Nynaeve, La Rueda del Tiempo

Francoren bakea adibide dugu. Ezin ukatu bakea urte luzez iraun zuenik. Jakina, disidentzia oro garbituz. Hauxe besterik ez, Mayor Orejak nahi duena, adibidez. NickNeuk La Rueda del tiempon jaso zituen duela gutxiko adierazpenak. Hor argi azaltzen du gatazkaren konponbiderako atea zabalik izatearen arriskurik handiena, zera da; “onik” burutuz gero ETAk politikan jardun ahal lukeela, Espainari letorkiokeen ondorioekin, Espainaren izana bera, arriskuan.

Orduan, Jaun honek ixiltzen duena, baina esaten duenari erreparatuz, gauden moduan ETA aktibitate ahularen bat jasan dezakegu, baldin eta Espainaren batasun sakratua ez bada kolokan jartzen. Noski, daukagun Zuzenbide Estatuaren berme guztiak “indarrean”. Hau da, Estatuaren biolentzia.

Azken finean bere jarrera berez dator. Ezker Abertzalea ETA bera dela esateaz gain, pentsatu ere egiten du dudarik gabe, nik uste. Suposatzen dut “Ezker Abertaleaz ari dela mintzo, ezen, elkarrizketa horretan “La izquierda vasca” aipatzen baitu etengabe. Tira! Aralar eta Ezker Batua ez litezke “izquierda” edota ez “baskoak”.

PSOEtik ateratzen dena are okerragoa da. Ziur bainago PSEren gehiengo batek ez duela sinesten Ezker Abertzalea, eta ETA, gauza bera denik, nahiz eta silogismoak ematen duen jokoaren arabera batzuetan bereizen dituzten, eta batzuetan ez.

Momenduaren arabera nola jokatu erabaki bitartean, benetan axola dutena finkatzen dute, gero eta ordezkari gehiago izan, gizartearen zati bat ordekatu gabe utziz.

Jokabide honek, Demokraziaren kontra egiteaz gain, (berriro diot elkarte postfrankista batetik ulegarria, baina ulergaitza PSOE bezalako elkarte batetik), biolentziaren bukaera sendoa eta adostua ez ekarri ,  justu kontrakoa baizik eragiten duen joko honen arduragabekeriak zer pentsa ematen du. Ez ote dute horiek ere “bere” bakea nahi eta ez Bakea?

Honen harira, ezin burutik kendu Coalición Canariak botatako adierazpenak, lege murritzaile hainbatgarren “hobekutza”ri sostengua eman eta gero:

Política antiterroristari buruz, beti egin behar dugu Gobernuaren alde, oker izanda ere.

Ba , inolaz ere ez, Gobernua oker badago, gure ixilpenak (Are gehiago gure sosenguak) bidegabekeria haunditu baino ez du egiten, eta gu, bidegabekeriaren konplizeak.

Behin eta berriz saiatuta ere, bakerik ez (Demokarazia gehiago behar da eta ez demokrazia murrizketa gehiago), “bere” bakearen bila badabiltza, bide itsu eta itxian gabilza denok. Laster edo berandu itzuliko gara toki berera.

María Lizardi, Lokarri

Bakeranzko prozesuan herritarren partaidetza eragiteko eta bultzatzeko asmoz duela urte bat baino gehiago Lokarrik interneteko sare sozialetan lan egiteko erronkari aurre egin zionean, teknologia berrien erabilera ohiko eredu presentzialean oinarrituriko ekintzekin bateragarri egiteko helburuz erabaki zuen. Denbora hori iragan delarik, esan dezakegu bi bideak paraleloki ari direla igarotzen, molde biek elkarri eragiteko gune ugarirekin eta arrakastaz. Lokarriren presentzia sendoak Facebook-en, Twitter-en edo Youtube-n eta 2.0ko erraminta ugariren erabilerak (wikiak,  Delicious, Google Groups…) agerian uzten dute Lokarri aktiboki ari dela mugitzen sarean. Gainera, denbora honetan zehar Lokarrik antolatu dituen hitzaldiek, Herrialde Batzarrek, Foroen topaketek eta kalean gauzaturiko esperientzia ezberdinek nabarmentzen dute herritarren partaidetza presentzialak ere indarrean darraiela eta irmoki errotua sentsibilizaziorako eta inplikaziorako molde bezala.

