Erwin Vogelaar op donderdag. Beeld: Paul Veer.

De mensen van christelijke ontwikkelaar Lightside Games hebben een nieuwe manier gevonden om de verhalen van hun geloof met mensen te delen. Of is het juist om er geld aan te verdienen? Op Facebook is nu namelijk hun Journey of Jesus: The Calling te spelen, nadat ze eerder al Journey of Moses uitgebracht hadden.

Er is natuurlijk niets mis met het interactief maken van je religieuze verhalen, om zo gelovigen hun religie op een andere manier te kunnen laten beleven, of eventueel nieuwe mensen te bereiken. Journey of Jesus lijkt dit te doen door het verhaal van Jezus te volgen, inclusief muziek van Enya en zo nu en dan ingesproken stemmen.

FaithVille

Een hele productie, maar dat is ook niet voor niets. Achter de Amerikaanse blanke Jezus en zijn altijd lachende vrienden schuilt namelijk een doodnormale Facebook-game in de zin dat het net zo goed van de duivel Zynga had kunnen komen. Klik hier vijf keer om hout te verzamelen, klik hier drie keer om het hout uit te geven, verzamel de muntjes die je daar van krijgt, klik hier…oh, je energie is op.

Want voordat je bij Jezus kunt komen, moet je eerst bosjes weghakken, planten water geven of ruzies oplossen. Staat er een vrouw voor de enige ingang waar je doorheen moet, dan moet je eerst vijf bloemen verzamelen zodat ze wegloopt. Elke actie kost een energiepunt, en die energiepunten zullen opraken. Dan moet je lang wachten totdat je weer wat kunt doen, of je kunt natuurlijk betalen. En zo heeft het spel, zoals een succesvolle Facebookgame betaamt, wel meer truukjes om je van je te dikke beurs af te helpen.

Spam

En natuurlijk kan het spel het ook niet laten om van alles op je timeline te plaatsen, wanneer je bijvoorbeeld weer een hoger level hebt bereikt. Je vrienden, die niet slim genoeg zijn om dergelijke gameupdates uit te schakelen, zullen je extra dankbaar zijn voor de mogelijkheid om vanuit de game bijbelteksten te spammen. Verspreid het woord met een druk op de knop.

Het is erg, maar ook verrekte slim. Zeker in Amerika zullen er talloze ouders zijn die hun kinderen dit laten spelen, omdat ze niet in aanraking mogen komen met enge zaken als geweld, occulte dingen, fantasie of.. evolutie. En dan staat daar opeens een blauwogige Jezus met zijn armen wijd en een startknop ernaast. Hoe kun je daar nou nee op zeggen.

Gillian de Nooijer op zaterdag. Beeld: Paul Veer.

Afgelopen week kwam Minecraft uit op de Xbox 360. Een prima conversie, lees de recensie maar voor de details. Wanneer men het over Minecraft heeft, gaat het vooral over de invloed die je als speler hebt op de wereld. Ieder steentje is te verwijderen en ieder gat weer op te vullen met een blokje naar eigen keuze. Zo creëer je een denkbeeldig huisje of kasteel.

Trots laat men elkaar de fantastische creaties zien waar honderden uren in zijn gestoken. Het is een unieke vorm van gameplay, waar alleen de bouw modus van The Sims zich nog een beetje mee kan vergelijken. Naast de gameplay zit er nog een uniek element in: wanneer je The Sims speelt, zien de huizen er realistisch uit. Een huis in Minecraft is echter niet meer dan een berg blokjes met een ander patroontje.

Uiteraard werkt ieder spel zo, alles bestaat uit pixels. Alleen je merkt dat steeds minder in 3D games. De bouwstenen worden scherper, ronder, geschaduwd, gebloomed en getesselate. Maar Minecraft doet weer denken aan vroeger, dat je in je hersenen realistische objecten zat te maken van een hoopje pixels. En dat is helemaal niet erg. Sterker nog, ik vind het juist mooi om te zien voor de afwisseling.

Uiteraard zijn de giga pixels nog terug te vinden in 2D spellen. Maar dat voelt toch anders. Daar is het meer een designkeuze, pixelart van een hoge resolutie. Pixelart is meer een variant op de tekenfilm-stijl, dan een poging tot realisme met beperkte technische middelen. Wat ik juist zo mooi vind aan Minecraft is dat het een levende 3D wereld is, uitgedrukt in beperkende grote vierkante blokken.

Een game wordt anno 2012 altijd ontworpen in een van deze twee stijlen: realistisch 3D of cartoony 3D (zowel de Blizzard-stijl als cel-shaded). Minecraft lijkt hier als enige van af te wijken met ‘pixellated 3D’. Ik hoop dat meer ontwerpers het eens oppakken. Het lijkt mij wel eens leuk om een shooter of rpg te spelen in zo’n wereld als Minecraft. Of doe eens gek, een film-noir of adventure game. Een unieke ervaring, een uitdaging voor ontwerpers en een frisse wind waar ik in ieder geval naar uitkijk.

Niels ’t Hooft, Menno Schellekens en gamedeveloper Thijmen Bink (Digital Dreams) spraken gisteravond met het aanwezige publiek over The Witcher 2. Het gesprek duurt 1 uur en 19 minuten, en is mede mogelijk gemaakt door Dutch Game Garden en Claynote.

• Abonneer je op onze podcasts via RSS of via iTunes.
• Download deze aflevering los (31 MB) of luister in je browser.

De volgende Gameclub gaat over Fez, donderdag 31 mei vanaf 20.00 uur in de Dutch Game Garden in Utrecht. Kom langs of luister live! Meer info op de Gameclub-pagina.

Rogier Kahlmann op vrijdag. Beeld: Paul Veer.

Een van de belangrijkste taken van een goede gamejournalist is een beetje leuk schrijven je lezers laten weten dat je iets hebt wat zij nog niet hebben.

Twitter is daarvoor de makkelijkste manier. “Max Payne is binnen! Nu lekker ermee aan de slag!! #lovemyjob”, is zo’n voorbeeldtweet.

Deze mededelingen overstijgen de functie van nutteloze update over een minstens zo nutteloos bestaan. Wie goed kijkt ziet dat in de subtekst een hiërarchie afgedwongen wordt - een machtsverhouding herbevestigd. Ik heb iets wat jij niet hebt. Ik ben een leider, jij een volger.

Tot voor kort was ik er vatbaar voor. Toen ik mezelf buiten de cirkel waande zoog ik die non-informatie op. Er werd niets verteld over de spellen die zij net binnen hadden en gingen spelen, maar dat maakte niet uit. Het hielp mij een romantisch beeld van de gamejournalist in stand te houden. Met ogen gesloten stelde ik mij het kantoor van de Power Unlimited voor.

Jongens schrijven en jongens gamen. Het geluid van toetsenborden verweeft met dat van computerspellen. De bel gaat. De schrijvers kijken op van hun scherm, de gamers drukken op pauze. Iedereen kijkt voor een paar seconden naar elkaar. “Post!”, roepen ze allen en stormen naar beneden, daar waar voor de voordeur twee busjes van de TNT geparkeerd staan. De laadkleppen gaan open. Mensen die niet zo fortuinlijk zijn om in ‘de industrie’ te mogen werken drommen samen. Jaloerse koeriers worden aan de kant geduwd terwijl de redactie naar de busjes rent. Busjes waar een gouden gloed uit lijkt te komen.

Binnenin scheuren ze kartonnen dozen open. Piepschuimkorrels dwarrelen in slow-motion door de ruimte. Jan kijkt haast verliefd naar Jurjen die de nieuwste Zelda uitpakt. Jurjen kijkt verliefd terug wanneer hij ziet dat Jan Assassin’s Creed vasthoudt. Iedereen lacht gelukzalig terwijl ze met tassen de busjes verlaten. Vlak voordat ze naar binnen gaan pakken ze allen hun telefoontjes, tweeten dat ze iets iets nieuws hebben, en gaan naar binnen. Tot diep in de nacht knippert het licht van televisies door hun ramen en de klappen en schoten van geluk zijn nog stratenver hoorbaar. Voordat het laatste licht van een beeldscherm uitdooft horen we iemand nog verzuchten: I love my job.

Nu ikzelf spelletjes een paar dagen eerder heb, is die fantasie voorgoed verpest. De realiteit is dat pakketjes onvoorzichtig door brievenbussen geduwd worden door ongeïnteresseerde postbodes. Daarna zit ik alleen, en op klaarlichte dag, op de bank iets herkenbaars te spelen. En of het nou een tof spel is of niet; het feit dat ik hem enkele dagen eerder binnen had, heeft daar helemaal niets mee te maken. Het enige belangrijke aan ‘iets eerder hebben’ is kennelijk dat je je volgers dat laat weten. En, al hoef je het zelf niet te geloven, dat je hierdoor van je baan houdt.

Stefan Popa op zondag.
Beeld: Paul Veer.

Er zijn maar heel weinig games die ik dubbel heb. Volgens mij heb ik barweinig overlappingen in mijn collectie. Eenzelfde Harry Potter-spel voor de Wii en Playstation 3, misschien. Maar die heb ik omdat de uitgever mij daarmee opzadelde. Ik vind het namelijk zonde van mijn verzameling om twee dezelfde hoesjes te bezitten. Toch snakte ik naar een voetbalgame toen mijn Playstation 3 overleed en ik inzag dat ik geen nieuwe ging aanschaffen. Dus ik liep naar de speelgoedzaak van Bart om Fifa 12 te kopen voor de Xbox 360.

