Als we Syp Wynia mogen geloven, wordt het (alweer) niet het jaar van de man. We mogen niet meer ‘stevig autorijden, vuurtjes stoken, vuurwerk afsteken, roken, drinken en vlees eten. Alleen het vaderverlof wordt uitgebreid, maar dat is dan weer niet per se een mannending.’ De man moet steeds meer wijken voor wat de ‘balanstrut’ is gaan heten.

De Nederlandse man vreest met grote vreze voor een (knal)vuurwerkverbod. Waar komt de roep om deze inperking van ‘mannelijke’ vrijheid eigenlijk opeens vandaan? Tuurlijk, er waren meer vuurwerkslachtoffers rond de jaarwisseling dan vorig jaar (‘de overgrote meerderheid van de slachtoffers is man’), maar wie zijn billen brandt moet op de blaren zitten. Zo vindt ook Kim Boon, die op Twitter haar oordeel velde over de reactie van de Kinderombudsvrouw op het drama dat zich in Arnhem heeft voltrokken, waarbij een vader en zijn kind omkwamen:

Culturele Castratie

Opvallend is dat in beide betogen een nogal eendimensionaal denken in essenties doorklinkt; het is of het één, of het ander. Zwart of wit. Bij Wynia herken je nogal vastomlijnde ideeën over wat het betekent om man of vrouw te zijn en welke gedragingen daarbij horen. Bij Boon zien we dat terug in het beeld dat zij heeft van ‘de dader’ en welke behandeling verdachten, nota bene kinderen, blijkbaar niet horen te krijgen.

Volgens Wynia zou je met ‘enige overdrijving (…) kunnen spreken van de culturele castratie van de mannen van Nederland’. In de rest van zijn betoog volgt een opsomming van allerlei problematische, gevaarlijke, en/of zelfs schadelijke gedragingen die ’typisch mannelijk’ zouden zijn en niet meer (zouden) mogen. Niet onbelangrijk detail: het zijn allemaal gedragingen die niet alleen voor degene die het gedrag vertoont, maar ook voor anderen problematisch, schadelijk, en/of gevaarlijk (kunnen) zijn.

Daderknuffelmaatschappij

Zo ook (knal)vuurwerk. Dat degene die het vuurwerk afsteekt er plezier van heeft is prachtig, maar het neemt niet weg dat veel meer mensen (en dieren) er last van hebben. Vijftien miljoen euro schade, herbeleefde trauma’s en angstklachten door de herrie, en een hoop rotzooi en vervuiling. En dan vallen er ook nog doden en gewonden.

Moeten we dat dan maar allemaal als collateral damage bij het in onbelemmerde vrijheid vieren van onze mannelijkheid zien?

Als we er met de bril van Boon naar kijken niet. Tenminste, empathie tonen voor pubers die iets doms (of mannelijks?) met verschrikkelijke gevolgen uithalen, kan niet op haar goedkeuring rekenen. Het is volgens Boon tekenend voor de ‘daderknuffelmaatschappij‘ om te erkennen dat kinderen in de brugklasleeftijd die de dood van een ouder en een kind op hun geweten hebben daar ook kapot van kunnen zijn en daarom mogelijk met enige compassie geholpen zijn. De pubers zijn blijkbaar uitsluitend daders.

Niet meer en niet minder.

Als de lijst met negatieve gevolgen van het afsteken van vuurwerk zo lang is, kunnen we dan nog empathie opbrengen voor de liefhebbers ervan?

Guilty Pleasures

Het interessante is dat in Wynias betoog, de niet altijd even verstandige vuurwerkliefhebber die soms gewoon heel domme dingen doet (in zijn betoog: de man) juist het slachtoffer is. Er zou sprake zijn van al dan niet relatieve ‘nederlagen van mannen. Alles wat in het bijzonder jonge mannen bovengemiddeld leuker vinden dan vrouwen – alles waar vuur aan te pas komt, alles waar enig gevaar aan te pas komt, alles waarbij uit de band wordt gesprongen – staat in een kwade reuk. Tal van overheidsmaatregelen treffen de voorkeuren, zo niet de guilty pleasures van mannen. ‘

Het wordt een beetje ongemakkelijk nu, maar laat ik dan toch maar bekennen wat één van mijn guilty pleasures is: bijdragen aan de zorg voor en opvoeding van mijn kinderen. Daarbij empathisch zijn. Ik zeg guilty pleasure, omdat het volgens Wynia ‘niet echt een mannending’ zou zijn. Ik ben een slachtoffer, want het is als ik het goed begrijp iets wat ‘de feminisering’ me met haar ‘vooruitgang’ aandoet, maar ik ben toch ook een dader, omdat ik er plezier in heb en het zelfs promoot. Net zoals de vuurwerkliefhebber klaarblijkelijk zowel dader als slachtoffer is.

Dat vrouwen voordeel hebben van emancipatie erkent Wynia, maar slechts ’tot ze kinderen krijgen, want vanaf dat moment wordt Nederland nog steeds achtervolgd door de huisvrouwentraditie en de deeltijdcultuur die daarvan de hippe erfenis is.’

Balanstrut

Na de geboorte van het eerste kind worden deze vrouwen een ‘balanstrut‘, zou zakenvrouw Elske Doets zeggen. Het is boeiend om te zien dat waar mannen vooral mannen moeten blijven (door Cobra’s af te steken), vrouwen zich, in ieder geval in economisch opzicht, wel wat meer ‘als mannen’ zouden mogen gedragen. Hoewel Doets net als Wynia met haar pleidooi dat vrouwen meer zouden moeten werken afwijkt van meer clichématige, conservatieve genderrollen, kun je evengoed vaststellen dat ook hier weer een subtiel dwingend advies ligt. Je gaat bijna denken dat hier een door het kapitalisme aangedreven (economisch) conservatief patriarchaat aan het werk is, dat alles best vindt, zolang het maar traditioneel is en/of geld oplevert.