Horren fede eman zuten iragan larunbatean, maiatzaren 29an, Donostia, Bilbo  eta Hernaniko karriketan Bruselako Adierazpena ezagutzera emanez parte hartu zuten 46 lagunek. Atzerabueltarik izango ez duen bake prozesu bati ekiteko aukera dakar gatazka armatuen konponketan aditu diren nazioarteko 20 eragilek izenpeturiko xede oneko agiri horrek eta gogotik helarazi zuten 46 pertsona horiek inoiz ezagutu gabeko aukeraren garrantzia. Itxaropena berri ere zabalik da Bruselako Adierazpenari esker. Tentu eta zuhurtzia handiz bada ere, herritar guztion bizkarretan zamatuak ditugun etsipen pisutsuengatik, ilusioak hartu gaitu berriz ere. Joan den larunbatean nabarmendu egin zen konfidantza hori, bere lehen pausoak ematen ari denari eskutik tinko eusteko gogo hori bere ahalegina finkatu dezan. Aurrena Elkarrin eta ondoren Lokarrin bakeranzko bide zaila ibiliz urte ugari daramatzatenetik, hazten ari den aukerak erakarrita bertaratu ziren belaunaldi berrietara bildu ziren kalean “ezin dugu galtzen utzi bakea lortzeko zabaldu den aukera” esateko.


Baina bidegabe jokatuko genuke iragan larunbatean bildatuko laguntzaileek Adierazpenaren edukiak azaltzeko eta atxikimenduak eskatzeko orduan erakutsitako gogoari soilik eskainiko bagenioke gure arreta, izan ere, bakera gida gaitzakeen bide bat, errail bat dagoela ezagutzera emateko borondatea apirilaren 24tik bitago presente. Egun horretan hainbat pertsona karrikaratu ziren Galdakao, Getxo, Gasteiz eta Donostian egun gutxi lehenago Lokarrik abian jarritako “Bake prozesuari bai” kanpaina bultzatzera. Ondoren, bultzada hori herriz herri igaroz joan da, toki batzuetan behin baino gehiagotan karrikaratuz: Barakaldo, Bilbo (Abando, Indautxu eta Alde Zaharra) Portugalete, Lazkao, Beasain, Deba, Tolosa, Errenteria,  Iruñea, Barañain eta Burlatan, besteak beste, izan dira Lokarriko laguntzaileak Bruselako Adierazpena lau haizetara zabaltzen. Eta badirudi indarrak ez direla makaldu, oraindik antzematen baita mahaiak hedatu, kartelak itsatsi, informaziorako eskuorriak txukun ipini, banatu eta azalpenak emateko gogoa. Datorren igande honetan, adibidez, Gipuzkoako Antzuola herria izango da hautatuko eszenatokia.

Itxaropena kutsatzen hasia da bakearekin konprometituta gauden pertsonen artean, baina ez zimendu ahulen gainean eraikitako itxaropena, baizik eta elkarrizketatik eta pertsona guztien eskubideekiko errespetutik abiatuta konponbideen bilaketan aktiboki laguntzeko borondatean oinarrituta. Eskerrik asko zuen giza adeitasunaren bidez kalean mezu hori helarazten jakin duzuen guztiei. Baina eskerrik asko ere bai internet bidez, bai Lokarri garatzen ari den mahai-inguru zikloan parte-hartuz, bai beste baliabide batzuen bitartez, errail berri honetan bultzaka ari zareten guztiei.

Joan zen maiatzaren 19an Brian Currin abokatu hegoafrikarrak Lokarrik eta Fundació per la Pau-k antolatutako hitzaldia eskaini zuen Bartzelonan. Bertan, 90 bat lagunen arretapean, Euskal Herrian bakea lortzeko aukeren inguruan aritu zen hainbat gatazketan eskarmentu handiko abokatu hau.