Een uurtje later kwam ik thuis met de nieuwe Pro Evolution Soccer. Zelfs als ex-PESser zat ik eigenlijk niet te wachten op de nieuwste voetbalgame van Japanse makelij. De serie blijft tijdens deze generatie consoles hopeloos achter. Toch heb ik de game gekocht, omdat ik Fifa al had voor de Playstation. En ik heb werkelijk geen moment spijt gehad van mijn aanschaf.

Wow-factor

Nog steeds is PES 2012 hopeloos knullig en ogen de animaties alsof poppenspelers een voetbalwedstrijd simuleren, maar wat is deze game genadeloos leuk! De game is moeilijker en ontoegankelijker dan zijn eeuwige concurrent. Ja, dat is een dik pluspunt. Ik zit er weer helemaal in. De eerste potjes knal je elke bal ruim over, omdat je de voorzetknop beroerde in plaats van de schietknop – jarenlange Fifa-indoctrinatie hè? –, maar het eerste doelpunt dat ik maakte, was meteen een juweeltje.

Dat is na al die jaren Fifa dus niet veranderd: elke goal mag er wezen in PES. Dat is raar. Zelfs de meest lelijke intikkertjes geven mij als speler voldoening. Dat gevoel heb ik niet als ik Fifa speel. Konami heeft dat wel in hun voetbalgame gekregen. Elke goal peutert een ‘wow’ los bij mij. Als het een doelpunt voor mijn team is, natuurlijk.

Sociaal

De wow-factor is een belangrijke, maar niet dé belangrijkste factor waarom PES eigenlijk leuker is. Fifa speelde ik alleen nog maar online en dat doe ik tegenwoordig ook met Pro Evolution Soccer. Eerstgenoemde speelde ik de laatste tijd plichtsmatig, altijd met samengeknepen billen als ik 5-2 voorstond, omdat ik bang was dat de verbinding ‘plotseling’ weg zou vallen. Bij PES verlies ik net zo vaak als ik win (oké: vaker), maar de sfeer is gemoedelijker. Dat komt voornamelijk omdat je met een simpele knoppencombinatie voorgeprogrammeerde zinnetjes naar elkaar kunt sturen.

Dus als ik mis, stuurt de tegenstander mij een ‘die bal heb ik goed verdedigd’-bericht. Of als ik scoor, zegt hij dat het een mooi doelpunt is. Of dat hij mij wel terugpakt. Dat is een andere reactie dan een uitgetrokken stekker. Het maakt PES tot een veel completere en leukere beleving. Ondanks dat er soms types zijn die tienmaal achter elkaar ‘goal!’ naar mij sturen als ze de 4-0 intikken. Maar dat zij waarschijnlijk Fifa-spelers die hun game hebben verloren aan hun kapotte Playstation en daarom PES oppakken…

Halsreikend werd er naar uitgekeken door miljoenen fans over de hele wereld; Diablo III was eindelijk daar! Blizzard organiseerde zelf launch events in elf verschillende wereldsteden, waaronder Parijs en Berlijn. Maar daar bleef het natuurlijk niet bij; talloze winkels gingen ook elders in Europa om middernacht open, om zo de horde Diablo-fans van hun langverwachte game te voorzien. Een van die feestelijke bijeenkomsten vond plaats in Skopje, de grijze hoofdstad van Macedonië, waar gamen voor velen de uitweg vormt in een verder kleurloos bestaan. Een verslag van een buitenstaander.

Gamen achter het ijzeren gordijn

Gamen en het Oostblok. Inderdaad, het is niet de meest exotische combinatie. De eerste gedachten die het oproept zijn onlosmakelijk verbonden met foute websites die illegale gamecodes aanbieden en virussen die hardnekkiger zijn dan ‘onze’ Transatlantische varianten. Gedurende mijn verblijf in Macedonië ben ik keer op keer gestuit op de cyberangst die er heerst voor deze regio. Zo zijn tal van internationale websites, waaronder zelfs die van de DigiD, hier veelal geblokkeerd uit angst voor frauduleuze activiteiten, en zijn er problemen met Amerikaanse browser games waarbij het hele Balkan-netwerk geflagged lijkt te zijn. Onze achterdocht kent geen grenzen, maar het deert de normale gamer hier weinig; private servers en andere twijfelachtige alternatieven liggen voor het oprapen, en bieden nagenoeg dezelfde ervaring. Ook in het geval van Diablo III is dat de harde realiteit, maar daar viel maandagavond weinig van te merken, aangezien de belangstelling voor de lancering voor Macedonische standaarden enorm was.

Een gamende pornoster

De meeste zielen die op de lancering van Diablo III in Skopje afkwamen leken niet gebukt te gaan onder die grijze sluier die wij affiliëren met landen als deze. Het evenement werd gehouden onder het grootste winkelcentrum van de stad, in een kelder bij de lokale gameboer, waar een provisorisch podium diende als verzamelpunt. Het publiek bestond uit een bont gezelschap van veelal in het zwart geklede gamers, aardig bebaard, maar bovenal buitengewoon vrolijk van aard. Ik had ze allemaal nog niet eerder gezien en had van te voren ook wel getwijfeld aan hun bestaan. De mensen die je hier op straat ziet, in het centrum, zijn geen goede weerspiegeling van het land, aangezien het vooral de rijken zijn die zich het kunnen veroorloven om daar te paraderen.

De meeste gamers die ik sprak hadden al meer dan tien jaar gewacht op dit moment, en konden amper geloven dat het vandaag eindelijk zo ver was. Een penetrante lucht verspreidde zich al na een minuut of tien, maar dat leek de massa weinig te deren. Nagelbijtend keek men naar de klok, wachtende op wat komen zou. Twee smakelijk geklede Slavische dames, vanzelfsprekend journalisten voor de lokale televisie, hielden het niet vol tot aan middernacht, en wisten niet hoe snel ze weg moesten komen, klaarblijkelijk verrast door een zweterige bijeenkomst als deze. In een hoek naast het podium stond een van de grootste pornosterren van Macedonië, in een pak dat Gerard Joling niet zou misstaan, klaar staande om zijn nachtelijke escapades in te ruilen voor de sereniteit van het beeldscherm. Een bont gezelschap, inderdaad.

Een paar gamers maakten nog snel Battle Tags aan zodat ze om middernacht direct in konden loggen. Jammer genoeg bleken de servers niet bestand tegen de massale belangstelling.

Tijdens het wachten viel mijn blik op het prijskaartje van de game. 3690 denar, omgerekend net wat meer dan €60. Dat is voor westerlingen een aardig bedrag, maar voor Macedoniër is het een klein fortuin. In een land waar de overgrote meerderheid van de bevolking rond de 250 euro per maand verdient, en waar ook meer dan een op de drie werkloos is, is een videogame een bijna niet te betalen luxe. Toch deerde dat het publiek weinig; iedereen legde al maanden geld opzij, en aangezien de game al in 2008 werd aangekondigd, was daar meer dan genoeg tijd voor. Nooit gedacht dat het kopen van een videogame een heroïsche daad kon zijn.

Hijgerig

Een kleine drie kwartier voor twaalven kwam de presentator, een markant figuur met meer haar op zijn kin dan op zijn kruin, het podium op voor de Blizzard Trivia. Het gepeupel baande zich een weg naar voren, om zo meer kans te maken om geselecteerd te worden. De prijzen logen er dan ook niet om; we spreken over een paar authenticators, een muismat en veel te grote T-shirts waarop de vijf Diablo III classes stonden afgebeeld. Ik wist een T-shirt te bemachtigen (Witch Doctor!), kreeg nog een spervuur aan vragen over me heen (“What on earth are you doing here in Macedonia?”) en verliet even later het podiumpje, om me weer te minglen in de hijgerige massa.

De prijzen waren misschien wat karig, maar dat weerhield men niet er van om vol overgave mee te doen aan de trivia.

Een minuut voor het einde werd het pronkstuk verloot, een Collector’s Edition. De presentator gooide op klungelige wijze de lootjes van de pre-orders de lucht in, ving een van de honderden lootjes op, en onthulde daarna de naam van de winnaar. Deze werd onthaald op het podium als een superheld, met de bijbehorende bombastische muziek. Omstanders hoorde ik al in het Macedonisch een beetje cynisch mompelen dat het doorgestoken kaart betrof; zoals wel vaker in deze regio worden wedstrijden niet altijd even eerlijk gespeeld, en toegegeven, de winnaar was wel heel erg snel op het podium. Het kritische geluid was echter al snel verdwenen toen tien seconden later de deuren van de winkel opengingen en de horde dan eindelijk in bezit kreeg waarvoor het gekomen was.

