Arıza-i Beşer

Amerikan Furyası

2014-02-07T01:15:00.003+02:00

Bu sene bariz şekilde pişti olan iki film var elimizde: American Hustle ve The Wolf of Wall Street. Kurgularının gevezeliği yetmezmiş gibi, dış ses anlatımından da geri durmayan, kolay yoldan zengin olma soslu "gerçek olaydan alınmıştır" filmleri. İkisi de eğlenceli ve bol gülmeceli birer seyirlik vaad ediyor, o kadar ki izlerken yoruluyorsunuz. Akademi'nin 2013 müfredatında Ders: Amerikan Rüyası, Konu: Seks, Uyuşturucu ve Dolandırıcılık. Çıkarın kâğıtları, ot saracağız!

Baştan söyleyeyim, alınmaca gücenmece yok. David O. Russell ve Martin Scorsese, ikinize de saygım sonsuz. Mevzubahis filmlerinizden nefret etmiş de değilim. Siz beni güldürdünüz, Allah da sizi güldürsün. İsyanım herkesin bu filmlere bu kadar bayılmasına ve pek tabii ki elimizde bu sene Oscar için konuşacak bunlardan daha iyi filmler olmamasına. Bu arada benden duymuş olmayın ama 12 Years a Slave ikinizi de dövecek ve fakat gelin görün ki, onun da hak ettiğine inanmıyorum. Ama n'aparsınız işte, neticede Oscar dediğiniz de "Amerikan Rüyası"nın sanat süsü verilmiş hâli değil mi?

Beni en çok hâyâl kırıklığına uğratan ikinizin de bitmek bilmeyen açgözlülüğü oldu. David O. Russell bunu oyuncu harcayarak yapıyor. Obsesif, psikopat, sosyopat demeden her türlü ruh hastası karakteri yumurtlamaya doymuyor. Daha fenası hiçbirini derinleştiremeden, müthiş bir maymun iştahlılıkla karakterlerle oynayıp oynayıp kenara atıyor. Başta esas oğlanla esas kız sandığımız Christian Bale ve Amy Adams, bir de bakıyoruz konu mankeni oluvermişler. Martin Scorsese'nin de aşağı kalır yok. O da filmin ilk 45 dakikasında tutturduğu mizaha doyamıyor. Aynı nağmeyi film boyunca çalıyor da çalıyor ve bu tam olarak 3 saat boyunca sürüyor. Kendisinin uzun filmlerine alışığız ama burada gerçekten kötü kullanılmış bir süreden söz ediyorum. Filmin açılışı hikâyeyi o kadar güzel özetliyor ki, gerisi bitmek bilmeyen bir nakarat hâline geliyor. Tempoyu hiç düşürmemek konusunda 70lik Scorsese, Russell'a fark atsa da, kendi şakasına gülen skeçler silsilesi tekniği üstâda yakışmıyor. Bu kadar gülecek ne vardı?

Gelelim seçtiğiniz konulara... "Amerikan Rüyası" yine niye bu kadar popüler oldu bilmiyorum ama farkındaysanız, ikinizin de gidiş yolu aynı ve daha fenası ikiniz de pek matah bir sonuca varamıyorsunuz. Bolca parti, alkol, kokain ve sekse bulanmış kimin eli kimin cebinde belli olmayan, kimsenin kimseye güvenmediği, herkesin tek derdinin kolay yoldan zengin olmak ya da başkası olmak olduğu, her birinin ne kadar kazanırsa kazansın doymak bilmediği bir âlemden bahsediyorsunuz. Sonra ikiniz de "tamam bu adamlar dolandırıcı da, FBI onlardan da beter" diyorsunuz. Bütün bunları yaparken hiç yeni bir şey söylemediğiniz yetmezmiş gibi, hepsini de adetâ kör gözü parmaklayarak anlatıcı dış sesinize söyletip seyircinin havsalasına hiçbir şey bırakmıyorsunuz.

Bitirmeden önce, iki filmi de pek gülerek eğlenerek izlediğimi tekrarlamak isterim. Nankörlük etmek istmemem, ikisi de tekrar tekrar izlemeye değer sahnelerle dolu, belki The Wolf of Wall Street biraz daha fazla. Ama gelin görün ki, iki film de aynı konuyu, aynı dağınıklıkla işliyor ve aynı mânâsızlıkla hiçbir yere varamıyor. Hazır bu kadar ukalâlık yapmışken bâri notunu da ver diyecek olursanız, American Hustle azıcık daha bütünlüklü oluşu ve daha film gibi duruşuyla burun farkıyla öne geçer der ve kendimi !f İstanbul'un kollarına bırakırım. Tek umudumuz sensin bağımsız sinema...

EKİP Ruhu

2014-01-05T20:56:00.000+02:00

Sabahları servisin bizi 5 dakika daha geç alabilme ihtimalinin hesabını yapan beyaz yakalılarız. Öğle yemeğinde gidecek alternatif mekân bulamamaktan yakınıyoruz. Klimanın üfleyeceği sıcaklığı kim, neye göre belirliyor bilmek istiyoruz. İnsan Kaynakları ne kadar da sıkıcı organizasyonlar düzenliyor. Neden yeteri kadar happy hour yapılmıyor? Çalıştığımız şirketin ürünlerinden daha fazla indirim almak hakkımız değil mi?

Öte yandan bir takım adamlar bir takım apartman katlarında tiyatro yapmaya çalışıyorlar. Yolda görseniz oyuncu demezsiniz. Çünkü her yayın döneminde bir dizide rol almazlarsa unutulacakları kaygısı taşıyan oyunculardan değiller. "Bu benim görev tanımımda yok" demeyip, dekordan senaryoya her işe bulaşıyorlar. 21. yüzyılda özel tiyatronun icra edilebileceği en münasip yer olarak apartman dairelerini seçiyorlar. Bizler şehrin hayhuyundan kaçıp 7/24 güvenliğine kandığımız toplu konutlara yerleşince, özel tiyatrolara beğenmediğimiz apartmanlar sahip çıkıyor. Söz konusu tiyatrolar, hele ki azıcık da muhaliflerse, sanatlarını yandaşlıkla kirletmekten imtina edip haksızlığa karşı seslerini kısmıyorlarsa, vay hâllerine! Derhal Kültür Bakanlığı bu yaramaz çocukları evlâtlıktan reddediyor ve harçlıklarını kesiyor.

EKİP Tiyatrosu da işte bu tiyatrolardan biri. Oyunlarını sahneledikleri mekânlardan biri ikincikat - istiklâl. Yani önümüzdeki yıl içerisinde otele dönüşecek Olivya Han'ın ikinci katı. Vakt-i zamanında "Bizim insanımız tiyatro kültürünü bilmiyor. Oyun boyunca kucağında paltoları, çantalarıyla oturuyor. Vestiyer kullanma alışkanlığımız yok." demişti Hıncal Uluç. Hiç zahmet etmeyin efendim, zira ikincikat'ın vestiyeri yok. Hatta paltonuzu çıkartmasanız da olur, çünkü doğru düzgün bir ısıtma da yok.

Demem o ki, bu adamlar biz beyaz yakalıların sıcacık evlerinden çıkıp buz gibi apartman katlarında, pek de konforlu olmayan sandalye tepelerinde tiyatro izleyecek kadar ruhlarını beslemeye meraklı olduklarına inanıyor. Ne tuhaf değil mi? Oysa evimizde dilediğimiz anda dilediğimiz filmi izleyebiliyor, beğenmezsek bir diğerine geçebiliyoruz. Hem zaten bakıyoruz yıllardır hep aynı oyunlar sahneleniyor.

EKİP yaklaşık 4 yıldır muhtelif sahnelerde içinde bulunduğu toplumdan beslenen, memleket meselelerine kafa yoran, nitelikli, samimi bir tiyatro yapıyor. Bu süre içinde sahneledikleri 6 oyundan 2'si ("Parti" ve "Öğüt") EKİP içinden çıkmış, Türkçe eserler. Parti adlı oyunlarına "Tiyatro... Tiyatro... Dergisi Tiyatro Ödülleri 2013"te verilen Yılın Yapımı ödülünü Gezi Direnişi'nde katledilen arkadaşları için alıyorlar. Gezi'ye verdikleri bu destek, aynı zamanda Kültür Bakanlığı'nın özel tiyatrolara verdiği destekten feragat etmeleri anlamına geliyor.

2013-2014 sezonu oyunlarından biri olan Öğüt, bireysel mutluluğun ve özgürlüğün sınırları üzerine kafa yoruyor. Alışık olmadığımız tarzda bir kurgu ve anlatımı benimseyen oyun, meramını son derece sade ve samimi bir aile tablosu üzerinden anlatıyor. Her bir sahne ile birlikte, birbirleriyle ilişkilerine vakıf olduğumuz karakterlere her defasında başka bir gözle bakıyoruz. Öğüt, gerilimi ve temposu düşmeyen, şaşırtan oyunları sevenlere gelsin.

Gezi Ruhu bize samimi ve kolektif olanın önemini hatırlattı, EKİP ruhu ise bu değerleri toplumsal sorumluluğuna katık ederek, inadına tiyatro yapıyor. Bağzı EKİP'ler iyi ki var!

Bitmeyecek Öykü

2013-11-28T00:55:00.001+02:00

Yaklaşık bir aydır İstanbul Film Akademi'de Yaratıcı Yazarlık Atölyesi'ne katılıyorum. Sanırım uzun zamandır kendime ayırdığım en değerli vakit bu. Bir şeyler yazmamı sağlayan tek yer de burası. O yüzden hazır azıcık karalamaya başlamışken buraya da yapıştırayım istedim ki söz uçmasın, bir güzel orman olsun yazılarda...

Geçtiğimiz haftaki görevimiz şöyle bir şeydi: Örtmen bizden kocaman bir yığının içinden 8 adet fotoğraf seçmemizi istedi. Bunlarla ne yapacağımız hakkında hiçbir fikrimiz olmadan hoşumuza giden şeyleri seçtik. Sonra onlarla ilgili bir hikâye anlattık. Bu öyküler çok yalapşap, üzerine fazla düşünülmemiş, daha çok fotoğrafları birbirleriyle ilişkilendirmek için kurguladığımız anlatılardı. Sonra hoca birer birer kartları elememizi istedi. Böyle böyle 4 tane fotoğrafı çıkardık.

Fotoğrafları eleme çalışması önce benim için daha çok ÖSS'deki paragraftan çıkarıldığında anlam bütünlüğünü bozmayacak cümleyi bulmak gibi bir şeydi. Fakat daha fazla fotoğraf çıkardıkça gitgide kafamdaki hikâyeyi şekillendiren, âdeta dönüştüren bir katalizör oldu. Hikâyelerimizi okuduktan sonra ekipten herkes hikâyenin kendisine ne hissettirdiğini ifade eden sözcükler çiziktirdi. Velhâsıl ortaya aşağıdaki gibi bir şey çıktı.

Bitmeyecek Öykü

Bu bir film. Çünkü film olduğunu bilince anlatması da dinlemesi de daha kolay. Kimlerin oynadığının bir önemi yok. Marilyn Monroe'nun başından geçmiş de olabilir, Adrien Brody anlatıyor da olabilir. Kim bilir belki ta Şah Cihan zamanından kalmıştır.

Fatih ve Tarık kardeşler diledikleri an divandan kalkıp, üşümüş terliklerinde ayaklarını serinletebilecek olmanın huzuruyla izliyorlar filmi. O kadar güzel başlıyor ki... Adam ve kadın el ele, kol kola, omuz omuza... Yaşamak denen yağmurda sırılsıklam ıslanıyorlar. Kimsenin ne düşündüğü umurlarında değil. Kahkahaları sokakları inletiyor. Dünya onlar için bir dans pisti.

Adam ve kadın beraberken yeniden çocuklar... Film bu ya işte, mahalleden top arkadaşı olacak kadar çocuklar... Birbirlerinden top çalıyorlar, şakalaşıyorlar, gülüşüyorlar. Şakanın dozu kaçıyor bazen, küsüşüyorlar. Sonra sokak simitçisinin kayıtsız kalınması imkânsız bağırışı bölüyor küslüklerini. Sıcacık simidin dayanılmaz birleştiriciliğinin koynuna bırakıyorlar kendilerini. Paylaştıkça çoğalıyorlar; paylaştıkça büyüyorlar.

Ama hâlâ adam ve kadın... Büyümeye inat, misket oynuyorlar. Birbirlerinin misketlerini kazanmaya nasıl da bayılıyorlar. Sucuk gibi terleyip kana kana su içmek nasıl da güzel... Yedikleri dondurmalar çenelerinden, kollarından aşağı akıyor.

Derken, adamın ensesinden babası tutup çekiyor. Kadının oyun arkadaşını alıp götürüyor. Kadın sokakta, onca çocuğun arasında yapayalnız... Cebinden misketler dükülüyor, gözündeki yaşlar yerine. Büyüyor kadın, buna büyümek denilirse. Büyümek denen bir kuyunun içine itiliyor daha çok...