Balans is in ieder geval niet de bedoeling. Of het nu gaat om de verhouding tussen werk en privé, invulling geven aan je mannelijkheid, of wanneer we kijken naar een gebeurtenis zoals die in Arnhem. Dus wellicht kun je niet alleen in economische zin een ‘balanstrut’ (m/v) zijn, maar ook als het gaat om culturele of morele kwesties. Wees geen balanstrut, lijkt drie keer het devies.

Uiteindelijk is het dus nog maar de vraag of het, na vele eeuwen die rijkelijk gevuld waren met ‘jaren van de man’, daadwerkelijk niet het jaar van de man gaat worden. Meer nog dan mannen, lijken principes als keuzevrijheid, nuance, en empathie ook dit jaar weer de echte slachtoffers te gaan worden.

Daarom zeg ik: man of vrouw, wees gerust een balanstrut.

Ook een Balanstrut worden? Iedereen kan het leren met Compassie voor Beginners.

Het bericht Pleidooi voor de balanstrut (m/v) verscheen eerst op .

Hit-and-Run-leerkrachten

Juf Daniëlle van Rijn ‘vindt het niet wenselijk als iedereen nu gaat freelancen‘. Zelf doet ze het wel. Net als twee andere leerkrachten die in Het Parool aan het woord komen. Het voordeel van het zzp-schap voor docenten? ‘Geen verplichte vergaderingen, geen studiedagen, geen administratieve taken.’ Collega (in loondienst) Arjan van der Meij gaf het op Twitter al goed weer:

Terwijl Hit-and-Run-leerkrachten hun lesje afdraaien en weer aftaaien, krijgen de loyale docenten die niet alleen betrokken zijn tijdens het lesuur, maar ook bij de school in bredere zin, allerlei extra werkdruk te verstouwen. Want, dat wordt vaak vergeten: alle taken die de uurtje-factuurtje-docenten laten liggen, krijgen de vaste krachten op hun toch al vrij volle bordje.

Het klinkt natuurlijk prachtig, ‘ik verdien twee keer zoveel als een docent in loondienst en zo protesteer ik tegen de lage beloning voor docenten’. Het is winst voor de docent, maar geen aanwinst voor het onderwijs. De euro’s die de zzp’er extra ontvangt kunnen namelijk niet naar leerlingen, niet naar materiaal, en niet naar loyaal vast personeel. Het is geen gekke gedachte dat hierdoor steeds meer van deze vaste krachten twijfels gaan krijgen bij het werken in loondienst. Dat betekent potentieel dat nog meer docenten hun betrokkenheid bij de school vaarwel zeggen en gaan voor lusten met zo min mogelijk lasten. Ergens is dat helemaal niet onbegrijpelijk, maar voor leerlingen is het funest.

‘Leerlingen hebben stabiliteit nodig’

Want ‘Leerlingen hebben stabiliteit nodig’, zegt ook Van Rijn. Ik zeg weleens tegen collega’s, managers, en bestuurders: ‘een school is geen pindakaaspottenfabriek’. Het is onderwijs. We doen mensenwerk. Met jonge mensen, ook nog. Natuurlijk moet er enige flexibiliteit zijn. Natuurlijk kun je niet 100% stabiliteit garanderen. Wel geloof ik dat herkenbaarheid en betrokkenheid belangrijke pijlers zijn. Ook om kinderen mee te krijgen in hun leerproces. Om ze daar betrokken bij te houden. Je een soort van thuis voelen op school, maakt het zoveel makkelijker om ook wat op te steken.

Dan helpt het niet als ze een blauwe maandag een leerkracht voor de klas hebben, die vervolgens wordt opgevolgd door de persoon die de voorganger is van de zoveelste opvolger in spé. Dat is de realiteit van het lerarentekort: telkens nieuwe gezichten, telkens onduidelijkheid, en telkens hiaten in het leerproces. Een zzp’er kan zijn taak nog zo goed volbrengen, als er vervolgens weer een gat valt, stagneert alles opnieuw. Daarom moeten we ons ook afvragen of de alomtegenwoordigheid van clubs als Maandag wel zo wenselijk is. Natuurlijk is het goed dat je incidenteel een vervanger kunt regelen, maar deze bureaus teren op het lerarentekort. Ze dalen als een sprinkhanenplaag neer op het schoolbudget.

Arie Slob en Ingrid van Engelshoven laten het allemaal gebeuren. Ik weet niet wat ik erger vind, het schouderophalen dat je af en toe voorbij ziet komen, of de veel vaker aanwezige oorverdovende stilte. D66 prevelt dan kort nog wat over ‘meer autonomie voor docenten‘, maar je gaat je zo langzamerhand afvragen of er straks überhaupt nog iemand is die autonoom kán zijn.

Er moet iets gebeuren, maar laat de Blauwe Maandag-docent niet de norm worden.

Blauwe Maandagen die wel de moeite waard zijn? Arnon Grunberg schreef er ooit iets over.

Het bericht De Blauwe Maandag-docent, geen aanwinst voor het onderwijs verscheen eerst op .

Examens leren of Koningsdag vieren?

Ook mijn leerlingen uit 5 Havo en 6 Atheneum moeten aan de bak. Een deel van hen zal al bezig zijn, een ander deel beweegt zich van dilemma naar dilemma: losgaan met Koningsdag of toch nog wat voorbereiden? En ook minder spectaculaire evenementen dan Koningsdag kunnen twijfel zaaien. Een avond chillen op het gras in de zon is tenslotte tamelijk aangenamer dan je buigen over biologie. Misschien loop je er zelf ook tegenaan: leren is nodig, maar goed, je hebt nog anderhalve week en aan afleiding geen gebrek.

Het valt ook niet mee. Helemaal niet als je filosofie in je pakket hebt. Zestien, zeventien, of misschien achttien jaar zijn. En dan met mooi weer moeten zweten op de rol van psychologische continuïteit bij Parfit of de vraag waarom bij Kant de buitenwereld wel móet bestaan.

