Andarhald

Mínar bøkur

2009-02-10T03:58:00.000-08:00

Bøkurnar hjá Rakel Helmsdal

Alt, sum elskuligt er

2008-01-16T07:10:00.000-08:00

Í miðøldini var vanligt, at tey ráðandi avgjørdu, hvør list var vælkomin og hvør ikki. Tann, sum ikki gjørdi list, sum hóvaði teimum ráðandi, máttu tiga, flýggja av landinum ella lata lív. Mentan, átrúnaður og politikkur hevði eitt og sama mál og var stýrt sama stað.
Miðøldin er ikki ein tíð, vit vanliga gera til fyrimynd fyri okkara samfelag. Vit tosa t.d. um at nakað er sum tann svarta miðøld, um út av lagið illa stendur til. Kortini var tað fyrsta eg hugsaði, tá eg læs brotið um mentan og list í stevnuskránna hjá Miðflokkinum, at hetta er at bumba mentanarpolitikk okkara aftur í svartastu miðøld.
Longu í fyrstu paragraffini stendur, at “mentanarpolitikkurin eigur at verða rikin samsvarandi kristna grundstøðinum.” Altso: Hvat mentan og list er, skal sambært Miðflokkinum avgerast í Løgtinginum!

Óhugnaligu paragraffirnar
Vit kunnu gjøgnumganga lógargreinarnar. Næsta greinin sigur, at “Flokkurin ynskir at stuðla mentan og list, sum ikki brýtur niður, men sum avspeglar og fremur eina sunna lívsáskoðan”. Altso: Ein sunn lívsáskoðan er javnsett við eina kristiliga áskoðan, og eftirsum tað bara er Miðflokkurin (flokkurin hjá kristnum samkomum í Føroyum), sum hevur hetta á stevnuskránni, so er ein sunn lívsáskoðan, altso tann lívsáskoðan samkomurnar hava. Eg veit ikki, hvussu hagtølini eru fyri átrúna í Føroyum, men tað er so ikki eitt fleirtal av fólkinum, sum er limur í samkomum. Altso Miðflokkurin vil stuðla sínum egnu!!
Grein trý: “Kristnar samkomur skulu hava góðar umstøður at virka í og hava loyvi til at arbeiða frítt eftir egnu sannføring og kunna ráða egnum viðurskiftum.” Jaso? Tær kristnu samkomurnar skulu sleppa at gera akkurát sum tær vilja og helst hava stuðul til hetta. Men hvussu sampakkar hetta við demokrati?
Og so hava vit grein fýra. “Samfelagið eigur at verja skrivi- og talufrælsið, men má mótarbeiða misnýtslu á hesum øki.” Men hvat er so misnýsla av skrivi- og talufrælsinum? Tað er lætt at lesa hetta sum, at øll nýtsla av skrivi- og talufrælsinum eigur at vera samsvarandi kristna grundstøðið. Er tað frælsið?
Men tað ringasta er eftir enn, nevniliga grein fimm: ”Niðanfyri endurgivnu orð Paulusar í brævinum til tey kristnu í Filippi vilja til allar tíðir vera virðilig sum mentanarpolitisk mál: "Alt, sum satt er, alt, sum sámiligt er, alt, sum rætt er, alt, sum reint er, alt, sum elskuligt er, alt, sum væl verður talað um, eina og hvørja dygd og ein og hvønn heiður - hugsið um hetta!"
Altso: Føroysk mentan og list skal vera sonn og sámilig, rætt og rein og elskulig!! Og tað er Miðflokkurin sum avgerð, hvat hetta er.
Ímynda tær eitt samfelag, har øll mentan skal snúgva seg um tað fitta og elskuliga, tað sámiliga og tað reina. Hvørja list vildu vit havt? Vit høvdu sloppið at mála einglar, men ikki devlar, sungi í dur, men ikki í mol, skriva um kærleika, men ikki um hatur. Hvørjar søgur, hvønn tónleik og hvørjar myndir høvdu vit tá havt

Skýmingarløtu-mentan
Skulu vit trúgva tí, sum Miðflokkurin sigur, so eru allir føroyingar rætttrúgvandi kristnir, á teirra hátt at verða kristnir. Tey siga: Hvat fólk finna uppá privat, kann politiski myndugleikin ikki gera so nógv við, men tá vit fara eftir skattaborgarans peningi, skal peningurin sjálvsagt nýtast til virksemi, sum føroyingurin kann taka undir við.
Hervið er sagt, at tað einasta, sum fólk her á landi kunnu taka undir við, er slíkt sum er fitt og elskuligt og uppbyggjandi, stutt sagt ein “skýmingarløtu-mentan”. Her sipi eg til tær elskuligu, uppbyggiligu søgurnar í bókunum “Skýmingarløtan”, ið helst standa sum tann ultimativa bókmentagóðskan hjá Miðflokkinum.
Ímynda tær eitt samfelag, har øll mentan skal snúgva seg um tað fitta og elskuliga, tað sámiliga og tað reina. Hvørja list vildu vit havt? Vit høvdu sloppið at mála einglar, men ikki devlar, sungi í dur, men ikki í mol, skriva um kærleika, men ikki um hatur. Hvørjar søgur, hvønn tónleik og hvørjar myndir høvdu vit tá havt?

Bókmentir a la Miðflokkurin
Føroyingar vilja ikki lesa J.K. Rowlings, J.R.R.Tolkien, Philip Pullman, (tey skriva um hugflogsverðir, sum ikki byggja á kristna siðaarvin) Agathu Christie ella Dorothy Sayers, (har myrða tey fólk fyri eitt gott orð), Henry Miller ella Anais Nin (uha, tey eru so ólátað) og aðrar mætar rithøvundar. Milliardir av fólki í øllum heiminum kunnu altso mistaka seg, um hvat góðska er! Miðflokkurin veit best, hvat er góð mentan og hvat føroyingurin vilja hava.
40 bøkur á bókasavninum, høvdu føroyingar kunna lisið á føroyskum, 144 bøkur, høvdu vit tikið onnur mál við (allar skrásettar undir “kristiligar søgur”). Men í hesum reina og sámiliga mentanarlívinum, høvdu 40 bøkur helst eisini verið nóg mikið.

Myndlist aux Miðflokk
Føroyingar høvdu viljað og sloppið at hugt at myndum hjá t.d. Sigrun Gunnarsdóttur. Har sæst beinanvegin, at tær eru bæði kristiligar og uppbyggjandi. Michelangelo og aðrar klassikarar kundu teir so ikki hugt at, teir vóru kristinir og málaði átrúnaðarligar myndir, men teir vóru jú katolikkar! Helst høvdu føroyingar ikki so mikið sum kunna hugt at myndum hjá Ingálvi av Reyni, tí, hóast hann var av rættari trúgv, so sæst ikki týðiliga, hvat er í myndunum, og so ber jú til at ímynda sær hvat-tað-skal-vera! Fyri mín part kann eg siga, at ein skyldmaður og eg plagdu, tá vit vóru børn, at síggja eina rættiliga lítið ílatna gentu í myndini “Genta við vindeyga” hjá Ingálvi, meðan mamma hansara sá eina sera sámuliga gentu í somu mynd. Onkur annar kundi havt sæð okkurt heilt triðja og kanska minni kristilig í henni, tí tú skuldi hava gott hugflog fyri yvirhøvur at síggja gentuna.

Tónleikur v/ Miðflokkinum
Vaksnir føroyingar høvdu viljað lurta eftir Dupultkvartettini og børnini eftir “Eg eri ein K” og onkrum øðrum reinstemplaðum. Klassiskum tónleiki høvdu teir ikki kunna lurtað eftir, tí ein stórur partur av komponistunum eru ikki rætttrúgvandi og livdu helst ikki eitt rætt kristiligt lív, tak bara Mozart, (hann bæði drakk og skrivaði tónleik um harem (Die Entfurung) og annað ólív. Rocktónleikur hevði verið strangliga bannaður, um tað ikki vóru pent greiddir unglingar, sum skríggjaðu Jesus millum annaðhvørt orð, og jazztónleikarar, ja teir eru jú bæði ólátaðir og taka stoffir og eru heilt vist ikki rætttrúgvandi. O.s.fr. Country hevði helst sloppið innum perluportrið fyri tað mesta, tað nógva er av sama leisti sum “Skýmingarløturnar”.

Sjónleikur de Miðflokkin
Sjónleikur hevði ikki verið ein trupulleiki, sum føroyingurin skuldi taka støðu til, tí hann hevði ikki verið spældur aftur her á landi. Ongin sjónleikari við respekt fyri sær sjálvum hevur hug at spæla bíbliuleikir ella “Lítla Gutta” alla tíðina. (onki ilt um Lítla Gutta kortini J)

Frælsi d’Miðflokkurin
Nú sigur Miðflokkurin so pent: »Hvat fólk finna uppá privat, kann politiski myndugleikin ikki gera so nógv við.....« Altso, listafólk kunnu sleppa at gera, hvat teimum lystir, tí tað vildi helst verið eitt sindur ov ódemokratiskt at taka allan tann frælsa viljan frá fólki, men tey skulu bara ikki hava pengar til tað.
Nú eru fólk her í landinum (eg tori ikki longur at siga føroyingar, tí føroyingurin er so rætttrúgvandi, at man nokk ikki longur er partur av hesum bólki) ikki býttari enn fólk flest. Tey vita væl, at list ikki er nakað, sum tú verður ríkur av. Nevn mær EITT føroyskt listafólk, sum er millióningur! Nei, ha? Tú finnur onki.
Har eru lítlir og ongir pengar at tjena hjá teimum, sum fegin vilja nýta gávur sínar til at undirhalda og ríka lívið hjá øðrum fólki her á landinum.
At gera góða list krevur tíð og fyri at fáa hesa tíðina, so noyðist eitt lítið land sum Føroyar, at stuðla sínari list. Tú verður ikki úrmælingur av at arbeiða átta tímar hvønn dag við at skera fisk ella sita á skrivstovu og so nýta náttartímarnar (eftir at dagliga húsarhaldið er fingið til høldar) til at útinna tína list, hetta duga sjálvt tey góðtrúnastu skilja.
Og góða list vilja vit hava nú á døgum, tí vit fáa so nógva góða list uttanlands bæði gjøgnum miðlarnar, til keyps í handlunum og tá vit ferðast. Vit vita væl, hvat góð list er.
Vit fara ikki longur hvørt mansbarn av húsum, um eitt bygdafelag setur upp áhugaleik, nei, vit vilja, at leikarar okkara spæla eins væl og teir, vit síggja í sjónvarpinum og pallurin skal vera samsvarandi vælgjørdur. Hetta kostar pengar, nógvar pengar!
Men listafólk í Føroyum skulu ikki hava pengar til at gera góða list, um tey ikki »samsvara okkara kristna grundstøði«.

Tann svarta miðøldin
Eitt má Miðflokkurin gera sær greitt, og tað er, at um tann vanlukkan skuldi hent, at teir fingu nóg nógvar atkvøður til at gjøgnumføra valskrá sína á mentanarøkinum, so høvdu vit havt eina massiva útflytan, fyrst av listafólkum og síðani av øllum við hægri útbugving og øllum við einum sindri av viti í heysinum, tí tey høvdu ikki tímað at búð her, nú alt mentanarlív var sensurerað og vongskotið.
Men tað er kanska tað Miðaldarflokkurin vil. Avfólka landi fyri øll skilafólk, tí teimum einføldu er himmiríkið givið, ella okkurt slíkt stendur jú skrivað. Tey einføldu eru í hvussu so er øgiliga nógv lættari at billa alt møguligt inn og ræða til at tiga.
Miðflokkurin vil ikki, at mentanin og listin avspeglar veruleikan, sum hann er, soleiðis sum øll góð alheimslist onkursvegna ger. Nei, Miðflokkurin vil hava fitta og elskuliga list, líkamikið hvør sannleikin og veruleikin er.

Tann elskuliga Dolores
Miðflokkurin minnir meg mest um skaldsøgupersónin Dolores Umbridge, lærari í skúlanum Hogwarts, (sum jú eisini skal sensurerast burtur). Hon er so elskulig, so elskulig. Hon elskar ljósareytt og kettlingar á plattum, hon sigur, at onki ilt kann henda næmingum hennara (hóast øll við skili vita betur), og at tey ongantíð mugu lúgva, (les: siga nakað, sum hon ikki hevur loyvt teimum at siga). Tey skulu akta, verða góð og skikkilig uppá hennara máta. Gera øll sum Umbrigde sigur, so gongur alt gott. Sannleikin er bara tann, at Umbridge sjálv er ófatiliga ónd undir allari elskuligheitini, og at hon kávar út yvir sannleikan. Tey, sum ikki hugsa sum Umbridge verða revsaði.
Dolores Umbridge hevði stórtrivist í Miðflokkinum, har alt er fitt og elskuligt og tey, sum ikki síggja tingini við teirra eygum verða revsaði (les: fáa ongan stuðul).
Nú er tað tíbetur soleiðis, at Miðflokkurin ikki fær meira enn 3-4% av atkvøðunum og tí ikki kann gjøgnumtrumfa nakran elskuligheitsmentanarpolitikk, so hetta var sjálvandi bara eitt »worst-case-scenario«.

Eg meini tað: “Tað kann ikki vera okkara trupulleiki!”

2003-11-02T02:32:00.000-08:00

Í løtuni eru øll rakt av tí, ella hava verið ella fara helst at vera næstu dagarnar, í hvussu so er pessimistarnir. Tað eitur influensa, ella beinkrím. Vit ganga runt og hosta, snýsa og fýsa okkara virus út millum hvønn annan, tað fer frá heimunum til arbeiðsplássini, til barnagarðarnar, til skúlarnar og aftur til heimini og so framvegis.
Og fyrr ella seinni hava vit brúk fyri lækna, tí tað varð til meira enn bara beinkrím. Kanska tí vit noyddust út fyri tíðina, ella bara ikki høvdu tol at gerast ordiliga frísk, áðrenn vit settu ferðina upp aftur.
Við 40° í fepri noyðist tú út í bilin (um tú hevur ein slíkan), ella í taxabilin (so tú fært smittað taxachaufførin eisini) og út til læknan, sum annars plagar at áleggja fólki at halda seg inni, tá tey eru so mikið sjúk. Ein tímas tíð í bíðirúminum at skifta um bakteriur og virus við hini neyðardýrini í somu støðu, ofta pinkubørn, ið næstan bara ana, so fyriløgst av fepri eru tey. Tá tú at enda sleppur til læknan verður tú kanska sendur í røntguna ella á labratorii ella í hvussu so er á apotekið, alt meðan tú framvegis hevur so nógvan febur, at tú nóg illa skilur, hvat læknin sigur, og avgjørt ikki ert forsvarligur í ferðsluni. At biðja nakran koyra fyri teg, ber næstan ikki til, makin er til arbeiðis og ommur og abbar ansa hinum krímsjúku heima, ella so liggja tey øll somul snýsandi og sveittandi í songini. Hevði tú ikki lungnabruna, áðrenn tú fórt heiman, er stórur møguleiki fyri, at tú fært tað á túrinum, og í hvussu so er hevur tú smittað eini fimm-tíggju ólukkudýr á vegnum.
Hetta er ein løgin skipan. Ein skuldi trúð, at tað í veruleikanum snúði seg um, at fáa so nógv fólk so sjúk sum til ber uppá so stutta tíð sum gjørligt, - og eg sum helt at sjúkrahúsverkið skuldi spara?
Yvirhøvur kenst tað ikki skilagott, at tað skal vera neyðugt hjá sjúkum fólkið at fara at søkja sær læknahjálp sjálvi. Læknin er frískur, og átti at veri tann, ið fór út. Eg veit væl, at tað ikki eru kommunulæknarnir sjálvur, ið skulu brigslast fyri hetta, teir eru ov fáir, arbeiðsbyran er longu ov stór, og tí hava teir fingið álagt hesa skipanina, men álvaratos, hetta er burtur úr vón og viti! At noyðast at sleipa eitt smábarn við høgum fepri og t.d. hálsbruna út í storm og regn í ein kaldan bil (um tú hevur ein slíkan). Ella t.d. um tú hevur eitt tímalønt arbeiði: Sjúkradagpening fært tú ikki uttan læknaváttan, men tú noyðist at fara til lækna og eini 2-3 onnur støð við øllum tínum fepri og sita og bíðja at fáa pening, - og álvaratos, har man vera meira enn ein, ið hugsar, at tá tú kanst fara 3-4 ymisk støð í býnum fyri at fáa allar váttaninar, ja, mundi tú so ikki eins væl kunna verið til arbeiðis?
Eg skal ikki lovprísa privatlæknaskipanin í øðrum londum, tí hon er dýr og ger mun millum rík og fátøk, men ein sannroynd er tað kortini, at har taka læknanir sær væl betur av tær enn í Føroyum. Teir hjúkla um kundar sínar, tí teir vilja helst ikki, at tey fara at nýta annan lækna. Teir geva sær góðar stundir at práta við teg til viðtaluna og koma beinanvegin rennandi alt samdøgri, bilar tær so mikið, at tú ikki heldur teg til at fara út. At teir so skriva eina digra rokning á vegnum út aftur, kemst so ikki uttanum, og bert ein góð sjúkratrygging kann loyva tær, at ringja eftir læknanum, tá á stendur. Hvørgar skipanir eru framúrskarandi, men tað mátti borið til at havt eitthvørt millum hesar báðar, tí vist er tað, at tað er ikki nøktandi, at jagstra sjúk fólk av songini til at søkja læknahjálp, og avgjørt ikki nøktandi at hoyra svarið frá læknaskrivararnum, tá tú sigur, at títt barn er sera sjúkt, tú sjálvur hevur fepur, at tú ikki hevur bil og ikki hevur nakran at vera inni hjá hinum børnunum: “Tað kann ikki vera okkara trupulleiki!”