Ezker Abertzalearen barne-eztabaidan egin duen lana gogorarazi ondoren, ilegalizazioak ekarri zituen oztopoak nabarmendu zituen: “ezin da bake prozesu arrakastatsurik egon ilegalizazioak dakartzan ondorioekin”. Ezker Abertzaleak egindako pausoen garrantzia berretsi zuen. ‘Zutik Euskal Herria’, Iruñeko Adierazpena edo Bruselako Adierazpenak irekitako bideak 3 gauza lortzera eraman du Ezker Abertzalea: 1) babes soziala lortzea, 2) beste alderdiekin konfiantza garatzea eta 3) indarkeria-ezarekin aldebakarreko konpromiso atzeraezina.

ETA su-eten inplizitu batean egon daitekeela esan zuen Currinek: “asko harrituko ninduke orain atentatu bat egingo balute”. Ezker Abertzalea ETA konbentzitzen ari dela esan zuen indarkeria uzteko.

Currinen ustez, unea iritsi da Madrilek pausoak eman ditzan: Ezker Abertzaleko buruak askatu bide berri honetan lan egin dezaten, presoak hurbildu, Batasuna legeztatu… Zapateroren “ibilbide interesgarriaz” aritu zen eta “bakearen presidente” bezala ikustea gustatuko litzaiokeela azaldu zuen: “berak ez badu egiten, hurrengo presidenteak egingo du”.

Galdera eta hausnarketen unean hainbat ideia atera ziren zinez plurala zen publikotik, non ETAren biktimak, Ezker Abertzaleko edo PSOEko kideak bildu ziren: sinesgarritasun gabezia, epeen malgutasun beharra, presoen garrantzia prozesuan parte har dezaten, prozesuaren izaera irekiaren garrantzia, biktimen mina eta haserrea…

Hala borobildu zuen Brian Currinek hitzaldia: “Mesedez, ez ezazue itxaropena galdu. Eskerrik asko eta zorte on.”

Alex Roteta, Lokarriko kidea

Pasa den maiatzaren 18-an Zarautz-ko Euskadiko Kutxaren Aretoan “Nola sendotu bakerako aukera?” galderaren inguruan antolatu zen mahai ingurura agertu ziren 11 herritarrek arreta handiz jarraitu zituzten EHU-ko nazioarteko zuzenbidetza pribatuan katedraduna den Juan Jose Alvarez-en eta Lokarriko Koordinazio Batzordeko Iñaki Arzak kidearen hausnarketak.

Iñaki Arzak-ek egungo egoeraren azterketa eginez hasi zuen bere txanda. Ondoren, Bruselako Adierazpenaren ekarpenak azpirratzeaz gainera, etorkizunean aurreikusi daitezkeen oztopo nagusiak ere aipatu zituen, halanola ETA eta Gobernuaren jarrerak eta alderdien artean zabalduegia dagoen mesfidantza. Amaitzeko, Ezker Abertzaleak azken hilabeteotan eman dituen pausoak direla eta, gure betebeharra eskua luzatzea dela argudiatu zuen.

Juan Jose Alvarez-ek egoeraren eremu etikoa, politikoa nahiz juridikoa aztertzeaz gain hainbat adibide zehatz ere aipatu zituen, moeta askotako injustiziek beraiekin dakartzaten kalteak adierazteko. Bakerako aukerak aprobetxatze aldera, optimismo eta pesimismo itsuak kaltegarriak direla esan eta neutralitatea ez bilatzeko gomendioa egiteaz gain, gizarte moduan etikoki blindatuak beharko genukela baieztatu zuen. Etorkizun hobe baten bila aurrera jarraitu beharko genukela proposatuz bukatu zuen bere hausnarketa.

Oso interesgarria gertatu zen amaierako galdera-erantzunen tartea ere. Parte hartzea oso zabala izan zen eta eritziak era askotakoak: biktimak, Ezker Abertzalearen estrategia, tortura, etab.