Je zult daar zelf misschien ook tegenaan lopen. ‘Ik voel je pijn’, zeg ik dan weleens tegen mijn leerlingen. Dan kijken ze me aan met zo’n blik van, ja, het zal wel. Misschien denk jij nu ook, dat ben jij al láng weer vergeten. Maar ik heb tegenwoordig een troef in handen: mijn eigen studie informatica.

Eén klotevraag en een gast die wiebelt

Het heeft de bijkomstigheid dat ik ook weer een paar keer per jaar in examenopstelling in een kille sporthal zit te zuchten. Door de drukte met werk en gezin valt de voorbereiding vaak tegen, ook ik heb het te druk om te leren. Verder zit er altijd minstens één klotevraag in zo’n tentamen, over precies dat stukje stof waarover ik dacht, daar moet ik nog even naar kijken. In de buurt zit een gast die wiebelt (en vaak ben ik die gast zelf), en zo kun je nog wel even doorgaan. De omstandigheden helpen eigenlijk nooit bij examens.

Het komt dus weleens voor dat ik een tentamen niet haal. Dan wéét ik dat ik me slecht heb voorbereid. Bij mij is dat namelijk meestal de oorzaak. Het grote verschil tussen jou en mij, is dat jij al vier, vijf, of zes jaar bezig bent. Je zit in de examenklas. Je zit daar niet voor niets. En ook al ben je misschien geneigd schamper te doen over je cijfers, je hebt met jouw prestaties gewoon laten zien dat je in staat bent om te doen wat er bij het examen van jou wordt verwacht. Anders zat je hier niet.  En ga er maar van uit dat jouw docenten daar ook op vertrouwen, al spreken ze dat misschien niet allemaal uit. Het enige wat je nog moet doen, is het dóen.

Het zijn maar examens

Dus eerlijk: met voldoende herhaling en oefening moet het jou kunnen lukken. Betekent dit dat je bij elk dilemma maar moet denken, leren kan morgen ook nog wel? Nee, natuurlijk niet. Maar je kunt er in ieder geval wel op vertrouwen dat je met voldoende inzet die examens gaat fixen. En ook niet onbelangrijk: voor een examen moet je goed uitgerust zijn en een beetje lekker in je vel zitten. Dus vind vooral die balans tussen ‘work‘ en ‘play‘.

Maak elkaar ook niet te gek, het zijn tenslotte maar examens. Nog even een laatste keer laten zien wat je in de afgelopen jaren allemaal hebt geleerd. Op Bol.com en soortgelijke websites stikt het van de examentrainingen die allemaal beweren het significante verschil te gaan maken, maar je hele schoolloopbaan was feitelijk één grote examentraining. Probeer eens uit te rekenen hoeveel klotevragen en gasten die wiebelen je al hebt overleefd.

Echt, je hebt alle reden om op jezelf te vertrouwen.

In een stuk over de Growth Mindset schreef ik al eens dat de manier waarop je naar dingen kijkt en erover denkt, een belangrijk verschil kan maken. Niet tussen wat je wel en niet hebt geleerd, maar wel tussen een gevoel van ‘ik weet te weinig’ en ‘dit moet ik kunnen’. En jij kan dit.

Hup, ga ervoor, fix die examens!

Voor het YouTube-kanaal van Meester Yasin deed ik mee aan onderstaande examenvlog (vanaf 3:59 ben ik te zien):

Het bericht Die examens fixen, dat kan jij! verscheen eerst op .

Mild zijn voor jezelf

In een eerder stukje schreef ik, geïnspireerd door de woorden van Max van Weezel, dat we best wat milder voor onszelf mogen zijn. In mijn ervaring kunnen docenten zeer veeleisend naar zichzelf zijn. Ze krijgen een hoop klassen met een hoop leerlingen, een hoop verantwoordelijkheden, en een hoop administratieve rompslomp.

Hoe hou je dat vol? Door soms bewuste keuzes te maken en toch een grens te stellen, waar je zelf misschien toch liever een stapje extra zou zetten. Accepteren dat je sommige dingen moet loslaten, waar je liever grip zou houden.

Betrokken zijn bij de leerlingen

Dat kan nog wel wat laveren en balanceren vereisen, want je kunt niet lesgeven zonder betrokkenheid bij je leerlingen. Ik schreef eerder al hoe belangrijk de relatie is. De grap is dat ik als leerling altijd afgaf op docenten.

Ik geloofde in het cliché van George Bernard Shaw: ‘Those who can do, do, those who can’t, teach‘. Van de relatie die ik met docenten had was ik me destijds weinig bewust. Zelfs toen ik mijn bevoegdheid haalde leefde ik in de veronderstelling dat lesgeven eerst en vooral over didactiek en vakinhoud gaat.

Nu weet ik beter.

De relatie maakt minstens 50% van het succes van een leraar uit. Je hebt die relatie nodig om een klas mee te krijgen. Een leraar is niet slechts iemand die mooi kan vertellen over lesstof en leerlingen kan ondersteunen op hun weg naar kennis. Je bent vooral iemand die een band aangaat met een kind en dat kind ziet voor wie het kind is. Uiteindelijk is dat wat ieder mens wil: gezien worden voor wie je bent.

Collega Ismail Aghzanay verwoordde het van de week mooi in het AD: ‘Je kiest het docentschap niet vanwege het geld of voor de schoolvakanties. (…) Je bent docent, omdat je een hart hebt voor leerlingen’. Grappig genoeg realiseerde ik me dat pas gaandeweg. Inmiddels ben ik me er hartstikke bewust van dat ik toch wel wat vaker dan gemiddeld sta te zuchten als ik de laatste les aan een examenklas geef.

