Het stuk begint zo:

Nederland heeft veel zzp’ers, zelfstandigen zonder personeeL Maar zijn deze wel ondernemend genoeg? Gezien alle problemen die belangen behartigers van zzp’ers keer op keer benoemen, blijkt dat minstens de helft géén ondernemende ambitie heeft.

Ik pikte het stuk op via Twitter, dus reageerde ik even via dat medium. Wat je er ook van vindt, als opiniestuk is het geslaagd.
Enfin. Er ontspon zich een kleine dialoog:

Reacties uit hele land (van politiek tot ondernemers) op mn opiniestuk in FD ‘Toename #ZZP‘ers schaadt economie’ tinyurl.com/852oowd

— Jerry Helmers (@CrownMedia) January 31, 2012

@CrownMedia Goed stuk, maar opkomst #zzp heeft ook te maken met rare arbeidsmarkt die 45+ al afschrijft en een bezuinigende overheid

— Bart van Maanen (@bartvanmaanen) January 31, 2012

@bartvanmaanen Dank je Bart, je hebt gelijk dat 45-plussers te gemakkelijk worden afgeschreven. Daar moeten we in #beeldvorming aan werken

— Jerry Helmers (@CrownMedia) January 31, 2012

Herkenning

Tja, beeldvorming, is een dingetje. Maar inhoudelijk herkende ik me wel in de door Helmers geschetste situatie. Een paar jaar terug hengelde ik nog naar een deeltijd contract. Tot ik daar helemaal miesj van werd.

Als ik solliciteerde kreeg ik de indruk dat mijn leeftijd (nu 49) zorgde voor een afwijzing, als ik al iets hoorde. How rude! Uiteindelijk zorgden persoonlijke contacten, netwerken en ondernemen voor werk, maar het blijft soms best lastig gemotiveerd te blijven. En daarbij bijvoorbeeld vrolijk aan acquisitie (‘De monsters die Nee zeggen‘) te blijven doen.

Dat is gedachte die Helmers iets anders formuleert:

Ambitieuze ondernemers zijn namelijk ooit voor zichzelf begonnen omdat ze met hun producten en diensten de wereld willen verbeteren. Nu dwingen we mensen competenties te ontwikkelen waar ze niet om hebben gevraagd of die ze niet hebben. Daardoor worden ze afgeleid van die werkzaamheden waarin ze écht goed zijn.

Kennis en kunde

Het is dus niet zo dat Helmers de kennis en kunde van al die mensen niet ziet of waardeert. Als oplossing stelt hij voor een ‘Nationale Werknemers BV’ te maken, waarin ‘deze mensen – op voorwaarden – sociale zekerheid voor de momenten dat er geen werk is.’  Zodat zij zich wel met hu vak kunnen blijven bezighouden. Maar noem ze geen ondernemer.

Een veelgehoorde klacht van veel zzp’ers, die eerst een baan hadden met een contract, is dat ze zich inderdaad met zaken moeten bemoeien waar ze niet zo goed in zijn. Of zelfs ronduit weerzin tegen hebben. De loodgieter of timmerman die nu zzp’er is, werkt vaak voor dezelfde bedrijven. Er wordt ook gewoon een risico – zoals doorbetaling bij ziekte – bij de zzp’ers gelegd. In veel gevallen hebben dus vooral bedrijven voordeel van deze werkwijze.

Ben jij freelancer of zelfstandig professional uit vrije wil of uit noodzaak? Zie je jezelf als ondernemer of als inhuurkracht? Hoe ga je om met werkzaamheden die je wellicht liever niet doet?

Op de Freelance Friday netwerkborrel in maart wordt over slim en creatief ondernemen gesproken, dus ben ik benieuwd naar jullie reacties.

