet ve görevleri ile ilgili olarak isledikleri suçlara ait davalara bakmakla görevlidirler.Askerî mahkemeler, asker olmayan kisilerin özel kanundabelirtilen askerî suçları ile kanunda gösterilen görevlerini ifaettikleri sırada veya kanunda gösterilen askerî mahallerde askerlere karsı isledikleri suçlara da bakmakla görevlidirler.Askerî mahkemelerin savas veya sıkıyönetim hallerinde hangisuçlar ve hangi kisiler bakımından yetkili oldukları; kurulusları vegerektiginde bu mahkemelerde adlî yargı hâkim ve savcılarınıngörevlendirilmeleri kanunla düzenlenir.Askerî yargı organlarının kurulusu, isleyisi, askerî hâkimlerinözlük isleri askerî savcılık görevlerini yapan askerî hâkimlerinmahkemesinde görevli bulundukları komutanlık ile iliskileri,mahkemelerin bagımsızlıgı, hâkimlik teminatı, askerlik hizmetinin gereklerine göre kanunla düzenlenir. Kanun, ayrıcaaskerî hâkimlerin yargı hizmeti dısındaki askerî hizmetler yönünden askerî hizmetlerin gereklerine göre teskilatındagörevli bulundukları komutanlık ile olan iliskilerini degösterir.

Adalet hizmetleri ile savcıların idarî görevleriyönünden Adalet Bakanlıgınca denetimi, adalet müfettisleri eliyle yapılır. Buna iliskin usul ve esaslar kanunla düzenlenir.

 1982 ANAYASASI

Hâkim ve savcıların görevlerini; kanun, tüzük, yönetmeliklere ve genelgelere (Hâkimler için idarî nitelikteki genelgelere) uygun olarak yapıp yapmadıklarını denetleme;görevlerinden dolayı veya görevleri sırasında suç isleyipislemediklerini, hal ve eylemlerinin sıfat ve görevleriicaplarına uyup uymadıgını arastırma ve gerektigindehaklarında inceleme ve sorusturma, Adalet Bakanlıgının izniile adalet müfettisleri tarafından yapılır. Adalet Bakanısorusturma ve inceleme islemlerini, hakkında sorusturma veinceleme yapılacak olandan daha kıdemli hâkim veya savcı eliyle de yaptırabilir.

*Madde 144 Tamamen Değiştirilmiştir

Memurlar ve diger kamu görevlileri Anayasa ve kanunlara sadık kalarak faaliyette bulunmakla yükümlüdürler. Memurlar ve diger kamu görevlileri ile kamu kurumu niteliğinde ki meslek kurulusları ve bunların üst kurulusları mensuplarına savunma hakkı tanınmadıkça disiplin cezası verilemez. Disiplin kararları yargı denetimi dısında bırakılamaz. Silahlı Kuvvetler mensupları ile hâkimler ve savcılar hakkındakihükümler saklıdır.Memurlar ve diger kamu görevlilerinin yetkilerini kullanırkenisledikleri kusurlardan dogan tazminat davaları, kendilerine rücuedilmek kaydıyla ve kanunun gösterdigi sekil ve sartlara uygunolarak, ancak idare aleyhine açılabilir.Memurlar ve diger kamu görevlileri hakkında isledikleri iddiaedilen suçlardan ötürü ceza kovusturması açılması, kanunlabelirlenen istisnalar dısında, kanunun gösterdigi idari merciiniznine baglıdır.

1982 ANAYASASI

Memurlar ve diger kamu görevlileri Anayasa vekanunlara sadık kalarak faaliyette bulunmakla yükümlüdürler.Memurlar ve diger kamu görevlileri ile kamu kurumu niteligindekimeslek kurulusları ve bunların üst kurulusları mensuplarınasavunma hakkı tanınmadıkça disiplin cezası verilemez.Uyarma ve kınama cezalarıyla ilgili olanlar hariç, disiplinkararları yargı denetimi dısında bırakılamaz. Silahlı Kuvvetler mensupları ile hâkimler ve savcılar hakkındakihükümler saklıdır.Memurlar ve diger kamu görevlilerinin yetkilerini kullanırkenisledikleri kusurlardan dogan tazminat davaları, kendilerine rücuedilmek kaydıyla ve kanunun gösterdigi sekil ve sartlara uygunolarak, ancak idare aleyhine açılabilir.Memurlar ve diger kamu görevlileri hakkında isledikleri iddiaedilen suçlardan ötürü ceza kovusturması açılması, kanunlabelirlenen istisnalar dısında, kanunun gösterdigi idari merciiniznine baglıdır.