Eg meini tað: Viðmerkingar frá Føroyafelagnum móti Fótgangarum

2003-10-01T02:26:00.000-07:00

Vit í Føroyafelagnum móti Fótgangarum vilja hervið koma við nøkrum viðmerkingum um ferðsluna sum heild og serliga í Havn. Tað er næstan bara jaligar viðmerkingar, tí vit í felagnum eru samd um, at vit øll gera eitt gott arbeiði fyri at forkoma møguleikunum hjá hesum tápulingum, ið fasthalda um rættindini til at brúka føturnar til annað enn at traðka á pedalar, nevniliga til at ganga.
Eitt sera gott dømi er vegaumvælingin í Havn millum Kommunuskúlan og Nonnuskúlan. Her hevur kommunan – púra óneyðugt – syrgt fyri, at gonguteigur er komin báðumegin vegin. Hetta mótmæla vit sjálvandi, tí tað rør jú framundir at nýta hesar fornleivdir.
Men tað vit vilja viðmæla í hesum føri, er tað skilagóða, ið her er gjørt: gongubreytirnar báðumegin húsarhornini í lítlu síðugøtuni er so smalar, at eitt fólk illa fær snara um húsahornið og als ikki tvey leiðandi og ein barnavognur hevur annað hjóli kroyst upp at húsinum og hitt úti, har bilurin ótolin stendur og bíðar eftir at sleppa út. Hetta er sjálvandi gjørt fyri at vísa á, at øll skilagóð foreldur eiga at koyra børn síni í skúla!
Eisini hava tey flutt gonguteigin, so at hann ikki longur er mitt millum báðar tær størstu gøturnar. Fyrr var líka langt hjá øllum at ganga. Nú er hann settur so, at tey, sum búgva vestanfyri skúlarnar hava fyrimun. Hetta er eitt greitt tekin um, at hann bara er har til pynt, tí tað neyðars barnið, ið óumhugsin foreldur hava sent til gongu í skúla eystanifrá, fer sjálvandi ikki í vindi og regni, tá skúlaklokkan ringir, at renna við tungari tasku til ein gonguteig, ið er í hinum endanum av gøtuni, men bara skáka sær millum bilarnar í sínum enda av gøtuni. Men sum altíð, eitt barn skal yvirkoyrast áður enn fólk skilja, at børn ikki eiga at ganga í skúla, men verða koyrd til dyrnar!

Vit vilja sum heild mótmæla, at har eru so nógv fólk, sum enn trilla barnavognar í okkara framkomnu tíð. Góðir bilstólar eru til!! Tað er forargiligt, at vit framvegis noyðast at steðga við gonguteigar og bíðja, meðan hesar treisku, seinføru mammurnar við sínum smátápuliga smíli trilla avkomið yvirum vegin. Aftur her gleða vit okkum yvir tað góða arbeiði, sum limir felagsins gera, at fáa tær at missa hugin til trillaríið. Vit steðga ikki á, fyrr enn tær hava koyrt fremstu hjólini á vogninum út á breytina (og tað gera tær sjáldan, uttan at vit steðga fyrst, tí tær stúra jú – av røttum – fyri lívinum hjá alvanum). Vit syrgja fyri at andlitsbrá okkara er ótolið og trumma niður á rórið við fingrunum. Eitt, ið nógv okkara nýta við góðum úrsliti, er at koyra so skjótt móti einum gonguteigi, at barnavognsfanatikarin sær, at vit ongan tjans hava at steðga til tíðina.
Men vit síggja fram til, at tað skjótt ongar trillimammur eru til í Havnini, tí Tórshavnar Kommuna krevur, at eigur tú eitt barn, skalt tú hava bil! Ansingarplássið skal jú kunna liggja á Hamrinum á Argjum ella Norðastahorni, hóast tú kanska býrt í Hoyvík.

Vit fegnast eisini um, at umstøðurnar hjá súkklistum her í landinum ikki verða bøttar, men heldur versna. Besta dømi um hetta eru teir rættiliga nýggju ringvegirnir í Havn. Her hava tey laga tað so væl, at avgjørt ikki er pláss fyri einum bussi og eini súkklu millum gongubreytinar og vøkru breiðu oyggjarnar mitt á vegnum. Harafturat er syrgt fyri, at ikki ber til at súkkla á sjálvari gongubreytini, gongubreytarkantarnir eru so høgir, at súkklisturin sorlar seg sundur, roynir hann at rulla niður av. Nei, her er vón fyri framman, skjótt fara allir súkklistar at hvørva.

Her vilja vit, hóast tað næstan ikki er neyðugt, eisini minna á eina av óskrivaðu reglunum hjá felagnum:
Regnar, so koyr skjótari!
Hetta er tí, at tá tað regnar, verða fótgangarar vátari, um vit 1) ikki steðga við gonguteigar, so tey mugu standa og bíða bil eftir bil eftir bil, helst upp í 5 minuttir, 2) syrgja fyri at koyra har hyljarnir eru størst og sprutta mest. Men sjálvandi er tað allarmest tí, at tað er sera umráðandi fyri bilførarar at koma fyrr fram, um tað regnar!
Har hava verið uppskot frammi um at skifta navnið á felagnum til Føroyafelag móti fótgangarum, súkklistum og barnavognum ella stutt og greitt til Føroya Bilelskarafelag. Á komandi aðalfundi verður atkvøtt um hetta.

Eg meini tað: Fordómana vald

2003-06-03T02:28:00.000-07:00

Tá eg búði í Fraklandi, var tað ein setningur, eg hoyrdi órógvandi ofta: “Franskmenn duga ikki mál!” (undirforstaðið, fremmand mál). Tað vóru franskmenn sjálvur, ið søgdu hetta. Og rætt er, franskmenn duga ikki so væl onnur mál enn sítt egna, (men tað duga tey harafturímóti sera væl). Men í roynd og veru hevur hetta onki at gera við eginleikan hjá franskmonnum at læra, men við fronsku skúlaskipanina. Málundirvísingin hevur gjøgnumgangandi verið ófullkomin og oftast bert teoretisk, við tí úrslitið, at franskmenn ikki kenna seg væl at tosa fremmand mál. Tá útlendingar so ferðast í Fraklandi er teirra inntrykk, at franskmenn eru ov stoltir at tosa enskt, hvat er rættiliga langt frá sannleikanum. (Sigast skal kortini, at yngra ættarliði nú tosar væl betur onnur mál, og at undirvísingin man vera væl batnað.)
Men høvuðsársøkin, til at teir ikki dugdu, er at teir so ofta hava fingið prentað niður í seg, at teir duga ikki mál! Hvør kann duga nakað, tú frá barnsbeini hevur fingið at vita, at tú ikki dugir! Altso kann ein fordómur hava ávirkan á málkunnleikanum hjá einum heilum fólki.
Men tað er ikki bara í Fraklandi, at tey hava fordómar viðvíkjandi máli, í Føroyum livir eitt sera avgjørt uppáhald, at føroyskt er ringt at skriva, og at tað er so at siga ógjørligt at læra tað ordiligt, og at tað bara eru nakrir akademikarar úti á Setrinum, sum veruliga duga tað.
Hyggur tú kring teg í samfelagnum, so kanst tú skjótt fara at halda, at hetta er ongin fordómur, men tann reini og skæri sannleiki. Bløðini er so á tremur við stavivillum, at ongin grein, hvussu lítið hon so er, er lýtaleys, - ja, sjálvt stórar yvirskriftir verða prentaðar við villum og fara út í handlarnar uttan at nakar varnast tað, - fyrr enn aftaná.... Tí hóast føroyingar kanska ikki duga at stava, so duga teir í hvussu so er at finna villur. Tað føroyska paradoksið.
Kemur ein bók út á føroyskum, kann ongin ummælari lata vera við at nýta ein triðing av ummæli sínum til stavivillurnar heldur enn til innihaldi í bókini og nógv eru tey, sum als ikki síggja ein tekst, men bara síggja villurnar, ið hava snýkt seg inn í hann. Hetta at finna villur er næstan ein fólkasjúka, men so má tað væl sagtans eisini vera tí at so nógvar eru, - ongin dugir at skriva! Og um ongin dugir at skriva sítt egna mál, so má tað væl vera tí tað er ov ringt! ov vísindarligt, - gjørt av málfrøðingum, ið bara hugsa um tað forna...... o.s.fr...... Vit hava hoyrt hatta alt hundrað ferðir, ikki neyðugt at endurtaka tað.... Nei, føroyskt er ov ringt at skriva! Simpulthen!
Men er tað nú veruliga so? Kann tað ikki vera nakað, ið líkist hasum franska syndrominum í tí? Er føroyskt so nógv ringari enn onnur mál? Tað ljóðar eitt sindur løgið í mínum oyrum. Eg meini so við, fronsk børn skriva franskt akkurá sum onki, og har eru heilt nógvir bókstavnir, ið ikki vera bornir fram, - vit hava hóast alt bara ð. Kinesisk børn læra at skriva kinesiskt, og tey skulu læra fleiri túsund tekn, vit skulu bara læra níggjogtjúgu. Finsk børn skulu benda í tólv (!) føllum, vit hava bara fýra. Og listin kundi allarhelst verið væl longri av málum, sum í hvussu so er ikki eru lættari enn føroyskt.
Men hvat er so galið? Eru vit so nógv býttari enn onnur? Hvussu ber tað til, at ein stórur partur av okkum koma út aftaná í minsta lagið níggju ára skúlagongd, (tey flestu nakað væl meira), og duga framvegis ikki at seta ð! (Eg við......)
Eg meini, at tað, eins og í tí franska trupulleikanum, er skúlaskipanin, ið eigur feilin. Ikki at læraranir ikki duga at undirvísa ella at bøkurnar eru ov vánaligar, men at ov lítil dentur verður lagdur á at læra at skriva, tá vit eru mest til reiðar at læra tað: tey allarfyrstu árini vit koma í skúla.
Fyri tað fyrsta byrja vit ikki í skúlanum, fyrr enn vit eru sjey ára gomul, hóast tær flestu kanningarnar vísa, at børn eru næmast um seks ára aldur. Tá vit so koma í skúla, eru vit har ikki meira enn nakar fáar tímar fyrrapartin í heili trý ár. Av hesum fáu tímum skulu vit eisini læra at rokna (hetta verður gjørt almikið av) og ymiskt annað.
Flestu aðra staðni í verðini ganga børn í skúla frá tey eru seks, og hava ein fullan skúladag frá fyrsta degi. Tað tykist ikki, sum tey fáa mein av hesum, (og ganga ikki og reika fyri vág og vind einsamøll seinnapartarnar heldur), og øll vanliga skilagóð børn duga at skriva sítt egna mál, tá skúlagongdin er av. Nei, føroyskt er ikki petti ringari enn onnur mál at skriva, vit læra tað bara ikki meðan tíð er!

Eg meini tað: Føroyska krokodillan

2003-05-04T02:30:00.000-07:00

Teir gomlu egyptarnir høvdu krokodilluna og kettuna. Indarar hava kúnna. Og føroyingar hava….. bilin. Tann heilaga privatbilin.
Vit eiga fleiri persónbilar pr. íbúgva enn flest onnur lond, og vit hava helst færri kilometrar pr. íbúgva at koyra teir á, enn flest onnur lond. Næstan øll húski eiga ein, og heilt nógv eiga tveir, og øll ”bedýra”, at tey avgjørt ikki kunnu liva hann fyriuttan. Øll gjalda ein størri part av mánaðarlønini til rentur og avdrag, brennievni, vegskatt, trygging og umvælingar enn tey vilja viðganga, hóast tey vita, at tey kundu tikið ein hýruvogn minst eina ferð um vikuna alt árið runt, og kortini ikki komi upp í námind av somu upphæddini.
Havnin er púra yvirsvomin av teimum, bilkøirnar og ferðsluknútur liva væl upp til teir í stórum londum við milliónabýarferðslu, og har verða allarhelst søgd eins nógvar illbønir og klikt líka ótolið við fingrunum niður á rórið um morgunin klokkan fimm minuttir yvir átta, sum allar aðrar staðni í verðini.
Bilar skulu hava rætt at koma runt allastaðni, ongin hevði verið fegnari enn føroyingar, vóru allir handlar drive-in. Parkering skal vera loyvd allastaðni, frammanfyri trappur, uppi á gongubreytum (serliga har gongubreytin longu er í smalara lagi ella har ein lyktapeli er), líkamikið um tað ikki ber til hjá fótgangarum og barnavognum at sleppa framvið. Parkeringsvørðurin er fólkafíggindi nr. 1.
Um veturin skulu vegirnir sjálvandi ruddast fyri kava, saltast og grúsast, tí bilarnir teir mugu so sleppa fram! At kavin so liggur sum smáar fjallaketur uppi á gongubreytunum, tað gerst ikki við. At tað eisini er týdningarmiklari at salta vegirnar enn gongubreytirnar, tað skilur ein og hvør, og at skúlabørn skulu ganga eftir glerstoyttum gongubreytum klokkan átta um morgunin við vanda fyri at glíða út á vegin, tað má so bara vera ein vandi, vit mugu liva við í einum privatbilistsamfelagi.
Vit taka øll helst koyrikort, so títt og knapt vit fylla 18, men at kanska minst helvtin av okkum ikki eru egnað til at koyra, er ongin sum kannar. Tað at koyra bil krevur næstan ómenniskjansliga konsentratión, tú skalt ikki bara ansa eftir, at tín bilur verður væl koyrdur, men eisini ansa tær fyri øllum øðrum bilistum, súkklistum, fótgangarum, hundum, kettum og smáfulgum, vindi, avfalli og ljósviðurskiftum, síðugøtum, sniðgøtum, rundkoyringum, vegkrossum, gonguteigum og alskyns skeltum. Sum var hetta ikki nóg mikið, so skalt tú eisini ansa eftir, at tú ikki koyrir ov skjótt ella seint, ikki pressar motorin, at brennievni er á, at tú ikki hongur á koblingini, at ljósini nú eru røtt til røttu umstøðurnar. Tú skalt práta við síðumannin/konuna, við børni á baksetrinum og (helst ikki) taka fartelefonina og avtala (ella avlýsa) fundir.….. At í alt kanst tú taka fyri givið, at onki vanligt fólk fær savnað seg um alt hetta í senn og øll tískil hava løtur, tá tey ikki eru so ansin og vakin, sum tú eigur at vera, tá tú hevur títt egna og nógv onnur lív í hondunum/rórinum.
Størsta próvgrundin fyri, at øll skulu hava privatbil, er, at tað er tíðarsparandi. Men er tað nakar sum hevur roknað út, hvussu nógva tíð tú sparir, í mun til hvussu nógva tíð tú nýtir til at 1) vinna tær pening at hava ráð til bilin 2) at taka tær av bilinum (viðlíkahald, eftirlit….) 3) at bíðja í trafikproppum 4) at finna parkeringspláss og ganga til og frá parkeringsplássinum……..