NB: de link naar het artikel in de tweet van Helmers is een scan van het krantenartikel, dat niet online beschikbaar is. Ik heb er een tekst pdf (download) van gemaakt.

of  Download het artikel (pdf)

Dit is een bijgewerkte versie van een blog op de website van Freelance Factory

Occupy Beursplein – 16 oktober 2011

“Van onderop bouwen we aan een betere, goedkopere, waardegedreven verzorgingsstaat”, lees ik op de website van het Instituut voor Publieke Waarden. Dat klinkt goed, toch? In november 2011 publiceerde dit voor mij geheel nieuwe instituut een pamflet, getiteld In ons belang. Dus naar de echte pamfletten boekhandel gesneld – Atheneum op het Amsterdamse Spui – en lezen. Schrijvers Eelke Blokker en Albert Jan Kruiter hadden me enthousiast gemaakt door hun radio-optreden.

Één van de opmerkingen die mij trof in dat gesprek bij Casa Luna (Radio 1) op 5 januari ging over de wijze waarop de overheid burgers niet meer benadert als landgenoten met een vraag, probleem of verzoek, maar als potentiële fraudeur.

Die opmerking deed mij denken aan een interview dat ik in 2004 had met de toenmalig wethouder van Werk en Inkomen van Amsterdam, Ahmed Aboutaleb (PvdA). Aanleiding was de verplichting voor werklozen tot het doen van vrijwilligerswerk. De huidige staatssecretaris van Sociale Zaken Paul de Krom (VVD) hoorde ik daar laatst ook weer over. Voelde zich een hele vent natuurlijk.

Uitkering of taakstraf

Enfin. Ik ging er toen lekker tegenaan met de openingsvraag: “Wat is nog het verschil tussen het hebben van een uitkering en een taakstraf?” Volgde een ontwijkend, maar prima geformuleerd antwoord van Aboutaleb. Zoiets als De Krom nu ook doet: wat terugdoen voor de samenleving. Dat mag natuurlijk altijd, maar helpt verplichten?

Dit voorbeeld is gelijk een voorbode van een conclusie in het pamflet dat de traditionele politieke stromingen in Nederland ‘een karikatuur van zichzelf zijn geworden’, socialisme en liberalisme in dit geval.

Het ongenoegen van burgers wordt gevoed door deze lege instituties, constateren de schrijvers, waaronder die partijen die de afgelopen dertig jaar in wisselende samenstelling hebben geregeerd en nu in ideologische crisis verkeren. Was Nederland niet ‘af’?

Onbedoelde effecten

Het pamflet opent met 5 goedgekozen voorbeelden waarbij goedbedoelde overheidsregels het tegenovergestelde veroorzaken en mensen treft: een ongeregistreerde dakloze, een een oppas oma die gastouder wordt, een stel dertigers dat toch maar Polen inhuurt voor de verbouwing, een Wajonger die uit armoede rommelt met mobieltjes en abonnementen, een stel dat wordt overvraagd door inzet van het PGB van de buurman aan wie ze burenhulp wilde geven.

Opvallend daarbij is dat het allemaal om financiële regelingen gaat, die de boel verstoren: landelijke regels, tussen rijks- en lokale overheid, tussen rijk of gemeente en burger. Overheid en politiek bestuur proberen alles tot een financiële zaak te terug te brengen en daarmee iets te sturen.

Private winst, publiek verlies

T-shirt tekst: Illusion of democracy

De verzorgingsstaat heeft Nederland veel gebracht, maar is uit de hand gelopen. De verhoudingen tussen markt, overheid en het – mede door de overheid gestimuleerde – eigenbelang van burgers zijn volkomen verstoord. Het is onderdeel van wat de schrijvers ‘the tragedy of the commons’ noemen, een onafwendbare tragedie waarvan de slotakte nog niet in zicht is.

“De kloof tussen private belangen en publieke belangen weten we nauwelijks meer te overbruggen.”

Door het eigenbelang van de burgers, door overheid en ambtelijke molens, maar ook de halfbakken privatisering van sommige overheidsdiensten die in de jaren negentig opkwam heeft daar ook aan bijgedragen. Zie de NS, moet weer geld bij, belastinggeld. Organisaties op ‘afstand’ gezet van de overheid, meer marktwerking of publiek-private samenwerkingen, want dat zou schelen in de uitgaven en de dienstverlening verbeteren. Nou, bepaald niet altijd, weten we dus, al rijdt dat treintje voort.