Sta boven het geneuzel

Als docent ben je in zekere zin een sociale acrobaat. Je moet je eigen grenzen bewaken en tegelijkertijd openstaan voor andere mensen. Je moet soms bij het gedrag van een leerling denken: lekker laten waaien. Op andere momenten moet je juist heel duidelijk een lijn trekken. Je moet, om met de woorden van Ross Morrison McGill te spreken, het klaslokaal ‘ownen’, maar tegelijkertijd een goede gastheer zijn.

Je moet dealen met het gedoe van de overheid en schoolbesturen, verwerken dat collega’s er om de meest idiote redenen uitvliegen, en een menselijk beroep uitoefenen binnen een systeem dat zich vooral richt op het vergroten van economische opbrengsten en het behalen van in Excel-sheets geformuleerde targets.

Leraar zijn is lezen dat de Onderwijsinspectie de noodklok luidt, onder andere vanwege het lerarentekort, maar tegelijkertijd waarnemen dat politici doen wat ze altijd doen: mooie woorden uitspreken over het onderwijs, een ‘werkdocument’ in ontvangst nemen, maar er vooral niet daadwerkelijk werk van maken.

Hoe hou je het vol? Je moet als docent echt boven het gedoe (kunnen) staan. Relativeren. Je eigen winkeltje beheren en alles waar je weinig of geen controle over hebt, van je af kunnen laten glijden. Fouten kunnen toegeven en om jezelf kunnen lachen. Dat maakt je menselijk. Dat maakt je mild voor jezelf. En dat maakt dat je betrokken kunt zijn bij de leerlingen voor wie je dit prachtige werk doet.

Wil je meer lezen over het belang van de relatie in het onderwijs? Kijk dan hier!

Het bericht Leraar zijn, hoe hou je het vol? verscheen eerst op .

Kliekjesvorming, kuddegedrag, verbale afrekeningen

Het is een kwaal waar docenten wel vaker last van hebben, vrees ik, maar ik ben al snel geneigd om situaties en ervaringen op mijn werk te betrekken. Op Facebook ben ik niet meer te vinden, nog wel op Twitter. Wat ik daar zie doet me regelmatig denken aan wat er soms in mijn klassen gebeurt. Kliekjesvorming, kuddegedrag, verbale afrekeningen. Het zijn allemaal dingen die me mateloos storen en die ik in het lokaal dan ook niet tolereer.

Een groot verschil met het beeld dat ik heb van hoe mensen akkefietjes online oplossen, is dat ik in beginsel altijd liefdevol probeer te zijn. Dat vereist enige training. Geduld, tact, en begrip. In mijn geval niet allemaal aangeboren kwaliteiten. Dus als die ene leerling uit die drukke brugklas er geslachtsdelen uit flapt en zijn klasgenoot ermee om de oren slaat, kan de reflexmatige reactie weinig liefdevol zijn. Weinig mild dus. Maar uiteindelijk is het vaak wel zo dat je oogst wat je zaait, dus heb ik vooral mezelf ermee als ik (gelijk) stevig uithaal.

Het klaslokaal als mini-samenleving

Een klas is wat dat betreft een mini-samenleving. Een gemeenschap. Daarom is docent zijn ook zo leerzaam voor de docent zelf. Elke keuze, elke beslissing, heeft zijn uitwerking op de groep. En de ene groep is de andere niet. Ik geef nu drie jaar les. In die drie jaar heb ik te maken gehad met 48 klassen. Ik kan je vertellen: de grap die in de ene klas tot een gezellige lachbui leidt, veroorzaakt in de andere klas een pandemonium. Als ik me niet door en door bewust ben van mijn omgeving (en dat ben ik soms niet) en mijn invloed daarop (en dat ben ik soms óók niet), zien mijn lessen er heel anders uit.

Wat heeft dit te maken met de stelling van het SCP dat ‘de Nederlander’ steeds minder tevreden is over Nederland (terwijl het met ‘de Nederlander’ zelf best prima gaat)?

We lijken in al onze drukte weleens te vergeten dat we er zelf ook nog bij zijn. Wil ik daarmee zeggen dat we klakkeloos akkoord moeten gaan met voorverpakt (en misplaatst) optimisme van premiers en reclamebureaus? Zeer zeker niet. De manier waarop de overheid met de publieke sector omspringt is in mijn ogen nog steeds verwerpelijk. Maar dat doet niets af van de waarde van ons wat bewuster zijn van onze omgeving en keuzes. En de invloed van onze keuzes op diezelfde omgeving.

Bewust

Dat zelf (leren) denken in mijn lessen een belangrijk uitgangspunt is, hoor je hier niet voor het eerst. Ook gaat het (mij) om (het kunnen) verbinden. Misschien wel juist omdat er in de ‘grotemensenwereld’ steeds meer afstand lijkt te komen. Ten slotte zou het in mijn ogen goed zijn als we mensen de ruimte geven om te leren van hun fouten: fouten zijn een essentieel onderdeel van het leren. Toch worden fouten vaak afgestraft.

Hier komen de woorden van Max van Weezel weer om de hoek kijken: laten we wat milder zijn voor elkaar. Dat mis ik te vaak in de bubbel(s) van het internet én in de grote boze buitenwereld. Wie zich blind staart op de pixels van het scherm, heeft geen oog voor de wereld om zich heen. Je mee laten voeren door de maalstroom van alledaagse routines en het economische verkeer levert niet altijd de beste kwaliteit van leven op. Altijd en overal maar boos over zijn, zet vaker niet dan wel zoden aan de dijk.

Hier bewust(er) mee omgaan is niet altijd makkelijk. Is je bewust worden van een eventueel gebrek aan bewustzijn een reden voor somberheid? Laten we ook hier het advies van Van Weezel volgen: wees mild. Niet alleen tegen elkaar, maar ook tegen jezelf. Uiteindelijk gaat het dan misschien niet alleen goed met ‘mij’, maar ook een beetje beter met ‘ons’.

Meer lezen over Mildheid naar jezelf en anderen? Kijk op Bol.com voor inspiratie.

