અંતરમનની સ્વપ્ન સૃષ્ટિ

માચિયાળા ગામનો મોર

noreply@blogger.com (Bharat Gajera) — Tue, 16 Aug 2022 09:44:00 +0530

અમારા આખા ગામ પંથકમાં ક્યાય મોર તો શું એનુ પીચ્છુય જોવા નો મળે. પણ અમારી બાજુના ગામ માચિયાળામાં સૌ પ્રથમવાર મોરના ઝુંડ દિઠેલા.!! ત્યારે મારી વય આશરે આઠેક વરસની હશે. આ લેખમા નીચેના મુદ્દાઓના રસપ્રદ વર્ણન સાથે કુદરતી વાતાવરણનો અનુભવ પણ મળશે. માણો - સીમ વગડાની મુસાફરીમાં પરોઢીયે રચાયેલા મનમોહક દૃશ્યો - જાજરમાન પંખી મોરનો વૈભવ, હરીપુરા - માચીયાળા પંથકની ભૌગોલિક સ્થિતિ અને તત્કાલિન સમયનું બાળજીવન.-અમરેલી માર્કેટ યાર્ડમાં થતી ગતિવિધીઓનો તાદ્શ્ય ચિતાર.

૧૯૮૫ -૮૬ નો એ જમાનો હતો કે ખેડુતોએ પોતાની ખેતપેદાશને વેચવા માટે જિલ્લા કે તાલુકા મથકની માર્કેટયાર્ડમાં લઈ જવી પડતી. એ રીતે અમો પણ ગાડામા માંડવીનો પાલ ગોઠવીને મારા પિતા અને કાકા સાથે વહેલી સવારે ૪ વાગ્યે અમરેલી જવા નિકળ્યા. આ માંડવીના પાલ ખડકવાની બધી ગોઠવણ રાતે જ નિપટાવી લેવામાં આવી હતી. એટલે સવારે વહેલાસર જાગી અને શિરામણ કરી ગાડુ જોડીએ એટલે કામ પુરૂ.

અમારા ગામ હરીપુરા થી બે રસ્તા વાટે અમરેલી જઈ શકાય છે. તેમા પ્રથમ જો સડકમાર્ગે ચાલીએ તો વાયા શેડુભાર થઈને મોટા માચિયાળાનું અંતર ઠીકઠીક લાંબુ થઈ પડે, માટે જ અમે સીધો માચિયાળા તરફ જતો ટુંકા ગાડા મારગ પર પસંદગી ઉતારી. ત્યાથી નાના માચીયાળા - ગીરીયા - અમરેલી માર્કેટ યાર્ડ સુધી ૧૫ કિમી જેટલું અંતર થાય. એમાય મોટા માચિયાળા એટલે મારા પિતાજીનુ મોંધેરુ મોસાળ.

હજી તો મોં સુજણુંવેળા થવામાં ઘણી વાર છે. સીમનો નિરવ સુનકાર ચિરતુ અમારુ ગાડુ, ઘુંસરી એ જોડેલા ધોળીયો અને વાછડાં નામના બેઉ બળધ ધીમે ધીમે પંથ કાપી રહ્યા છે. આ બળદો અમારી વઢીયારી ગાયના જ હતા એટલે ખાધેપીધે અને તાકાતમાં જોરાવર પણ ખરા, માટે અધરસ્તે હાંફીને બેસી જાય એવુ તો બનવાનુ ના હતુ. મારા કાકા ગાડાની ઉંધ પર બેઠા બેઠા મોજ થી ગાડાનું સુકાન સંભાળી રહ્યા છે. મારા બાપુજી અને હું ગાડાના પાલખ ઉપર ગોઠવેલી ગાંસડીઓ પર બેઠા હતા.

ખુલ્લા વગડાનો અને કાજળધેરી રાતનો મારા માટે જીવનનો આ સૌ પ્રથમ અનુઠો અનુભવ હતો. ગાડા પર ચતુરાઈ પુર્વક ગોઠવેલી ગાંસડીઓ પર બેઠાંબેઠા ધરા અને ગગનનો વૈભવ માણી રહ્યો હતો. પરોઢપુર્વેના નભમાં આછુ અંજવાળુ અંધકારને પછાડવા મથી રહ્યુ હતુ, હિમાલય તરફથી આવતો ગાત્રો થીજવી દેતો વાયું આજે કંઈક તંદ્રામાં હોય એમ હળવી ગતિએ હલેચા મારતો હતો. આ અટકચાળો વાયું પોતાની સંગાથે ખુલ્લા ખેતરને વગડાંઉ વનસ્પતિના પર્ણ પર બાજેલા ઝાંકળબિંદુની મિશ્રિત ફોરમ પણ લઈ આવતો હતો, જે વાતાવરણને સાચેજ અલૌકીકતા બક્ષી રહ્યો હતો.

હજી વસંત ઋતુની શરુઆત થઈ રહી હતી એટલે સમજોને મહા મહિનાનો છેડો. એવા ઋતુ કાળમાં ઠંડીનો થોડો ઘટાડો થઈ જાય છે. માટે જ પોષ -મહાની કાતિલ ટાઢનો થોડો અંશમાત્ર એટલે વસંત. જો કે ગ્રામીણ સીમ વિસ્તાર અને પરોઢ કાળ એટલે સ્વભાવિકપણે ટાઢની માત્રા અનેકગણી વધુ હોય. એટલે જ અમે ત્રણેવ જણા જાડા ધુંસા (કામળા) ઓઢીને બેઠા હતા. મારગ કાંઠે દેશી બાવળીયા અંધકાર ઓઢી સ્થિર અવસ્થામાં ઉભા છે. આમ પણ દેશી બાવળની એક ખાસિયત હોય છે કે ગમે તેવા ઝડપી વાયરામાં પણ હાલક ડોલક થયા વિના અચળ ઉભા રહી શકે છે.!

અમારો આ વિસ્તાર એટલે સપાટ પાટી જેવો. જ્યા નજર પડે ત્યા સમતળ જમીન અને પારવા પારવા ઝાડવા. અંધકારમાં એનુ રૂપ દુર દુર કોઈ મહાકાય કિલ્લાની શ્યામળી દિવાલ ચોતરફ ઉભી હોય તેવુ દૃશ્ય ઉપસે. માચિયાળાના મારગે ઝાડ ઓછાં હોવાનુ કારણ કે, એ બાજુ માત્ર ગામના ખેતરો જ હતા, વાડી કુવા ભાગ્યે જ ક્યાંક હતા. એટલે ખેડુતોનુ કામકાજ ચોમાસા પુરતુ જ હોય, પછી છ - આઠ મહિના નધણીયાતા જેમ રહેતા આ પંથકમાં ઝાડવાની સારસંભાળ કોણ રાખે. ??

આ ગાડા મારગ થોડો ઉબડખાબડ હોવાથી અમારી સવારી મંથરગતીએ આગળ ધપી રહી હતી. ગાડાનો કિચડાટ બળધોના ઝડપથી ચાલતા ઉશ્વાસ, પૈડા હેઠે ભરડાતા કાંકરાને માટીનો ચચરાટ વાતાવરણને જીવંત બનાવી રહ્યા હતા. અર્ધોક કલાકના અંતે માચિયાળાનો અરધા ઉપર પંથ કપાઈ ચુક્યો છે. પણ અમારો મારગ આંતરતો ઉત્તર થી દક્ષિણ દિશામાં જતો લાંબો ઉંચાણ નજરે ચડી રહ્યો છે.

હરીપુરાથી અઢીક કીમીના અંતરે રાખોડી ઝાંય યુક્ત આછા લાલ રંગની માટી ઘરાવતી ધાર આવે. આની ઉંચાઈ લગભગ પંદર ફુટની તો ખરી જ. ઘારનો ઢોળાવ લાંબો હોવાથી બળદ ગાડુ ચઢાવઉ એટલુ કપરૂ નથી જણાતું. આસ્તે આસ્તે જયારે ગાડુ ઘાર પર ચઢી રહ્યું એ સમયે ઉગમણી કોર દુર - સુદુર દિવડાના સોનેરી પ્રકાશ કળાણા માચીયાળા ગામ ધારથી ઠીકઠીક નીચાણમાં હોવાથી શ્યામવર્ણી ચુંદડીમાં સુવર્ણ આભલા ચમકતા હોય તેવો મનોહર ઘાટ સર્જાયો.!

આપની જાણ ખાતર કહીં દઉ કે આ ઉંચી ઘાર ઉપર રેલ્વે લાઈનના પાટા બિછાવેલા છે. અંગ્રેજોની અમુક કામમાં ચતુરાઈ ખરી કે ઉચ્ચાણ પસંદ કરવાના કારણે અમારા આ વિભાગનો પાટો ગમે તેવા વરસાદમાં કદી ઘોવાઈ ગયો હોય તેવુ બન્યુ નથી. આ મીટર ગેજ રેલ્વે લાઈનનો પેટા વિભાગ જંકશન ખિજડીયાથી - અમરેલી સુધીનો ગણાય. આ જ પાટો અમરેલીથી ચલાળા - ધારી - વિસાવદર - સત્તાધાર - સાસણગીર - તાલાળા - સોમનાથ વેરાવળ સુધી લંબાયેલો છે. માટે જેમને ટ્રેનમાં થી ગીરનું જંગલ જોવું હોય એમને આ રુટ પર પ્રવાસ કરવાનો અનેરો આનંદ આવશે.

ઈમ્પિરીયલ ગેઝેટીઅર મુજબ ગાયકવાડ બરોડા સ્ટેટની માલિકી ઘરાવતી અને ઈ.સં ૧૯૧૩ થી ૧૬ ના અરસામાં નંખાયેલી આ મીટર ગેજ લાઈન જં. ખિજડીયા થી ધારી સુધી જ રેલની શરૂઆત થયેલી. વિસાવદર થી સાસણગીરની લાઈન જુનાગઢ બાબી સ્ટેટ દ્રારા ૧૯૨૯ માં શરુ થઈ હતી.

આ ઢોળાવ ઉતર્યા પછી દોઢ બે કિમી અંતરની કોઈ યાદગીરી નથી, કદાચ એમ હશે કે ખાસ મનભાવન દૃશ્યો ચિત્ત પર ના ઝીલાયા હોય, એટલા માટે આપણુ બાળમગજ સંગ્રહ કરવાની કોઈ પળોજણમાં નથી પડતું.

પણ પણ....અચાનક જ મારુ મન ફરી સતેજ થઈ રહ્યુ છે કે ઉષા:કાળના અજંવાળામાં ઝાડના ઘાટા ઝુંડ દેખાય રહ્યા છે. કેડાની બિલકુલ ત્રીસેક ફુટના અંતરે ત્રણેક મોરલાનો એક સાથે મધુરો ટહુકાર સંભળાણો, પાંખો ફફડાવતા બેક મોરલા એ હળવી ઊડાન લીધી. !! આ કર્ણપ્રિય ટહુકાર જાણે રોમરોમ સમાઈ રહ્યો છે. અને શરીરમાં આછકલો એક જણકાર પસાર થઈ ગયો..!!

ઓહો ....આ એજ મોરલા છે જેના ફક્ત ચિત્રો જોઈને આપણે આનંદીત થઈ ઉઠતા. એજ.... એજ આજે સાક્ષાત આપણી નઝર સમક્ષ દેખાઈ રહ્યા છે.!! એય પાછા એક બે નહી પણ છ સાત મોરલાનુ ઝુંડ !! લાંબા લાંબા મેઘધનુષી મયુરપિચ્છ સાથે ઝાડ નીચે ફરતુ આ ટોળુ, હુ અપલક નયને નિહાળી રહ્યો. મનમાં થતુ તુ કે કાશ આ પળ અહીંજ થંભી જાય. આ રંગીન દૃશ્યની છબી સ્મૃતિપટ પર ઉડે સુધી છપાઈ ગઈ કે, આજે પણ એ ચિત્ર નજર સમક્ષ હુબહુ તરી ઉઠે છે.

અમારુ ગાડુ તો એની રફતારમાં આગળ વધી રહ્યુ હતુ. એ સાથે કાચા ખોરડાં દેખાતા મને ખ્યાલ આવ્યો કે મોરલા ગામની ભાગોળમાં જ રમણ કરી રહ્યા છે. માચીયાળા ગામ હજી ઘેરી નિંદ્રામાં હોય એમ નિરવ શાંતી પથરાએલી હતી.

આમ પંથ કાપતા કાપતા સવારે આઠેક વાગ્યે માર્કેટ યાર્ડ પહોચી ગયા હોઈશુ. પછી મોટુ બુંગણ પાથરીને માંડવીનો ઢગલા કરવામાં આવે, આવી રીતૈ આખી પીઠમાં દરેક ખેડુતોએ લાઈનસર માંડવીના ઢગલા કરી રાખ્યા હોય. હવે કડકડતી ભુખ લાગી છે એટલે ઘરેથી લાવેલા ઢેબરાને ગાંઠીયાના ચા- નાસ્તાપાણી થયા, બપોરને સાંજે રસાદાર સેવ ટમેટા અને પરોઠાની લિજ્જત માણતા. એમાય રોઢે જામફળને કેળાની મિજબાની હોય.

નવરા સમયે હુ યાર્ડમાં આટફેરા કરતો, ક્યાંકથી બેક કાર્બન પેપર જડી આવ્યા, તો ક્યાકથી સાતેક બાકસની નવીન છાપ એકઠી કરી. શુ કે ?? ગામમાં બતાવવા થાય કે જો હું અમરેલી ગયો તો એની સાબિતી. !! અમારા નાનકડા ગામમાં બાકસની એકાદ બે છાપ માંડ જોવા મળતી. એમાય કાર્બન તો અમે માંડ શાબ પાસે જ જોયેલો.

એ સમય હતો કે અમારા જેવા ટેણીયા અમરેલી ગયા હોય તો સહપાઠીઓમાં વટ પડી જાતો. આમ બીજે દિવસે સવારે દસેક વાગ્યે હરાજી આવી હશે, વીસ - પચીસેક માણસનુ ટોળુ ઢોરની જેમ ઢગલા પર ટુટી પડ્યું, ઢગલાની ઉંડેથી માંડવીની મુઠ્ઠીઓ ભરી ભરી ને સૌ ફોલવા મંડ્યા, પોણી - સવા- સાડી - કરતા કરતા હરાજી પુરી થઈ. આખા ઢગલાનો કચ્ચર ઘાણ કાઢી નાંખ્યો ને બધુ રમણભમણને વેરણછેરણ કરી દીધુ, મારો તો જીવ કપાઈ ગયો કે આટલી પારાવારને તનતોડ મહેનત કરીને મેળવેલી માંડવીની આવી હાલત.?? એકાદ કલાકની જહેમત પછી ઢગલો ફરીથી વ્યવસ્થિત કરી શકાયો. પછી એક વાગ્યે તોલ થયો, સાંજે ત્રણેક વાગ્યે વેપારીની પેઢીએથી હિસાબ પતાવીને થયા ગામભેગા તે વહેલું આવે ઘર.

માચિયાળા ગામનો મોર જેવો અન્ય લેખ વાંચવા ક્લિક કરો

હરીપુરા ગામનો દિહાણ સીમ કેડો.

બુધ ૧૦/૮/૨૦૨૧ લેખન: ભરત ડી.ગજેરા આ લેખનો કોપીરાઈટ ભંગ કરનાર સામે કાર્યવાહી થશે.

સોરાષ્ટ્રના મકાનો માટે સુરક્ષાના બેમિસાલ ઉપાય

noreply@blogger.com (Bharat Gajera) — Mon, 22 Nov 2021 22:53:00 +0530

આપણે ત્યા નાના ગામડામાં ખાસ કરીને સૌરાષ્ટ્રમાં મોટા ફળીયા ઘરાવતા મકાનોના કારણે રાત્રે ચોરીઓની ઘણી ઘટનાઓ બનતી હોય છે. સૌરાષ્ટ્રમાં ગામડે ઉચ્ચ મધ્યમ વર્ગના લોકો મકાનો માં ખુબ પૈસો વાપરે અને તમામ સુખ સગવડતા ઘરાવતા આલાગ્રાન્ડ ઘર બનાવે.

પણ એકજ મોટી મુર્ખાઈ કરે છે કે તેઓ સેફ્ટીની દૃષ્ટિએ બિલકુલ જીરો ખર્ચ કરે છે.

આજે આપણે નવા મકાનો બનાવીએ છીએ પણ વરસોથી ચાલી આવતી જુની ઘરેડ પ્રમાણે જ મકાનનું બાંઘકામ કરવામાં આવતુ હોય છે. જેમાં મોટી ડેલી પછી ફળીયું અને ત્યારબાદ પડથારવાળી ખુલ્લી ઓશરી અને ચાર કે છ ઓરડા બસ આ જ સિસ્ટમ મુજબ મોટાભાગના ઘરોનુ બાંઘકામ થઇ રહ્યુ છે. આ પ્રકારના બાંઘકામમાં બધુ બરાબર છે પણ ફળીયા પછી તરત ખુલ્લી ઓશરી સુરક્ષામાં સૌથી મોટી ખામી ઊભી કરે છે.

જે લોકો બુધ્ધિશાળી છે તેઓ ઓશરીની આગળ લોખંડની મજબુત જાળી બનાવે છે .

એમા જરુરીયાત પ્રમાણે એક કે બે દરવાજા મુકવામા આવે છે. આ દરવાજે લોક લાગી જાય એટલે આખી ઓશરી તેમજ ઓરડા અને ઘરમાં વસતા બાળકો, એકલ સ્ત્રી કે વૃધ્ધ લોકો તેમજ થોડી ઘણી માયા મુડી બિલકુલ સેફ થઈ શકે.

માટે જ હવે દરેક ઘરના માલિકો પોતાની ઓશરી આગળ મજબુત જાળીઓ ફિટ કરાવે અને એકાદ ઓરડામાં અથવા તો ઓશરીની અંદર જ સંડાસ બાથરુમ બનાવે તો રાત્રે ઘરના કોઈ વ્યકિતએ જાળી બહાર જવાની જરુરીયાત ઉભી ના થાય અને સલામતી જળવાય રહે.

બાકી બીજો એક ઉપાય પણ છે CCTV કેમેરા અને કા પછી ચોરને પણ ફાડી ખાય તેવા શિકારી ડોગ પાળવા, જેઓ એટલા ચોકંના અને ચપળતા ધરાવતા હોય છે કે રાત્રે ઘરની આસપાસ ભેદી રીતે થતો નાનો સરખો અવાજ પણ પળવારમાં પકડી પાડે અને દુશ્મન કે ચોરોના છક્કા છોડાવી શકે.

તો મકાનમાં લાખો રુપિયા ખર્ચીને પણ ફફડતા લોકો ઉપર મુજબના ઉપાયથી બીજો દસ કે વીસેક હજારનો ખર્ચ કરીને મજાની ઉંઘ માણી શકે છે.

લેખન bdgajera

અંધારી રાત અને વાડી મારગનો વૈભવ

noreply@blogger.com (Bharat Gajera) — Mon, 12 Jul 2021 17:20:00 +0530

ભરત ગજેરા.

ટીમટીમાતા અગણિત તારલા અને રંગબેરંગી આભમાંથી જ્યારે રાત્રી નો બીજો પહોર ફૂટી નિકળે. એવા ટાણે હું અને મારો માસીયાય અમારા ગામથી એકાદ કિ.મી આઘે તેમની વાડીએ પહોચવા માટે, મધ્યમ ગતિએ મારગ કાપતા અવિરત ચાલી રહ્યા હોઈએ.

રાત્રીએ ઘોર અંધાર પછેડો ઓઢી લીધો હોય. ચોગરદમ નિરવ શાંતિનો પથારો પડી ગયો હોય, એવા સમયે અમારા પગરવનો અવાજ કાનમાં અથડાતો અમને જ સંભળાતો હોય, થોડી થોડી વારે ભેરબ ( ઘુવડ) પોતાની હાજરી પુરાવા વૃક્ષોની ઊંચી ડાળીએથી ચિત્કારી ઉઠે. અંધકારને ભયાનક બનાવતો તેમનો કર્કશ અવાજ સાંભળીને મારી ધડકનો તિવ્ર ગતીથી ચાલતી હોય, એવું પાસળીના એકકોર અનુભવાતું લાગે. અને તેરક વરસના કિશોરને થોડો ઘણો ભય લાગવો એ સ્વભાવિક છે.

આઘેરા ખેતરના શેઢેથી શિયાળીયા ઊંવા ઊંવા કરતા રોતા હોય. આ અવાજ ઘડીભર માટે માણસને વિચારતો કરી વાળે કે, નક્કી નાનુ બાળક રડતું હશે.! તમરાના તીણા અવાજ અને સુકા પાંદડાં ખખડવાથી થતો હડબડાટ આસપાસના વાતાવરણને વધારે બિહામણો બનાવામાં મોટો ભાગ ભજવતા રહે.

ઘરા પર મહેકતી ટાઢક ફંગોળતો ફાગણનો ઉતાવળીયો પવન ઝાડ પાનને ઝપટમાં લેતો દોડી રહ્યો હોય. આખા દિ' ની ગરમી ખાધા પછી શીતળ લહેરખીઓ આપણા તન અને મનને હેમાળા જેવી શાતા આપતી લાગે, મન એના ખજાનામાં આવો મીઠો અહેસાસ સંઘરવાનુ કામ બખુબી નિભાવી રહ્યું હોય.!! સેંકડો મધુરી યાદોના પડળ પર પડળ ચડાવતું દિમાગ, આપણા જીવનને કાયમ રંગીન અને તરોતાજા રાખવાનું કામ સુપેરે કરતુ રહેતું હોય છે. !!

અમારી નજર ઉભા કેડા પરથી માનવ આકૃતિ રચતા આંકડાના ઝુલતા છોડ પર અટકી પડે. આંખોના પડદા પહોળા થતાં જ અમને ખાત્રી થાય કે, ઓહો..આ તો પેલો જૂનો ને જાણીતો છેતરામણો આંકડો જ માનવ આકૃતિનો ભ્રમ રચી રહ્યો છે.!!

કયારેક આવળના પડીયાના ખણણણ..થતા અવાજ અમને ચમકાવી નાંખે. પડીયા પાછા એમ કહેતા હોય કે; ‘સાવધાન રહેજો સાપ, વિંછી અને ઝેરી જીવ જંતું જેવા નિશાચરો શિકાર કરવા માટે રસ્તા પર ફરી રહ્યા હશે. રખેને ભૂલેચુકે તમારા પગ હેઠે દબાશે તો એનો પરચો આપ્યા વિના નહી છોડે.’
અંધારી રાત એટલે ચોરટાઓ માટે જાણે સુરજ ઊગે, પોતાનો મલીન ધંધો કરવા સીમ વગડામાં ફરતા ફરતા ગામમાં ખાતર પાડવાના કિમીયા કરે. ચૌર્યકર્મ કરનારાઓ એ પણ પોતાની આગવી સંકેત ભાષા વિકસાવી હોય છે. એ સંકેતો દ્રારા શિયાળીયા ની જેમ લાળી કરે અને બીજી તરફ છૂપાએલા પોતાના સાગરીતો સાથે જરુરી વાતો કરી જાણે.!

આમ તો નાનપણથી મને સીમ—વગડાંમાં હરવા ફરવાનો અનેરો આનંદ આવતો. ઝાડપાન અને લીલા ખેતરો નું સાનિધ્ય મારા માટે એક આલ્હાદક અને અવર્ણનીય લ્હાવો હતો. તથા ખુલ્લા આભ નીચે અને ખુલ્લી વગડાંઉ હવામાં ઊંઘવાનો મોકો મને હરદમ આકર્ષિત કરતો રહ્યો છે.

આમ પણ માનવોની એક પ્રકૃતિ રહી છે. કે વન વગડાંમાં ભમવું એમને અતિ વ્હાલું લાગે છે. ઉંચા પહાડો ખુંદવા કે, મૃગલાની પેઠે ઉછળતા કૂદતા નાના નાના ઝરણાઓ નિરખવાની પણ કેટલી મજા પડતી હોય છે. !! પહાડોની ટોચ પરથી ઊંધા માથે ખાબકતા અને પહાડોના પેટાળમાં આટો મારીને જંગલી વનસ્પતિના મૂળીયાના ધાવણ ધાવીને વહેતા નિર્મળ ઝરણાનું જળ નારીયેળથી પણ મીઠું મધુરૂ લાગે.!

અડાબીડ વનરાજીમાં ઝાડની ડાળી પર બેઠક જમાવીને ઝૂલતા અને એક ડાળીથી બીજી ડાળી પર ઊડતાં મધુરો કલરવ કરતા, રંગબીરંગી પક્ષીઓને નિહાળવાનો લ્હાવો કોને ના ગમે.? ભાતભાતના પતંગીયા અને અગણિત આકાર પ્રકારના પશુ, પંખી અને જંતુઓથી ધબકતું અરણ્ય પ્રકૃતિ પ્રેમીઓ માટે સૃષ્ટિ પરનો અમૂલ્ય ખજાનો ખડો કરતું હોય એમ લાગે.!

વસંત ઋતુ આવતાની સાથેજ વનરાજીઓ જીણી જીણી અને અગણિત રંગોની ફુલકળીઓથી મહોરી ઊઠે.! સમસ્ત ધરા જાણે નવલા રૂપ શણગાર સજીને દેવતાઓને પણ એમ કહેતી હોય કે, 'જુઓ; તમારૂ સ્વર્ગ પણ અમારી સામે કેટલું ઝાંખુ પડતું લાગે છે.' ??

દરીયાદી/ દક્ષિણ કોર અમારા ગામ હરીપુરા ની હદ પુરી થતાજ ધુળીયા ગાડાં માર્ગે પચાસેક ડગલા આગળ ચાલતાં ઢોળાવ ચડીએ, એટલે રસ્તાની જમણી તરફ ભુતિયા મહેલ જેવું અર્ધખંડીત મહાણ ( સ્મશાન ) નજરે પડે. અમે ટાબરીયા એમ જાણતા કે આની ઉપર વિજળી પડી હતી, એ કારણથી અર્ધો ભાગ ખંડીત થઈ ગયો છે. પણ સાચુ ખોટુ રામજાણે..!! દેશી બાવળના પાંખા ઝુંડ પાછળ ભયાનક મુદ્રા ધારણ કરીને ઉભેલું આવુ ખખડધજ સ્મશાન જોઈને થોડો ગભરાટ પણ લાગે.

એમ કહેવાય છે કે, ચોઘડીયા ફેર થતાં કાળી રાતે મેલી જમીન પર ભૂતપ્રેતો પણ દ્રશ્યમાન થાય. માનવોના દિમાગમાં હજારો વરસો થી આવી વાતોએ ભયનો સૌથી મોટો હાંઉ ઊભો કર્યો છે. પણ જાણકારો ના સંશોધન અનુસાર આવી વાતો માત્ર હબંગ અને જુઠ્ઠી સાબિત થઇ છે. આ દુનીયામાં વાસ્તવિક રૂપે ભૂતપ્રેત જેવું કંઈ નથી. જે લોકોને ભૂતનો અનુભવ થયો છે, એ મોટે ભાગે પોતાના મનની ભ્રમણા હતી. અથવા તો બિવડાવા માટે તેમના દુશ્મનો કે લાગતા વળગતા લોકો દ્રારા ઉભું કરેલું એક ષડયંત્ર હતુ.