Við vanda fyri at verða lúnsjað, fari eg nú at koma við eini utopi:
Hugsi okkum, at privatbilisman var avtikin! (orsaka, orsaka, eg veit tað er blasfemi, men vit spæla bara!) og vit í staðin høvdu eitt vælvirkandi net av almennari ferðslu, - bussar fimtahvønn minutt allastaðni í býnum og minst hálva hvønn tíma millum bygdir. Fyrimunirnir høvdu verið næstan óteljandi:
1) Vit høvdu havt eitt lið av sera góðum bussførarum, ið bert nýttust at ansa eftir hinum bussunum og ikki øllum teimum hálvvánaligu (og vánaligu) bilførarunum.
2) Nógv fólk høvdu havt meiri pening millum hendurnar, - ella styttri arbeiðstíð, tí teimum ikki nýttist at arbeiða fyri bil.
3) Nógv høvdu verið sunnari, tí tey oftari høvdu runnið aftaná einum bussi, og kanska gingið til næsta steðgistað, var veðrið gott.
4) Samfelagið hevði sloppið undan stórum útreiðslum av sjúkrahúsviðgerð aftaná ferðsluóhapp og ringa heilsu av at sita ov nógv í bili.
5) Fólk høvdu prátað meira saman ella lisið fleiri bøkur, tí tað ber væl til í bussum, tá tú ikki noyðist at vera 200 % konsentreraður um at koyra.
6) Sunnudag kundu fólk gingið túr ístaðin fyri at vaskað bil.
7) Tað hevði ikki bilað um tú koyrdi fullur, bara tú ikki spýði á bussføraran.
og og og…. tú kundi hildið á…
Gamaní, landskassin hevði fingið minni inn í avgjøldum og vegskatti, men mundi tað ikki skjótt verið spart inn í útreiðslunum, ið stóðust av bilismuni? Parkeringsvørðar og ferðslupolitiið høvdu mist arbeiði og bilsølumenninir farið á heysin, men mundu hesir ikki kunna fingið eitt arbeiði at vaska tey hugnaligu, fjálgu busskýlini, sum sjálvandi høvdu verið á hvørjum horni ella til at hjálpa gomlum og barnakonum upp í bussin?Ja, utopi er tað í privatbilismunar paradísi, men heldur tú veruliga at tað ljóðar so keðiligt?

Eg meini tað: Býarinnar hjarta

2003-03-24T02:25:00.000-08:00

Rólig fet upp einar stuttar trappur, hurðin fer upp, eitt lot kemur inn við einum vitjandi.
„Halló!”
„Hey er tað tú!“
„Langt síðani!“
”Kann eg seta meg her?”
”Ja, endiliga”.
Her angar av kaffi, sigarettum og hálvvátum jakkum, men tað er tann hugnaligasti lukturin, tú kanst hugsa tær, tí hann angar av vinsemi og traditiónum.
Gjøgnum gluggan síggjast innanífrá vindgosin fólk á gongugøtuni, uttanífrá prátandi vinfólk, ið kanska hava hitst her hvønn einasta dag í 20 ár, ella nýligani hava hitast ella kanska hittast fyri allar fyrstu ferð, fyri síðani at fylgjast restina av lívinum.
Reyðmálað borð og stólar, gluggatjøldini stríput, veggirnir pryddir við grønum panelum og Jack Kampman. Síðani tíðarinnar morgun, ella onkuntíð tá, hevur tað sæð út soleiðis, í hvussu so er hava broytingarnar verið so smáar, at tú ikki hevur meira enn varnast tær.
Allarhelst gekk omma her, tá hon var ung. Sjálv kom eg her sum barn saman við mostir, og vit systkinabørnini spældu gitispæl við sukurmolunum. Síðani kunnu tímarnir, eg havi sitið her, ikki teljast, tað verða mánaðir tilsamans, okkurt árið var tað ein til tveir tímar um dagin! Børn míni hava fingið tað inn við móðurmjólkini, bókstaviliga....
Hetta er hjartað í Miðbýnum. Her er tað, tú hittir vinir og kenningar, alt árið. Her er tað, tey lesandi niðrifrá koma inn, so skjótt tey koma heim, tí her kenna tey seg heima, her hitta tey fólk. Her fert tú við børnunum ein hugnaligan leygarmorgun, og ongin argast um barnagrát ella smáar føtur, ið renna eitt sindur um rúmið. Her fert tú inn at kroka og fáa hitan í kroppin ruskveðursdagar og at deila tína fragd yvir veðrið sólskinsdagar, ella tekur kaffimunnin út við tær og setir teg á Ebenezertrappuna. Alt ber til. Her er onki múlatrútni, um tú situr og lesir avísir og sussar í ein tíma ella báðar tveir og bara fær tær ein kopp av kaffi. Her hittast gøtusóparar og politikarar, handilsfólk og arbeiðsleys, skúlalærarar og lesandi, smábørn, ommur og abbar, krabbagoggur og handilsferðandi, elskandi og fíggindar, svøk og vanlig keðilig, og pláss er fyri øllum, um ikki við sama borð, so næstan.
Og so ein dagin brestir bumban:
„Hevur tú hoyrt? Kondittaríið skal lukka!“
„NEI!” Tað kennist sum eitt neyðarróp. Tað ber heilt einfalt ikki til. “Man kann ikki lukka Konditaríið!”
Er onki Kondittarí í Miðbýnum, ja, so er stutt sagt ongin Miðbýur, bara ein sokalla gongugøta, har bilar til ein og hvørja tíð hava fyrstarætt og nakrir handlar, sum tú eins væl kanst finna í sølumiðstøðini. Ongastaðni at fara inn at prátast ella kroka, - bæði eru lívsneyðug í Føroyum, - ikki at kunna kanst siga: “Vit hittast á Kondittarínum!”, ja, onki “morgunstað” í øllum býnum, ja, uttan cafeteria í Svimjihylinum.... Alternativið verður at útseta alt til um døgðuratíð og hittast í SMS! (áh nei!) ella onkrum pizzaria (hvør tímir tað?) ella Hafnia (hvør hevur ráð?).
Møguleikin er sjálvandi til staðar, at onkur annar tekur yvir, men tað er ringt ikki beinanvegin at síggja onkra ræðumynd fyri sær: t.d. at hugsa um, hvat hendi við “Klaptræet”, tann lítla biografkaféein í Kbh. Hon var upprunaliga ein hugnalig eitt sindur myrkt innrætta kafé tapeserað við gomlum filmplakatum frá filmsøgunar morgni og við myrkum kanska eitt sindur slitnum træmøblum. Einferð í seinni helvt av 80’unum fann okkurt ljóst høvd uppá at skifta gomlu filmplakatirnar út við nýggjar 80’ara-filmar og møblarnar út við kalt stál, so grundleggjandi keðiligt, at tú eftir broytingina bert setti beini har eina ferð fyri at venda beint út aftur. Her í Havn er ringt ikki at stúra fyri, at Kondittaríð verður til eina cowboy-look-alike pizzabarr, har tú heldur ikki setur beinini meira enn ta einu ferðina, ella allarhelst slett ikki, fyri ikki at fáa tey góðu minnini oyðiløgd.So man kann helst ikki gera annað enn at biðja til hægri maktir um, at tey ella tann, ið yvirtekur Kondittaríið, fer at vera ein, ið hevur gingið her alt lívið, ja, allarhelst fekk tað inn við móðurmjólkini, og tí veit, hví hetta at síggja til so lítilatna staðið er so serstakiliga sermerkt og lívsneyðugt fyri Havnina.

Eg meini tað: Ein lítil, ikki heilt ókend søga

2003-02-17T02:31:00.000-08:00

Tveir dreingir, ein stórur og ein lítil, eru vorðnir óklárir. Tann stóri ákærir tann lítla fyri at hava eina vatnbyrsu, sum hann er ov lítil at handfara (sjálvur eigur hann eina ørgrinnu av vatnbyrsum, men tað er ein heilt onnur søga.....). Tann lítli noktar blankt, - hann hevur onga vatnbyrsu! Ella í hvussu so er ikki størri enn hann hevur loyvi til í sínum aldri.
Tann stóri sigur, at sleppur hann ikki heim til tann lítla at kanna, um tað er satt, so fer hann at hølva hann av.
”Alt í lagið meðni,” sigur tann lítli ræddur, ”kom so og kannað!”
Tann stóri setur treytir: hann skal sleppa at leita allastaðni, hann vil ikki órógvast og hann skal hava kannað alt innan 2 tímar (hóast húsini allarhelst eru ov stór at kannað eftir bara tveimum tímum). Gongur tann lítli ikki undir hesar treytir, verður hann avhølvaður.
”Ja, ja, ja, tað er í lagið!” sigur tann lítli.
Tann stóri kannar nú húsini væl og virðiliga. Tíðin er knøpp, og hann finnur onki, kanska onkra tekning, tann lítli hevur gjørt av stórum vatnbyrsum, men onki annað.
Nú verður tann stóri argur, og sigur, at hann kortini fer at hølva tann lítla av. Hann hevur verið til hindurs, tá hann skuldi inn í eitt skáp, og skumpa undir hann, tá hann skuldi upp á loft! Tað, sum alt satt at siga snýr seg um, at tann stóri hevur hug at hølva tann lítla av, sum, tá rætt skal vera rætt, altíð hevur verið heldur trælskur at hava við at gera.
Og hann samlar sær allar sínar vatnbyrsur, (sum hann ikki loyvir tí lítla at eiga) og onkrar stórar vinmenn, og ger seg til at leypa á, hóast aðrir vinir hjá honum halda, at hann eigur at kanna eitt sindur betri, og at nógvir vinir hjá tí lítla siga, at teir fara at ikki at lata hetta um seg ganga.......

Ja, tað ljóðar næstan skemtiligt sagt sum á hendan hátt, men skemt er tað ikki! Hví viðgongur sjálvútnevndi heimsløgregluovastin Bush ikki bara, at hann vil sleppa at ráða fyri allari oljuni (og øllum øðrum við fyri tað) í heiminum, standast hvat av í má? Ístaðin roynir hann at billa okkum inn, at hann er ”áh, so” rættvísur og verjir okkum fyri tí ræðuliga Saddam og øðrum (líka ræðuligum?) muslimum. Kanska er tað ikki so løgið, tá man verður lagdur undir at verða fólkafíggindi nr.1, og samstundis ikki hoyrir til tann ríka og vælbjargaða partin av heiminum, at man verður heldur argur sum frá líður og sleppur eini bumbu á ”passandi støðum”, ella líkasum flýgur eini tvey flogfør inn í súmbóli fyri pengavaldið í heiminum.Í ”Gods own country” halda tey, at ”med ondt skal ondt fordrives” og at tað meir enn so kann forsvarast at bumba ósekar irakar ella afganar fyri at raka ein einkultan oddafisk, hóast tað er ræðuligt at drepa ósekar amerikar av umleið somu ársøk. Har skilja tey ikki, at fyri eitt lík er tað líkamikið, um krútið tað doyðu av, var kristi ella muslimskt.

Eg meini tað: Smart!

2000-05-02T02:15:00.000-07:00

Harragud, sum alnótin er smart!
Ja, hevði hon ikki verði til, ja, so høvdu tit ikki sitið og lisið hetta beint nú. Nei, her hevði stutt sagt ongin klumma verið, ella í hvussu so er ikki mín klumma. Tí eg sat í góðari trúgv her yviri í Hallunda, Stockholm, og helt, at eg bara skuldi sita her og njóta fyrilestrar og sjónleikir einar 10-12 tímar um dagin og síðani gera akkurát hvat tað passaði mær, t.v.s. sova.....
Men hvat, eg geri ta dáragerð at lata teldupostin upp, at vita um onkur kanska hevur minst til mín, nú eg eri burturstødd, og hvat er tað so, eg fái?
Ein áminning um, at tað er mín ivasami heiður at fylla klummuna hesaferð.........
Ja, so er ikki annað hjá mær at gera, enn at seta meg við mína lumateldu og skriva. Ikki tí eg júst veit, hvat eg skal skriva, men skriva skal eg, tí annars livi eg ikki upp til tað, sum eg pástandi yvirfyri næmingum mínum í kreativari skriving, nevniliga, at øll altíð kunnu skriva, um bara viljin er til staðar. Sigi ikki, at tað altíð verður líka gott, men man kan.........
Fyri at koma aftur til tað eg byrjaði við, tað, at tað er so smart............ alnótin og teldan sum heild. Ja, hendan eg skrivi uppá er ikki meira enn einar 17x10 cm, og kortini kann eg skriva tekstir uppá hana betur enn eg nakrantíð kundi við eini ferðaskrivimaskinu, sum vigaði 10 ferðir so nógv, og uttan at noyðast at skriva tekstin fleiri ferðir, sum eg hevði noyðst, um eg skrivaði hann við hond.
Har er eisini so nógv annað smart við teldum, alt møguligt sum tú knappliga kanst gera sjálv, plakatir, skáir, alskyns myndaviðgerð, tín egna tónleik, skáseta hvattaðskalvera, ja, satt at siga, so er tað so óendaliga nógv, sum tú kanst gera nú, og tú ikki kundi fyrr. Ella sjálvandi kundi tú gera tað fyrr, í ein vissan mun, við saksi og lími, við litblyantum og aðrari tekniútgerð, við ljóðførum og bandupptakarum, við kartotekskortum, - men tað var ikki tað sama kortini, úrslitið var ikki so professionelt, ikki so flott, ikki so lætt at finna runt í. Og fert tú út at alnótina er tað bókstaviliga onki mark fyri, hvat tú kanst finna av upplýsningum, undirhaldi, og annars alt líkt og ólíkt (ok, kanska mest ólíkt).
Men har er eitt teldur ikki eru, sjálvt um tað kanska onkuntíð hevur verið sagt. Tær eru ikki tíðarsparandi! Tú fart kanska gjørt eina fundar-, ella konsertskrá nógv vakrari og snøggari enn fyrr, men tað tekur ikki minni tíð enn við saksinum og líminum, tí nú tú hevur møguleikarnar, so vilt tú fegin brúka teir til fulnar, og tað tekur tíð! Tú kanst kanska leita skjótari eftir tilfari, nú tú hevur alnótina, men úrslitið verður ofta, at tú kortini nýir eins nógva tíð, ja kanska meiri, tí at tú nú fært atgongd til nógv meira viðkomandi tilfar, og tí skal nýta nógv longri tíð til redigering.
Og ja, um telduposturin ikki var uppfunnin, og eg hevði verði uttanlanda, ja, so hevði eg ikki fingið hatta áminningarbrævið, fyrr enn eg kom heim, og tá hevði tað verið ov seint at skriva nakra klummu, og so hevði eg spart hesar báðar tímarnar, eg endiliga havi frí millum tveir fyrilestrar................

Men annars so meini eg, at telduposturin er tað smartasta uppfinningin í hesi øldini :)

Eg meini tað: Ein farri av stórbýi.....

