De stresscyclus

is een overlevingssysteem en vandaag de dag nog net zo actueel. Zij bestaat uit een vlecht- en vlucht respons en een relaxatie en regeneratierespons. Stress is noodzakelijk voor effectieve prestatie maar als de regeneratie van de stressrespons uitblijft dan ontstaat chronische stress. De bijnieren worden dan uitgeput. De stress blijft te lang, nadat de bedreiging is geweken (het alarmsysteem blijft in onze hersenen aanstaan). Vaak gebeurd dit onbewust en is het direct gerelateerd aan je emotionele huishouding.

In de woorden van de beroemde stressonderzoeker Robert Sapolsky: ‘Stress-gerelateerde ziektes ontstaan voornamelijk doordat we zo vaak een fysiologisch systeem activeren dat geëvolueerd is om te reageren op acute fysieke noodsituaties. Wij schakelen het daarentegen maanden achter elkaar in, wanneer we piekeren over hypotheken, relaties en promoties.

Stress is onderdrukte emotie

We zijn geneigd om de relaxatierespons onvoldoende te benutten en onze emoties onvoldoende te verwerken en los te laten. Onze emotionele wereld staat in directe relatie tot veel van de genoemde stress-symptomen. Emoties zijn namelijk fysieke reacties (denk aan de uitdrukkingen een knoop in je maag voelen, een last op de schouders voelen, trillen op je benen, dichtslaan van de keel). Wanneer we emoties niet verwerken blijven er stresshormonen, over langere perioden en zonder onderbreking, in kleinere hoeveelheid in de bloedstroom komen. Dit put de bijnieren en ook het immuunsysteem uit. Afweerstoffen in het bloed, zonder dat er een letsel is om te helen, zorgt voor subtiele schade aan weefsels en organen. Onverwerkte emoties zorgen voor allerlei verstoringen van allerlei systemen. Dat verklaart veel chronische klachten. Bijzondere toevoeging is dat zelfs onverwerkte ervaringen uit de kindertijd later in het leven die verstoringen veroorzaken. (Dit blijkt o.a. uit de ACE studie, waarin aangetoond dat er een relatie tussen jeugdervaringen en gezondheidsproblemen is).

Stress werkt onbewust

We zijn dit vaak niet bewust. We zien niet bewust het verband met die ervaringen uit het verleden en de klachten in het hier en nu. Het impliciete geheugen speelt een rol. Deze herinneringen ervaren wij alleen als fysieke sensaties en emoties zonder direct mentale herinneringen. Je lichaam herinnert maar je bewuste denkende hersenen kunnen er niet bij.

De amygdala is een belangrijke speler op dit vlak. De amygdala kunnen de evaluerende functie van de cortex (onze denkende en analytische hersenen) compleet overslaan en stressreacties veroorzaken die in relatie tot de huidige context buitenproportioneel zijn. Maar op een onbewust niveau (impliciet geheugen) herinneringen vertaald in lichaamsreacties, ‘alarmbellen gaan rinkelen’, alsof de bedreigingen van vroeger er nu weer is (overigens kunnen dit zeer subtiele ervaringen zijn geweest). Ongecontroleerde woede, angstigheid, hyperalertheid, blijvend piekeren, vermijdend gedrag, terugtrekken, gevoelens van isolatie, chronische spanning. Onze denkende hersenen zien dan niet het verband terwijl de symptomen een verhaal willen vertellen.

(Oude) emoties leren verwerken en loslaten is iets van vitaal belang.

Als werkeisen goed afgestemd zijn op energiebronnen in werk

Net als op behoeften van werknemers (autonomie, competentie, betrokkenheid) resulteert dat in sterke motivatie, vitaliteit en prestaties bij werknemers.

Energiebronnen in werk vormen een buffer tegen hoge werkeisen en -stress. Disbalans tussen (hoge) werkeisen aan de ene kant en te weinig compenserende energiebronnen in werk veroorzaakt verlies van betrokkenheid, inzetbaarheid en prestatie.

Die ongelijkheid kan op verschillende dimensies van het organisatieleven ervaren worden, in de aard van het werk, in sociale dimensies, kenmerken van de organisatie of groeimogelijkheden.

Belangrijke mediërende factoren in dit proces zijn leiderschap dat inspireert, verbind en versterkt en het psychologische kapitaal van werknemers (veerkracht, vitaliteit, geloof in eigen kunnen).

Als de disbalans te lang aanhoudt resulteert dat in een aan werk gerelateerde uitputting. Primair gekarakteriseerd door uitputting en gepaard gaande met fysieke, mentale en emotionele spanningsklachten, verminderde persoonlijke effectiviteit en de ontwikkeling van disfunctionele werkattitudes en -gedragingen (b.v. een cynische werkhouding, verminderde motivatie, slechte arbeidsprestaties en ziekteverzuim).

Een gradueel proces, met burn-out als eindstadium. Kijk de video voor toelichting van het JDR model.

Met een van de langste studies over levensgeluk gedaan door Harvard

Is onderzocht welke elementen in ons leven het meest bijdragen aan een gelukkig en gezond leven. Vele geloven dat roem, rijkdom en prestatie nagestreefd moet worden om een goed leven te leiden. Maar volgens Robert Waldinger, psychiater en de vierde directeur van de langste studie over geluk door Harvard, is dit een misvatting. Waldinger heeft ongeëvenaarde toegang tot data betreffende datgene wat echt geluk en voldoening geeft en komt verrassend genoeg tot een enkel belangrijk element.

Het bijzondere aan Waldingers onderzoek is de omvang van de data die door zijn team, en de drie generaties van onderzoekers voor hem, is verzameld in de afgelopen 75 jaar. En op basis van deze bevindingen ontdekt Waldinger drie belangrijke lessen die cruciaal zijn voor een gelukkig en betekenisvol leven. In deze video van 12 minuten deelt hij deze lessen.