ઢોળાવ પરથી નજર કરતા દુર સુધી નાના મોટા ઝાડ જાણે કાળા ધબ્બાની જેમ દેખાય રહ્યા છે. એ નાનકડો ઢોળાવ ઊતરીએ ત્યાથી ડાબી તરફ ત્રાસા ફંટાતા માર્ગે પાંચેક મિનિટ આગળ જતાં બે રસ્તા ભેગા થાય, તરભેટેથી માત્ર ગણતરીના ડગલે જમણી બાજુ બીજો ઢાળ ચઢીએ એટલે માથોડાં ઉંચાઈ ધરાવતું સપાટ મેદાન આવે, એમા ક્યાંક ક્યાંક કાંટાળી નાની વનસ્પતિઓ જોવા મળે. ( આ એજ મેદાન છે. જ્યા અમે કદીક બેટદડે પણ રમવા જતા હતા.)

આ મેદાનની વચ્ચેથી ધનુષાકારે પસાર થતો મારગ, એના ડાબા કાંઠે શાંતમુદ્રા ધારણ કરીને એકલી અટુલી પીપર ઊભી છે. જાણે એમ લાગે કે, વરસોથી કોઈની રાહ જોઈ રહી હશે.? આખા ખારામા ( પડતર જમીનમાં ) આ એકજ પીપરનુ વૃક્ષ જોવા મળે, બાકીના મોટા ભાગ પર કાટાળી વનસ્પતિનો કબ્જો જોવા મળે. તેનો સાથ પુરાવા આંકડા અને આવળો ના ઝુમખાય ખરા. ધોમ તડકામાં પસાર થતાં વટેમાર્ગુઓ અને માલધારીઓને છાંયડો આપતી એ પીપરની તસ્વીર અમારી આંખોમાં આજેય ચિત્રિત થયેલી દેખાય છે.

ખારાનો અર્ધો ભાગ દબાવીને પડેલું આ મેદાન પુરૂ થાય એટલે દખ્ખણ દિશા કોર સાંકડો ગાડા કેડો ચાલું થાય. બન્ને તરફ બેબે માથોડા ઊંચા માટીના પાળા. એ પાળાની ઉપર તોતીંગ થોરની વા્ડયો. ઉંટ ઓરાય એવો ઊંડો મારગ. જાણે કોઇ અંધારા બોગદામાંથી પસાર થતા હોય તેવો બિકાળવો લાગે. ચારેતરફ તમરાંની તીણી અને કાન ફાડી નાંખતી ચીસો સંભળાતી હોય. હું અને માસીયાર સુભાષ બંન્ને વાતો કરતા કરતા ઉંડો કેડો વટાવતાં અંતે વાડીએ પહોંચી જઈએ.

મધ્યરાત થવામાં પોણો કલાક જેટલી વેળા રહી હોય. એકાદ કિ.મીની પદયાત્રાના પરીણામે શરીર પર થાકના ઓછાયા દેખાતા હોય. આંખો ઊંઘથી સખત ઘેરાઈ રહી હોય. મારો માસીયાય કપાસના ક્યારમાં પાણી છુટ્ટુ મુકવા માટે ખેતરમાં કામે લાગે. અને આ બાજુ હું બે—ગોદડાં પાથરીને ખેતરના શેઢે લંબેનારાયણ કરુ.

મહેકતી ધરણીની ગોદમાં સુતા સુતા મારી નઝર અનાયાસે આકાશ તરફ પડે. દૃષ્ટિના ફલક પર ગગનનો મોંધેરો વૈભવ માણવા મળે. પુર્ણ પ્રકાશનો રંગબિરંગી ધોધ વહાવતા તારલાના મસમોટા ઝુમખા જાણે આપણા ઊરમાં રંગોળી પુરતા હોય તેવી આભા રચતા રહે.
નિરવ અંધારી રાત અને ચોતરફ વૃક્ષોની લીલુડી ઘટ્ટાઓમાં થી ગળાઈને આવતો મીઠો મધુરો વાયુ કંઈક અજબ પ્રકારની દુનિયામાં વિહરતા હોય એવો સુંદર અહેસાસ કરાવતો રહે.

વૃક્ષોની સંગાથે અટખેલીયા કરતો અને ક્યારેક ધોધમાર વરસતો પવન. દુર ક્યાંકથી વળી મૃગલા/હરણીયાના ધિંગા મસ્તીભર્યા અવાજ કાને પડતા રહે. આ સાથે ઓલી ડરામણી ભૈરબ અને નાના બાળકની અદ્લ નકલ કરતા લુચ્ચા શિયાળીયા, તેમજ પેલી ચોવીસ કલાક જાગતી ટીટોડી ની જાત આપણી આસપાસમાં તેમની હાજરી અચુક નોંધાવતા હોય છે.

પ્રકૃતિની અદ્ભુત લીલાનો
સપ્તરંગી પડદો મન પર સવાર થયા પછી મગજ ક્યારે ગાઢ નિંદ્રામાં સરી પડે તે કહેવું કઠણ પડે,
વહેલી પરોઢનો હિમાચ્છાદિત વાયરો જ્યારે શરીર પર વર્તાવા લાગે, અને કોયલના મીઠા ટહુકાર તેમજ વગડાઉ પંખીઓના પંચમ સુર કર્ણદ્રાર પર દસ્તક પાડે ત્યારે પાછા આપણે ધરાતલ પર હોવાનો અહેસાસ થાય।

સાફલ્ય કે : કુદરતની વૈભવી ગોદમાં ખુલ્લા મનથી માણેલા આવા અમુલ્ય દિનરાત એજ માનવ જીવનનો સૌથી મોટો ખજાનો છે. અને સદ્ભાગ્યે આવા અવસરનો લ્હાવો મને અણગણિત વખત મળી શક્યો છે. !!

સમય ઈ.સં -૧૯૯૧ -૯૩

૨૭ ડિસેમ્બર ૨૦૧૮

મને ગમતુ ! ગ્રામીણ જીવનનું મોંઘેરુ બાળપણ.

noreply@blogger.com (Bharat Gajera) — Fri, 9 Apr 2021 11:26:00 +0530

સુંદર અનૂભવોનું શબ્દમય વૃતાંત

દોસ્તો...માનવ જીવનનો શ્રેષ્ઠતમ સુવર્ણકાળ એટલે બાલ્યાવસ્થા અને મુગ્ધાવસ્થા, આ સમયકાળમાં આપણા માનસપટલ પર જે કંઈ અંકિત થયું હોય, એ સધળું ચિત્ર મીઠાં સંભારણા રુપે અંતરમનના પડળ પર આજીવન સંગ્રહીત થઇ જતું હોય છે.!! મારા એજ યાદગાર અનુભવોને કવિતા સ્વરૂપે આપની સમક્ષ હૂબહુ દૃશ્યમાન કરવાનો મારો નાનકડો પ્રયાસ છે. બાળપણમાં પરમાનંદ રૂપે જે કંઈ મારા મન—મગજમાં સંગ્રહીત થયું છે. એને મે, એક સુંદર કવિતામાં ઢાળ્યું છે. આમા વણેલી વાતો મહદઅંશે ઇ.સં ૧૯૮૩ થી માંડીને ૧૯૯૩ સુધીના સમયની છે.

🔅:-> મને ગમતું— મારી કાવ્યધારા.

ઉધડતા આભનું અંજવાળું અને
પ્રભાતના પહોરે પંખીઓનું— ગાણું, મને ગમતું.

ધરણીનો આલ્હાદક વાયરો અને
ઢળતી સાંજનું ઝાલર —ટાણું, મને ગમતું.

તારલાથી ચમકતું આભ અને
મધરાતે ભજનમા વાગતું —વેણું, મને ગમતું.

ગા્રય માટીનું રહેઠાણ અને
કાચા ઘરને શોભતું માં’નું —લીપણું, મને ગમતુ.

ખેતરની મહેકતી ફોરમ અને
વાડી પૈયામાં ખવાતું ટાઢું —ભાણું, મને ગમતું.

પત્થરોની ગોદમાં પાકેલું પાણી અને
ગામડાંનું નિર્ભેળ દેશી —ખાણું, મને ગમતું.

નાનકા વાછરુની સૌમ્યતા અને
આંગણે શોભતી ગાવડીનું —ભાંભરણું, મને ગમતું.

મોભે રમતા પંખીડાં અને
નળીયા ચીરતું ઓસરીનું —ચાંદરણું, મને ગમતું.

ગાઢી છાશનું પીણું અને
શેડક્ઢયા દુધનું છલોછલ —બોઘરણું, મને ગમતું.

ચોગાનમાં વાવેલા ફૂલછોડ અને
એકડીયા ભણતા પાટીને —વતરણું, મને ગમતુ.

માખણના ધવલ પીંડા અને
ગોરસની ગોળી ગજવતું —ઘમરણું, મને ગમતું.

સીમ—વગડાંમાં ભમવું અને
બાળસખા હાર્યે વિતાવેલું —રમણું, મને ગમતું.

જોબનવંતી છોરીની મ્હેક અને
સાથે ભણતી મુગ્ધાનું નશીલું—જોણું, મને ગમતું.

મેઘરવામાં નહાતી અવની અને
પ્રભાતફેરીએ હાલતા શ્રાવણનું —વ્હાણું, મને ગમતું.

ફૂલ—ગુલાબી મૌસમ અને
શીશીરની ટાઢ જીતવા ચુલાનું—તાપણું, મને ગમતું.

મીઠી સોબતનું મનન અને
યૌવનના ઊંબરે રંગો પુરતું —શમણું, મને ગમતુ.

મગફળીના લીલા ઓળા અને
ધગધગતી રાખમાં ડોડાનું —બાફણું, મને ગમતું.

વેકેશનની લાંબી છુટ્ટી અને
મોસાળે મળતા મોંધા માનનુ—લ્હાણું, મને ગમતું.

વતનની મીઠી ખુશ્બો અને
હજીયે યાદ આવતું એ નિર્દોષ—બાળપણું, મને ગમતું.

📝— ગજેરા ભરત ડી.

મિત્રો, ઉપરની કવિતા ગ્રામીણ કથાવસ્તું પર બનેલી છે. એ કવિતાની સાદા શબ્દોમાં અહી સમજ આપવામાં આવી છે. એ સમયના ગ્રામીણ વાતાવરણનો રુબરુ અનુભવ માણવો હોય, તો નીચે આપેલું મજેદાર વર્ણન સાચેજ વાંચવું રહ્યું.

૧—જેમા પ્રથમ કડીથી શરુ કરીએ તો ગામડાંમાં વહેલી સવારે ચકલીઓના મોટાં—ઝુંડ જાણે સમુહમાં કોઈ ગીત ગાતા હોય, એમ ગામ ગજવતા ચીચીયારી પાડતા હોય. દરમિયાન પંખીઓની આવી ટોળીઓ અહીં થી તહીં ઊડાઊડ કરતી હોય. આ કુદરતી સંગીતના કારણે ગામડાનું વહેલી સવારનું શાંત વાતાવરણ અલૌકીકતા નો અહેસાસ કરાવતું મને હજીયે યાદ છે.

"પ્રભાતના પહોરે પંખીઓનુ મધુર ગાણું મને ગમતું."

૨— એક વાત તો ખરી કે સંઘ્યાકાળ નો સમય અને વહેલી પરોઢનો ઉષા:કાળ માનવમાત્રને અતિ આનંદ આપતો હોય છે. મારી વાત કરુ તો વહેલી પ્રભાતે તથા સાંજ ટાણે મારા દિલ અને મન પર એક અજબ પ્રકારનો આનંદ જાણે ભીતરથી પ્રગટતો હોય તેવી અનુભુતિ થતી. એટલે જ કહ્યું કે, —સાયંકાળે અદ્રિતિય ધ્વનિ પ્રસરાવતુ ઝાલર ટાંણું મને ગમતું.

૩— અમારા નાનકડાં હરીપુરા ગામમાં કોઈ પણની ઘરે ભજન હોય. એમા ગામની ભજનમંડળીના દસેક સભ્યો અચુક હાજર હોય. આ મંડળીના દરેક સભ્યો ગાવા—બજાવાના બંન્ને કાર્યમાં ડબલ માસ્ટર.! ભાંગતી રાતે ફળીયામાં સુતા આવા ભજનો મે અગણિત વખત સાંભળ્યા છે.

તારાજડીત ગગનમંડળ અને રાત્રીના બીજા પહોરમાં સંભળાતા અદ્ભુત પ્રાચીન ભજનો, આ ત્રણેય ના સંયોજન થકી એમ લાગતું કે ગામમાં કોઈ મોટો ઉત્સવ ચાલી રહ્યો હશે.!! (વેણુ—વાંસળી,) મધ્યરાત્રે ભજનમાં સુરમ્ય ઢબે વાગતી વાંસળી સૌ કોઈનું ચિત્તચોરવા જાણીતી છે.

૪— એ જમાનામા ગામમા મોટે ભાગે કાચા મકાનો જ હતા. જેમાં વરસમાં બે વખત ઘઉના કુવળ મિશ્રિત ગાર—ઓળીંપો કરવો પડે. આમ ધરની શોભા વધારવા જ્યારે માવડી કે બેનડી લીંપણ કરે, ત્યારે અનેરી ભાત્ય (ડિઝાઈન) પડે,! અને એ ઉપસેલી ભાત્ય પણ અમારા સમયમાં ધણી નવાઈ ભરી લાગતી.!! ગાર ને લીંપણું તથા તોરણ ને છબીઓ એજ કાચા ઘરના શોભા— શણગાર હતા.

કાચા ઘરને સોનેરી આભા પ્રગટ કરતુ માં'નુ લિપણુ મને ગમતું.

૫—પાટીદારનો દિકરો એટલે બચપણથી જ વાડી ખેતરનો અતુટ નાતો વણાયેલો હોય. અને એમાયં સૌરાષ્ટ્રમાં એ કાળે મગફળીનું પુષ્કળ વાવેતર થતું. એ દરમિયાન દિવાળી પછીના દિવસોમાં મગફળીનો પાક લેવાતો હોય. એને અમારી કાઠીયાવાડી ભાષામાં મોસમ કહેવાય, આ મૌસમમાં આબાલ—વૃદ્ધ સૌ આખો દિવસ વાડીએ જ હોય. ત્યારે બપોરના સમયે વાડીના પૈયામાં ભાત ખાવાની જે મજા આવતી એનું વર્ણન કરવું કઠીન છે. આ ભાત આમતો બે—ચાર કલાક પહેલા રાંધેલું હોય એટલે ટાઢું થઈ ગયું હોય. પણ તોય વાડીએ આવું ભાણું એટલે બત્રીસ જાતના ભોજન પણ ટૂંકાપડે.!

વાડીના રમણીય પૈયામાં ખવાતુ ટાઢુ ભાણું મને ગમતું.

૬— આપ સૌ જાણો છો. આજના શહેરનું ખાણું એટલે એમ કહી શકાય કે વાસી, ભેળસેળીયું અને સ્વાસ્થયનાશક ગણાય છે. પરંતું ગામડાંમાં હજુ પણ તાજા, શુધ્ધ અને સ્વાસ્થયવર્ધક ભોજનનો લાભ મળે છે. એક વાતતો બધા જાણે છે જ કે, હાલમાં હજી પણ શહેરમાં રહેતા આપણે સૌ —સૌરાષ્ટ્રના કોઇ ગામડાં જઈએ ત્યારે સામાન્યપણે દોઢો ખોરાક ખવાઈ જતો હોય છે. અને થાક કે કંટાળાનો લગીરેય અહેસાસ પણ જણાતો નથી હોતો.

કોઈક પ્રસંગોપાત આપણે ગામડે જવાનું થાય, ત્યારે લગભગ પાંચેક કલાક ઊંઘવાનું માંડ મળતું હોય છે. છતા પણ આખો દિવસ સ્ફુર્તીમય પસાર થતો હોય છે. કબજીયાત જેવી સમસ્યા માત્ર શહેરમાં જ જોવા મળે..!

ગામડાંનું ચોખ્ખું હવામાન અને દેશી ખોરાક એટલે constipation free life. ( એ કાળે તો દેશી શાક, અનાજ અને કઠોળ હતા. આ નકામાં હાઇબ્રીડ બિયારણનું

નામ નિશાન જોવાય ના મળે !)

એટલેજ કહ્યું કે, ગામડાંનુ નિર્ભેળ ખાણું મને ગમતું.

૭:-> ભારતમાં અનાદી કાળથી ગાય એટલે ઘરનું મોંઘેરુ ઘરેણું ગણાતી. મારા નાનપણના સમયે પણ ગામના ઘણાખરા ઘરોમાં ગાયો જોવા મળતી. એ સમયમાં ગોવાળ આખા ગામની ગાયોનું ધણ સીમમાં ચરાવા લઈ જતા એ મને યાદ છે. આખો દિવસ ચરાવીને સાંજે છએક વાગ્યે ગોધણ ગામમાં પાછુ ફરતું.

એ વખતે અમારા ગામમાં મોટે ભાગે દેશી તથા વઢીયારી ગાયો જોવા મળતી. જેમા દેશી એટલે રંગે રાતડી તથા ટુંકા અને જાડા શિંગો ધરાવતી ગાય, ઘણુંકરીને આવી દેશી ગાયો થોડી ધીરગંભીર સ્વભાવની હોય છે.

બીજી વઢીયારી ગાય એમનું ઉત્પતિ સ્થાન ઉત્તર ગુજરાતમા આવેલા બનાસકાંઠાના કાંકરેજ તાલુકામાં ગણાય છે. આ કારણથી કાંકરેજી તરીકે પણ ઓળખાઈ છે. આ ગાયો ભુખરાં તથા સફેદ રંગમા જોવા મળે છે. ગાયનુ કદ મધ્યમથી મોટુ હોય છે. કપાળ પહોળું અને વચ્ચેથી ખાડાવાળું (રકાબી જેવું ) આ ગાયની ખુંધ સુવિકસિત જોવા મળે છે. ગળાના ભાગે જોવા મળતી ગોદડી કરચલીવાળી અને પાતળી હોય છે. વઢીયારી ગાયના બળદ ઉત્તમ કામઢાં અને ઝડપી હોય છે. સૌરાષ્ટ્રના બધાજ વિસ્તારમાં આ ગાયના બળદ ઉપયોગમાં લેવાઈ છે.

( સિમીત માત્રામાં દેશી બળદોનો ઉપયોગ પણ થાય છે. આ દેશી બળધોનીય પાછી બે આગવી ખાસિયત છે કે, ભારે માં ભારે કામ હોય તો પણ આ દેશી થાકી ને લોથપોથ ન થાય. બીજુ કે અતિ વજન ભર્યુ ગાડું મોટા ઢોળાવ ચઢાવતી વખતે પણ કદી પાછુ ના પડે. એવા ધીર અને લોઠકા આ દેશી ગાવડીના જાયા હોય છે. )

લાંબા અને અર્ધચંદ્રાકાર તિક્ષ્ણ શિંગડાં ધરાવતી વઢીયારી તેજતર્રાર અને થોડી તીખા સ્વભાવની હોય છે. અમારા ઘરે પણ આવી રુ જેવા સફેદ રંગની એક વઢીયારી ગાય હતી. તેનું હંભારવું ( ભાંભરણું ) મને ગમતું. એનો સ્વભાવ ઘણો આકરા પાણીએ હતો. અમારા માટે તો નહી, પણ ઘરના ફળીયામાં આવીને અમારી સામે જો કોઈ હાથ ઉગામે તો જોયા જેવી થાય.!

ગમ્મત ખાતર અમુક વખત અમારી શેરીના લોકો તેની પરીક્ષા કરતા. જેમા ગાય સામેજ અમારા ઘરના કોઇ વ્યકિત પર (ખાસ કરીને મારા કાકા પર) પડોશીઓ હાથ ઉગામે કે લડાઈની ક્રિયા કરે, તો એ જોઇને વઢીયારી ગાય ચિંકોટા અને ફુંફાડા મારતી ખિલો તોડી નાંખે એટલી હદે ક્રોધિત થઈ જતી. જો કે પેલો પરીક્ષા લેનાર ભાઈ તરત સામાન્ય સ્થિતિમાં ઉભો રહી જાય. નહીતર વઢીયારી સાચેજ ખિલ્લો તોડી નાંખે. અને પેલાભાઈના રામરમાડી નાંખતા વાર ના લાગે.

માલિક પ્રત્યે આવો અતુટ ભાવ ધરાવતી અમારી ગાવડી હતી. જેના બે બળદોનો અમે ખેતીકામમાં ઉપયોગ કરતા. બંન્ને બળદોમાં થી એકને વાછડાં થકી ઓળખતા, અને બીજાને ધોળીયો કહીં બોલાવતા.

પણ કમનશીબ કે ૧૯૮૭ ના કારમાં દૂષ્કાળના કારણે ગામમાંથી પશુધનનો સફાયો થઈ ગયો. કદાચ સૌરાષ્ટ્રના મોટા ભાગમાં આવીજ પરીસ્થિતિ હતી. ઢોરને ખવડાવવા ઘરમાં તણખલું ન મળે. લોકોને ના છુટકે પોતાના સંતાન સમા અબોલ પ્રાણીઓને વેચી કાઢવા સિવાય કોઈ આરો ના રહ્યો. અમે પણ એ વ્હાલી ગવતરીને બાજુના ગામના ગોવાળીયાને વગર રુપિયે સોંપી દિધી. ત્યારબાદ એ ગાય ત્યાંથી ભાગીને ત્રણેક દિવસ સુધી રોજ અમારી ડેલી સામે આવીને ભાંભરતી, વિસ્ફારીત આંખે જાણે અમને પુછતી હોય કે મારો શું વાંક ગૂન્હો હતો.?? ક્યાં કારણથી તમે આજે મને તરછોડી દીધી. ?? પણ અફસોસ કે એમને ખવડાવવા માટે અમારી પાસે કંઈ ન હતું. હજી પણ એ દ્રશ્ય યાદ આવતા મારુ મન રડી પડે છે.

વારંવાર પડતો આવો દુકાળ અને ખેતી પ્રત્યે સરકારનુ ઓરમાયું વર્તન, ઉનાળાના દિવસોમાં પિવાના પાણીના પણ ફાફા પડી જતા, આ દુષ્કાળ પછી લોકોને ખેતીમાંથી તેમજ તત્કાલિન સરકાર પરથી વિશ્વાસ ઘટી ગયો. અને ગામડામાંથી ધીમે ધીમે લોકો શહેર તરફ ભાગવા લાગ્યા.

વ્હાલી ગવતરીનુ ભાંભરણુ મને ગમતું.

૮ :-> કાચા રહેણાંક મકાનના દેશી નળીયાંમાં અમુક ઠેકાણે થોડી જગ્યા થઈ જવાના કારણે, સુરજનો સોનેરી તડકો એ કાણા મહીથી ગળાઈને ચાંદરડાં રુપે ઓસરીમાં પડતો હોય. આ પ્રકાશમાં જીણાં રજકણોના પરિભ્રમણના કારણે ઉભા પીળા શેરડાંનુ દૃશ્ય ખડુ કરે.! આ કારણે ઓસરી કે ઘરમાં પડતું ચાંદરણું અમારા બાળકો માનસમાં નવાઈ ઉપજાવે.!! સુર્યની ગતિ મુજબ ધીરે ધીરે ચાંદરણું પણ જગ્યા બદલતું અને અચરજ પમાડતું આગળ ચાલ્યા કરે.!

– નળીયા ચિરતું રમતિયાળ ચાંદરણુ મને ગમતું.

૯— શેડકઢ્યું એટલે તરતનું દોહેલું, ફિણ વળેલું અને હુંફાળું દુધ. શેડકઢ્યા આવા દુધનું છલોછલ ભરેલું બોઘરણું જોઈને જ મોમાં પાણી છૂટે,! આ હકીકત તો એ લોકોજ જાણે કે, જેમણે ગાય કે ભેંસનું, દોહીને તરત આવું દુધ પીધુ હોય. એનો સ્વાદ પણ કેવો ગળ્યોચટક લાગે,! ‘મનમાં એમ થાય કે હજીએ પીધા જ કરીએ.’! આ મધુર ચટાકો લાંબા વખત સુધી જીભ પર પોતાની આગવી અસર છોડતો જાય.

– શેડકઢ્યા દુધનુ છલોછલ બોઘરણું મને ગમતું.

૧૦— કોણ જાણે પણ, લખવું અને વાંચવું મને બચપણથી જ ખુબ ગમતું. એકડીયા ધોરણથી જ હોંશેહોશે નિશાળે ભણવા જતો. થેલીમાં એક પાટી અને લખવા માટે વતરણું હોય. એ વાત પણ સોળઆની સત્ય છે, કે બચપણથી જેમને લેખન— વાંચનમાં અધિક રસ હોય એમને પાટીને વતરણું ગમવું એ સર્વવિદીત છે.

૧૧— આંગળીમા ફાહ વાગે એવા ઘાટા દહીંથી ભરેલી ગોળીમાં, નેતરની લાંબી દોરીથી વલોણાને ફેરવતાં જે ઘુમ્મ... ઘુમ્મ...સરીખો મધુરો અવાજ આવતો એનીય મજા હતી.! કારણ ત્યારે અમારા ગામમાં ટીવી. ટેપ તો હતા નહીં, એટલેજ આવો તાલબધ્ધ અવાજ પણ અમને સંગીતથી પણ વિષેશ મીઠો લાગતો..!!

એટલેજ, ગોરસની ગોળી ગજવતું ઘમ્મરણું મને ગમતું.

૧૨— જુદા જુદા સમય પ્રમાણે ગામમાં ગણીને મારા નવેક પાકા જીગરજાન મિત્રો હતા. ( અને હજી પણ છે જ ) એ બાળગોઠીયા સાથે હસતા—રમતા જીવનભર યાદ રહે તેવા અણમોલ દિવસો માણ્યા, એ મારા માટે અવર્ણનિય છે. તેમની સંગાથે પત્થરના ગોળ રોડ ને પૈડા ફેરવવા તથા કુંડાળાથી માંડી ક્રિકેટ સુધીની ગામડા રમાતી રમતોનો અમે ભરપુર આનંદ લીધો છે.

આઠેક વરસની ઉમરે અમે નાનકડી ગરબી પણ બનાવી હતી. ગરબીને ચોકમાં પધારાવી અગડમ બગડમ દાંડીયે પણ રમ્યા છીએ. પાદરમાં પીપરનો કોલ ખાવા પણ દોડી જતા. કદીક બપોર વચ ના ગાળે ગામની નજીક રેઢી વાડીયોમાં, આંબલીના કોલની રજવાડી લ્હેજત પણ માણી છે. શિયાળે વળી બોર ખાવા સીમ—વગડાંમાંય નીકળી પડીએ. ગામના એ ચોરાના ઓટલે રાતે જામતી બેઠકો હજુય યાદ છે. (રમણું = રમત રમવી, ખેલવું, ભમવું )

૧૩— મુગ્ધાવસ્થા એટલે ૧૨ વર્ષ પછીની ઉમર ત્યારે સઘળું જગત જાણે રંગબેરંગી લાગતું હોય છે. ખાસ કરીને ભરપુર અંગબદન ને કાળાભમ્મર વાળ તથા મોટી આંખો વાળી ગામડાંની ગોરી કદાચ ભુલમાંય આપણી સામે જોઈ લ્યે,! તો શરીરમાં અનેરો રોમાંચ વ્યાપી જાય.! ‘આટલી વારમાં તો આપણા ટાટીયા જમીન ઉપર પડે છે કે, નહીં એય ખબર ના રહે.’ ! પહેલા નશા... પહેલા ખુમાર.. નયા પ્યાર હૈ..નયા ઈન્તઝાર

બીજુ એક હિન્દી ગીત પણ છે. 'કોઈ કૈસે મહોબ્બત છુપાયે, આંખે મિલી ઔર કદમ ડગમગાયે.'

