Architecten zijn fervente Google Maps gebruikers. Het eerste wat ik doe als ik aan een nieuw project begin is virtueel kijken naar de locatie. Met Street View loop ik er dan omheen, en eventueel kijk ik nog op Bing Maps of ze ook foto’s van de omgeving in isometrie hebben. Betreft het een gebied waar hoogteverschillen in zitten dan kun je dat nagaan met het Actueel Hoogtebestand Nederland. Welke trends zijn er gaande in het digitale kaartenlandschap?

Sinds 2004 is er voor bovengenoemde kaartsoorten ook het open source alternatief OpenStreetMap. Het voordeel daarvan is dat de data van de kaarten gratis te downloaden is. Als je dus op zoek bent naar een vector tekening van een bepaalde locatie, dan navigeer je in OpenStreetMap daarnaartoe en klik je op het tabblad exporteren. Je kunt dan het gebied, de gewenste schaal en het bestandsformaat selecteren. Als je voor SVG kiest krijg je een vector bestand wat je vervolgens in Illustrator kunt openen en daarmee kun je er een DWG van maken om verder mee te werken in Autocad of Vectorworks.

Deze methode lijkt dit een mooi alternatief voor de kaarten van het Kadaster, maar er zitten nog wel een aantal haken en ogen aan. Want data van OpenStreetMap –veelal door gebruikers ingevoerd– zal niet op de millimeter nauwkeurig kloppen. Ook kom je nog veel gebieden tegen waar nog geen gebouwen zijn ingetekend, en dat maakt het voor de stedenbouw- en architectuursector minder bruikbaar.

Bepaal zelf het uiterlijk van je kaart

Het grote voordeel van OpenStreetMap is dat de data voor eigen gebruik volledig is te customizen. Ik kwam daar achter omdat ik op mijn werk bij architectenbureau dJGA bezig ben met de ontwikkeling van een nieuwe website. We wilden graag een kaartje tonen met de locatie van het project, maar de vrijheid die Google Maps bied bleek daarin te beperkt. Je kunt daarmee wel een aantal kleuren van de kaart veranderen, maar daar houd het wel zo’n beetje mee op. In onze zoektocht naar een alternatief kwamen we onder meer deze topografische kaart tegen, die lijkt op wandelkaarten die je op vakantie gebruikt. Helaas is deze wel in Duitsland beschikbaar, maar niet in heel Nederland.

Stamen is een bedrijf wat experimenteert met het vormgeven van de OpenStreetMap data. Ze hebben al enkele schitterende kaartsoorten ontworpen. Neem bijvoorbeeld deze zwart/wit tekening ‘Toner’ die lijkt op de morfologische tekeningen die je vaak in architectuur- en stedenbouwboeken tegenkomt:

Of deze aquarel kaart, genaamd ‘watercolour’:

En een terrein kaart met reliëf, die alleen beschikbaar is in de VS:

Ze vergelijken zichzelf ook met Google maps in een interview wat vorig jaar opgetekend is door Icon Magazine:

“What happened to cartography after Google is that it became generative. [...] with Google maps, ultimately a map of bakeries is the same as a map of murders, is the same as a map of traffic incidents. Aesthetically we would say that there is room for all those things to look quite different from one another, while still being generative and worldwide.”

Mapbox

Uiteindelijk kozen we bij dJGA voor een OpenStreetMaps variant van het bedrijf Mapbox. Zij bieden een grafisch aantrekkelijke weergave aan die bovendien heel eenvoudig aan te passen is middels een eigen editor. Je betaalt daar wel voor, afhankelijk van het aantal pageviews per maand dat je gebruikt.

Middels de editor kun je deze kaart aanpassen zodat je een zwart/wit grafische weergave van alle gebouwen krijgt:

Zelf bewerken

Tot slot, als slagroom op de taart, is het ook mogelijk om zelf de OpenStreetMap kaart te bewerken. Voor architecten die hun project op een kaart op internet willen laten zien is dat erg handig, want je bent dan niet afhankelijk van wanneer Google zijn kaartmateriaal updatet.  Deze maand lanceerden ze een nieuwe editor waarmee die aanpassingen ook door gebruikers die technisch minder onderlegd zijn eenvoudig gedaan kunnen worden. Zo heeft een collega van mij het door dJGA ontworpen Bernhoven ziekenhuis in Uden ingetekend. Een gebouw wat recent opgeleverd is. Op onderstaand kaartje zie je de locatie van dit project in twee kaartsoorten.