Devletin, kamu iktisadî tesebbüsleri ve digerkamu tüzelkisilerinin genel idare esaslarına göre yürütmekleyükümlü oldukları kamu hizmetlerinin gerektirdigi aslî ve sürekli görevler, memurlar ve diger kamu görevlileri eliyle görülür.Memurların ve diger kamu görevlilerinin nitelikleri, atanmaları,görev ve yetkileri, hakları ve yükümlülükleri, aylık ve ödeneklerive diger özlük isleri kanunla düzenlenir. Ancak, malî ve sosyalhaklara iliskin toplu sözlesme hükümleri saklıdır.Üst kademe yöneticilerinin yetistirilme usul ve esasları, kanunlaözel olarak düzenlenir.

1982 ANAYASASI

Devletin, kamu iktisadî tesebbüsleri ve diger kamu tüzelkisilerinin genel idare esaslarına göre yürütmekle yükümlü oldukları kamu hizmetlerinin gerektirdigi aslî ve sürekli görevler, memurlar ve diger kamu görevlileri eliyle görülür. Memurların ve diger kamu görevlilerinin nitelikleri, atanmaları, görev ve yetkileri, hakları ve yükümlülükleri, aylık ve ödenekleri ve diger özlük isleri kanunla düzenlenir. Üst kademe yöneticilerinin yetistirilme usul ve esasları, kanunla özel olarak düzenlenir.

İdarenin her türlü eylem ve islemlerine karsı yargıyolu açıktır. (Ek hükümler: 13/08/1999 – 4446/2 md.) Kamu hizmetleri ile ilgili imtiyaz sartlasma ve sözlesmelerinde bunlardan dogan uyusmazlıkların milli veya milletlerarası tahkim yoluyla çözülmesi öngörülebilir. Milletlerarası tahkime ancak yabancılık unsuru tasıyan uyusmazlıklar için gidilebilir. Cumhurbaskanının tek basına yapacağı işlemler ile Yüksek Askeri Suranın kararları yargı denetimi dısındadır. Ancak,Yüksek Askeri Suranın Silahlı Kuvvetlerden her türlü ilisikkesme kararlarına karsı yargı yolu açıktır. İdari islemlere karsı açılacak davalarda süre, yazılı bildirimtarihinden baslar.Yargı yetkisi, idarî eylem ve islemlerin hukuka uygunlugunundenetimi ile sınırlı olup, hiçbir surette yerindelik denetimiseklinde kullanılamaz. Yürütme görevinin kanunlarda gösterilensekil ve esaslara uygun olarak yerine getirilmesini kısıtlayacak,idarî eylem ve islem niteliginde veya takdir yetkisini kaldıracakbiçimde yargı kararı verilemez.idari islemin uygulanması halinde telafisi güç veya imkansızzararların dogması ve idari islemin açıkça hukuka aykırı olmasısartlarının birlikte gerçeklesmesi durumunda gerekçe gösterilerekyürütmenin durdurulmasına karar verilebilir.Kanun, olaganüstü hallerde, sıkıyönetim, seferberlik ve savashalinde ayrıca milli güvenlik, kamu düzeni, genel saglık nedenleri ile yürütmenin durdurulması kararı verilmesini sınırlayabilir.İdare, kendi eylem ve islemlerinden dogan zararı ödemekle yükümlüdür.