Fatih ve Tarık yerlerinden doğruluyorlar. Filmi kapatıp düşünüyorlar. Neyse ki film... Gerçek olamayacak kadar film ya da film olabilecek kadar gerçek...

19/11/2013

Ekipten sözcükler

Paylaşım
Duvar
Ruh
Oyun
Değişebilirlik
Oyuna özlem
Hayat film olsa
Bağ
Sıradaki Durak: Osmanbey
Dünya bir dans pisti
Hayat düşleri

Duruyorsak sebebi var

2013-06-29T13:15:00.002+03:00

"Duran Adam" by Demet Özge Aykan

Memlekete bir hâller oldu. Bir aydır gündemi değiştirmeye kimsenin gücü yetmiyor. Herhangi bir konunun 24 saatten uzun tartışıldığının ender görüldüğü bir ülke için olağanüstü bir şey bu. Biz ki tatsız mevzuların üstünü örtmeye koşullanmış insanlarız, unutmaya meyilimiz ağzımızın tadını bozmak istemeyişimizden... Medyadan önce biz sansürlemişizdir gözümüzü, kulağımızı, dilimizi. Şimdi görmeyi, dinlemeyi, konuşmayı yeniden keşfediyoruz.

Kendimizi bildik bileli "gelişmekte olan ülkeler" listesinde birinciliğe oynamaktan, nereye varacağını bilmediğimiz müzakerelere hazırlanmaktan, hepimizi tektipleştiren sınavlara çalışmaktan, başka türlü bir hayat mümkün değilmişçesine plâzalara tıkılmaktan, sonu herkes için aynı olan bu sıkıcı oyunu oynamaktan o kadar yorulmuşuz ki durmak istemişiz. Yaşamanın koşmaktan ibaret olduğu bir düzene inat yavaşlayıvermişiz.

Bunca zaman parklardan AVM'lere, mahallelerden toplu konutlara, meydanlardan plâzalara sıkıştırılmış ruhlarımız, yavaşlamamızla beraber birbirini görür olmuş. Duvarlarla birbirinden ayrılan korkak bedenlerimiz, dirsek temasının güven veren tadına varmış. Şehrin dışına itile itile yalnızlaştırılanların sadece bizler olmadığını, yani aslında yalnızlaştırılamadığımızı görmüşüz.

Bir de bakmışız ki, duruşumuz bütün çarkları yavaşlatmış. Koşan adamlar duran adamları görüp yavaşlamış. Yavaşlayan adamlar başka koşan adamların hızını kesmiş. Bütün bu adamlar etraflarına bakarken, ister istemez soluklanmaya başlamışlar. Koşarken farkına varmadıkları güzellikleri ciğerlerine doldurmuşlar.

Zaman kaybı dedikleri yavaşlamanın aslında daha güzel bir yaşamı öğütlediğini fark etmişiz. Hızla göğe doğru yükselen binalara inat, toprağın altında kökleriyle birlikte büyüyen ağaçların sağlamlığına öykünmüşüz. Zamanın sonsuzluğu içinde durmanın da bir tür devinim olduğunu, saatin tiktaklarına rağmen pekâla durabilen zamana karşı telâşımızın beyhûdeliğini anımsamışız. Yola devam edebilmek için önce durmak gerektiğini hatırlamışız.

Çift kutuplar birbirini çeker

2013-01-27T23:11:00.001+02:00

Pek çok konuda olduğu gibi sinema dalında da epey vasat geçen 2012'nin çok konuşulan filmlerinden biri de Silver Linings Playbook (Umut Işığım) oldu. Kısacık filmografisine rağmen arıza karakterler üzerine ihtisasını çoktan ispat etmiş David O. Russell'ın senarist ve yönetmen koltuğunda oturduğu filmin senaryosu aynı adlı Matthew Quick romanından uyarlanmış.

Çift kutuplu davranış bozukluğundan muzdarip Pat -ki kendisi yakışıklı sarışınlar listemde yadsınamayacak bir yeri olan Bradley Cooper kılığında karşımıza çıkıyor- tedavi gördüğü rehabilitasyon merkezinden çıkmasının ardından karısının gönlünü geri kazanmayı kafaya koymuştur. Bir yandan beyninin içinde çalıp duran düğün şarkısıyla, bir yandan ilişkilerini sağlamlaştırmak için futbol ve kumar zevkine ortak olması konusunda son derece talepkâr olan babasıyla (Robert De Niro), diğer yandan da terapiye devam etmesi ve ilaçlarını alması konusunda ısrarcı olan annesiyle (Jacki Weaver) süren mücadelesi yetmezmiş gibi, Pat'ın karşısına bir de sosyopatlıkta kendisiyle rahatlıkla aşık atabilecek dengesizlikteki Tiffany (Jennifer Lawrence) çıkar.

Kaybettiği kocasının ardından hayatı altüst olan Tiffany başka türlü bir travmanın kucağındadır. Pat ile tanışmalarını duygusal iniş çıkışlarını, topluma uyumsuzluklarını ve bilimum müsekkinlerini paylaşmak için fırsat olarak görür. Pat ise baş koyduğu karısına kavuşma yolunda engel olarak gördüğü her şey gibi, gönlünün inceden kaydığı Tiffany'den de kelimenin tam anlamıyla koşarak kaçmayı tercih eder.

İşbu noktada cins-i lâtifin cilveleri tecelli eder ve Pat'ın yumuşak karnını eliyle koymuş gibi bulan Tiffany avına nasıl yaklaşacağını çözer. Karısına yaklaşması mahkeme kararıyla engellenmiş olan Pat'ın mektuplarını Nikki'ye ileteceğine söz veren Tiffany, buna karşılık Pat'tan katılacağı bir dans yarışmasında partneri olmasını ister. Bu anlaşmayla başlayan dans provaları karşılıklı bir çıkar ilişkisinin yanı sıra bir iyileşme sürecinin de başlangıcı olur.

Pat Tiffany ile beraber çıktığı bu yolda bir yandan yaptığı hataları telâfi etmeye çalışırken, diğer yandan da çevresindeki herkesin kendine özgü tuhaf yanlarını fark eder. Çiftimiz kendi arızalarını giderirken diğerlerinin acayiplikleriyle barışmayı da öğrenir. Silver Linings Playbook'a göre terapi aslında ilişkinin kendisidir. Kendisini karşısındakinin kollarına bırakan insanın o ilişkiden öğrenecek çok şeyi vardır. Dansçının partneriyle, marangozun ağaçla, annenin çocuğuyla, öğretmenin öğrencisiyle ilişkisinden bir ömürlük ders çıkar karşısındakinin içine bakmayı bilene.

Epeydir Oscar adayları arasında böyle romantik komediler görmeyi unuttuğumuz için insan önce filmin basitliğine şaşırabiliyor. Ancak Silver Linings Playbook bildiğimiz romantik komedilerden farkını özenli karakterleri, gerçekçi diyalogları, şahane oyunculukları, hepsinden önemlisi türe getirdiği yepyeni bir arıza çift örneği ile ortaya koyuyor. Yine de her ödülün müzikal-komedi dalında ayrıca takdim edildiği Altın Küre'den bile elinde sadece en iyi kadın oyuncu ödülüyle dönen filmimizin Akademi karşısında pek şansı yok gibi duruyor.

Le Röportaj de la Görgüsüz

2013-01-19T14:26:00.000+02:00

Unutmadan şuraya da not edeyim de görgüsüzlüğün dibine vurayım. 2012'de başıma gelen onca şeyin yanında Le Cool İstanbul'da bir de minnoş röportajım oluverdi. O kadarcık görgüsüzlüğüm de oluversin değil mi?

Pi'ye İnanmak

2012-12-29T17:18:00.000+02:00

Şanslıysanız etrafınızda şöyle insanlardan bir ya da iki tane mutlaka vardır: Karşınızda duran aynı gerçekliğe bakarsınız ve fakat onlar bu gerçekliğin ötesini görebilirler. Daha da şanslıysanız gerçekliğin ötesinde gördükleri o şeyi size gösterebilirler bile. Etrafınızda böyle tek bir insan bile yoksa bunu sizin şanssızlığınıza değil, körlüğünüze bağlayabilirim ancak.

Bazen hayatın materyalizmi içinde kendimizi kaybeder, baktığımız gerçeklikte kendi yansımamızı görmekten kaçınırız. Dünyanın havsalamızın aldığı rasyonellikle sınırlı olduğunu düşünmek kolayımıza gelir. Karşılaştığımız her olayın somut bir sebebinin olması gerektiği düşüncesi ile kendimizi olağanüstülüklere kapatırız. Hayatı, yaşadığımız hiçbir şey bize mucizevi gelmeyene kadar, rasyonellik süzgeçinden geçiririz. Oysa sadece biz insanlara bahşedilmiş olan yorumlama kabiliyeti, hayatın gizemiyle karşılaştığımızda kullanmamız için şuracıkta duruyordur. Onu, yoruma açık hiçbir şey bırakmamacasına köreltmeyi tercih ederiz.

Kanadalı yazar Yann Martel'in romanı ve Ang Lee'nin bu romandan uyarladığı filmi Life of Pi (Pi'nin Yaşamı), 16 yaşında bir çocuğun 227 gün boyunca okyanusun ortasında minnacık bir filikada bir Bengal kaplanı ile beraber verdiği yaşam mücadelesine inanmamızı bekliyor. Hikâye aslında gücünü kendi inanılmazlığından değil, dinleyenin inanmaya olan yatkınlığından alıyor. Çünkü her gün aynı gerçekliğe uyandığımız bu sıkıcı dünyada olağanüstülüklere inanmak çok zor.

Esas oğlan Pi ise bilâkis her şeye inanmayı seçmiş. Hiçbirini bir diğerinin üstünde tutamadığı için aynı anda hem Hinduizmi, hem Hıristiyanlığı hem de Müslümanlığı benimsemiş. İnanması güç değil mi? Oysa Pi için inanması güç şeylerle baş edebilmek için, kendisinden daha büyük bir gücün varlığına inanmamak güç. Bu yüzden öğrendiği her yeni dinde inanacak daha başka bir şey bulup her birine ayrı ayrı teslim olmuş.

Bir teknenin içine konulup Pasifik Okyanusu'nun ortasına salıverilmesini, anacığının rahminden yeryüzüne yuvarlanması kadar sıradan bir olay gibi benimsiyor Pi. Bir yandan kaybettiği annesinin, babasının ve ağabeyinin yasını tutarken, diğer yandan bir Bengal kaplanı ile karşılıklı bağımlı oldukları tuhaf bir ilişkiye kollarını sıvıyor. Ansızın içine düştüğü bu trajediden sıyrılıp, hayata tutunmanın bir yolunu buluyor. Nihâyetinde yeryüzünde üzerine düşen en temel görev, elinden geldiğince yaşamaya devam etmek.

Bu yazıda size bir güzellik yapıp filmi anlatmamayı tercih ediyorum. Çünkü ben Pi'nin Yaşamı'nı anlatıcısından da hikâyesinden de bağımsız, sadece yorumlayana özgü bir okuma olarak kabul ettim. Her birimiz, başkalarının kolay görünen hayatlarına kıyasla, zor bir hayatla başbaşa bırakıldık. Hayat hiçbirimize adil davranmadı. O hâlde bu kolay hayatı yaşayanlar kim?

Pi hayatın bize sunulan salt gerçeklikten ziyâde, o gerçekliğe nasıl baktığımızdan ibâret olduğunu söylüyor. Yaşamımızın doğumumuzla ölümümüz arasındaki kısıtlı deneyimlerimizden öte bir şey olduğuna inanacak gücünüz varsa, hayatın gizemi karşısındaki acizliğinizi kabul edecek kadar kendinizle barışıksanız bu filmi çok seveceksiniz. Bu şartları sağlamıyor olsanız dahi, sırf Ang Lee'nin Pi'nin Yaşamı'nı nasıl görsel bir şölene çevirdiğini görmek için de olsa bu filmi izleyin. Kim bilir belki sonunda siz de inanırsınız...

Sarı Ay'da her şey yolunda

2012-12-02T22:21:00.000+02:00

DOT yıllardır aynı oyunları izlemekten bıkıp tiyatroya gitmez olmuş ya da hâlihazırda tiyatroyu bir türlü sevememiş bir neslin imdâdına hızır gibi yetişen bir oluşum olmayı başardı. Oldum olası tiyatroya tutkun olan bendeniz içinse, tiyatroyu yeni baştan keşfetmek için bulunmaz bir nimet. Yaşımın tutmadığı oyunlara girebilmek için parmak ucuna yükselerek gişe memuruna birkaç yaş daha büyük görünme çabalarımdakine benzer bir heyecanı yaşatıyor bana DOT'un her yeni oyunu.