OpenStreetMaps (links) en Google maps met elkaar vergeleken.

Zoals je kunt zien ligt bij Google Maps de nadruk vooral op wegen, terwijl bij OpenStreetMaps ook gebouwen, grondsoorten en andere vormen van data aan de kaart toegevoegd worden. Zo staan bijvoorbeeld ook veel fiets- en wandelroutes op de OpenCycleMap. En op OpenPisteMap kun je de routes voor de wintersport alvast verkennen.

Welke bijzondere digitale kaartvormen ken jij?

In deze blog presenteer ik aan jou de start van mijn afstuderen voor architect op de Rotterdamse Academie van Bouwkunst. Middels de vragen Wat, Waarom, Wanneer, Wie en Waarmee zal ik het plan voor mijn afstudeerproces toelichten. Ik plaats dit niet zonder reden op mijn blog; ik ben ook benieuwd naar jouw gedachten over dit onderwerp en mijn aanpak van dit proces. Dit doe ik ook omdat ik niet zo geloof in de kracht van de eenling in een ontwerpproces; juist door met veel mensen over je ontwerp te spreken kun je een plan naar een hoger niveau tillen. Of, zoals mijn docente zei over een tussenpresentatie: “de kracht van een peiling ligt in de dialoog”.

Wat ga je ontwerpen?

Ik ga de tonale muziek van Simeon ten Holt vertalen in ruimte. Het wordt een specifiek concertgebouw voor de muziek van Ten Holt en genre-genoten. Generieke concertgebouwen hebben we al genoeg, daar wil ik er niet nog één aan toevoegen. De grootte zal ergens tussen de 100 en 700 zitplaatsen liggen. Het precieze aantal plaatsen weet ik nog niet, dat wordt bepaald door het akoestische volume van de concertzaal: die zaal moet aansluiten bij de muzikale beleving van Ten Holt’s massieve muziek, maar tegelijkertijd ook flexibel zijn om alternatieve orkestopstellingen te kunnen huisvesten.

Ik wil hiermee de nagedachtenis aan Simeon ten Holt als nationale componist hoog houden; zin geven aan het feit dat hij is overleden en de plaats Bergen een manier geven om dat te verwerken. Ook wil ik Nederlanders herinneren aan hun eigen waardevolle culturele verleden en daarop trots laten zijn.

Waarom een concertgebouw?

Omdat dat, tezamen met een bibliotheek, het gebouw is wat ik het meest interessant vind om te bezoeken. Een bibliotheek heb ik al ontworpen, zie daarvoor het artikel over een nieuwe bibliotheek voor Rotterdam. Ik hou van klassieke muziek en het bezoeken van concerten van bijvoorbeeld het Concertgebouw in Amsterdam, De Doelen in Rotterdam of het Frits Philips muziekcentrum in Eindhoven. Een concertgebouw is een publiek gebouw, kent vaak een interessante routing en is een drager van cultuur.

In Nederland blijkt elke grotere stad al een concertgebouw te hebben -of een theater wat als zodanig dienst doet. Voor een concertgebouw voor klassieke muziek ligt er dus niet direct een vraag. Wat ik interessant vind aan culturen ten oosten van ons (waar ook het merendeel van de klassieke muziek vandaan komt) is dat muzikanten gevierd worden in de plaats waar ze geboren zijn. Zo heb je in Bayreuth de Wagner-cultus: voorstellingen van zijn opera’s zijn zó populair dat je tien jaar van tevoren al een kaartje moet reserveren om in een veel te krappe concertzaal een once-in-a-lifetime opera mee te maken.

In november 2012 is Simeon ten Holt overleden. Hij is vooral bekend van het werk ‘Canto Ostinato’, wat hij in de jaren ‘70 componeerde. Zijn werk heeft raakvlakken met andere vormen van kunst en daarom lijkt zijn persoon mij een mooie gelegenheid om een concertgebouw voor te ontwerpen.