Terecht halen Blokker en Kruiter de onderzoeken van het Sociaal Cultureel Planbureau aan, waarin Nederlanders steeds als  tevreden en gelukkige mensen naar voren komen, die echter ook steeds meer ontevreden zijn over de democratische verzorgingsstaat, normen en waarden, politiek en bestuur. Die gezamenlijke problemen worden maar niet opgelost. “Onze private belangen staan boven aan de agenda, maar ons gemeenschappelijk belang is verweesd.”

Actuele voorbeelden

Uit het recente nieuws blijkt wel dat deze tragedie nog doorgaat. Natuurlijk bureaucratie, heeft er zeker mee te maken. Het is niet ondenkbaar dat Albert Jan Kruiter als lid van De Kafkabrigade voorbeelden heeft aangedragen. Maar het gaat ook om overheidsinstellingen die nodig zijn voor het welzijn en het vertrouwen van de burger. Neem de Inspectie voor de Gezondheidszorg die toezicht moet houden op de kwaliteit van ziekenhuizen en artsen. Dat zit  gewoon een potje zitten liegen om zijn verantwoordelijkheid naar bestuur en burger te ontduiken, zoals bleek tijdens de uitzending daarover van Radar.

Of zie, dezelfde avond op televisie, De slag om Nederland, waarin ROC Arcus in Heerlen de plaatselijke politiek blijkt te hebben gechanteerd om een overbodig, zelfs schadelijk (door leegstand), maar door de Raad van Bestuur gewenst en kapitaal (100 miljoen) nieuw complex te kunnen gaan bouwen. Een initiatief dat zij overigens als laatste ROC in Nederland hebben genomen, dus groter leed is al geschied. Reeds. Vandaar dat ik deze tweet wel kon waarderen:

Deel mee in de brandstapelbehoefte, edoch: #arcus is een van vele. Met een zondebokje slachten is ‘t nog niet klaar. #dson

— Judith Ploegman (@judithploegman) January 23, 2012

Op zoek naar een nieuwe civil society

Moeten we lijdzaam toezien tot die hartverscheurende slotakte van deze tragedie voorbij is? Kunnen we wat doen? De auteurs stellen dat we dan ‘over de schaduw van ons verkeerd begrepen eigenbelang moeten springen’. Overheid, bedrijfsleven, burgers en civil society. Want iedereen ziet wel in dat vrijheid, gelijkheid en broederschap belangrijke publieke waarden zijn. Of dat de democratische verzorgingsstaat best wel iets mag kosten, en dat echt niet alles in geld is uit te drukken.

“Herwaarderen van wat we gezamenlijk hebben en delen, is een eerste betekenisvolle stap. Niet omdat het ethisch, moreel of politiek correct zou zijn, maar omdat we er belang bij hebben. Gezamenlijk belang, wel te verstaan.”

Henk, Ingrid? Hallo Simpelveld! Iedereen veel succes!

In ons belang heeft interessante raakvlakken met een manifest van Stad in beweging dat vorig jaar mei verscheen.

Al die informatie is helaas niet heel makkelijk ontsloten. Je zou categorieën of categorie pagina’s verwachten, maar dat is niet het geval. Zaken vinden gaat vooral door de zoekmachine te gebruiken, of via de tags in de tagcloud linksonder op de pagina. De gratis wekelijkse nieuwsbrief van Brain Pickings kan ook helpen.

Wel heeft de website een goede verwijshulp, zodat onderaan de berichten gerelateerde artikelen worden aangeboden. En zo vond ik dus een andere held. Tom Waits die The laughing heart leest van Bukowski. En ondanks deze kritiek, de inhoud dus, die is fantastisch.