“Bakerako aukerak” izenburupean, Euskal Herrian bakeranzko bidean zabaltzen ari diren aukerak azertuko ditu abokatu hegoafrikarrak Bartzelonako Pompeu Fabrako Unibertsitatean.

Brian Currin nazioarteko bitartekari aktiboenetako bat da bake-prozesutan. Hegoafrikako eta Irlandako bake prozesuetan parte hartu du. Bere jatorrizko herrialdean Hegoafrikako Egiaren eta Berradiskidetzearen Batzordean aritu zen eta ondoren Ipar Irlandako Epaiak Berraztertzeko Batzordea koordinatu zuen. Harrezkero, Sri Lankako, Ruandako eta Ekialde Hurbileko bake prozesuetan jardun da.

Euskal errealitatea ere oso ongi ezagutzen duela erakutsi du azken hilabeteetan Currinek. Lokarrik bitan izan du Currinekin elkarlanean hitzaldia emateko plazerra, lehendabizikoa iragan urrian Donostian eta bigarrena otsailean Madrilen. Hitzaldi horietan adierazi zuenez, Ezker Abertzalearekin lankidetzan jardun da azken gertakarietan agerian geratzen ari den estretegia berria diseinatzeko, zeinari esker bide bat ari den zabaltzen bakerako aukerak dituen eszenatoki berri baterako.  Bruselako Adierazpena izenekoa bultzatu du, halaber, Currinek. Nazioarteko 20 eragilek sinaturiko adierazpen horretan su-eten iraunkorra eskatzen zaio ETAri batetik, eta bestetik, Gobernuari su-etenari eratzun egokia ematea.

Horregatik, aukera oso garrantzitsua da une giltzarri honetan Brian Currinen azterketa eta hausnarketak entzuteko parada izatea.

Maialen Lizarralde, Lokarri

Arrasateko esamolde honekin bukatu zuen Xabier Letona kazetariak bere hausnarketa joan zen asteazkena maiatzak 5 Donostiako Ernest Lluch aretoan Lokarrik antolatutako mahai-inguruan. Bertan, Paul Rios Lokarriko koordinatzaileak, Xabier Letona Argiako zuzendariak eta Martxelo Otamendi Berriako zuzendariak bakerako aukerak sendotzeko hausnarketak konparitu zizkieten hitzaldira bertaratu ziren 40 bat pertsonei.

Paul Riosek, azken hilabeteotako gertakariak gogoratu ondoren, Ezker Abertzalea ematen ari den pausoen garrantzia nabarmendu zuen. “Arduragabekeria da Ezker Abertzalearen pausoetan ezer berririk ez dagoela esatea”, baieztatu zuen. Aukerak bai, beraz, baina baita zailtasunak ere: ETAren asmoak, zehaztasun gabezia, konfiantza falta… Horregatik gizartearen babesa ezinbestekotzat jo zuen aukerek indarra hartu dezaten oztopoen gainetik.

Xabier Letonarentzat, bakerako aukerak sendotzeko modu asko daude, baina funtsezkoa, bakarra: Ezker Abertzalearen prozesua bultzatzea eta gizarteratzea daukan ahalmen ikaragarriarengatik borroka armatua behingoz atzean uzteko. Bakea eraikitzeko “laukotea” jada badugula esan zuen: Anoeta, Mitchell printzipioak, unilateralitatea eta subiranotasuna. Bestalde, Gobernua eta PSE-ren estrategia “egurra eta azenario” bezala definitu zuen, hau da, zigorra eta ordainsaria. Izenburutzat jarritako esaera itxaropentsuaren bukatu zuen.

Paul Rios, Xabier Letona, Maialen Lizarralde eta Martxelo Otamendi

Martxelo Otamendik, bukatzeko, gizartearen bultzadaren garrantzia berretsi zuen: “aspaldi ez bezala, jendea ilusionatuta dago”. Ezker Abertzalearen pausoen garrantziarekin bat etorri zen, baina beste eragileen mugimenduetan ere jarri zuen arreta, “ez dago debaldeko erreakziorik” esanez. Era berean, su-eten posible baten aurrean, hainbat galdera bota zituen: Ze su-eten klase izango da? Ze metodologiarekin? Nori zuzenduta, Gobernuari ala abertzaleei?