De muziek van Ten Holt kent een zekere gelaagdheid. Telkens als je een stuk van hem luistert kun je nieuwe dingen ontdekken. Op het eerste gehoor is het gedreun van de piano zeer monotoon, maar als je verder luistert blijken er telkens subtiele overgangen in te zitten die het werk aaneenrijgen tot één geheel. Doordat er zo’n vast ritme in zit kun je je ook op een bepaalde manier concentreren. Een concentratie die je met andere muziek niet lukt; het stimuleert je onderbewustzijn in het mediteren. Een citaat van Ineke Verdoner verwoordt het treffend:

“Door de herhaling van de thema’s en de afwezigheid van bombast ontstaat er een soort ‘stilte’ in de muziek. Waar anderen gek worden omdat het repeterende ze irriteert, kom ik tot rust, adem dieper en ontspan me direct. Of dat nu Metamorphoses van Glass is, de eindelijk erkende Canto of het Triple Concert van Reich; minimal creëert ruimte. Een verademing!”

Een concert op vijf vleugels in Utrecht Centraal. Foto door Joeri van Veen.

Met wie?

Vanuit de academie is Jeroen Visschers de voorzitter van de afstudeercommissie. Als mentor heb ik architect Floris Cornelisse van HappelCornelisseVerhoeven architecten gekozen. Ik heb tijdens een eerder atelier al met hem samengewerkt en zijn ambachtelijke opvattingen over architectuur spreken mij aan. Een voorbeeld van zijn architectuur is het Noord-Hollands archief waarin ‘elk element door de hand van de ontwerper is aangeraakt’. Dit project is ook opgenomen in het Jaarboek Architectuur 2012/2013.

Udo Garritzmann zal me begeleiden als externe criticus. Het is zijn rol om mijn plan tijdens tussenpeilingen aan te scherpen. Ik heb voor hem gekozen omdat hij ervaring heeft met concertgebouwen. In zijn tijd bij de ArchitectenCie werkte hij aan geluidstechnisch interessante projecten als de Philharmonie in Haarlem en het Conservatorium in Amsterdam.

Waarmee?

Onderzoek naar de muziek van Simeon ten Holt zal de grondslag zijn van het ontwerp: de relatie tot de omgeving, de vorm, de verdeling van het programma, de routing, de akoestiek en de materialisering. Maar ook onderzoek naar de locatie in Bergen en een historische-precedenten onderzoek zijn middelen om aan data te komen. Dit onderzoek wil ik verweven met het gehele ontwerpproces. Hoe ik dat denk te doen kun je zien in het onderstaande diagrammen. Hier zie je de verschillende vormen van onderzoek: van theoretisch naar praktisch.

En als je dat onderzoek dan uitzet tegen de tijd ziet dat er als volgt uit:

Bij wijze van experiment zal de voortgang van dit afstuderen ook te lezen zijn als artikelenserie op deze architectuurblog. Het helpt mij met het verwoorden en verwerken van het ontwerpproces en ik ben benieuwd of ik ook via de digitale weg kritiek kan vergaren op mijn ontwerp zodat ik het kan verbeteren.

Tot slot

Het afstuderen duurt een klein jaar: in januari 2014 hoop ik mijn eindpresentatie te houden. Vanuit de opleiding wordt ook gevraagd om een aantal beoordelingscriteria te formuleren waarop je dan getoetst zult worden. Voor mezelf heb ik de volgende vier criteria opgeschreven:

• Of ik mijn onderzoek naar de muziek van Simeon ten Holt, de locatie, en de historische precedenten tot het eind toe heb doorgezet en gebruikt om ontwerpkeuzes te maken.
• Of dit een concertgebouw is wat specifiek ontworpen is voor Simeon ten Holt en zijn muziek. De muziek is leidend voor de architectuur.
• Of ik op de juiste momenten mijn ‘onderbuikgevoel’ heb gevolgd, en deze momenten heb genoteerd. Dit naar aanleiding van het laatste drempelgesprek waaruit bleek dat ik minder rationeel en meer intuïtief mag ontwerpen.
• Of ik me met dit gebouw duidelijk profileer als ontwerper, en dit ontwerp dus een echte ‘Frank’ is. Of ik echt sta voor mijn ontwerp en het durf te verdedigen.