1982 ANAYASASI

İdarenin her türlü eylem ve islemlerine karsı yargıyolu açıktır. (Ek hükümler: 13/08/1999 – 4446/2 md.) Kamuhizmetleri ile ilgili imtiyaz sartlasma ve sözlesmelerindebunlardan dogan uyusmazlıkların milli veya milletlerarası tahkimyoluyla çözülmesi öngörülebilir. Milletlerarası tahkime ancakyabancılık unsuru tasıyan uyusmazlıklar için gidilebilir.Cumhurbaskanının tek basına yapacagı islemler ile YüksekAskeri Suranın kararları yargı denetimi dısındadır. İdari islemlere karsı açılacak davalarda süre, yazılı bildirimtarihinden baslar.Yargı yetkisi, idari eylem ve islemlerin hukuka uygunlugunundenetimi ile sınırlıdır. Yürütme görevinin kanunlarda gösterilensekil ve esaslara uygun olarak yerine getirilmesini kısıtlayacak,idari eylem ve islem niteliginde veya takdir yetkisini kaldıracakbiçimde yargı kararı verilemez. İdari islemin uygulanması halinde telafisi güç veya imkansızzararların dogması ve idari islemin açıkça hukuka aykırı olmasısartlarının birlikte gerçeklesmesi durumunda gerekçe gösterilerekyürütmenin durdurulmasına karar verilebilir.Kanun, olaganüstü hallerde, sıkıyönetim, seferberlik ve savashalinde ayrıca milli güvenlik, kamu düzeni, genel sağlık nedenleri ile yürütmenin durdurulması kararı verilmesini sınırlayabilir. İdare, kendi eylem ve islemlerinden dogan zararı ödemekleyükümlüdür.

Türkiye Büyük Millet Meclisinin Baskanlık Divanı, Meclis üyeleri arasından seçilen Meclis Baskanı, Başkanvekilleri, Kâtip Üyeler ve idare Amirlerinden oluşur. Başkanlık Divanı, Meclisteki siyasî parti gruplarının üye sayısı oranında Divana katılmalarını sağlayacak şekilde kurulur. Siyasî parti grupları Başkanlık için aday gösteremezler. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlık Divanı için, bir yasama döneminde iki seçim yapılır. İlk seçilenlerin görev süresi iki yıldır, ikinci devre için seçilenlerin görev süresi ise o yasama döneminin sonuna kadar devam eder.(Degisik: 3.10.2001-4709/30 md.) Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkan adayları, meclis üyeleri içinden, Meclisin toplandıgı günden itibaren beş gün içinde, Başkanlık Divanına bildirilir. Başkan seçimi gizli oyla yapılır. İlk iki oylamada üye tam sayısının üçte iki ve üçüncü oylamada üye tam sayısının salt çogunluğu aranır. Üçüncü oylamada salt çoğunluk sağlanamazsa, bu oylamada en çok oy alan iki aday için dördüncü oylama yapılır; dördüncü oylamada en fazla oy alan üye, Başkan seçilmiş olur. Başkan seçimi, aday gösterme süresinin bitiminden itibaren, beş gün içinde tamamlanır. Türkiye Büyük Millet Meclisi Baskanvekillerinin, Kâtip Üyelerininve idare Amirlerinin adedi, seçim nisabı, oylama sayısı veusulleri, Meclis içtüzügünde belirlenir.Türkiye Büyük Millet Meclisi Baskanı, Baskanvekilleri, üyesibulundukları siyasî partinin veya parti grubunun Meclis içindeveya dısındaki faaliyetlerine; görevlerinin geregi olan hallerdısında, Meclis tartısmalarına katılamazlar; Baskan ve oturumuyöneten Baskanvekili oy kullanamazlar.

1982 ANAYASASI

Türkiye Büyük Millet Meclisinin Başkanlık Divanı, Meclis üyeleri arasından seçilen Meclis Baskanı, Baskanvekilleri,Kâtip Üyeler ve idare Amirlerinden olusur. Başkanlık Divanı, Meclisteki siyasî parti gruplarının üye sayısı oranında Divana katılmalarını saglayacak sekilde kurulur. Siyasî parti grupları Baskanlık için aday gösteremezler. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlık Divanı için, bir yasama döneminde iki seçim yapılır. İlk seçilenlerin görev süresi iki, ikinci devre için seçilenlerin görev süresi üç yıldır. (Degisik: 3.10.2001-4709/30 md.) Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkan adayları, meclis üyeleri içinden, Meclisin toplandığı günden itibaren beş gün içinde, Başkanlık Divanına bildirilir. Başkan seçimi gizli oyla yapılır. İlk iki oylamada üye tamsayısının üçte iki ve üçüncü oylamada üye tamsayısının salt çogunluğu aranır. Üçüncü oylamada salt çogunluk saglanamazsa, buoylamada en çok oy alan iki aday için dördüncü oylama yapılır;dördüncü oylamada en fazla oy alan üye, Baskan seçilmis olur. Başkan seçimi, aday gösterme süresinin bitiminden itibaren, beş gün içinde tamamlanır.Türkiye Büyük Millet Meclisi Baskanvekillerinin, Kâtip Üyelerininve idare Amirlerinin adedi, seçim nisabı, oylama sayısı veusulleri, Meclis içtüzügünde belirlenir.Türkiye Büyük Millet Meclisi Baskanı, Baskanvekilleri, üyesibulundukları siyasî partinin veya parti grubunun Meclis içindeveya dısındaki faaliyetlerine; görevlerinin geregi olan hallerdısında, Meclis tartısmalarına katılamazlar; Baskan ve oturumuyöneten Baskanvekili oy kullanamazlar.