The bluebird komt uit de bundel The Last Night of the Earth Poems (1992, Black Sparrow Press). De animatie is gemaakt door een voormalig student aan de Cambridge School of Art Monika Umba.

Eerst het gedicht, dan de video.

the bluebird

there’s a bluebird in my heart that
wants to get out
but I’m too tough for him,
I say, stay in there, I’m not going
to let anybody see
you.
there’s a bluebird in my heart that
wants to get out
but I pour whiskey on him and inhale
cigarette smoke
and the whores and the bartenders
and the grocery clerks
never know that
he’s
in there.

there’s a bluebird in my heart that
wants to get out
but I’m too tough for him,
I say,
stay down, do you want to mess
me up?
you want to screw up the
works?
you want to blow my book sales in
Europe?
there’s a bluebird in my heart that
wants to get out
but I’m too clever, I only let him out
at night sometimes
when everybody’s asleep.
I say, I know that you’re there,
so don’t be
sad.
then I put him back,
but he’s singing a little
in there, I haven’t quite let him
die
and we sleep together like
that
with our
secret pact
and it’s nice enough to
make a man
weep, but I don’t
weep, do
you?

 Animatie The bluebird

Animatie van ‘The blue bird’ op YouTube

Kokou in zijn atelier

Hulp aan arme landen of steun aan goede doelen vinden veel mensen kennelijk belangrijk. Dat mag je wel opmaken uit de 2,9 miljard euro die het Centraal Bureau Fondsenwerving (CBF) opvoert als reserves en fondsen in 2010. Maar het blijft ook enigszins abstract, want je geeft aan een organisatie die de poet vervolgens verdeeld. Als het goed is tenminste, gezien het recente gedoe rondom Pink Ribbon die jarenlang  wel erg veel reserves bleek te bezitten. Kiva.org probeert het met een persoonlijker aanpak.

Afgelopen vrijdag was ik bij een kleine reünie van oud-Rialto medewerkers, ‘mijn/ons woensdagploegje’. Dat was erg leuk en – zoals dat gaat – eigenlijk gelijk weer vertrouwd. Lekker bijgepraat, persoonlijke beslommeringen en drama’s doorgenomen, beetje eten, zuipen en lachen, nou, prima dus. En tweemaal kwam ‘onze Vince’ met het verhaal over Kiva.

Ben ik eens gaan bekijken op Kiva.org. Het is een online concept van directe microleningen aan echte mensen, individueel of groepen. Het gaat om mensen die met een kleine lening van één tot een paar honderd dollar geholpen kunnen worden om gereedschap of inventaris te vergaren voor hun werk of handeltje. Van winkels tot werkplaatsen, veel in de landbouw, de voedsel en retail hoek.

Intussen staan er verspreid over de continenten zo’n 3500 aanvragen voor een lening open. Het minimum bedrag om te lenen is $25 en het aflossen gaat in 98% van leningen goed. Vandaar dat Kiva je aanmoedigt om na terugbetaling opnieuw te lenen.

Kokou de kleermaker

Een aardig voorbeeld is dat van Kokou in Togo, die met een lening van $700 geholpen is en met een naai- en een afwerkingsmachine zijn winkel kan drijven. Dat is €528, dat hij in 12 maanden terugbetaalde. De website van Kiva is helder, geeft prima informatie, betalingen gaan via PayPal. Voor het aflossen van een project kun je je zelfs abonneren op een RSS-feed.

Grappig is ook dat de leninggevers ook weer communities vormen. Er zijn landenteams, stedengroepen, een keur aan christenlijke groepen, dus is er een groep Atheïsten. Een homo en lesbo-groep ontbreekt ook niet, en wat The Church of the Flying Spaghetti Monster precies verbindt, is mij niet duidelijk. De groep uit Texas laat geen twijfel over de ambities: Texas does it bigger!

Kiva is niet geregistreerd bij CBF. Zal wel beleid zijn, internationaal, doen ze niet. Wel interessant trouwens om die CBF-website ook eens te bekijken, zie je dat in 2010 er meer geld is voor het Leger des Heils dan voor KWF Kankerbestrijding.