Voel je vrij om hieronder een reactie achter te laten! In de tussentijd kun je misschien deze uitvoering van de Canto Ostinato beluisteren:

Omdat HLA de afgelopen jaren een aantal concertgebouwen heeft opgeleverd hebben ze nu een boek uitgebracht waarin vier van deze muziekgebouwen uitgelicht worden. Het boek heet ‘Harpa and Other Music Venues by Henning Larsen Architects’. De opgenomen projecten zijn het Harpa concertgebouw in Reykjavik, het Operagebouw van Kopenhagen, het Uppsala concertgebouw en Lanzarote’s Palacio de Congresos.

Het is vooral een plaatjesboek met een paar essays van de hand van Christian Bundegaard. Hoewel goed geschreven, valt op dat de ontwerpen wel erg de hemel in worden geprezen. Zo wordt in het geval van het Uppsala concertgebouw gesteld dat het als een brug twee delen van de stad verbindt. Een beetje te ambitieuze omschrijving als je het mij vraagt. En in het geval van Harpa in IJsland schrijft hij dat de meest cultureel georiënteerde mensen ter wereld daar wonen. De beschrijving van de projecten daarentegen is nuchter en voorziet in de informatie waar je naar op zoek bent als je dit boek koopt.

Wat wél een interessante tekst is, is het essay van de naamgever van het bureau Henning Larsen zelf die een relatie legt tussen muziek en architectuur. Hoewel hij het kort aanstipt, geeft een paar interessante noties over de relatie tussen deze twee, die ik in mijn afstudeeronderzoek naar een concertgebouw goed kan gebruiken.

“Architecture consists of the same elements as music, namely, a form, a pause and a rythm; the way form and space are linked together”

— Henning Larsen

Als beeldboek is deze muziek-monografie van HLA zeer geslaagd. De opgenomen foto’s van de projecten tonen vooral de materialen, ruimtelijke werking en lichtinval. Vooral het Harpa is een schitterend gebouw –letterlijk– met de honderden driedimensionale glazen bouwstenen die de gevel vormen.Ook in plattegronden en doorsneden voorziet het boek, al zou een uitleg over het programma welkom zijn voor de bruikbaarheid.

Tot slot nog een enkel woord over de grafische vormgeving, deze is zeer goed verzorgt door Kokliko. Vooral de gekozen lettertypes springen eruit en geven karakter aan dit boek. De titels zijn gezet in Neue Helvetica Ultralight en de tekst in Proforma; een combinatie die in mijn ogen goed de Deense architectuur verbeeld. Ambacht en strakke vormen.

Conclusie? Kopen als je houdt van nieuwe Deense architectuur en concertgebouwen.

In de tweede helft van 2012 werd door Dirk Peters van Barcode Architects het atelier ‘The New Library’ gegeven op de Rotterdamse Academie van Bouwkunst. Ik was één van de twaalf studenten en dit was mijn laatste atelier voor het afstuderen, waar ik in februari mee begonnen ben. In dit foto essay neem ik je mee door het ontwerp van mijn bibliotheek.

“Een bibliotheek is – het tegenovergestelde van een theater – een plek waar je collectief iets individueels doet. Binnen die collectieve sfeer ga je feilloos op zoek naar de plek die het beste bij je past.”

— over de Universiteitsbibliotheek Utrecht, door Wiel Arets.

Zoals je misschien weet is de huidige bibliotheek gelegen aan de kruising tussen de Hoogstraat en de Binnenrotte. Over de Binnenrotte liep vroeger het spoor, maar sinds dat ondergronds is gegaan wordt dit plein –in de volksmond ook wel ‘landingsbaan’ genoemd– gebruikt om twee keer per week markt op te houden. Tegenover de bibliotheek is de markthal van MVRDV in aanbouw. Als deze klaar is zal een deel van de markt naar binnen verhuizen en 7 dagen per week open zijn. Op loopafstand van de bibliotheek ligt trein-, tram-, en metrostation Blaak wat deze locatie per openbaar vervoer ideaal bereikbaar maakt.