2000-04-17T01:49:00.000-07:00

Ja, hevði satt at siga okkurt sovorið ordiliga álvarsligt mál, eg hevði ætlað mær at skriva um, okkurt sovorið at øsa seg um, at verða sjokeraðu av o.s.fr., men áðrenn eg skuldi seta meg við telduna, hendi nakað ótýdligt, ikki nakað stórt og ræðiligt á nakran hátt, bara nakað ótýdligt.
Havnin er broytt nógv hesi seinastu árini, ja, bara hesi seinastu trý eitt hálvt árini síðani vit stungu í sekkin og komu heim aftur til oyggjarnar.
Her í miðbýnum hava vit nú fleiri matstovur úr ymsum heimskrókum, vit kunnu frøða góman (fyri ikki at tala um búkin), við krásum úr Kina til Kolturs, úr Marokko til Mykinesar. Vit kunnu ganga á kafé um dagarnar og drekka cappucino og eta tertur ella pita-breyð, sum vóru vit í suðurlondum (ella bara í Keypmannahavn), og um kvøldarnar fara vit á pub og drekka irish cofée ella Pina Colada afturvið livandi jazzi ella "hyggepiano".
Spákar tú gjøgnum miðbýin eitt vanligt góðveðursvikukvøld, so ganga allastaðni fólk og smápráta. Fyrr var tað ikki fyrr enn um 2-tíðina vikuskiftisnætur, at býurin ýddi í fólki. Havnin hevur knappliga eftir nøkur heilt fáum árum fingið ein farra av stórbýi. Og tað er ein góður fjálgur farri, tí hann er jú tíbetur enn í rímiligum mátistokki, og verður neyvan ongantíð ov stórur heldur.
Men, - so var tað handan lítla ótýdliga hendingin, sum onki hevði uppá seg, - og tó.......
Tað, sum hendi, var, at eg traðkaði í ein, - ja tit kunnu sjálvi hugsa tykkum hvat, - beint undir mínum snóratræði, har eg skuldi til at hanga nývaskaði vælangandi songarklæðir upp. Við stórbýarfarranum er nevniliga nakað annað fylgt, sum tey flestu helst vildi verið fyri uttan.
Í stórbýum (ið vegna hóskandi stødd kunnu loyva sær at nýta hetta heiti) er eitt fólkaslag, sum ikki kann fara út at spáka einsamalt, men noyðist at hava ein hund sum umbering til at flyta apostlarnar. Ikki at eg á nakran hátt havi nakað ímóti, at fólk hava húsdjór, men húsdjór valdast. Hundur er ikki eitt djór, sum hugsar nakað stórvegis um reinføri á gongubreytunum og grasvøllunum o.s.fr. Alt í lagið, ein einstakur hundalortur á gongubreytini av og á, tað doyr ongin av, men tá tað, sum nú, er vorðið neyðugt altíð at hyggja niðurfyri seg, tá tú gongur til og frá arbeiði, so at tað ikki longur ber til njóta útsýni, og einar 4-5- ferðir á 15_minuttum stutta teinin oman úr barnagarðinum, ert noydd til at biðja sonin ansa sær fyri lortum, ja, so........... Aðrastaðni hava tey loyst hendan trupulleikan við antin at geva hudaeigarunum bót, um tey ikki samla lortin upp og taka hann við sær, ella sett fólk at koyra runt á motorsúkklum og samla inn.
Men alt gott um hundar annars...... Tað einasta eg komi at hugsa um, sum ger meg eitt sindur minni álvuliga við hesum stórbýarfarranum, tað er hetta, sum eg varnaðist í Danmark: Tað var vorðið vanligari hjá fólki at ganga túr við hundum sínum, enn við børnunum.
Vóni ongantíð vit vera so stórbýarkend, at vit fara at síggja gøturnar millum kaféeirnar og matstovurnar yvirsáddar við hundalortum, í staðinfyri foreldum við prátandi børnum...........

Eg meini tað: "Klokkan er hálvgun sjey........"

2000-03-07T02:05:00.000-08:00

Tað er bara eitt, sum kann savna allar føroyingar, - samstundis, - hvønn dag, - fleiri ferðir um dagin. Tað er hvørki politikkur, ítrottur ella grindadráp, tað er: TÍÐINDI. Rætt og slætt tíðindi. Næstan allir føroyingar uttan undantak eta morgunmat ella koyra til arbeiðis lurtandi eftir morguntíðindunum (og ikki at gloyma at veðurtíðindunum) klokkan hálvgun 8. Flestøll leggja sær døgðurasteðgin soleiðis til rættis, at etið verður afturvið tíðindunum kl. 20 minuttir yvir 12. Og í flestøllum heimum ljóðar tað nakað soleiðis kl. hálvgun 7 á kvøldið: "Hússsjj, vit lurta efir tíðindunum, kanst tú ikki bíðja við at kloyma fingurin til aftaná!"

Hevði verið áhugavert at vita, um tey, ið hvønn dag oysa tíðindi niður í heilar okkara, eru greið yvir, hvussu stórt vald tey veruliga hava.....
Eru tey greið yvir, at tey satt at siga kunnu billa okkum næstan hvat-sum-helst inn, og tað vit uppá standandi fót vilja trúgva tí. Hvussu nógv munnu ikki hava følt seg nipnan 1. apríl, tá tey hava trúð uppá okkurt 1. apríl-skemt, sum var í tíðindunum? Sum lótu vindeyguni upp. tí kanónirnar á Skansanum skuldi roynast t.d.? Tí ivast í tíðindunum, tað gera vit ikki, hóast vit í skúlanum altíð fingu at vita, at man eigur at fáa upplýsningar frá so nógvum ymiskum keldum, sum gjørligt, fyri síðani at kunna døma um rættleikan av hesum.

Tá vit hugsa um hetta, so er tað løgið at hugsa sær til, hvussu nógv av tí, vit hoyra í tíðindunum, eru óneyðug og irrelevant tíðindi, lang tíðini um lítið og onki.
T.d. ein dag har bert eitt eittans innslag er uttanlandatíðini, og hetta bara er um ein óalmenna onki-uppá-seg vitjan hjá onkrum politikara í onkrum landi; - har tey í ítrottartíðindunum bera tíðinidi um, at onkur ætlar sær et seta eitt met, viðkomandi hevur ikki so frægt sum sett tað enn, tað er bara ein ætlan, ein hypotesa. Álvaratos, nær fara tey so siga frá um, tað ella tað listafólkið, sum ætlar sær undir at gera eitt verk, ella tann og tann, sum í teoriini ætlar sær upp á mánan? Fyri slett ikki at tala um, at tað sær út til at bera til at nýta vikur uppá uppihaldsloyvi hjá einum barni úr Cuba, tá tað eru børn aðrastaðni í verðini, ið avgjørt eru verri fyri.

Av og á kann eg ikki lata vera við at hugsa um, hvussu hesi tíðindi vera vald, hvørji kriteriir eru. Er tað tað, sum tey halda kann hava áhuga og fær fólk at verða sitandi við lurtitólið (tað skuldi jú líkasum verið óneyðugt her, har øll kortini lurta eftir øllum), ella er tað tað, sum hevur stórstan týdning hjá tí tíðindamanninum, ið velja skal tíðindini tann dagin? Og fyrst og fremt: Eru tíðindini ópartísk? Kunnu vit kenna okkum trygg fyri, at vit, meðan vit vera rura í blund av øllum teimum óneyðugu tíðindunum, sum fara inn gjøgnum eitt oyra, og út aftur gjøgnum hitt, ikki inn í millum verða fóðraði við tíðindum, ið eru litað av hugsanini hjá tíðindafólkinum ella kanska leiðsluni á stovninum, ið sendir tíðindini? Sum t.d. tá útvarpsmaðurin ger eitt ummælið av onkrum listarligum í tíðindunum? Eru ummælið ikki av principp altíð hugsanin hjá júst tí, sum ger ummælið og ikki almen tíðindi?
Nei, eg veit ikki, men onkuntíð nemur tankin við meg....

"Hússssjj, tig nú! Klokkan er hálvgun sjey!!!"

Eg meini tað: WH 100

2000-01-17T02:22:00.000-08:00

Seinasta vikuskiftið stóð - fyri nú at nýta egnu orð hansara - í Williamsa tekni. Hóast vit ikki dugdu at virða flogvitið nóg nógv, meðan hann enn var millum okkum deyðiligu, duga vit kortini at virða hann nú, hann er vorðin ódeyðiligur.
Misskil meg nú rætt, nógv hava virt stjørnuskaldið, meðan tíð enn var, men tað munnu vera fleiri enn eg, sum fingu at vita í skúlanum, at William Heinesen las man ikki í føroyskum, tí tað var ikki føroyskt; við tí úrslitið, at man kom gjøgnum 12 ára skúlagongd uttan at hava lisið William um ikki av eintingum.
Men tað var ikki beinleiðis William, eg vildi tosa um, tað vil eg
ylata til tey um, sum vita meira enn eg, men nakað eg kom at hugsa um eftir hetta vikuskiftið, tá øll so óført róstu øllum, ið gjørt var burturúr hátíðarhaldinum.
Sjálvandi, hesaferð man tað hava verið av røttum at róst varð, men kortini løgið. Her í landinum har vit vanliga bara kunnu semjast um at vera ósamd, hví eru øll so samd? Ella vóru bara tey samdu spurd? Ella tordi ongin annað?
Kanska liggur sannleikin í mest tí seinna. Ongin torir alment at siga, at hann/hon ikki dámar nakað, sum øll onnur dáma. Dømi um hetta vikuskiftið er helst illa valt, men tað er kortini nakað sum er vanliga galdandi, tá tað snýr seg um at siga sína hugsan um nakað, sum er aktuelt. Landið er so pinkaevarska lítið, at tú veitst, at tú um ein tíma ella tveir kanst koma til at renna teg beint á tann persónin, sum tú júst hevur givið eitt lemjandi skoðsmál. Tí er best at skansa seg aftanfyri, “jú hat
yta var fínt”, “mær dámdi væl”, “frálíkt” “Gott!” og slík lítið og onkisigandi orð. So kunnu vit eisini dagin eftir hygga listarfólkið í eyguni og heilsa góðandag á gøtuni. Fyri tann, sum hevur lagt lív og sál í eitt skapanarverk, er tað sjálvandi hugaligt ikki at verða hálshøgdur, men munnu nógv ikki kortini sita eftir við einum mjølvutum smakki í munninum og hugsa: “guviti hvussu illa ella væl hasin veruliga dámdi tað, eg gjørdi”, ella “guviti hvat hann yvirhøvur fekk við av tí?”
Men alt í lagið, stakk man mær uttan ávaring eina mikrofon upp í nøsina, so hevði eg eisini sagt: “Ja, hatta er fínt. Mær dámdar frálíka væl!”, og lati mína innastu hugsan verði mína innastu hugsan, um hon var góð ella ring........
Har størri rásarúm er, kunnu ummælarar verða í leiklutið sínum sum bara ummælarar, siga sína hugsan uttan at stúra fyri hvørki at finnast at ella rósa, bert greina listave
xrið eftir førimuni, og seinni vera dømdur bara eftir síni stóru (ella manglandi vitan) um umtalaða evni. Í Føroyum ber hetta heilt einfalt ikki til, hvussu fegin enn vit vildu tað, tí tað menniskja, sum skapað hevur verkið, er okkum altíð nær onkursvegna, um ikki beinleiðis í skilskapi, so altíð í tíð og stað. Tí vil greining okkara altíð onkursvegna verða litað av persónligu vitan okkara um tað menniskja. Tú noyðist at vanda tær meingingarnar, - tú skalt vanda tær um meinginarnar, tí eitt ummælið verður her altíð tikið sum persónlig atfinning og ikki bara faklig atfinning, og eitt listafólk er ikki minni nærtikið enn vanlig fólk, helst tvørturímóti, tí tað útstillar alment sítt innasta í listini.
Ein atfinningarsom umtala er ikki bara ring, tað veldst um hvussu grundgivið verður fyri tí, um ummælarin er sakligur; men sjálvandi, er atfinningarsemi lemjandi bara fyri at vera
lemjandi, ella enn verri: háandi, so hjálpir tað ikki tí skapandi mennskjanum yvirhøvur. Soleiðis er ein bara positiv umtala heldur ikki til aðra hjálp, enn til kanska at stuðla, men tað kann líkasum eisini verða neyðugt av og á. Kanska hevði tað verið klókari at bara ummælt nakað, har tú bæði hevur nakað gott siga og nakað at finnast at, - tað hevði kanska verið tað besta princippið at gingið eftir her í okkara lítlu verð? Hví særa fólk óneyðuga, ella skamrósa teimum?
Forlagið Fannir hevur akkurát givið út bók, har Stjørnuskaldið undir Varða júst ummælir samtíðarlistafólkum sínum við einum hjartalagið, ið allarhelst man hava hjálpt nógvum ungum listafólkum áleiðis. Hetta er kanska tann besta lærubók nakar ummælari kann fáa........

Eg meini tað: Hvussu heppin kann man vera?

1999-12-14T02:01:00.000-08:00

Hmm, hetta er mín seinasta meining í ár, - í hesi øldini, - í hesum ártúsund, fyri at brúka stór orð. So eg kann næstan ikki loyva mær at hava eina “lítla” meining......

Ja, eg kann líka so væl siga tað bart út: Eg haldi, vit eru óvanliga heppin, ja, vit her í Føroyum. Tað er bara alt ov sjáldan, at vit steðga á eina løtu ella fimm og hugsa um tað.
Okkara lítla klettaland er so rokað av møguleikum, at vit ofta ikki síggja skógin fyri trøum.
Lat meg líka gjøgnumhola eini 3-4 av teimum vanligastu argumentunum fyri grenj um okkara land:

Tann mest vanliga orsøkin til grenj, men eisini tann mest “sakleysa”: Veðrið er av hundunum til!
Veðrið er fjølbroytt. Vit fáa ongantíð tíð at blíva troytt av tí. Sjálvt summar og sól kann verða troyttandi í longdini, og ein góð ódn, sum ruskar hárið og sinnið, er ikki altíð so galin at seta tankarnar á pláss......

Ein líka vanlig: Vit eru langt burturi frá øllum, her gloymd úti í Norðuratlantshavi!
Men hvat við at venda tí á og siga, at vit so eru so mikið nógv frælsari til at gera sum okkum lystir, og fyri at lodda dýpi, so er verðin jú kortini ikki longur enn eitt telefonstikk burturi.......

Og so tann versta: Vit eru so fá og so smá!
Tíbetur! Hvussu nógv einfaldari verður ikki tað allarmesta, tá tað ikki eru ov nógvir kokkar? í Føroyum kann næstan einoghvør, ið hevur eitt gott hugskot og vilja til at gjøgnumføra tað, gera tað hann droymir um, hvussu gott ella hvussu svakt tað annars er. Alt í lagið, kanska verður tað ikki á tí málistokki, sum tað hevði kunnað verið í einum stórum landi, men í minsta lagið slapst tú at gera tað. Í einum størri landi sleppur tú als ikki framat at royna teg, tí tað eru so nógv um boðið.
Nettupp tí at vit eru so fá og smá, so er pláss fyri øllum.................

Ja, nú droymi eg........ eg meini sjálvandi: so átti at verið pláss fyri okkum øllum..... Tí at vit eru so fá, so hava evnini hjá hvørjum einstøkum menniskja í landinum týdning fyri heildina. Men tíverri er tað innanfyri øll øki í samfelagnum galdandi, at tann, sum er ov øðrvísi, ov nógv uttanfyri teir givnu normarnar ella rákini ikki er vælkomin, og kann vera, um ikki beinleiðis útihýstur, so útifrystur. Og tann sum sær sítt egna virði og ger tað, hann heldur vera rætt og vágar sær at stinga heysin eitt sindur upp um fjøldin, hjá honum er tað bara ein spurningur um tíð, nær guilliotinan dettur og kvettir hendan hugmóðuða heysin av. Munnu ikki øll, sum nakrantíð hava gjørt nakað eitt sindur óvanligt og framskygt her á landi
, standa og bíðja eftir nær tað verður teirra túrur til at hava gjørt ov nógv um seg?

Og tað er tað sum eg ikki skilji, - ikki vil skilja. Hví eru vit ikki greið yvir, hvussu nógv vit í veruleikanum kunnu útinna í einum lítlum landi, har tað skuldi verið hvaðna lættari at samskift enn í einum stórum landið. Í staðin fyri at kuta høvdið (og eldhugan) av fólkið, sum vilja og tí kunna nakað, áttu vit at stuðla teimum. Við eitt sindur minni av smáligheit og øvundsjúku og eitt sindur meira av opnum sinni, vælvild og samarbeiði kundu vit rokki langt í einum samfelag sum okkara, sum júst hevur tann stóra fyrimunin at vera lítið, og tí so nógv lættari at flyta....