Een kwartiertje later was er alleen nog doodse stilte. Een Turkse bewaker liep parmantig door het verlaten winkelcentrum. Hij kruiste een tiener, ongeveer 16 jaar oud, die langs de gesloten boetieks van Dior en Breitling wandelde, een kopie van Diablo III in zijn handen dragend. De bewaker keek naar hem met een greintje dedain, maar dat maakte de jongen niets uit. Onverstoord liep hij naar buiten, de nacht in, ongetwijfeld om de komende tijd in een andere wereld te verblijven. Een kleurrijkere, doch duivelse wereld, ver verwijderd van de grauwe Macedonische realiteit. Ik hoop hem daar ooit weer eens tegen te komen.

Robert August de Meijer op woensdag. Beeld: Paul Veer.

De geschiedenis van computerspellen kan je misschien samenvatten als de zoektocht naar interessante manieren om dingen te verplaatsen op een scherm. Niet elk spel doet dit, maar zo’n beetje alle toptitels draaien hierom. Aangezien spellen interessant zijn vanwege de keuzes die zij bieden, ligt het voor de hand om te concluderen dat spellen die keuzes bieden over hoe je dingen kunt verplaatsen de leukste spellen zijn. Ik vind dat in praktijk aardig kloppen. Wanneer ik een spel leuk vind, kan ik er vaak erachter komen waarom, door na te gaan hoe het spel keuzes biedt aan mijn manier van beweging. Één zo’n keuze is de renknop. Het is een geweldig concept, maar ik denk dat ik er meer uitgehaald kan worden door designers. Ik introduceer het begrip, de hyper-renknop, wat een manier is om het spel uitdagender te maken door te schakelen naar naar hogere snelheden.

Risk / Reward

Wanneer worden keuzes in spellen interessant? Wanneer er een risico is met een beloning. Een goed voorbeeld hiervan zijn de Tower Defense spellen. Je kunt de snelheid van je tegenstanders verhogen, wat risicovol is. Toch is dit het overwegen waard, want het levert meer punten op. Wil je beter worden in het spel, zul je goed na moeten denken over hoe snel je de tegenstander maakt. Dit geldt helaas niet altijd voor spellen die de “keuze” bieden om je eigen karakter sneller te laten gaan. Hoe hard je de analoge stick indrukt, je bent niet op een snelheid waarbij er sprake is van risico. Stel je voor dat er een renknop was die je zo snel maakte, dat het spel moeilijker werd. Natuurlijk gebruik je die wanneer de kust veilig is. Maar vaak zal je je afvragen of de kust veilig genoeg is. Elk moment voel je de spanning om misschien sneller te gaan. Sneller richting succes of sneller richting de dood. Wat wordt het nu? Wat wordt dadelijk na de volgende bocht?

F-Zero GX heeft een boost die je sneller maakt. Het gebruik levert ook schade en maakt het moeilijker om te sturen

Elk moment een waagstuk

Osmos is een spel dat dit idee goed uitwerkt. Door op de knop te rammen ga je heel hard, maar je raakt daarmee je controle kwijt. Je wil dat risico liever niet, maar je wil wel vlot vooruit om te zorgen dat je snel genoeg bent om de kleinere balletjes te pakken voordat zij te groot worden. Elk moment van het spel ben je bezig met keuzes maken tussen veilig en gewaagd spelen. Dit waagstuk zou ook kunnen met bijvoorbeeld platform spellen: een renknop waarbij je zo hard gaat (hyper), dat het moeilijk wordt om sprongen goed in te schatten. Maar hoe sneller je gaat, hoe beter je het doet, want je speelt het level eerder uit. Zo kan je makkelijk elk platform spel leuker maken voor speedruns.

Hyper worden in allerlei spellen

Voor een heleboel soorten spellen kan je een hyper-renknop verzinnen. Bij Space Invaders zou je het schip harder laten gaan terwijl je de knop ingedrukt hebt, maar dan komen de invaders ook sneller naar beneden. Met Pac-Man bewegen de geesten sneller. In schietspellen kan je bijvoorbeeld een sprint invoeren waarbij je even twee seconden je geweer niet kunt gebruiken: de speler zal elk moment zich afvragen of het veilig is om zo’n snelle sprint te maken. Geef Samus Aran een dash die levenspunten kost: elke saaie gang die je meerdere keren hebt doorlopen wordt nu een onderdeel van een grote uitdaging. Geef units in een RTS de mogelijkheid om vlugger over het terrein te verplaatsen ten koste van resources.

Geef spellen, zoals RPGs of Click & Carry avonturen, die met een hypersuper ren-knop niet moeilijker worden er toch één. Dan kunnen spelers sneller door saaie stukken.

Goede en slechte voorbeelden

Een paar andere voorbeelden: sommige sluipspellen doen dit zonder zo’n knop, maar het principe is hetzelfde. Wanneer je harder gaat lopen, maak je meer lawaai en dus is de kans groter dat je gezien wordt. Dat zijn altijd spannende momenten want je bent voortdurend een keuze aan het maken tussen twee mogelijkheden. Katamari Damacy heeft al een hyper renknop (door de analoogstokken heen en weer te slaan, schiet je ineens als een gek vooruit), maar die is misschien te snel. Je kunt nauwelijks sturen en je vliegt over objecten heen, dus je gebruikt het alleen wanneer je een lange afstand moet afleggen. Er is in zo’n geval nauwelijks sprake van een keuze.

Hoe je een hyper renknop maakt

Een hyper renknop is makkelijk om te verzinnen. Verzin eerst een beloning voor harder gaan. Je kunt het eventueel daarbij laten, want elk spel vraagt al om zo snel mogelijk uitgespeeld te worden, maar je kunt ook andere beloningen verzinnen (zoals punten). Een risico verzinnen is ook makkelijk: ga na wat de speler niet wil en zorg dat de hyper-renknop de kans vergroot dat zoiets gebeurt. Nog één laatste voorbeeld: je kunt zo’n knop hebben in een beat-em-up, waarbij je sneller klappen uitdeelt tijdens het ingedrukt houden. Maar aangezien het jouw taak is om zo weinig mogelijk schade te lijden, kan je de knop instellen dat terwijl die bezig is, de speler twee keer zoveel schade krijgt. Of dat je niet kunt blokkeren / wegrollen. Of het kost je simpelweg leven om in deze hyper-modus te gaan. Ik denk dat een heleboel spellen een stukje uitdagender kunnen worden door zo’n keuze te bieden aan spelers.

Donderdag is voor de vierde keer de Bashers Gameclub: een uur lang praten over een interessante game met deskundigen en publiek. Dit keer: The Witcher 2, de fantasy-RPG voor pc en Xbox 360 van Poolse makelij, met gamedeveloper Thijmen Bink (Digital Dreams) als speciale gast.

Er is nog ruimte, dus kom ook! De Gameclub vindt plaats in de Dutch Game Garden in Utrecht. De deuren openen om 19.30, stipt om 20.00 uur beginnen we. Geef je op via Facebook of lees meer op de Gameclub-pagina. Kun je er niet bij zijn, stem dan af (en chat mee) op de livestream via Ustream. En anders kun je vrijdag altijd nog de podcast downloaden.

Sinds enkele maanden is het mogelijk lid te worden van studentenvereniging H.S.C. Mercurius uit de BNN serie ‘Feuten’. Als lid kon je vervolgens naar borrels en uiteindelijk het zogeheten ‘Grootsch Feest’, dat volgens De Telegraaf volledig uit de hand liep, inlcusief Hitlergroet, Nazi praktijken en een onderzoek door de politie. Vervolgens doet de halve Nederlandse pers uitstekend zijn werk en schrijft zonder al te veel onderzoek te doen of vragen te stellen kwaliteitskrant De Telegraaf na. Een relletje is geboren.

Spijtig voor organisator Spektor Storytelling, dat zich toespitst op verhalen vertellen op een transmediale wijze. Hoewel uiteindelijk bleek dat alle commotie was ontstaan door één gast die te veel gedronken had en zich bemoeide met de ontgroeningen die deel waren van het feest, was de schade al gedaan. Slechte publiciteit is ook publiciteit zou je kunnen zeggen, maar voor een project wat bedoeld was om de kracht van transmediale storytelling te laten zien gaat dat niet op. Ontwerpstudio’s als Spektor die zich bezighouden met transmedia en in het verlengde daarvan met Alternate Reality Games zijn er niet veel in Nederland. En hoewel H.S.C. Mercurius weinig echte game elementen bevatte volgde ik de ontwikkelingen met interesse.

Een van de eerste ARGs, voor Nokia, was van Nederlandse makelij. Desondanks is het genre in Nederland nog klein. Nokia werkt nog steeds met ARGs als marketing tool, zoals bij de game Conspiracy for Good, waarvan deze foto is.

Transmedia in Kikkerland

De media berichtgeving over eerder genoemd feest deden me namelijk denken aan de reacties op een eerder Nederlands experiment met transmedia, het door de VPRO geproduceerde Take 10. Hoewel er toen geen verontwaardigde krantenberichten verschenen kenmerkten de reacties op de blog van de VPRO en op straat zich door onbegrip en afkeuring inclusief een aangifte bij de politie. In het geval van Take 10 ging de meeste commotie om enkele live events die deel waren van hun alternate reality experiment. Deze events, die zich afspeelden in Amsterdam en waarbij onder andere zeer realistische zombies werden neergezet die lichamen opaten, werden door velen onsmakelijk en zelfs gevaarlijk gevonden. Anders dan bij het H.S.C. Mercurius feest ging het hier niet om een incident maar om een door de makers bedoeld en bedacht voorval dat verkeerd viel bij een groot deel van het publiek.