Een stedenbouwkundig onderzoek

De ontwerpopgave ging er vanuit dat de huidige bibliotheek er niet stond en de locatie dus een ‘tabula rasa’ is om er een nieuw gebouw neer te zetten. Ik begon mijn onderzoek met het maken van een aantal massastudies in bluefoam: Hoe groot is het programma van 24000 m²? Hoe zorg je ervoor dat er voldoende daglicht binnen komt? Om welke vorm vraagt de stedenbouwkundige situatie? Hoe verhouden zich de publieke en de private delen van de bibliotheek tot elkaar? In dat soort vragen probeerde ik een inzicht te krijgen met deze modellen.

Hoe de stedenbouwkundige vorm reageert op de situatie kun je zien in bovenstaande afbeelding. Om vervolgens wat lucht, licht en ruimte in dit model te maken creëer ik vier atriums van verschillende groottes. Ook zijn deze atriums op elke verdieping anders van vorm, en roteren ze om een vaste maat die van beneden tot boven open is.

De publieke en de privé ruimtes grijpen als een soort vinger-structuur in elkaar en creëren zo diverse en interessante ruimtes. De verschillende soorten media die worden aangeboden in de bibliotheek worden als een stapeling van landschappen vormgegeven.

Wat is een bibliotheek?

Terwijl ik zo aan het nadenken was over wat een bibliotheek zou moeten zijn, schreef ik de volgende stelling:

“Een bibliotheek is een toegankelijke opslag van kennis: je kunt er gemakkelijk vinden waar je naar op zoek bent, maar je kunt je ook laten verrassen en inspireren door andere vormen van kennis.”

Die gedachte heb ik in mijn ontwerp vormgegeven door de bibliotheekbezoeker verschillende manieren te geven om door het gebouw te bewegen. De snelste route is door op de begane grond iets op te zoeken en dan met de lift naar de betreffende verdieping te gaan. Heb je iets minder haast, dan kun je de roltrappen nemen en onderweg genieten van het zicht op het centrale atrium. Als derde is er een ‘verdwaal’ route van allerlei trappen langs de gevel waarmee je zowel nieuwe plekken in de bibliotheek kunt ontdekken, als genieten van het uitzicht over de stad.

Op de begane grond zijn vooral publieke functies geplaatst, zoals de foyer van het theater, een café en de leeszaal. De hoofdentree vind je onder het theater; als je hier naar binnen loopt vouwt de ruimte zich als het ware omhoog naar het centrale atrium met de roltrappen. Zowel de publieke infobalie als het schaakspel kun je in deze centrale hal vinden.

Op de eerste verdieping vind je de centrale discotheek, de strips en de klantenservice. Ook is er een hoek voor kinderen ingericht op de verhoogde vloer van het theaterdak. De kleinere ruimte en schaal die hierdoor gecreëerd wordt is passend voor kinderen.

De tweede verdieping huisvest de speciale collecties en de romans die in een waaiervorm aan kasten staan uitgestald. Je kunt hier –op zoek naar een goed boek– verdwalen in een ‘woud’ van betonnen kolommen. Ook vind je hier de ‘gaming area’ met allerlei vormen van nieuwe, interactieve media. Door de opslag van speciale collecties die de bibliotheek huisvest loopt een publieke route, hieronder in het rood aangegeven. De bezoeker krijgt daarmee een inkijkje in de normaliter verborgen achterkant van de bibliotheek.

Kunst en hobby boeken kun je vinden op de derde verdieping. Ook is er een expositie ruimte waar kleine tentoonstellingen plaats kunnen vinden.

De vierde verdieping is de bovenste laag en daar vind je de non-fictie boeken en het studiecentrum. Ook is er aan de voorzijde van het gebouw een overdekt dakterras waar je –weer of geen weer– een boek kunt gaan lezen op de trap met een prachtig uitzicht op de Laurenskerk.

Tot slot is de buitenkant van het ontwerp een afspiegeling van wat er binnenin gebeurt. Ik wil voorkomen dat de bibliotheek van binnen zo donker wordt als het huidige gebouw, dus maak ik een volledig glazen gevel die translucent is op de plekken waarachter zich een opslag bevindt. De verschillen tussen de onderlinge vloeren heb ik subtiel weergegeven door verschillende soorten kozijnstijlen en kolommen toe te passen. Als je dus naar de bibliotheek toeloopt krijg je als het ware een voorproefje van wat je binnen te wachten staat.