(Degisik: 23.7.1995 – 4121/9 md.) İstifa eden milletvekilinin milletvekilliğinin düşmesi, istifanın geçerli olduğu Türkiye Büyük Millet Meclisi Baskanlık Divanınca tespit edildikten sonra, Türkiye Büyük Millet Meclisi Genel Kurulunca kararlaştırılır. Milletvekilliğinin kesin hüküm giyme veya kısıtlanma halinde düşmesi, bu husustaki kesin mahkeme kararının Genel Kurula bildirilmesiyle olur. 82 nci maddeye göre milletvekilligiyle bağdaşmayan bir görev veya hizmeti sürdürmekte ısrar eden milletvekilinin milletvekilliğinin düşmesine, yetkili komisyonun bu durumu tespiteden raporu üzerine Genel Kurul gizli oyla karar verir. Meclis çalışmalarına özürsüz veya izinsiz olarak bir ay içerisinde toplam beş birleşim günü katılmayan milletvekilinin milletvekilliğinin düşmesine, durumun Meclis Başkanlık Divanınca tespit edilmesi üzerine, Genel Kurulca üye tam sayısının salt çogunlugunun oyuyla karar verilebilir. Son fıkra yürürlükten kaldırılmaktadır.

1982 ANAYASASI

(Degisik: 23.7.1995 – 4121/9 md.) İstifa eden milletvekilinin milletvekilliginin düsmesi, istifanın geçerli olduğu Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlık Divanınca tespit edildikten sonra, Türkiye Büyük Millet Meclisi Genel Kurulunca kararlaştırılır. Milletvekilliginin kesin hüküm giyme veya kısıtlanma halinde düşmesi, bu husustaki kesin mahkeme kararının Genel Kurula bildirilmesiyle olur. 82 nci maddeye göre milletvekilligiyle bagdasmayan bir görev veya hizmeti sürdürmekte ısrar eden milletvekilinin millet vekilliğinin düşmesine, yetkili komisyonun bu durumu tespit eden raporu üzerine Genel Kurul gizli oyla karar verir. Meclis çalışmalarına özürsüz veya izinsiz olarak bir ay içerisinde toplam bes birlesim günü katılmayan milletvekilinin milletvekilliginin düsmesine, durumun Meclis Baskanlık Divanınca tespit edilmesi üzerine, Genel Kurulca üye tamsayısının salt çogunluğunun oyuyla karar verilebilir. Partisinin temelli kapatılmasına beyan ve eylemleriyle sebep oldugu Anayasa Mahkemesinin temelli kapatmaya iliskin kesin kararında belirtilen milletvekilinin milletvekilligi, bu kararın Resmî Gazetede gerekçeli olarak yayımlandıgı tarihte sona erer. Türkiye Büyük Millet Meclisi Baskanlıgı bu kararın geregini derhal yerine getirip Genel Kurula bilgi sunar.

Vatandaslar (Ek ibare:3/10/2001-4709/26 md.) ve karsılıklılık esası gözetilmek kaydıyla Türkiye’de ikamet eden yabancılar, kendileriyle veya kamuyla ilgili dilek ve sikâyetleri hakkında, yetkili makamlara ve Türkiye Büyük Millet Meclisine yazıyla basvurma hakkına sahiptir. Kendileriyle ilgili basvurmaların sonucu, gecikmeksizin dilekçe sahiplerine yazılı olarak bildirilir. Herkes bilgi edinme ve kamu denetçisine basvurma hakkına sahiptir.Türkiye Büyük Millet Meclisi Baskanlıgına baglı olarakkurulan Kamu Denetçiligi Kurumu idarenin isleyisiyle ilgili sikâyetleri inceler.Kamu Bas denetçisi Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından gizli oyla dört yıl için seçilir. İlk iki oylamada üyetamsayısının üçte iki ve üçüncü oylamada üye tamsayısının salt çogunlugu aranır. Üçüncü oylamada salt çogunluk saglanamazsa, bu oylamada en çok oy alan iki aday içindördüncü oylama yapılır; dördüncü oylamada en fazla oyalan aday seçilmis olur. Bu maddede sayılan hakların kullanılma biçimi, Kamu Denetçiligi Kurumunun kurulusu, görevi, çalısması,inceleme sonucunda yapacagı islemler ile Kamu Bas denetçisi ve kamu denetçilerinin nitelikleri, seçimi veözlük haklarına iliskin usul ve esaslar kanunla düzenlenir.