Solasaldia borobiltzeko, hainbat galdera eta hausnarketa azaldu ziren entzuleen artean: Egiaren Komisio posible bat, Bateraguneren atxiloketen zergatia edo borroka-ereduak nola aldatu, adibidez.

Bakerako aukerak nola sendotu, beraz? Horrats hainbat gogoeta.

• Datozen mahai-inguruak

• Berriako artikulua

• Sostengatu Bruselako Adierazpena

Gainera, Ezker Abertzaleak joan zen larunbatean Iruñean egindako adierazpena beste pauso garrantzitsu bat izan da indarkeriaren amaieran, elkarrizketan, akordioan, inklusioan eta herritarren borondatearen errespetuan oinarritutako konponbide baterantz. Orain beharrezkoa da gizartearen babesa, guzti-guztiona, aukera hauek zehaztu daitezen. Zuk ere lagun dezakezu bakea lortzen Bruselako Adierazpenari zure sostengua azalduz.

Bruselako Adierazpenari sostengua azaldu dioten izen esanguratsuak:

Marta Mendia, kirolaria / Pello Zabala, Arantzazuko fraidea / Manu Arrue, jesuita / Mikel Zurbano Irizar, EHUko irakaslea / Jose Ramón Castaños “Troglo”, gizarte mugimenduak / José Luis Longarte, sindikalista / Natxo Isuzkiza, apaiza / Mariano Ferrer, kazetaria / Nestor Basterretxea, artista / Toti Martinez de Lezea, idazlea / Txema Ramírez de La Piscina, irakaslea / Roldán Jimeno, NUPeko irakaslea  /  Javier Sádaba, filosofoa / Perico Ibarra, EHUko irakasle ohia / Garbiñe Biurrun, EAEko Auzitegi Nagusiko presidente / Jordi Armadans, Fundació per la Pau-ko zuzendaria / Patxi Zabalo, EHUko irakaslea / Joseba Santamaria Rekarte, kazetaria / Juana Aranguren, Plazandreok / José Mª Lecumberri, Osasunako jokalari ohia / José Angel Esnaola, abokatua / Unai Elorriaga, idazlea / Juanjo Alvarez, EHUko Katedratikoa / Josetxu Martinez Montoya, idazlea / Mirentxu Purroy, kazetaria / Jesús Mari Lazkano, Arte Ederretako doktorea eta margolaria / Julio Flor, kazetaria / Francisco Letamendia, EHUko irakaslea / Enrike Zelaia, musikaria / Ramón Zallo, EHUko irakaslea / Víctor Manuel Maeztu, Pedagogian doktorea eta Aholkularia / Pere Ortega, Centre d’Estudis per la Pau J.M. Delàs-eko koordinatzaile / José Manuel Castells, EHUko Zuzenbide Administratiboan Katedratikoa / Txaro Arteaga, Emakundeko zuzendari ohia / Xabier Kintana, Euskaltzaina eta EHUko irakaslea / JoxAnton Artze, poeta / Antton Lafont, enpresarioa / Alfons Banda, Fundació per la Pau-ko presidentea / Susana Koska, zinegilea / Fernando Armendariz, gizarte mugimenduak / Jose Ignazio Ansorena “Piter”, Donostiako Udal Txistulari Bandaren zuzendaria eta pailazoa / Rosa Rodero, administraria / Cristina Sagarzazu, turismo teknikaria / José Mari Agirre Oraá, Errioxako Unibertsitateko irakasle / Kepa Gordejuela / Imanol Murua, kazetaria / Maixux Rekalde / Elena Herrán, EHUko irakaslea / Iñaki Lekuona, kazetaria / Andrés Krakenberger, Giza Eskubideen aktibista / Jon Mirena Landa, zuzenbide penaleko irakasle ‎ / Xabier Euskitze, kazetaria eta bertsolari ohia

Nelson Mandela Fundazioa

Desmond Tutu. Bakearen Nobel sariduna, 1984. Hegoafrika.