Het bericht ‘Wees mild tegen elkaar’, waardevolle woorden verscheen eerst op .

Het lerarentekort lost zichzelf niet op

Met teruglopende zetelaantallen is het voor Geert Wilders sowieso een goed idee om na te denken over een carrière na de politiek. Wellicht kan hij directeur worden van een door hem op te richten (basis)school in lijn met zijn levensovertuiging. Die ruimte heeft hij immers dankzij onze vrijheid van onderwijs. Het is vrij simpel: of je maakt je hard voor het afschaffen van de vrijheid van onderwijs om neutraliteit te verzekeren, of je richt zelf een school op. Ton van Haperen vatte het mooi samen:

Nu kan het zo zijn dat de PVV terugverlangt naar een verleden dat er nooit was, politieke partijen moeten oog houden voor de toekomst. Misschien bestaat de PVV straks niet meer als het FvD al haar kiezers heeft weggepikt, het lerarentekort blijft. Dat lost zichzelf niet op. En aan alleen de terugkeer van oud-docent Harm Beertema naar het onderwijs hebben we niet genoeg.

Practice what you preach!

Voor Thierry Baudet zou het onderwijs ook geen gekke keuze zijn. Het is de plek bij uitstek om oeverloos te oreren, iets waar hij in de Kamer niet altijd de ruimte voor krijgt. Daarnaast biedt het ook meteen een mooie gelegenheid voor ‘practice what you preach‘. In plaats van klagen over hoe anderen hun werk doen, zelf de handen uit de mouwen steken en dat neutrale onderwijs geven.

Natuurlijk kan het zo zijn dat Thierry nog niet toe is aan een stap naar het mooiste vak dat er is, maar richt je energie dan liever op je volgzame achterban enthousiast maken voor het onderwijs. En niet op Meldpunten Indoctrinatie. Het lerarentekort is in tegenstelling tot ‘linkse indoctrinatie’ daadwerkelijk een probleem. Die stelling durf ik wel aan.

Voorlopig zal er nog niet zoveel gebeuren, vrees ik. Het doet een beetje denken aan het klagen over de afwezigheid van een ‘rechts geluid’ op de publieke omroep. Uiteindelijk kostte het de klagers zo’n twintig jaar om het door hen zo gewenste geluid op tv te krijgen. Twintig jaar na de teloorgang van Tros AKTUA waren daar dan eindelijk WNL en PowNed. Wellicht duurt het ook twintig jaar voor de rechts-conservatieven eindelijk tot de conclusie komen dat ze ook zelf scholen kunnen oprichten?

Bullshit Job

‘Rechtse mensen’ worden geen docent, omdat ‘de lerarenkamers vol zitten met linkse mensen‘ wil het cliché. Dat die ‘rechtse mensen’ zelf de sleutel om dit probleem te verhelpen in handen hebben lijken ze niet altijd door te hebben. Of hebben zij dit wel door, maar zijn er andere redenen om af te zien van dit mooie, maar beslist niet altijd makkelijke beroep? Een relatief laag salaris en hoge werkdruk, bijvoorbeeld? Je gaat je dan wel afvragen waarom ‘linkse mensen’ klaarblijkelijk wel bereid zijn om zulk belangrijk werk tegen zulke voorwaarden te doen.

Het gaat wat ver om met David Graeber te zeggen dat ‘politicus’ een zogeheten ‘bullshit job‘ is. Wel is het zo dat leraren uiteindelijk harder nodig zijn dan politici. Als de Tweede Kamer staakt, draait het land wel door. Zodra leraren het werk neerleggen komt het hele land in de problemen. Tegenlicht toonde dat van de week nog mooi aan.

Dus hoe goed zou het zijn als de Partij voor de Vrijheid en het Forum voor Democratie kader en achterban zouden mobiliseren om ons onderwijs ook echt beter te maken?

Wil je meer lezen en/of verder praten over dit onderwerp? Ook Joop.nl publiceerde dit artikel en een aantal lezers reageerde.

Het bericht Thierry en Geert, los het lerarentekort op, word docent! verscheen eerst op .

Neofascistische studentendebatclub?

Want laten we wel zijn: moeten we een veredelde studentendebatclub echt serieus nemen? Ja, er hebben veel mensen op gestemd, maar inhoudelijk is er de nodige kritiek. Ook aan de rechter– en meer liberale kant van het politieke spectrum. En historicus Joep Leerssen meent in de overwinningsretoriek van Baudet ‘neofascisme‘ en ‘allemaal gedachtes die rechtstreeks uit sociaal-darwinisme van 1900 afkomstig zijn’ te ontwaren.

Over de plaats die deze ideeën in de Nederlandse democratie (mogen) hebben is een heel andere discussie te voeren, maar feit blijft dat ondanks de retorische bravoure van het Forum voor Democratie, het daar ook vooral bij lijkt te blijven: retoriek. Het bezetten van de stoeltjes wordt een hele opgave voor het Forum. Het lijkt er zelfs op dat Baudet zich laat verleiden tot de meer nepotistische kartel-aanpak. De aanpak die hij zegt zo te verafschuwen. Dat levert los van de vraag of je zo’n partij nou wel of niet serieus moet nemen nieuwe zorgen op.

Gaan mijn leerlingen mij aangeven?

Zijn er ook goede dingen te zeggen? Laten we nog eens kijken naar het meldpunt. In eerste instantie lijkt ‘voorstellen doen om het onderwijs structureel te verbeteren’ een opsteker voor het onderwijs. Dat (nog) beter onderwijs ook één van mijn dromen is, kan geen geheim zijn. Maar als ik vervolgens lees dat hij ‘vooringenomen toetsen, politiek gekleurde examenvragen, eenzijdige lesboeken, oikofobe projecten en partijdige docenten’ wil opsporen, is er van mijn enthousiasme weinig meer over. Vooral doordat deze opsomming zo onbepaald en impliciet gekleurd is.