1982 ANAYASASI

Vatandaslar (Ek ibare:3/10/2001-4709/26 md.) ve karsılıklılık esası gözetilmek kaydıyla Türkiye’de ikamet eden yabancılar kendileriyle veya kamu ile ilgili dilek ve sikâyetleri hakkında, yetkili makamlara ve Türkiye Büyük Millet Meclisine yazı ile basvurma hakkına sahiptir. Kendileriyle ilgili basvurmaların sonucu, (Ek ibare:3/10/2001-4709/26 md.) gecikmeksizin dilekçe sahiplerine yazılı olarak bildirilir. Bu hakkın kullanılma biçimi kanunla düzenlenir.

Siyasî partilerin faaliyetleri, parti içi düzenlemeleri ve çalışmaları demokrasi ilkelerine uygun olur. Bu ilkelerin uygulanması kanunla düzenlenir. Siyasî partiler, ticari faaliyetlere girisemezler. Siyasî partilerin gelir ve giderlerinin amaçlarına uygun olması gereklidir. Bu kuralın uygulanması kanunla düzenlenir. Siyasî partilerin malî denetimi Sayıştay tarafından yapılır. Sayıştayca siyasî partilerin mal edinimleri ile gelir ve giderlerinin kanuna uygunluğunun tespiti, bu hususun denetim yöntemleri ve aykırılık halinde uygulanacak yaptırımlar kanunda gösterilir. Sayıştayın bu denetim sonunda vereceği kararlar kesindir. Siyasî partilerin kapatılması, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısının talebi üzerine, Türkiye Büyük Millet Meclisinde grubu bulunan her bir siyasî partinin beşer üye ile temsil edildiği ve Meclis Başkanının başkanlığında oluşturulacak Komisyonun üye tam sayısının üçte iki çoğunluğu ve gizli oyla vereceği izin üzerine açılacak dava, Anayasa Mahkemesince kesin olarak karara bağlanır. Komisyonun bu kararı, yargı denetimi dışındadır. Reddedilen izin başvurusunda ileri sürülen sebepler, hiçbir şekilde yeni bir başvuruya konu olamaz. Siyasî parti gruplarında ve Türkiye Büyük Millet Meclisinde izin konusunda görüşme yapılamaz ve karar alınamaz. Bir siyasî partinin 68 inci maddenin dördüncü fıkrası hükümlerine aykırı eylemlerinden ötürü temelli kapatılmasına, ancak, onun bu nitelikteki fiillerin işlendigi bir odak haline geldiğinin Anayasa Mahkemesince tespit edilmesi halinde karar verilir. Bir siyasî parti, bu nitelikteki fiiller o partinin üyelerince yoğun bir şekilde işlendiği ve bu durum o partinin büyük kongre veya genel başkan veya merkez karar veya yönetim organları veya Türkiye Büyük Millet Meclisindeki grup genel kurulu veya grup yönetim kurulunca zımnen veya açıkça benimsendiği yahut bu fiiller doğrudan doğruya anılan parti organlarınca kararlılık içinde islendiği takdirde, söz konusu fiillerin odağı haline gelmiş sayılır. Meclis çalışmalarındaki oy ve sözler, Mecliste ileri sürülen düşünceler ve Meclisçe başka bir karar alınmadıkça bunların Meclis dışında tekrarı veya açığa vurulması ile idarenin eylem ve işlemleri, odaklaşmanın tespitinde gözetilemez.

Anayasa Mahkemesi, yukarıdaki fıkraya göre kapatma yerine, dava konusu fiillerin ağırlıgına göre ilgili siyasî partinin Devlet yardımından kısmen veya tamamen yoksun bırakılmasına karar verebilir. Devlet yardımından yoksun bırakılma, bağlı olduğu kapatma davasının ve kararının usulüne tabi olup tek başına dava konusu kılınamaz.