( જોણું= નિરખવું, જોવું )

૧૪— શ્રાવણ મહીનામાં વહેલી પરોઢે અમારા ગામમાં પ્રભાતફેરી નીકળતી. જેમાં દસબાર વડીલો હોય, હું—મારો ભાઈ નરેશ અને બીજા સાતેક છોકરાઓ સામેલ હોય. આમ લગભગ વીસેક જણાંની મંડળી રામજી મંદીરથી તબલા અને મંજીરા સાથે ધુન ગાતા —ગાતા ગામ ફરતે પ્રદીક્ષણાં કરીએ. એ પ્રદીક્ષણા પથની એવી ગોઠવણ કરી હતી કે, જેમા ખોડીયાર મંદીર, રોકડીયા હનુમાનજી તથા શિવ મંદીરના દર્શનનો પણ લાભ મળી જાય. :-> એટલેજ કહ્યું કે, શ્રાવણનું વ્હાણું મને ગમતું. એક પ્રભાતિયામાં આવે છે કે, જાગોને જશોદાના જાયા વાણલા રે... વાયા.( વ્હાણું=વહેલી પરોઢ ) 🌌

૧૫—ભારતવર્ષમા બે—બે મહીના પ્રમાણે છ— ઋતુઓ

માનવામાં આવે છે. જેમા શીશીર એટલે માગશર અને પોષ મહીનાઓ નો સમાવેશ થાય છે. શીશીર એટલે સર્વાધિક અને હાડગાળતી ઠંડીના દિવસો. એમાય ગામડાની ટાઢ એટલે હેમાળો,

સવારની એ ટાઢ સામે જીત મેળવવા ચુલ્હા પાસે તાપવાની એક અનેરી મજા હતી.! અને આવી આલ્હાદક મજાનો કદાચ આપને પણ અનુભવ હશેજ.

શિયાળાની કડકડતી ઠંડીથી બચવા ચુલાનુ તાપણુ મને ગમતું.

૧૬—યૌવન આવતા તો દુનિયામાં બધું મેઘધનુષી અગણિત રંગ સમુ દિસે. એ દરમિયાન આવતા અવર્ણનિય સોણલાનું અહી વર્ણન કરુ તો દોષ લાગે. ( શમણું= સ્વપ્ન )

યૌવનના ઉંબરે હસીન રંગો પુરતુ શમણુ મને ગમતું.

૧૭— શ્રાવણ મહિનો શરૂ થતા થતા તો, ખેતરોમાં મકાઈના છોડવા જાણે આભને આંબવા મથી રહ્યા હોય એમ લાગે.!

આવા ફાટીને ધુમાડે ગયેલી મકાઈના છોડની કાંખમા બબ્બે —તત્તણ જત્તડાં જેવા ડોડા ઝુલી રહ્યા હોય. સાંજે રાંધણકામ પુરુ થયા પછી, આવા બે'ક જત્તડાં ચુલાની આગમુણની ધગધગતી રાખમાં વચ્ચોવચ ભંડારી દઇએ. સાતેક મિનિટ બાદ એને રાખમાંથી બહાર કાઢીએ. એટલે ઈ ડોડાનો રંગ તાંબાવરણો લાગે, લગીરેય કાચો ના હોય. એમ સ્હેજ પણ કાળપના હોય. આવો ડોડો એટલે આમ તો ચારે બાજુથી એક સરીખો બફાઈ અને આછેરી રતાશ પકડી જાય. એનો સ્વાદ એટલે કાંઈ નો ઘટે ભુરા....!!!

ગરમાં ગરમ રાખમાં ડોડાનુ બાફણુ મને ગમતું.

૧૮— મામાનું ઘર એટલે લાડકોડનો ભંડાર, મામીઓ હેત અને વ્હાલથી ભાણીયાભાઈ —ભાણીયાભાઈ તરીકે માનથી જે લ્હાણી કરતા હોય, ત્યારે અમને તો એમ લાગતું કે, જગતમાં સૌથી ખુશકિસ્મત જો કોઇ હશે, તો એ આપણેજ છીએ.

મોસાળે મોંઘા માનની આવી લ્હાણી કોને ના ગમે.??

૧૯—સાચેજ બાળપણ એટલે નિર્દોષતાથી ભરેલું જીવન. ના દુનિયાના રીતી —રીવાજની કોઈ પરવાહ કે ના નાતજાતના કોઇ વાડા. ના ઉંચનીચની કોઈ ભેદરેખા ના કોઈ બંધન. નર્યુ પ્રેમ, હેત, અને ભાવથી છલોછલ. કદાચ દુશ્મન પણ હેતથી બોલાવે તો તેની કને પણ દોડી જાય. બચપણ એટલે માત્ર હેત અને ભાવને માણવાની અવસ્થા. એમા ના હોય કોઈ ખટપટ કે ના હોય કાવાદાવા, હોય છે માત્ર નિર્ભેળ પ્રેમ.

અમુલ્ય બાળપણની મોંઘેરી યાદો મને આજીવન યાદ રહેશે.!!

૧૪,એપ્રિલ ૨૦૧૯.

Written:-> Bharat D. Gajera. Haripura.

ગામનુ રળીયામણુ પાદર

noreply@blogger.com (Bharat Gajera) — Wed, 11 Mar 2020 10:21:00 +0530

રોઢા ટાણે પાદરના નાનકડાં ઢાળે અને ગામની શાળા સામેથી પસાર થઇએ એ સાથે જ અમારા કાને રુડાં પીહ...પીહ..પી ના સ્વર ગુંજતા, પાદરની મહાકાય ઘેઘુર પીપરો પર ઉંચે નઝર કરતા રાતા મનોહર કાંઠલા ધારણ કરેલાને રાતી ચાંચ વાળા પોપટના ટોળા જોઈ શકાતા.!

પાદરમાં વિલાયતી નળીયાવાળી પંચાયતની મોટી જાજરમાન ઓફિસ હતી.

તેની ડાબી બાજુ થોડાં અંતરે નાનકડુ ચોગાન ધરાવતી જુની પ્રાથમીક શાળાના મજાના બે ઓરડા હતા, તેની પાછળ મોટુ જબ્બર મેદાન, તેના છેડે ચાર ઓરડાવાળી બીજી નવી નિશાળ હતી, બસ આ ત્રણેય સરકારી મિલ્કતની પાણાની દિવાલોમાં પડેલા બાકોરા તેમજ નળીયા અને દિવાલના સાંધામા રહેલી જગ્યાઓમાં આ પોપટ વંશનુ રહેઠાણ, ખાવા પીવા માટે તો આથમણી દિશામાં પાકથી લહેરાતા ખેતરો. જ્યાં મન પડે એ ખાઈ પીએ, રોંઢા ટાણે પાછા પાદરમાં આવી પહોંચે તે છેક સાંયકાળ સુધી આનંદ કિલ્લોલ કરતા પીપરો ની ડાળીઓ પર ઝુલતા વળી ઉડિને માળામાં રાહ જોતા બચ્ચા પર વ્હાલ વરસાવી આવે......!!

દિ' આથમે એટલ પોતે પોતાના માળામાં બાળુડાની સંગાથે રાત્રીની મીઠી નિંદર માણે તે વહેલુ પડે સવાર..!!

આપની જાણખાતર અહિં એક ઉલ્લેખ કરુ છુ, કે પોપટ પોતાના માળા કદી જાડ પર બનાવતા નથી. તેઓ ફક્ત દિવાલો તેમજ ઘરના કનેરિયામાં જ રહેઠાણ બનાવે છે, એવા જ બીજા પક્ષીઓમાં કબુતરો તથા કાબરો વૃક્ષો પર નહિ પણ મોટે ભાગે કુવામાં જ માળા બનાવે છે, પરંતુ હવે વાડીઓમાં કુવા નામશેષ થઈ ગયા હોય, રામ જાણે આ ભોળુડા પંખીઓની શુ દશા થઈ હશે.?

પીપરોના પહોળા ઓટલે શ્વેત વસ્ત્રો શ્વેત પાઘડીધારી વૃધ્ધોની જમાવટ હોય. ઓટલા નીચે ભારેખમ ચામડાના જોડા પડ્યા હોય, તેનુ વજન કરો તો પાક્કુ દોઢ દોઢ કીલો થાય. વળી વાંકી કોકની આંકડાવાળી નેતરની લાકડી ઓટલે ઝુલતી પડી હોય, અલકમલકની વાતો કરતા મોજુ માણે. પોતાની જુવાનીકાળની રસીલી યાદો વાગોળતા અતિતમાં સરી પડે..!

છ- સાત દાયકા વળોટી ગયેલા આ વૃધ્ધોમાં કોઈનું બચપણ શેડુભારની ભુલભુલામણી શેરીઓમાં વિતેલું હશે.

તો વળી કોઈનુ જરખિયામાં.

કેમકે આ વાત મારા બાળપણ ૧૯૮૭ વખતની કહી રહ્યો છુ, પણ અમારુ ગામ બંધાણુ ઈ.સં ૧૯૪૫ માં. શેડુભાર ગામમાંથી હરીપુરા નામનુ નવું ગામ વસાવ્યુ હતુ. એટલે જ મોટાભાગના લોકો શેડુભારથી આવ્યા હતા. તો બાકિના દસેક પરીવાર જરખિયા ગામથી આવેલા છે.

વળી સાંજ પડ્યે ખેતરે થી ખેડુઓના ગાડાં ઘર તરફ આવતા હોય, બળદોની ડોકે રણઝણતા ઘુધરાંને ઘુઘરુઓનો ઝીણો તાલ વાતવરણને યાદગાર બનાવામાં મોટો ભાગ ભજવતો થઈ પડે એ વાતમાં બેમત નથી.! પંખીડાનો મીઠો કલરવ પશ્વિમ દિશાકોર ક્ષિતિજને મળવા દોડી રહેલો રતુમડો ભાણ, નિરભ્ર ગગનમાં વાદળીયોના પડતા સોનેરી લહેરીયા ગ્રામીણ સાંજને વધુ ને વધુ સોહામણી બનાવાની તજવીજ કરતો હોય તેવુ લાગે..!

પાદરથી આથમણે શેડુભાર તરફ જતી કાચી સફેદ સડક વાંકાચુકા લીસોટા રુપે ભાસે. અમારો પંથક સુકો એટલે સીમમાં વૃક્ષોની લીલોતરી ખુબ ઓછી નજરે પડે. પડતર જમીનોમાં તેમજ સડકને કાંઠે આછેરા પરદેશી બાવળીયા પીળા પૈડ્યાના ઘુઘરા ખખડવતા ઉભા હોય.

દેશી બાવળ, બોરડી , આંકડા આવળ, શેઢે- પાળે થોર, ખારામાં બે'ક કેરડાના ઢુવા, દરેક વાડી પૈયામાં બે ચાર પીપરો અને બાકીના ક્યાંક પારવા પારવા લીમડાં હોય. બસ આ થયું અમારા સીમ પંથકનુ વનસ્પતિ જગત,

મગફળીની મોસમ ટાંણે સાંજ પડતા જ પાદર મનેખના કોલાહલથી ઘમઘમતું હોય. દિવાળી પછી મગફળીનો પાક લેવાતો હોય એ સમય દરમિયાન ભાલ પંથકમાંથી ખેતમજુરો અમારા ગામમાં એકાદ મહિનો દાડીયુ કરવા આવતા, એટલે મહિના પુરતું આખુ પાદર પરીવાર દિઠ અલગ અલગ ઉતારાથી ઉભરાય પડે.

ગામડાંની ટાઢમાં ખુલ્લા આભ નીચે રાતવાસો કરવા માટે ઓઢવા પાથરવાનુ પર્યાપ્ત માત્રામાં રાખવુ પડે, તેથી જ તેઓના સામાનમાં મોટા ભાગે ગોદડાનો જથ્થો વધુ જોવા મળે. જરુર પુરતી બીજી ઘરવખરી લઈને પચાસ સાઠ જેટલા સહપરીવાર પાદરનેજ પોતાનુ ઘર સમજીને આનંદ મંગલ કરતા જોવા મળે,

દિ' આથમતા જ દરેક ઉતારે મંગાળાની આગની સોનેરી જવાળાઓથી શેકાતા જાર -બાજરાના મધુરા રોટલાની સોડમ ફુટી નિકળે, સાથે હોય રીંગણ બટેકાનુ શાક, ડુંગળી, છાશ અને તમતમતા સંભારીયા મરચાનો સ્વાદિષ્ટ દેશી જાયકો.

મોટા ભાગે તો જે ખેડુતને ત્યા મજુરીએ ગયા હોય, તેમની વાડીએ થી જ લીલોતરી શાકભાજી તેમજ લીલા મરચા મળી રહેતા હોય. આમ પણ અમારા સૌરાષ્ટ્રમાં દાડીયાને બપોરે નુ ભાણુ ખેડુતના ઘરેથી જ આપવામાં આવતુ, તે ઉપરાંત સવારે અને રોંઢે બે ટાઈમ ચા પણ પિવરાવવામાં આવતી, એટલે જ કહેવાય છે કે, ભાઈ કણબીનો રોટલો મોટો.

પાદર સાથે અમારો કાયમનો નાતો, કેમકે નિશાળે ભણવા જઈએ એટલે પાદરના દર્શન અચુક થવાના જ.

ખાસ કરીને ઉનાળુ વેકેશન એટલે બાળગોપાળોનો પડાવ પાદરની પીપરો. ચટણી મીઠાની પડીકીઓ લઈને ભાઈબંધો સાથે અમેય પીપરોના કુણા પાનનો કોલ ખાવા જતા, આમ બાળપણથી અમને તોતિંગ ઝાડ પર ચઢવાની કળા હાંસિલ થઇ, પણ અમે તરણકળા કદી મેળવી ના શક્યા, કેમકે અમારા ગામમાં નો'તી કોઈ નદી કે નો'તુ તળાવ.

એક વાત મને ખાસ જોવામાં આવી છે કે સૌરાષ્ટ્ર સિવાયના ગુજરાત પંથકમાં ગામેગામ નાના મોટા તળાવો જોવામાં આવે છે. આ રીતે વરસાદી પાણી સંગ્રહ કરવાનો આશય મને ઘણો ચાતુરીભર્યો લાગ્યો. આપણા સૌરાષ્ટ્રમાં જુનાકાળથી જો ગામે ગામ તળાવ બનાવાની પરંપરા હોત તો છેલ્લા ૨૫ વરસથી પાણીની જે વિકટ સમસ્યા ઉદ્ભવી તે મહદઅંશે ખાળી શકાય હોત.!! પણ ખેર...

આકાશ સાથે વાતો કરતી પાદરમાં સાતેક પીપરો હતી. સરહદનુ રક્ષણ કરતી હોય તેમ ત્રણ જેટલી પીપરો ગામના પાળે સજ્જડ ઉભેલી જોવા મળે. પાદરના ચોગાનમાં છુટીછવાઈ ચાર પૈકી બે પીપરોના થડીઆની ચોતરફ બે ફુટ ઉંચાઈ ધરાવતું પાકા ઓટલાનુ બાંઘકામ હતુ.

જુનાકાળના માણસો ઘણી કોઠા સુઝવાળા હશે, જેમણે પણ ઝાડના થડની ચારેબાજુ આવા કાચા-પાકા ઓટલા ચણવાની પહેલ કરી હશે, તેને ખુબ ખુબ ધન્યવાદ, આવા ઓટલાનો એક મોટામાં મોટો ફાયદો વંટોળ કે વાવાઝોડામાં ઝાડના મુળીયાને મજબુત રક્ષણ આપવાનો. અને આ ફાયદાને ધ્યાનમાં રાખીને જ ઓટલા નુ નિર્માણ કરવામાં આવે છે.

માટે જ ઓટલાથી રક્ષિત વૃક્ષો લાંબી આવરદા પ્રાપ્ત કરે છે.

મારુ તો માનવુ છે કે વૃક્ષોને બચાવવા હોય તો દરેક મોટા તોતિંગ ઝાડની ચોતરફ ફરીજીયાત પાકા ઓટલા બનાવાનો સરકાર નિયમ અમલમાં લાવે. બીજો ઉપયોગ પાકા અને પહોળા ઓટલે શીતળ છાયામાં માણસો નિરાંતે બેસી શકે તેમજ થાકેલા પાકેલા લોકો માટે શરીર લંબાવીને આરામ કરવાનો કુદરતી વૈભવ પણ માણી શકે..!!

ઉપર જણાવ્યા સિવાય આથમણી તરફની સડકથી ગામમાં પ્રવેશ કરો એટલે પાળાના ગળાને પાર કરતાજ ડાબે પડખે નાનકડા ચોગાન વચ્ચે દક્ષિણ બારનુ ગામના બાલમંદિરનુ મકાન નજરે ચડે,

બાલમંદિરની દુર સામેની તરફ પાળાને અડીને ઉગમણા મોઢે જગતના નાથ શિવજીનુ મંદિર છે. ઉંચા શિખરબંધ મંદિરની ચારોબાજુ પાકો પડથાર વાળો ઓટલો. મંદિરની દક્ષિણ બાજુ પુજારીનુ ગાર્ય -માટીનુ નળીયાવાળુ ઘર હતુ,

અધિક શ્રાવણ માસમાં આ શંકર મંદિરે ગામની વૃધ્ધ મહિલાઓ ગારાનો કાનુડો બનાવે. રોજ સવારે સર્વે વૃધ્ધાઓ ગોપીભાવે સ્નેહપુર્વક પુજા અર્ચન કરે, આમ ગામનુ ગોદરુ એક મહિના પુરતુ ભક્તિમય રંગ ધારણ કરે, અને અધિક માસની રંગેચંગે ઉજવણી થાય....

અંતે કાનુડાંને નિર્મળ જળમાં પધરાવી આવે. અને સૌ સ્ત્રીઓ મીઠા સંભારણા વાગોળતી રોજબરોજના કાર્યમાં ગુંથાય જાય.

બસ આ છે, મારા ગામના પાદરનુ બારે મહિનાનુ રંગરુપ અને ભૌગોલિક સ્થિતીનુ રુડુ વર્ણન.

આજે થોડાં ઘણા ફેરફાર સાથે પાદરમાં આ બધુ જ છે,

પણ નથી તો હવે ફક્ત અમારુ મોંધેરુ બાળપણ...!!

૧૫/૨/૨૦૨૦.

- ભરત ડી, ગજેરા.

આડેધડ છાશ પીવાના ગેરફાયદા

noreply@blogger.com (Bharat Gajera) — Tue, 10 Dec 2019 21:07:00 +0530

એક જાણવા જેવી ખાસ વાત :

આપણે સૌરાષ્ટ્રવાસીઓ છાશ વગરનું ખાણું કદિ પણ વિચારી ના શકીએ. પણ શુ આપ જાણો છો ? કે ; છાશ હમેશા તાજી બનાવેલી અને સ્હેજ તુરી -મોળી હોવી જોઈએ, આવી છાશમા જીરુ, સિંધાલુણ મીઠુ અને હિંગ જેવા માફકસર મસાલા નાંખીને પીઓ તો અતિ ઊત્તમ છે.

પરંતુ આપણે શુ કરીએ છે, કે એકસાથે આખી મોટી તપેલીની છાશ બનાવી દઈએ છે. પછી આડેધડ એક બે દિવસ સુધી પીધા કરીએ છે, અને એ પણ ફ્રિજમાં મુકીને.!

જે ઘણા લોકોને અનુકુળ નથી આવતી અને નાની મોટી કષ્ટદાયક તકલીફો થયા કરે છે. જેમાં માથાનો દુખાવો, આંખોમાં બળતરા, જાડામાં ચિકાશ, શરીરમાં આળસ,

શરીરમાં દુ:ખાવો - કળતર, હાથ પગમાં તોડ, વારંવાર પેશાબ લાગવો, જેવી ઘણીબધી ન સમજાય તેવી તકલીફ થતી હોય છે. જે લાખ દવા લેવા અને ગમે તેટલા રીપોર્ટ કરાવા છતા કદી પણ પકડાતી જ નથી !

માટે જ આજથી એક નિયમ બનાવો કે જો છાશ પીવી જ હોય તો બપોર - સાંજ બેઉ ટાઈમ તાજી જ બનાવીને પીવાનું રાખો. પછી ફ્રિઝમાં મુકવાની ભુલ ના કરશો. ફ્રિઝમાં રાખેલ છાશ પીવાથી ફાયદો કરવાના બદલે ઘણી વખત મોટા ગેરફાયદા પણ કરે છે. બની શકે તો છાશ ભરવા માટીની દોણીનો ઉપયોગ કરો. માટીની દોણીમાં ભરેલી છાશ અતિ ગુણકારી તથા સુપાષ્ય ગણાય છે.

ગાયના દૂધમાંથી બનાવેલી છાશ સૌથી વધુ ગુણકારી માનવામાં આવે છે. છાશ પીવાથી રોગો આપણી નજદિક પણ નથી ભટકતા અને કેટલાક એવા રોગો જ દૂર થાય છે, તે ફરી ક્યારેય થતા નથી.

આર્યુવેદમાં છાશને ધરતીનું અમૃત કહી છે, અને શરીર તથા સ્વાસ્થ્ય માટે અતિ ઉત્તમ છે, પણ એ ત્યારે જ પુરેપુરી લાભદાયક અને અસરકારક સાબિત થાય કે આપ સંપુર્ણ રીતે આર્યુવેદમાં જણાવેલા નિયમ અનુસાર છાશનો ઉપયોગ કરો.

હા, ઉનાળાની ગરમીમાં બંને ટાઈમ છાશ પીઓ, તે એક રીતે ઠીક છે. પણ બારે મહિના ફ્રિઝમાં રાખેલી અને પડતર છાશ પીવાથી ચોક્કસ પરહેઝ કરો.

અને થઈ શકે તો બીજો એક ઉમેરો કરો કે સાંજના વાળુ ટાણે છાશ બંધ કરી અને ગુનગુનુ ગરમ કરેલુ દુધ પીવાનુ ચાલુ કરો. કારણ આપણા આર્યુવેદમાં પણ કહ્યુ છે કે સાંજના ભોજનમાં હંમેશા દુધ લેવુ.

નોંધ ; 'હું કોઈ વૈધ કે ડોકટર નથી પણ આ લેખ મારા અનુભવ આધારીત છે,' "મારા ઘરમાં હવે તાજી જ છાશ બનાવીને પીવાનુ પ્રારંભ કરાવ્યુ છે. અને ઉપર મુજબની તમામ તકલીફોથી છૂટકારો મળ્યો છે. ત્યારબાદ આ પ્રયોગ બીજા લોકોને પણ જણાવ્યો અને તેઓને પણ ઘણી રાહત છે."

જો તમને પણ ઉપર જણાવેલ શારીરીક સમસ્યાઓ થતી હોય તો આડેધડ છાશ પીવાના બદલે આ પ્રયોગ કરી જુઓ.

કદાચ બેસ્ટ રીઝલ્ટ મળી શકે.

તા, ૨૯/૧૧/૨૦૧૯.

વિરામચિન્હો સાથે સામ્યતા ઘરાવતા લોકો

noreply@blogger.com (Bharat Gajera) — Sat, 9 Nov 2019 09:45:00 +0530

આમ તો વાતચીત દરમિયાન વિશ્વમા અગણીત પ્રકારની ટેવો ધરાવતા લોકો જોવા મળે છે. પરંતુ અહિયા મુખ્ય ૧૪ પ્રકારના લોકોને, લખાણમા ઉપયોગ કરાતા વિરામચિન્હો સાથે સરખાવીને રસપ્રદ તારણ આપવામા આવ્યુ છે.

વાંચીને તમને પણ ચોક્કસ મજા પડશે. !

૧ — મુંગામંતર એટલે, પુર્ણ વિરામ. ( . )

૨— કામ પુરતુ જ બોલનારા એટલે, અલ્પ વિરામ. ( , )

૩ — વધારે પડતા સવાલ પુછનારા એટલે,

પ્રશ્નવાચક ચિન્હો ( ? )

૪ — બધી વાતચીત ટુંકમા પતાવનારા એટલે,

લોપક ચિન્હ ( ' )

૫ — દરેક વખતે બીજા સાથે સરખામણી કરનારા એટલે,

ઈક્વલ ચિન્હો ( = )

૬ — વાતચીત દરમિયાન વચ્ચે થોડુ અટકીને વિચાર્યા પછી બોલનારા એટલે અર્ધ વિરામ ( ; )

૭ — વાતવાતમાં આશ્ચર્ય પ્રકટ કરતા અને ચહેરા દ્રારા

એકસપ્રેશન રજૂ કરતા લોકો એટલે,

ઉદગાર ચિન્હો ( ! )

૮ — દરેક વાતમાં અન્ય વ્યક્તિઓએ બોલેલી કે લખેલી

વાતોના દાખલા આપનારા એટલે, અવતરણ ચિન્હો

( " " ' ' )

૯ — દરેક વાતે મતલબ કે કારણ દર્શાવતા લોકો એટલે,

કૌસ ચિન્હો ( { } )

૧૦ — વારંવાર સમજુતી આપતા અને ધ્યેય દર્શાવતા લોકો એટલે, ગુરુ વિરામ ( : )

૧૧ — ઉતાવળીયા અને મોટે ભાગે અધુરી વાત જણાવનારા એટલે વિગ્રહ રેખા ( - )

૧૨ — એકનીએક વાતને અલગ અલગ પ્રકારે રજુ કરતા

લોકો એટલે, ગુરુરેખા ( — )

૧૩ — એકબીજાની ચઢામણી કરનારા અને વિભાજન

વાદી લોકો એટલે, તિર્યક નિશાની ( / )

૧૪ — વાત કરતા કરતા અમુક નામો ભુલી જતા અને વાત પુરી થયા પછી તે નામ યાદ આવે તેવા ભુલકણા લોકો એટલે, કાકપાદ ( ^ )

૬/૧૧/૨૦૧૯.

— બી.ડી ગજેરા

હરીપુરાનો દિહાણ સીમનો કેડો

noreply@blogger.com (Bharat Gajera) — Sun, 27 Oct 2019 22:29:00 +0530

આમ તો અમારુ હરીપુરા ગામ નાનકડું અને આયોજનપુર્વક વસાવેલુ છે. જ્યારે ભારતની ભુમી પર આઝાદીના પડઘમ પડધાય રહ્યા હતા એ સમય ૧૯૪૪- ૪૫ ના ગાળામાં ગામની સ્થાપના થઈ હતી. બિલખા સ્ટેટના કુવર હરીસિંહજીના નામ પરથી ગામનુ નામ હરીપુરા રાખવામાં આવ્યુ હતુ. એજ અમારા ગામના પુર્વ દિશાના સીમ ખેતરો એટલે — દિહાણ =

આજે મને બાળપણના એ જુના દિવસો યાદ આવી ગયા ....કે જ્યારે અમે દિહાણ કોરની અમારી વાડીએ જતા ત્યારે મારગમાં કેવા ઢાળ—ઢોળાવ ને વળાંકો આવતા,.... કેવા કેવા ઝાડ—વાડને છોડ જાણે અમને આવકારતા હોય એેમ નિત્ય લહેરાતા નજરે પડતા.

સવાર...સાંજ કે, બપોરનો સમય હોય, દરેક વખતે તેઓ ભિન્ન ભિન્ન રુપરંગે જોવા મળતા. તડકો હોય ટાઢ કે વરસાદ એ મારગનુ રુપ અમને તો કાયમ રુડુ જ લાગતુ !!