Still uit de berichtgeving van regiozender AT5 over een live event van Take 10.

Toch is er een lijn te trekken tussen de twee gebeurtenissen. In beide gevallen gaat het om verontwaardiging over iets wat in een gemaakte realiteit plaats vind. De vereniging Mercurius en de zombieuitbraak van Take 10 zijn beide niet echt. De mensen die meespelen doen alsof en houden zo de ‘suspension of disbelief’ op. En net als veel traditionele ARGs doen deze projecten hun best realistisch over te komen zodat het voor de spelers zo makkelijk mogelijk is dit te doen. En in beide gevallen gaat het om alternate reality projecten in Nederland.

Is Nederland te klein voor ARGs?

Het lijkt er op dat er onevenredig veel verontwaardiging ontstaat over dergelijke projecten in Nederland. Ik ben redelijk op de hoogte van de ontwikkelingen in de transmedia werelden en ken geen vergelijkbare incidenten in het buitenland. Zo is er het voorbeeld van de ARG ‘I love Bees’ in Amerika waar een speler voor een opdracht in de game naar een telefooncel afreisde in een gebied dat elk moment getroffen kon worden door orkaan Katrina. Waar in Nederland de media niet genoeg superlatieven hadden kunnen vinden, schreven in Amerika zelfs de lokale kranten er niet over. Zijn we in Nederland dan overdreven conservatief en snel op de tenen getrapt wanneer het om nieuwe media gaat? Misschien. Er is ook een andere kant. Zoals ik al eerder zei gebeurt er in Nederland nog niet veel op het gebied van ARGs. Dat dan nota bene de eerste productie voor een publieke omroep zo erg de controverse opzoekt getuigd van durf, maar ook van een zekere mate van roekeloosheid.

Enkele van de reacties op de weblog van de VPRO.

Bovendien is er een terechte vraag van verantwoordelijkheid. Zoals een van de lezers van de VPRO weblog opmerkt had hun live event uit de hand kunnen lopen. Wat als iemand echt had gelooft dat de zombie apocalypse gekomen was en een acteur had aangevallen? Wiens schuld was dat geweest? Als je een game maakt die zo dicht op de realiteit zit en het gaat fout, ligt dat dan aan jou als gamedesigner? In het geval van Mercurius geven de media hun antwoord; ja. Bij Take 10 zou ik het daar mee eens zijn. Als game designer, zeker van een pervasive game, moet je nadenken over de signalen en de taal die je communiceert. Naar je spelers, maar ook naar voorbijgangers, als je op straat werkt. In het geval van Mercurius oordeel ik anders. Niet omdat het incident niet door hun ontwerpers bedacht was, want als je zo’n game maakt ontwerp je de kaders en ben je er tot op zekere hoogte verantwoordelijk voor te zorgen dat spelers binnen die kaders blijven. Ik acht Spektor voornamelijk onschuldig omdat het een besloten feest was, waarvoor je een kaartje kocht om binnen te komen. Laat me uitleggen waarom dat een wereld van verschil maakt.

Gametheorie in een notendop

De spelers van een spel bevinden zich in een zogeheten ‘magic circle’. Deze term, bedacht door de Nederlandse historicus Johan Huizinga, staat voor de afgesloten ruimte waarbinnen een game zich afspeelt, zowel in tijd en plaats, als in sociale context en regels. Dit betekent dat acties binnen een spel een andere betekenis kunnen hebben dan daarbuiten. Een makkelijk voorbeeld is boksen, waarbij je de tegenstander mag slaan. Doe je dit buiten de magic circle van dat spel en sla je je tegenstander in zijn kleedkamer dan wordt je opgepakt of op zijn minst geschorst. In de ring betekent een stoot iets anders dan daarbuiten.

Die magic circle is er ook bij ARGs. De spelers van een spel stappen die cirkel binnen en accepteren de wereld en de regels die daarbij horen. In het geval van de H.S.C. Mercurius game accepteren ze dat ze ontgroend moeten worden als ze nog geen lid zijn. Ze accepteren het corporale gedrag en doen hier aan mee vanaf het moment dat ze een kaartje kopen en het feest terrein oplopen. Ze weten dat het niet echt is, maar spelen het spel en doen alsof. In die zin zou een belediging richting een van de ‘feuten’ geaccepteerd worden door die persoon omdat deze zich in de magic circle van het spel bevind. Hij weet dat de belediging niet echt is maar slechts deel van het spel. In het geval van Take 10 echter probeert de ontwerper mensen in de magic circle van zijn game te dwingen, waar die magic circle vrijwillig betreden moet worden om te kunnen werken. Je komt de scene tegen op straat en hebt geen keuze er wel of niet deel van te zijn de magic circle te accepteren of niet.

Als je naar een feest in de stijl van Feuten gaat, moet je misschien ook bij jezelf nagaan of je daar wel tegen kan.

Binnen een goed opgezette magic circle is heel veel verdedigbaar als zijnde spel of nep en dus acceptabel, mits de cirkel zelf vrijwillig betreden wordt. Maar zoals we hier zien is zelfs die niet opgewassen tegen bepaalde zaken. Een Hitlergroet zal altijd een Hitlergroet blijven, zelfs in een spel, en verontwaardiging oproepen. Misschien stak de magic circle van de game toch niet goeg genoeg in elkaar. Misschien werd die niet duidelijk gecommuniceerd. Misschien was de bezoeker die aangifte heeft gedaan te snel op haar tenen getrapt. Hoe dan ook, nu de organisatie er niks mee te maken blijkt te hebben kan ik alleen maar stellen dat het spijtig is dat de meeste media ze niet de kans hebben geboden zich te distantieren van de acties van één gast. Ik ben bang dat dit toch het soort nieuws is wat men wilde publiceren over een feest van Mercurius, of het nou waar is of niet. Ondertussen wacht ik op het volgende relletje rond transmedia. Want grenzen zoeken is toch wel een beetje waar dit genre over gaat.

Wie Walter Isaacsons biografie van Steve Jobs heeft gelezen, weet dat de Apple-oprichter een eigengereide hufter was omdat hij werd afgestaan door zijn biologische ouders, en omdat zijn adoptie-ouders hem altijd het idee gaven dat hij uitzonderlijk was.

Jack Tramiel richtte ook een belangrijk computerbedrijf op, Commodore, en stond ook bekend als eigengereide hufter. Maar Tramiel werd geboren in Polen, overleefde Auschwitz, kwam als 19-jarige naar Amerika en bouwde zonder enige hulp een zakenimperium op: van typemachines repareren naar thuiscomputers fabriceren. Kijk, dán heb je een goeie reden.

Tramiel was de laatste die wist te sollen met Bill Gates: door keihard te onderhandelen kreeg hij voor een habbekrats het gebruiksrecht op Microsofts programmeertaal BASIC voor de Commodore PET. Hoewel het gebruikelijk was om voor ieder nieuw computermodel een nieuwe licentie te nemen, op een nieuwe versie van de software, maakte Tramiel jarenlang gebruik van dezelfde licentie. Voortaan sprak Gates zijn software-overeenkomsten per verkochte computer af, de constructie waarmee Microsoft en hij stinkend rijk werden.

Apple staat bekend als de grondlegger van de thuiscomputermarkt, maar Commodore verkocht meer. Van de VIC 20, maar vooral ook van de Commodore 64, met name doordat Tramiel de prijzen met harde hand laag hield. Wij maken computers “for the masses, not for the classes”, zei hij graag.

De Commodores hadden een rijke gamescene. Menig gameprogrammeur schreef er zijn eerste regels code op, zeker op het Europese vasteland. Bovendien was de NES, Nintendo’s invloedrijke spelcomputer uit de jaren tachtig, in feite een versimpelde C64-kloon.

Tramiel speelde dus een grote rol in de ontwikkeling van de videogame, en toen kocht hij ook nog eens de grondlegger van de moderne game-industrie, Atari. Inmiddels was hij zelf door zijn geldschieter uit Commodore gewerkt, naar verluid omdat het hem niet lukte om een competent directieteam samen te stellen. Het boek On the Edge van Brian Bagnall (heruitgegeven als Commodore: A Company On The Edge), dat de opkomst en ondergang van Commodore beschrijft, laat zien hoe hij – om zijn eigen positie te beschermen – steeds zwakke leiders aannam, om ze vervolgens weer te ontslaan.

Met de Atari ST, concurrent van Commodore’s Amiga, speelde hij in de tweede helft van de jaren tachtig nog een rol van belang, waarna hij met pensioen ging. Zijn zoon Sam Tramiel had later minder succes met spelcomputers als de Lynx en de Jaguar; Jack Tramiel kwam toen nog even terug om de boel te verkopen.

Jack Tramiel is 83 geworden, hij overleed vorige maand.

Next Level verschijnt wekelijks in nrc.next.

Stefan Popa op zondag.
Beeld: Paul Veer.