Sanat yönetmeni Murat Daltaban bu defa Pınar Töre'yi kulağından tutmuş yönetmen koltuğuna oturtmuş. Mâlum, günü gelince her DOT oyuncusu yerini alacak o koltukta. Pınar Töre hanım kızımızın payına İskoç oyun yazarı David Greig'in oyunu Yellow Moon, nâm-ı diğer Sarı Ay düşmüş. Bugüne kadar hiç oyun yönetmişliğim yok -hatta pek bir şey yönetebildiğim söylenemez- ama kendisinin yerinde olsam arkama bakmadan kaçardım diye düşünüyorum. Yine de bu ilk yönetmenlik tecrübesinde böylesi zorlu bir metinle görevlendirmesi bile nasıl da umut vaad eden bir yönetmen olduğunu gösteriyor. Oyunun başarısı da, vaad ettiği umudu boşa çıkarmadığını...

Sarı Ay kayıp çocuk Lee Macalinden (Kaan Turgut) ve kayıp kız Leila Suleiman'ın (Su Olgaç-Ayşecan Tatari) kendilerini bulmak için bu defa birlikte kaybolmalarının hikâyesi. Tepeden tırnağa özgüvenini giyip kuşanmış üstüne de şapkasını kondurmuş Lee Macalinden hiç susmamacasına konuşuyor. Mümkün olsa tüm bedeninden soyunmak isteyecek kadar kendisinden nefret eden Leila Suleiman ise hiç konuşmamacasına susmayı tercih etmiş. Lee ve Leila'nın omuzlarındaki yüklerden kurtulabilmeleri için bir markette karşılaşıp mezarlıkta içmeye gitmeleri ve orda bir cinayete karışmaları, bütün bunlar yetmezmiş gibi İskoçya'nın dağlarında bir yolculuğa çıkmaları gerekecektir.

Dört oyuncu, dört sandalye ve bir de şapkadan mürekkep oyunun derdi anlatmak ile. Bu amaçla üslûp adetâ katman katman soyulan bir soğana dönüştürülmüş. Soğanın cücüğü, yani oyuncuların canlandırdıkları karakterler, üstüne her birinin anlatıcı rolleri, onun üstüne her bir karakterin kendi gözünden üstlendiği anlatıcı rolü, derken bütün bu sözlerin yetmediği yerde müthiş bir fiziksel anlatım... Oyunu dört koldan çevreleyen bedensel hareket bir yandan da hikâyenin ritmini tutuyor, müziğini oluşturuyor. Dekordan, kostümden, makyajdan arınıp tamamen hikâyesine tutunan Sarı Ay, izleyicisine o kadar kişisel, o kadar mahrem bir deneyim sunuyor ki, sanırsınız oyuncular repliklerini kulağınıza fısıldıyor; öykü bütün duyularınızı kuşatıyor.

Şahsî görüşüm, her bir oyuncunun üstlendiği bir dolu rol yetmezmiş gibi, bir de zaman zaman seyirci rolüne büründükleri yönünde. Oyunun devinimi -ve muhtemelen yönetmeni Pınar Töre- buna izin vermiş olsa gerek ki, arada birbirlerinin tiradlarını, hem de müthiş bir keyifle izlerken yakalıyorsunuz oyuncuları. Bir oyuncunun oynadığı oyundan keyif alması bir yana, o oyunu izlemekten de keyif aldığına tanıklık etmek DOT'un bana hediye ettiği yepyeni deneyimlerden sadece biri.

Oyunculardan söz etmişken, daha önce Orphans / Öksüzler ile tanıyıp şuracıkta haklarında atıp tuttuğum Gizem Erdem-İbrahim Selim ikilisine değinmezsem orta yerimden çatlarım. Aslında ana karakterler olan Lee ve Leila dışındaki herkesi ve her şeyi canlandıran Erdem ve Selim -soyadlarının da aynı zamanda birer isim olması tesadüfünden midir bilinmez- yine muhteşem bir uyumla karşımızdalar. Bunda Sarı Ay'ın ikilinin DOT seçmeleri için çalıştıkları metin olmasının da etkisi olabilir. Yine de Sarı Ay'ın, oyunun üslûp ve biçimine fena hâlde kafa yordukları aşikâr olan ikilinin ilk yönetmenlik deneyimlerinin habercisi olmasını cân-ı gönülden diliyorum.

Sarı Ay hepimizin içinde doldurulmayı bekleyen boşluğa doğuyor. Ve diyor ki: gerçekten olduğun kişiden memnun değilsen kendine yeni bir hikâye bulmak zorundasın. Ama bu hikâyeyi bulmak için geçmişinden kurtulman gerekiyor. Yenilenmek istiyorsan yeri geldiğinde bir göle balıklama atlamayı da, bir yangından kapkara kuruma bulanmış şekilde çıkmayı da göze alacaksın. "Geliyor musun? Yoksa geliyor musun? Nihâyet gerçek bir hikâyenin içindeyiz."

Bitirirken Citizens Theatre'nin Yellow Moon için hazırladığı resource pack'i de kaynakçama ekleyeyim de spoiler-severlerin gözü gönlü açılsın.

Argo'da Operasyon

2012-12-01T15:00:00.001+02:00

İran'ın seçilmiş başbakanı Muhammed Musaddık, 1953'te ABD'nin komünizmle mücadelesinden aldığı destekle yapılan darbe sonucu koltuğundan indirilmiştir (bkz. Ajax Operasyonu). Kendisinin yerine oyuna sokulan Muhammed Rıza Pehlevi, Batı ile iyi ilişkiler kurma çabasının yanı sıra, otoriter ve baskıcı bir modernleşme yolu izler. Hükümetteki yolsuzluklar ve CIA desteğiyle kurulan istihbarat örgütü SAVAK'ın işkence politikası muhaliflerin elini güçlendirir. İktidar karşıtı protestolara direnemeyen Şah'ın Amerika'ya sığınması üzerine, muhalifleri etrafında toplayan lider Ayetullah Humeyni sürgünden dönerek 1979'da İran İslâm Cumhuriyeti'ni ilân eder (bkz. İran Devrimi).

Yakın tarihi filmlerden öğrenen biz 80ler çocukları için Argo da böylesi bir girizgâha ihtiyaç duymuş ki, sanırsınız az sonra izleyeceğiniz bir belgesel. Söz konusu arka plândan bir çırpıda sıyrılan film, kamerasını İran Rehine Krizi'ne yaklaştırıyor. Kasım 1979'da ABD'de kanser tedavisi gören devrik Şah'ın iadesini isteyen Humeyni taraftarları, Tahran'daki ABD Büyükelçiliği'ni işgâl ederek 52 çalışanı rehin alır. 444 günlük rehine krizi süredursun, yönetmenimiz Ben Affleck işgâlden kaçmayı başaran 6 diplomatla ilgilenmeyi tercih ediyor. İşte tam bu noktada filmimiz belgeselden politik gerilime meylediyor.

CIA, Kanada büyükelçisinin evinde saklanan diplomatların kurtarılması için düzenlediği operasyonun başına Tony Mendez'i (Ben Affleck) getirir. Uzmanlık alanı yurtdışındaki esirleri kurtarmak olan Mendez, ABD-İran ilişkilerinin sıradan bir kurtarma operasyonundan fazlasını gerektirdiğini düşünür ve kötünün iyisi tabir ettiği plânıyla başbaşa kalır. Plâna göre Mendez Kanadalı bir yapımcı olarak yine Kanadalı olan 6 kişilik ekibiyle buluşmak üzere Tahran'a gidecektir. Çekecekleri bilimkurgu filmi için mekân araştırmasını tamamlayan -ve aslında 1 ajan ve 6 diplomattan mütevellit- ekip, Kanada büyükelçisinin sağladığı pasaportlar sayesinde sıcak yuvalarına kavuşacaktır.

Gelgelelim, İranlı yetkililer memleketlerinde çekilmesi muhtemel bir film için ince eleyip sık dokuyacaklarından, Mendez dersine iyi çalışmalı ve elinde Hollywood'un desteğiyle senaryosu, yapım şirketi ve hatta tanıtımı dahi hazır bir filmle İran sınırından içeri girmelidir. Hollywood'da film çekmek üzerine klişelerin devreye girdiği bu bölümde ise filmimiz politikadan ve gerilimden kendini sıyırarak komedi türüne yanaşıyor.

Düzmece filme dair plânlar hazır edildikten sonra sıra uygulamaya geliyor ki, bence burası filmin tökezlemesine sebep olan esas bölüm. Çünkü Affleck ilk defa gün yüzüne çıkan gıcır mı gıcır bu heyecanlı hikâyeyi bir dolu vatansever film klişesiyle allayıp pulluyor. Özellikle son 10 dakikada baştaki belgesel ciddiyeti, ruhunu ucuz televizyon filmi sığlığına teslim ediyor. Ve final itibariyle gâvurun "patriotic thriller" tabir ettiği türde demir atıyoruz.

BeyazPerde öngösteriminde izlediğim film için hislerim hep böyle gelgitlerle doluydu. Bir yandan 70ler sonu 80ler başı atmosferini olağanüstü bir şekilde yansıtmasına hayran kalıyor, diğer yandan filmin giderek politik temasını kaybetmesine bozuluyorum. Tam İstanbullu sahnelere heyecanlanırken Ben Affleck'in ruhsuz oyunculuğuna takılıyorum. Olsun yine de sakalla azıcık daha çekilir olmuş diye avunurken, hikâyenin aslının bozulduğu bâriz olan sahneler geliyor.

Sonuç itibariyle tamamen kurguymuşçasına izlendiğinde, şık bir dönem filmi ve heyecanlı bir ajan hikâyesi olarak güzel bir seyirlikle karşı karşıyayız. Ama kurgu olmadığını bildiğimizde zekice bir politik söylemi ve duruşu olmaması can sıkıyor. Affleck Efendi vücut çalışmaktan fırsat bulup biraz da Spielberg'in Munich'ine çalışsaydı, filmde bizzat dalga geçtiği Hollywood filmlerinden daha farklı bir yerde konumlayabilirdi Argo'yu.

Çenesi düşük yazılarımdan birini daha sonuna kadar okumayı başaranları eli boş göndermeyeyim diyerek, Argo Operasyonu ile ilgili zamanında Wired dergisinde yayınlanan bir makaleyi paylaşmak istedim. Joshuah Bearman'ın kaleminden, Tim Burgard'ın çizgileriyle sizler için geliyor efendim: The Great Escape

Dünyadan "Senin Kalbin"e...

2012-11-24T23:18:00.000+02:00

Sen uzanmışsın boylu boyunca, uyuyorsun. Ben dayamışım kulağımı göğsüne, kalbini dinliyorum. Sen uyuduğunu zannediyorsun ama kalbin patır patır koşturmaya devam ediyor. Hem de hiç yavaşlamaksızın... Sen uyurken dünya duruyor zannediyorum. Senin kalbin bambaşka bir gezegen. Başka türlü bir hayatın olduğu bir gezegen...

"Senin kalbin" gezegeninde herkes gülümsüyor. Kırışan yüzlerine, gözlerinin etrafında beliren kaz ayaklarına aldırmaksızın, kocaman gülümsüyorlar hayata. Büyük büyük kahkahalar atıyor bu gezegenin insanları. Kimse kimsenin kahkasından rahatsız olmuyor. Sen bir kahkaha atıyorsun, bütün gezegen sana eşlik ediyor.

Bu gezegenin insanları çoraplarını çıkarıp toprağa basmak ya da ayaklarını suya sokmak için hiçbir fırsatı kaçırmıyor. Öyle ya, buralar alabildiğine yeşil, alabildiğine mavi. Tıpkı gözlerin gibi... İki güzel rengin arasında kalmış muhteşem bir renkten bu gezegen. Kararsızlığı bile hep en güzelleri arasında. Alelâdeliğe yer yok "senin kalbin"de.

Kalbi olan herkesin anlayabildiği ama konuşabilmenin herkese nasip olmadığı bir lisânı var bu gezegenin. "Anlıyorum ama konuşamıyorum"cuların bile dili dönüyor. Hangi memleketten, hangi renkten olursa olsun bu gezegenin insanları "senin kalbin" dilini biliyor. Çünkü senin kalbin herkesin kalbiyle konuşabiliyor.

Bu gezegen benim sanıyorum. Benim için dönüyor olmalı diyorum "senin kalbin". Öyle ya, durmaksızın bana fısıldıyor: "Her şey çok güzel olacak. Hepsi senin iyiliğin için!" Unutuyorum, oysa dilini anlayan herkesi kucaklıyor "senin kalbin". Unutuyorum, aslında yolu buraya düşmüş herkes benim hemşehrim. Unutuyorum "senin kalbin"in büyüklüğünü, tamamını kendime saklamaya çalışıyorum.

Sen uzanmışsın boylu boyunca, yine uyuyorsun. Ben dayamışım kulağımı göğsüne, kalbini dinliyorum. Ben uyuduğunu zannediyorum, kalbinle patır patır konuşmaya devam ediyorum. Hem de hiç yavaşlamaksızın... Sen uyurken bu sefer dünya gerçekten duruyor. Senin kalbin bu gezegene ait değil. Başka türlü bir hayatın olduğu bir diyâra doğru yükseliyor. Ve durmaksızın bana fısıldıyor: "Her şey çok güzel olacak. Hepsi senin iyiliğin için!"