Heb je opmerkingen of vragen over dit ontwerp? Stel ze gerust door hieronder een reactie achter te laten.

Elk van de boeken uit die serie wordt door een andere auteur geschreven en samengesteld, wat betekent dat de kwaliteit ook wisselend is. In het hier besproken boek heeft de Duitse auteur Birgit Schmolke 32 theaters en concertgebouwen verzameld die min of meer na 2000 gebouwd of gerenoveerd zijn. Foto’s, een beschrijving, plattegronden en doorsneden van deze Europese projecten vormen de kerninhoud van dit 300 pagina tellende boek. Waarom nu een boek over concertgebouwen? De achterflap beantwoordt die vraag als volgt:

“Theatres and concert halls have experienced somehing of a renaissance in recent years. Every European city wants one, and every architect wants to design one of these flagships of urban culture.”

Wat is er goed aan dit boek?

De opgenomen projecten zijn goed gedocumenteerd. De getoonde foto’s en tekeningen zijn van hoge kwaliteit, waardoor je van elk project een goede indruk krijgt. De vormgeving is lekker rustig en zit daarmee de inhoud niet in de weg. Concertgebouwen en theaters die opgenomen zijn in dit boek zijn onder andere: het Luxor in Rotterdam, Calatrava’s concertgebouw in Santa Cruz, een openlucht paviljoen in het Oostenrijkse Grafenegg en het Agora theater van UN Studio in Lelystad.

Wat kan beter?

Doordat Schmolke ervoor gekozen heeft projecten na het jaar 2000 op te nemen is dit niet persé de beste selectie van concertgebouwen die er is. Dat zorgt er aan de ene kant voor dat je verrassende onbekende projecten tegenkomt – zoals het sfeervolle concertgebouw in de Poolse stad Szczecin. Ontworpen door de Spaanse architecten Estudio Barozzi Veiga, die de laatste tijd hard aan de weg timmeren.
Aan de andere kant zijn er in de tien jaar tijd die dit boek beslaat niet zo heel veel concert- en theatergebouwen ontworpen, dus staan ook er minder aansprekende voorbeelden in. De Festiviteitenhal in Salzburg is daar een voorbeeld van. Als je je tenen wilt krommen, kun je een kijkje nemen op de website van de betreffende architect.

Ook jammer is dat het geheel op tal van aspecten rammelt. Er zijn een tweetal essays in opgenomen die misschien in het originele Duits wel goed geschreven zijn, maar dat gaat door de slechte vertaling helaas verloren. Verder zijn de tekeningen van de projecten niet erg bruikbaar omdat ze zeer klein zijn en elke vorm van schaalaanduiding ontbreekt. Bij de projectbeschrijving van het conservatorium van de ArchitectenCie in Amsterdam zijn wel de juiste foto’s geplaatst, maar de plattegronden tonen de oude locatie van dit conservatorium. Hoe de redacteuren dit over het hoofd hebben gezien weet ik niet, want de twee lijken in de verste verte niet op elkaar.

Conclusie

Als je een overzicht nodig hebt van wat er de afgelopen tijd op cultureel gebied gebouwd is in Europa, dan is dit volume zeker een aanrader. Maar als je wilt leren hoe je een concertgebouw ontwerpt – iets wat de titel lijkt te suggereren – dan kun je de 58 euro die dit boek kost beter in je portemonnee laten zitten.

Ook laat dit boek me met de vraag achter hoeveel zin het in ons internettijdperk heeft om dit soort overzichtsbundels uit te geven. Je kunt ook de term ‘concert hall’ invoeren op een architectuurblog als ArchDaily en dan heb je gratis een zelfde soort overzicht. Maar dat heb je niet van mij gehoord.

Ik vroeg me af wat er zou gebeuren als je zo’n fotoserie van Rotterdamse gebouwen zou maken. Gebouwen hebben tenslotte ook karakter en identiteit, net als de geportretteerde mensen in Exactitudes. Architecten mogen dan wel graag denken dat ze uniek bezig zijn, vaak is een ontwerp getekend door de tijdsgeest –zoals ik in een eerder artikel over hypes in de architectuur aanwees. Ook bij de wereldtop van architecten groeit de inspiratie niet op de rug, maar plukken ze die van internet. De website postpost.co staat vol met mooie voorbeelden van toevallige en minder toevallige overeenkomsten tussen bekende moderne architectuur.