Bir siyasî partinin kapatılmasına beyan veya faaliyetleriyle sebep olan kurucuları dahil üyeleri, Anayasa Mahkemesinin kapatmaya ilişkin kesin kararının Resmi Gazetede gerekçeli olarak yayımlanmasından başlayarak üç yıl süreyle bir başka partinin kurucusu, üyesi, yöneticisi ve deneticisi olamazlar.Yabancı devletlerden, uluslararası kuruluslardan ve Türk uyrukluğunda olmayan gerçek ve tüzel kişilerden maddi yardım alan siyasî partiler kapatılır. Siyasî partilerin kuruluş ve çalışmaları, denetlenmeleri, kapatılmaları ya da Devlet yardımından kısmen veya tamamen yoksun bırakılmaları ile siyasî partilerin ve adayların seçim harcamaları ve usulleri yukarıdaki esaslar çerçevesinde kanunla düzenlenir.

1982 ANAYASASI

Siyasî partilerin faaliyetleri, parti içi düzenlemeleri ve çalışmaları demokrasi ilkelerine uygun olur. Bu ilkelerin uygulanması kanunla düzenlenir. Siyasî partiler, ticari faaliyetlere girişemezler. Siyasî partilerin gelir ve giderlerinin amaçlarına uygun olması gereklidir. Bu kuralın uygulanması kanunla düzenlenir. Anayasa Mahkemesince siyasî partilerin mal edinimleri ile gelir ve giderlerinin kanuna uygunlugunun tespiti, bu hususun denetim yöntemleri ve aykırılık halinde uygulanacak yaptırımlar kanunda gösterilir. Anayasa Mahkemesi, bu denetim görevini yerine getirirken Sayıştaydan yardım sağlar. Anayasa Mahkemesinin bu denetim sonunda vereceği kararlar kesindir. Siyasî partilerin kapatılması, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısının açacağı dava üzerine Anayasa Mahkemesince kesin olarak karara bağlanır. Bir siyasî partinin tüzüğü ve programının 68 inci maddenin dördüncü fıkrası hükümlerine aykırı bulunması halinde temelli kapatma kararı verilir. Bir siyasî partinin 68 inci maddenin dördüncü fıkrası hükümlerine aykırı eylemlerinden ötürü temelli kapatılmasına, ancak, onun bu nitelikteki fiillerin işlendiği bir odak haline geldiğinin Anayasa Mahkemesince tespit edilmesi halinde karar verilir. Bir siyasî parti, bu nitelikteki fiiller o partinin üyelerince yoğun bir şekilde işlendiği ve bu durum o partinin büyük kongre veya genel başkan veya merkez karar veya yönetim organları veya Türkiye Büyük Millet Meclisindeki grup genel kurulu veya grup yönetim kurulunca zımnen veya açıkça benimsendiği yahut bu fiiller doğrudan doğruya anılan parti organlarınca kararlılık içinde islendiği takdirde, söz konusu fiillerin odağı haline gelmiş sayılır. Anayasa Mahkemesi, yukarıdaki fıkralara göre temelli kapatma yerine, dava konusu fiillerin agırlığına göre ilgili siyasî partinin Devlet yardımından kısmen veya tamamen yoksun bırakılmasına karar verebilir. Temelli kapatılan bir parti bir başka ad altında kurulamaz. Bir siyasî partinin temelli kapatılmasına beyan veya faaliyetleriyle sebep olan kurucuları dahil üyeleri, Anayasa Mahkemesinin temelli kapatmaya ilişkin kesin kararının Resmi Gazetede gerekçeli olarak yayımlanmasından baslayarak beş yıl süreyle bir başka partinin kurucusu, üyesi, yöneticisi ve deneticisi olamazlar. Yabancı devletlerden, uluslararası kuruluşlardan ve Türk uyrukluğunda olmayan gerçek ve tüzel kişilerden maddi yardım alan siyasî partiler temelli olarak kapatılır. Siyasî partilerin kuruluş ve çalışmaları, denetlenmeleri, kapatılmaları ya da Devlet yardımından kısmen veya tamamen yoksun bırakılmaları ile siyasî partilerin ve adayların seçim harcamaları ve usulleri yukarıdaki esaslar çerçevesinde kanunla düzenlenir.