આમ ગણો તો ગામમાં અમારુ ઘર દક્ષિણ પશ્વિમ ભાગમાં આવેલુ છે. ગામની ઓળખ મુજબ ખુણાવાળાં તરીકે ઓળખાતી શેરીની બોર્ડર પણ કહી શકાય, અમારા ઘરની ડેલી સામે જ થોડુ મેદાન અને પછી ઢોરને પાણી પાવા માટેનો અવેડો હતો. અમારી ડેલી બહાર નિકળીને ઉગમણી દિશાકોર નજર કરો એટલે દિહાણની સીમમાં જવાનો કેડો દેખાય. આમ અમારી શેરીનુ કનેક્શન ડાયરેકટ દિહાણના કેડા સાથે જોડાયેલુ છે.

મારા ઘરથી નિકળીને ઉગમણા ચાલો અને આઠેક ખોરડા તથા ચાર શેરીઓ વટાવો એટલે ગામની હદ પુરી થાય, અને તુરત ખળાવાડનુ લંબગોળ મોટુ મેદાન આવે.

અહીં ખળાવાડ વિષે થોડી માહીતી પણ તપાસી લઈએ.

(ખળાવાડ એટલે જુનાકાળે ખેડુતો અહિં પોતાની ખેતપેદાશો જાર, બાજરો, કમોદ જેવા ધાન્ય તેમજ મગ, અડદ જેવા કઠોળોને કાપી—મસળી —વાવલીને સાફસુફી કરવાની જગ્યા તરીકે ઉપયોગમાં લેતા હતા.

🌾🌻પછી રાજભાગનો હિસ્સો કાઢી આપે, બીજો ભાગ ખેડુ પોતાના ઘરે લઈ જઈ અને વરસ ભરની ખોધાખોરાકી માટે—માટીની કોઠીઓમાં સંગ્રહ કરી રાખતા.

પરંતુ દેશ આઝાદ થયા પછી એક સમયે જાહોજલાલી ભોગવતી આવી ખળાવાડો સુની થઇ ગઈ.

પણ ..... માનવીની પ્રકૃતિને છેને કે —એક ઉપયોગ પુરો થાય તો બીજી જરુરીયાત ઉભી કરીને સાવ જુદોજ લાભ લેવાનુ ચાલુ કરી દેવાતુ હોય છે. એમજ આ— ખળાવાડમાં ઘણા વખતથી છાણિયા ખાતરની ઉથરેટીઓ એ કબ્જો જમાવી દિધો છે.)

હવે તો અમારી ખળાવાડમાં ખાતરની ઉથરેટીઓના નોખા નોખા મજાના ચોરસ સમતલ ઢગલા જોવા મળે. નાના ગામની ખળાવાડ પણ કેવડી હોય, માંડ પચાસેક ડગલાનુ અંતર કાપો એટલે સમાપ્ત અને શરુ થાય ધુળીયો ગાડા કેડો.

🌵જમણા પડખે નાના નાના થોરની વાડ હતી તે ખેતર ઓળખાતુ કુંભાણીના પડાના નામે.

આ થોરની વાડમાં બેએક નાના લીમડાં પણ પોતાની છાયા લઈને ઉભા રહેતા.

બીજા ગણીને ત્રીસેક ડગલા આગળ ચાલીએ એટલે આવે અરજણઆતા ગજેરાની વાડી—કેડાનો ઝાંપલો. પાંચ જેટલા આડાઅવળા કાંટાળા તાર, એક જાડુ અને ચાર પાતળી લાકડીઓનુ ચોકઠુ એટલે જાણે રજવાડી ગેટ.

આગળ બે નાડાવા ચાલો એટલે તેમના નાનાભાઈ મુળજીઆતાનો આવોજ બીજો ઝાંપલો આવે, ત્યાર બાદ આ કેડો સ્હેજ ત્રાસો ફંટાઈ અને પછી માથોડા ઉંડો ઢાળ ઉતરવાનો આવે,

આ થઈ જમણી તરફની વાત પણ ડાબી બાજુ ખળાવાડ પછી તુરત અને ખળાવાડ કરતા અરધા માપનો લંબગોળ આકારનો તથા લગભગ ચાર— પાંચે ફુટની સમતળ ઉંડાઈ ધરાવતો ખાડો હતો.

ગામ તરફના તેના કાઠે ઉંચો પાળો હતો, પાળાની ઉપર મધ્યમ કદની એકલી પીપર હતી. બસ ખળાવાડમાં સમ ખાવા પુરતુ આ એક વૃક્ષ કહીં શકાય. એ પાળાથી નજીકના અંતરે દાડમાં દાદાની એક દેરી છે. એ ખાડામાં ગામની ફક્ત બેએક શેરી અને બેએક ખેતરનું પાણી આવતું.

ચોમાસામાં જ્યારે પાણીથી છલોછલ ભરાતો ત્યારે અમને તો ભવ્ય સરોવર જેવો લાગતો.!!

એજ ખાડાનુ પાણી સાંકડા નેરીયા રુપે દિહાણના કેડાની ડાબી બાજુ સમાંતરે આગળ ચાલતુ, પછી તો પેલો ઢાળ ઉતરો એટલે રસ્તોય એજ અને વરસાદી પાણી હાલવાનુ નેરીયુ કહો બંન્ને એક જ, કારણ પેલા ખાડાનું પાણી દિહાણના મારગ સાથે ભળીને તેને ઉંડા મારગના રુપમાં બદલી નાંખતુ હતુ.

ધોધમાર વરસાદ પડતો હોય ત્યારે આ મારગમાં એક બે ફુટ જેટલો પાણીનો રેલો ચાલતો જોવા મળતો.

આ ઢોળાવ થી મુખીની ચાંચડી સુધીનો મારગ સીથ્ધોસટ અને બંને તરફના દૃશ્ય એક સમાન જેવા જોવા મળે. જેમકે બે —ગાડા એકસાથે ચાલી શકે એટલે પહોળો મારગ, મારગની બેઉ કાંઠે તણ ફુટ ઉંડા અને પાંચ ફુટ પહોળાઈ ધરાવતા નહેરીયા.

આ બેઉ તરફના નેહરીયા પછી ખેતરોના માથોડાં ઉંચા પાળા, આટલી ઉંચાઈ ઓછી હોય તેમ બંન્ને તરફના પાળા ઉપર તોતિંગ થોરની વાડ્યો.

એમા પાછાં બાવળ, લીમડા જેવા છુટક પુટક ઝાડવા રુપી છોગાઓય ખરા, તથા આવળ, આંકડો, બોરડી, ધતુરો અને વેલ—વેલાના લીલુડાં તોરણના શણગારય ખરા,

સીમમાં જતી વખતે એમ લાગતુ કે જાણે પ્રકૃતિની ગોદમાં વિહરી રહ્યા છીએ..!! .કારણ ચારે તરફ કુદરતી વાતાવરણ વૃક્ષો અને જીવ જંતું, પંખી.... રંગીન પતંગીયાઓ અને ખળખળ વહેતા નિર્મળ જળનો સંગાથ....માટી અને મોલાતની અવર્ણનીય સોડમ.

કેડાના બંને તરફના ઝાડવા રોજ નિતનવા રુપ ધારણ કરીને લહેરાતા હોય, તેને દેખીને અમારા મનડા પણ....આનંદીત થઈ ઉઠતા, !!

એકએક ઝાડવે પંખીડા મીઠા કલરવે ગાન ગાતા હોય - વૈયા...કાબર, ચકલા, પોપટ,— તો વળી ક્યાંક ...., કબૂતર, હોલાના ઘુઘુ....ઘુ, ઘુઘુ...ઘુ

કોયલના મીઠડા ટહુકારના કર્ણપ્રિય સુર રેલાતા હોય.

હોલાની એક વાત મને ખુબ અચંબિત કરી ગઈ, જાણીને આપને પણ નવાઈ લાગશે. કહેવાય છે કે, હોલુ પ્રહરી પક્ષી ગણાય છે. તેનો મતલબ દર ત્રણ કલાક પુરી થાય એટલે ઘુઘુ...ઘુ ના ડંકા પાડે. પહોર પુરો થયા સિવાય ખાલી બકવાસ કરવો એ હોલાની સાત પેઢીએ પણ મેળ ના પડે.!!

બીજા એક પક્ષી ટીટોડીને કેમ ભુલી શકાય ?, ગામ અને સીમમાં રાત દિવસ ઉંચે ચકરાવા મારતી અને ટીટી...ટ્વિ્ટ ટીટી...વિટ કરતી થોડી થોડી વારે બેસતી અને ઉડતી આ ટીટોડી ની જાત વિના ગામ - સીમ સુના લાગે.

થોરની વાડમાં ક્યાક વળી તેતરની હાજરી દેખાય, ભુખરો રંગ અને કાળા ટપકા ધરાવતુ અને ભોળું દેખાતુ તેતર આનંદીત ઘડીમાં કદિક તિલ્લીત.... તિલ્લીત એવા મીઠા જાપ જપતુ પણ જોવા મળે.

અડખે પડખેના ખેતરોમાંથી બળધોને હાંકવા કરાતા ખેડુતોના ડચકારા કાને અથડાતા હોય. સીમ વાડીના શાંત વાતાવરણના કારણે ધીમો અવાજ પણ દુર સુધી સ્પષ્ટ રીતે સાંભળી શકાતો હોય છે.

એ કાળે હજુ નવા જમાના રુપી રાક્ષસ લોકોના મનમાં નહોતો ભરાયો, માટેજ ઝેરી અને ખતરનાક દવાઓનો વપરાશ ખુબજ સીમીત હતો.

માટે સીમ —વાડીઓમાં જાતભાતના અને રંગબીરંગી પક્ષીઓના મેળાવડા જોવા મળતા. શ્રાવણથી પોષ મહિના સુધી લીમડા, બાવળ, બોરડી, મહેંદી જેવા નાના મોટા વૃક્ષો પર પક્ષીઓ માળા બનાવતા, જેમાં નિતનવા રંગોના નાના મોટા ઈંડાઓ જોવા મળતા, અમારા બાળમાનસ પર ઈંડાની કલરફુલ ડીઝાઈન ભારે કુતુહલ જગાવતી.

....... કેમકે આવા મનોહર રંગો અમે કદી જોયા પણ ન હોય, —એટલે સ્વભાવિક પણે અમારા ઉરમાં આનંદના ઘોડાપુર છૂટતા.!!

પણ હાય રે... બહુરાષ્ટ્રીય કંપનીઓ જેમણે જીવલેણ રાસાયણિક દવાઓ, ખોટા બિયારણો અને ખોટા ખોરાક દ્રારા માનવીઓને માયકાંગલો અને દવાખાને ઘક્કા ખાતો કરી દિધો.

અંગ્રેજી દવાઓ ખાઈ ખાઈ ને આપણને ખોખલા કરી દિધા, ઝેરી જંતુનાશક દવાઓને કારણે પક્ષી જગતનુ નિકંદન કાઢી નાંખ્યુ તથા અનાજ, શાકભાજી તેમજ પર્યાવરણને પ્રદુષિત કરી દીધુ, પૃથ્વિને નરકમાં રુપાંતર કરીને આજે સમસ્ત જીવ સૃષ્ટિનુ કાસળ કાઢવા બેઠી છે.

એક વાત મને ખાસ જોવા મળી છે કે, સૌરાષ્ટ્રના મોટા ભાગના ખેતરોની ફરતે ઘણુ કરીને થોરની વાડ્યો જ જોવા મળે છે, તેમા ક્યાક ડાંડલીયા, પાંદડીયા કે હાથલીયા થોરનો ઉપયોગ થયો હોય,.... એ મુજબ અમારા સીમ વિસ્તારમાં તત્કાલિન સમયે માત્ર ડાંડલીયા થોરની જ વાડ્યો જોવા મળતી.

હવે પાછા દિહાણના ઉભા રાજમાર્ગ પર ચડીએ તો ઢાળ ઉતરીએ એટલે કેડાની ડાબી તરફ સૌ પ્રથમ ખોખરની વાડીનો ઝાંપો પડે..... વળી નાકની દાંડીએ ૪૦ ડગલા આગળ વધીએ

એટલે ખોખરના પાળેથી નેળીયામાં આડો પડેલો રામબાવળ આવે, એમ લાગે ....જાણે ક્ષીરસાગરમાં વિષ્ણુ ભગવાન શેષશૈયા ઉપર સુતા હોય,!!

તેનો રંગ ઝેરી લીલો અને જીણા ખીચોખીચ પર્ણોથી લદાયેલો તેની ડાળીઓમાં પંખીડાનો એકાદ માળો પણ જોવામાં આવતો.

હજુ આપણી યાત્રા અર્ધે રસ્તે પહોંચી છે. આ રામબાવળથી વધુ ૩૦ ડગલાનો પંથ કાપીએ ત્યાં જ જમણે કાઠે ઉંચો ઢાળ નજરે પડે એ રસ્તેથી વલ્લભભાઈ ગજેરાની વાડીએ જઈ શકાય.

પછી ચાંચડી આવતા પુર્વે આપણા કેડાનો જમણા પડખાનો પડતર પટ્ટો બે ગણો, ચાર ગણો પહોળો થતો જાય.

ચાંચડીએ થી બે મુખ્ય રસ્તા પડે, જેમા ડાબી તરફનો ત્રાંસો ફંટાતો મારગ બેક કિ,મી દુર બાજુના ગામ સુરગપુરા સુધી લઈ જાય.

અને જમણી બાજુ ત્રાસા ચાલો એટલે ઉંડા મારગ તરીકે ઓળખાતા રસ્તે થઈ અને એકાદ કિ,મી છેટે સીમાડાની ટગલી વાડી સુધી જઈ શકાય.

ચાંચડી એટલે ત્રિભેટો, તેની ડાબી બાજુ મુખીના ખેતરનો શેઢો પડે, એના શેઢે એક ઈંગોરીયાનુ કાંટાળુ ઝાડ હતુ, આમ તો સાવ પાંખુ અને માંડ દસેક ફુટ ઉંચાઈ ધરાવતુ હતુ, છતાય તેનુ ચિત્ર હજી એવુને એવુ તાજુ છે,

એનુ કારણ પણ તમને જણાવી દઉ કે, આખા ઈલાકાનુ આ એકમાત્ર ઈંગોરીયા જાતિનું ઝાડ હતુ, પછી સીમ વાડીઓમા આવુ ઝાડ અમે બીજે ક્યાય જોયુ નથી. બસ એજ કારણ !!

બીજુ એક ઝાડ હતુ ગુલમહોર....એ પણ અમારા ઈલાકાનુ લાડકુ, કારણ ઉપર કહ્યુ તેમ આ ગુલમહોરનુ ઝાડ પણ આખા ગામની સીમમાં ફરો તોય બીજે ક્યાંય ના ભાળો.!!

ચાંચડીએ ઊભા રહીને મુખીની વાડી તરફ નઝર કરો એટલે ગુલાબી રંગની —વાદળી ગગનથી વૃક્ષો પર ઉતરી હોય તેવુ સુંદર દૃષ્ય જોવા મળે, ફાગણની ગરમીમાં જ્યારે સીમવાડીઓની રોનક ફિક્કી પડી રહી હોય, તેવા સમયે લાલગુલાબી ફુલોથી લથબથ ગુલમહોરની રોનક જીગરમાં હર્ષની તરંગો ઉત્પન કરતી જાય.

ચાંચડીથી હવે ટગલી વાડી તરફ જતા મારગે આગળ વધીએ એટલે રસ્તાની જમણી તરફ સૌ પ્રથમ મોટો અને ઉંડો ખાડો આવે, તે ખાડાની સામે કાંઠે ભીષ્મપિતા જેવો ખિજડો હતો,

તેને જોતા અમને થોડો ભય લાગતો, મનમાં વિચાર આવતા...કે, રખેને એમાં ક્યાક ભુત બૂતતો નહીં હોયને ?...એમ કહેવત હતી કે ભુતને ખિજડો ભલો.

અમારા કેડાની એક તરફ ખેતરનો ઉંચો પાળો અને બીજી તરફ ઊંડો ખાડો જેના કારણે કદીક ગાડાંમાં બેઠા બેઠા મને એમ લાગતુ કે બળદનો પગ લપચશે તો સીધાજ આ પાણી ભરેલા ખાડામાં ડુબી પડાશે.

જમણા પડખેનો પચાક ફુટ પહોળો અને તેનાથી અઢી ગણો લાંબો આ ખાડો પુરો થાય એટલે તરત આવે અમારી વાડી તરફ જવાનો ઢાળ,

બસ આ ઢાળ ચઢીએ એટલે ડાબા પડખે ગોરધનભાઈ પાદરીયાની વાડી આવે. જમણા પડખે ક્રમવાર પ્રથમ વલ્લભાઈના ખેતરનો શેઢો પછી જયસુખભાઈ ફિણાવા પછી દેવેન્દ્રનો શેઢો,

બસ પછી ૫૦ જેટલા ડગલા ભરો એટલે અમારી વાડી પૈયામાં પહોચી જઈએ.... વાડી પૈયાની વાત કરુ તો મારા દાદા ખોડાઆતાએ વાવેલી આકાશને આંબતી ચાર પીપરો હતી, બે લીમડા અને એક ઊમરાનુ ઝાડ.

તેની બાજુમા કુવો અને કુવાના કાંઠે ક્રુડ તેલથી ચાલતુ મશીન નજરે પડે.

ઈ.સં ૧૯૮૩ માં સૌરાષ્ટ્રમાં આવેલા ભયાનક વાવાઝોડાએ એક લીમડો અને એક પીપરનો ભોગ લઈ લીધો હતો.

નોંધ= વાવાઝોડા પછીની વાડી જ મને યાદ છે.

કારણ અમારા કુવાની બાજુમાં આવેલી ચોથી પીપરને ફક્ત પડેલી અવસ્થામા જ જોઈ છે. ઉભી હતી એ મને યાદ નથી.

આ લેખમાં ઉલ્લેખીત નિશાનીઓ અંદાજે ૧૯૮૪—૧૯૯૪ સુધીની છે.

ત્યાર બાદ ઉમરો પણ કાઢી નાંખ્યો હતો.

પણ અફસોસ કે આજે વર્તમાન ઈ.સં ૨૦૧૯ ની વાત કરુ તો અમારી વાડીએ હવે તે કુવોય નથી અને એ વાડીના પીપર લીમડાય નથી....

પૈસાની ભુંડી લ્હાયમાં આપણે સૌ આજે આંધળા થઇ ગયા છીએ.

૩/૧૦/૨૦૧૯, પાંચમુ નોરતું

—Bharat D. Gajera. Ahmedabad.

નાનપણ ની સોનેરી યાદો

noreply@blogger.com (Bharat Gajera) — Sat, 12 Oct 2019 12:19:00 +0530

ગામનું નામ લેતા અમને સાચેજ બાળપણ સાંભરે.

મનમાં યાદોના મહાસાગર ઊમડે, નાનપણ ની એ સોનેરી યાદો કેમેય ભુલાતી નથી અને સેંકડો દ્રશ્યો જાણે આંખો સામે તરવરી ઊઠે છે. જેમ કે; પાદરની એ પીપરો કે જ્યાં વેકેશનમાં ચટણી—મીઠાં હારે ખવાતા કોલ હોય,

પીપરના કૂણા લીલાછમ્મ પત્તામાં ચટણી મીઠું ભરીએ, અને પછી જાણે બનારસી પાન ખાતા હોય એમ ગલોફામાં ચડાવીએ. પાંદડાંનું ગળપણ, લાલ ચટણીની તમતમતી તિખાસ, અને માથે મીઠાની ખારાશ આ ત્રિવિધ રસાસ્વાદની મજા એટલેજ બાળપણનો મહામૂલો જલ્સો.!

ક્યારેક જો મેળ પડી જાય તો ગામથી ઢુકડી કોકની વાડીયે આંબલીના કોલ અને કાતરા ખાવાય પોગી જાઈ, પણ એમાય ઘણી સાવચેતી રાખવી પડે. જેમકે વાડીનો માલિક હાજર નો હોવો જોય. નહીતર મેળનો પડે..!

ખાસ કરીને બપોર ના ટાંણે અમે ચારેક બાળગોઠીયા રેઢી આંબલી પર હલ્લો બોલાવીએ. ગામથી નજીકમાં ગણીને ત્રણેક આંબલીઓ માંડ હતી. એટલે મર્યાદીત ઓપ્શનમાં જ કામકાઢવું પડે. ક્યારેક તો આંબલીના કોલ ખાવાના ઓરતાં મનમાં જ ઢબૂરી ને વિલા મોઢે પાછાય આવવું પડે.

અમુક ટ્રીક પણ વાપરવામાં આવતી કે વાડી નો માલિક જો ઘરે હોય તો અમારુ કામ ઘણું આસાન રીતે પાર પડી શકે. એટલે સૌ પ્રથમ એમના ઘરની આસપાસ ફેરી મારીએ. ઘરમાં થતી બોલચાલ પરથી જાણી લઈએ કે વાડી માલિક છે તો ઘરમાંજ. ત્યારબાદ જ અમારી કોલ—પ્રિય મંડળી એમની વાડી તરફ પ્રયાણ કરે. અને આમેય અમારો વિસ્તાર પાણીની તંગી વાળો એટલે ખરા ઉનાળે વાડીએ કોણ હોય. ??

બીજી સોનેરી યાદો માંડીએ તો ;—નિહાળના એ દિવસો જેમા ફક્ત પાટી ને વતણું થેલી માં નાખીને એકડીયું.... બગડીયું ભણવા જાતા હોય, મારા છએક સહપાઠી ભેરુઓ હતા. અહિં એના નામો આપવાની લાલચ રોકી શકતો નથી. જેમાં જયેશ ગજેરા, નરેશ ડાવરા, દિનેશ આસોદરીયા, ભરત ને મહેશ નાકરાણી,

ઘરે જ તૈયાર કરેલું તેલ માથામાં ચોપડ્યું હોય. તેલની અતિ ચિકાશ ને કારણે ઓળેલા વાળ આખો દિવસ એકજ સ્થિતિમાં જોવા મળે.!! મને એમ લાગે છે; કે, જેલ ક્રિમનો સંશોધક નક્કી સૌરાષ્ટ્ર બાજુનો જ હશે.!

ભણવાથી શું ફાયદો થશે અને આ ભણતર આપણને શુ કામ લાગશે એવી કોઈ ગતાગમ ન પડે. — બાપુજી એ કહ્યુ છે. અને બધા બાળકો નિશાળે જાય છે. એટલે આપણે પણ ભણવા જઈએ એટલીજ ખબર પડે.

આવીજ બીજી યાદોમાં—ગામના મંદિરોમાં સંઘ્યા ટાણે વાગતી ઝાલર હોય, સાયંકાળ એટલે અલૌકીકતા સભર વાતાવરણ. નભમાં રતુમડાં રંગ ની ભાત ઉપસી આવી હોય. વાદળીઓ લીસોટા રુપે આકાશમાં જાણે સુવર્ણાભૂષણનો શણગાર કર્યો હોય. અવની જાણે રક્તપિંગલ પ્રકાશમાં તરબોળ થઈ રહી હોય એવી આભા રચાતી લાગે. વાડી—ખેતર ના મોલ પરથી ભાતભાત ની ફોરમ લઈ સંગીતમય તાલે ઝૂમતો વાયરો વાતાવરણને માધુર્ય બનાવતો વરસી રહ્યો હોય. ગાયો ના મીઠાં હંભારણા અને વાછરડાંઓની ડોકે રૂમઝુમ થતી ઘુઘરીયોનો મધૂરો ઝણકાર જાણે અવર્ણનિય સંગીતનો તાલપુરી રહ્યો હોય તેવું અદ્ભૂત વાતાવરણ પ્રકટ થતું દિસે. ગામના દેવમંદિરો માં ઝાલર—નગારાં વગાડવાનો નાનપણમાં અમેય ઘણો લાભ લીધો છે.

યાદોની રીલ આગળ ચાલતી ચાલતી અનેક ચિત્રો લઈ આવે છે. જેમાં—રોકડીયાદાદા ના મંદિરે શનિવારે શ્રીફળ ની શેષુ ખાવાની હોય. કે ખોડીયાર માં એ અષાઢી બીજ ની લાપચી નો પ્રસાદ હોય, સ્વામિનારાયણ મંદિર ઉનાળમાં ગવાતી મહાભારત ની કથા હોય, સ્વામિ મંદિરમાં જ રોંઢા વેળા કદિક મગસ ની લાડવી ખાતા હોય, કે ચોરા ના ઓટલે રાત્રે જમાવેલી બેઠક હોય. ધાબળા ઓઢીને મોડી રાત સુધી અડીંગો જમાવીને બેસતા એ દિવસો હજીએ એવાને એવાજ ચિતમાં કોતરાયેલા છે.

એમા પણ ભવાઈ ની વાત તો કેમ ભૂલાય.? નાના ગામડાં માં ભવાઈ ની જે બોલબાલા હતી કે ના પુછો વાત.!! કારણ એજ મનોરંજનુ એકમાત્ર સાધન હતું. એમા પણ ઈ.સં ૧૯૮૬ વખતે અમારા ગામ હરીપુરા ની વસ્તી માંડ ૭૦૦ વ્યક્તિઓ ની હતી.

રતિલાલ ડાગલો કે મણીલાલ વ્યાસ ની ભવાઈ ના ખેલ જોવા બે દિ' પેલાથી ગાડુ મૂકવા માટે જગ્યા રોકવા આખો દિવસ .....પાટા દોરવાનુ યાદ આવતા- હજી પણ એમ લાગે કે, એ બાળપણ ફરી માણવા મળે. !!

ગામમાં ભવાઈનો ખેલ નક્કી થાય એટલે ગામના છોકરાઓ પોતાની જગ્યા રોકવા ચોરા ના ચોકમાં આખો દિવસ પાટો દોરી રાખે. એમાં હું પણ અમારુ ગાડું મૂકવા માટે જગ્યા પર નિશાન કરી અને ધ્યાન રાખવા ચોકીપહેરો કરતો રહું. એમાં એક ટક જગ્યાનો પહેરો મારો ભાઇ રાખે. રાજા હરીચન્દ્ર, શેઠ સંગાળશા અને રામ રાવણ ના ખેલ ભજવાય. રાતે ભવાઈ જોતા જોતા આંબલીયા, મસાલાનું પાન ખાવા નો જે ટેસડો હતો. એવો આનંદ હવે જાણે ગોત્યોય મળતો નથ્ય.

હજીએ કંઈ કેટલીય યાદો મનના ખજાનામાં થી બહાર આવી રહી છે. જેમાં —ભર શિયાળે લાલધુમ ટબ્બા જેવા બોર ખાવા વાડીઓમાં રખ્ખડપટ્ટી કરતા એનીય અનેરી મોજ હતી.

બપોરે નિશાળેથી ઘરે આવતાની સાથે થોડી ઘણું ખાધુ કે પરબારા ઉપડીએ વાડીયુંમાં. કારણ કે, મનમા ઓલા બોર રમતા હોય. જેને લઇને મોમા પાણી છૂટતું હોય. બોરડીઓ પર પાકો રાતો રંગ છવાઈ ગયો હોય. લૂમેજુમે લટકતા ખાટામીઠા બોર ના ભારથી લથબથ બોરડી ઓ જાણે ધરતીને પાયલાગણ કરતી હોય એવો મનમોહક નજારો સર્જાતો દીસે

બોરડીના વાંકડીયા કાંટાની વચ્ચેથી એવી સિફતપૂર્વક અને ઝડપથી બોર ખેંચી લઈએ કે, ખુદ બોરડીને પણ ખબર ના પડે.!! બેબે બોર ખાતા જઈએ અને આઠ દસ બોર ખિસ્સા ભેગા કરતા જઈએ. પાટલૂનના બન્ને ખિસ્સા છલોછલ ભરાય પછીજ ઘર તરફ પાછા ફરીએ.