Nu eerst maar op zoek naar een mooi project op Kiva.

Kijk op Kiva.org

Met verlossende antwoorden komt schrijver en essayist Heijne niet. Hoeft ook niet, zijn er niet. Hij besluit met de opmerking dat hij nog maar voor één god kan bidden, namelijk de ‘raadselachtige, onbekende god’, van de oude Atheners. Lachen, huilen? Mag allemaal, het is een vrije wereld, nog wel.

Hij begint het boek met een motto, een citaat van een andere schrijver. “Misschien zijn we niet sterk genoeg om in het heden te leven.” Dixit Saul Bellow, Amerikaans schrijver. En op dat heden wordt iedereen door alle media dan ook dagelijks gedrukt. Met zoveel van dat heden is het begrijpelijk dat het je teveel kan worden.

Enter mr. Frank Visser en Verlos ons! zijn zodoende twee titels van hoofdstukken in het essay van Heijne. De rechter die bij de mensen langs komt, maakt het leven weer overzichtelijk, maar zijn gezag wordt geaccepteerd(!). En Theo van Gogh zag het goed waar hij die uitzinnige Pim Fortuyn de Goddelijke Kale noemde.

Een verlosser ontslaat je even van de idee (plicht?) zelf na te denken. Tot die door de mand valt natuurlijk, wat ook altijd gebeurt. Hoewel we Jezus wel een bijtertje mogen noemen.

Vragen stellen

Goed. Alle ingrediënten voor zijn persoonlijke analyse heeft Heijne verzameld. Mogelijk zelfs ten tweede male, want zijn voorgaande boek, Harde liefde – Nederland op zoek naar zichzelf, zal toch niet geheel over andere zaken gaan. (Niet gelezen, sorry Bas. Ben niet altijd op vakantie verdomme.)

Dus. Identiteit, wat is dat voor ding? En wat is de verleiding van die verlosser, waar komt dat vandaan? Wat zeggen die hedendaagse populisten nu eigenlijk? Types als Geert Wilders, Glenn Beck (radiopresentator, aanhanger Tea Party) of Sarah Palin (Een dode kariboe in de vriezer die ‘de Amerikaanse waarden’ moet weerspiegelen, hilarisch). En, wat bieden ze werkelijk? Welke rol speelt de mediacultuur daarin? Wat is de achtergrond ervan? Is het populisme wel zo nieuw en fris? In wat voor wereld willen we leven?

Ik ga die vragen niet allemaal beantwoorden. Lees het boek zelf zeg. Maar een aantal tegenstrijdige kwesties heeft Bas Heijne scherp in de smiezen.

Overheid en regels

“Er zijn regels nodig. Er zijn veel te veel regels. Wereld en belevingswereld,“ dat is zo’n tussenzinnetje van Heijne dat veel zegt. Er komt zoveel slechte, actuele wereld op de mensen af, dat ze zich zijn gaan beperken tot hun belevingswereld. Zijn het nog wel mensen, burgers van een rechtstaat, of alleen nog maar (ontevreden) consumenten. Kleine wereld, de echte, grote problemen ketsen daarop af. Te moeilijk, geen zin an.

Dat gelul over teveel regels, het klopt ongetwijfeld, hoor ik trouwens al heel erg lang. Was in 2006 nog een commissie voor, met handige boekjes, staat nog wel op de agenda hoor. Oude meuk.

Volgens populisten kunnen we ‘onze vrijheid’ alleen maar behouden als we die van anderen inperken. Immigratie gaat dus ten koste van onze vrijheid in de ogen van populisten. In Simpelveld gaan de mensen bevend naar de supermarkt want er woont – zeggen ze – een moslim aan de Vlodropse Straatweg. Sjorsje Beeks zag zelf dat ze iets met schapen aan het doen waren. De tsunami (sic) is begonnen, en die van leugens en halve waarheden ook.