 İşçiler ve işverenler, karşılıklı olarak ekonomik ve sosyal durumlarını ve çalışma şartlarını düzenlemek amacıyla toplu iş sözleşmesi yapma hakkına sahiptirler.

Toplu iş sözleşmesinin nasıl yapılacağı kanunla düzenlenir. Aynı isyerinde, aynı dönem için, birden fazla toplu is sözlesmesi yapılamaz ve uygulanamaz. Memurlar ve diğer kamu görevlileri, toplu sözleşme yapma hakkına sahiptirler. Toplu sözleşme yapılması sırasında uyuşmazlık çıkması halinde taraflar Uzlaştırma Kuruluna başvurabilir. Uzlaştırma Kurulu kararları kesindir ve toplu sözleşme hükmündedir. Toplu sözleşme hakkının kapsamı, istisnaları, toplu sözleşmeden yararlanacaklar, toplu sözleşmenin yapılma şekli, usulü ve yürürlüğü, Uzlaştırma Kurulunun teşkili, çalışma usul ve esasları ile diğer hususlar kanunla düzenlenir.

1982 ANAYASASI

İşçiler ve işverenler, karşılıklı olarak ekonomik ve sosyal durumlarını ve çalışma şartlarını düzenlemek amacıyla toplu iş sözleşmesi yapma hakkına sahiptirler.

Toplu iş sözleşmesinin nasıl yapılacağı kanunla düzenlenir. (Ek: 23.7.1995-4121/4 md.)128 inci maddenin ilk fıkrası kapsamına giren kamu görevlilerinin kanunla kendi aralarında kurmalarına cevaz verilecek olan ve bu maddenin birinci ve ikinci fıkraları ile 54 üncü madde hükümlerine tabi olmayan sendikalar ve üst kurulusları, üyeleri adına yargı mercilerine başvurabilir ve dareyle amaçları doğrultusunda toplu görüşme yapabilirler. Toplu görüşme sonunda anlaşmaya varılırsa düzenlenecek mutabakat metni taraflarca imzalanır. Bu mutabakat metni, uygun idarî veya kanunî düzenlemenin yapılabilmesi için Bakanlar Kurulunun takdirine sunulur. Toplu görüşme sonunda mutabakat metni imzalanmamışsa anlaşma ve anlaşmazlık noktaları da taraflarca imzalanacak bir tutanakla Bakanlar Kurulunun takdirine sunulur. Bu fıkranın uygulanmasına ilişkin usuller kanunla düzenlenir. Aynı işyerinde, aynı dönem için, birden fazla toplu iş sözleşmesi yapılamaz ve uygulanamaz.

Aile, Türk toplumunun temelidir ve eşler arasında eşitlige dayanır. Devlet, ailenin huzur ve refahı ile özellikle ananın ve çocukların korunması ve aile planlamasının öğretimi ile uygulanmasını sağlamak için gerekli tedbirleri alır, teşkilatı kurar. Her çocuk, yeterli himaye ve bakımdan yararlanma, yüksek yararına açıkça aykırı olmadıkça, ana ve babasıyla kişisel ve doğrudan ilişki kurma ve sürdürme hakkına sahiptir. Devlet, çocuk istismarı, cinsellik ve şiddete karşı çocukları koruyucu tedbirleri alır.

1982 ANAYASASI

Aile, Türk toplumunun temelidir ve eşler arasında eşitlige dayanır. Devlet, ailenin huzur ve refahı ile özellikle ananın ve çocukların korunması ve aile planlamasının öğretimi ile uygulanmasını sağlamak için gerekli tedbirleri alır, teşkilatı kurar.

Herkes, yerleşme ve seyahat hürriyetine sahiptir. Yerleşme hürriyeti, suç islenmesini önlemek, sosyal ve ekonomik gelişmeyi saglamak, sağlıklı ve düzenli kentleşmeyi gerçekleştirmek ve kamu mallarını korumak; Seyahat hürriyeti, suç soruşturma ve kovuşturması sebebiyle ve suç işlenmesini önlemek; Amaçlarıyla kanunla sınırlanabilir. Vatandaşın yurt dışına çıkma hürriyeti, ancak suç soruşturması veya kovuşturması sebebiyle hâkim kararına bağlı olarak sınırlanabilir. Vatandaş sınır dışı edilemez ve yurda girme hakkından yoksun bırakılamaz.