હવે ઊનાળાના દિવસો યાદ કરીએ તો વૈશાખના ધોમ તાપમાં ઠંડક પ્રસરાવતી ગૂણાની ગૂલ્ફી હોય. નિશાળે અગિયાર વાગ્યે રમવાની છૂટ્ટી પડે એટલે ગામના પાળે ચડીને વાટ માંડીએ કે માચિયાળાના કેડે ક્યાંય ગૂણાની સાયકલ દેખાય છે ખરી.!!

સૌ નિહાળીયા કાગડોળે રાહ જોતા હોઈએ, અને એમાય દુરથી જો સાઈકલ નજરે ચડે તો આ બાજુ પાળા પરથી ચિચિયારીઓ ગર્જી ઉઠે.!! ત્યારે તો સાવ સોંઘવારીનો જમાનો હતો. દસ પૈસાની અને પચ્ચીસ પૈસાની કોલેટી આવતી. પણ તોય એટલા પૈસાય માંડ જોવા મળતા. ઘરે કોઈક મે’માન જમવા રોકાણા હોય તો છોકરાના હાથમાં બે રુપિયા આપવાનો રીવાજ હતો.

આ બધી યાદગીરીમાં મૂગટના છોગા જેવી મજા એટલે ગામડાના લગન પ્રસંગ.

એની મજા એટલે અહાહા..!! એકા'દ મહીના પહેલાથી લગ્નની તૈયારીયું મંડાણી હોય. સૌરાષ્ટ્રમાં મોટાં ફળીયાવાળા મકાનો હોય છે, લગ્ન પહેલા એ ફળીયામા નદીનો વેકરો ( ચણોઠીથી નાના ગોળ પત્થરો ) પાથરવામાં આવતો. વેકરામાં ચાલવાથી ચરડ ચરડ અવાજ આવે, એનો મીઠો રણકારો હજી પણ કાનમાં ગૂંજતો યાદ આવે છે.

શેરીમાં ક્યાક જો આવો પ્રસંગ હોય તો એવી મોજ પડતી કે અઠવાડીયા સુધી મહાઊત્સવ હોય એમ લાગતું. જેમની ઘરે લગ્ન હોય તેની આડોશ પાડોશની સ્ત્રીઓ એકાદ મહિના પહેલાથી ફરફર અને પાપડ બનાવવા લાગી જાય. એની સાથે અનાજ કરીયાણાની સાફસફાઈ પણ ચાલતી હોય, જાણે પોતાના ઘરેજ લગન હોય એમ અબાલ વૃધ્ધ સૌના મનમાં અનેરો આનંદ ઉછાળા મારતો હોય.

આમ તો શેરીએ રોજ અંધારપટ જ હોય, પણ લગ્ન હોય એમની ડેલીએ વળી અઠવાડીયા પુરતો ગલોપ ( લેમ્પ ) પણ ગોઠવાઈ ગયો હોય. એના અંજવાળે ટેણીયાઓ રમતા ભમતા કિકિયારી કરતા હોય. ઘરમાં મધૂરા સ્વરે સ્ત્રીઓ રુડાં ગીતડાં ગાતી હોય. એનો ગાવાનો લહેકો, લાંબો ઢાળ ને સુમધુર અવાજ થકી એક અનેરી આભા પ્રગટ થતી લાગે.

ફળીયામાં બુંગણ પાથરીને પુરુષ વર્ગની જમાવટ થઈ હોય. માગશર મહીનાની કડકડતી ઠંડીનો વાયરો જીંકાતો હોય. લોકો ધાબળાને મફલર વીટીને બેઠક લીધી હોય. બીડી સિગરેટની થાળીઓ ને ચાની રકાબીઓ ખણખણતી હોય. વાતોની ત્રમઝટ બોલતી હોય. મનખો આનંદના હિલ્લોળે ચઢ્યો હોય. આમ રાત્રીના બેબે પહોર સૂધી રંગત ચાલતી રહે.!!

ત્યારે લગ્ન પ્રસંગમાં પંગતમાં જમાડતા. ગામડાનો એ સમય એટલે ડેકોરેશનનું નામોનિશાન ન મળે. અલગ અલગ ઘરેથી બુંગણ,નાડાં અને ડોલો તથા જોઈતું કારવતું જે હોય તે પોતપોતાના ઘરેથી લઈને જવાનું. ત્યાં હાજર કોઈ વ્યક્તિ પાસે નોટબુકમાં આ બધી વસ્તુંની યાદી તરીકે નોંધ કરાવી જરુરી હોય. એટલે જે—તે વસ્તું લાવનાર માણસ સૌ પ્રથમ બૂકમાં નોંધ પડાવાની ચિવટ રાખે.

કામ કરવા આવનારા માણસો ભેગા થઇ છાયા માટે શેરી અને ફળીયામાં દોરડાંથી બુંગણ બાંધવાના કામમાં જોતરાય. વાળંદનું કામ ચા પાણી બનાવાનું. આવનાર મહેમાનો તથા રસોડે કામ કરતા સારથીયાઓને ટાઇમો ટાઈમ ચા પાણી પિરસતો રહે. રસોઈયો રસોડું સંભાળે.

ત્યારે કેટરીંગ જેવી કોઈ સગવડતા જોવા ના મળે. શાક સમારવાનું, ચુલો ખોદવાનુ, મગબાફણા (લાકડાં ) ફાડવાનું કે લાડવા વાળવા અને ટીપણામાં પાણી ભરવા જેવા બધા કામો આપણી જાતેજ કરવાના રહેતા. રસોઈયાની ડ્યુટી ફક્ત રસોઈ રાંધી આપવાનીજ. બાકીનું કામ જે —તે ધર સાથે ઢાલ ધરાવતા લોકોએ કરવાનું હોય.



આ રસોઈનું કામ પુરૂ થાય એટલે પંગત પડે, તેને પીરસવાનું કાર્ય ચાલું થાય. આમ એક લગ્નમાં બે થી ત્રણ દિવસ કામ કરવા જવું પડતું.

એમાય જો આપણા પક્ષે કન્યા લગ્ન હોય અને જાન આવવાની હોય એની આગલી રાત્રે તો અગિયાર વાગ્યા સુધી રસોડાનું કાર્ય ધમધોકાર ચાલતું હોય. સાડા અગિયાર વાગ્યે સારથીયા છુટ્ટા થાય.

પણ એજ વહેલી સવારે પાંચ વાગ્યે ફરી હાજર થવાનું હોય. કડકડતી ટાઢમાં એમ વિચાર આવે કે ઉઠવું જ નથી. એક તો બાર વાગ્યા પછી માંડ સુતા હોય ત્યાંજ ઉંઘમાં આવો વિક્ષેપ પડે. મનેકમને માંડ માંડ આંખો ખોલતા ઉઠવું પડે મોઢુ ધોયું ના ધોયું ધાબળા ઓઢીને સીધા પહોંચે રસોડે.

ત્યાર બાદના કામમાં જાનને સાડા છ વાગ્યે નાસ્તો કરાવાનો હોય એની તૈયારી મંડાઇ. નાસ્તાની વાનગીમાં મુખ્યત્વે ચા —ગાંઠીયા હોય, સાથે પાંચેક ઇંચ લંબાઈ ધરાવતા લીલા મરચાને તળી નાંખે એટલે એ કહેવાય સંભારીયા.

જાનને જ્યાં ઉતારો આપ્યો હોય ત્યાં આ બધી સામગ્રી લઈને વરરાજા ની આગતા સ્વાગતા કરવામાં આવતી. જાનને નાસ્તો કરાવતા પોણોએક કલાક સમય લાગે. નાસ્તાનું કામ પુુરૂ થાય એટલે પછી બપોરના જમણવાર માટે રસોડાનું કામ ચાલું થાય જેમા દાળ—શાક અને પાપડ જેવી વાનગીઓ તૈયાર કરવામાં સૌ મચી પડે.

અને બીજી બાજુ જાનને આપેલા ઉતારે માંડવા પક્ષની સ્ત્રીઓ મંગળગીતો ગાતી વરરાજાને પોંખવા જાય. સાથે પુરુષો પણ સામેલ હોય. આ વિધી પુરી થાય એટલે નવેક વાગ્યે વરઘોડો ચડે. ઢોલ-શરણાઈ તથા બેન્ઝોનો તરવેણી સંગમ દોઢેક કલાક ગામડાની શેરીઓ ગજાવતા માંડવે પહોચે.

પછી તરત જાનમાં આવેલા પુરુષોને અને મહેમાનોની પંગતો પડે. કલાક બાદ સ્ત્રીઓને જમવા બેસાડે અને તેમનું જમણવાર પુરુ થાય ત્યાં પેલી બાજુ પરણેતરની વિધી પુરી થવા આવી હોય.

બપોરે એક —દોઢએક વાગ્યે બધુ આટોપી લેવાઈ. પછી બેએેક વાગ્યે જાન વળાવવાની છેલ્લી રસમ પુરી થાય. અને વાસણોને બુંગણનું બાકીનું કામ પુરુ થયા પછી સૌ છુટ્ટા થાય.

હવેના લગનમાં એવો અમૂલ્ય જલ્સો નથી પડતો.

મનમાં હજુ પણ ઘણી યાદો સળવળાટ કરી રહી છે, પણ લેખ ખુબ લાંબો થઈ ગયો છે. તમને કંટાળો આવે તે પહેલાજ મારી સોનેરી યાદો સમાપન કરુ છુ.

૧૦ જાન્યુઆરી ૨૦૧૯.

લેખન- ભરત ગજેરા. અમદાવાદ.

શેરડીની લાલચ

noreply@blogger.com (Bharat Gajera) — Fri, 13 Sep 2019 15:07:00 +0530

અતિ આનંદાયક દિવસો અને ડરામણી ઘટનાઓ આપણા બાળમાનસ પર અતિ ઊંડી છાપ અંકિત કરી જતી હોય છે કે, જેની યાદો આજીવન વિસરી શકાતી નથી. તેવી જ રીતે આનંદ ખાતર કે, લોભ—લાલચને વશ થઈ માનવી વણજોઈતી મુશ્કેલીઓમાં પણ મુકાઈ જતો હોય છે. આ આપણી સૌથી મોટી નબળાઈ ગણી શકાય. મારા નાનપણ આવોજ એક અનુભવ આપની સમક્ષ પ્રસ્તુત કરી રહ્યો છુ. આશા છે કે, આ લેખ વાંચીને તમને પણ થોડી ઘણી પ્રેરણા મળી શકે.

આ એ સમયની વાત છે, જ્યારે મારી ઉમર આઠેક વરસની હતી. ફાગણ મહિનાની બપોરનો લગભગ ચારેક વાગ્યાનો સમય હશે. એવા ટાણે હુ મારા ઘરની પાછવાડે નાની ખડકીએથી નીકળી, પડખેના ઘરના ખુણે શેરીમાં સ્થિત વીજળીના થાંભલે એક પગ ટેકવીને ઉભો હતો.

થોડીવારમાં જ હિતેશ અને ભીખુ નામના બે મિત્રો મારી તરફ આવ્યા. એ મારા મિત્રો તો ના હતા પણ પડોશી હોવાના નાતે ઘણી વખત અમે ભેગા રમતા રખડતા. આમ તો આ બંન્ને મારા થી બેએક વરસ મોટા હતા. બંન્ને જણા મારી પાસે આવ્યા, એમાથી ભીખુએ મને પુછ્યુ ; " ભરત હાલ મારી વાડીએ શેવડી ખાવા આવવુ સે "

હુ જ્યા ઉભો હતો તે શેરીના થાંભલાની સામે ભીખુના ઘરનો ખુણો પડે.

શેરડીનું નામ પડતા જ ભલભલાના મોં મા પાણી છૂટે એવો એ સમય હતો. કેમકે આખા ગામમાં થી ગણીને માંડ વીસેક વાડીઓમાં થોડુ પિયત થાય તેટલુ પાણી હોય.

એમા વાડી દિઠ એકાદ ક્યારો શેરડીનો વાવે. તેમાથી ફક્ત ઘરના સભ્યો શેરડીનો સ્વાદ માણતા હોય. વારતહેવારે કદીક પડોશીઓને બે ચાર રાડાની લ્હાણી પણ થતી હોય,

એટલે શેરડીના નામથી મારા મોંમાં લડ્ડુ ફુટ્યા,અને આમ પણ ભીખુને વાડીએ શિયાળા પુરતુ પિયતનુ થોડુ ઘણું પાણી રહેતું એ મને ખબર. એટલે મને થયુ કે આ મોકો ઠુકરાવા જેવો નથી. આવુ વિચારીને હું તો રાજી થતો જવા માટે તૈયાર થઈ ગયો. મે કહ્યુ ; "હાલ હુ આવવા તૈયાર છુ "

ત્યાર બાદ અમે ત્રણેય જણા ગામથી દક્ષિણ દિશા તરફ ખારામાં થઈ ચાલતા ચાલતા ભીખુને વાડીએ પહોચ્યાં.

ત્યા પહોચ્યા એટલે મે જોયુ કે ભીખુનો ખેતીકામ કરનાર સાથી જે બળદો જોડીને કોરા ખેતરમાં સાંતી જેવુ કંઈક હાંકતો હતો.

વાડી પૈયામાં જઈએ એટલે જમણી બાજુ એક આંબલી અને ત્રણેક ઉંચી તોતિંગ પીપરો હતી. ડાબી તરફ પાકો બાંધેલો કુવો અને પાકુ થાળુ ને મંડાણ.

અમે ત્રણેય વાડી પૈયામાં જઈ ઉભા, પછી ભીખુએ ચતુરાઈ આદરી સરળ રીતે ચડી શકાય તેવી આંબલી પર ભીખુ ચડી ગયો અને ઘણે ઉંચે જઈ દુર ખેતરોમાં ચારે તરફ નિરક્ષણ કરી જોયું.

અમને કોઇ બાબતની જરા પણ ભનક નહીં કે આ—ભાઇ શુ ગુપ્ત કાર્યવાહી કરી રહ્યા છે.

પણ કુવાની આસપાસ નઝર કરતા મને જરાક અંદાજ તો આવ્યો કે આના ખેતરમાં ક્યાય શેરડીનો વાડ તો દેખાતો નથી...

આપની જાણ ખાતર કહીં દઉ કે ખાસ કરીને અમારા કાઠીયાવાડમાં શેરડીનો વાડ કુવાની નજીક જ હોય. એટલે કોઈ પણની વાડીમાં પ્રવેશ કરો અને કુવાની આસપાસ નઝર કરો એટલે પાકો અંદાજ આવી જ જાય કે આ વાડીએ શેરડીનો વાડ છે કે નથી.

હજી હુ અને હિતો કંઈક બીજો વિચાર કરીએ એટલી વારમાં ભીખુભાઈ વિજળીની ગતિએ આંબલી નીચે ઊતર્યા.

અને અમને બંન્ને કહે "હાલો હવે સેવડી ખાવા જાઇ"

અમે ત્રણેય જણાએ ફરી પાછી ખુલ્લા ખેતરમાં પૈદલ યાત્રા ચાલું કરી, ઉગમણી દિશા તરફ ધુળ અને ઢેફા ખુંદતા વિજય કુચ આદરી, જોતજોતામાં ભીખુનું ખેતર પુરુ થયું. શેઢો ઓળંગી અને અમે બાજુના બીજા ખેતરમાં પ્રવેશ કર્યો.

અમારા મનમાં તો શેરડીનો મીઠો રસ રમતો હતો , એટલે આવા શેઢા બેઢા કંઈ મગજ માં આવે ખરા ?? અમે તો જાણે અર્ધ બેભાન જેવા થઈ ગયેલા મગજમાં માત્ર શેરડીના ચિત્ર જ દેખાતા હતા.

થોડીવાર એ બાજુ ખુલ્લા ખેતરો માં ચાલ્યા હોઈશું. ત્યાજ નજીકમાં બીજી વાડી, કુવો અને કુવાની બાજુમાં શેરડીનો વાડ લહેરાતો અમે દિઠો.

પછી તો હૈયું હાથમાં રહે ખરુ ?

જેની માટે આટલી ટાંટીયા તોડ કરી એ ખજાનો હવે અમારી નઝર સામે જ હતો.

અમે ત્રણેય જણાએ વધુ વિચાર કરવામાં સમય ના બગાડતા તાબડતોડ અડાબીડ વાડમાં પ્રવેશ કર્યો.

અને વાડમાં થી સારામાં સારા બે બે સાઠા ( શેરડીના જાડ )

મુળમાંથી બટકાવી લીધા.

પછી બહાર નીકળી અને શેરડીના આગળા કાપીને થોડી સાફસફાઈ કરી, અને વિજય અદામાં હાથમાં સાઠા ઝુલાવતા ઝુલાવતા જેવા વાડી પૈયાની બહાર નિકળ્યા કે દક્ષિણ તરફની દુર દિશામાં થી એક જોરદાર હાંકલો અમારા કાને પડ્યો.

" એલા એય..."

અમે ઘ્રુજતા ઘ્રુજતા હાકલાની દિશા તરફ નજર કરી તો વાડીનો માલીક ઘોહાબાપા પોતેજ, બાજુમાં બીજાના ખેતરમાં કંઈક હલ્લર હાલતું ત્યા ઊભેલા.

ત્યારે અમારી બેશુધ્ધિ ખુલ્લી પડી કે અલ્યા આ તો ભીખલાની નહીં પણ ઘોહાબાપાની વાડી છે. માર્યા ઠાર આ તો હવે ચોરી કરી કહેવાશે. હવે શુ કરવુ ?

એટલી વારમાં ઘોહાબાપા એ બીજી બુમ મારી

કે, "એલા ઉભા ...રેજો એય "

પછીતો ઈ શેરડીના રાડા પૈયામાં ક્યારે ફેકી દિધા એય ખબર ના પડી મે અને હિતાએ તો મુઠીઓ વાળી ભીખાનુ ખેતરને મેલ પડતું એને બદલે મુળજીઆતા ગજેરાની વાડી બાજુ ઉત્તર દિશા તરફ ભાગવા લાગ્યા.

ભાગતા ભાગતા ભીખલો મારો બેટો કહે "હુ તો અમારા સાથી ઉકાબાપા પાહે જતો રવ સુ " પછી અમે મનમાં કહ્યુ જા હાલતો થા, અમને ખોટુ બોલીને શેવડી ખાવા લાવ્યો અને હવે ખરા સમયે સાથ છોડી દેશો.

પણ અમારુ તો ગભરાટના માર્યું ગળું સુકાવા લાગ્યું, મનમાં તો ઘણો પસ્તાવો થાય કે આવી ક્મ્મત ક્યા સુજી, નાનકડાં ગામમાં હવે આપણી શુ ઈજ્જત રહેશે, બાપાને ખબર પડશે તો આપણે તેમની નજરમાં થી નીચા પડી જઈશુ કે ચાલાઓ ચોરીઓ કરવાની ક્યાથી શિખ્યા.??

આપણા બાપાની પણ ગામમાં ફજેતી થશે કે તમારા છોકરાંના આવા સંસ્કારો. દોડતા દોડતા ઘણા નબળા વિચારો આવે કે ઘરતી માગ આપે તો અહીંયા જ સમાઈ જઈએ, હવે આપણી દુનિયા તો જાણે બરબાદ થઈ ગઈ.

આમ ખુલ્લા ખેતરમાં દોટ દિધી કે ક્યારે ઘર આવ્યુ એય ખબર ના રહી.

સાચેજ ભગવાન ભાળી ગયા.

શેરડી તો ના મળી પણ એક સબક મળી.

તે દી નો દિવસને આજની ઘડી આજે ત્રીસેક વરસો પછીય કોઈ દિવસ કોઈનુ ખોટુ કરવુ કે ચોરી કરવી એવો સ્વપ્નેય વિચાર નથી આવતો.

પણ ત્યાર પછી અમે ગાંઠ વાળી કે ભીખુની કે કોઈ પણ અન્યની અતિ લલચામણી વાતોમાં કદી ભરોસો કરવો જ નહીં.

— Bharat d. Gajera

કુવા બોર રિચાર્જ સજેશન

noreply@blogger.com (Bharat Gajera) — Mon, 1 Jul 2019 16:50:00 +0530

આજે સૌરાષ્ટ્રના મોટા ભાગના ખેતરોમાં સરેરાશ બે જેટલા બોર ( દાર) કોરા એટલે કે પાણી વગરના પડતર પડેલા છે.

આવા બોરમાં વરસાદી પાણી રિચાર્જ કરવા માટે ખુબ કામ લાગે તેવા છે.

હવે જોઈએ કે આવા પડતર પડેલા બોર રિચાર્જ કરવા માટે શું કરવું જોઈશે.

સૌ પ્રથમ બોરની નજીકમાં તમારા પોતાના ખેતરનું વરસાદી પાણી પસાર થતું હોય એવા કોઈ છેલા કે ખાળીયાની બાજુમાં ( કાઠે ) આશરે ૪ ફુટ ઓરસ ચોરસ અને ૬ ફુટ ઊંડો ખાડો કરો,

હવે ખાડાના તળીયાથી એટલે કે ૬ ફુટ ઊંડી સળંગ ખાઈ ખોદો, જેનો બીજો છેડો તમારા પડતર બોર સુધી પહોચાડો,

હવે આ ખોદેલી ખાઈના તળીયે —ખાડાથી લઇ અને તમારા બોર સુધી ચાર ઈંચ પહોળાઈની પાઇપ પાથરી દ્યો.

હવે જાણીએ આ ૬ ફુટ ઊંડા ખાડામાં પાણી સંપુર્ણ રીતે ચોખ્ખુ કરવા માટે શું શું કરવુ.??

ખાડાના તળીયે જે પાઇપ છે સૌ પ્રથમ તેના મોઢા આગળ પ્લાસ્ટીકની મજબુત અને માપસરના કાણા વાળી એક જાળી ફીંટીગ કરી દેવી,

પછી આ ખાડાને બે ફુટ જેટલો સોપારી જેવા જીણા પત્થરથી ભરી દેવો. બીજો થર બે ફુટનો રાખવો જેમાં કપચી ભરી દેવી, તથા છેલ્લે ઉપરના બે ફુટમાં મોટા ગોળ પત્થર ભરવા ટોટલ ૬ ફુટનો ખાડો આવી રીતે ભરાઈ ગયો.

લાસ્ટમાં ખાડાની છેલા બાજુ વાળી જગ્યા છોડી અને ત્રણેય તરફ દોઢેક ફુટની મજબુત પાળી કરી દેવી. જેથી છેલાનુ પાણી ખાડાની બહાર વહી અને ખેતરને નુકસાન ના કરે.

હવે જ્યારે પણ વરસા ચાલુ થશે અને તમારા ખેતરનુ પાણી છેલા કે ખાળીયામાંથી પસાર થશે એટલે છેલાના કાંઠે આવેલા આ રિચાર્જ ખાડામાં વધારાનું પાણી પડવા લાગશે અને પેલી સિસ્ટમાં ચળાતુ ગળાતુ પાઇપ દ્રારા તુરંત બોર ભેગુ થશે.

આવી રીતે કુવો રીચાર્જ પણ કરી શકાય, પણ તેમા ખાડો વધુ મોટો તથા ઉંડો કરવો હિતાવહ રહેશે, અને પાઇપની પહોળાઈ પણ વધુ હોવી જરુરી છે. જ

કેમકે અહી આપણે ૪" સુચવેલી છે તેના બદલે થોડી મોટી સાઇઝની લઈ શકાય.

આ એક સજેશન પ્લાન છે, હુ કોઈ એન્જીનિયર નથી પણ માત્ર કોમનમેન છુ, મારા મનમાં એક વિચાર આવ્યો જેને મારા પ્લાન મુજબ રજુ કર્યો છે.

તમે તમારી જાતે કંઈક સુધારા વધારા કરી અને અહીં આપેલા સજેશનથી ખુબ સારુ સર્જન પણ કરી શકશો.

અને તમારી જાતે દિમાગ દોડાવશો તો પણ ઘણા બધા નવા આઇડીયા મળી આવશે.

હરીપુરા ગામનો ઈતિહાસ

noreply@blogger.com (Bharat Gajera) — Wed, 28 Nov 2018 21:17:00 +0530

ઊગમણી દિશામાં તામ્રવર્ણા રંગમા જબોળેલ આભ કળાય રહ્યું હોય. વહેલી પરોઢે સંભળાતું ચકલીયોનુ સમુહ ગાન. ઝાકળથી લથબથ વૃક્ષોના લીલુડાં પાંદડાં. લહેરાતા મોલ પરથી આવતી ભીની ભીની ફોરમ. સીમ વગડાંમાં થી કોયલના ટહૂકારાં, વૈયા, તેતર, કલકલીયાની કોરસ મંડળીના સુર.

દેવમંદિરના ગર્ભગૃહમાં કર્ણપ્રિય તાલમાં રણઝણ વાગતી ઝાલર ને મધુરો ધંટનાદ. ગોધલીયાની ડોકે બાંધેલ જીણી ઘૂઘરીયુંનો રીમઝીમ રણકાર.

આવુજ ચિત્ર મનના પોલાણમાં ઊગી નિકળે જ્યારે આપણા કર્ણપટલ પર ગામડાંનુ નામ સંભળાય. સાથેજ ગામડાંમાં વ્યતિત કરેલા બાળપણના એ સઘળા અમૂલ્ય દિવસો જા'ણે નજર સમક્ષ ભજવાતા હોય એમ દિસે..!

જે ભોમકામાં મારા જીવનના બારેક વરસ પસાર થયા છે. એજ મારા ગામ હરીપુરાનો અહિં આછેરો ટૂંકો ઈતિહાસ માંડવો છે.

અમરેલી તાલુકાનું નાનકડુ અને રળીયામણું ગામ એટલે અમારુ હરીપુરા. આમ જુઓ તો આપણા પાટનગર ગાંધીનગર ને થોડાં અંશે મળતુ આવે.!

જો વિગતે જણાઉં તો ગાંધીનગરમા જેમ ચારે તરફ ચોકડીઓ પડે, એમજ અમારા આખા ગામમાં દરેક શેરીએ ચોક પડે, એ પ્રમાણે ગામની રચના કરવામાં આવેલી છે.

મિત્રો ગામની સ્થાપના આપણો દેશ આઝાદ થયો એ પહેલા ઈ.સં ૧૯૪૪—૪૫ ના ગાળામાં થઈ હતી. બિલખા સ્ટેટમાં આવેલા શેડુભારમાં થી અમારુ ગામ વસાવામાં આવ્યુ હતું.

કારણ હતું શેડુભાર ગામની સીમ નો વિસ્તાર ખુબ મોટો હોવાથી ખેડુતો ને ખેતરમાં કામકાજ માટે, આવ—જા કરવામાં ખુબ તકલીફ પડતી. આમ જુઓ તો એ જમાનામાં શેડુભારની જમીન લગભગ આઠેક કિલોમીટર જેટલા વિસ્તારમાં પથરાએલી હશે.

કારણ શેડુભારથી પાંચેક કિ.મી.ના અંતરે હરીપુરા વસાવ્યું. હાલ હરિપુરા ગામની જમીન ત્રણેક કિ.મી.દુર આવેલા સુરગપુરા ગામના પાદરમા આવેલી છે. હવે ગણો પાંચ ને ત્રણ બરાબર ૮ કિલોમીટર અંતર થયું.

એમ કહેવાય છે કે હરિપુરા ગામ બંધાણુ એ સમયમાં લોકો સાંજે પોત પોતાના ઘરમાં દિવો સળગાવી રાતવાસો કરવા શેડુભાર આવી જતા હતા. કેમકે પાત્રીસેક ખોરડાં માંડ હતા.

વડીલોના મોઢે સાંભળેલી વાત પ્રમાણે કહું તો બેઢાળિયા અને બેએક ઓરડાં વાળા કાચા ઘર હતા. રેઢીયાર ઢોર ને કુતરાની ટોળી અંદર ગરી ના શકે, એટલા માટે ઓરડાંની ચોતરફ બોરડી —બાવળની કાંટાળી વાડ્યો કરવામા આવેલી હતી.

એ સમય એટલે વિજળીનુ નામો નિશાન ના મળે કેરોસીનના દિવાઓના આછાં પ્રકાશમાં ગ્રામીણ જીવનની સાંજ ઢળતી.

અને આઝાદી કાળના એ દિવસો હતા કે, લુંટારાઓ અને બહારવટીયાઓ બેફામ બની સામાન્ય પ્રજાને લુંટતા અને રંજાડ કરતા. આવા કારણો થી નવા ગામમાં રાત્રી રોકાણ કરવું એટલે જાનમાલ નો પુરે— પુરો ખતરો. માટે આવી ઊપાધી કોણ વહોરે.? સાંજ પડે એટલે ગામવાસી રસ્તે પડે અને મનમાં કહે કે વહેલું આવે શેડુભાર. !

એ સમયમાં શેડુભાર પ્રમાણમા ઘણું મોટુ કહી શકાય તેવુ ગામ હતુ. બીલખા સ્ટેટના ઈતિહાસની નોંધ પ્રમાણે કહીએ તો. સાલ ૧૯૪૪ની વસ્તી ગણતરી મુજબ ૨૦૩૦ થી વધુ લોકો આ ગામમાં વસવાટ કરતા હતા.

( રૂડાબાપાના દિકરાં રાણાબાપા ગજેરાએ —શેડુભારનું તોરણ બાંધી અને ગામ વસાવ્યું હતું. આશરે ઈ.સં ૧૭૬૭ અથવા ૧૭૯૩ના સમયમાં ગામ વસાવ્યું હશે, એમ બે—ત્રણ અલગ અલગ ઐતિહાસિક નોંધો પરથી જણાઈ આવે છે.)

આસપાસના બીજા ગામોની વસ્તી જોઈએ તો ચિત્તલમાં ૪૩૨૭ જરખિયા ૧૨૧૬ જેટલો આંકડો દર્શાવે છે.

હવે થોડી માહીતી બિલખા સ્ટેટ વિષે જણાઉં તો. પ્રધ્યુમ્ન ખાચર નોંધે છે કે, (અંદાજે ઈ.સં ૧૭૯૨માં) ઓઘડવાળાના જન્મ સમયે તેમના પિતા વીરાવાળાને બિલખાનો ૧/૩ ભાગ જુનાગઢના નવાબે * કુંવર પછેડીમાં આપ્યો હતો. એ સમયે બિલખાનો રાજપુરુષ ભાયા મેર ખાંટ હતો.

થોડાં વરસો પછી ભાયામેર વિરુદ્ધ વીરાવાળા તથા તેમનો પુત્ર ઓઘડવાળા વચ્ચે એક મોટી લડાઈ મા બંન્ને પક્ષે ઘણી ખુંવારી થઈ. એમાં ઓઘડવાળા એ જીત મેળવી અને બિલખા પર કાયમ પોતાની સત્તા સ્થાપિત કરી.

આમ આશરે ઈ.સં ૧૮૦૦- ૧૯૪૭સુધી વાળા વંશની સાતેક જેટલી પેઢીએ બિલખા સ્ટેટ પર સત્તા ભોગવી. જેમાં સર્વ પ્રથમ —વીરાવાળાં

૧.ઓધડવાળાં

૨.સાતાવાળા.

૩. ભીમાવાળાં

૪. આલાવાળા

૫.રામવાળાં.

૬.રાવતવાળાં.

આમા ઉપર જણાવેલ ઓઘડવાળાંને સાતાવાળા ઊપરાંત બીજા બે પુત્રો પણ હતાં, આમ ભાઈ ભાગ પડતાં બિલખા શહેર અને બિલખા સ્ટેટ નીચે આવતા ગામડામાં, ત્રણ અલગ અલગ સત્તા ચાલતી હતી.

હવે અહીં ફક્ત રાવતવાળા વિષેની માહીતી આગળ ધપાવીશું, કારણ કે શેડુભાર અને હરીપુરા સહીત બીજા અમુક ગામડા રાવતવાળાંના ભાગે આવ્યા હતા.

રાવતવાળાનો જન્મ ૧૯|૧|૧૯૦૬ના રોજ થયો હતો. ૨૩|૭|૧૯૨૦ ના રોજ સત્તા સંભાળી. રાવતવાળાનુ રાજ્ય નાનું હતું. પરંતુ ૨૧/૩/૧૯૨૩ માં બિલખાનો એક ભાગદાર નાજાવાળા અપુત્ર અવસાન પામતા એ ભાગ ઈંગ્લેન્ડ સુધી લડીને પોતે મેળવ્યો. અને બિલખા રાજ્યનો વિસ્તાર વધારીને બિલખાને સ્ટેટનો દરજ્જો આપ્યો હતો.

રાવતવાળાંએ ખેડુતની માંગણીથી ખેતીની જમીનના દસ્તાવેજ કરી, ખેડૂતોને જમીનના માલિક બનાવ્યા હતા. પરીણામે ખેડૂતો ખેતીમાં બેવડાં ઊત્સાહથી કામ કરવા લાગ્યા હતા. માટેજ આ ધારાને રાવતહક્કધારો એવું નામ પ્રાપ્ત થયું હતું.

રાવતવાળએ પોતાની રાણી દેવકુંવરબાના નામ પર મેંદરડાં પાસે દેવગઢ નામનું ગામ વસાવ્યું. અને અમરેલી જિલ્લામાં હરીપુરા ગામ વસાવ્યું જે તેમના કુંવર હરિશ્ચંદ્ર સિંહજીના નામ પરથી રાખવામાં આવ્યું હતું. બીજા કું,કિશોર સિંહજી પરથી કિશોરગઢ તથા યુવરાજ જસંવત સિહજી પરથી જસંવતગઢ નામના ગામ વસાવ્યા હતા. આ રીતે તેમણે ચાર નવા ગામો વસાવ્યા હતા. અને સુધારાવાદી અને દુરંદેશી રાજકર્તા તરીકે સારી નામના મેળવી હતી.

ગામના ગલઢેરાના મોઢેથી સાંભળેલી અને અંદાજે ઈ.સં ૧૯૫૦—૫૧ ની સાલમાં બનેલી એક કરુણ ધટના

;- સુર્યનારાયણ નિજ ઘેર પહોંચી ગયા છે. લોકો વાળું —પાણી કરીને પરવારી ગયા છે. બાળગોપાળ પોતાની પથારીએ પડ્યા છે. દિવડાંના આછાં અંજવાળે ગલઢેરાંઓ એકબીજાં ના ઘરે —ફળીયાંમાં ઢોલિયા ઢાળીને બેઠાં છે. મીઠી વાતડીયું મંડાણી છે..!

આવે ટાંણે ગામના પાદરમાં બેનાળીના ધડાકા સંભળાયા.

વાત એમ હતી કે, કુખ્યાત *ભુપત બહારવટીયો ગામના નરશી આતા નાકરાણીની પાણીદાર ઘોડીની ઉઠાંતરી કરવા આવ્યો હતો.

ગામવાસીઓને ડરાવા માટે પાદરે આવી બંધુકના બે—ચાર ભડાંકા કર્યા. એ દરમિયાન નરશીઆતા ના ઘર સામે જ રહેતા, અરજણદાદા ગજેરા —ગામથી પોણોક કિલોમીટર છેટે પોતાની વાડીએ રખોપુ કરવા ગયા હોય. આ બંધૂકોના ભડાકા સાંભળ્યા, એટલે તાબડતોબ એ પોતાના ઘર તરફ એમ વિચારીને રવાના થયા કે, નાના છોકરાં ઘરે એકલા હોવાથી ડરી જશે.

ગામમાં પહોંચતા પોતાને પંદરેક મિનિટ લાગી હશે. એટલા સમય દરમિયાન આ બાજુ છ જણાની ઘાડપાડું ટોળકીએ, નરશીઆતાના ઘરમાં છાનબિન કરી પણ ઘોડી હાથ ના લાગી. એટલે નિરાશ થઈ ભૂપત અને તેના માણસો બરોબર અરજણદાદાના ઘરના ઝાપા સામેજ ઊભા હતા.

રાત્રીનુ કાળુંમેશ અંધારુ અને અરજણદાદાની વયોવૃદ્ધ ઉમરના કારણે દુરની નજર કાચી પડી.. આશરે ત્રણસો ફુટ આઘેથી સામે આવતા માણસ પર બહારવટીયાએ નજર નોંધી.

ઊતાવળાં ડગલે પોતાના તરફ ઘસી આવતા એકલપંડ માણસને— બહારવટીયાએ એક—બે વાર હટવાનું કહ્યું પણ...પોતે કશું સાંભળ્યું ના હોય, એતો નિર્ભય ચાલ્યે આવતાં હતાં.

એટલે બહારવટિયાને કદાચ ડર પેઠો હશે. કે રખેને નજીક પહોચ્યા પછી આ માણસ અમારા પર હુમલો કરી વાળે.. તો ? છેલ્લા ઊપાય તરીકે બહારવટીયાએ અરજણદાદા ને બંદૂકની ગોળી મારી દિધી.

આવી અણધારી ઘટનાથી બહારવટીયાઓ પણ હબક ખાઇ ગયા..! ત્યાર બાદ ભૂપતની ટોળકી પોબારા ગણી અલોપ થઈ ગઈ..!

આવી રીતે અરજણદાદાનુ મરણ થયું. અને ત્યારબાદ મરણ સ્થળે પોતે પાળીયા તરીકે બેસવા માટે ઈચ્છાં રાખી. એટલે એ સ્થળપર તત્કાલિન સમયે નાની દેરીમાં ખાંભી બેસાડવાંમાં આવી હતી.

હમણા થોડાંક વર્ષ પહેલા જ ગામ ધુમાડાંબંધ જમાડી, દેરીનો જિણોદ્ધાર કરી અને મોટુ મંદિર બનાવેલ છે. આજે ઘણા વરસોથી આ પાળીયાની સવાર સાંજ નિત્ય પુજા કરવામાં આવે છે.

---> ઈતિહાસના ચોપડે વાંચેલી નોંધો અને ગામના વડીલો પાસેથી સાંભળેલી વાતોના આધારે હરિપુરા ગામનો ટુંકો ઈતિહાસ આપની સમક્ષ રજુ કર્યો છે. કોઈ ભૂલચૂક હોય તો ધ્યાન દોરવા નમ્ર વિનંતી.<---

— Bharat D. Gajera.

Sweet childhood —3 | we play in the lap of the villages

noreply@blogger.com (Bharat Gajera) — Thu, 12 Jul 2018 22:46:00 +0530

sweet childhood —3 | We play in the lap of the villages

રમતા'તા અમે ગામડા ની ગોદમાં..!

મારા બાળપણાની મધુર યાદો...ભાગ ~૩

ત્રીજા ધોરણ મા આવ્યા પછી ... અમને રમત ગમત ની ધુન ચડવા લાગી...એમાં મુખ્ય ગણાવું તો ૧—ગિલ્લી દંડા, ૨–ખુતામણી, ૩— બાકસની છાપ, ૪–અંટીઓ,૫–સાત ઠીકરી, વિગરે. એમાય સૌથી વધારે ક્રિકૅટ નો વાવર દિમાગ માં ભરાવા માંડ્યો.... જો'કે અમે તેને બૅટ–દડાં તરીકે જ જાણતા.!

સ્કુલ છુટ્યા પછી સાંજે અમે સાતેક જણા બેટદડે રમવાં જઈએ. આમ જા'ણે મોટા ખેલાડી ની જેમ ગામના છેડે જઈને રમવાનું.! અમારુ હરીપુરા ગામ. એટલે જાણે ખોબા જેવડું. મારા ઘર પછવાડે થી ~ ત્રણેક ખોરડાં મુકીને ચાલીએ એટલે અમારુ "ઈડન ગાર્ડન"

પણ, એમાં બેટ એટલે મારા ઘરનો કપડાં ધોવાનો ~ધોક્કો.'

અને સ્ટંમ્પ એટલે ૩- ત્રાહી-બાંગી બાવળની સોટીઓ (પાતળી ડાળી ના ટુકડાં ) ખેલાડીની થોડી માહિતી આપુ તો એમા જાણે એક હું, બીજો નરેશ ડાવરા હાઈટ ઓછી પણ તોડ–જોડ કરવામા હોશિયાર. ત્રીજો દિનેશ આસોદરીયા એકવડો બાંધો લંબાઈ માં અમિતાભ બચ્ચન.!! પછી જયેશ ગજેરા,ભરત નાકરાણી તથા કદીક મારો ભાઈ નરેશ પણ હોય. અને બીજા બે'ક જણ અદલ બદલ રમવા આવતા.

આમ થોડાંક દિવસ મારા ~ધોક્કાથી કામ ચલાવ્યું. એ પછી અમારી ટીમનું વિસ્તરણ થતું ગયું.! એમા ગામનો નટીયો કરીને મિસ્ત્રીનો એક છોકરો રમવાં આવતો, અમે એને વાત જણાવી કે તુ બેટ બનાવી આપીશ ?? એમણે તૈયારી બતાવી પણ એક માંગણી મુકી કે લાકડાની મોટી અને પહોળી પટ્ટી જોઈશે, તોજ એમાંથી બેટ બને! એટલે અમારી મુંઝવણ વધી કે આવી પટ્ટી કાઢવી ક્યાંથી ?? પણ ઊકેલય જલ્દી આવી ગયો, સાથે રમવા આવતા જયેશે પટ્ટી પોતાના ઘરેથી લાવી આપવાની જવાબદારી ઉપાડી.

👉અને એ રીતે તૈયાર થયું અમારી જીંદગીનુ સૌ પ્રથમ બેટ.

( આજના જેવું બૅટ તો નહીં ....પણ ટુંકમાં ધોક્કા કરતા ઘણું સારુ.!)

આની પહેલા અમે જે રમતો રમતા એને અત્યારની ભાષામાં જણાઉ તો કહેવાય ~ 'indoor game.'👈

પહેલું -બીજુ ધોરણ ભણતા ત્યારેય અમારુ ખેલ જગત તો વિશાળ હતું જ.!! એમા મુખ્ય નામ જણાવું તો ઘર-ઘોલકા,(બીજી એક રમત હતી વર-વહું ) નામ પ્રમાણેજ ઘરના ફળીયાંમાં રમાતી એક રમત એટલે ઘર~ ઘોલકાં.જેમા ગાયો-ભેંસો પણ હોય, અને એમના બચ્ચાય ખરા.! તથા કુવો તો હોયજ..સાથે ખેતર અને પાણી પાવા માટે મશીન પણ ખરુ..!

આ બધું હોય, અને માણસો ન હોય એવું કેમ બને.??

હવે વિગતવાર સમજાવું તો..

🐄 ગાયો બનાવવાં માટે માટલા ના કાંઠાનો ઉપયોગ કરાતો.એ સમય હતો કે ગામડાં માં દરેકના ઘરે પાણી પીવા માટે માટીના~ લાલ ગોળાનો ઊપયોગ થતો. માટલા નું પાણી એટલું મીઠું લાગે કે જા'ણે ટોપરાં નું પાણી પીતા હોય.! ઘરના પાણિયારે આવા રાંતા~ગોળા આંગણાની શોભા વધારતા હોય...એમ જાણે મલકાતા હોય.! ઘણું કરીને ઘર દિઠ બે -બે માટલાનો વપરાશ જોવા મળતો. એટલે આવા ફુટેલા ગોળાના-કાંઠલા નો ઉપયોગ (લાલ) રાંતડી—ગાયો બનાવા માટે થતો.

🐃

પછી આવે ભેંસો. તો એ જમાના માં છાશ ભરવાની –જાડાં કાંઠાની કાળી દોણી આવતી. (આવી દોણીમાં ભરેલી છાશ એટલે જાણે ધરતી પરનું 'અમૃત' એમાં પણ જો માંડવી ની સિઝન ચાલતી હોય, અમે નાના હતા એ સમયમાં સૌરાષ્ટ્રમાં મગફળીનું પુષ્કળ વાવેતર થતું. એનો પુરો અંદાજો એ વાતથી મળશે કે ~ ઈ.સં ૧૯૮૭ ના, એ જમાના માં મગફળી ઉત્પાદન માં આખા ભારત મા...સૌરાષ્ટ્રનો પહેલો નંબર આવતો.

મગફળી પાક ઊપર આવે એ દિવસો ખેડુતો માટે જાણે મોટો અવસર...! કેમકે આ મગફળીની ઉપજ આવે એની આવક માંથી જ આખા વરસનું ગુજરાન ચલાવવાનું હોય.!

🌿

સૌ પ્રથમ માંડવી ઉપાડવાંના કાર્ય થી સિઝન ચાલું થાય, એ પછી ઉપાડેલ માંડવીના છોડને સુકાવા માટે આશરે પંદર- સત્તર દિવસ ખેતર માંજ પાથરાં કરી અને મુકી રાખવા પડે. મગફળીના પાથરાં બરાબર સુકાય જાય એટલે ખેતર વચ્ચે આશરેે ૪૦ ફુટ ઓરસ ચોરસ જમીનનુ સપાટ લેવલ કરી, અને ઉપર પાણી છાંટી જમીનને દબાણ આપી કઠણ કરવી પડે. એને અમારી કાઠીયાવાડી ભાષા માં કહેવાય~ ખળું.

હવે મગફળીના છોડમાં થી શિંગ જુદી પાડવા માટે આ 'ખળાં' માં એક ક્રુડ મશીન સાથે ઓપનૅર મુંકવામાં આવે. ક્રુડ મશીન સાથે જોડાણ ધરાવતાં 'ઓપનેર' માં પાથરા ઓરતા જવાના એટલે સીંગ,પાલો,ડાંઠીયા,માટીના જીણા ગાંગડાં, આ બધી વસ્તું ઑટોમેટીક જુદી પડતી જાય. આ ઓપનેર ની પાછળ કાંધુ તથા પાલો હટાવા માટે એક મજબુત વ્યકિતને રાખવામા આવે. અને ઓપનેર માં પાથરાં ઓરનારો પણ બળુંકો હોવો પડે.ઓપનેરની બે અલગ અલગ સુપડી માથી આવતી સીંગ તથા કાંકરા ના સુંડલા ઉપાડવા માટે એક નાનો છોકરો પણ જોઈએ. તથા આઘે થી પાથરાં ઊપાડી લાવવા માટે બીજા સાતેક મજુરો પણ હોય.

અગાઉ કહ્યું; એમ,મગફળીની સિઝન એટલે કિસાનો માટે મોટો અવસર.! શુભ પ્રસંગે જેમ ઘરે લોકોનો મેળાંવડો જોવા મળે. એમજ આ મૌસમ માં સવાર પડતા જ લોકો ખેતર —વાડીઓ માં પહોંચી જાય. સાથે દાડીયા પણ હોય,જો રજાનો દિવસ હોય તો છોકરાઓ પણ મોજ થી બળદ ગાડા મા બેસી જાય.અને સાથે હોય છાશ ભરેલી મોટી દોણી....સવારથી જ વાડીના પૈયામાં આવી છાશ ભરેલી દોણીને જમીનમા ખાડો ખોદીને કાંઠા સુધી દાટી દેવાની, અને આસપાસ પાણી નાંખીનેે બરાબર ભીનુ કરી દેવાનું, ઉપર ઝાડનો ઘેઘુર છાંયડો હોય, સાથે વગડાં નો શીતળ વાયરો વાંતો હોય. એટલે ફ્રિઝ ની ઠંડકને પાછી પાડી દયે....વાલા. !! એમ કુદરતી રીતે દોણી ટાઢી બોળ થઈ જાય. પછી બપોરે જમવા ટાણે આમાંથી છાશ કાઢી ને પીવાની.... ભાઈ ...ભાઈ !! )

"એતો જેમણે ગ્રામીણ જીવન માણ્યું હોય એમનેજ ખબર પડે..!"

આવી કાળા રંગની દોણીના કાંઠાના ત્રણ –ચાર જેટલા ટુકડાં કરવાના. મોટાં ટુકડાને ભેંસ તરીકે ઓળખીએ, તથા નાના હોય એ એમના બચ્ચા. આમ તો આવી સામગ્રી ઘરમાંથી જ મળી જતી હોય. નહિતર ઘર પછવાડે માટલાના ઠીકરા પડેલા જ હોય.

હવે જોઈએ માણસો કંઇ રીતે બનાવતા...??

એ જમાના મા કુવાંમાં થી પાણી ખેંચવા માટે, ક્રૂડ મશીનની બોલ બાલા હતી. દરેક વાડીએ આવા મશીનો ઠુક....ઠુક...કરતાં ગર્જતા હોય. એ મશીન યુગમાં શિયાળાં દરમિયાન બે મહિના જેટલુ પાણી લગભગ ઘણી-ખરી વાડીઓમાં જોવા મળતું.ખેડુતો બે—ચાર વિઘામા વાવેતર કરતાં. લગભગ ઈ.સં ૧૯૮૭ પછીના સમય માં પાણી બાબતની ખુબજ તંગી પડવા લાગી.

( અમુંક ભેજાબાજ ખેડુંતો ~એ મશીનના ધુમાડીયા ઉપર કાચની એક નાની શીશી બાંધે...થોડીક ત્રાંસી રાખીને તાર વડે કચકચાવીને બાંધી દે. ધુમાડીયાની હવા જોરથી ભરાવાના કારણે ઉપર બાંધેલી શીશી તિક્ષણ અવાજ કાઢે. એટલે શું કે ખેતરમાં દુર સુધી કામ કરતા ખેડૂત ને મશીન વિષેની રજોરજ ની માહિતી મળતી રહે..જેમકે કુવામાં પાણી ખલાસ થઈ જાય, એટલે પે'લું મશીન ફાટફાટાં ઉપડી જાય. સાથે પેલી શીશીનો અવાજ પણ ખુબજ વધી જાય. આમ પાણી વાળતાં કિસાનને ખબર પડે કે હવે કુવામા પાણી ખલાસ થઈ ગયું છે. એટલે તાબડતોડ દોડીને મશીન બંધ કરી આવે.)

એ જમાનામાં ક્રુડ મશીનનો વપરાશ ખુબ હોવાથી મશીનના સ્પૅર પાર્ટ્સ તથા જરુરી સામગ્રી ભરવા માટે લગભગ તો બધાના ઘરે એકાદી પત્તરાની ડબ્બા—પેટી જોવા મળતી..એમા નાના મોટા અને જાડા પાતળાં અગણીત નટ–બૉલ્ટ હોય.એમાંથી નિર્માણ થાય માણસો તથા નાના ટેણીયાઓ નું.

એમાય જાડાં -પાતળાં તો વળી કોઈ ઉંચા તો કોઈ ઠીંગણા એવી જુદી—જુદી ભાત હોય..!!

છેલ્લે જોઈએ ગ્રામ્ય જીવનનું અભિન્ન અંગ કુવા ની બનાવટ અને સાથે પાણી ખેંચવાની પાઈપ વિષેની આછેરી ઝલક..

કુવો બનાવવા માટે ઘરના ફળિયાંમાં જ અર્ધા ફુટ જેટલો ઉંડો ખાડો કરવામાં આવે. એ ખાડાની વચ્ચો વચ્ચ મોલીખડા ને ખોપી દેવાનુ, અને ઉપરથી બીજો એકા'દ ઈંચ જેટલો આડો ટુકડો જોડી દઈએ એટલે એ થઈ પાણી કાઢવાની લાઈન.(પાઈપ)

આ બધુ તંત્ર ઊભુ થયા પછી નાનકડું ખેતર કરીએ, એમા નાના નાના કેરા (ક્યારા ) પાડીએ, એ કેરામાં પાણી પહોંચાડવા ધોરીયો બનાવવો અનિવાર્ય હોય..! એટલે સાથે એક ધોરીયો પણ બનાવી કાઢીએ..! તો આ થયાં અમારા બાલ્યકાળ સાથે અતુટ યાદો ધરાવતાં ~~ "ઘર-ઘોલકાં"

Written by bharat Gajera.

હરીપુરા ગામનો દિહાણ સીમ કેડાનુ આબેહુબ અને રસપ્રદ વર્ણન વાંચવા અહિં ક્લિક કરો

મારી નિશાળના મીઠાં સંભારણા...!

noreply@blogger.com (Bharat Gajera) — Sat, 7 Jul 2018 13:38:00 +0530

મારા બાળપણ ની મધુરી યાદો...ભાગ~૨

મિત્રો......આગળની પોષ્ટમાં આપણે પહેલા -બીજા ધોરણ વિષેની યાદો વાગોળી. હવે અહીં આપની સમક્ષ રજુ કરી રહ્યો છુ, મારી નિશાળનાં મીઠાં સંભારણા..!

હવે થોડી વાતો ૩જા ધોરણ ની લઈશુ. ટીચર પણ એના એજ સુશીલાબેન પંડ્યા. ( કારણ આગળ જાણવા મળશે..)

અમારો રુમ એજ નવી નિશાળ માં. અને વિદ્યાર્થીની સંખ્યા ૩૭ જેટલી જેમા આશરે ૧૮ છોકરાઓ અને બાકીની છોકરીઓ.

આગળના લેખ માં વાત કરી એમ ભણવામાં બધા વિદ્યાર્થીઓમાં હું હોશિયાર હતો.અને ગણો તો મૉનિટર પણ ખરો..

એટલે સ્કુલ ના બપોર પછીની પાળીના જે કંઈ કામકાજ હોય એ શિક્ષક મને સોંપતા, એમા શાળાં ની એક તરફ લગભગ ૫૦૦ ફુટ લંબાઈ ની કાંટાળા તારની વાંકી-ચુકી વાડ હતી, એ તાર ઘણી વખત રેઢીયાર ઢોરો તોડી નાંખતા.

એટલે અમારા હેડ-માસ્તર રમણિક શાબ મને રીપૅર કરવાનુ કામ સોંપતા, (અમારા પ્રિન્સીપાલ રમણીક સાબ પાછા એક તકીયા કલામ થી પ્રખ્યાત હતા, વિદ્યાર્થી ઓને ડાંટ આપતી વખતે વારંવાર એક શબ્દ બોલતાં ~ 'એય હડફા હેઠો બેહ... હેઠો બેહ'.) સાંજેે સાડા ચાર વાગ્યે અમને રમવાની છુટ્ટી મળે, એ દરમિયાન આ બધા કામ કરવાના હોય. તેમા મુખ્ય ઔજારો જણાઉ તો , એક હથોડી, પક્કડ, તથા ૮-૧૦ લોખંડની ખીલ્લીઓ, સાથે તારના ત્રણેક ફુટ લંબાઈના એકાદ-બે ટુકડાં, બસ... આ થયાં મરામત ના સાધનો.

એ વખતે હાલમાં જોવા મળતા સિમેન્ટ ના થાંભલા નુ નામો- નિશાનય ના હતું. એ જમાના માં તાર બાંધવા ચારેક ફુટ ઉંચાઈ ના લાકડાના થાંભલાનો ઉપયોગ થતો. ધણું કરીને ગોળ સાઈઝમા જોવા મળતાં,

ત્યાર બાદ હું મારા ક્લાસના બે -ત્રણ છોકરાઓ ને સાથે લઈ- અને જ્યાં તાર તુટી ગયા હોય. એ સ્થળ પર જઈ સરકારી ધોરણે અમારુ કામ ચાલું કરીએ.

એમા બે જણા તાર ખેંચીને થાંભલા સાથે પકડી રાખે,

અને હું કોઈ મોટા કારીગરની જેમ બે'ક ખિલ્લી જડી દઉં એટલે એ તાર તો જાણે સજ્જડ બમ્મ.

એમાં કોઈ થાંભલો ઉખળી ગયો હોય તો દોઢેક ફુટ જેટલો ઊંડો ખાડો કરીએ, પછી ખાડાની વચ્ચે ખાંભો મુકી ચારે બાજુ નાના પત્થરોને બરાબર ધરબી દીધા પછી ~ ઊપર માટી વાળી દેવાની એટલે કામ પુરુ. ! આમ અઠવાડીયામાં બે' ક - વખત વાડ ( fencing ) રીપેરીંગ નુ કામ કરવાનુ હોય.

એની સાથે બીજા કામો જણાવું તો ~નિશાળના ચોગાન માં વાવેલા ફુલ- છોડ ને ડંકીએ થી સિંચીને પાણી પાવાનુ અેમા નજીકના છોડ ને સાંકડા ધોરીયા ( મોરી ) દ્રારા. તથા આઘે ના ઝાડને પાણી પાવા માટે પત્તરાની ત્રણેક ડોલનો ઉપયોગ કરાતો, જેમા ડંકીએ થી ડોલ ભરી દુર ઝાડના દરેક ખામણા માં ચારેક ડોલ પાણી નાંખવાનું. પાણી મળતાજ ફુલ- છોડો જા'ણે આનંદમાં જુમી ઉઠે,!અને અમનેય એટલી ખુશી થતી કે બિચારા આ છોડને -કેટલી તરસ લાગતી હશે.? આપણી જેમ ઝાડ ને પગ તો હોતા નથી...તરસ લાગે તોય બિચારા શું કરે ?? આમને આમ જુર્યા કરતા હશે.

જો કે આ પાણી - પાવાનુ કાર્ય રોજીંદુ અને સામુહીક હોય છે, જેમાં ક્લાસના બીજા વિદ્યાર્થી ઓ પણ સામેલ હોય.

બીજા રોજીંદા કામમાં આગળની પોષ્ટ માં ક્હ્યું તેમ સાંજે નિશાળ છુટી ગયા પછી, મારા ક્લાસ ને લૉક તો મારે'જ મારવાનું હોય. એમા બરોબર એક દિવસ એવું થયું, કે મારી સાથે ભણતો અને મારી વિરોધી ટોળીનો લીડર એવો નામે

' ગભો ' રુમને લૉક મારવા માટે મારી સાથે જિદ્દ કરવા લાગ્યો કે - ' આજે તાળું તો હું મારીશ.' આ તરફ હું પણ એટલોજ અક્કડ કે - 'જાવાદે...લૉક તો હું જ મારીશ.' આમ થોડી ચડભડ પછી....અમે બંન્ને બાથમ-બાથી ઉપર આવી ગયા, લગભગ ચારે'ક મિનિટ મલ્લ-યુદ્ધ ચાલ્યુ હશે. આમ તો અમારા બે- સિવાય કોઈ હતું નહી. મને વાર થઇ....એટલે જુની નિશાળે બેઠેલા ટીચર સુશીલાબેને, બહાર મેદાન મા આવીને જોયું,...

( એ સમય હતો, કે દરેક વિદ્યાર્થીને શિક્ષકની થો'ડી બીક હતી. ) બેનને અમે જોઈ ગયા, એટલે અમારુ બાખડવાનું બંધ થઈ ગયું. અને 'ગભો' તો વાડના બાકોરામાં થી ભાગીને ઘર ભેગો થઈ ગયો...!!

પછી લૉક મારવાની ડ્યુટી મે પુરી કરી....

ત્યાર પછી બીજા કામોમાં ગણીએ તો પરીક્ષા ના પેપરમાં થી કોરા-પાના (પૅઝ) જુદા કરવાના હોય. જો કે આવું કામ તો વરસમાં માત્ર ચારેક દિવસ પુરતું જ હોય, કારણ વિદ્યાર્થીઓ ને વરસમા એક જ વાર પેપર -પત્રક માં ઍક્ઝામ આપવાની હોય, અને એમા ફક્ત ૪-થી ૭ ધોરણ સુધીના વિદ્યાર્થીઓ જ સામેલ હોય. એ વખતે એટલે ઇ.સં ૧૯૮૭ દરમિયાન,

૧ થી ૩ ધોરણ સુધી પરીક્ષામા પેપર-નો કોઈ ઉપયોગ ન હતો, માત્ર મૌખિક પરીક્ષા લેવાતી, અને એકા'દી કસોટી

(test ) એવી હોય કે પાટી (સ્લૅટ ) માં જવાબ લખી શાહેબ ને બતાવી દ્યો એટલે પરિક્ષા પુરી.

હવે વાત આગળ વધારીએ તો અમે ત્રણે'ક જણા નિશાળની ઓફિસ માં બેઠા- બેઠા કોરા પેઝ અલગ કરી રહ્યા હતા. એમા બન્યું એવું કે મારા મોટા ભાઈનું જ પેપર મારા હાથમાં આવી ગયું, ત્યારે એ સાતમી કક્ષામા ભણતો હતો. એટલે મને વિચાર આવ્યો કે બડે ભૈયા ભણવામાં -કે'વાક હોશિયાર છે, એ ખબર પડે માટે તેનું આખુ પેપરજ ભુંગળું વાળીને મારા ખિસ્સામા સેરવી દિધું. !! પે'લા બંન્ને સહાધ્યાયી ને ખબર ના પડે એમ....

ત્યાર બાદ એનો ખાસ મિત્ર કે જે હાલ મોટા ડોક્ટર છે એમનુય આખુ પૅપર ગપચાવી લીધુ. કારણ....જાણવા મળે કે ભાઈ કેટલી કોપી મારે છે. કેમકે પેલા ડોક્ટર ભણવામા હોશિયાર હતા.પાછો મને એક વિચાર આવ્યો કે માત્ર આ બે જણાના પૅપર પત્રક થી કેટલી કૉપી મારી છે, એનો પુરો ખ્યાલ ના આવે. એટલે એનાજ ક્લાસની બીજી એક હોશિયાર છોકરીનું પૅપર પણ સાથે ઉઠાવી લીધું. સાંજે ઘેર ગયા પછી મે -આ ત્રણેયના પેપર ચેક કર્યા, ત્યારે ખબર પડી કે આપણા 'ભાઈ સાહેબ' તો કૉપી મારવામાં પુરે- પુરા ઉસ્તાદ છે. અક્ષરસ પે'લા ડોક્ટર ની બેઠી નકલ....!

પે'લી છોકરીના અમુક જવાબ આ બંન્ને કરતા થોડાંક અલગ હતા. કારણ એમણે કોઈની કોપી નહોતી મારી.

-: વિદ્યાર્થી પાસે આવા નાના -મોટા કામ કરવાંનો સાહેબનો મુળ ઉદે્શય તો એજ કે- બાળકોમા રચનાત્મક પ્રવૃતિનો વિકાસ થાય. નાનપણથી જ કોઈ બાળકને આવી પ્રવૃતિમાં સંલગ્ન રાખવામા આવે, તો આ મુજબના અનુભવો આગળ જતા એમના જીવનમા અતિ ઉપયોગી સાબિત થતા હોય છે.

~મારુ એક સજેશન છે, ( કદાચ વહેવારુ ના પણ હોય. પરંતુ વિચાર વિમર્શ ચોક્કસ થઈ શકે.) કે બાળકને ૭ મી કક્ષા થી જ અઠવાડીયામા બે કલાક નો એક પિરીઅડ એવો રાખવો જોઈએ, કે કોઈ ~દુકાનમાં આવા વિદ્યાર્થીને નાની- મોટી વસ્તું લેવા દેવા રાખવો જોઈએ. જેથી વેપાર કેમ કરી શકાય ?? એની પ્રૅકટીકલ જાણકારી મળી શકે. :-

નાના ગામડાંમા એ વખતે ભણતરની પદ્ધતિ લગભગ તો એવી હતી, કે એક વરસ પુરુ થાય એટલે વિદ્યાર્થીને

આપોઆપ પાસ કરી દેવાતો. ક્યારે'ક તો એવુંય સાંભળવા મળતું કે "ચડાઊ -પાસ" કર્યો છે..!!( એટલે પાસ થવા માટે થોડાં ઘણા ગુણ ધટતા હોય, તો સાહેબ દ્રારા ઉમેરીને વિદ્યાર્થીને ઊ`ત્તિર્ણ કરી દેવાતો.)

કારણ કે ભણાવનારા સાહેબ જમીન આસમાન એક કરી નાંખે તોય ~ એક શબ્દ' પેલા ઠોઠ વિદ્યાર્થીના દિમાગમાં

બેસવાનો જ ના હોય, !! એટલે કયો શિક્ષક એવી માથાફોડ કરે??

અને ખરેખર...અમુક વિદ્યાર્થી એવાય હતા, કે ભણવાના~મહાચોર અને 'કાળાં અક્ષર ' જુએ એટલે વાલીડાંઓ નું દિમાગ બંધ પડી જાય...! અમુક ખાં-સાબો ને તો એમના ઘરે તેડવા જાવા પડતાં,.! તોય આના -કાની ને ધમાલ કરે એટલે પછી અમારી ચારે'ક જણાની ટીમ` પોતાની આગવી શૈલીનો પ્રયોગ આરંભ કરે.! એમા એક જ્ણ દફતર પકડે. અને બીજા અમે ત્રણ જણા પેલાને ટીંગા-ટોળી કરીને નિશાળે ઉપાડી લાવીએ.

એમાં એક 'પ્રવિણ' કરીને અમારી સાથે ભણતા છોકરાને તો ખુદ એના પિતાજી મહા-મહેનતે ખંભા પર બેસાડીને નિશાળે મુકવા આવતા...! એના દિદાર પણ જોવા જેવા હોય. ચહેરો માર ખાધો હોય એટલે લાલ થઈ ગયો હોય.અને આખુ શરીર પરસેવે રેબઝેબ હોય. શાળાની અંદર આવ્યા પછીય ભાઈ તો છુટ્ટીને ભાગી જવા માટે રીતસર તરફડીયા મારતા હોય.

~•~•~•~•~•~•~•~•~•~•~•~•~•~•~•~•~•~•

આમ ગણો તો અમારી શાળાંમાં ગણો તો ૭૦ % વિદ્યાર્થીઓ ઠોઠ હતા...!!

એમાં થોડી'ક ભુલ કદાચ સાહેબોની પણ હશે, કે જેમણે આવા ' મહાઠોઠ શિષ્યો 'ની સુધારણા પ્રત્યે લાપરવાહ રહ્યા. જોકે એમાં અપવાદ રુપ તરીકે અમારા ગામનાં જ

'મંજુલાબેન' નામે એક ટીચર હતા. આશરે પાત્રીસેક વરસની ઊમર હશે. પ્રતિભાશાળી વ્યક્તિત્વ. ઉડીને આંખે વળગે એવી સુઘડતા.સ્વભાવના કડક અને ત્રીજા ધોરણમાં ભણાવતા, જે કોઈ વિદ્યાર્થી ત્રીજા ધોરણમાં આવે એમને ~ અગિયારાનો ઘડીયો મોઢે કરવો જ પડે.! અને જો કોઈ વિદ્યાર્થીને ના આવડે તો એ ~ ફૅલ થાય. એની પુરી ગેરંટી....અગિયારા ના ઘડીયા પાક્કા કરવાના, નહિતર બે-કલાક તડકે ઊભા રહેવાની સજાય મળે..અાવી ભણાવવાની એમની થિઅરી હતી..

અમારા કમ-નશીબ કે અમને એ બેન પાસે ભણવાનો અવસર ના મળ્યો. અમે ત્રીજા ધોરણમાં આવ્યા .....

વૅકેશન ખુલવા આડે માત્ર બે-ચાર દિવસો બાકી હશે.

એ અરસામા ગામમાં કોઈએ વિચારી નહીં હોય....એવી ઘટના ઘટી.! મને યાદ છે એ મુજબ લગભગ બપોરના ૧૧ વાગ્યાનો સમય થયો હશે. હું મારા ડેલી ખાનામાં ~ અગિયારા નો પાઠ વાંચતો હતો. એજ ઘડીએ મારી સામે રહેતી અને મારાથી એક ધોરણ આગળ ભણતી છોકરીએ મને સમાચાર આપ્યા કે " તારા ટીચર તો ગુજરી ગયા "

( મૃત્યું થયું ) આ શબ્દો સાંભળતા વેંત મે એ મંજુલા બેનના ઘર તરફ દોટ મુકી, પણ સાચેજ એ ટીચર હવે આ મતલબી દુનિયા છોડીને ચાલ્યા ગયા હતા, ટીચરે પોતાની જાતે જ જીવન ટુંકાવી લીધું હતું.

( એટલે પછી 3rd standard માં ટીચર સુશીલાબેન પંડ્યા રીપીટ થયા )

બચપણ ની મધુર યાદ. ~~ ક્રમશ:

દોસ્તો....બીજો ભાગ અહિં પુરો થાય છે. આગામી પોષ્ટ માં આપની સમક્ષ રજુ કરીશ.ત્રીજા ભાગની- યાદગાર પળો.

ધન્યવાદ.

Written by~ bharat Gajera.

Information about Gajera surname

noreply@blogger.com (Bharat Gajera) — Sat, 23 Jun 2018 21:16:00 +0530

ગજેરા શાખ વિષેની માહીતી

સૌરાષ્ટ્રના લેઉવા પટેલો મા લગભગ ૮૦૦ થી વધારે અટકો સામેલ છે, સૌરાષ્ટ્ર લેઉવા પટેલ મા મુખ્યત્વે ત્રણ ફાંટા જોવા મળે છે.

જેમા ૧- "હાલારી" જેના વડવાઓ ચરોતર તેમજ આસપાસના વિસ્તારમાં થી સૌરાષ્ટ્રના હાલાર પંથક મા વસવાટ કર્યો હોવાથી હાલારી પટેલ તરીકે ઓળખાયા.

૨ -"ગોલવાડીયા" પટેલના વડવાઓ એ ચરોતર તથા ભાલ વિસ્તારમાં થી ગોહીલવાડમાં ( હાલ ભાવનગર જીલ્લો ) વસવાટ કર્યો હોવાથી તે લોકો ગોલવાડીયા તરીકે ઓળખાયા.

૩-"ગુજરાતી" પટેલ જે મધ્ય ગુજરાતમાં થી સૌરાષ્ટ્રમા વસવાટ કર્યો હોવાથી ગુજરાતી પટેલ કહેવાયા.

મુળતો બધા પટેલો સમાન છે. આ ફક્ત જુના વખતની પ્રાંત મુજબ એક ઓળખ છે. મિત્રો માનવોનુ સ્થાંળતર અનાદી કાળથી ચાલતું આવ્યુ છે, સ્થાળંતર માટે મુખ્ય ભુમિકા હોય છે રોજીરોટી.. અન્યમાં કોઈ રોગચાળાના કારણે પણ સ્થાંળતર થતું હોય છે,

ત્યાર પછીના કારણમા કોઇ સાથે વેરઝેર હોય તો પણ શાણા માણસો મુળ જગ્યાથી.. દુર વસવાટ કરતા હોય છે.

જેમકે શ્રી કૃષ્ણ ભગવાને પણ મથુરા છોડી અને સૌરાષ્ટ્રના દ્રારકામા વસવાટ કર્યો હતો.

એવાજ કોઈ કારણોસર ગજેરા અટક ના વડવાઓ આજથી લગભગ ૪૦૦ વરસ પહેલા, હાલમાં ભરુચ જિલ્લામા આવેલ જંબુસર તાલુકાના ગજેરા ગામમાં થી સૌરાષ્ટ્રના હાલાર પંથકમા વસવાટ કર્યો હતો.

હવે અહિંયા આપણે હાલાર પંથક વિષે થોડું જાણી લઈએ.

શ્રી જામ રાવળે ઈ.સ ૧૫૩૫ માં કચ્છ માંથી આગેકુચ કરી સૌરાષ્ટ્ર માં આગમન કર્યું હતું. હાલારની સ્થાપના જાડેજા રાજપૂત જામ શ્રી રાવલજી લાખાજીએ ૧૫૪૦માં કરી હતી તેવું - ઈતિહાસકારો જણાવે છે. એ નામ એમણે પોતાની પહેલા નવમી પેઢીએ જન્મેલા શ્રી જામ હાલાજીના નામ પર "હાલાવાડ " એવુ નામ રાખ્યું હતું.

બ્રિટિશ શાસન દરમિયાન હાલાર વિસ્તાર કાઠિયાવાડનો પ્રાંત હતો. આ સમયે વિસ્તારમાં સંખ્યાબંધ રજવાડાઓનો આવેલા હતા જેમાં મુખ્યત્વે ૧-નવાનગર, = જામનગર ) ૨- મોરબી, ૩-ગોંડલ, ૪-વાંકાનેર, ૫-ધ્રોળ અને ૬ -રાજકોટ રજવાડાંઓનો સમાવેશ થતો હતો.

ઈ.સં.૧૮૮૫ ના સમયગાળા ના નકશા મુજબ

‎"હાલાર " :- એટલે પોરબંદરનો અમુક હિસ્સો બાદ કરતા જામનગર જિલ્લાનો તમામ વિસ્તાર તથા જસદણ તાલુકાનો નો થોડો ભાગ છોડી હાલના રાજકોટ જિલ્લાના તમામ વિસ્તારનો સમાવેશ થતો હતો. -:

(2013 બાદ રાજકોટ તેમજ જામનગરમાં થી નવા જિલ્લાની રચના થઈ એ પહેલા જે વિસ્તાર હતો એ સહિત જાણજો.)

વધારે ઊંડાણથી સમજાવું તો એ સમયમાં જુનાગઢ શહેર ની બાજુમાં હાલાર પ્રાંતની સરહદ આવેલી હતી. ગિરનાર પર્વતના ઉત્તર તરફના છેડા સુધી હાલાર પ્રાંત ફેલાયો હતો. ૧૯૦૧ માં આ વિસ્તાર ૧૯,૩૬૫ ચોરસ કિ.મી. વિસ્તાર ધરાવતો હતો, અને તેની વસ્તી ૭,૬૪,૯૯૨ વ્યક્તિઓની હતી.

~ ગુજરાતમાં કુર્મીઓનુ આગમન અને વિસ્તરણ...

ઈતિહાસના લખાણ તપાસતા એવું જણાય આવે છે કે ૯મી સદીમાંજ ગુર્જરો સાથે ગુર્જર કુર્મીઓના એક સમુહે મારવાડમા વસવાટ કર્યો હશે, ત્યાર બાદ ૧૦ મી સદીમા પાટણ ને અડાલજ થઈ કુ્રમીઓનો (કણબી )એક સમુહ ચરોતરમાં હરિયાળી ભોમકાને પોતાના કૌશલ્યથી નંદનવનમા રુપાંતર કર્યો. અને એ અરસામા જ ૨૦૦ વરસ જેટલા સમય ગાળા દરમિયાન પુરા દક્ષિણ ગુજરાતમાં ફેલાયા, ત્યાંથી સુરત વલસાડ નિઝર થઈ કાળક્રમે મહારાષ્ટ્રના ખાનદેશ, અને વિદ્રર્ભ સુધીના વિસ્તારમાં ફેલાવો થયો.

ઇ.સં ૧૪૦૦ દરમિયાન કણબીમાં થી પટેલ નામ અસ્તિત્વમા આવ્યું. ત્યારબાદ ૧૭૦૩ માં જહાંગીર ના શાસનમા વીર વસનદાસ પટેલ ના પ્રયાસથી ચરોતરના પીપળાવ માં મોટો મેળાવડો ભર્યો હતો. જેમા જહાંગીરને પણ આમંત્રણ આપી તેડાવામા આવ્યો હતો, એના ચોપડામાં "પાટીદાર" નામની નોંધ દાખલ કરાવી, ત્યાર બાદ સમસ્ત ગુજરાતી કુર્મી સમાજ " પાટીદાર " તરીકે ઓળખાયો.

ગજેરા ગામની સ્થાપના વિષે.

હાલના " વાંકળ પ્રદેશ " એટલે મહિસાગર અને ઢાઢર નદી વચ્ચેનો અને જંબુસરથી પુર્વ દિશાના પ્રદેશમા ગજેરા ગામની સ્થાપના અંદાજે ‎ ઇ.સં ૧૧૦૦ થી ૧૨૦૦ મા થઈ હોવી જોઇએ એવું અલગ અલગ લેખો તથા નોંધ પરથી જણાઈ આવે છે.

અમુક લેખોમાં ગામની સ્થાપના ( ઈ.સં ૮૦૨ )

અણહિલપુર પાટણની સાથે થઈ છે એ પ્રકારનો ઉલ્લેખ પણ જોવા મળે છે, એ મુજબ જોઈએ તો સ્થાપના વર્ષનો ગાળો બારસો વરસ જેટલો થાય,)

‎

‎ હાલ સૌરાષ્ટ્રના " ગજેરા પરીવારના " વડવાઓએ આ ગજેરા ગામમાંથી લગભગ ૧૬ મી સદીની આસપાસમાં સંભવત બે ભાઈઓ સહિત પોતાના પરીવાર સાથે ગજેરા ગામ છોડી અને સૌરાષ્ટ્રના હાલાર દેશ તરફ પ્રયાણ કર્યા હશે,

( એ સમય ગાળામા ચરોતર પ્રદેશના ઘણા બધા ગામોમાં થી પાટીદારો એ સૌરાષ્ટ્ર તરફ સ્થાંળતર કર્યું હોવાનું જાણવા મળે છે. ખાસ કરીને અત્યારના હાલારી પટેલોના વડવાઓ એ હાલાર પંથકની ભાદર નદીના કાંઠા વિસ્તારમાં પોતાનો વસવાટ કર્યો હશે, ત્યાંથી કાળક્રમે સમસ્ત સૌરાષ્ટ્રમાં ફેલાવો થયો. )

‎

એક અંદાજ મુજબ ગજેરા પરિવારના વડવાઓએ ‎ ભાલમા ગોરસુ ગામે થોડો વખત રોકાણ કર્યું હશે, ઐતિહાસીક નોંધ પરથી એ મુજબની જાણકારી પ્રાપ્ત થાય છે.

છેલ્લે ઈ.સં ૧૭૫૦ માં ધોરાજી ની આસપાસમાં તથા માખિયાળાં ગામમાં થી ગજેરા પરીવારનો સોરાષ્ટ્રમા ફેલાવો થયો હશે, એમ જણાઈ આવે છે.

ગજેરા પરિવારમાં થઈ ગયેલા સુરાપુરાના થોડા નામ અહિંયા આપવાનો પ્રયાસ કર્યો છે. જેમણે પોતાના અમાપ બળથી આડોડીયાઓ તથા લુંટાઓનો એકલ પંડે સામનો કર્યો, તથા ધર્મ અને સત્યને ખાતર પોતાના બલિદાન આપી, ગામ તથા સમાજમાં પોતાનુ નામ અમર કરી ગયા.

(૧). પુજય કાનાબાપા (માખીયાળા) :-

પુજય કાનાબાપાની ખાંભી જુનાગઢ તાલુકા ના માખીયાળા ગામે સવંત ૧૭૬૭ ના વૈશાખ સુદ ૧૧ ને ગુરૂવારે ગામની વારે ચઢતા વીરગતિ પામ્યાં અને તેની ખાંભી સવંત ૧૮૧૬ ના કારતક સુદ-૧ ને રવિવારે બેસાડી હતી, વીરગતિ ને પ્રાપ્ત થયા બાદ ૫૦ વરસ પછી ખાંભી બેસાડવામાં આવેલ તેમ બારોટના ચોપડે નોંધ છે.

(૨). શેડુભાર ગામનાં સુરાપુરા (તા- અમરેલી ) :-

સવંત ૧૮૦૯ માં ગામ માખીયાળા થી સુરાપુરા કાનાબાપા ગજેરાના પરિવારના એવા રૂડાબાપાનો પરિવાર શેડુભાર ગામે આવ્યો, અને એમના દિકરા રાણાબાપા ગજેરા એ ગામનું તોરણ બાંધ્યું. રાણાબાપા દિકરા પુંજાબાપા ગીડા શાખના દરબાર ગીડા ધેલાના ખોરડે વીરગતિ પામેલ જેની ખાંભી શેડુભાર ગામની નદીને કાંઠે વિક્રમ સવંત ૧૯૪૯ અષાઢ સુદ પાંચમને રવિવારે બેસાડેલ છે. ‎શેડુભાર ગામમાં દેવાબાપા સુરાપુરા છે તેનો પાળિયો પણ ઠેબી નદીને કાંઠે બેસાડેલ છે. આ ગામમાં સુરાબાપા, પાંતાબાપા અને પુંજાબાપાની ખાંભીઓ પણ આવેલી છે. શેડુભારની બાજુમાં હરીપુરા ગામમાં અરજણ દાદા નો પાળીયો પણ આવેલ છે.

(૩). ગામ માખીયાળા સુરાપુરા વાઘજીબાપા:-

વાઘજીબાપા વિક્રમ સવંત ૧૮૨૫ માં તલંગણા ગામમાં

‎( જિલ્લો રાજકોટ ) બહારવટીયા સાથે ધીંગાણામાં મરાણા તેની ખાંભી આ ગામના પાદરમાં હતી ત્યાંથી માખીયાળા ધોરાજી રોડ પાણીના ટાંકા પાસે બેસાડેલ છે.

(૪). નાગવદર :- વાઘાબાપા સુરાપુરા (તા.ઉપલેટા)

વેણું નદીના કાંઠે આવેલા આ ગામમાં સવંત ૧૮૭૬ માં વાઘાબાપા ખેતરેથી રોંઢા સમયે ધરે આવતા હતા ત્યારે બહાર વટીયાઓ ગામની ગાયો વાળી જતા હતા તેની સામે ધીંગાણું કરી ગાયોને છોડાવી, પરંતુ ધીંગાણામાં બહારવટીયાની હાથે મરાણા તેમજ કુળની લાજ રાખવા રાધાબેન શહીદ થયેલ છે.