In Amerika intussen houden de twee partijen, Democraten en Republikeinen, elkaar in een houdgreep. Stilstand. De democratie staat daar stil, is uitgehold, is allang opgekocht door het grote bedrijfsleven. Ja, ze willen wel een sterke overheid, die over zijn burgers waakt, maar het mag niets kosten.

Verschillen tussen rijk en arm nemen alleen maar toe, net zoals de bonussen en de gebitsproblemen toenemen. Daar gaat nog wel af en toe zo’n frauderende hufter uit het financiële systeem het gevang in. Dat dan weer wel.

De idealen van het naoorlogse humanisme

Socrates, de Griekse filosoof, niet de Baziliaanse voetballer, kan gezien worden als de eerste humanist

Bas Heijne heeft meer boeken gelezen dan ik. Tis een echte schrijver. Zag hem laatst op televisie bij Het filosofisch kwartet, of was het kwintet? Vind ik hem toch onduidelijker, beetje zoekend formuleren enzo, al kijkt-ie er machtig scherpzinnig bij.

Heijne dus, ziet een botsing van verlichtingsdenken en anti-verlichtingsdenken, dat bestaat namelijk ook. Bij alle mooie idealen zijn we de wat gruiziger en conservatieve tegenspraak op gelijkheid, tolerantie, rechtvaardigheid en solidariteit vergeten. Het naoorlogse humanisme zelf ligt onder vuur volgens Heijne.

Bij het oud papier dus met al die verdragen voor de Rechten van de Mens? Vrijheid kan best een onsje minder, zegt de Partij voor de Vrijheid. Vrijheid het belangrijkste ideaal dus van, juist, de Verlichting.

Als alles afgemeten wordt aan de hand van verstand, rede en economie komen de ongrijpbare gevoelens en gedragingen van mensen in het gedrang. En Heijne heeft oog voor de schaduwkant van de mens in de kudde.

Speelveld of trapveld

Maar die spanning tussen redelijkheid en de vage, wat machteloze onvrede van de kudde heeft een nieuw speelveld voor populisten geopend. Ze maken slim gebruik van de media en roepen allemaal ogenschijnlijk duidelijke, vaak tegenstrijdige dingen. De overheid en links hebben het allemaal gedaan. Bij mensen die enkel in hun belevingswereld willen vertoeven, gaat het erin als koek. Vinden ze leuk.

“Ingrid kom kijken, Geert is weer bezig,” roept Henk naar de keuken. Hij durft het toch maar te zeggen, zegt wat ik altijd al heb gedacht, heeft helemaal gelijk. Tuurlijk doodstraf, waarom niet?

Dus blaft Wilde Geert nu en dan strategisch wat in de radio, de televisie, stuurt een twittertje. En dan gaan ze godbetert ook nog ideologisch aan de slag. Wat zegt dus hondenfluisteraar Martin Bosma, dat Hitler (nog zo’n verlosser, u weet wel) een socialist was, dus links, en alles wat slecht is, is links. En de PvdA, man, die is toch een potje links. Slappe thee met Job.

Daar sta je dan als hoogopgeleide smous, in 2006 bijna wereldburgemeester van het jaar, ‘Europese held van 2005’ (Time Magazine), met meerdere veren-in-je-kont dus, nette vent ook, maar wel met een bek vol tanden. Dat moet je dan horen van een partij van wie de weinig democratische baas regelmatig met de pet rondgaat bij joodse clubjes omdat ze bij de PVV zo fijn tegen De Moslims zijn. O nee, tegen De Islam. Best ingewikkeld.

Trouwens. Dat van dat verbod op onverdoofd, ritueel slachten, ook voor joden, is dan weer niet zo gelukkig afgestemd binnen de PVV. Zou Geert nou minder centjes hebben opgehaald bij die zionistische korfbalverenigingen?

Dank in ieder geval, Bas Heijne, voor een herkenbaar, confronterend en soms ook ontroerend boek. Ik ga het proberen, bidden tot die onbekende god.