Het is trouwens niet allemaal kommer en kwel wat kopieergedrag in de architectuurwereld betreft. Ik moest al behoorlijk mijn best doen om onderstaande overeenkomsten tussen gebouwen naar boven te halen. Het merendeel is dus lekker uniek. Daar is Rotterdam trouwens goed in: het liefst zo veel mogelijk unieke gebouwen bij elkaar uit diverse architectuurstijlen.

Woningen aan de Boergoensevliet

De Boergoensevliet in Oud-Charlois is één van de mooiste straten van Rotterdam-Zuid. De hoofdreden daarvan is dat er een boomrijke singel voorlangs loopt die uitmond in het zuiderpark. De meeste woningen aan deze singel zijn voor de Tweede Wereldoorlog gebouwd. Het zijn vaak beneden-boven woningen met een voor deze plek karakteristieke raamverdeling.

De wanden van de Rotterdamse havens

Een manier om je eigen terrein af te scheiden van de straat is het neerzetten van een geprofileerde staalplaat. De haven staat vol met dit soort erfafscheidingen, in allerlei kleuren en maten.

Horizontale gevelbanden

Vooral populair in de jaren ’70 bij kantoorgebouwen: betonnen horizontale gevelbanden. Ik denk dat je in elke Nederlandse stad zo een serie van dit soort gevels kunt verzamelen. Dit soort panden lijkt tegenwoordig niet meer zo in trek; ik kwam er verscheidene tegen die leeg stonden en/of beheerd worden door een anti-kraak organisatie.

Pakhuizen in de Rotterdamse haven

Hoewel de locaties waar deze gebouwen te vinden zijn vaak niet meer als haven worden gebruikt, zijn deze monumenten overeind gebleven om ons te herinneren aan het rijke handelsverleden van die plek. De gevels zijn composities in bruine baksteen en beton die afgewisseld worden met groene kozijnen.

Woningen op het Noordereiland

Het Noordereiland kreeg in 2005 de status van beschermd stadsgezicht, en dat is niet voor niets. Het eiland in de Maas staat vol met prachtige panden die allemaal uniek zijn, maar tegelijkertijd samen één geheel vormen.

Glazen gevels

Men zegt wel dat glas transparant is, maar in de praktijk is het beeld van de buitenkant eerder ‘glashard’. Op het InHolland gebouw na zijn alle onderstaande beelden van kantoorgebouwen. Gezien de hardheid van de reflectie kan het kantoor ook wel het fort van de 21ste eeuw genoemd worden, waarin de krijtstrepen pakken zich verschuilen.

Versluis en Uyttenbroek waren niet de eersten met hun categoriserende fotografie. Ze staan in een lange traditie die ook wel de Duitse School genoemd wordt. Zelf noemen ze de Duitse portretfotograaf August Sander als inspiratiebron, maar ik moet bij hun werk vooral denken aan Bernd en Hilla Becher. Zij werden bekend door hun series foto’s van industriële gebouwen. Daarin gaat het inderdaad niet om de mens, maar de onderverdeling in 9 of 16 hokjes is wel zeer kenmerkend.

Ik heb er in mijn series voor gekozen om uitsnedes van gevels en gebouwen naast elkaar te plaatsen; complete gebouwen uitlichten zoals de Bechers dat deden is in Rotterdam niet mogelijk, daar zijn de gebouwen toch te uniek voor. In dat opzicht is er weer een overeenkomst met het project Exactitudes. De makers daarvan stellen dat 80% van de mensen die zij tegenkomen niet in één van hun categorieën past. Slechts één op de vijf mensen wil door zijn of haar kledingkeuze bij een bepaalde groep horen.

Die vergelijking valt denk ik ook door te trekken naar de architectuur. Ik heb heel wat gebouwen voorbij moeten fietsen voor ik bovenstaande gevels gevonden had. Dus wees gerust: het merendeel van Rotterdam bestaat niet uit de hierboven getoonde bakstenen gevels, betonnen banden en glazen panelen.

Ken jij voorbeelden van architectuur die verdacht veel op elkaar lijkt?