1982 ANAYASASI

Herkes, yerleşme ve seyahat hürriyetine sahiptir. Yerleşme hürriyeti, suç islenmesini önlemek, sosyal ve ekonomik gelişmeyi sağlamak, sağlıklı ve düzenli kentleşmeyi gerçekleştirmek ve kamu mallarını korumak; Seyahat hürriyeti, suç soruşturma ve kovuşturması sebebiyle ve suç islenmesini önlemek;Amaçlarıyla kanunla sınırlanabilir. Vatandaşın yurt dışına çıkma hürriyeti, vatandaslık ödevi ya da ceza soruşturması veya kovuşturması sebebiyle sınırlanabilir. Vatandaş sınır dışı edilemez ve yurda girme hakkından yoksun bırakılamaz.

Herkes, özel hayatına ve aile hayatına saygı gösterilmesini isteme hakkına sahiptir. Özel hayatın ve aile hayatının gizliliğine dokunulamaz. (Üçüncü cümle mülga: 3/10/2001-4709/5 md.) (Değişik: 3/10/2001-4709/5 md.) Millî güvenlik, kamu düzeni, suç islenmesinin önlenmesi, genel sağlık ve genel ahlâkın korunması veya başkalarının hak ve özgürlüklerinin korunması sebeplerinden biri veya birkaçına bağlı olarak, usulüne göre verilmiş hâkim kararı olmadıkça; yine bu sebeplere bağlı olarak gecikmesinde sakınca bulunan hallerde de kanunla yetkili kılınmış merciin yazılı emri bulunmadıkça; kimsenin üstü, özel kâğıtları ve eşyası aranamaz ve bunlara el konulamaz. Yetkili merciin kararı yirmi dört saat içinde görevli hâkimin onayına sunulur. Hâkim, kararını el koymadan itibaren kırk sekiz saat içinde açıklar; aksi halde, el koyma kendiliğinden kalkar.

Herkes, kendisiyle ilgili kişisel verilerin korunmasını isteme hakkına sahiptir. Bu hak; kişinin kendisiyle ilgili kişisel veriler hakkında bilgilendirilme, bu verilere erişme, bunların düzeltilmesini veya silinmesini talep etme ve amaçları doğrultusunda kullanılıp kullanılmadığını öğrenmeyi de kapsar. Kişisel veriler, ancak kanunda öngörülen hallerde veya kişinin açık rızasıyla islenebilir. Kişisel verilerin korunmasına ilişkin esas ve usuller kanunla düzenlenir.

1982 ANAYASASI

Herkes, özel hayatına ve aile hayatına saygı gösterilmesini isteme hakkına sahiptir. Özel hayatın ve aile hayatının gizliliğine dokunulamaz. (Üçüncü cümle mülga: 3/10/2001-4709/5 md.) (Değişik: 3/10/2001-4709/5 md.) Millî güvenlik, kamu düzeni, suç islenmesinin önlenmesi, genel sağlık ve genel ahlâkın korunması sebeplerinden biri veya birkaçına bağlı olarak, usulüne göre verilmiş hâkim kararı olmadıkça; yine bu sebeplere bağlı olarak gecikmesinde sakınca bulunan hallerde de kanunla yetkili kılınmış merciin yazılı emri bulunmadıkça; kimsenin üstü, özel kâğıtları ve eşyası aranamaz ve bunlara el konulamaz. Yetkili merciin kararı yirmi dört saat içinde görevli hâkimin onayına sunulur. Hâkim, kararını el koymadan itibaren kırk sekiz saat içinde açıklar; aksi halde, el koyma kendiliğinden kalkar.

Herkes, dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasi düşünce, felsefi inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayırı gözetilmeksizin kanun önünde eşittir. Kadınlar ve erkekler eşit haklara sahiptir. Devlet, bu eşitliğin yasama geçmesini saglamakla yükümlüdür. Bu maksatla alınacak tedbirler esitlik ilkesine aykırı olarak yorumlanamaz. Çocuklar, yaslılar ve engelliler gibi özel surette korunması gerekenler için alınacak tedbirler eşitlik ilkesine aykırı sayılamaz. Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz. Devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde kanun önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorundadırlar.

1982 ANAYASASI

Herkes, dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasi düşünce, felsefi inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir. Kadınlar ve erkekler eşit haklara sahiptir. Devlet, bu eşitliğin yasama geçmesini sağlamakla yükümlüdür. Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz. Devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde kanun önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorundadırlar.