Bibliothecaris in Blog

Apocrief als nieuwe norm

2026-05-12T14:49:56.240+02:00

“Ik zou liever een roman over ambtenaren lezen die geschreven is door een konijn.” Dat was de reactie van een criticus toen hij hoorde dat Watership Down een roman over konijnen was, geschreven door een ambtenaar. In mijn Oxford Dictionary of Literary Quotations (1999) wordt dat citaat toegeschreven aan Craig Brown, met de vermelding ‘waarschijnlijk apocrief’. Raadpleeg ik Gemini, dan verschijnt plots Auberon Waugh als bron. Brown stond erom bekend dat soort anekdotes te parodiëren, wat de verwarring plausibel maakt. Hoewel AI-hallucinaties nooit uit te sluiten zijn, lijkt het geloofwaardig.

Zelf lees ik liever een boek van artificiële intelligentie (AI) dan van Heinz G. Konsalik, maar over smaak valt niet te twisten. Intussen meldde De Standaard op 22 maart iets minder onschuldigs: de voorbije maanden zijn honderden titels die met grote waarschijnlijkheid door AI gemaakt zijn, in Vlaamse openbare bibliotheken beland. AI-gegenereerde boeken blijken moeilijk te herkennen als je louter afgaat op hun online presentatie. Soms verraadt de omslag al iets, maar bij veel non-fictie valt de povere kwaliteit pas op wanneer je het boek openslaat. Het is de ultieme ironie voor onze sector. Decennialang vochten we tegen ontlezing; vandaag moeten we ons zorgen maken om teksten die door niemand echt geschreven zijn.

Het doet denken aan de recente val van Peter Vandermeersch, die voor Mediahuis de impact van AI moest onderzoeken. In zijn blogs gebruikte hij citaten die door AI verzonnen bleken. Zijn verklaring: een gebrek aan ‘human oversight’. Hij vertrouwde erop dat de machine correct parafraseerde, terwijl het algoritme in werkelijkheid woorden in de mond legde van bronnen die nooit gesproken hadden. Als zelfs een ervaren journalist struikelt over de authenticiteit van een bron, hoe moeten collectiebeheerders dan het onderscheid blijven maken? Bibliotheken en archieven gelden nog altijd als bastions van geverifieerde kennis. Maar wat gebeurt er wanneer de instroom zelf oncontroleerbaar wordt? We riskeren dat de ‘apocriefe’ wereld van Craig Brown de standaard wordt.

Misschien had die criticus gelijk. Ik lees liever een konijn dat probeert een ambtenaar te begrijpen, dan een machine die een mens imiteert zonder ooit iets te bedoelen. De vraag is niet langer wat we verzamelen, maar of er nog iemand is die het geschreven heeft.

Column geschreven in opdracht van VVBAD en oorspronkelijk gepubliceerd in META: Tijdschrift voor Bibliotheek en Archief, 2026(3).

Tussen kaartenbak en algoritme

2025-12-17T15:46:00.000+01:00

Alles in het leven draait om verandering. Zelfs de vaste waarden verschuiven. Zo vond Informatie aan Zee voor één keer niet plaats in het vertrouwde Kursaal van Oostende, maar in de Koningin Elisabethzaal aan de Antwerpse ZOO. De nieuwe setting veranderde echter niets aan het boeiende concept, met dit keer artificiële intelligentie (AI) als rode draad.

De keynote van Guido Thys – Hopeloos maar niet ernstig – zette meteen de toon. Gewapend met humor en nuchterheid wees Guido erop dat AI vandaag vooral dient om bestaande processen vlotter te laten verlopen: efficiënter catalogiseren en taggen, en betere aanbevelingen genereren. De echte groei, zo benadrukte hij, ligt elders: in het durven doen van dingen die we vandaag nog niet kunnen. We moeten veranderen om hetzelfde te kunnen blijven doen.

Buiten onze comfortzone, tussen de bits en bytes, ligt de echte magie verscholen. Het was een oproep om strategisch na te denken over een nieuw bestaansrecht in plaats van te verzanden in louter procesoptimalisatie. Ik luisterde met gemengde gevoelens. Enerzijds is er de angst voor de job-killing robot, maar tegelijkertijd het besef dat AI tijdrovende administratieve klussen van ons kan overnemen.

Ook bij de lezing Afschaffen dan maar? Onderzoeksbibliotheken en wetenschappelijke communicatie van Demmy Verbeke spitste ik mijn oren. Want als AI niet enkel processen automatiseert, maar ook kennisproductie hertekent, wat blijft er dan over van onze klassieke bibliotheekmodellen? Demmy legde de vinger op die zere plek. Nu de wetenschappelijke publicaties steeds vaker via platforms, preprintservers en institutionele repositories circuleren, moeten wetenschappelijke bibliotheken technologisch innoveren en als curatoren volop inzetten op het beheer en de valorisatie van hun waardevolle collecties.

De informatiesector heeft de afgelopen decennia meer kantelmomenten meegemaakt dan de gemiddelde politicus van partij veranderd is. Van kaartcatalogus naar online databank, van cd-rom naar cloudopslag, van de stille lezer naar de luidruchtige gamer in de jeugdhoek. We zijn overlevers, flexibel en geoefend in improviseren. Ik heb er alle vertrouwen in dat we ook in de jungle van big data en algoritmes onze weg zullen vinden – en zo niet, kunnen we uit nostalgie altijd onze kaartenbakken opnieuw ordenen.