(૫). ફતેપર સુરાપુરા લવાબાપા (તા.પડધરી) :-

પડધરી ગામનાં ફતેપર ગામમાં એજ ગામની એક જાન સવંત ૧૯૯૧ માં બીજા ગામ જતી હતી તેમાં લવાબાપા જાનૈયા તરીકે હતાં, તેમણે જાન ની લાજ તો બચાવી લીધી,પરંતું લુટારાઓ સામે લડતાં લડતા સાલ પીપળીયા ગામે પોતાના પ્રાણ છોડયાં,

(૬). સાલ, નગર પિપળીયા ( તા.પડધરી )

રિબડાથી ક૨મશી બાપાનાં દિકરા વાલાબાપા, ગોરાબાપા, જાગાબાપા આ ત્રણેય ભાઈઓ પણ ઠાકોર શ્રી મેરામણજીના રાજમાં રાજકોટ આવ્યાં, ત્યાં બેડીપરામાં ઉતર્યા જે આજે ગજેરાની ડેલી તરીકે ઓળખાય છે. રાજકોટથી એક પાંખી વચલી ધોડી આવી, ત્યાંથી ફતેપર આવ્યાં અને માવજી મનજી ગજેરા અને તેના દિકરા જુઠાબાપા ગામ ચરોલ ફતેપર આવ્યાં આ પાળીનાં સુરાપુરા સાલ પીપળીયા અને નગર પિપળીયામાં બેઠા છે.

(૭). આલીધ્રા ગામના સુરાપુરા:-

શેડુભારથી ગામ ખમીદાણા (પંચાળા પાસે ) અને ત્યાંથી કેશોદ તાલુકામાં આલીધ્રા ગામે અાવ્યાં, ‎ત્યાં વશરામબાપા ગજેરા ગામ માટે મરાણા તેની ખાંભી આલીધ્રા ગામે છે.

(૮). ગામ ગૌરીદડ સુરાપુરા ભીમજીબાપા (તા.રાજકોટ)

ગજેરા ભીમજીબાપા વિક્રમ સવંત ૧૯૨૦ મરાણા તેઓની સ્થાપના સુરાપુરા તરીકે થઈ ભીમજીબાપાની પોતાની જુની વાડીમાં (ખારામાં) ડેરી બનાવી ત્યાં બેસાડેલ છે.

(૯ ). ગામ પીપળવા સુરાપુરા હરજીબાપા:-

પીપળવા ગામમાં હરજીબાપા ગજેરા ગાયોને બચાવવા જતાં ગાયો માટે મરાણા જેનો પરિવાર હાલ છે. અને વિક્રમ સવંત ૧૯૧૧ ની સાલમાં ગામ લાખાપાદરમાં બેસાડેલ છે.

(૧૦). ગામ તરઘડી સુરાપુરા કરમણબાપા: ( જી,રાજકોટ )

આ ગામમાં કરમણ સામજી ગજેરા સુરાપુરા થયેલ છે જેની ખાંભી ગામ તરઘડીમાં નાથાબાપા ગજેરાએ બેસાડેલ છે.

(૧૧ ). ઢાંક–મે૨વદ૨:- ( તા.ઉપલેટા )

મે૨વદ૨માં હરદાસબાપાની ખાંભી છે. અને મેરવદર તણસવા રોડ પર ઢાંક ના પુંજાબાપા ગજેરાની ખાંભી આવેલ છે.

(૧૨). રાંદલના દડવા.( કુકાવાવ )

સુરાપુરા રાજાબાપા ગજેરા વિ.સંવંત ૧૯૬૦ ના સમયમાં થયેલા તેની ખાંભી ગામના પાદરમાં છે.

( ૧૩). ગામ:- અકાળા, તા.-લાઠી, જી.-અમરેલી. :-

રણછોડબાપાના દિકરા લાખાબાપાએ કુળનું ભલુ ક૨વા માતાજી સામે દેહ ત્યાગ કર્યો.

(૧૪ ). રાણપુર:-

ગરવા ગિરનારને અડીને આવેલા આ ગામમાં લાખાબાપા અને કડવા બાપાની ખાંભીઓ સુરવીરતા માટે પુજાય છે.

ડાયાબિટીશ મટી શકે છે...!

noreply@blogger.com (Bharat Gajera) — Mon, 4 Jun 2018 09:26:00 +0530

ડાયાબિટીસ મટી શકે છે...! અને હાઈ બ્લડ પ્રૅશર પણ ભાગી જાય છે.
મારા એક દોસ્તને આજથી પાંચેક વરસ પહેલા લગભગ 300 જેટલી ડાયાબિટીસ આવી હતી. અને સાથે high BP પણ ખરુ,
ઉપરનુ 170 તથા નીચેનુ લેવલ 100 જેટલુ અધધ...(યાદ રહે high BP મા ઉપરનુ દબાણ કદાચ 170-180 જેટલુ હોયતો એટલુ બધુ ટેન્શન જેવું ના હોય. જોકે ખતરોતો ખરોજ, પરંતુ નીચેનુ લેવલ 100 ઉપર જાય એટલે ખતરનાક ગણાય.એમણે ત્યાર બાદ બીપીની દવાય ચાલુ કરી.

એ સમયે લગભગ એમની ઉમર ૩૫ વરસ ની હતી. ૩૦૦ જેટલી સુગર આવી એટલે સ્વભાવિક છે કે ડાયા બિટીશની દવા ચાલું કરવીજ પડે, એમને પાછો વાર તહેવાર અને લગ્ન પ્રસંગ દરમિયાન ખાવાનો ક્ન્ટ્રોલ ના હોય.
આમતો એમને ગળામણ પહેલેથીજ વધારે વ્હાલુ ખરુ. એટલે પ્રસંગોપાત પુરુ પેટ ભરીને દાબી જાય.
' એમ સમજો કે એમને દોડવું હોય અને ઢાળ મળે.'

આમ તો રોજ સવાર-સાંજ ચાલવા પણ જાય.આખા દિવસ દરમિયાન ચાર પાંચ કિલોમીટર જેટલું અંતર કાપી આવે.
પણ છતાય જમ્યા બાદ સુગર લૅવલ 150-170 જેટલુ ક્યારેક તો 200 પણ આવે. પ્રંસગોપાત દાબી લેવાના કારણે....!તથા ભુખ્યા પેટે લેવલ 80-90 જેટલુ આવતુ હતુ. ક્યારેક વઘારે પણ હોય.

(એક વાત નોંધ કરજો કે ભુખ્યા પેટે સુગર જા- જા ભાગે 80-90 mg જેટલી આવતી હતી.)

(કપાલભાતિના પ્રયોગથી ખાસતો આપની પેટની તથા બીજી વધારાની ચરબી ઘટાડી શકાય છે. ટુંકમાં સ્થુળકાય લોકો માટે ઘણું ઉપયોગી સાબિત થાય છે )

ત્યાર બાદ થોડા મહિના પછી, એમણે કપાલભાતિ તથા અનુલોમ - વિલોમ પ્રાણાયામ ચાલુ કર્યા.એ સાથે થોડો વખત બાદ સવારે નરણા કોઠે બે - ગ્લાસ જેટલુ ગરમ પાણી પીવાનુ શરુ કર્યુ, અને 'બાબા રામદેવ 'ની ડાયાબિટીસની દવા " મધુનાશીની " પણ ત્રણેક વરસ જેટલી લીધેલી. અને એ આર્યુવેદિક દવાના કારણે પેલી એલોપૅથી ની ઘાતક ટીક્કડીઓ ઓછી લેવાનુ કરી શકાયું...

(યાદ રહે એમની પ્રકૃતિ કફ પ્રધાનતા વાળી છે.એટલે થોડું ગરમ પાણી પિવાથી એસિડીટી જેવી સમસ્યા ના થઈ હોય.
અમુક પિત્ત પ્રકૃતિના લોકોને ખાસ કરીને ઉનાળા દરમિયાન ગરમ પાણી પિવાથી એસિડીટીનો પ્રોબ્લૅમ થઈ શકે છે )
બીજુ high BP માટે થોડા સમય પછી એલોપૅથી સાથે એમણે બાબા રામદેવ ની આર્યુવૈદિક દવા જે "મુક્તાવટી "તરીકે ઓળખાય છે એ લેવાનુ ચાલુ કર્યુ, અને ધીમે -ધીમે એલોપેથીક મેડીસીન માં ઘટાડો કરતા ગયા.

સાથે પેલુ
_ કપાલ ભાતિ _ તથા અનુલોમ - વિલોમ
પણ ચાલુ હતુજ.
આમ ને આમ લગભગ સાડા ચાર વરસ ઉપર થઈ ગયા હશે.ત્યાર બાદ છેલ્લા પાંચેક મહિનાથી બધા રીપોર્ટ નોર્મલ આવતા હતા. હવે છેલ્લા ચાર પાંચ મહિનાથી બધીજ એટલે દેશી- વિદેશી ડાયાબિટીશની તથા હાઈ બીપીની દવા બિલ્કુલ બંધ કરી દિધી છે. ગળામણ પેટ ભરીને ખાય છે છતાય
બન્નેના રીપોર્ટ નોર્મલ આવે છે. હાલમા હજી નિયમત કપાલભાતિ તથા અનુલોમ વિલોમ, સાથે સવારમા બે ગ્લાસ પાણી પિવાનો પ્રયોગ નિત્ય ચાલું છે.બની શકે બધાને આવો ફાયદો કદાચ ના પણ થાય. છત્તાય એક વાત યાદ રાખવા જેવી ખરી કે જો નાની ઊમર હોય, અને નિયમત પ્રાણાયામ કરવામા આવે, તથા વિશ્વાસપાત્ર આર્યુવેદિક કંપની ની દવાથી આ રોગ નાબુદ થઈ શકે છે ખરો.....

........🅱

My childhood's sweetened mamories

noreply@blogger.com (Bharat Gajera) — Fri, 4 May 2018 22:39:00 +0530

bharat. Gajera.

મારા બાળપણાની મધુર યાદે....

મિત્રો....બચપણની યાદો બધાને ખુબજ મીઠી લાગતી હોય છે. તમારી જેમ મને પણ એમ થાય છે, કે પાછા આપણે એ નાનપણના દિવસો માણવા મળે તો ?? ....કેટલી મજા પડે !!! દોસ્તો આજે હું મારા એ સોનેરી દિવસોની મીઠી - મધુરી અને આજીવન માનસપટલ પર કબ્જો જમાવતી યાદો આપની સમક્ષ રજુ કરુ છુ.

આમતો હું મારા મનની અને અંગત વાતો ક્યારેય કોઇની સામે શૅર કરતો નથી, પણ આજે કંઈક અલગજ મુડ હોવાથી મને એમ લાગે છે, કે મારી લાગણી આપની સાથે શૅર કરુ.

મિત્રો ક્યાંથી શરુઆત કરૂ એ સમજાતું નથી પણ મને યાદ છે, એ મુજબ જ્યારે હું પહેલા ધોરણમાં ભણતો ત્યારની વાત કરુ તો ઇ.સં ૧૯૮૪ - ૮૫ માં મારા ગામ હરિપુરાની સરકારી નિશાળમા મને ભણવા મુક્યો.

(એ વખતમા ૫ - વરસના બાળકને સ્કુલમા દાખલ કરતા)

એ સમયમા કોઈ બાળકને પહેલા ધોરણમાં ભણવા બેસાડે એટલે શ્રીફળ વધારે અને બધા વિદ્ધાર્થીને શેષો વહેંચવામાં આવે. તે વખતે શ્રીફળની શેષ ભાગ્યે ખાવા મળતી એટલે ખુબજ મીઠી લાગતી.

(એ વાત અલગ છે કે આની પહેલા મને ગામના બાલમંદીરમાં ભણવા બેસાડ્યો હતો, શારદાબેન નામે ટીચર હતા. ત્યારે મારા ગવઢા બા

(દાદીમાં) મને મુંકવા આવતા, અને બાલમંદીર થી થોડેક દુર રહેતા નબુમાં બાવાજીને ત્યાં દાદી બેઠા હોય, એટલી વારમાં હુ બાલમંદિરમાં થી ભાગી અને ઘેર પહોંચી ગયો હોય.)

મારા પહેલા ધોરણના શિક્ષક હતા રમણીક સાબ... અને સ્કુલના હૅડમાસ્તરય ખરા. આશરે લગભગ પચાસેક વરસની ઉમર હશે, પોતે વાઈટ લેંઘો ઝભ્ભો પહેરે, એમને પગમા કપાચીઓ હોવાથી ચાલવામાં થોડી ઘણી તકલીફ પડતી. કપાચીઓના કારણે જાજા ભાગે સ્લીપર પહેરતા, શાબના ચંપલમાં કાટા પેહી ગયા હોય તો એકાદ વિદ્યાર્થીને સ્લીપરમાંથી કાંટા કાઢવા બેસાડે.

અને ગામડામાં કાંટા કાંકરાની કોઈ કમી ના હોય, ચાલવામા ધ્યાન ના રાખો તો પગમાં પણ પેસી જાય. રમણીક સાહેબ નો પાછો એક તકીયા કલામ કે કોઈ વિદ્યાર્થી ઉપર ખીજાય (ગુસ્સો આવે ) એટલે એના મોઢામાંથી એકજ શબ્દ નિકળે,

"એ હડ્ફા ...હેઠો બેહ હેઠો બેહ" અત્યારે એ શાહેબ તો અમારા ગામમાં નથી રહેતા, અને કદાચ સ્વધામ પણ સિદ્ધાવી ગયા હોય. પણ હાલમાં હજી કોઇ અમારા ગામમાં બોલે કે

એય હડફા ....એટલે બધા ખડખડાટ હસી પડે...!!

‎

પહેલા ધોરણમાં ભણવાનુય શું હોય ?? એકડા બગડા પાટીમા લખીને બેઠા બેઠા સૌ ટેણીયાઓ ઘુંટતા હોય. એ જમાનામાં બેંચો ના હતી. બધા વિદ્યાર્થીઓ નીચે લાઈન સર બેઠાં હોય

.ક્લાસ માં ફક્ત સાબને બેસવા એક લાકડાની ખુરશી તથા એક લંબચોરસ ટેબલ હોય. મારા જીવનનું સૌ પ્રથમ ભજન પણ પહેલા ધોરણ મા જ સાંભળ્યું ..... એ હતું.

‎આંબાઝર ને કાંઠે રુડુ સત્તાધાર છે ધામ..

અવતારી થઈને આવ્યો સાચો સંત બાપુ શ્યામ.

રમણિક શાબે આ ભજન અમારા ક્લાસમાંજ અને સાથે ભણતા એક વિદ્યાર્થી પાસે ગવડાવ્યું હતું. આથમણી બાજુથી એટલે શેડુભાર તરફ થી મારા ગામ હરીપુરા માં દાખલ થાઓ, એટલે ગામનુ પાદર આવે, જમણી બાજુ શિવજીનુ મંદીર છે. અને ડાબી સાઈડ બાલમંદીર, બાજુમા પંચાયત ઓફિસ પછી થોડું ચાલો એટલે નિશાળનો દરવાજો આવે. ‎અમે ત્યારે જુની નિશાળમા ભણતા અને ત્યાં માત્ર બે રુમ હતા, એક રુમમા અમે ભણતા, અને બાજુનો બીજો રુમ એટલે અમારી નિશાળની ‎" ઓફિસ."

જુની નિશાળની ડાબી બાજુ નવી નિશાળે જવા માટે દોઢસો ફુટ જેટલો ~ લાંબો અને દસેક ફુટ જેટલો પહોળો રસ્તો હતો, છેલ્લે બીજા વિલાયતી નળીયાં વાળા નવા ચારેક રુમ હતા, અને એ નવી રૂમો સામે મોટુ લંબ ચોરસ મેદાન હતુ,

એ ચોગાનમા ત્રણેક લીમડા તથા એક ચરુ અને બે ડોલરના ફુલછોડ ચારેક કરેણ હતી, બગીચામા હોય એવી કંટીગ કરેલી ... મેહંદીની ૧૫ ફુટ જેટલી લાંબી બે લાઈનો હતી. બીજા બે વૃક્ષો હતા જેમાં સવારે પુષ્કળ પ્રમાણમા સફેદ ફુલ આવતા, અને પ્રાર્થના વખતે આ શ્વેત ફુલોને "માં સરસ્વતી " ના ફોટા પર હાર બનાવીને ચડાવતાં.

મેદાનની એક બાજુ ૨૦ બાય ૨૦ ફુટનો પાકો ઓટો હતો. અને ઓટલાની સમાંતરે દસેક ફુટ જગ્યા છોડીને સ્કુલની ડંકી હતી, જેનો ઉપયોગ ચોગાનમા વાવેલા ફૂલછોડ તથા ઝાડને પાણી પાવા માટે થતો. અને બીજો ઉપયોગ પાટીમા (સ્લૅટ) લખેલુ ભુસવા માટે થતો, નવી નિશાળના રુમની ઓશરીમા- આવી પાણી ભરેલી એક એક ડોલ રાખી હોય. વિદ્યાર્થીને જરુર પડે એટલે પાણીમા હાથ બોળીને સ્લેટ પર ફેરવીને લુચ્છી નાખે. ‎

અમારા હરિપુરા ગામમાં પ્રાથમિક શાળા સુધીની સુવિધા હતી. અને હજારેક માણસની વસ્તી હોય એવડાં ગામમાં બીજુ હોય પણ શું ? જેમા ૪ થી ૭ ધોરણ સુધી સવાર પાળી હોય, અને એક થી ત્રીજા ધોરણ સુધી બપોર પાળી હોય.

મિત્રો નાના ગામડામા આવીજ રીતે ભણતર ચાલતુ હતું, એ વખતમા પિરીયડ બદલે એટલે શિક્ષકય બદલી જાય એવુ કંઈ નહોતુ, પણ ધોરણ બદલે તોય શિક્ષક તો એજ હોય.!! પણ છત્તાય એ ભણતરની ખુબ મજા હતી. બીજા ધોરણમાં અમારા ટીચર હતા સુશીલાબેન પંડ્યા.

‎(બેનના પતિ મોહનશાબ પણ અમારી નિશાળમાં શિક્ષક હતા)

ત્યારે અમે નવી નિશાળના પહેલાજ રુમમાં ભણતા, અમારા ક્લાસમા છોકરાં - છોકરીઓ મળીને કુલ ૩૭ જેટલા વિદ્યાર્થીઓની સંખ્યા હશે, એમા ટીચરની એક છોકરી પણ અમારી સાથેજ ભણતી. આમતો રોજ બધુ રાબેતા મુજબ ચાલતું હતું. પણ શું ખબર ?? એક દિવસ મારી સાથે જોરદાર ઘટના ઘટી, તે દિવસે અમારે સવાર પાળી હતી, એટલે અગિયાર વાગ્યે અમને રમવાની છુટ્ટી મળી,. અમે બધા નવી સ્કુલના પ્રાંગણ તેમજ ઓશરી મા આમ થી તેમ દોડાં- દોડી કરતા હતા, એવામા થયું એવું કે ટીચરની છોકરી પ્રતિક્ષા અને ક્લાસ ની બીજી વિદ્યાર્થીનીઓ નવી નિશાળની ઓસરીમા બેઠેલી હતી. એમાંથી પ્રતિક્ષા કંઇક બોલી, શુ બોલી એતો યાદ નથી,

કદાચ એમ બોલી હશે કે " અહીંયા નહી રમવાનુ, "એટલે મને જોરદાર ગુસ્સો ચડ્યો અને કાચી સેકંડમા જઈને એને એક લાફો ચોડી દિધો. તિવ્ર ગુસ્સામા મારેલી ઝાપટ એમને કેટલી વાગી હશે,?? ... કે એ છોકરી રોતી - રોતી હિબકે ચડી ગઈ,

હવે આટલી વારમા આસપાસમા રમતા મારા ક્લાસના છોકરાં છોકરીઓ ભેગા થઈ ગયા,....બોલીને મને એમ બિવડાવે કે હવે બેન ( ટીચર ) તને માર્યા વગર નહીં મુકે. અને એ વાતેય સાચીને કે આપણા ટીચરની છોકરીને મારીએ તો એ કોઈ શિક્ષક સહન કરે ખરાં.??

મને તે દિવસે એક ફાયદો એ થયો કે અમારા ટીચર જુની નિશાળે બેઠા હતા. ( અને આમતો મોટાં ભાગે જુની નિશાળે જ બેઠા હોય. કારણ ટોટલ ત્રણ શિક્ષકો હોય એટલે વિદ્યાર્થીઓની હાજરી પુર્યા પછી, બધા શિક્ષકો નિશાળની ઓફિસમા બેઠા હોય.) એટલે નવી નિશાળે આવો કોઈ દેકારો થાય, એ ત્યાં સુધી સંભળાય નહીં,.

‎અને આમેય છુટવાનો બૅલ વાગે એટલે અમારા ક્લાસને લૉક મારેજ મારવાનુ હોય. અને ચાવી જુની નિશાળે બેનને આપતી જાવાની, કારણ હુ ભણવામાં બધાથી હોશિયાર વિદ્યાર્થી ગણાતો ‎એટલે આમ કહો તો હુ મૉનિટર હતો.

પછી એ દિવસે તો બેનને કશી ખબર ના પડી, પણ મને એમ હતું કે કાલે આપણા રિમાંડ લેવાશે........ ‎પણ ચમત્કાર થયો, વળતાં દિવસે મને ટીચરે લાફા બાબતની કોઈ વાત પણ ના પુછી,!!

‎ મનેય વિચાર આવ્યો કે શું પેલી છોકરીએ એના મમ્મીને કિધુ નહી હોય કે ફલાણા છોકરાએ મને માર્યુ —કે પછી મારા ટીચરે મને માફ કરી દિધો હશે. ?? અથવા તો એમ જાણ્યુ હોય કે મારી છોકરીનોજ વાંક હશે,?? નહીતર એ વિદ્યાર્થી ( એટલે હું ) કારણ વગર કોઈ દિવસ મારે નહિ,

‎(આમ પાછી શિક્ષકો આગળ મારી શાખા સારી, કે કારણ વગર હું કોઈ સાથે ક્યારેય ઝઘડો ના કરુ./ અને મને ખોટો હેરાન કરે તો હુ એને મેથીપાક આપ્યા વગર ના છોડુ)

એ ઘટનાય આજે ત્રીસેક વરસ થઈ ગયા હશે, એ ટીચર પણ અમારુ ગામ છોડીને ઘણા સમય પહેલા બીજા ગામ જતા રહ્યા છે. અને હું પણ મારા ગામમા પાંચ ચોપડી ભણી અને અમે સહ પરીવાર સુરત રહેવા જતા રહ્યા, એટલે ત્યાર પછી અમે લોકો એકેય વખત મળ્યા નથી. પણ હજી મને એ વાત યાદ આવે તો એમ થાય, કે ક્યારેક એ છોકરી મને મળે તો મારે એની માફી માંગવી છે.

‎ 🙏.... sorry ...🙏

‎

અને એક ખાસ વાત:- અમને અક્ષરજ્ઞાન રૂપી અખુટ ભંડાર આપનાર ....રમણીક શાબ, સુશીલાબેન, પોપટ શાબ આ બધા શિક્ષકોને મારા હ્રદય પુર્વક " નમસ્કાર "

દોસ્તો...

"મધુર યાદે "

‎નો આ પહેલો ભાગ અહીં પુરો થાય છે.

હવે પછીના લેખમાં ત્રીજા - ચોથા ધોરણની યાદો ની સંગોષ્ઠી માંડીશું.

Jay ma mogal, Jay Khodal

noreply@blogger.com (Bharat Gajera) — Sun, 7 Feb 2016 17:00:00 +0530

જય માં મોગલ.ખોડલ

મિત્રો આજે હુ ખુબ ખુશ છુ.

કેમકે આજે મને મારી ભાષામા blogger દ્રારા મારા પોતાના વિચારોને દુનિયા સમક્ષ રજુ કરવાનો,

એક સુંદર અવસર પ્રાપ્ત થયો છે.

મારા દિમાગમા હમેશા અવાનવા આઈડીયાઝ આવતા હોય છે. અને એવા ઘણાબધા વિચારો હોય છે. જેમ કે સમાજ, પર્યાવરણ, પાણી, દુનિયા..

અથવા તો ધંધામા કેમ પરિવર્તન કરવાથી સરળતા થઈ શકે એમ છે. આ બધી વાતો હુ મારા મિત્રો સમક્ષ કરતો,પરંતુ એ લોકો ઘણી વખત મારી વાતોને હસવામા કાઢી નાંખતા હતા.પરંતુ હવે હુ આપની સમક્ષ આવા અવાનવા આઈડીયાઝ રજુ કરતો રહીશ,

અંતરમનની સ્વપ્ન સૃષ્ટિ

માચિયાળા ગામનો મોર

સોરાષ્ટ્રના મકાનો માટે સુરક્ષાના બેમિસાલ ઉપાય

પણ એકજ મોટી મુર્ખાઈ કરે છે કે તેઓ સેફ્ટીની દૃષ્ટિએ બિલકુલ જીરો ખર્ચ કરે છે.

અંધારી રાત અને વાડી મારગનો વૈભવ

મને ગમતુ ! ગ્રામીણ જીવનનું મોંઘેરુ બાળપણ.

🔅:-> મને ગમતું— મારી કાવ્યધારા.

ઉધડતા આભનું અંજવાળું અનેપ્રભાતના પહોરે પંખીઓનું— ગાણું, મને ગમતું.

ધરણીનો આલ્હાદક વાયરો અનેઢળતી સાંજનું ઝાલર —ટાણું, મને ગમતું.

તારલાથી ચમકતું આભ અનેમધરાતે ભજનમા વાગતું —વેણું, મને ગમતું.

ગા્રય માટીનું રહેઠાણ અનેકાચા ઘરને શોભતું માં’નું —લીપણું, મને ગમતુ.

ખેતરની મહેકતી ફોરમ અનેવાડી પૈયામાં ખવાતું ટાઢું —ભાણું, મને ગમતું.

પત્થરોની ગોદમાં પાકેલું પાણી અનેગામડાંનું નિર્ભેળ દેશી —ખાણું, મને ગમતું.

નાનકા વાછરુની સૌમ્યતા અનેઆંગણે શોભતી ગાવડીનું —ભાંભરણું, મને ગમતું.

મોભે રમતા પંખીડાં અનેનળીયા ચીરતું ઓસરીનું —ચાંદરણું, મને ગમતું.

ગાઢી છાશનું પીણું અનેશેડક્ઢયા દુધનું છલોછલ —બોઘરણું, મને ગમતું.

ચોગાનમાં વાવેલા ફૂલછોડ અનેએકડીયા ભણતા પાટીને —વતરણું, મને ગમતુ.

માખણના ધવલ પીંડા અનેગોરસની ગોળી ગજવતું —ઘમરણું, મને ગમતું.

સીમ—વગડાંમાં ભમવું અનેબાળસખા હાર્યે વિતાવેલું —રમણું, મને ગમતું.

જોબનવંતી છોરીની મ્હેક અનેસાથે ભણતી મુગ્ધાનું નશીલું—જોણું, મને ગમતું.

મેઘરવામાં નહાતી અવની અનેપ્રભાતફેરીએ હાલતા શ્રાવણનું —વ્હાણું, મને ગમતું.

ફૂલ—ગુલાબી મૌસમ અનેશીશીરની ટાઢ જીતવા ચુલાનું—તાપણું, મને ગમતું.

મીઠી સોબતનું મનન અનેયૌવનના ઊંબરે રંગો પુરતું —શમણું, મને ગમતુ.

મગફળીના લીલા ઓળા અનેધગધગતી રાખમાં ડોડાનું —બાફણું, મને ગમતું.

વેકેશનની લાંબી છુટ્ટી અનેમોસાળે મળતા મોંધા માનનુ—લ્હાણું, મને ગમતું.

વતનની મીઠી ખુશ્બો અનેહજીયે યાદ આવતું એ નિર્દોષ—બાળપણું, મને ગમતું.