Hayat devam ediyor...

2012-08-08T02:23:00.000+03:00

Nedeni bilinmeyen bir salgın, insanların kaybettikleri ve sahip olamadıkları şeyleri düşünerek ansızın kederlenmelerine sebep oluyor. Ağlama krizleriyle gelen bu ani depresyonu koku duyusunun kaybı takip ediyor. Koku, yokluğu diğer duyulara göre daha kolay başa çıkılabilir bir duyu. Yemeklere eklenen biraz daha fazla baharat, tuz, şeker, acı eksik olan kokunun yerini alıyor. Yani koku duyusunun yokluğu daha fazla tat alarak bastırılıyor. Hayat devam ediyor...

Zamanla hastalık ilerliyor ve yine ansızın beliren yoğun bir açlık hissi hastaların aşırı derecede yeme krizine girmelerine neden oluyor. Kıtlıktan çıkmış gibi, ne bulurlarsa yemeye başlayan insanlar kendilerine geldiklerinde yedikleri onca şeyden hiçbir tat almadıklarını fark ediyorlar. Tat alma duyusu da kaybı nispeten baş edilebilir bir hâle geliyor. İnsanlar yemeklerden aldıkları tadı, yerken hissettikleri yumuşaklık, sertlik, çıtır çıtırlık ve yemeğin görüntüsünün güzelliği, rengi, tazeliği gibi hislerle değiştiriyorlar. Hayat devam ediyor...

İnsanlar tat almanın eksikliğini de benimsemişken ani öfke patlamaları yeni bir duyu kaybının habercisi oluyor. İşitme duyusunu da kaybeden insanlar ikiye ayrılıyorlar. Bir yanda dünyanın sonunun geldiğine inanarak ellerine ne geçirirlerse etrafa saldıranlar, diğer yanda işlerinin başına dönüp hayatın bir şekilde devam edeceğine inanan insanlar... Başka türlü ne yapacaklarını bilemedikleri için daha kötüsüne hazırlanan bu insanlar kendileri için önemli olan şeylere yoğunlaşıyorlar. Hayat devam ediyor...

Ve sonra aniden tüm anılar ışıldamaya başlıyor. İnsanlar her bir ânı daha berrak ve daha yaşamaya değer görüyor. Sevgilerini ifade etme isteği, samimiyet, anlayış, hoşgörü tüm parlaklığıyla kendini gösteriyor. İşte karanlık tam da böyle geliyor. İnsanlar birbirlerine tutunmaya en çok ihtiyaç duydukları anda görme duyularını da yitiriyorlar. Artık etraflarında olan bitenden bihaber olan insanlar, karanlığın içinde birbirlerinin varlığını sadece nefes alışverişlerinden, gözyaşlarından, öpücüklerinden hissediyorlar. Hayat devam ediyor...

Perfect Sense, yani mükemmel duyu "dokunmak". Film her şey bittiğinde geriye kalanın dokunma hissi olduğunu söylüyor. Filmin sonunu söylemişim gibi görünse de, bunun bir önemi var mı emin değilim. Duyu kaybı bambaşka bir sıralamayla da olabilirdi. Her ne kadar filmin sıralaması mantıklı bir çerçeveye oturtulmuş olsa da, bu bir duyunun diğerine olan üstünlüğünü açıklamıyor. Aslında hayatta her zaman tutunacak bir şeyler olduğunu söylüyor bize bu film. Her birimizin hayatta kalmak için bulduğu farklı sebepler var.

Şimdi benim damarlarımı boşaltmışlar diyorum. Hayatta kaldığım her saniye kalbimden vücuduma müthiş bir boşluk pompalanıyor diyorum. İçimde gittikçe büyüyen bu boşluğu kaldırıp atabileceğim hiçbir yer yok diyorum. Bedenimi nereye sürüklersem sürükleyim, kafamı neyle meşgul edersem edeyim bu boşluk dolmuyor diyorum. Hayat devam ediyor diyorlar. İçine düştüğüm bu hiçlik hayatsa bundan önce hayatta değilmişim ben.

İçimde yaşayan bir şeyler arıyorum. Kalbime bakıyorum. Hâlâ atmaya devam ediyorsa bir sebebi vardır diyorum. Kalbim damarlarıma pompalayıp durduğu bu boşluğu bir şeylerle doldurmamı istiyor olmalı. Etrafıma bakıp tutunacak bir şeyler bulmalıyım. Daha önce tutunduğum şeyleri hatırlamalıyım. Artık duymamın imkânsız olduğu kokuları hafızamın derinliklerinden çıkarmayı, yemeklerden yeniden tat almayı, vücudumun her bir noktasına iğneler batırılıyormuşçasına dinlediğim şarkılarla barışmayı, her köşesi ayrı bir anıyla dolu olan bu şehre başka bir gözle bakmayı, başımı yasladığım dünyanın en huzurlu omzunun sıcaklığını hatırlamayı öğrenmeliyim. Çünkü başka türlü ne yapacağımı bilemiyorum.

Hepimizi bekleyen karanlık bastırmadan önce anıları parlatmak, bize sunulan her bir ânı ışıldatmak gerek. Yıkılan hâyâllerin kırıntılarıyla yepyeni hâyâller kurmak, belki son kez yaşadığımız her bir ânı kutsamak gerek. Sadece nefes alıp vermekten öte, boşa alıp verdiğimiz her nefeste başkalarının nefesinden yemekten öte, nefes almak için bir sebep bulmak gerek. Çünkü hayat devam ediyor. Öylece...

Mukavemetli

2012-07-21T14:35:00.000+03:00

"Mukavemetli" Bu kelimeyi senden ilk defa duyduğum günü hatırlıyor musun kuzum? Yanlış hatırlamıyorsam sözünü ettiğin şey bir çeşit inşaat malzemesiydi. Her ne idiyse, o teknik terimle Arapça bir sıfatı bir türlü bütünleştirememiştim. Senden duymaya hiç alışık olmadığım böylesi bir kelime beni çok güldürmüştü. İçinde her gün bulmaca çözen emekli bir amcanın yattığını söyleyip dalga geçmiştim seninle.

Hastaneye yattığını öğrendiğim ilk andan itibaren kulağımda bu kelime çınlıyor: Mukavemetli. Herkes bana "metîn" olmamı öğütlerken ben içimden düzeltiyorum: Mukavemetli. O "güçlü" çocuktur, başaracak diyorlar. Ben başımla onaylıyorum ama iç sesim inat ediyor, "mukavemetli" diyor. Boynunu bükme, "sağlam" dur diyorlar. Aslında "mukavemetli" demek istiyorlar ama bilmiyorlar kuzum. Sadece senin bildiğin ve bize öğretmeye çalıştığın pek çok şey gibi bu kelimeyi de bilmiyorlar.

Hayatın plân yapmak için çok kısa olduğunu da öğretmeye çalıştın ama anlayamadık kuzum. Pazar gecesi nişanımızın ardından salı günü seninle konuşup akrabaların tebriğe geleceklerini söylemiştim hani. Perşembe akşamı sen de bize gelebilir misin diye sormuştum. Aradaki o iki gün sanki bir ömürmüş gibi uzun uzun düşünmüştün. "Perşembee... Hiç bilemiyorum ki kuzum. Ama elimden geleni yaparım" demiştin.

Plân yapmak sana göre değildir. Şu andan sonrası için herhangi bir tarihten konuşmak uzaklara bakmana yeter de artar bile. Bu yüzden o konuşmamızı takip eden her konuşmamızda sana bize geleceğini hatırlatma gereği duydum. Perşembe akşamı iş çıkışı seni aradığımda arkadaşının ofisinde olduğunu söyledin. "Ha iyi yakındasın, ordan doğru bize gelirsin dimi?" deyince "Size mi?" diye sormuştun. Şaka mı yaptın hâlâ emin olamıyorum ama değilse de hiç şaşırmam.

Senin plânların her zamanki gibi gelişine son bir saat kala başladı: Kaçta gelmeliyim? Ne getirmeliyim? Akrabalık ilişkilerini hemen anlayamıyorum. Sen bana önden bir özet geç. Kime nasıl hitap etmeliyim? Bütün sorularını cevapladıktan sonra telâşla evin içinde dönüp dolaşıp kendime iş ararken nedense çöp dökmeyi akıl ediverdim. Aşağı inip çöp konteynerinin yanına geldiğimde seni buldum. Her zamanki gibi telefondaydın. "Konuşmamı bitirip seni arayacaktım" dedin, "çok mu erken geldim, ayıp olur mu diye".

Hiç ayıp olmadı kuzum. O kadar da iyi etmişsin ki. O sayede seninle asansörde yukarı çıkarken sarılabildik birbirimize uzun uzun. Nişandan sonraki ilk ve son sarılmamız... Çünkü o akşam evden çıkarken telâştan ya da belki de babamdan utandığın için beni öpmeyi akıl edemeyecektin. Hastanede yattığın bir hafta boyunca uyanmanı beklerken hep o beni öpmeden kapıdan çıkışına takılıp kalmıştım. Kuzum beni öpmeden şurdan şuraya gitmez diyordum kendi kendime. Böylece avunup güçlü durmaya çalışıyordum. Mukavemetli... Sonra toprağa verildiğin gün nerden geldiyse asansördeki o an aklıma geldi. Aslında vedalaştığımızı hatırladım.

Bitmeyen plânlarımdan biri daha düğünümüz içindi. Gelinlikle daha güzel görünebilmek umuduyla aylardır yaptığım diyetlerin sonunda zayıflamaya başladıkça çenemdeki asimetrinin iyice ortaya çıktığından yakınıyordum, hatırlıyor musun? Çenemin sağından bir lokma koparmışlar gibi bir boşluk oluştu diyordum. Çok hoşuna gitmişti. Ben o boşluğu doldururum deyip bir öpücük kondurmuştun oraya. O zamandan beri beni her öpmek istediğinde "Çenendeki boşluğu doldurayım mı kuzu?" diyordun.

Şimdi düşündüğümde, o perşembe gecesi bizim evden çıkarken çenemdeki boşluğu doldurmaya gittiğine inanmak istiyorum kuzum. Bunu söylediğim herkes yüzüme bakıp, yok çenende öyle bir şey diyecek. Çünkü kalbimde bıraktığın boşluğu çenemdekiyle doldurduğunu bilmeyecekler. Bense çenelerimizin de kalplerimizin de bir öneminin olmadığı yerde buluşacağımız günü bekleyeceğim kuzum. Mukavemetle...

Siyah-Beyaz Artist Sesli Filme Karşı

2012-01-29T23:21:00.004+02:00

Hepimiz öyle veya böyle, bir şekilde geçmişe özlem duyarız. Kendimizi ne kadar modern, ne kadar çağımızla barışık hissetsek de, her zaman "keşke öyle kalsaydı" dediğimiz ufak tefek şeyler vardır. Üstelik bazen bu özlem hiç tecrübe etmediğimiz şeylerle bile ilgili olabilir. Tıpkı Paul Auster'ın Winter Journal'ında (Kış Günlüğü) dediği gibi:

"... Ama hiçbir şeyi halka açık yerlerde sigaranın yasaklanmasından önceki dünyayı özlediğin kadar çok özlemiyorsun. On altı yaşındaki ilk sigarandan (Washington'da, arkadaşlarınla Kennedy'nin cenazesine gittiğin gün) geçtiğimiz binyılın sonuna kadar -sadece birkaç istisna dışında- canının çektiği yerde sigara içmekte özgürdün. En başta lokantalarda ve barlarda, ama aynı zamanda üniversite sınıflarında, sinema balkonlarında, kitap ve plak dükkânlarında, doktorların bekleme odalarında, taksilerde, stadyumlarda, kapalı spor salonlarında, asansörlerde, otel odalarında, trenlerde, şehirlerarası otobüslerde, havalimanlarında, uçaklarda, terminalle uçak arasında gidip gelen otobüslerde. Dünya sigara yasağı getiren baskıcı yasalarla belki daha iyi bir yer oldu, ama bir şeyler yitirildi, o yitirilen (rahatlık duygusu mu? insan zaafına gösterilen hoşgörü mü? şenlik mi? bağnazca çile çekmek zorunda olmamak mı?) her neyse onu özlüyorsun işte."

İnsan başkalarının sigara dumanında zehirlenmeyi niye özler ki? Ya da hastanelerde bile sigara içilebilen zamanları nasıl özlemle anar? Demeyin! Nostalji öyle bir şeydir ki, geçmişte sizi çileden çıkaran, hayatınızı zorlaştıran bir şeyi bile, bugün allayıp pullayıp rüyalarınıza sokabilir. Kim bilir belki bundan bir 40 yıl sonra Serdar Ortaç ölüp benim düşlerimde bir badem gözlüyü oynayabilir.