Eerder schreef ik al waarom filosofie zo’n belangrijk vak (voor de toekomst) is. Eén van de vaardigheden die we bij filosofie oefenen, is het standpunt van de ander innemen. Dat betekent dat we soms inderdaad ‘politiek gekleurde examenvragen’ gebruiken, om de denk-lenigheid van leerlingen te testen. Het is best denkbaar dat een FvD-minnende leerling mij ‘aangeeft’ omdat ik in zijn ogen een ‘partijdige docent’ zou zijn.

‘Voordelen van oikofobie’

Ook is het nog maar de vraag of het FvD ook problemen heeft met ‘eenzijdige lesboeken’ die hoofdstukken lang (impliciet) de grootsheid van het Koninkrijk der Nederlanden bejubelen en één paragraafje wijden aan de gruwelen van bijvoorbeeld de slavernij en het kolonialisme. Het zou me niet verbazen als meer aandacht voor deze onderwerpen voor het FvD nu juist een voorbeeld is van ‘oikofobe projecten‘. Hetzelfde geldt voor klachten over maatschappijleerboeken die bedenkelijke passages toevoegen over etnische minderheden.

Om deze en andere redenen is in mij al het idee opgekomen om volgend jaar een project met filosofie-leerlingen te doen waarin zij de ‘voordelen van oikofobie’ moeten weergeven. Het nieuwe examenboek voor VWO, Het goede leven en de vrije markt, biedt daar vast een ingang voor.

Totalitair?

Er zijn meer mogelijkheden. Een docent maatschappijleer zou leerlingen een vergelijking kunnen laten maken tussen dit meldpunt en het verraden van dissidenten in totalitaire regimes. Hoeveel overeenkomsten en verschillen zijn er nu eigenlijk? Wil Thierry echt zo ver gaan om linkse docenten te vervangen door zijn ‘eigen mensen‘?

Ook zou ik mijn collega’s van geschiedenis wat suggesties kunnen doen. Om een beter beeld te krijgen van waarom Nederland eruitziet zoals het eruitziet is een groot project over de gruwelen van het slavernijverleden immers geen gek idee. Of laten we eens kijken naar de onwil van Nederlanders om werk te doen waarvoor zij zich te goed voelen – of waarvoor ze simpelweg te lui zijn. De FvD-achterban voorop.

Een meldpunt indoctrinatie vraagt om een kritische blik

Die luiheid zien we ook terug in het Meldpunt. In plaats van een Meldpunt Indoctrinatie oprichten, zou je immers op bezoek kunnen gaan bij scholen. Maar ik wacht net als andere docenten al ruim vijftien maanden op Thierrys bezoek. Ook in de Kamer laat het FvD het vaak afweten.

Dus misschien moeten docenten het Meldpunt juist opvatten als een uitnodiging. Om de macht te trotseren. Want hoe graag het FvD zich ook wil manifesteren als ‘buiten de macht‘, de partij is er onmiskenbaar en onlosmakelijk onderdeel van. In een tijd waarin een kritische blik toch al meer noodzaak dan luxe is, hebben we als docenten misschien wel de morele plicht om hier ook echt een kritisch antwoord op te geven.

Wil je meer over dit onderwerp?

Ik zeg er meer over in ‘Thierry en Geert, los het lerarentekort op, word docent!‘

Ook publiceerde Joop.nl dit artikel en een aantal lezers liet een reactie achter.

Het bericht Wat moeten we met het ‘Meldpunt Indoctrinatie’? verscheen eerst op .

In de westerse wereld is autonomie een groot goed. Een beetje liberaal wil dat mensen de vrijheid krijgen om zelf keuzes te maken. Maar wat nou als een verbod op sociale media ertoe leidt dat we autonomer – en dus vrijer – worden?

Autonomie als (te ambitieus) ideaal?

Toen ik in 2015 met mijn stage begon, was ik ervan overtuigd dat autonomie behalve het grootste goed, een gegeven is. Autonomie is een buzzword in het onderwijs, maar om goede redenen. Ik wilde de autonomie van leerlingen respecteren en stimuleren. In die volgorde. Ik moest er laatst weer aan denken, toen ik met één van mijn 5H’ers zat te praten. Jonge meid, vlotte denkster. ‘Meneer, u kunt ons niet loslaten, ik heb sturing nodig’ zei ze.

Hoewel ik het stoer vind dat ze dit uitspreekt, vond ik het aanvankelijk ook te makkelijk. Het is mijn droom dat leerlingen zelfstandige denkers worden die zelf hun eigen afwegingen maken. Dus heb ik dan de neiging om te zeggen: ‘Ik heb liever dat je op eigen kracht een zeven haalt, dan dat je een acht haalt omdat ík jou de hele tijd op de huid zit.’ Dat gaat straks op het hbo immers ook niet gebeuren, daar zullen ze het ook zelf moeten fixen.

Een grote glimlach; ‘Maar meneer, kijk eens om u heen, niemand doet iets.’

Ze overdrijft, maar ik zie haar punt.

Ik ben mijn ideeën over autonomie dan ook steeds meer aan het nuanceren. Daarbij heroverweeg ik hoe we autonomie op school zouden moeten vormgeven. Autonomie blijft belangrijk, maar is ook iets dat je moet leren. Iets dat moet groeien. Iets dat binnen kaders plaatsvindt. En iets dat we niet onnodig moeten verstoren of hinderen.

Brengt volwassenheid vrije wil?

Dat autonomie niet alleen voor kinderen lastig kan zijn, maar ook voor volwassenen, werd vorige week duidelijk. ‘De grootste vervuiler is man, hoogopgeleid en stemt VVD’ kopte Trouw. Maar op sociale media struikelde men er vooral over dat D66’ers en GroenLinksers veel vliegen, terwijl zij toch altijd de mond vol hebben van het milieu. Zo stelde De Telegraaf (onterecht) dat ‘Mileufreaks vaak ergste vervuiler‘ zijn.

De Telegraaf overdrijft, maar ik zie haar punt.

Uiteindelijk is het ook voor volwassenen niet altijd makkelijk om in overeenstemming met je idealen te handelen. Verleidingen kunnen groot zijn, of de samenleving kan bepaalde eisen stellen aan je gedrag die in strijd zijn met wat je zelf het liefst zou doen. Soms kan het zelfs zo zijn, dat de wensen van de samenleving niet overeenkomen met de verwachtingen die diezelfde maatschappij aan ons stelt. Zo werd vorig jaar bekend dat ‘smartphoneverslaving bij ouders zorgt voor gedragsproblemen bij kinderen‘. Dit alles brengt een hoop vragen en morele dilemma’s met zich mee.

Beschermen we de economie of onze kinderen?

Als volwassenen al worstelen met het maken van autonome keuzes, hoe moeilijk moet het dan wel niet voor kinderen zijn? Op school zijn er sowieso al legio verleidingen, maar ik wil me er vandaag op één in het bijzonder richten: ‘sociale’ media. Deze ‘sociale’ media roven onze aandacht. Onder het mom van vrijheid kun je stellen dat we hier niets mee hoeven, maar te vaak wordt ‘vrijheid’ als dekmantel voor ‘economische belangen’ gebruikt. En te vaak lijden grote groepen mensen onder economische belangen, die in het bijzonder een selecte groep dienen.

Het is niet voor het eerst dat ik de economie hier noem. De bedrijven met de grootste financiële waarde van dit moment zijn tech-bedrijven. Zij hebben er belang bij om onze autonomie te ondergraven, omdat het hen geld oplevert. En wij zijn gerust bereid onze ziel te verkopen, zolang dat maar betekent dat we niet hoeven te betalen voor toegang tot ‘sociale’ netwerken.

Ik hoor sommige mensen al denken, jij zit toch ook de hele godganse dag op Twitter?

Ze overdrijven, maar ik zie hun punt.

Een verbod op sociale media?

Gelukkig ben ik daar op voorbereid. Ik hoop namelijk dat jullie mijn punt inmiddels ook zien; de mens is minder autonoom dan hij graag zou willen. Dát is precies het punt dat D66 en GroenLinks (onbedoeld) maken: het kan ons enorm helpen om collectief kaders te scheppen, want als we dat niet doen, gaat de mens zichzelf maar al te makkelijk te buiten.

Dus zou het niet juist een ontzettende blijk van autonomie zijn, als we collectief tegen tech-bedrijven zouden zeggen: we verbieden jullie software totdat jullie al die verslavende mechanismen eruit halen? Mechanismen die misbruik maken van de zwakheden van de menselijke geest tolereren we niet langer. Hoe kan het dat we verdovende middelen verbieden of het gebruik ervan ontmoedigen, terwijl dit verdovende middel vrij verkrijgbaar is?

De vergelijking met MTV en computerspelletjes gaat mank, omdat we de tv met beeldbuis niet 24/7 op ons lichaam droegen.

Misschien moeten we de schreeuw om hulp van mijn leerling uit 5H beantwoorden met een streep in het zand. Door te zeggen: er komt een ban op sociale media zolang die onze kinderen verslaafd maken. Natuurlijk zal er weerstand zijn, maar welke junk zit juichend in de afkickkliniek?

Wellicht is het minder een beperking van de vrijheid, dan dat het overtuigend bewijst dat wij écht autonome wezens zijn.

Wil je meer lezen over hoe een beperking van de vrijheid gelijktijdig de vrijheid kan vergroten? Lees Isaiah Berlin over vrijheid.

Het bericht Een verbod op sociale media kan de vrijheid vergroten verscheen eerst op .

De universiteit is geen bedrijf

Een dag later kreeg ik ondersteuning voor mijn bewering. De Vrije Universiteit maakte bekend dat zij stopt met de bachelor Nederlandse Literatuur en minister Van Engelshoven gaf aan dit wel te begrijpen. Op Neerlandistiek.nl legt neerlandicus Marc van Oostendorp in een wat langer stuk uit om welke redenen dit erg is, maar voor hier volstaat het om te zeggen wat ik eerder al tweette:

De aanleiding? De uitspraak: “Het eerste jaar telt op dit moment vijf studenten en dat is volgens de leiding van de VU te weinig om de studie rendabel aan te bieden.” Een uitspraak waar de minister klaarblijkelijk ook begrip voor heeft. Dat vind ik vreemd. Marc van Oostendorp legt in zijn stuk helder uit dat (financieel) rendement en de universiteit elkaar bijna per definitie uitsluiten.

Wat mij ook intrigeert is dat half Nederland zich opwindt over het vermeende teloorgaan van culturele folklore als Zwarte Piet, maar dat diezelfde briesende elite en het verongelijkte volk nu onverschillig hun ouders ophalen. Zou het toeval zijn dat hiermee minder economische – en electorale? – belangen gemoeid zijn?

De ethiek van technologie

Die alomtegenwoordigheid van de economie zien we in meer vakgebieden terug. Eén daarvan is de techniek/technologie. Collega-docent Per-Ivar Kloen vroeg op Twitter aan Ruud Veltenaar waarom de laatste vindt dat we meer ethici dan technici nodig hebben. Ik reageerde op Per-Ivar met de opmerking dat ik vind dat we meer ethisch onderlegde technici nodig hebben.

In een tijd waarin machthebbers eerst en vooral naar plussen en minnen kijken, hebben we mensen nodig die zelf kunnen denken. Nu hapklare ethiek en moraal niet langer worden geserveerd door de kerk of buren, hebben we mensen die zelf kunnen denken nog harder nodig. Anders wordt er überhaupt niet gedacht.

Technologie wordt steeds complexer, is alomtegenwoordig, en de gevolgen zijn steeds ingrijpender. Dus hebben we technici nodig die zelf kunnen bepalen of iets behalve boekhoudkundig, ook op andere gronden gerechtvaardigd is. En waar kunnen we dat beter doen dan in het onderwijs?

Zodat we later misschien een minister van OCW krijgen die ook echt onderwijs, cultuur en wetenschappen als prioriteit heeft.

Het bericht Denkende doeners verscheen eerst op .

Wat de avond voor mij zo waardevol maakte en waarin volgens mij ook sleutels tot het oplossen van de problemen kunnen liggen, is dat de aanwezigen drie belangrijke punten al dan niet bewust aan het licht brachten. Drie belangrijke punten die bovendien aantonen dat we meer van dit soort evenementen nodig hebben. Om iedereen bij de les te houden. En om ervoor te zorgen dat we veel meer meesters (en juffen) met deze energie voor de klas krijgen.

Ruimte en verbinding maken beter onderwijs

Allereerst is het geweldig om met zoveel bevlogen mensen bij elkaar te zijn. Waar er in de personeelskamer nog weleens wat leraars-cynisme kan hangen, voelde je hier enkel gedrevenheid. Mensen met een missie. Die geloven dat onderwijs over meer gaat dan je lesje afdraaien. Het is zeer inspirerend om je te omringen met collega’s die dat net zo voelen. In een omgeving waar tijdsdruk geen rol speelt. Hier kun je vrij denken en je merkt dat in zo’n omgeving ook mooie nieuwe dingen ontstaan.

Kies voor onderwijs, niet voor ‘managen’

Daarnaast werd duidelijk dat beleidsmakers zich bewust(er) moeten worden van wat er leeft ín de klas. Ben je beleidsmaker? Sla de gesprekken met bestuurders en (andere) mensen met ‘bullshit jobs‘ een keer over en praat met leraren. Jan van de Ven illustreerde dat mooi toen hij ons er op wees dat er bij de cao-onderhandelingen voor het onderwijs meer juristen dan docenten aanschuiven. Paul van Meenen (D66) kwam met een mooi verhaal over meer autonomie voor leraren. Hij moest er wel meteen aan toevoegen dat veel van de onderwijswensen van D66 in het huidige kabinet moeilijk liggen. Ook Peter Kwint (SP) liep tegen het kabinetsbeleid aan, toen hij zich opwond over de tweedeling in het onderwijs. Als voorbeeld gaf hij het Amsterdamse IJburg, een fonkelnieuwe wijk die relatief gemixt is, waar alsnog een ‘witte’ en een ‘zwarte’ school zijn ontstaan.

We kunnen nog zoveel dromen hebben, zolang de regeringspartijen niet bereid zijn écht voor het onderwijs te kiezen, blijven we tegen deze en andere problemen aanlopen. Daaraan ten grondslag ligt de misvatting dat het onderwijs een vehikel voor de economie is. Deze gedachte klonk vooral bij Judith Tielen (VVD) door. En dat brengt me bij het derde (en misschien wel belangrijkste) punt, waarin de eerste twee punten besloten liggen.

Het onderwijs is geen vehikel van de economie

Wie gisteren goed luisterde, of zoekt op de hashtag #MeestersmetDromen, leest weinig verhandelingen over ’taal en rekenen’. Toch is dat het mantra dat politici nog weleens willen opdreunen als het om onderwijs gaat. Want de economie moet groeien en blijkbaar is ’taal en rekenen’ hét recept voor economische groei. Laat ik vooropstellen dat taal en rekenen belangrijk zijn.  Maar aan het goed kunnen bijbrengen van die vaardigheden gaat iets anders vooraf. Dat is waar het in mijn ogen echt om gaat in het onderwijs, de relatie.

Ik denk dan aan de woorden van Bart ‘Meester Bart‘ Ongering, die vertelde hoe hij voor zijn leerlingen de liefdevolle inspiratie kan zijn. Ik denk aan Jerry Afriyie, die docenten op het hart drukte dat zij voor de kinderen in hun klas een ’tweede ouder’ zijn en dat het dus belangrijk is dat zij weten waar hún kinderen vandaan komen. Ik denk dan aan Thijs Roovers die me achteraf het zeer herkenbare verhaal vertelde over hoe hij een schooldag chagrijnig kan beginnen, maar dat als je dat gevoel maar deelt met je leerlingen, je er samen alsnog een mooie les(dag) van kunt maken.

Als docent sta je niet (alleen) voor de klas, je bent onderdeel van die klas. Als docent ben je niet bezig met de toekomstige beroepsbevolking dresseren, maar bereid je jongeren voor op een leven als autonoom individu in een steeds complexer wordende samenleving. Laten we dat nu gewoon eens het pad naar volwassenheid noemen.

Goed lesgeven kost tijd

We moeten wat mij betreft daarom af van de eendimensionale blik van plussen en minnen die samenhangt met een ziekelijke focus op economische groei. Ik weiger mezelf te reduceren tot een radertje in die machinerie, al was het alleen maar omdat het op de lange termijn niet oplevert wat de voorstanders van deze invulling van onderwijs wensen. We moeten ons er bewust van zijn dat het beroep aantrekkelijker moet worden. Omdat we veel meer Meesters met Dromen nodig hebben om de uitdagingen van de toekomst het hoofd te bieden. En dat wordt het niet als onderwijs wordt platgeslagen tot een job-cursus.

Goed lesgeven kost tijd. Dat geldt net zo voor jongeren begeleiden op hun weg naar volwassenheid. Daarom hebben docenten ruimte nodig, zodat zij de verbinding kunnen aangaan. Daarom is het zo belangrijk dat ‘de politiek’ kiest voor het onderwijs, en niet voor ‘managen’. En daarom moeten we ons er bewust van zijn dat het onderwijs geen vehikel van de economie is, maar een belangrijk deel van het pad naar volwassenheid.

Het bericht Meesters met Dromen verscheen eerst op .