Exact tien jaar geleden reed ik met mijn ouders en zusje naar het zuiden van Europa. Via Duitsland, omdat daar vrienden van de familie wonen. Als puber zat ik daar niet op te wachten. Ik wilde de zon zien en pizza’s eten. Dus speelde ik mokkend op mijn doorzichtige Game Boy Advance, terwijl de Achterhoek overliep in het Noord-Rijnland-Westfalen. ‘Zijn we er bijna?’ Nee, we waren er nog lang niet en of ik wilde ophouden met mekkeren.

In je dromen ja. Dus ik wisselde Super Mario in voor een skateboardgame en liet mij door mijn vader chauffeuren naar een Duits stadje met steekvliegen. Twee dagen zouden we daar blijven! ‘Maar twee dagen’ volgens mijn ouders, maar ik vond er niets ‘maar’ aan. Totdat we daar eindelijk waren en we langs een gamewinkeltje liepen. Hij was nog maar net uit, maar daar stond ‘ie paars en vierkant trots te wezen: de Gamecube.

Ich liebe Deutschland

Plotsklaps hield ik van Duitsland. Ik wist alles van de Gamecube af, dankzij het eerste exemplaar van hét Nintendo-tijdschrift van Nederland. Op de cover van de n3 stond een getekende norse Mario, maar de binnenkant was fris en maakte me meteen verliefd op de nieuwe Nintendo die voor het eerst geen Nintendo heette. Dankzij het blad wist ik ook hoe duur de Gamecube was – te duur voor mijn tien jaar jongere ik – en het prijskaartje in de Duitse etalage correspondeerde niet met de Nederlandse prijskaartjes. Ik kon dus maar één ding doen…

Slijmen en zeuren. ‘Ik vind het heel leuk dat we in Duitsland zijn, ook al is het maar twee dagen’ en andere zinsneden. Ik moest immers een lening regelen bij mijn ouders om die Gamecube binnen te slepen. Wat had ik anders voor keuze? De gamewinkel had een prachtige actie met een game naar keuze, plus een extra controller en dat alles voor een belachelijke prijs. Ik zou heel lang meehelpen in de fabriek van mijn vader, beloofde ik. Diezelfde dag kon ik mijn kubus knuffelen.

Jarig

Laat ik het zo stellen: ik weet hoe vrouwen zich voelen met een nieuw paar schoenen. Dat gevoel van koopeuforie ebt weg zodra jongens mannen worden, want ik heb het nooit meer zo sterk gevoeld als destijds. Ik was in de zevende hemel. ‘Wat is hij mooi hè?’, vroeg ik aan mijn zusje. Ze zei ‘ja’, maar het interesseerde haar niet zo veel. Ik had een voetbalspelletje gekozen, omdat ik thuis al Luigi’s Mansion en de nieuwe Wave Race had liggen – gekocht van een handelaar op een markt, omdat ik wist dat ik hoe dan ook een paarse vriend wilde hebben. En toen begon de vakantie pas.

Daarom werd het natuurlijk ook een snertvakantie. Wat konden mij die pizza’s en zon schelen als er in Duitsland een Gamecube op mij wachtte? We zouden de console namelijk achterlaten en weer ophalen op de terugweg. Tot mijn verdriet duurde de weg terug nog drie weken. Drie! Ternauwernood overleefde ik de 21 dagen. Terug in Duitsland beloofde ik de paarse kubus om hem nooit meer los te laten. En eigenlijk heb ik dat ook nooit meer gedaan. Vorige week las ik dat de Gamecube tien jaar is geworden. Is het alweer zolang geleden? Van harte hoor. Tijd voor wangknijpen en anekdotes. Ik kan mij zijn geboorte nog goed herinneren…

Rogier Kahlmann op vrijdag. Beeld: Paul Veer.

Op feestjes praat men over van alles. Voetbal, politiek, bekende Nederlanders, pornografie, het milieu, een nieuwe auto, die vervelende baas of die lekkere buurvrouw. Afgelopen maanden heb ik een aantal feestjes bijgewoond waarbij alle bovenstaande onderwerpen de revue wel passeerden. Niemand had het echter over games, ook de mannen van mijn leeftijd niet.

In het begin dacht ik dat dat betekende dat niemand games speelde. Het tegenovergestelde bleek waar.

Ze praten er niet graag over kennelijk; proberen zich groot te houden. Stiekeme geeks met goede banen die probleemloos over porno en voetbal praten. Maar gamen? Ho maar. Als ze de kans krijgen zetten ze me zelfs te kakken tegenover het andere geslacht (‘Dit is Rogier. Hij schrijft voor een heel serieuze krant over videospelletjes’). Gooi er genoeg bier in, laat een controller semi-onopvallend slingeren en aanschouw! Geheid dat iemand, terwijl hij zijn stropdas losser maakt, tegen je zegt: “He, heb jij ook zo’n pleestation?” Ondanks de neerbuigende toon en de opzettelijk foute uitspraak, reageer ik er altijd positief op. Zoals onlangs weer het geval was. “Inderdaad, een pleestation. Heb je er zelf ook een?”, vroeg ik. Een beetje onzeker om zich heen kijkend antwoordde hij: “Ja, maar vast niet zo’n nieuwe.”

In mijn geval bleek dat, na wat doorvragen, hij ‘af en toe’ FIFA speelde. Gelukkig of spijtig voor hem had ik dat spel ook nog eens in huis. Alhoewel, het was FIFA Street. Met wat zachte dwang had ik hem en twee andere mannen gevonden om een potje virtueel straatvoetbal te spelen. Allen keken ze nog even schuldbewust naar hun vriendinnen voordat ik de controllers in hun handen duwde. Alsof ze ermee zeiden: ‘Sorry schat, ik doe Rogier - die gekke gamejournalist - alleen een plezier. Straks kom ik weer met je vriendinnen over je werk babbelen.’

Geheel in lijn van mijn verwachtingen lieten de mannen mij alle hoeken van het veld zien. Hun vingers gleden als breakdancers over de knopjes terwijl ze schreeuwden wanneer ze een goal maakte of net niet. Ik gaf mijn controller uiteindelijk aan een jongen die ongeduldig stond te kijken. “Hier, jij bent hier vast beter in dan ik.” Ik stond op, liet de gamende mannen voor wat ze waren en liep via de koelkast op hun vriendinnen af. Met een fles rosé en een biertje ter hand: “Hé, Marieke! Ik hoor net dat je een nieuwe baan hebt!”

We hebben al veel over Journey geschreven en gesproken, zoals in de recente Gameclub, en dan verschijnt er nóg een column over. Reden: het valt mij op dat ondanks dat er al zoveel over gezegd is, je toch door enkele opmerkingen weer heel anders naar zo’n spel van anderhalf uur kunt kijken. In deze Gamespot-video wordt de rol van religie in games besproken, en het laatste gedeelte gaat vooral over de rol van islam in games vanuit het oogpunt van een gamejournalist die tevens moslim is.

En hij zegt iets heel logisch, namelijk dat hij bij het zien van het hoofdpersonage uit Journey niet dacht aan een man, of een wezen, maar aan een vrouw. Dit omdat het gewaad wat hij/zij/het aan heeft heel veel weg heeft van een nikab. Je ziet enkel de ogen, die er ook nog eens oosters uitzien.

Hadj

Maar het gaat verder, want aan het eind van elk level gaat je personage op de grond zitten in een houding die doet denken aan hoe moslims bidden. En dan zijn er nog de Arabische thema’s qua sfeer en architectuur. Als ik dan verder kijk, met mijn beperkte kennis van de islam, kan ik mij ook voorstellen dat er een gelijkenis te vinden is in de reis naar de berg in Journey, en de hadj naar Mekka of nog concreter de Ka’aba.

De gamejournalist uit de video zegt hierdoor op een heel ander niveau van de game te genieten. Tijdens de Gameclub werd het boeddhisme aangehaald, en in mijn vorige column had ik het over het idee van reïncarnatie, maar door met islam in gedachte naar de game te kijken kun je het weer op een hele andere manier beleven, of Thatgamecompany dat nou zo bedacht heeft of niet.

Imago

Waar je christelijke symbolen of invloeden in opvallend veel games terug ziet, is dit met de islam duidelijk niet zo. Ergens ook wel logisch dat gamebedrijven zich er niet aan durven te wagen, uit angst voor de gevolgen. Uit LittleBigPlanet 2 is bijvoorbeeld een liedje op het laatste moment geschrapt, omdat er woorden uit de Koran in gebruikt werden en dat ergens bij iemand in het verkeerde keelgat schoot.

Niet dat het iets heeft uitgemaakt: moslims worden doorgaans op stereotype wijze geportretteerd in games. Als ze er al in voorkomen, zijn het vaak terroristen. Misschien ben ik te optimistisch als ik denk dat games mee kunnen werken om het onterecht slechte imago van Islam te verbeteren, maar ik hoop dat moslims hun religie er in ieder geval vaker op een positieve manier in gaan terugvinden, ook al is het maar door zoiets als een niet-stereotype personage.

Robert August de Meijer op woensdag. Beeld: Paul Veer.