O zaman gelene kadar benim nostalji merakım, şaşıracak bir şeylerimiz olduğu günlere dair... O günlerin sonuna da olsa, yetişmiş sayılırım hani. Sevdiğimiz her on kişiden ikisinin deniz aşırı memleketlerde kendilerine yeni bir yaşam kurmaya başlamasına üzüldüğümüz sıralarda, Skype'ın hızır gibi imdâdımıza yetiştiği zamanlar gibi. Erasmus için Almanya'da olan kuzenimle konuşurken anneannemin "şimdi o da bizi duyuyor mu?" demesi kendimi bir Vizontele hikâyesi içinde hissetmeme sebep olmuştu.

Ya da daha geri gidecek olursak, interneti yeni keşfettiğimiz zamanlar -henüz doğru dürüst bir arama motoru bile yokken- hangi siteye gireceğimizi şaşırdığımız günler... Daha da öncesinde televizyonda gördüklerimize hâlâ şaşırdığımız zamanlar vardı. Büyükanneanneme Kemal Sunal'ın ölümünden sonra yayınlanan her filminde, nasıl olup da kendisinin hayatta olmadığı hâlde ekranda olabildiğini tekrar tekrar açıklamaya çalışmamız gibi...

Koskocaman bir uçağın, üstelik o kadar yolcu ve bir o kadar da bavulu taşırken, havada durabilmesine, sonrasında da sağ salim yere inebilmesine şaşırdığımız zamanlar vardı. İşte ben uçağın tekerleri yere değer değmez alkışlamanın henüz görgüsüzlük sayılmadığı o körpe zamanlarımızı özlüyorum.

Asıl yazma meramıma gelecek olursak, bunca gevezeliği The Artist'in de bizim yetişemediğimiz başka heyecanlı zamanlara dair bir film olduğunu söylemek için yaptığımı fark edeceksiniz (Buna rağmen hâlâ okumaya devam ediyorsanız bana katlanmakta benden daha başarılı olduğunuzu söylemeliyim. Bazen ben bile dönüp yazılarımı okumaya çalıştığımda lâf kalabalığıma tahammül edemiyorum). Sinema henüz salonlardan çıkıp evlerimize girmemiş; dahası renklenmemiş ve seslenmemiş. Salonları hıncahınç dolduran seyirciler sessiz filmleri bir orkestra eşliğinde, tezahürat hâlinde izliyorlar.

O dönemin bir yıldızı olan George Valentin (Jean Dujardin) tam da rabbim filmlerinde tap dance'ine eşlik edecek bir diğer yıldız Peppy Miller'ı (Bérénice Bejo) karşısına çıkarmışken, gâvur dublaj denen teknolojiyi buluyor ve sesli film dönemi başlıyor. George sinemanın sesli olmasını kabullenemiyor; dahası sesli sinemada başarılı olamayacağına inanıyor. Sesli film yapmayı reddetmesiyle de kariyerindeki hızlı düşüş başlamış ve çiçeği burnunda yıldız Peppy ile de yolları ayrılmış oluyor. Hikâyenin bundan sonrası çok tahmin edilemez değil. Dönemin melodramlarını aratmayan bir sessiz film izliyoruz.

Hikâyeye aşinalığımızı bozan tek bir sahne var. O da George'un sessiz boyuttan sesli boyuta geçtiğini anladığı kâbus sahnesi. Adı üstünde, "film izlemek" sadece görme duyumuzla ilgili bir eylemken birdenbire kulaklarımız da devreye giriyor. Günümüzde nasıl algılayabileceğimizden onlarca kat fazla mesaja maruz kalmak alıcılarımızın ayarıyla oynuyorsa, film izleme eyleminin içine dinlemenin dahil olması da George'un algılarını zorluyor. İşbu sahne, sessiz film severlerin bile ezberini bozacak bir manevra kazandırıyor hikâyeye. Filmin tek eksiği de bu manevra ile girdiği yoldan devam etmemesi.

Yine de bu ayrıntıya takılıp tadımızı kaçıracak değilim. Çünkü renklerden arınmış bir perdenin duruluğunu, seslerden arınmış bir salonun huzurunu unutturamayacak, kadı kızında da olacak cinsten bir kusur bu. O kadar ki, kucağımdaki çantanın içinde titreyip duran telefonum olmasa -dudağımın üstündeki benim de hazır- 1920'lerin göbeğindeyim. Filmi kahkahalarla izliyorum, George ve Peppy'nin dansına eşlik ediyorum ve tabii ki de "The End" yazısını görür görmez alkışlıyorum. Tıpkı eski zamanlardaki gibi...

Suç Potansiyeli

2011-12-30T19:19:00.008+02:00

22 Aralık 1984, bir Cumartesi öğleden sonrası... Yaşları 18-19 arasında değişen dört delikanlı Bronx'tan New York metrosuna biner. Metro Manhattan 14. Cadde'de durduğunda, 15-20 yolcunun daha bulunduğu vagona Bernhard Goetz de adımını atar ve boş bulduğu bir koltuğa oturur. Bir süre sonra delikanlılardan biri Goetz'e "Nasılsın?" diye sorar. Goetz onu "İyi" diye yanıtlar ve bu dört gencin birbirleriyle işaretleşmekte olduklarını fark eder.

Soruyu soran genç, bir diğeri ile birlikte, Goetz'in yanına yaklaşır ve 5 dolar ister. Sonraları, gençler bunu bir çeşit dilenme olarak tanımlarken, Goetz o anda bunu bir tehdit olarak görmüştür. Oysa gençlerin üzerinden ne ateşli ne de kesici herhangi bir silâh çıkmamıştır. Yine de bunu nefs-i müdafa olarak gören Goetz, belinden çıkardığı silâhıyla dört zenci genci birden vurur. Hatta yerde sürünmekte olan birine yaklaşıp, yeterince kötü görünmediğini söyleyerek, bir kurşun daha sıkar.

New York'un suç oranının tavan yaptığı bu dönemlerde, Goetz halkın şiddet eğiliminin sembolü haline gelir. Bir kısım Goetz'ün hikâyesine inanıp, onun olası bir soygunu önlemek amacıyla kendini savunduğunu düşünürken; diğerleri dört gencin sadece video oyunu oynayabilmek için para toplamak peşinde olduğuna inanırlar. Her hâlükarda Goetz'in tepkisi aşırı bulunarak 6 ay hapis, 1 yıl psikolojik tedavi, 200 saat sosyal hizmet ve 5000 dolar ile cezalandırılır. Cezasını çektikten sonra verdiği bir röportajında yaptığından hiçbir pişmanlık duymadığını açıklayacaktır.

Bernie'nin bu hikayesini okumamdan hemen sonra, benzer bir öfke patlaması da DOT'un izlediğim ilk oyunu olan Orphans / Öksüzler'de karşıma çıktı. Kimin potansiyel suçlu, kimin her daim masum olduğunu hiçbir zaman bilemeyeceğimiz öğretisini pekiştirmiş oldum. Dennis Kelly'nin yazdığı oyun evlerinde bir kutlama yemeği yiyen karı-kocanın keyfini kaçıran bir olayla açılıyor. Kadının kardeşi kanlar içinde kendini çiftin yanına atar ve dışarda yatmakta olan yaralı bir genç olduğunu anlatır. Başlangıçta kendilerini olayın mümkün olduğunca dışında tutan karı-koca, çocuk hikâyesini anlattıkça yavaş yavaş suça bulanmaya başlar.

Danny- Bir insan. Orada yatan bir insan.
Helen- Tanıdığım bir insan değil. Eğer bu çocuk masumsa, onun için üzgünüm. Değilse değilim. Ama onu tanımıyorum.
Danny- Dünya böyle bir yer mi oldu artık? Tanıdıklarımız ve tanımadıklarımız?
Helen- Evet, öyle oldu, dünya artık tam böyle bir yer oldu. Tanıdıklarımız ve tanımadıklarımız. Üzgünüm.

Tuğrul Tülek'in yönettiği oyunda herkesten önce ışık tasarımcısı Alaz Köymen'e bir selâm çakmak isterim. Sadece gölgelerle anlattıkları için bile bir kez daha izlenir bu oyun. Ayrıca Danny rolündeki İbrahim Selim ve Helen'ı canlandıran Gizem Erdem'in oyunculuklarına hayran kaldığımı belirtmeliyim. DOT'un genel sahne düzeni ve seyircinin oyuncuya yakınlığı zaten kendimizi olayın bir parçası olmaktan alıkoymamıza engelken, İbrahim Selim Danny'nin düştüğü dehşeti o kadar canlı veriyor ki, gözlerimizi kaçırmak, bunun sadece bir oyun olduğunu kendimize hatırlatmak istiyoruz.

Yanlış anlaşılma olmasın, şiddete dair hiçbir şey görmüyoruz sahnede. Şiddet evimize durduğu ile eşit mesafede. Yani kapının ardında, görüş alanımızın dışında... Yani üzerimize sıçramış olmasına imkân yok. O yüzden, çok uzağımızda, Van'daki bir depremde zarar görenlere "oh olsun!" diyebilecek kadar ferah yüreğimiz. Tek bir kare resmini dahi görmediğimiz Şırnak'ta, terörist zannedilip vurulan vatandaşımıza "terörist değilse de kaçakçı" diyebilecek kadar rahat vicdanımız. Sahi, biz ne zaman bu kadar zâlim olduk?

Radyo Devrimleri

2011-09-26T23:25:00.000+03:00

Benim radyo günlerim '93 yazında başlar. Bu tarih sadece Türk popunun patlama yaptığı döneme değil, aynı zamanda özel radyolara uygulanan yasağın kalktığı tarihe tekabül ediyor. Hani milletçe arabalarımızın antenlerine siyah kurdele bağlayarak ve "radyomu istiyorum" diyerek protesto ettiğimiz zamanların hemen sonrasından bahsediyorum. Ve bütün bunları hatırlayabildiğim için kendimi çok yaşlı hissediyorum. İşte hafızanın bir başka arızası: eski anıları yenilerin aksine tüm detaylarıyla saklayabilmek.

O dönemler hem televizyonda dönecek yeterince klip olmadığı için hem de radyolar bir ergen kızın rüyalarını süsleyecek tok sesli DJ'lerle dolu olduğu için, radyo hâlâ televizyona üstün gelen bir eğlence aracıydı. Her birimizin hastası olduğu, programını asla kaçırmadığı, hatta tüm yayınını kaydettiği bir DJ vardı. Malûm canlı yayına katılabilmek umuduyla tüm program telefon başında geçirildiği için kaçırılan bölümler kasetten takip edilirdi. Hepimiz radyolarının daha iyi çekmesini sağlayacak mühendislik bilgisi ve acil durum anında yapılacak istek şarkı repertuarıyla donanmıştık.

Radyo sevdam azıcık körelmeye başladığı zamanlarda duymuştum onların adını ilk kez. Muhtemelen çılgın kaset arşivime güvenmiş, DJ'lerin gereksiz muhabbetlerini kesip daha çok müzik dinlemeyi tercih etmiştim. O yüzden lisede sınıftaki erkeklerin "çook yalnızım!" geyikleriyle eğlenip Kent Fm'de Kaybedenler Kulübü'nü dinleme önerisini kulak ardı etmiştim. Kim derdi ki, bundan 12 yıl sonra adamların filmini izleyip o dönemin bir parçası olamadığım için böylesi bir pişmanlık duyacağım...

Aslında filmi izleyeli epey oluyor. O yüzden pek çok şeyi hatırlayamayabilirim. Ama en net hatırladığım şey, adamların o dönemde böylesi bir program yapabiliyor olmalarına hayranlık duymamdı. İçerikten, sohbetten söz etmiyorum. Elimizin altında internet, sosyal medya ve her türlü teknolojinin olduğu bu dönemde hiçbirimizin sahip olamadığı böylesi bir konuşma özgürlüğüne gıpta ediyorum. Kaan Çaydamlı ve Mete Avunduk bugün bu programı tekrar yapmak istese de bu mümkün olamazdı. İşte sırf bunun için bile olsa bu hikâye beni kendine hayran bıraktı.

Orijinal kayıtların çok azını henüz dinlemiş biri olarak, o zaman dinleyicilerin ilgisini çeken esas şeyin Kaan ve Mete'nin sohbetlerinin içeriğinden çok samimiyetine dayandığını inanıyorum. İkilinin kimse dinlemiyormuşçasına, âdetâ evlerinde dönen muhabbetleri, dinleyicide duymaması gereken bir şeylere tanıklık etmenin hazzını yaşatmış olabilir. Yoksa dakikalarca susan, konuştuklarında da ne dedikleri anlaşılmayan bir ikilinin yayını, hem de gecenin bir yarısında, nasıl böyle ilk sıralara yükselebilir ki? Ne yazık ki elimizde bu durumu yasak olanın cazibesinden fazla bir şeyle açıklayacak veri yok.

Kaybedenler Kulübü'nü daha gösterime girdiği ilk hafta keyifle izlemiş olmama rağmen, bu yazıyı şimdi yazıyor olmamın sebebine gelecek olursak; sizlere memleketimiz vizyonlarında çok daha az sansasyon yaratan, benim de henüz keşfettiğim bir filmden bahsetmem gerekir. 2009 yapımı The Boat That Rocked ya da bir diğer adıyla Pirate Radio, 1966 İngiltere'sinde haftada sadece iki saatlik rock'n roll müzik yayını yapan BBC'ye inat, açık denizden 24 saat rock'n roll yayını yapan Radio Rock gemisinde geçiyor.

O dönemde İngiliz yasalarındaki boşluklardan doğan korsan radyo yayını çok popülermiş. Korsandan kasıt, sadece izinsiz yayın değil; açık denizlerde demirlemiş gemilerden ya da limanlardan yapılan offshore tabir edilen yayınlar da söz konusuymuş. Filme konu olan Radio Rock, her ne kadar hayal ürünü olsa da, hikâyesinin dönemin popüler radyosu Radio Caroline'a dayandığı söyleniyor.

Radio Rock'ta yayın yapan DJ'ler de yine dönemin popüler DJ'lerinin birer sentezi olmuşlar. Hepsi birbirinden acayip erkek DJ'ler ve bir lezbiyen aşçı, radyonun tayfasını oluşturuyor. Film ise bu tuhaf tayfanın birbirleriyle, müzikle, alkol ve uyuşturucuyla, zaman zaman gemiyi ziyaret eden hatunlarla ve pek tabii ki kendilerini ortadan kaldırmaya çalışan hükümetle ilişkileri üzerine bir görsel şölen.

O dönem Radio Rock gibi bir çok radyo tayfası insanlara dinlemek istedikleri müziği ulaştırabilmek için kelimenin tam anlamıyla hayatlarını tehlikeye atmışlar. Hatta filme ilhâm veren Radio Caroline'ın gemisi Mi Amigo 1979'da batarken televizyonlar bunu Britanya radyoculuğunda bir çağın kapanışı olarak duyurmuş. Böylece illegal yayın yapan bir radyo istasyonu müzik tarihine yön vermiş.

Filmde Philip Seymour Hoffman'ın canlandırdığı DJ, The Count şöyle diyor bu dönem için: "You know, a few months ago, I made a terrible mistake. I realized something, and instead of crushing the thought the moment it came I... I let it hang on, and now I know it to be true. And I'm afraid it's stuck in my head forever. These are the best days of our lives. It's a terrible thing to know, but I know it." Kaybedenler de öykünüyor tabii, "bu da bizim '68imizdir belki" diyerek. '68 gerçekten böyle bir şey mi? Yoksa '90larda '68e en yakın olabilecek şey bu mu?

Kaybedenler Kulübü ve The Boat That Rocked'ı film olarak kıyaslamak değil niyetim. İkisi de kendi dönemlerinin el verdiğince keyifli birer seyirlik arz ediyor. Zaten İngiliz yapım başrole müziği koyarak ve bizim kulübün aksine tamamen hayâl ürünü bir hikâye yaratarak haksız rekabetin dibine vuruyor. Ama gönül istiyor ki, bizim radyoculukta devrim niteliğindeki hikâyemiz -gâvurunkinden 30 sene sonra cereyan ettiği yetmiyormuş gibi- iki adamın radyoda amaçsızca ağzına geleni söyleyebilmesinden ibaret olmasaydı.

Belki de gerçek Kaybedenler Kulübü böyle değildir. Dedim ya, zamanında bir kez olsun dinlemişliğim yok. Ama bu film sayesinde gelecek nesiller bu adamları sola yakın duran ve lâkin seksten başka hiçbir şeyden söz etmeyen adamlar olarak tanıyacaklar. İşte iki radyo devriminin farkı... '90larda devrim ancak bu kadar olsa gerek!

Nowism killed Kodachrome

2011-09-04T21:05:00.003+03:00

Günümüzün hastalığı her şeye şu anda sahip olma isteği. O kadar ki, söz konusu şimdiki zaman kavramı dakikalardan saniyelere inmiş durumda. Aradığımız kişi her an elimizin altında erişilebilir olmalı. İhtiyacımız olan bilgiye saniyesinde ulaşmalıyız. Kargomuz öğleden sonrayı bekleyemez. Pizzamız yarım saatten fazla gecikemez.

Teknolojinin bu hızından nasiplenmediğimi söylemiyorum. Benim meramım her şeyin bu kadar elimizin altında olmasının kıymetini ne kadar biliyor olmamızla ilgili. Örneğin, cevabını öğrenemezsek meraktan çatlayacağımızı düşündüğümüz bir soruyu araştırıp sonra bookmark'lara ekleyip bırakmamızdan söz ediyorum. Hangimiz yanıtlanması 10 saniyeyi bulmayan kısa mesajları günlerce beklemeye almıyoruz ki?

Sahip olmak için yanıp tutuştuğumuz profesyonel fotoğraf makinasına kavuştuktan sonra fotoğraf çekmeye üşenmemiz şöyle dursun, çektiğimiz fotoğrafları bilgisayara aktarmaya bile tenezzül etmiyoruz. Çünkü bizim hevesimiz makinaya sahip olana, fotoğrafı çekene kadardı. Dahasına ya sabrımız ya da zamanımız yok. Bizim maymun iştahlılığımız kendimize diyor olabiliriz ama aslında yaptıkları işe saygı duyan, emek veren insanları da zevklerinden mahrum bırakıyoruz.

Steve McCurry'nin "Son Kodachrome Filmi" (The Last Roll of Kodachrome) sergisi bu gerçeği kafama bir kez daha kazımış oldu. Söz konusu Steve McCurry meşhur Afgan Kızı'nı ölümsüzleştiren fotoğrafçı. Ve söz konusu son Kodachrome filmi Kodak'ın 74 yıl boyunca ürettiği 35mm filminin son rulosu. Renk yoğunluğu ve dayanıklılığı ile özellikle basın fotoğrafçılığına damgasını vuran Kodachrome dijital dünyaya yenik düşüyor. Ve filmin üretiminin durdurulacağı kesinleştiğinde Magnum fotoğrafçısı McCurry gerek eşsiz renk kullanımı gerekse ikonik portre çalışmalarıyla son rulonun sahibi olmayı hak ediyor. Steve Amca için renkler kompozisyonun en önemli parçası. Fotoğrafta renkler arasındaki denge ve uyumu bulabilmek için tıpkı bir ressam titizliğinde çalışıyor.

Filmi eline aldığında nerede çekim yapacağı hakkında en ufak bir fikri olmayan McCurry'nin tek bildiği daha önce Kodachrome ile çekim yaptığı unutulmaz mekânları tekrar ziyaret etmek istediğiymiş. Bu doğrultuda aklına ilk gelen yer, McCurry'nin özellikle ilgilendiği göçebe bir kabilenin bulunduğu Hindistan olmuş. Ünlü fotoğrafçı Rabari kabilesinin zamanla geleneksel göçebe yaşam tarzından uzaklaşarak modern hayata yenik düşmesini Kodachrome'un yok olmasıyla özdeşleştirmiş ve son rulo için uygun bir tema olarak görmüş. Bu yüzden 36 pozluk filmin çoğu Hindistan'da Rabari kabilesi eşliğinde geçiyor.

Aslında McCurry'nin isteği, filme Kodachrome için bir şarkı bestelemiş olan Paul Simon ile başlamaktır. Fakat Simon'ın poz vermeye çekinmesi üzerine film -bence daha efsane bir isim olan- Robert De Niro ile açılır (Bu fikrimde muhakkak Paul Simon'ın İstanbul Caz Festivali kapsamındaki konserindeki sıkıntılı dakikalarımın da payı vardır). Ünlü aktörün ve Hindistan çekimlerinin ardından McCurry, filmin 25. karesini eski dostu ve "İstanbul'un gözü" olarak adlandırdığı fotoğraf ustası Ara Güler'e ayırır.

Filmin İstanbul'un ardından yeniden New York'ta devam eden yolculuğu, Kodachrome üretiminin durdurulmasıyla, dünyada filmi yıkayacak tek laboratuarın bulunduğu Kansas eyaletinin Parsons kentinde son bulur. Hatta son kare Kodachrome'un hazin sonuna yaraşır şekilde Parsons'ta bulunan bir mezarlıkta çekilir.

McCurry bir dönemin kapanışına sadece 5 pozluk kayıpla tanıklık etmemizi sağlamış. Bunda yine dijital teknolojinin payı yadsınamaz. Her çekimden önce bir dijital SLR makina ışık ve kompozisyonun sağlamasını yapmış. Bu bağlamda McCurry dijitalin pratik avantajlarının nostaljiye olan üstünlüğünü kabul ediyor.

Her yere yanımızda taşıyıp belki hiçbir zaman basılmayacak ve bakılmayacak binlerce fotoğraflar çekmeye devam edebiliriz. Yine de Kodachrome'un verdiği gerçeklikte renkleri bir daha asla yakalayamayacağız.

Son Kodachrome filmi hakkında daha güzel bir yazı okumak isteyenler chiydem'in bloguna, tüm filmi izlemek isteyenler Steve McCurry'nin web sitesi'ne, Kodachrome projesini merak edenlerse şuraya başvurabilir.

Kutsal Kamberlik Müessesesi

2011-07-02T17:15:00.000+03:00

Ne o gücünüze mi gitti? Yoksa kamberliğin kutsiyetini anlayamadınız mı? Aslında bundan önce "giden mi olmak zor, yoksa kalan mı?" sorusuna cevaben duruşunuz daha fazla önem arz ediyor olabilir. Benim cevabım her daim "kalan"dan yana olmuştur. Hep kalan olduğum için de olabilir.

Gelin ata biner ya nasip der, gider. Gittiği yerde daha nice gidenlerle karşılacaktır. Kocasının giden arkadaşlarıyla "double date"ler yapılır. Onların da başka giden arkadaşlarıyla tanışıp kaynaştıkça, zamanla bu kocasız girilmeyen diyarın yerlisi oluverirler.

Burda kambere düşen görev, gelinin arkasından el sallayıp dönmesini beklemektir. Felekten bir gün çalıp kocasını evde bırakıp yanına geliversin, iki saat için de olsa, ordövr tabağından rahibe duvağından bihaber oldukları günlere dönsünler ister. Heyhat, insan bir kere bu jargonun içine girmeye görsün artık o kocasız dönülmeyen yolun yolcusu olmuş demektir.

Her buluşmanız damat beyin gelini örümcek gibi saran kollarıyla şereflendirilir. Damatlığını sanki hiç üzerinden çıkarmamışçasına bir mağrurlukla yanı başınızda oturan koca efendideki tek değişiklik yakasındaki çiçeğin yerini gelin arkadaşınızın almış olmasıdır.

Velev ki, damat efendi sizleri yalnız bırakmayı akıl edecek kadar düşüncelidir, o zaman da kendisinin yerini alan hayaleti dolaşır ortalıkta. Dedim ya, hanım kızımız uyruğu kaptırdı bir kere! Şivesi başka, sohbeti başka... Bir kamberin asla anlayamayacağı dertleri var artık. Kaynanası var, beğenilmeyen yemekleri var, gömlek ütülüyor... Daha ne olsun?

Gelin bir de bakar ki kamberin tüm öğütleri gezmekten, eğlenmekten, har vurup harman savurmaktan geçiyor. Anlar ki, arkadaşının da dünya evine girme vakti gelmiştir. Eve telefon bağlatabilmek için neler yapması gerektiğini, nüfus cüzdanında soyadını değiştmek için hangi belgeleri toplayacağını, güzel bir perdenin metresinin ne kadardan başladığını öğrenmesi gerekmektedir.

Gelin derhal kamberi kocası olmayanların girmediği diyara sokabilmek ister. Böylece kocaları birbirlerini oyalarken gelinler beraber görümcelerini çekiştirebilecek, yatak odası duvarlarının rengini bir ton açabilmek için kocalarını ikna yöntemleri teati edebilecek ve daha önce hayatlarında böyle kavramların hiç olmadığı güzel günlerini hatırlamayacaklardır bile.

İşte o güne kadar kamber kalandır, bekleyendir. Kamberlik işte böyle zorlu bir müessesedir. Kamber olan anlar...

Face of the Globe

2010-12-11T15:35:00.000+02:00

Ne kadar uzun zamandır blogumla ilgilenmediysem artık browser'ım bile adresimi unutmuş. Umarım bloggerlarım da unutmamıştır. Bu vesile ile epeydir sizlerle paylaşmayı ertelediğim bir güzelliği anlatmak istedim.

Aslında Igor Mitoraj'ı arım balım peteğim ilen yaptığımız çok eğlenceli ve öğretici Polonya-Çek Cumhuriyeti seyahatimiz sırasında tanımıştık. Ama buna pek de tanımak denemez. Daha ziyade heykelleriyle bilimum fotoğraflar çekinmekten söz ediyorum. Bu geziden yaklaşık 2 sene sonra Mitoraj adı İz Dergisi'nde David Hurn'un bir fotoğrafıyla karşıma çıktı. Ve bu keşfimi sizlerle paylaşmam da yine nerden baksanız 2 senemi aldı (Gerisini sizin matematiğinize bırakıyorum). Evet, teknolojik imkanları değerlendirmek konusunda ben de kendime hayranım.