Frederik W. De Klerk. Bakearen Nobel sariduna. Presidente-ohi hegoafrikarra.

Mary Robinson. Irlandako presidente-ohia.

John Hume. Bakearen Nobel sariduna. Irlandako Ostiral Santuko Akordioetan parte hartu zuen.

Albert Reynolds. Irlandako lehen ministro-ohia.

Jonathan Powell. Tony Blair lehen ministro-ohiaren Gabineteko burua.

Nuala O’Loan. Herriaren lehen defendatzailea polizia gaietan Ipar Irlandan.

Raymond Kendall. Interpol-eko idazkari nagusi-ohia.

Betty Williams. Bakearen Nobel sariduna Irlandako gatazka gainditzeko bere lanarengatik.

Denis Haughey. John Hume-n laguntzailea.

Aldo Civico. Nazioarteko Gatazkak konpontzeko Zentroaren zuzendaria, Columbiako Unibertsitatean.

Sheryl Brown. AEBetako Bakerako Institutua, Washington DC.

Andrea Bartoli. Gatazken Konponketarako Institutua, George Mason Unibertsitatea, Washington DC.

Alan Smith. Unesco Katedra Bakerako Hezkuntzan, Ulster Unibertsitatea.

Christopher Mitchell. Gatazken ikerketa. Gatazken Azterketa eta Konponketarako Institutua.

John P. Linstroth. International Peace Research Institute, Oslo.

Hurst Hannum. Nazioarteko Zuzenbide irakaslea. Tufts University.

Jhon Etchemendy. Administradore akademiko  nagusia Stanford Unibertsitatean.

William Kelly. Archive of Humanist Art.

Gobernuaren erantzun egokia

Martxoaren 29an, gatazkak konpontzen adituak diren 20 eragilek sostengatutako “Bruselasko adierazpena” aurkeztu zuen Brian Currinek, zeinak bake prozesu baterako atea zabaltzeko ahalmena duen:

“Ongietorria eman nahi diegu bere helburu politikoak lortzeko Ezker Abertzaleak proposaturiko urratsei eta publiko egin duen konpromisoari «soilik bide politikoak eta demokratikoekin» eta «indarkeria ezarekin». Gure goraipamena merezi dute. Bete-betean gauzatuta, Europako azken gatazkari amaiera emateko oinarrizko urratsa izan daiteke konpromiso hau. Gogoan hartzen dugu datozen hilabeteek bide eman diezaioketela egoera berri bati, zeinetan bakean, demokrazian eta indarkeria-ezan oinarrituriko baliabideekiko konpromisoa errealitate atzeraezina izango litzateken. Horregatik, konpromiso hau sostengatzera deitzen diogu ETAri, su-eten iraunkorra eta erabat egiaztagarria iragarriz. Halako adierazpenak, espainiar gobernuaren erantzun egokia jasota, ahalbidetuko luke ahalegin politiko berriek eta demokratikoek aurrera egitea, desadostasunak konpontzea eta bake iraunkorra lortzea”.

Nazioarteko eragileek emandako sostenguari gizartearena batuz ezinbesteko diren pauso horiek ematen lagun dezakegu. Beste aukera batek porro egiten utzi behar al dugu?

Zuk ere argi esan diezaiokezu ETAri su-eten iraunkorra eta erabat egiaztagarria iragarri behar duela. Zuk ere eska diezaiokezu Gobernuari erantzun egokia ematea.

Eman zure sostengua Bruselako Adierazpenari

Zalantzarik gabe, txostenak jasotzen dituen ideia horiek eta beste ideia interesgarri batzuk, zehatz-mehatz azalduak grafikoekin, aktekin eta gizarteak egindako ekarpenekin, bai eta Lokarrik txostenean ematen dituen gomendio eta konpromisoak, oso lagungarri izan daitezke bakeranzko bidea ibiltzeko eta bizikidetza hobetzeko, izan ere,  helburu horiek lortzen laguntzeko prest dauden pertsona askoren ekarpenak eta nahiak helarazten baitira Behatokiaren agirian.