Eg meini tað: ”Saved by the bell”

1999-11-14T02:10:00.000-08:00

So var tað endiliga avgjørt. Havi saman við nógvum fleiri, uml. 6500 øðrum havnafólkum, bíðja í spenningi eftir hesari avgerðini. Tey fara ikki at seta ein yvirvaksnan breyðristara, (ella eitt nýtt Ebenezer), upp á Tinghúsvøllinum, - ikki fyribils í hvussu so er..........
Gomlu Tinghúsini eru bjargaði fyri fyrst. Tað skuldi eitast, at tey onki søguligt virði høvdu, tí tey ikki er nóg gomul, og tí tey eru broytt so nógvar ferðir, at lítið og onki av upprunaligu húsunum er eftir. Er hatta definitiónin uppá, hvat er søguligt ella ikki, ja, so eru tað ikki nógvir bygningar í Føroyum, sum hava søguligt virði. Tey húsini, sum ikki eru umbygd og uppábygd upptil fleiri ferðir munnu næstan kunna teljast á fingrunum. Tí føroysk hús broytast allatíðina, eftir tørvi ella eftir móta, og tí at veðurlagið nú einaferð fer illa við bygningum her úti í Norðuratlantshavi.
Er hetta definitiónin, so skilji eg betur, at man her í Havn gongur beint ímóti rákinum, sum seinastu nógvu ártíggjuni hevur verið í øllum stórum býum, nevniliga at royna at varðveita so nógv sum møguligt av elstu býarpørtunum og øllum gomlum býarmyndum, sum geva býnum karakter, og í staðin at byggja teir nýggjari bygningarnar longri burturi frá miðbýunum. Bara tey seinastu 10-15 árini er ein hópur av gomlum húsum horvin í miðbýarmyndini, Hans Joensen, Gamla Thomas Dam, tey bæði, sum stóðu har nýggi Sparikassin nú er, Radiohandilin (alt í lagið, hann brendi...), og so seint sum nú fyri einum ári síðani, bæði tey húsini í Tórsgøtu, sum stóðu har parkeringsplássið hjá Mariu Poulsen nú er, og tey stóru uppi yvir Grasagarði, har enn bara eitt ilt av eini illagjørdari grasplenu er.
Men kanska ber tað til at definera søguligt virði á ein annan hátt, á tann hátt, at hvørt hús hevur sína søgu, eina søgu sum avgjørt ikki er uttan týdning. Hendan søgan er um tey menniskjuni, sum hava bygt húsini, og tey, sum gjøgnum tíðirnar hava búð ella arbeitt í teimum, og sum onkursvegna øll hava sett sín dám á tey. Hvør fer at minnast hesar søgurnar, tá húsini verða javnaði við jørðina?
Og tað er ikki liðugt enn. Tinghúsini eru fyribils bjargaði, men ikki nógvar dagar aftaná, at hesi góðu tíðindini komu, varð sagt, at nú fer eisini Kunningarstovan, alias Notre Dame, alias SHJ, eisini í søguna. Eini vøkur, hugnalig gomul hús, sum saman við Kondittarínum líkust øllum hinum húsunum, sum fyri 50 árum síðani stóðu í allari Gongugøtuni. Ja, so øgiliga pen hava tey kanska kortini ikki verið hesi seinastu árini, men tað er bara tí, at tey hava fingið loyvi at standa óhildin so leingi. Tað ber eisini til at taka hús spakuliga niður við onki at gera við tey……..
Og so er tað, at eg ikki kann lata vera at spyrja hví? Hví er tað, at tey kenna seg noydd at taka hesar gomlu bygningarnar burtur? Hví taka bygningar burtur sum eru lættir, sum líkjast húsunum, sum altíð hava verið bygd her, sum onkursvegna eru partur av samleika okkara, og í staðni byggja tungar, ópersónligar, oftast ljótar kubbar úr betongi og glasi? Skammast tey? Halda tey, at tað er neyðugt at skræða tað gamla burtur fyri at vísa, at vit fylgja við tíðini?
Ein av grannahøvuðstøðum okkara, nevniliga Reykjavík, hevur ongar av gomlu bygningum sínum eftir, og hvørja ferð tú tosar við íslendingar í Havn, so siga teir, næstan við tárum í eygunum, at vit eru heppin, at vit hava varðveitt so mikið av eldru bygningum okkara. Men við tí ferðini tað gongur at skræða burtur, verður kanska ein dagur, har vit fara at siga tað sama, tá vit ferðast í gomlu býarpørtunum runt í verðini……..

Eg meini tað: Tankaexperiment

1999-10-02T02:16:00.000-07:00

Umleið ein mánað síðani var eg á sjónleikarastevnu hjá MáF, og tað fyrsta, sum fór fram á hesi stevnu var ein sera áhugaverdu pallborðsfundur, sum tíverri ikki var opin fyri alemninginum og fjølmiðlunum. Sum vera man var nógv tosað um sjónleik á hesum fundinum, og nógv áhugaverd sjónarmið vóru løgd fram, men tað, sum hevur mín áhuga í hesum føri eru nøkur orð ein góður maður úr Fuglafiðri kom við.

Hann segði frá, at hvønn morgun, tá hann fór upp, tendraði hann norska útvarpið, og har var tíðindaflutningurin býttur upp á hendan hátt: fyrst 10 minuttir av vanligum tíðindum um politikk og katastrofur, síðani 10 minuttir av ítrottartíðindum, og síðani 10 minuttir av mentanartíðindum. Tanki hansara við at fortelja okkum hetta, var sjálvandi hesin: Um tú skalt skapa áhuga fyri nøkrum, so noyðist tú at upplýsa um tað, og upplýsir tú t.d. meira um mentan enn um nakað annað, ja, so er størri kjansur fyri, at fólk generelt fáa størri áhuga fyri mentan enn fyri nøkrum øðrum. Ja, og er tað, sum í okkara føri, ítrottur, tíðindaflutningurin leggur stórst dent á, ja, so er tað ítrotturin sum flest fólk ganga upp í.

Nú er tað ikki, tí eg (enn einaferð) ætlið at leggja eftir ítrottinum, - tað er jú onki galið við ítrotti, tað er heldur tíðindaflutninginum og prioriteringini, eg hugsi um. Taka vit t.d. útvarpið, ja, so er hvønn dag á døgðura ein fastur táttur um ítrott, sum ofta varir líka leingi, ja, onkuntíð longri enn øll hini tíðindini, ið eru politikkur, katastrofur og mentan og alt hitt, tilsamans. Prosentparturin av mentanartíðindum man næstan kunna mátast í promillum. Tað sama ger seg runt roknað galdandi fyri bæði bløð og sjónvarp, bløðini hava kanska eitt sindur hægri prosentbýti, sjonvarpið helst eitt sindur minni, men fakta er, at mentanin ikki rættiliga hevur nakað "søluvirðið" í tíðindahøpi. Og tað er neyðugt at undirstrikað, at av øllum sum fjølmiðlarnir koma við, er tað tíðindaflutningurin, sum hevur stórst ávirkan á fólk.
Ja, nú eru tað nokk meira enn ein sum sigur, at eru tað so fá mentanartíðindi, so er tað tí at tað er so lítið, sum hendir á hasum økinum. Men soleiðis er tað bara ikki. Tað hendur ein rúgva, hóast tíðindi um tað ikki koma fram. Og her er tað so, at vit koma til mítt tankaexperiment:

Latum okkum nú siga, at fjølmiðlarnir frá í t.d. 1. januar ár 2000 avgjørdu, at nú skal tíðin/plássið í tíðindunum býtast demokratiskt millum vanlig tíðindi, mentan og ítrott, t.d. 10 minuttir í part hvørja ferð. Sjálvandi noyðast fjølmiðlarnir at gera meira uppsøkjandi arbeiði viðvíðkjandi mentanini, tey noyðast at fortelja um tær bøkurnar sum koma út eitt sindur meira enn bara ein setnig og hvussu nógvar blaðsíður, hon er. Tey fara t.d. at vera noydd at senda brot úr konsertum, líkasum brot úr fótboltsdystum. Tey mugu verða líka áhugaði í framsýningini hjá N.N., sum í at N.N. hevur skorað móti tí og tí. Men tað skuldi álvaratos ikki verið ómøguligt.
Tað, sum so vildi verið áhugavert at sæð, var úrslitið av hesum í longdini. Mín teori er, at smátt um smátt vildu fólk byrja at ganga til sjónleikir aftur, konsertsalir og framsýingarhøli vildu verið á tremur, útláni á bókasøvnum og sølan í bókhandlum vildi voksið, og ikki bara fyri endurminningar og bygdasøgurnar, og kvølsdkúlaskeiðini vildu verið yvirteknaði. Kanska vildi tað tikið eina tíð, men eg ivist ikki eina løtu í, at tað hevði gjørt mun. Við áhuga skapar tú áhuga.
Enn eru vit so ikki 1. januar ár 2000, men man hevur væl loyvi at droyma........

Eg meini tað: Sita tit væl?

1999-09-14T02:13:00.000-07:00

Í mai í fjør var eitt vælumtókt frásøgukvøld í Gamla Mejaríið, hetta var vígslan av nýggja leikhúsinum hjá einasta professionella sjónleikabólki í Føroyum, Grímu. Tórshavnar kommuna hevði latið Grímu hølini. At hetta var stórur vinningur fyri føroyskan sjónleik, kann ongin ivi vera um, men har mundu vera meir enn ein, sum eisini hevði hug at hugsa: Endiliga! Eftir at hava stríðst og strevast í 20 árs fyri at fáa professionellan sjónleik at bera til í Føroyum, fær Gríma hampuligar arbeiðsumstøður.
Men meir enn hampuligar bar ikki til at kalla tað, tí hóast salurin var bæði vakur og vælegnaður til sjónleik, so var tað bara ein salur. Uttan stólar at sita á, og ljós, so til ber at síggja leikararnar, er ringt at kalla tað eitt rættiligt sjónleikarhús.
Fíggjarligi karmurin hjá Grímu er trongur, og tí hava nógv góð listafólk, tónleikarar, yrkjara, myndlistafólk, frásøgufólk, you name it, í hesum døgum ókeypis verið við at mynda nøkur hugnalig og fullsett kafé-kvøld í Gamla Meiaríð til frama fyri stólar og ljós til Grímu.

Men tað er ikki bara høli, ið Tórshavnar kommuna hevur luta býarbørnum sínum til. Hetta seinasta árið hevur kommunan rættiliga verið í "spanderbrókunum", milliónirnar, sum hava rulla í ta nýggja fótboltsstadionið, Tórsvøll, hava nærmast onga enda tikið. Og har hevur onki verið óført, alt samdøgri hevur verið svart av fólkið, sum hevur arbeitt at gera vøllin til, og her manglar so í hvussu so er ikki stólar.
Føroyskur fótboltur er, tað eg veit av, enn ikki professionellur, men hevur kortini longu eitt annað altjóða stadion at leika á, og annars eitt ótal av vallum stroyddar um alt landið, so hví føroyska landsliðið partú skuldi sleppa at tapa móti onkrum útlenskum liðið í Havn heldur enn á Svangaskarið, tað vóni eg, at onkur skilur betri enn eg.
Hvønn mun akkurát staðið gjørdi teimum báðum nevunum av áskoðarum, sum vóru til dystirnar, veit eg ikki, - ella ein mun gjørdi tað helst fleiri teirra, tá tey dagin eftir hoyrdu, at vøllurin var farin á flog...... (lukkutíð ikki tann parturin, sum er uppiyvir barnagarðinum í B36-húsinum!!).
Seinasta, eg hoyrdi um Tórsvøll, var, at kommunan nú hvørt ár setur av eina millión til rennibreyt kring vøllin, eina rennibreyt, sum vit allarhelst høvdu fingið nógv bíligari, varð hon gjørd av fyrstan tíð.

Nú eg tosi um, at Tórshavnar kommuna er so gávumild, so er vert at undirstrika, at kommunan jú er vit havnaborgarar, og at allir hasir pengarnir eru okkara skattakrónur. Tá nú so er, hvussu ber so til, at vit hava so lítið at skulla hava sagt í hesum avgerðum? Roknar tú prosentbýti millum hvussu nógv hava verið til dyst á Tórsvølli og hvussu nógv eru til sýningar á Gamla Mejarí, so er tað ivaleyst væl meira fullsett á Mejarínum, og vóru vit spurd at, so kanska vit heldur vildu givið okkara skattakrónur til leikhús enn til leikvøll, av tí heilt einføldu ársøk, at tann seinni er so øgiliga nógvar ferðir dýrari og bert kann nýtast fáar ferðir árliga, meðan leikhúsið, um fíggjarligar umstøðurnar høvdu verið, kundi havt sýningar hvørt tað einasta kvøld. Og kanska um Býráðið nú skuldi seta eina millión eyka av til okkurt hvørt ár, so hvat um tað hevði verið til at bygt nýggjar barnagarðar, ella til eldrarøkt ella til mentanarligt vikrsemi? Høvdu vit so øll atkvøtt fyri rennibreytini? Men vit vera ikki spurd at meira enn 4. hvørt ár.........

Hvat er tað, sum fær allar hasar stóru smádreingirnar, (ja ársaka at eg sigi tað, men eg havi ikki hitt nakað konufólk, sum gongur so við lív og sál upp í Tórsvøll, sum ávísir harrar, - eru teir nevndir so eru teir kendir), til at velja at pumpa allar miliónirnar vit (ikki) hava til yvirs í fótbolt? Er tað enn tann gamla umberingin, at tað er besti mátin at gera Føroyar kendar? Er tað so stórt at vera kendur tí nakrir mans banka nakrar aðrar við einum bólti?
Hevði tað álvaratos ikki verið ólíka stuttligari, um Føroyar varð kent um heimin, tí vit uppfostraðu stórar sjónleikarar, myndlistafólk, tónleikarar, høvundar, o.o.; tí at vit, bara 45.000 sálir, lívgaðu so væl um okkara mál og mentan, at vit kláraðu at standa stinn, hóast tann anglosaksiska flóðaldan royndi at sveipa okkum av fótum. Hevði tað ikki verið stuttligari um vit um 2-300 ár enn kundu tosa føroyskt við stoltleika og vísa á tey mentanarlig avrik forfedrarnir løgdu eftir seg, enn at vit kundu reypa um, at "HB36 has beaten Sumba for the first time this season"........???
Ja, eg meini tað......

Mary-Celeste

1999-09-02T03:04:00.000-07:00

Skriva til summarsendingina Kon Tiki hjá Birgir Kruse í ÚtvarpinumNú seinasta kvøldið áðrenn Kon Tiki leggur upp fyri veturin, vil eg siga tykkum ta gátuføru, men sonnu søguna um briggina Mary-Celeste.

Tann 4. desember 1872 kom skiparin á trímastruni Dei Gratia, Moorhouse kapteynur, á veg úr New York fram á eitt skip, ið bert silgdi við einum klyvara og stakfokkuni, og sum eins og hann var undir amerikonskum flaggi.Teir varnaðust beinanvegin, at briggin helt eina sera óstøðuga kós, og so skjótt teir vóru nóg nær, signaleraðu teir. Har kom onki svar.

Nú teir nærkaðust, sá Moorhouse, at briggin var ongin onnur enn Mary-Celeste, skipið, sum vinmaður hansara Benjamin Briggs førdi, og sum var farið úr New York sama dag sum Dei Gratia, tann 7. november.

Moorhouse kapteynur sendi ekkafullur tríggjar mans umborð á Mary-Celeste.

Fyrst stýrimaður, Deveau, ein av teimum trimum, segði soleiðis frá:"Tá vit komu umborð sóu vit, at ongin var við rórið, og tað stóð einsamalt og snaraði úr einari ætt í hina. Vit vóru um alt skipið av dekkinum og niður í lastina, men har var ikki eitt menninskja. Í lastini var nakað av sjógvi, og á millumdekkinum og har afturi var farvegur eftir sjógvi, men onki hættisligt. Lastalúkurnar vóru opnar, tann eina lá og sløddist eftir dekkinum, kumpassin var brotin, og báðir bjargingarbátarnir vóru burtur. Heldur ikki sekstanturin og onnur navigatiónstól vóru í kahúttini hjá skiparanum, bert skipsdagbókin lá eftir, og seinastu ferð skrivað var í hana, var 24. november.

Í manningarrúminum hingu oljudansar og koyggjusekkir ruddiligir og klæðir hingu á snóri. Ongi spor av harðskapi vóru nakrastaðni. Í kahúttini við síðuna av skiparans funnu vit eina stovuurgu og eina stóra kistu við kvinnu- og barnaklæðum og leikum. Í lastini vóru tunnur við hvalalýsi og aðrar við brennivíni. Tá vit heldur skundisliga vildu sleppa okkum av hesum óhugnaliga kvirra skipinum, hoyrdu vit eitt mjarr úr kabússuni. Í einum skápi sat ein svørt, grønoygd ketta. Tíverri kundi hetta eygnavitni ikki annað enn at mjarra."
Moorhouse kapteynur og manning hansara sleipaðu nú Mary-Celeste til Gibraltar, har teir koma inn tann 12. desember.

Í sjórættinum kom fram, at umborð á Mary-Celeste høvdu verið Briggs kapteynur, kona og dóttir hansara, ein yvirmaður, ein kvartermeistari, seks matrósar og ein kokkur. Í lastini vóru tunnur við brennivíni, so almenni ákærin ímyndaði sær hesa frágeiðingina:"Matrósarnir á Mary-Celeste kunnu hava drukki seg fullar, myrt skiparan og húski hansara, yvirmannin og kvartermeistaran og blakað líkini fyri borð. Tá seinni er runnið av teimum, og teir hava varnast ógerðina, teir hava gjørt, munnu teir vera farnir av skipinum, og er helst upptikinir av øðrum skipi."

Onki kom nakrantíð fram, sum staðfesti hesa frágreiðing, men heldur onki, sum avnoktaði hana. James Winchester høvuðsparteigarin í Mary-Celeste, upplýsti, at stovuurgan var ogn Mrs. Briggs, og at tann eini av bjargingarbátunum, var tikin av Mary-Celeste til umvælingar, áðrenn hon fór úr New York 7. november. Í sjórættinum tann 24. mars 1873 var avgjørt at geva Moorhouse kapteyni og manning á Dei Gratia ein fimtapart av virðinum av Mary-Celeste íroknað lastina í bjargingarløn, altso 1700 pund sterling.

Í 1913, 40 ár seinni, bíður blaðstjórin á londonarblaðnum Strand Magazine høvuðsritstjóra sínum til fundar:

- Blað okkara hevur ikki líka stórt upplag, sum kappingarneytar okkara, so eg havi avgjørt, at vit skulu taka søguna um Mary-Celeste uppaftur.

- Øll tosa um hatta, svarar ritstjórin, men ongin hevur nakrantíð loyst gátuna.

- Júst tað! Vit fara at endurgeva, hvat veruliga hendi, og so fara vit at biðja kendar rithøvundar um at koma við hvør sínar loysn, í stuttsøguformi!

H.G. Wells, Conan Doyle, Morley, Roberts vóru fyrsti spurdir, og teir játtaðu beinanvegin, og síðani fleiri kendir krimisøguhøvundar við teimum. Strand Magazine fekk eina ótrúliga framgongd í søluni. Túsundavís av lesarum skrivaðu inn og komu við ymiskum øðrum loysnum á gátuni, hvør meira ótrúlig enn onnur. Ein helt, at tað var kokkurin, sum var vorðin ørur í høvdinum og hevði eitrað øll, ein helt, at tað mátti verða eitt veldugt aldubrot, sum í einum hevði skola manning og ferðandi burtur. Nei, tað var ein yvirvaksin høgguslokkur, sum hevði tikið alt við sær; ella tað var gandur, onki at ivast í, har var jú svørt ketta umborð. Ja, onkur helt, at tað máttu vera marsmenn o.s.fr. Amerikanskir rithøvundar sendu sínar loysnir, J. L. Hornibrool segði tað vera sjórænarar úr Rif, sum høvdu gjørt tað, teir rændu ofta úti á miðum Atlantshavinum. Onnur meintu, at Moorhouse kapteynur og manning hansara høvdu gjørt tað av við øll, fyri at fáa bjargingarlønina.

Kríggi kom so í 1914, og fólk høvdu annað at hugsa um, men ikki so skjótt var tað yvirstaðið fyrr enn fólk aftur fóru at penta søgur saman. Nú var so long tíð gingin, at upprunaligu hendingarnar vóru meira ella minni gloymdar, og sjálvt tað sera álítandi franska blaðið Mercure de France greiddi í eini grein 15. oktober í 1921 frá, at tá Moohouse kom umborð á Mary-Celeste stóð maturin enn heitur á borðinum og at í kahúttuni hjá kvartermeistararnum funnu teir eina talvu har hann hevði skrivað: "Sera løgið, góða kona mín."
Í 1925 hendi so tað undarliga, at enski rithøvundurin Lawrence J. Keating í eini samrøðu við eitt londonarblað segði:

- Ongin Mary-Celeste gáta er longur! Eg havi loyst hana.

Hann segði seg hava funni tann einasta, sum var sloppin frá vanlukkuni við lívinum, kokkin á Mary-Celeste. Hann var yvir 80, og búði nú í eini lítlari bygd uttanfyri Liverpool. Pemberton skuldi hann eita.

Tvey ár seinni gav Keating bók út sum kallaðist: Seglskipi Mary-Celeste. Endaliga frágreiðingin uppá ta stóru Atlantshavsgátuna.
Hvussu sonn hendan søgan veruliga var, kunnu vit loyva okkum at ivast í. Hvussu var og ikki, so var kokkurin Pemberton ongantíð funnin, mest sannlíkt var, at hann ongantíð hevði verið til, og Keating hevði í allari frásøgn síni púra gloymt, at Briggs kapteynur hevði dóttur sína við umborð, at stovuurgan enn var á skipinum, tá tað var funnið, og ongi av nøvnunum hann gav manningini samsvaraðu við tann upprunaliga listan.

Enn er gátan um Mary-Celeste ikki loyst, og serliga nakrir spurningar standa eftir, m.a. hví tók Briggs kapteynur ikki skipsdagbókina við sær, tá hann tók alla hina navigatiónsútgerðina? Hvussu kundi eitt skip uttan manning sigla í 10 dagar, frá 24. november til 4. desember, 500 sjómíl, og ikki fara av kós? Um tey bæði skipini vóru farin úr New York saman dag, høvdu tey so veruliga mist hvørt annað úr eyksjón? Um ja, var tað so ikki eitt sindur ov ótrúligt, at tey hittust aftur á hesum veldiga havinum, undir hesum løgnu umstøðunum?

Spurningarnir eru enn fleiri, og munnu vit ikki øll hava ein lítlan hug til at gera okkara egnu frágreiðing uppá hesa gátuna?

Um nakar skuldi havt eitt framhald ella eina nýggja loysn á gátuni um Mary-Celeste, so er tú vælkomin at skriva tað inn í "comments". Tað hevði verið spennandi!

Noctiluca Milaris

1999-08-02T03:17:00.000-07:00

Skriva til summarsendingina Kon Tiki hjá Birgir Kurse í Útvarpinum summarið 1999
Tað er heldur seint á kvøldið. Staðið er ein gomul sjómansølstova á kaiini. Inni er hálvaskýmt, luftin et tjúkk av pípuroyki, ølroyki og menniskjaroyki. Í einum króki spælir onkur uppá eina sorgblíða harmoniku.

Nógv fólk er inni, við flestu borðini hava 3-4 fólk stungið høvdini saman og sita og práta lágmælt, í krókunum sita teir einsamallu, ið helst hevur fingið ov nógv innanborða.

Við eitt borð mitt á gólvinum situr ein gamal hvíthærdur sjómaður, andlitið er reyðblettut av ov nógvum vindi og alkoholi. Veldugu slitnu hendur hansara næstan neyðhalda um ølkrússi. Alt kvøldið hevur hann sitið tigandi og start niður í borðið. Nú ressast hann knappliga og sigur við rópandi fullamannarødd:

- Tey siga, at havið bara tekur, men høvdu tey bara vita! Hoyri tað eg havi at siga. Tit høvdu ikki trúð tí, um tit so hoyrdu tað við egnum oyrum!

Øll ølstovan hevur vent sær ímóti honum, prátið steðgar, ja, sjálvt harmonikan steðgar næstan, ella spælir í hvussu so er ein óvanliga langan, spakuliga tóna. Næstan øll venda tó beinanvegin aftur til sítt prát, fullamannatvass er so vanligt her. Men gamli heldur á.

- Ja, eg sigi tykkum, tit høvdu ikki trúð tí, um tit sóðu tað vit tykkara egnu eygum!

Onkur setist nú av álvara at lurta eftir sjómanninum. Gamli kennir tað á sær, festir sær í pípuna, harkar og hevjar røddina eitt sindur afturat:

- Mær dámdi ongantíð, at tær komu umborð á Hydru, konufólk umborð á einum langfaraskipi, tað er ikki rætt, men skiparin ger sum honum lystir. Gamli froysir illsliga.

Tvíburðasystrar vóru tær, ikki meiri enn eini 5 ára gamlar, sum tveir dropar av vatni. Smáum einglum líkturat tær, men høvdu vit slept einum flokki av villum apum út á dekki, høvdu vit ikki havt meiri rok av teimum. Tær vóru allastaðni, afturi, frammi, í stýriborð, í bagborð, í kabússuni, í lugarinum. Manningin gekk øll sum hon var við hjartanum í hálsinum, altíð klár at renna eina hond út eftir einum barni sum hekk og spjálkaði í togverkinum ella grulvaði niður í lastina. Satt at siga var tað løgið, at tað vardi so leingi, áðrenn vanlukkan hendi.

Tað hevði verð av ringasta veðrið í tveir dagar, men móti kvøldið makaði hann vindin. Hetta var seint á summri, so ikki var myrkt fyrr enn næstan á miðnátt. Tá kom róp í.

- Komi upp á dekkið allir samlir, ljóðar frá skiparinum, hesa sjónina mugu tit ikki missa!

Teir, ið ikki eru á vakt, koma gruggutir upp, men steðga knarrinum í tí teir traðka upp á dekkið.Alt lýsur! Mastrar, tog, segl, ja allur skrokkurin á Hydru lýsur, og hvør einasti aldutoppur, á tí nú nógv stilnaða havinum er sjálvlýsandi. Mureldur! Ongantíð hevði eg sað so nógvan mureld sum hetta kvøldið.

- Klara góða, far oman eftir gentunum, sigur skiparin til konu sína, hetta mugu tær síggja.

Klara hevur hug at mótmæla, men kemur kortini løtu seinni upp við teimum svøvndruknu gentunum. Í tí tær síggja mureldin klárvaknað tær. Tær standa púra býttar og stara.

- Pápi, hvat er hatta?

- Hatta er mureldur, tað eru smá djór, sum eru blást upp úr havinum, Noctiluca Milaris eita tey.

- Noctiluca Milaris!? sigur ein av tvíburðunum undrandi, men loypur so aftaná hinari, sum er strokin aftur í reyv at stara niður í kjalarvørrin, sum lýsur allur sum hann er.

- Camilla, Carlotta klintir ikki upp! Eg havi sagt tað túsund ferðir! Tað er mamman sum rópar. Men ov seint er, áðrenn nakar fær gjørt nakað er tann eina av gentunum farin fyri borð.

- Camillaaaaaaaa! Carlotta skríggjar, skiparin brølar sum eitt ótt, øll manningin tysjar aftur í reyv. Bara Klara stendur eftir sum nelgd.

- Setið bátin út! Blakið bjargingarringarnar út. Rebið seglini!

Boðini frá skiparanum eru høpisleys. Hydra siglur fyri fullum seglum, hóast vit fáa steðga henni, og sett bátin út, fer smágentan langt síðani at verða horvin til tað tíð, eisini um hon fær fatur á einum bjargingarringi. Hon er jú bara eitt barn, og havið er kalt.

Ongantíð havi eg sæð nakra skipsmanning arbeitt so skjótt og væl saman. Bátur var settur út, meðan Hydra enn silgdi við helvtina av seglunum, og menninir róðu sum óðir.

Sjónin var bæði bergtakandi og óhugnalig. Báturin, árarnar og spruttið av árunum, sum legði seg á mennirnar lýsti alt sum tað var av mureldi og umborð hoyrdist grátur og tannagrísl.

Gamli sjógarpurin steðgar á eina løtu. Øll ølstovan situr í andakt og lurtar eftir honum, tú kundi hoyrt eina nál dottið á gólvið. Gamli nýtur tað.

- Sjálvandi var tað alt samalt til fánýtis. Menninir róðu runt og runt og leitaðu har tað kundi hugsast at vanlukkan var hend. Ímeðan fór ferðin meir og meira av Hydru, og at enda lá hon still. Har hoyrdist bara higstrandi gráturin av Klaru og aldurnar, sum spakuliga slógu móti skrokkinum.

Tá brádliga rópar hin tvíburðasysturin, sum øll tykjast hava gloymt hesa løtuna:

- Hygg mamma, hygg Camilla! Noctiluca Milaris hevur hana!!

Klara og skiparin leypa yvir stýriborðsmegin har Carlotta peikar.Ja, eg sigi tykkum, hevði eg ikki sæð tað við mínum egnu eygum, so hevði eg ikki trúð sjónini eg sá. Langt burturi á svarta náttarhavinum sást ein lýsandi blettur, og frá honum gekk ein lýsandi tráur inn til Hydru, ja beint til har sum Carlotta stóð og peikaði.

Menninir í bátinum varnaðust tað, og róðu straks móti blettinum. Ja, tit siga púra vist, at hetta ber ikki til, men eg veit tað, tí eg sá tað. Tá Camilla fór fyri borð, datt hon niður á ein stóran flaka, sum lá og rakst á havinum. Hon var svímað, men tað var alt.

Ja, eg veit, eg veit. Har er alt ov nógv sum ikki ber til. Hugsi tykkum hvat var hent, hevði Hydra ret á handan flakan, so vóru vit øll kanska farin. Hugsi tykkum, um ongin mureldur var, so hevði Carlotta ikki sæð flakan. Og hevði hatta lýsandi bandið ikki verið, hevði hon heldur ikki sæð hann. Og hvat var hatta bandið?

Eg dugi ikki at svara uppá hatta, eg veit bara, at tað var so. Noctiluca Milaris gav Camillu frá sær aftur, havið gav okkum barnið aftur.

Gamli tigur. Nú hann hevur sagt søgu sína, er tað sum alkoholið aftur vinnur á honum. Hann starir niður aftur, og fáar minuttir seinni liggur hann og svevur niður á borðið. Hann rýtur harðliga.

Dreymur Jóansøkunátt - - ein hávetursdreymur (ummæli)

1999-03-15T02:35:00.000-08:00

Leygarkvøldið 6. mars stóðu himmal og jørð í einum, útideyðaveður munnu teir gomlu hava kalla tað. Tað kendist undaligt at stríðast oman í Norðurlandahúsið pløgandi gjøgnum kavarúgvunar mitt úti á Norðara Ringvegi við uml. einum centimetri av kava frá topp til tá, meðan flykrurnar pístraði so í eyguni, at tað var so at siga ómøguligt at síggja tann eina fýrahjólstrekta bilin, sum hóttaði sær út hetta kvøldið, fyrr enn hann var beint framman fyri mær.

Eg vantaði satt at siga, at alt fór at vera avlýst, tá eg vann har oman, alt annað í verðini var jú longu avlýst vegna vetur, øhh veður......, men nei, úr kavarúgvunum sum komu inn um hurðarnar í Norðurlandahúsinum komu veitsluklødd fólk við reyðum kjálkum og oyløgdum frisyrum og eyguni lýsandi av entusiasmu og vindi.

Hetta var sanniliga lagnunar speisemi: at himmalin nú gav Grímu eitt meistaraverk av einari kavaódn í føðingardagsgávu, nú tey góvu okkum teirra meistarligu miðsummardreymir, sum teirra føðingardagsgávu til áskoðaran.