Wanneer mensen aan mij vragen wat ik dan wél mooi vind aan computerspellen, vertel ik dat er momenten zijn in spellen die magisch zijn. Oftewel, momenten dat de speler iets betekenisvols uitvoert zonder dat het voor de hand ligt. De mooiste momenten in verhalen zijn ook magisch: het hoofdpersonage weet tóch een probleem te overwinnen, en vooral niet op een manier die de toeschouwer verwacht. Dit komt natuurlijk zelden voor in spellen: hoe kan een speler iets uitvoeren wat hij zelf niet verwacht? Dat klinkt nogal paradoxaal, maar er is een handvol spellen die het toch voor elkaar krijgt.

Proteus revisited

Ik was laatst in gesprek met Rami Ismail over Proteus. Hij vond het spel heel mooi, terwijl ik het nogal matig vond. Wat bleek, hij had iets bijzonders ontdekt. Ik had na drie keer spelen nog steeds het gevoel dat er iets ontbrak, dus ik liet het spelen door iemand anders. Zij vond het spel net zo matig als ik. Wat was er dan? Na uitleg van Ismail en het spel met succes uitspelen denk ik dat ik het nu weet. Je moet volgens mij langs stenen lopen lopen om lichtjes te verzamelen, die vervolgens op een bepaalde berg een werveling maken van lichten. Stap je daarin, dan komt er een portaal naar het volgende seizoen. Na de winter is het spel ‘uitgespeeld’. Ik vraag mij af hoeveel mensen hier ooit op komen.

ProTip: Er is ook winter

Je moet er maar op komen

Ik moet toegeven dat het veranderen van de seizoenen een mooi effect had. Niet alleen visueel, maar ook qua interactiviteit. Nu was er een reden voor mijn bestaan in het spel, dus kon ik waardevolle handelingen ondernemen. Helaas denk ik dat de meeste spelers dit nooit zullen doen, dus blijven hun acties loos. Het is nogal onduidelijk hoe je de ‘seizoensrituelen’ kan triggeren. Daarentegen denk ik dat als het spel deze handeling duidelijk had voorgeschoteld, het minder magisch zou overkomen. Toen ik op een gegeven moment doorhad hoe het spel werkte, ging ik op zoek naar de stenen en was ik doelgericht bezig. De magie verdween, en daarmee ook de schoonheid. Het spel is dus alleen mooi voor mensen die toevallig langs meerdere stenen lopen. Hoe kan een spel ervoor zorgen dat spelers toevallig bepaalde handelingen ondernemen?

Definitely maybe

De speler moet dus iets waardevols uitvoeren dat uit hemzelf komt. Als dat gedicteerd wordt door het spel, is er geen magie. Maar als het niet genoeg gedirigeerd wordt, is er maar een kleine kans dat de speler dat doet (denk bijvoorbeeld aan de dood van Lydia). Volgens mij is er géén ideale plek tussen die twee extremen, maar een spel kan wel in de buurt komen. Drie voorbeelden van spellen die dichtbij genoeg zijn om magisch over te komen, zal ik even omschrijven: Portal, Lifetime en Every Day the Same Dream. In deze spellen voer je een handeling uit die je als speler wilt doen, zonder dat het spel het al te duidelijk van je verwacht. Het effect is dat je als speler het gevoel hebt dat je iets bijzonders doet.

Dit is geen logische handeling. En toch weer wél.

This was a triumph

In Portal is er een moment waarop je een lift moet rijden richting een haard, en GLaDOS vertelt je dat jouw volgende taak (om bij de taart te komen) is om in vuur te springen. Dat hoeft blijkbaar niet, want als je goed om je heen kijkt, zie je dat er een plek is om een portaal te schieten en deze scène te overleven. Ik moet toegeven dat de meeste spelers meteen doorhadden dat het spel dit van ze eiste, maar het geeft een goed voorbeeld van hoe het mogelijk kan zijn om in een spel een magisch moment te maken: vraag je speler om iets te doen, maar geef hem de mogelijkheid om toch iets anders te doen. Zorg dat het andere toch waardevol is. Wij hebben allemaal wel eens een moment gehad waarop wij een andere tactiek wisten te vinden dan het spel voorstelde, en dat wij ons ‘geniaal’ voelden door dit te doen. Helaas gaat dit vaak buiten de ‘fictie’ van het spel, waarbij de speler afstand moet nemen en beseffen dat hij het programma aan het uitbuiten is. Dit maakt het verhaal minder sterk.

Dat verdient een bloemetje

In Lifetime kan je, maar hoef je niet, een bos bloemen op te pakken en te brengen naar het graf van je vrouw. Je kunt ze negeren en het spel gewoon uitspelen, maar de meeste spelers doen het toch. Waarom? Omdat zoiets binnen het verhaal van het spel waardevol is: het spel draait immers om de mensen die deel hebben uitgemaakt van je leven. Dit is een ander voorbeeld van hoe een spel de speler de kans biedt om een magisch moment te creëren. Het is zoiets als communiceren met elkaar in Journey. Het hoeft niet, maar omdat het zo waardevol is, doen spelers het.

Dit is geen logische handeling. En toch weer wél.

Together alone

Ten slotte Every Day the Same Dream. De wereld is grijs en kil. Elke dag moet je naar je werk. Wat je kunt doen is uit je auto stappen en het weiland in gaan. Daar kom je een koe tegen en kun je haar een aai geven. Oké, dit is eigenlijk een verplichte handeling om het spel uit te spelen, maar het is erg subtiel: er is geen hint dat je dit moet doen. Toch doet elke speler het, want het hele spel geeft de speler het verlangen om buiten die saaie werkelijkheid te stappen. Dat maakt het uitstapje waardevol. Zolang de speler het niet doet, wordt hij weer wakker en moet hij weer naar zijn werk gaan. De ontmoeting met de koe voelt alsof je een vriend hebt gevonden, iemand die je kan troosten. De regels van het spel en het verhaal vallen samen.

Proteus is nog steeds té abstract

Proteus lijkt enigszins op Every Day the Same Dream: zonder dat het spel uitleg geeft, moet de speler handelingen ondernemen die waardevol zijn, wil de speler het uitspelen. Het verschil zit in het aanwijzen van een doel. Every Day vertelt de speler dat er nog ‘vijf stappen’ zijn, dus weet de speler dat er nog iets gedaan moet worden. Proteus vertelt je helemaal niets, en daarom dacht ik dat het spel niet uit te spelen viel. Tevens zijn de regels nog te onduidelijk. Als ik in het spel handelingen kon uitvoeren om lichtballen te maken, die wat te maken hadden met de fictie van de wereld, zou ik uit mijzelf geprikkeld worden om ze te doen. Ik snap waarom Rami Proteus mooi vindt, maar ik kan van het spel niet verwachten dat anderen hetzelfde genot zullen beleven.

Harry Hol op dinsdag.
Beeld: Paul Veer.

Is het iemand wel eens opgevallen dat helden in games finaal in de maling worden genomen? Dit viel me eigenlijk al op toen ik Nemesis 2 speelde op de MSX, en de situatie is niet verbeterd.

Voor wie niet in de jaren tachtig is opgegroeid: Nemesis 2 was een ‘side scrolling shooter’, waarin je energieblokjes van neergeschoten vijanden verzamelde om betere wapens te activeren. Na een half uur spelen kon ik heel wat vernietigingstuig tegelijkertijd inzetten. Als ik tenminste niet dood ging. Doodgaan betekende het verlies van al je wapens.

Dit was niet het vreemde van het verhaal. Het vreemde was: als ik door de federatie van Goede Werelden op pad word gestuurd om een enorme buitenaardse overmacht te verslaan, waarom krijg ik dan niet meteen de allerbeste wapens mee?

Als deze simpele vraag eenmaal tot je bewustzijn doordringt, vallen je opeens overal dit soort belachelijke situaties op. Het is alsof je ineens de Matrix ziet.

Want: waarom krijg ik in een RPG (al dan niet online) de beste wapens en wapenrusting nadat ik het megamonster heb overwonnen? In de meeste van die spellen krijg je de beloning zelfs van dezelfde persoon die jou op pad stuurde om de draak/trol/PVV’er te verslaan!

Was het nou werkelijk heel veel moeite om mij dat glanzende superzwaard meteen mee te geven? Wat dacht ‘ie dan? Dat ik er met dat zwaard vandoor zou gaan, het zou verkopen en er bier en prostituees van zou betalen in ‘Ye Olde Tavern’ op de hoek?

Waarom krijg ik in Zelda van allerlei natuurgeesten, die toch echt claimen aan mijn kant te staan, de beste spullen pas als ik er zo veel moeite voor heb gedaan?

Stel je voor dat we dat met onze jongens en meiden in de krijgsmacht zouden doen?

‘Soldaat! Hier is een proppenschieter! Ga hiermee naar het front, dood de vijandelijke kolonel en áls je terugkomt, krijg je een Walther P5!’

En even later:

‘Okee, mannen! Jullie vijven vallen de vijandelijke basis aan om hun generaal te verslaan. Deze generaal zit in een enorm pantservoertuig. Als het jullie gelukt is om hem te doden dan mogen jullie dobbelen. Wie het hoogst gooit krijgt de raketwerper!’

Een dergelijk beleid zou toch minstens tot Kamervragen leiden.

Toch moeten wij gamers keer op keer maar de ogen sluiten voor het feit dat we volkomen in het ootje worden genomen.