Neyse efendim, geç olsun güç olmasın. Almanya doğumlu Polonyalı (Leh mi demeli) sanatçı, sadece kendi memleketiyle yetinmemiş Fransa, Meksika, İngiltere ve İtalya için de eserler vermiş. Biz Krakow'da Eros Bendato ve Tsuki No Hikari heykellerine sarılmıştık. Ama ne yazık ki geçen ay İtalya'da Santa Maria degli Angeli bazilikasının kapısındaki detayları kaçırmışım.

Merak ediyorsanız gezmeden önce Krakow, Varşova, Londra, Madrid, Valencia, Roma ve Floransa için araştırmayı ihmâl etmeyin sonra benim gibi üzülürsünüz. Mitoraj'ın mutlaka bir şekilde, özellikle hasarlı olarak tasarlanmış, yarım bırakılmış ama bir o kadar da kusursuz yüzlerine, vücutlarına hayran kalacaksınız. Bir de bana teşekkür mahiyetinde bir Igor Mitoraj kitabı alırsanız çok sevaba girersiniz walla =)

Reading in 1905

2010-10-02T00:01:00.000+03:00

Postcrossing'in en çılgın Hollandalısı Willemijn'in bana yolladığı karta karşılık kendisine teşekkür kartı atmıştım. Zira kendisi kitap okuyan kadınlarla dolu bir kartpostal koleksiyonuna sahip. Sağolsun kendisi de gönderdiğim kartpostal için blogundan bana teşekkür etmiş. Çok özendim, hemen kendime bir kartpostal koleksiyon teması bulmalıyım. Acaba nedir nedir?

Konserim biçim biçim

2010-09-20T22:25:00.001+03:00

Hikâyeyi belki duymuşsunuzdur. Dünyaca ünlü keman virtüözü Joshua Bell, The Washington Post'un teklifi üzerine bir deneyin parçası olmayı kabul eder. Bell, bir iş günü saat 7.51'de, yani sabahın en yoğun saatinde ve Washington’un en hareketli metro istasyonlarından L’enfant Plaza'da 43 dakika süren bir konser verecektir. Deneyin amacı beklenmedik bir anda karşımıza çıkan bir yeteneği fark edebilme kapasitemizi ölçmek. Yani sıradan bir mekânda ve öylesine bir anda bir performanstan keyif alabiliyor muyuz?

Sadece iki gün önce Boston'da kişi başı ortalama 100$'a bilet satarak salonu doldurmayı başaran Joshua Bell için bu sorunun cevabı şaşırtıcı olmuş. 43 dakika boyunca Bach ve Schubert eserlerini icra eden Bell, önünden geçen 1070 kişiden sadece 27 kişinin dikkatini çekmeyi başarmış ve toplamda 32$ kazanmış. Bu paranın 20$'ı ise birkaç gün önce kendisini bir konserinde dinlediği için tanıyan bir kadına aitmiş.

Bu deney aslında sadece gündelik hayatın koşuşturmacası içinde fark edemediğimiz veya tadını çıkaramadığımız güzellikleri hatırlatmakla kalmıyor. Aynı zamanda bazen bir ismin veya kariyerin performansın ne kadar ötesine geçebileceğini de gösteriyor. Yani iki gün önce yüzlerce insanın para vererek dinlemeye gittiği aynı adam, isimsiz bir müzisyen olarak aynı eserleri çaldığı zaman kimseye hiçbir şey ifade etmeyebiliyor.

Peki ben bu hikâyeyi neden anlattım? Senaryosu nedeniyle bu hikâye ile benzerlik gösterdiğini düşündüğüm bir filmin duyulmaması nedeniyle gişede de aynı akıbeti paylaşmasını istemediğim için. Benim naçiz okur kitlem bir filmi kurtarmaya ne kadar muktedirdir bilinmez. Deneyip görmek için bu noktada sizleri The Washington Post sayfalarından deneyin detayları ve birkaç videosunun bulunduğu bir makale ile başbaşa bırakarak Le concert'e geçiyorum.

29. Uluslararası İstanbul Film Festivali'nin açılış filmi olarak izlediğimiz Le concert, bu hafta Paris'te Son Konser adıyla yurdum sinemalarında gösterime girdi. Bizleri günümüz kapitalist Rusya'sında karşılayan film, komünizm günlerini yâd eden bir grup hayalperestin peşinden Paris'e sürüklüyor.

Bolşoy Orkestrası'nın eski şefi Andreï Filipov, 30 sene önce Yahudi müzisyenlerle çalıştığı için işten atılır. Günümüze gelindiğinde Filipov'a Bolşoy'da ancak temizlikçilik görevi düşmüştür. Ta ki Paris'teki Châtelet Tiyatrosu'nun davetine yeni Bolşoy'un gidişini izlemek yerine, eski takımı toplayarak kendisi icabet etmeye karar verene kadar. Hazırlanmak için sadece iki haftası olan Filipov'un Châtelet'e sunduğu en önemli şart ise konserde -Inglourious Basterds'ın Yahudi düşmanı- keman virtüözü Anne-Marie Jacquet'ın Tchaikovsky'nin keman konçertosunda solo yapmasıdır.

30 yıl önce ellerinden alınan oyuncaklarını geri almaya giden büyümeyen çocuklardan müteşekkil bir ekip, Paris'te hiç provasız Bolşoy'un yerini alacaktır. Tıpkı orijinal hâlindeki gibi Yahudi müzisyenlerin yanı sıra Roman çalgıcıları da Bolşoy düşünün bünyesine katan Filipov, müziğin isimlerin, kimliklerin ötesinde bir yerde durduğunu çok iyi bilir. Hepsi ayrı telden çalan bunca adam, Châtelet Tiyatrosu'nda adetâ tek bir enstrüman olacaktır.

Spoiler vermiş sayılmam çünkü aslında bütün film bu mükemmel uyumu arayışın öyküsü. Güya film ama izlediğiniz her konserden daha gerçek bir konser. Çünkü müzisyenlerin arasında uçuşan anıları görebiliyorsunuz. Çünkü bizler aslında gördüklerimizden, duyduklarımızdan çok düşlediklerimize inananlarız. Yüzlerden, resimlerden, isimlerden çok hikâyelerin aklımızda kalması da bundandır.

Transit Hayatlar

2010-09-10T17:47:00.001+03:00

Her ne kadar sizlere az sonra bahsedeceğim seçkinin sadece beni heyecanlandırıyor olmasından korksam da, bir tek kendim için de olsa buraya bir not düşmek istedim. Sevgili müzemiz İstanbul Modern, ilk gösterimi son bir yıl içerisinde gerçekleşmiş sekiz Alman filmini, Filmekimi'ne kadar izleyecek yeni hiçbir şeyi olmayan biz sinemaseverlerle buluşturuyor. 23-30 Eylül arasında gerçekleşecek Transit Hayatlar adlı programda yer alan filmleri sizler için -kimi kandırıyorum kendim için- araştırdım.

Açılış filmi Good Bye Lenin! sonrasında The Edukators ile gönüllerimizi fethetmiş ve son olarak Inglourious Basterds'ta bir Nazi eri olarak arz-ı endam etmiş Alman babyface'i Daniel Brühl'ün başrolünü oynadığı Lila, Lila (My Words, My Lies - My Love) adlı komedi olacak. Her ne kadar hatun kişiden bahsetmeyi gereksiz bulsam da, Der Baader Meinhof Komplex ve The Reader'ı izleyenler Hannah Herzsprung'u hatırlayabilir. Ama dediğim gibi Brühl'ün yanında lâfı bile edilmez.

Utangaç beyimiz -ki kendisine bu hâller ne güzel yaraşır- garson kız Marie'yi tavlamak için kendisine elle yazılmış bir kitap kopyası verir. Kitabı çok seven hanım kızımız da kopyayı bir yayınevine yollayarak bestseller'a çevirir. Aslında kitabı kendisi yazmamış olan küçük bey bir yandan şöhretin tadını çıkarırken, diğer yandan da kitabın asıl yazarı psikopat Jacky ile mücadele edecektir. Keyifli bir güldürüden öte bir şey beklemediğim bu filmi, evet, sırf Daniel Brühl'ün kaşına gözüne hürmeten izlemeyi düşünüyorum.

Whisky mit Wodka (Whiskey with Vodka) ise, daha önce 70 yaşında bile sevişebilen insanların filmi Wolke Neun ile, 2008 Cannes Film Festivali'nde Fatih Akın'ın başkanlığını yaptığı jüriden ödülünü ve Alman sinemasının Mike Leigh'ı ünvanını kapmış olan Andreas Dresen'in 2009 yapımı filmi. Lila, Lila'da sözünü ettiğimiz esas yazarı canlandıran Henry Hübchen bu filmin başrol oyuncusu olarak karşımıza çıkıyor. Malum Alman sineması da bizimki gibi belli oyuncuların dönüşümlü olarak çevirdiği filmlerden mürekkep (bkz. Moritz Bleibtreu'suz Alman filmi).

Hübchen'ın bohem yaşam tarzı nedeniyle çekimleri devam eden filmdeki rolünü kaybetmek tehlikesiyle karşı karşıya kalan oyuncu Otto'yu canlandırdığı Whisky mit Wodka, film içinde film severlerin iştahını kabartacak bir yapıma benziyor. Otto'nun filmi sürdürebilirliğinden endişe eden yapımcılar çareyi daha genç bir yedek oyuncu olan Arno ile sahneleri ikinci kez çekmekte bulurlar. Bu noktadan itibaren de Otto'nun rakibi ve hayatı ile olan mücadelesini izlemeye başlarız. Filmin dişi yüzü Corinna Harfouch'u da Der Untergang'daki Magda Goebbels rolü ile hatırlamakta fayda var.

Maximilian Erlenwein'ın hem yazıp hem yönettiği ilk uzun metrajlı filmi Schwerkraft (Gravity), kredisini iptal ettiği müşterisinin intiharı üzerine kafayı sıyırıp karanlık tarafa geçen bir banka memurunu ele alıyor. Yalın anlatımına rağmen derin bir karakter analizi ve başarılı bir dram örneği olarak addedilen film, sadece yeni bir yönetmen değil, güzel bir soundtrack keşfetmek isteyenler için de gayet doyurucu bir film gibi görünüyor.

İki yönetmenli bir film olan Zarte Parasiten (Tender Parasiten) birkaç festivalde gösterilmiş olsa da, Alman seyircisi ile vizyonda henüz bu hafta buluşmuş. Farklı bir yaşam tarzını deneyimlemek isteyen Jakob ve Manu ormanda bir kamp hayatı yaşamaktadırlar. Çiftimizin geçim kaynakları ise hayat tarzlarından çok daha ilgi çekicidir. İhtiyaçları olan insanlara evlât, torun, arkadaş olarak, bir nevi “duygusal fahişelik” yapmaktadırlar. Fakat çiftimizin bu deneysel yaşam tarzları, Jakob'u ölen oğluna çok benzeten Martin'in delikanlıyı ailesine ve ormandan çok daha güvenli olan evine alma çabalarıyla tehlikeye girecektir. Konusu zaten yeterince ilgi çekici olan filmle ilgili yorumlar, filmin ismi gibi hem gerçekçi hem de şiirsel bir seyirlik vaad ettiği yönünde.

Gelelim seçkinin en ses getiren filmi Im Schatten'a (In the Shadows). Türk asıllı yönetmen Thomas Arslan'ın filmi 2010 Berlin Film Festivali'nde de en çok konuşulan filmlerden biri olmuş. Hapisten yeni çıkan Trojan adında profesyonel bir soyguncunun, suç dünyasında yeniden tutunma çabalarını anlatan bir kara film Im Schatten. Görsel gücü ve ritminin yanısıra oldukça başarılı bir suç filmi olduğu söylenen filmle ilgili yönetmenle yapılan bir röportajı da festival dökümanında bulabilirsiniz.

Yine 2010 Berlin Film Festivali'nden, bu sefer kadın eli değmiş bir film olan Orly var karşımızda. Çoğunluğu Fransızca çekilmiş, Paris Orly Havalimanı'nda geçen film, bekleme salonundaki yolcuların düşüncelerine ve hikâyelerine odaklanıyor. Yönetmen Angela Schanelec her ne kadar terminal insanları ve yabancı hayatları ele alış şekliyle övgü topluyor olsa da, bolca sorular sordurup cevap vermekteki eli sıkılığı nedeniyle hayli sıkıcı bir filme imza atmış gibi duruyor. En azından benim gibi sinemada gizemi her yönetmenin elinden yiyemeyenler için riskli bir deneyim olabilir. Daha fazla detayı ve Schanelec'in karizmatik gözlüklerini yine festival broşüründe bulabilirsiniz. Bir de seçkinin ismi olan “Transit Hayatlar”da sanki bu filmden esinlenilmiş gibi bir izlenime kapıldım ama ne kadar doğrudur bilinmez.