Ja, tit síggja tað helst longu, hetta er ongin kritikkur, hetta er eitt fagnaðarróp, eg kann ikki annað.

Satt er tað, at eg gleddi meg ótrúliga nógv og leingi frammanundan til hesa sýning. Havi í eini 13-14 ár átt eina sera vakra útgávu av “En Skærsommernatsdrøm” prýdda við tekningum einari Ludmillu Balfour, sum eg aftur og aftur eri vend aftur til, tí hon er so stuttlig og so vøkur. Nú skuldi eg so niðan at hyggja at hesari bók “live”. Her høvdu Gríma og Eyðum Johannesen nógv at liva upp til; tær fyrstu myndirnar, tú gert tær av nøkrum, tykjast tær altíð onkursvegna at vera tær rættastu, og ongin skal koma og broyta tær. Men tey kláraðu tað, og meir enn so.
Har stóðu tey so knappliga øll sprellivandi, Oberon, Titania, Púk og øll hini, og tey vóru bara, sum eg hevði ímynda mær tey, líka vill, líka stuttlig og líka livandi.

Ria Torgarð var óbetaligi sum tann hvørki- ella tvíkynjaði Púk, ómøguligt at vita hvat frekt skálkabragd, hon mundi fara at finna uppá næstu ferð, tí alt stendur jú ikki í handritinum.

At ávikavist Teseus og Oberon, Hippolyta og Titanina vóru spæld av somu tveimum persónum, nevniliga Páll Danielsen og Súsonnu Torgarð, var sera beinrakið, tey vóru so tignarlig sum hertogi av Athen og drottning hjá amasonunum, og sjálvt um tygnin enn var har, tá tey vóru álvakongur og -drotning, so lýsti skálkurin úr eygunum á teimum.

Tey fýra ungu Helena (Kristina Hansen), Helena (Katarina Nolsøe), Lýsander (Anfinnur H. Jacobsen) og Demetrius (Allan Dalsgarð) vóru so full av orku og kenslum, at man næstan misti ondina, - ótrúligt at tað skal bera til at spæla Shakespeare og so gera so nógv annað samstundis. Tá springknívarnir komu fram a la Westside story, var tað ringt at halda kaldasveittanum aftur.

Og so var tað Egi Dam sum ásni og vevarin Vaðmal, Laura Joensen sum kloddakonan Kíla Fía, og Elin á Rógvu sum skraddarin Svangi og eitt tað stuttligasta og meinaleysasta ljónið, man kann hugsa sær, saman við Gundur Mortensen og Gudmundi Lindenskov vóru tey bæði álvar og hesir góðu amatørsjónleikarahandverkararnir úr Athen, sum settu eitt so herligt punktum á leikin, tá tey framførdu tann kiksaða leikin um Pyramus og Thisbu undir skeltinum "Gríma 20 ár".

Eg skal ikki taka nakran ella nakað burturúr, tí leikurin var veriliga ein heild, onki var óneyðugt ella for nógv ella for lítið, men eg rokni við, at tað verður nokk álvakongurin Oberon, sum longst fer at standa eftir í minninum.

Har eru so nógvar detaljur, sum eg havi hug at nevna, tónleikurin sum gjørdi alt so lætt, ljósið og pallurin og búnarnir, og serliga kropsmálingina, sum alt bara var, akkurát sum tað skuldi, og tær herligu, villu anakronismurnar sum í heilum fingu allan salin at ringja sær í látri, men eg skal ikki siga so nógv afturat, enn eru nakrar sýningar eftir, vil ikki taka magiina frá teimum, ið enn ikki hava verið og hugt.

So í harrans navni, skundi tykkum og keypi atgongumerki, hetta er sovorið sum ikki kemur aftur soleiðis í bræðið, um tit vistu, hvat tit mistu, høvdu tit ikki fyrigivið tykkum sjálvum. Og eg ætlið mær at hyggja eina ferð afturat, so tað plássið er upptikið........

Luftigir miðlar

1998-07-15T05:05:00.000-07:00

Loftmiðlaummælið skriva til Loftmiðlablaðið "Úr luftini" í Dimmalætting, juli 1998

Fyri nøkur fólk byrjaði summarið mánadagin, fyri fyrst ferð í langa tíð settu tey nøsina útum og uppdagaðu, at summarið var meir enn hálvrunnið, ja, nú tú sært aftur summi, sum tú av onkrari løgnari ársøk ikki hevur sæð úti um kvøldarnar í yvir ein mánað.
Hmmm ja, HM-fótbolturin er av, og eg skal vera tann fyrst til at siga, at hóast eg lá í fastasvøvni, áðrenn fyrsti hálvleikur av finaluni var av, so eri eg sera fegin um úrslitið. Tað er altíð stuttligt, tá tey sum vinna, eru tey sum hava uppiborðið at vinna. Frakland var hóast alt einasta landið, sum ongan dyst tabti, sum skeyt flest mál og fekk fægst bóltar inn í sítt egna mál, - uttan at vita nakað um fótbolt, so tykist mær hetta rættvíst.
Skal eg vera púra ærlig, so eri eg næstan kedd at fótbolturin er av, nú kann tað jú henda, at áhugaverdar sendingar aftur koma á skránna, og satt at siga, er summarið ikki tann tíðin, har eg havi hug at nýta mína tíð frammanfyri skýggjan. At ganga úti og spáka ella bara vera úti í túninum og lúka illgresi við útvarpinum frá beint innanfyri vindeyga, er meira mín mynd av, hvussu summarkvøld skulu nýtast.
Sum heild haldi eg útvarpið vera ein loftmiðil, sum er nógv meira hóskandi um summarið, av tí heilt einfaldu ársøk, at útvarp ikki krevur tína konsentratión 100 % alla tíðina, tú kanst ganga og gera onnur ting samstundis, og tá okkurt er, sum fangar oyra, so kanst tú steðga á eina løtu og lurta. Og summarskráin hjá útvarpinum fylgir eisini væl hesum hugsunarhátti, lættar sendingar, sum ikki krevja annað enn at tú lurtar eitt sindur av og á…………
Sjónvarpinum kanst tú illa hyggja at við bert einum eyga. Tað er, sum myndin dregur teg, og tú hoyrir og sært ikki tey/tað sum eru kring teg so væl, og hvat ið verri er: Tá tú hyggur at sjónvarpinum eru allir sansir tínir upptiknir, so lítil møguleiki er fyri at analysera tað, sum tú sært. Tá hugsa verður um tíðindaflutning, so er hetta satt at siga eitt sindur vandamikið. Tað er so óhugnaliga lætt at gera eina mynd til eina lygn, set bara eitt skeivt ljóð ella eina skeiva viðmerking til eina veruliga mynd, og tað er so sjáldan at nakar varnast hetta, tí alt gongur so skjótt fyri seg, og eitt nýtt evni kemur ofta uttan at tíðindafólkið gevur sær stundir at anda ímillum. Og so eru vit komin fram til kvøldsins undirhaldssending, og hvør hugsar tá longur um tíðindir?
Tað er, sum tað er ein óskrivað regla, at tað sum er beint aftaná tíðindini, skal vera lætt undirhald, og at alt, sum krevur eitt sindur av hyggjaranum, veður sent so mikið seint, at hevur tú ikki video-maskinu, ja, so kundi tað eins væl ikki verið sent, tí tú orkar illa at konsentrera teg um eina sikkurt áhugaverda sending um t.d. onkran rithøvunda ella tónleikara, sum byrjar beint áðrenn midnátt.
Í sjónvarpinum gongur altíð alt skjótt, og sigst tað at vera, fyri at fólk ikki skulu hava hug at "zappa" til aðrar sjónvarpsrásir. Sum heild fylgir SvF væl hesum útlendska dømi, hóast tey í veruleikanum ikki hava nakra aðra rás at kappast við. Eitt undantak er tó, tann einasta sendingin, har tað veruliga kundi verið neyðugt at roynt at hildið fólk til skermin, nevniliga Gekkur. Her er ferðin so sein, at um tú ikki "zappar", so kunnu tað vera tríggjar ársøkir, antin spælir tú við ella hevur tú ikki parabol, ella ert tú langt síðani sovnaður (Gekkur er enn betri sovimedicin enn fótboltur).
Annars kann eg anbefalla einumoghvørjum, sum flytur í løtuni, at gera eins og eg, ikki at pakka sjónvarpið og útvarpið út fyrr enn til allarseinast. Ella um tú kemur heim úr summarfrí og ikki hevur hugt í kassan í einar 3 vikur, so at gloyma, hvar tað var, hann stóð………………….Tað er ein góð kensla, og tú varnast knappliga, at samdøgri er væl longri enn fyrr.

Bara spæl?

1998-06-20T05:08:00.000-07:00

Loftmiðlaummælið skriva til loftmiðlablaðið "Úr luftini" í Dimmalætting, juni 1998

Í hesari vikuni, sum farin er, er bert eitt evni at tosa um. Eitt einasta evni fyllir allar fjølmiðlarnar, og øll (ella næstan) hava hugt og lurta og hava eina meingin um hetta evni. Ja, sjálvt ikki Bankamálið fekk so nógva senditíð.

Ja, eg tosið sjálvandi um………Ja, tú gitti tað: Fótbólt!!!

Lat meg bara siga tað beinanvegin, at tað einasta, eg haldi, fótboltur kann nýtast til, er til sovimedicin. Ha'? Hvat sigur tú, hevur tú ongantíð roynt tað? Tað riggar hvørja ferð. Bara 5-10 minuttir framman fyri kassan og so liggur tú í fastasvøvni, ja, gaman í, tað riggar ikki hjá øllum……men………..

Hesa seinastu vikuna hevur tað bara verið so mikið nógvur fótboltur, at eg ikki við góðari samvitsku kundi legga meg at sova hvørja ferð, so av tí at eg eri meir ella minni tvangsinnløgd til at hava HM sum bakgrundslarm, so havi eg kortini hugt og lurta eitt sindur. Einamest eftir teimum sum hyggja at fótboltinum. Eg havi t.d. sjáldan hoyrt nakran flenna so nógv eftir nøkrum í sjónvarpinum, sum teir báðir sum sótu heima hjá okkum eitt kvøldið og hugdu at dystinum millum Cameroun og Eysturríki. Eg kann saktans ímynda mær, at fótboltur kann vera spennandi at hyggja at, um man hevur tann áhugan, men at tað kundi vera beinleiðis stuttligt, tað visti eg ikki.

Annars so er tað satt at siga nokkso áhugavert at hyggja eitt sindur at hvørjum dysti, at samanbera hvussu tey ymisku fólksløgini bera seg at, tá teir spæla ella hyggja at, tí hóast eg lítið og onki kenni til fótbólt, so dugi eg kortini at síggja hvussu stórur munur er á spælinum hjá t.d. Cameroun og Danmark. Fyri slett ikki at tosa um hvussu stórur munur er millum áskoðararnar. Øll rópa nógv, men tey rópa á ymsan hátt, og ikki eru tey øll líka ílætin ella málaði. Teir japansku áskoðararnir t.d. sótu allir skikklig og vældisiplineraði, allir í somu klæðum sum fótboltslið teirra, onnur fólkasløg høvdu fjákutar hattar og fløgg teirra málaði í andlitið, ja, og onkur fór so langt sum til at hava síni egnu reyðu kort við, møguliga til at deila út til ódugnaligar dómarar? Nei, eg veit líka, men meg stuttleikaði tað so í hvussu so er óført at síggja tann ógvuliga teatralska suðuramarikanska fótboltsdómaran deila eitt hálvt kortspæl út.... Og serliga at hoyra teir ørgu viðmerkingarnar frá áskoðarunum framman skermin.

Líka mikið hvussu nógv eg havi ímóti fótbolti, so kann eg ikki lata vera við at vera eitt sindur hugtikin av, at tað finnast nakar spælireglur, sum allar tjóðir í heiminum kunnu vera samd um. Men er fótbolturin bara eitt spæl fyri vaksnar menn ella er tað meira? Ja, tá man hoyrir, at tey í tíðindunum halda, at ein fótboltsdystur kann betra diplomatiska sambandið millum tvey lond sum illa nokk hava kunna tosa saman í 20 ár, ja, so er tað væl ikki eitt spæl longur..... Ella er politikkur sum heild bara eitt spæl? Eitt spæl, har vit bara ikki hava tær somu spælireglurnar?

Summartíð - og aðrar tíðir

1998-05-30T05:01:00.000-07:00

Loftmiðlaummælið skriva til loftmiðlablaðið "Úr luftini" í Dimmalætting í mai 1998

Nú er summarið rættiliga komið, sól og ljósar lýggjar nætur - og summarskráin.

Hetta er tann undarliga tíðin av árinum har kvøldini gerast longri og styttri í senn, - eg meini, tað er ljóst til á miðnátt, vit hava nógv minni brúk fyri at sova, vit hava betri stundir at gera alt møguligt, m.a. betri stundir til at lurta eftir útvarpinum, men hvat, - kl. 20 hoyra vit: "Við Havnakórinum, sum syngur "Onki er sum summarkvøld við strendur" gevast vit fyri í kvøld. Góða nátt."
Eftir tað er so bara sjónvarpið eftir. Og tað hevur tú kortini ikki hug til at hyggja at, tí tað er so ljóst úti, at skalt tú síggja nakað á skýggjanum, so mást tú koyra gardinurnar fyri, og hvør kann fáa seg at koyra gardinurnar fyri eitt vakurt summarkvøld?
Ja, so kundi jú bara verið eftir at sagt, at sjálvandi skal man ikki nýta síni summakvøld uppá loftmiðlarnar, men heldur fara út at ganga ein túr, ella bara sita í hesi næstan óendaligu skýmingini og lesa ein góða bók.
Men man er ikki meira enn eitt menniskja, so har eru kvøld, har man saknar útvarpið, og man kortini letur upp fyri sjónvarpinum.

Summarskráin í Útvarpinum er, um stutt, kortini lívgandi. Har koma fleiri summarligar sendingar. Ein tann mær dámar best er Gjallarhornið hjá Kára Sverrasyni, har tú rættiliga sleppur út at ferðast í tónleikinum. Hetta er nútíðar tónleikur allastaðni úr Verðini, við rótum í tí upprunaliga tónleikinum, soleiðis sum tú hoyrir hann, tá tú ert burturi. Tú kanst kenna teg fluttan inn á tað ella tað hugnaligu lítlu matstovuna á tí ella tí ferðini, har tónleikarin gekk runt millum borðini og við síni fiól og spældi upp til teir kvinniligu gestirnar, ella tónarnir, tú hoyri sníkja seg út úr einari smogu, tá tú gekst í onkrum heitum býarparti niðri í Suðureuropa ella onkra aðrastaðni í Verðini.
Leitaði tíverri til fánýtis í skránni eftir eini sending, sum síðsta summar eisini fekk meg at ferðast í huganum, áðrenn eg yvirhøvur kom av landinum, nevniliga Kon Tiki hjá Birgir Kruse. Spell at tann tátturin ella onkur líknandi ikki er uppafturtikin í ár.
Havi ikki enn havt stundir ordiliga at lurta eftir tí nýggj seinnapartssendingini Nón, hon liggur fyri meg í eini keðiligari senditíð, men tað, eg havi hoyrt, tykir mær deiliga lætt og summarsligt........
Eitt annað, ið so sanniliga eisini setur Føroyar í summarstemning er morguntátturin hjá Michael Reveel, sum ferð á ferð runt í landinum við okkara útlendsku gestum, - og við okkum við fyri so vítt. Orðatakið "Gløgt er gestsins eyga" kom mær meir enn eina ferð í hug, tá eg lurtaði síðsta summar...........