‘Held (*giechel*) ga naar gene kerker waar u talloze monsters en dodelijke gevaren het hoofd mag bieden! (*grinnik*)’
‘Maar ik heb alleen een houten zwaard!’
‘Voor uwe moed ende inzet krijgt u na het verslaan van de driekoppige vuurspuwende draak dit magische (*met moeite ingehouden gehinnik*)… stuk hout met een ijzeren puntje!’
‘Eh… Okee.’
‘Eerlijk?’
‘Ja hoor. Ik ga wel weer.’
(*hysterisch gelach*)

Hoe lang pikken we dit nog?

Aan een muur in de eerste ruimte van Fez, de slaapkamer van hoofdfiguurtje Gomez, hangt een screenshot van de eerste The Legend of Zelda uit 1986. Dat is niet zomaar. Zelda zat vol geheimen, die je alleen kon kraken als je gewapend met een kladblok aantekeningen maakte achter de tv. Plattegronden uittekende. De logica van het spel probeerde te doorgronden. Zulke games worden amper nog gemaakt, maar met Fez heeft de Canadese gamedesigner Phil Fish er een ode aan gebracht. Want wie ver wil komen in Fez, moet goed opletten.

‘Five fucking years’

Het is een klein wonder dat de game sinds afgelopen vrijdag te koop is. Fez werd vijf jaar geleden al een hype met een simpele maar effectieve trailer, waarin een kleurrijke pixelomgeving plotseling 3D bleek te zijn. Schijnbaar met één druk op de knop kon je het perspectief op de spelwereld veranderen. Een plat huisje bleek ineens diepte te hebben. En van de zijkant bekeken, bevonden twee platformen zich ineens heel dicht bij elkaar. Dat was iets heel nieuws.

Vervolgens werd het lang stil. Te lang. Maker Phil Fish (1984), die het spel grotendeels in zijn eentje ontwierp, werd geteisterd door persoonlijke en zakelijke crises. Andere games, later onthuld maar eerder uitgebracht, namen het 2D/3D-trucje over, maar speelden niet echt lekker. Was het misschien te complex om een 3D-ruimte constant in je hoofd te houden, terwijl je speelde in een 2D-variant? Was het een veelbelovend concept dat in werkelijkheid gewoon niet ging werken?

Ondertussen kreeg Fish de reputatie van onvervalste douchebag door incidenten zoals de keer dat hij een Japanse collega op de Game Developers Conference publiekelijk verweet dat “all Japanese games suck”. Maar wie de documentaire Indie Game: The Movie ziet, waarin Fish een prominente rol vervult, begrijpt dat we simpelweg te maken hebben met een sociaal onhandig creatief genie. (Die je niet zou moeten haten, maar beminnen.)

Perspectiefwissel

Wie de uiteindelijke versie van Fez speelt, ziet dat ook. De eerste verrassing is dat de perspectiefwissel hier wél werkt. Ieder level is een 3D-ruimte waarvan je altijd één van vier 2D-zij-aanzichten ziet. Met een druk op de knop draai je een kwartslag. In elk van die perspectieven komen 3D-objecten plat op elkaar te liggen. Twee ladders die van vooraf bezien ver uit elkaar hangen, kunnen zich van de zijkant bezien precies boven elkaar bevinden. In Fez kun je dan ook aan één stuk door klimmen. Om deze puzzel te kraken hoef je de 3D-ruimte niet in te beelden, experimenteren met de Escher-achtige gamelogica is genoeg.

Omdat er geen vijandjes en bijna geen dodelijke obstakels zijn, staat er amper druk op je. Ruimtelijke navigatie is je enige doel: je moet via tientallen deuren tientallen levels afstruinen op gouden blokjes. Fez oogt retro, maar is modern op de juiste momenten: zo kun je oneindig vaak doodvallen, waarna je direct verder gaat op het laatste punt waar je vaste grond onder de voeten had. Je kunt dus altijd vrijuit verschillende mogelijkheden proberen en rustig om je heen kijken.

Dat laatste is niet alleen nodig, maar ook de moeite waard. Er is namelijk altijd iets te zien in deze aangename wereld van kleurrijke pixels, glitch art, Moebius-achtige kristallen, Tetris-blokken en ronddartelende beestjes. Na een paar minuten speeltijd wisselt de achtergrond tussen dag en nacht, op rustig voortkabbelende elektronische muziek en schitterende roze luchten.

Patronen doorzien

De tweede verrassing van Fez is dat de perspectiefwissel en de zoektocht naar blokjes eigenlijk maar de helft van het spel zijn, maar dit ontdek je pas gaandeweg. Langzaam begin je de patronen te doorzien. Details die je aanvankelijk duidde als decoratie krijgen ineens betekenis. De tweede helft blijkt dan een doorwrochte puzzelgame, met puzzels die vele vormen aannemen. Niet alleen de gebruikelijke logica- en blokkenraadsels, er zijn bijvoorbeeld ook meerdere codetalen in het spel verstopt, die je zelf op je kladblok moet ontcijferen. Op een gegeven moment zit je zelfs je tv te fotograferen met een smartphone-app voor QR-codes.

Je moet wel willen doorbijten, want Fez geeft zich niet gemakkelijk prijs. Sommige puzzels zijn wel erg obscuur: de laatste lijkt alleen gekraakt te kunnen worden door een georganiseerde groep fans die er wiskundige algoritmes op loslaat. Wat overigens wel binnen een week gebeurde.

Ook zijn er zoveel deuren dat het lastig is om bij te houden waar je wat hebt gedaan. Daardoor spring je op een gegeven moment maar gewoon van level naar level, in plaats van gericht op zoek te gaan naar de ene onopgeloste puzzel. Dat heeft wel een interessant neveneffect: een geïmproviseerde, jazzy speelstijl, die ik niet eerder zo heb ervaren in games.

Ondoordringbaar en verwarrend

Ook in technisch opzicht laat Fez soms te wensen over: dan loopt de game vast of vertraagt het beeld steeds meer naarmate je langer speelt. Daar verraadt het gemaakt te zijn door één programmeur, Renaud Bédard, over een spanne van een half decennium: de code zou wel eens net zo ondoordringbaar en verwarrend kunnen zijn als het kaartscherm van Fez, waarin alle levels in een 3D-ruimte met lijntjes aan elkaar gekoppeld zijn.

Gelukkig misstaan deze fouten niet in een game die vlak na aanvang doet alsof hij crasht en vervolgens als een DOS-pc opnieuw opstart. Oorzaak: dat Gomez dacht in een 2D-wereld te leven, maar nu de derde dimensie ontdekt. En dat brengt bugs met zich mee: “Space can only be folded so many times before it rips.”

Fez eindigt met een indrukwekkend eerbetoon aan de beroemde Star Gate-sequentie aan het slot van Stanley Kubrick’s 2001: A Space Odyssey. Phil Fish lijkt er nog even mee te willen boekstaven hoe hoog de ambitie was voor deze eigenzinnige game. Hij is vrijwel geheel in zijn opzet geslaagd.

Dit artikel is in aangepaste vorm verschenen in nrc.next.

Stefan Popa op zondag.
Beeld: Paul Veer.

Je bent onbezonnen jong, huppelt met zuslief onder de Italiaanse zon en zoekt tussen die Romeinse puinresten altijd naar een nieuw spelletje voor de meegereisde Game Boy. Daar zit je dan aan een tafel op het terras, met kapotte voetjes te grienen omdat die rare Italiaan alleen drankjes met prik heeft. Mama staart naar het prachtige plein, papa vertaalt de kaart, peuterzusje kauwt op de kaart omdat mama naar het prachtige plein staart en papa de kaart vertaalt. En ik kijk met open mond naar de winkel aan de overkant: Game Shop.

Ik lijk wel betoverd. Dat zegt mijn moeder als ze klaar is met het analyseren van de ornamenten en een tomatensalade heeft besteld. Mijn vader heeft mijn zusje een pizza Margherita aangeraden en mij een pizza met salami uit Milaan. Zelf twijfelt hij over kip of biefstuk, want de pizza’s komen hem de neus uit. De rare Italiaan serveert de drankjes en onderwijl haalt hij mijn vader over om de biefstuk te nemen. Die is lekkerder en toevallig veel duurder. Ik slurp de prik door een rietje en gedraag me voorbeeldig. ‘Niet slecht’, zeg ik, net als mijn vader als hij iets lekkers eet.

Nog even wachten

Een goede pizza is zo gemaakt. In Italië tenminste. Daar krijgt iedereen bij de geboorte een houtoven. Die dingen worden heel heet, zodat de pizza vlot knapperig wordt en de buffelkaas snel smelt. Maar mamma mia, wat duurt het lang voordat mijn pizza met salami voor me staat. Waarschijnlijk omdat papa de kip heeft gekozen, zegt mama, en van ongare kip worden mensen heel ziek. Ik vraag haar of ze weet waar ik heel ziek van word, maar ze hoort mijn vraag niet omdat het gesprek enkel plaatsvindt in mijn hoofd.