Agostino Imondi'nin yazıp Dietmar Ratsch ile birlikte yönettiği Neukölln Unlimited bir gurbetçi hikâyesi. Lübnan asıllı üç kardeş Akkouchlar, hip-hop müziğine ve sokak dansına olan yetenekleri sayesinde Berlin'de nam salmışlardır. Ancak aileleri Almanya'dan sınır dışı edilme tehlikesi ile karşı karşıyadır. Gençler müzik ve dansa olan bu yeteneklerini aileleri için gereken finansmanı sağlamak için kullanmaya karar verirler. Filmin konusunu yazmaktan bile tiksindiğim için seyredilebilirliği ile ilgili yorumu size bırakıyor ve son filme geçiyorum.

Senaryosunu ve yönetmenliğini Tatjana Turanskyj'nin üstlendiği bir çıkış filmi olan Eine flexible Frau (The Drifter), son derece erotik isminin aksine, feminist ve sosyal yönü ağır basan bir dram. Modern kadının iş dünyasındaki mücadelesini 40 yaşında işszi bir mimar olan Greta'nın üzerinden anlatan film, bolca toplumsal mesaj kaygılı sayıklama ile dolu bir filme benziyor. Yine Berlin Film Festivali broşürüne göre Turanskyj'nin esin kaynağı, Richard Sennett’in Türkçe'ye de çevrilen kitabı Karakter Aşınması (The Corrosion of Character The Personal Consequences of Work in the New Capitalism) imiş.

Yorumlarımdan da anlaşılacağı üzere Lila Lila, Whisky mit Wodka, Schwerkraft, Im Schatten ve belki Zarte Parasiten programın ilgimi çeken filmleri. İzlemeyi düşünenlerle İstanbul Modern'de hatta belki de öncesinde Hüseyin Çağlayan sergisinde buluşmak dileğiyle...

Baykuşun Gör Dediği

2010-09-08T14:16:00.001+03:00

Siz de annesinin “Kazık kadar oldun hâlâ çizgi film izliyorsun” dediği animasyon severlerden misiniz? Öyleyse bu haberi çoktandır biliyorsunuzdur. O zaman bilenler olarak bilmeyenleri de haberdar edelim. Nerdeyse Mart'tan beri hâyâliyle yatıp kalktığım Legend of the Guardians: The Owls of Ga'Hoole sonunda 24 Eylül'de Amerika'da gösterime giriyor. Bizim buralara uğraması da çok uzak değildir umarım.

İlk duyduğumda, bu kadar ikonik bir figür olan bilgelik timsâli baykuşları hikâyeleştirmeyi, nasıl olup da bunca zaman kimsenin akıl edemediğini düşünmüştüm. Fantastik edebiyata mesafeli duruşumdan olacak ki, Kathryn Lasky'nin Guardians of Ga'Hoole adıyla 15 kitaplık bir serisi ve üstüne yine aynı baykuşlar âleminde geçen türlü türlü hikâye kitapları olduğunu bilememişim. Film 2005-2008 arasında tamamlanan serinin ilk üç kitabı olan The Capture, The Journey ve The Rescue'ya dayanıyormuş. Hikâye ise baykuşoğlunu kurtaran Guardians of Ga’ Hoole çetesinin efsanelerini babasından dinleyerek büyüyen ve bir gün Baykuş Krallığının kahramanları arasına katılmanın hâyâli ile yanıp tutuşan genç baykuş Soren'i konu alıyor.

Legend of the Guardians Zack Snyder'ın ilk animasyon filmi olsa da, yönetmen filmografisindeki Dawn of the Dead, 300 ve Watchmen gibi aksiyon filmleri ile bu türe pek de uzak gibi durmuyor. Seslendirmeden söz edecek olursak, orda da heyecanımı ikiye katlayan isimler mevcut. Geoffrey Rush, Helen Mirren, Hugo Weaving sanırım yeterli olur. Henüz herhangi bir devam filminden söz edilmiyor ama 3 boyutlu perdelerin ağır çekimde kanatlanan baykuşları çok seveceği kesin. İnanmıyorsanız yakından bakın.

Al da at dercesine

2010-09-08T01:04:00.000+03:00

Dünya Basketbol Şampiyonası bizim buralara gelince ben de uzun zamandır ilk defa akşam programlarımı şampiyona takvimimine göre yapar oldum. Elimin hamuruyla basketbol yazısı yazmaya oturdum diyeceğim. Ama elimin hamura değme sıklığının herhangi bir spor müsabakasını takip etme sıklığımdan çok da farkı yok. Hatta artistik patinajı da hesaba katarsak ev hanımlığıma nazaran çok daha sporsever bir insan olduğum düşünülebilir.

Gördüğünüz üzere alışmamış bünye bu kadar spor muhabbetini kaldırmadı. Hele ki spikerlerin kullandığı bazı kalıplar gün içinde bile kulaklarımda yankılanır oldu. Bilmemkimin fundamentali iyi, top çemberi yaladı geçti, bilmemkim pota altını kararttı, bilmemkim takımına nefes aldırdı, adam adama mücadeleden alan savunmasına geçtiler...

Özellikle bu sonuncusuna fena takılmış olmalıyım ki, her duyduğumda aklıma “Hattı müdafaa yoktur, sathı müdafaa vardır” sözü geliyor. Yani neymiş? Atamız bize savunmada adam adama mücadelenin yeterli olmadığı konusunda bile yol göstermiş. Düşündüm ki, Atatürk'ün şuna buna atfedilen onca sözü gibi belki bu da benim basketbol dünyasına taktiksel bir armağanım olur. Yetmedi mi? O zaman alın size bir tane daha: “Türk basketbolcusu en asil duygunun insanıdır.”

Not: Mâlum spor dünyasında yeniyim. Dolayısıyla bu benzetme daha önce yapıldıysa ilk defa duymuş gibi yapın. Hevesini kırmayın yavrucağın.

Eighty-Six

2010-08-29T19:41:00.001+03:00

Siz sevgili okurlarım için "eighty-six"in gerçek hikâyesini bulabilmiş olmayı dilerdim. Ancak ne yazık ki pek çok deyim gibi bunun da onlarca açıklaması var. Öyle de olabilir, şöyle de denebilir, rivayet olunur ki, ama bilmemne büyük sözlüğü der ki... Kafama takılan bir sorudan böyle rivayetler dışında bir şeyle dönememek hep sinirimi bozmuştur. Ama bu aklımda tutmam gereken bir sürü efsane demek olduğu için hepsini buraya döküp hafızamı bu gereksiz bilgilerden arındırmak istiyorum bir an önce.

Öncelikle "eighty-six"in kullanım alanlarından bahsedelim. Aslen Amerikalı olan bu deyimimizin en yaygın olarak kullanıldığı alan restoran sektörü. Zaten kökeni hakkında en kabul gören inanış da bir restoran icadı olduğuna yönelik. Esasen restoranlarda istenmeyen bir müşteriyi defetmek ya da belli bir ürünün tükenmiş olduğunu belirtmek için kullanılıyor. Bu noktadan çıkarak anlam genişlemesine uğrayan bu deyimimiz genel olarak atmak, kurtulmak gibi anlamlarda da kullanılır olmuş.

Peki neden seksen altı? Tıpkı "100 numara" gibi bu sayı da değişik sebeplerle açıklanıyor:

Sözcük ilk defa New York, 86 Bedford Street'te konuşlanmış Chumley’s adlı bir mekânda kullanılmış olabilir. İçki ruhsatı olmayan restoranın anlaşmalı olduğu bir polis, baskın yapılacağı zamanlarda arayıp "eighty-six" dermiş. Yani alkolü sakla, sarhoş müşterilerden kurtul. Ya da yine aynı restoranda sorun çıkaran bir müşterinin kaldırıma fırlatıldıktan sonra gördüğü manzaranın üzerinde 86 yazılı bir duvar olması da olabilir. Ama bu iki hikâye de yeterince doyurucu değil, öyle değil mi? O yüzden daha niceleri var...

Zamanında standart bir İngiliz gemisi 85 kişilik bir mürettebat kapasitesine sahipmiş. Dolayısıyla bir sonraki kişi gemi dışarı -seksen altı- edilirmiş. Amerika'da kelimenin uydurulduğu eyalette 86 numaralı bir kanun barmenlerin sarhoş bir müşteriye hizmet etmesini yasaklıyormuş. Yine New York'ta çok popüler bir restoranda 85 masa bulunurmuş ve 86. masa hiç ağırlanmak istenmeyen müşterilere ayrılırmış. Ya da yine bir restoranda en sevilen yemeğin menüdeki numarası 86 imiş ve çoğunlukla sipariş verilmek istendiğinde tükenmiş olurmuş.

Ve olmazsa olmaz Oxford English Dictionary der ki, İngilizler Almanlar'ın "nix" kelimesine özenerek bu deyimi uydurmuşlardur. "Nix" Almanca "hiçbir şey" anlamına gelen "nichts"in kısaltılmış hâlidir. Ve "eighty-six" ile tek benzerliği kafiyesidir. Dolayısıyla bu açıklamayı da sevmedim. Şahsen benim en inandırıcı bulduklarım, deyimin kullanım alanıyla da uyumlu olarak, restoran efsaneleri. Tabii siz istediğinizi seçmekte özgürsünüz.

Neyse ki tüm deyimler böyle sayılardan ibaret değil. Yoksa konuşmak benim gibi sayı hafızası kıt bir insan için eziyet olurdu. Her yeni numaranın bir diğerini sildiğini düşünürsek... Teşekkürler 86, sayende şimdiden posta kodumu unuttum bile!

Gerçek Göz Yakmayan

2010-08-28T13:12:00.001+03:00

Bu sabah banyomuzda gerçek göz yakmayan Johnson's bebe şampuanıyla karşılaşmam beni çok eski günlere götürdü. Sanırım bu karşılaşmadan beri Yes Sir, That' My Baby şarkısını dilime doladığımı söylememe gerek yok. Tabii şarkının çocukluğumda söylediğim hâli bayağı bir değişikliğe uğramış =)

Esas konuya girmeden önce bu şampuanın evimizde ne işi olduğu sorusuna da bir açıklık getirmem gerekiyor sanırım. Henüz ben de soruşturma fırsatı bulamadım. Ama bu da kullandığımız diğer her türlü şampuan, diş macunu, diş fırçası, güneş kremi ve parfüm gibi annemin eczanede elinde kalan ıtriyat ürünlerindendir diye tahmin ediyorum. Aslında vitaminler de var ama bunları bize nasıl yutturduğundan bahsedip annemin kariyerini tehlikeye atmak istemem.

Şimdi bu altın sarısı şampuan şişesinin üzerindeki "gerçek göz yakmayan şampuan" ibaresinin beni nerelere getirdiğine gelecek olursak... Düşündüm ki, çocuklara bir şey pazarlamak ne kadar da temel bir argümanla çözülebiliyor. Yani onların bizler gibi kuru, yağlı, normal, sarı, kahverengi, kızıl, ince telli, kıvırcık, kepekli, dökülen, boyalı, yıpranmış, cozutmuş saçlar için ayrı şampuan, saç kremi, maskesi, serumu vs. ihtiyaçları yok. Aslında onların şampuana bile ihtiyacı yok -zaten çoğunun saçı da yok- gözleri yanmasın yeter.

Bu beni şu noktaya getirdi. Acaba tükettiğimiz hemen her şey çocuklar için pazarlansaydı kullandığımız ürünler çok daha basit olmaz mıydı? Biraz iğrençleşiyor olabilirim ama mesela hijyenik kadın bağları -hep bu kalıbı cümle içinde kullanmak istemişimdir- da gayet birer çocuk bezi gibi pazarlanabilir: Altları kuru kadınlar mutlu. Yani aslında bizim de tek derdimiz kuru kalmak değil mi? Hiçbirimizin bir haftalık regl dönemi için 3 çeşit ped almaya ihtiyacı yok.

Bu tatsız konudan uzaklaşırsak her türlü cips, çikolata ve şekerlemenin de çocuklara vitamin ve mineral deposu olarak pazarlanmasından duyduğum rahatsızlığı belirtmek isterim. Boyumuzun uzaması durdu diye bizim %90 süt içeren ürünlere ihtiyacımız yok mu yani? Yetişkinler balık, sebze ve peynir sevmemeleriyle kendileri baş etmek zorunda mı?

Örnekler artırılabilir. Üstümüze dökmeden içebileceğimiz gazoz şişeleri, patlamayan lastikler, Barbie gibi görünmemizi sağlayan giysi ve aksesuarlar, her alışverişimizde başka bir oyuncak veren benzin istasyonları, "kocam böyle pasta yapmayı nerden öğrendi" dedirten erkekler... Hepsinden önemlisi kirlenmek hepimize güzel ey reklamverenler! Neden bu özgürlüğü sadece çocuklara vererek bizleri sorumsuz yetişkinler olarak gösteriyorsunuz ki?