Gardinurnar fyri og hvat so?
SvF man hava tikið hatta við gardinunum til eftirtektar sunnukvøldið: Tey sendu ikki ta góðu føroysku sendingina Innskot fyrr enn kl. 23. Kortini løgið at ein sovorðin sending, sum krevur eitt sindur av síggjaranum/lurtaranum skal verða send so seint, at tey flestu ikki longur hava orku til at geva sendingini teir eftirtankar, hon hevur uppiborið.
Tað er ótrúliga áhugavert at hoyra fólk tosa, sum veruliga hava gjørt sær djúpari tankar um ymisk evni, sum t.d. hetta sum hevur verið eitt av høvuðsevnunum í Innskotið, nevniliga Føroyar, ella føroyingar í mun til umheimin.
Men eitt havi eg fleiri ferðir hugsa um, og eg veit, at eg ikki eri heilt einsamøll um hetta, og tað er, at tað er sum har vantar okkurt, ja, kanska er tað eitt sindur av dirvið frá tíðindafólkinum til at borða eitt sindur svørunum hjá tí innbodna, at hanga seg eitt sindur minni føst í teir spurningarnar tey hava gjørt sær frammanundan. Av og á kennir tú, at gesturin júst er komin inn á nakað heilt essentielt, í tí hann ætlaði sær at siga, tá hann/hon verðu avbrotin og leiddur víðari til ein annan spurning.
Hetta er ikki bara galdandi fyri júst hesa sending, men fyri onkrar aðrar við. Men hvat okkara sjónvarp er ungt, kanska eru hetta bara "barnasjúkur", dirvið kemur jú við aldrinum og royndunum..........

Hólmgonga

1998-04-30T04:57:00.000-07:00

Loftmiðlaummælið skriva til Loftmiðlablaðið "Úr luftini" í Dimmalætting, apríl 1998

So fóru páskirnar afturum. Onkur eg hitti leygarmorgun millum langafríggjadag og páskadag í eini handilskø kom við eini viðmerking, ið var júst tað eg sjálv stóð og hugsaði um:
- Man skuldi ikki trúð, at Havnin var ein høvuðsstaður, eg gekk ein túr í gjár seinnapartin og sá, at sjálvt Hafnia var stongt.
- Ja, svaraði eg, tað er ótrúligt, at alt landið skal vera stongt, bara tí tað eru heiligdagar, hetta sært tú ikki í nøkrum øðrum stórbýi í verðini, sjálvt ikki í teimum mest katólsku londunum, har páskirnar so sanniliga eisini verða hildnar.
- Ja, svaraði hin í køini, og páskirnar sum upprunaliga skuldu verða ein veitsla at hátíðarhalda at alt livnar og spírar.
- Løgið......
Sjálvt útvarpið koyrdi uppá lægsta bluss. Í fýra dagar endaði skráin longu kl. 19 við einum sálmi. Hevði tað ikki verið fyri sjónvarpið, so kundi man næstan trúð, at alt landið var fari í hi, - hóast tað var skeiva árstíðin.
Ikki tí, sjónvarpið var nú heldur ikki so øgiliga dragandi hesar dagarnar, ov nógvar raðsendingar, sum eg altso ikki kendi meg noydda a byrja at fylgja við í, bara tí tað onki annað var at takast við............
Satt at siga var hendan páskaatmosferan so svøvnlig, at eg púrasta gloymdi at tendra fyri tí heilt sikkurt áhugaverdu sendingini um føroyska skipið, sum skuldi siglast heim úr Kili.

Tað seinasta eg minnist til eina sending, eg hevði verið kedd av ikki at hava sæð, er Innskot sum var pálmasunnudag. Hesaferð var gesturin Petur Turtschaninoff, stjóri í Norðurlandahúsinum. Hann kom við nøkrum ógvuliga áhugaverdum hugleiðingum um føroyingar og hugburð okkara mótvegis útheiminum. Myndin av listamálaranum sum stendur og málar við rygginum vendum móti havinum, var ógvuliga sigandi.
Innskot er ein góð mentanarsending, hon hevur tað, sum vantar eitt sindur í Basalt, nevniliga at ein longri løta verður nýtt til at viðgera eitt evni, og tí ikki bara er ein smakkroynd av nøkrum, sum kundi verið sera áhugavert, um tað var viðgjørt meira.
Haldi tað kundi veri áhugavert, um nøkur komandi “Innskot” tóku tráðin upp eftir Turtschaninoff.

Eina aðra “nýggja” sending, havi eg eisini hug at umrøða. Tað er Undirhúsið (ella hevur hon skift navn?). Ja, heilt nýggj er sendingin ikki, men hon hevur so fingið nýggjan form. Alt gott um broytingar, men her haldi eg ikki, at sjónvarpið hevur verið ordiliga heppið. Fyrr sótu luttakararnir í kjakinum friðarliga niðri og prátaðu, passaði væl til Undirhús-heiti. Nú skulu teir báðir luttatatatnir, sum eru settir upp móti hvørjum øðrum, standa uppi og keglast, - fær meg meira at hugsa um eina hólmgongu við orðum, enn um eitt kjak. Haldi meg kenna aftur stílin frá einari sera ódámligari danskar kjaksending, sum vit sóu í SvF beint eftir at Bankakanningin var kunngjørd, ella frá eini franskari sending, ið júst kallaðist “Duell” sum var víst í SvF einaferð í ‘88 ella ‘89, í sambandi við grindadráp. Hví kunnu vit ikki her í Føroyum halda okkara egna stíl, hví skullu vit partú herma? Og hvør hevur nakrantíð sæð føroyingar kjakast uppá hendan mátan? Plaga vit ikki vanliga at vera nógv meira seiglig í tí, og heldur seta okkum niður og tosa (hampiliga) hóvliga um tingini, ístaðni fyri at standa hvør síni megin eitt borð og vera um at loypa í krovið á hvørjum øðrum.....?
Nei, eg spyrji bara...........

Paradoksalt kaos

1998-03-30T04:51:00.000-08:00

Loftmiðlaummælið skriva til Loftmiðlablaðið "Úr luftini" í Dimmalætting, mars 1998

Vikan, ið fór, var vist mest í tíðindaflutningsins tekni.....

Valsendingarnar tóku mestsum alt plássið, men tað var jú ikki annað enn rímiligt, (at eg so sovnaði framman skermin næstan hvørja ferð, hevði allarhelst onki við tøkni hjá loftmiðlunum at gera, heldur við gestirnar, ið sjáldan søgdu okkum nakað, vit ikki høvdu hoyrt minst einar 100 ferðir fyrr). Satt at siga koyrdu sendingarnar sera væl, tíðindafólkið var vælupplagt og ofta sera beinrakið. Tað allarstuttligasta av øllum, var at síggja og hoyra, at tann sokallaða “kaos-teoriin” er meira enn teori í Føroyum. Kaos-teoriin gongur í stuttum út uppá, at man sigur at t.d. “kann lotið av einum veingjaslagið frá einum firvaldi niðri í Brasilia útloysa eina ódn uppi í Norðuramamerika”, var tað ikki júst hetta paradoksala sum hendi, tá undirsjóvartunnilin í Vágum onkursvegna hevði skyldina av, at Sambandið ikki kom á Fólkating og at tann borgarligi vongurin á Danatingið soleiðis ikki fekk meiriluta?

Har var kortini eitt sum undraði meg valkvøldið, at valið í Grønlandi so sjáldan var tikið uppá tungu, tað kundi jú meira enn í teoriini havt líka so stóran týdning á danska politikkin næstu 4 árini, sum valið í Føroyum. Ella er tað bara so, at tá tú ert lítil, og vanur við at blíva igoneraður, so er tað bara so ringt at fáa eyga uppá, at man ignorerar onnur?

Og so apropos hatta við Grønlandi....
Hetta er nakað sum kemur mær til hugs hvørt leygarkvøld. Sendingin eitur “Grannar okkara”. Tá sendingin byrjar, koma eitt kort og fimm fløgg á skýggjan. Vit sita tolin og lurta eftir tíðindum úr fyrst Danmark, so Noregi og so Svøríki, og so....... ja, og so ikki meira fyri í kvøld. Alt í lagið, hendi tað av og á, at ikki bar til at fáa tíðindastubbar úr øllum grannalondum okkara, so bóru vit glaðiliga yvir við tí, men at hetta bara er so, kann ikki bera til. Antin má sendingin skifta navn og kallast “Tíðindi úr Skandinavia”, ella eisini mugu vit nakað oftari sleppa at hoyra tíðindi frá okkara næsta granna Íslandi, og so Finlandi, sum jú eisini er eitt av Norðanlondum. Og so er tað eg spyrji meg, er hetta ein sending við tíðindum úr Norðanlondum, hví eru Grønland so ikki við? Og er hetta, sum heiti sigur, ein sending við tíðindum frá grannum okkara, so má Shetland eisini sleppa upp í part, tí um eg bara dugi mína landalæru so toliliga, so veit eg, at ongin er okkum nærri, enn júst Shetland. Og sum tað hevði verið ein nógv meira fjøltátta sending tá, tí tey skandinavisku londini minna jú ikki sørt um hvørt annað, og ofta eisini tíðindini hagani......

Tað triðja eg hefti meg við hesa vikuna, hevði eisini nakað við tíðindaflutning at gera. Týskvøldið sat eg allan “Dag & viku” og bíðjaði eftir einum tíðindastubba, sum altso ikki kom fyrr enn fríggjakvøldið. Leygarkvøldið tann 6.mars, var ein stórhending í Norðurlandahúsinum, hóast næstan alt annað í verðini var avlýst vegna kavarok: Gríma helt føðingardag og gav sjálv gávuna, Shakespeare á føroyskum, Dreymur Jóansøkunátt á hávetri. Eg skal ikki beint her breiða meg um, hvussu gott hetta var, men heldur siga, at sjónvarpið var eisini og hugdi. Minkar aktualiteturin av tíðindum ikki vanliga við tíðini? Í hvussu so er, hevði tann reportagan, sum kom fríggjakvøldið, rigga væl betur týsdagin saman við hinum stór(kava)tíðindunum.

"Og so meini eg annars, at Kartago skal leggjast í oyði."

Mumi contra Kryddgenturnar

1998-02-27T04:43:00.000-08:00

Loftmiðlaummælið skriva til Loftmiðlablaðið "Úr luftini" í Dimmalætting í februar 1998

Vikan, ið fór afturum, var fyri mítt viðkomandi ikki vígd loftmiðlunum, og so serliga ikki sjónvarpinum, - har var nærum ikki annað enn ítrottur, ítrottur og aftur ítrottur á skránni. Ikki tí eg var beinleiðis kedd av hesum, hevði kortini ikki stundir at keða meg, men har munnu vera onnur enn eg, sum hava hildið, at her var í so nógv gjørt av.

Men har var tó onkur perla eftir á skránni, nevniliga í barnasjónvarpinum. Eg má altso sleppa at nevna tað, eg haldi at barnarøðin um Mumi og hinar hjartagóðu verurnar úr Mumidalinum, eftir barnabókunum hjá Tove Jansson, er nakað av tí vakrasta, sum hevur verið sýnt í føroyskum sjónvarpið. Í hesum róligu, men kortini spennandi søgunum verður veruliga nakað gott lagt niður í børnini, uttan at tað á nakran hátt verður moraliserandi. Her eru ongin mørk sett fyri hugflognum, alt ber til. Óhugnaligir skapningar koma inn í tann stilla mumiheimin, men við hesum eginleikanum sum var so sermerktur hjá Tove Jansson, verður tað óhugnaliga vent til nakað antin gott ella nakað, sum ikki vísti seg at vera so ringt kortini. Tann náttúrliga ræðslan, sum liggur innast í einum og hvørjum barnið verður avdramatiserað, tey læra at brúka hugflogið til at vinna á ræðsluni.
Og so er nakað í hesum søgunum, sum so øgiliga sjáldan er til í barnafilmum, nevniliga eitt sovorið stuttligt, merkiligt slag av poesi, sum t.d. tá tann sera ódjarva Snoddi sigur: “Har er so óhugnaligt, har sum onki býr.” Eisini í myndunum er sovorin poesi, t.d. myndin av teimum burtursiglandi “hattifnattunum”, tær løgnu, smáu, elektrisku verurnar, sum fara út at finna eina oyggj, har ongin nakrantíð kemur, tveir og tveir stevna teir út á hav í sínum smáu bátum í lýsingini eftir stormin.

At síggja at tað ber til eisini á okkara døgum at hugtaka børn við einum so stillisligum frásøguhátti, so skilji eg slettis ikki, at tað annars altíð partú skal verða neyðugt at síggja alt í MTV tempo. Hasin tápuligi Eiturkoppa-Pætur er eitt syrgiligt dømi um hetta, og eg tími slettis ikki at brúka teigapláss uppá at greiða frá, hvussu óhóskandi eg haldi tað vera at teksta hetta til føroyskt.....

Her kann eg so ógvuliga passandi koma til nakað, sum hevur ligið mær á hjarta leingi, og sum eg avgjørt ikki eri einsamøll um at suffa yvir, nevniliga Barnaútvarpið.
Tá eg var barn, var barnaútvarpið nakað vit lupu frá øllum fyri at hoyra. Sjálvandi var onki sjónvarp tá, men tað var ikki bara tað. Vit kendu tað veruliga, sum her var nakað, sum serliga var roknað okkum. Har vóru spennandi framhaldsssøgur, men serliga vóru har framhalds útvarpsleikirnir, (“Vit tvey, vit trý, vit túsund”, ella “Karl 12. mars” fyri bara at nevna tveir), og vit sótu sum á glóðum og lurtaðu og kundu næstan ikki bíðja til næstu viku.
Enn vera tíbetur av og á lisnar framhaldssøgur, men tað sum annars er ætlað børnunum, er fyri ein stóran part ikki annað enn tað, tey hoyra allan dagin í útvarpinum ella MTV.

Er tað veruliga ongin sum spyr seg sjálvan um tað er rætt at senda tónleik, sum bæði í orðum og myndum er roknaður hálvvaksnum, og sum so ótvískilt eru um ting, sum børn veruliga hvørki kunnu ella skullu skilja? Er tað ongin sum heldur tað vera løgið, at fyrimyndinar hjá 4-5 ára gomlum gentum eru hálvnaknar 20 ára gamlar “dullur”, sum bara fylla út nøkur idealir um hvussu nøkur mannfólk halda, at konufólk eiga at síggja út?
Um ikki annað, so átti tað at verið nóg mikið at latið tey hoyrt tað í øllum hinum plátuvendarasendingunum, sum tað eru ovmikið av frammanundan. 6 ára gamla guddóttirn mín hevur meir enn eina ferð spurt foreldur síni, um barnaútvarpið nú var liðugt, tá tey eftir søguna fyri 5 ella 6 ferð tann dagin senda Kryddgenturnar við “Um tú vilst vera mín elskari”......
Hevur Útvarp Føroya sletta allar upptøkur av barnatónleiki? Ella ber tað veruliga ikki til at hava ein lítlan hálvan tíma av barnaútvarpið uttan at koyra poppløg upp í? Halda tit ikki, at børn duga at lurta eftir søgum í bara ein hálvan tíma. Og eisini undrist eg ofta á valið av søgum, ið vera lisnar, t.d. um hvussu hvít fólk blíva álopin av blóðtystum indiánum, sum hoyrdi um nú stutt síðani, tit mugu orsaka, men í mínari verð grensar hendan søgan til racismu. Og hví eru tað ikki fólk, sum eru von við, ella sum hava lært at lesa upp, sum lesa søgunar inn?
Hvussu grúvuliga langt síðani er tað ikki, at ein barnaútvarpsleikur hevur verið á skránni? Tann seinasta, eg minnist, var tann frálíki “Jákup 2-2”, tað var seint í 80’unum. Um ikki annað, so ber til at endursenda teir gomlu, tey børnini sum hoyrdu teir tá, eru jú líkasum vaksin nú........

Eg havi eina kenslu av, at útvarpið roynir at kappast við sjónvarpið, men hetta ber jú ikki til. Hetta eru tveir so ymsir miðlar, at tað er ikki ein spurningur um at kappast. Tað er ein spurningur um at vera ørvísi. Tempo’ið hjá MTV kann útvarpið undir øllum umstøðum ikki halda, so hví ikki í staðin royna at seta ferðina niður, og tvørturímóti at royna at stressa okkum framanundan longu ov stressaðu 90’ara menniksju enn meira, royna at taka tað róligari og siga børnum okkara góðar søgur í friði og náðum, møguliga við krúdda við øllum teimum effektunum sum tann nýggja tøknin hevur til okkara.