Mama snijdt mijn pizza in punten, papa die van mijn zusje. Papa is sneller klaar, verdorie. Ik hap de punt van de punt en brand mijn verhemelte aan de tomatensaus. Met mijn vinger prik ik in het gerafelde gewelf in mijn mond en houd hem daarna snikkend voor mijn moeders salade. ‘Bloed’, jammer ik. Ze schudt haar hoofd en zegt dat het slechts tomatensaus is. Ik ga akkoord en brand me aan het volgende stuk pizza. Ik kijk naar de overkant en besluit dat ik sterk en snel moet zijn, want die rare Italianen sluiten hun winkels op de meest vreemde tijden.

Waar zijn de games?

Mijn bord is leeg. Ik vraag of ik naar de Game Shop mag. Dat mag van papa, maar mama lijkt niet overtuigd. ‘Als je oppast met oversteken, want ze rijden hier als gekken’, waarschuwt ze. Ik ren de straat over en storm de betoverende winkel binnen. Zou ik een leuke vakantiegame kunnen scoren? Ik kijk om me heen. Ik zie kartonnen borden, pionnen, kaarten en dobbelstenen. Een harige man met lange haren en een identieke baard vraagt wat aan mij. Zie ik er soms uit als een Italiaan? Waar zijn de games?

Mijn handen slepen over de grond als ik de straat weer oversteek. Ik stort neer op een plastic stoel. Papa vraagt of er iets tussen zat. Ik schud mijn hoofd. Ik ben bijna een grote jongen, zegt mijn oma elke woensdag als ze langskomt, dus ik probeer mijn tranen binnen te houden. ‘Dat drankje van net hè, pap en mam,’ zeg ik, ‘dat was écht walgelijk!’

Gillian de Nooijer op zaterdag. Beeld: Paul Veer.

Laatst heb ik aan een serie artikelen gewerkt voor Gamer waarin we keken naar de online houdbaarheid van multiplayergames. Leuk onderzoek met opvallende conclusies, lees het maar een keer door. Ik wil het echter over een spel hebben dat nét buiten deze test viel: Enemy Territory - Quake Wars van Splash Damage uit 2007.

Wat was het probleem? Quake Wars deed het niet meer. De online support is een tijdje terug gedumpt door zowel de makers/uitgever als anti-cheat firma Punkbuster. Hierdoor krijg je het probleem dat je iedere vijf minuten van de servers wordt geschopt door Punkbuster, omdat je hun software niet meer kan updaten naar de laatste versie. Als een uitsmijter die de deur van een kroeg sluit en de sleutel wegflikkert.

Enfin, uiteindelijk een hack voor gevonden (fight the system!). Sindsdien spring ik weer wat avondjes in de week mee met de andere spelers van deze klassieker. In totaal zijn er nog vijf dedicated, ranked servers online, die gelukkig vrijwel altijd tot de nok toe gevuld zijn met vriendelijke mensen. Maar het hadden er meer moeten zijn. Veel meer.

Excellent. Impressive. Frags.

Quake Wars was de game die de merknaam Quake naar nieuwe hoogten had moeten stuwen. Quake III was ondertussen al een beetje verouderd en vooral in de e-sports zocht men een iets frissere update. Quake IV sloeg echter nooit aan, wellicht omdat de mediafocus destijds iets te veel bij de matige singleplayer lag en de multiplayer niets toevoegde. De oplossing was een mix tussen het populaire Wolfenstein: Enemy Territory, Quake en de technische ondersteuning van John Carmack en zijn vrinden.

Het resultaat was Quake Wars. Een ‘objective based’, online shooter die werkelijk alles had wat je maar kon wensen. Vijf verschillende klassen met daadwerkelijk nuttige taken. Een spelprincipe dat klasse-verandering aanmoedigde en tegelijkertijd klasse-trouwheid beloonde. De keuze tussen twee verschillende rassen met unieke speelstijlen (krachtigere aliens versus herkenbare militairen).

Daarnaast had je simpel bestuurbare voertuigen die ieder unieke tactische opties boden. Grote maps die toch zeer gedetailleerd waren (John Carmacks inbreng). Uitstekend balans. En last but not least: een online ranking systeem dat van iedere granaat, voertuig, accuratesse, et cetera een top 100xxx bij hield. Ik ben er nog steeds trots op dat ik in een van deze rankings wekenlang in de top 10 van de wereld stond.

Kekekeke, still got it. :-)

The Perfect Storm

En toch… toch voelde ik me telkens alleen online. Ik kende niemand die het spel verder speelde. Het spel had goed verkocht en had genoeg spelers online. Maar het was nooit ‘De Nieuwe Quake’ en werd niet naast Starcraft of Counter-Strike op de grote toernooien gespeeld. Zo zonde. Zo onterecht. Mensen beginnen vier jaar later te springen om bepaalde ‘nieuwe’ functies zoals Call of Duty Elite of om de toevoeging van voertuigen. Maar het enige dat ik telkens denk is… zat al in Quake Wars.

Het is doodgebloed want de hardcore shooterliefhebbers lieten het liggen… of kwam het door iets anders? Ik ging eens terug om te kijken waarom het nooit doorbrak. Bekijk eens dit lijstje namen en zeg wat je opvalt: Heavenly Sword, Stranglehold, Metroid Prime 3, Bioshock, Blue Dragon, Quake Wars, Halo 3, Team Fortress 2, Portal, The Witcher, Super Mario Galaxy, Crysis, Assassin’s Creed, Uncharted, Mass Effect en Call of Duty 4: Modern Warfare.

Deze spellen kwamen allemaal binnen drie maanden van elkaar uit. De ultieme shooter is verzwolgen door de ‘perfect gamestorm’ van herfst 2007, de geboortegolf van de grootste ip’s van vandaag. Death by overkill. Humiliation.

Niels ’t Hooft, Menno Schellekens, Rogier Kahlmann en gamedesigner Richard Boeser (Ibb & Obb) spraken gisteravond met het aanwezige publiek over Journey. Het gesprek duurt 1 uur en 43 minuten, en is mede mogelijk gemaakt door Dutch Game Garden en Claynote.

• Abonneer je op onze podcasts via RSS of via iTunes.
• Download deze aflevering los (42,3 MB) of luister in je browser.

De volgende Gameclub gaat over The Witcher 2, donderdag 17 mei vanaf 20.00 uur in de Dutch Game Garden in Utrecht. Kom langs of luister live! Meer info op de Gameclub-pagina.

Erwin Vogelaar op donderdag. Beeld: Paul Veer.

Deze week zit ik met familie in een huisje in de meest afgelegen regionen van Zeeland. Een jaarlijkse traditie, en ik ben blij dat ze hier sinds enkele jaren zelfs stromend water hebben uitgevonden. Vanmiddag kwamen er twee neefjes thuis van een middag wild spelen in de meest uitgebreide speeltuinen, maar de auto was nog niet geparkeerd of ze renden naar hun tablet omdat hun ‘tomattos’ en ‘karrots’ klaar waren. Ze spelen Smurfs’ Village, een soort Farmville, maar dan smurf je een boerderij met paddestoelen als gebouwen.

Ik zal geen relaas houden dat kinderen meer moeten spelen in plaats van gamen, want ik vind het geweldig. Niet zozeer dat ze een Farmville-kloon smurfen, maar wel dat ze gamen en dat we daar plots over kunnen praten. Want toen ze nog klein waren was het allemaal leuk en aardig, maar toen zijn ze in jankende, verwende koters veranderd die het moeilijk maken begrip voor ze op te kunnen brengen.

Wordfeud

Maar twee neefjes hebben nu beide een DS en een tablet, en nu hebben we hele gesprekken over hun favoriete games, favoriete Nintendo-personages en over blauwe schilden in Mario Kart. Als ze met blijdschap uitroepen dat ze een bepaald level in een game gehaald hebben voel ik hun enthousiasme.

Een andere game waar ze helemaal gek van zijn is Wordfeud, en dat biedt weer hele nieuwe uitdagingen voor een oom. Want opa laat de jongens natuurlijk winnen, maar ik vind dat te makkelijk. Ik heb het zo opgelost dat ik enkel woorden gebruik die zij ook kunnen kennen en dat ik qua score telkens net wat boven ze zit. Ik laat ze niet winnen, maar ik geef ze wel het gevoel dat ze kunnen winnen.

Uitdaging

Want als ik praat met gamers over games in hun jeugd, komen telkens weer de verhalen naar boven over de moeilijke games die ze hebben overwonnen. Verhalen over Mega Man of Kid Icarus, de oude Zelda’s of Super Mario. Ik wil absoluut niet beweren dat de moeilijke games niet meer bestaan, maar ik heb het idee dat er van zulke games, bijvoorbeeld een Demon’s Souls/Dark Souls, vooral genoten wordt door gamers die vroeger zichzelf ook regelmatig hebben moeten pijnigen door een level telkens weer opnieuw (en opnieuw) te proberen en zichzelf dwingen beter te worden.

Zelf heb ik in mijn jeugd nooit consoles gehad, en had ik zoveel keuze qua pc-games dat ik waarschijnlijk nooit echt tot het pijnigen ben overgegaan maar gewoon naar de volgende game ben gestapt. Ik hoop niet dat wanneer de neefjes het gamen voortzetten ze in dezelfde val lopen, al is hun aanbod qua games nu ook al enorm. Ik weet niet hoe ik het voor elkaar ga smurfen, maar ergens zie ik het als mijn doel als gamer om die kinderen daar wat van mee te geven.