Column geschreven in opdracht van VVBAD en oorspronkelijk gepubliceerd in META: Tijdschrift voor Bibliotheek en Archief, 2025(8).

Bibliotheek van de sterren

2025-10-31T15:45:00.003+01:00

Wat doet een bibliothecaris in zijn vrije tijd? Het antwoord laat zich raden: neuzen in tweedehands boekhandels! Deze speurtocht – vaak een solitaire, maar altijd boeiende bezigheid – levert geregeld onverwachte juweeltjes op. Denk aan die ene langgezochte eerste druk, of een obscure uitgave die je bibliografisch hart sneller doet kloppen. Maar soms levert het ook iets nog waardevollers op: een toevalstreffer die nieuwe inzichten brengt. Zo tikte ik enkele weken geleden Halfgod verzamelaar van Gerrit Komrij op de kop. “Een boek over boeken”, luidt de veelbelovende ondertitel.

In deze essaybundel uit 2012 zijn alle stukken verzameld die Komrij schreef over zijn passie voor boeken. Hij toont zich als verzamelaar devoot en maniakaal in zijn liefde voor het geschreven woord. Hij beschrijft zijn leeshonger, verzamelwoede, en ook het antiquariaat en de immer aanlokkelijke veilingcatalogi. Het zijn vaak grappige anekdotes die het spanningsveld tussen bibliofilie en bibliofobie bestrijken, en die elke verzamelaar wel een beetje zal herkennen.

Niet enkel de boeken zelf interesseren hem, maar ook de schrijvers – en dan vooral in hun meest menselijke, soms ijdele, vaak zonderlinge verschijningsvorm. Hij beschrijft ze met de klinische precisie van een entomoloog en de stilistische flair van een estheet. Geen lofzangen, maar ontledingen. Erg vermakelijk is zijn stuk over blunders en zetfouten. Een mooi voorbeeld is ‘Sonnetten en verzen in terzinnen geschreven’, dat in een literair artikel gecorrigeerd werd naar ‘Sonnetten en verzen in Terneuzen geschreven’.

Toch is er ook een tragische onderstroom. Wie alles verzamelt, loopt het risico zelf onder de stapels te verdwijnen. Komrij, zelf een onverzadigbare verzamelaar van woorden, beelden en boeken, verlangde op het einde van zijn leven naar leegte – naar de witte muur. Zijn ambitie om een Bibliotheek van de Sterren te creëren met 50.000 banden was hem boven het hoofd gegroeid. Misschien is dat wel het uiteindelijke inzicht van Halfgod verzamelaar: dat zelfs in de grootste bibliotheek een verlangen naar ruimte blijft bestaan.

Voor de lezer is dit boek een spiegelkabinet van literaire geesten – bewonderd, bevraagd, bevangen. En voor ons, als bibliothecarissen, een stille waarschuwing: orden, lees, verzamel … maar durf ook los te laten.

Column geschreven in opdracht van VVBAD en oorspronkelijk gepubliceerd in META: Tijdschrift voor Bibliotheek en Archief, 2025(2).

The Tender Bar

2025-06-20T11:28:00.002+02:00

Ik hou van coming-of-age verhalen, en al zeker als ze zich in de jaren 70 afspelen. "The Tender Bar," geregisseerd door George Clooney voldoet aan beiden. De film is gebaseerd op de memoires van J.R. Moehringer, en is een hartverwarmend en nostagisch getinte film met sterke acteerprestaties, met name van Ben Affleck. Hoewel de film wellicht niet baanbrekend is, biedt het een aangename kijkervaring die je meeneemt naar het Long Island van de jaren '70 en '80.

De film volgt het leven van J.R. Moehringer, die opgroeit zonder vaderfiguur en zijn toevlucht zoekt in de bar van zijn oom Charlie (Ben Affleck). Deze bar, "The Dickens," wordt een tweede thuis, gevuld met excentrieke stamgasten die J.R. ongevraagd levenslessen en wijsheid meegeven. De belangrijkste thema's zijn familie, mentorschap, het vinden van je eigen identiteit en het najagen van dromen, ondanks de uitdagingen van een afwezige vader en een moeder die worstelt om het gezin bij elkaar te houden. Het alcoholisme van de vader komt ook als thema naar voren, hoewel dit in de film wellicht minder diepgaand wordt behandeld dan in het boek.

De absolute ster van de film is Ben Affleck als oom Charlie. Hij brengt een kalme wijsheid en een onmiskenbare charme naar het scherm, waardoor zijn personage direct sympathiek en geloofwaardig is. Veel recensenten zijn het erover eens dat Affleck met deze rol bewijst wat een begenadigd acteur hij kan zijn, en hij draagt een groot deel van de emotionele gewicht van de film. Daniel Ranieri als de jonge J.R. is een openbaring, en Tye Sheridan speelt de oudere J.R. met de nodige swagger en kwetsbaarheid. Ook Lily Rabe als J.R.'s moeder en Christopher Lloyd als de norse grootvader leveren solide prestaties.

George Clooney's regie is warm en liefdevol. Hij creëert een nostalgische sfeer die je onderdompelt in de periode. De film heeft een "feelgood" karakter en vermijdt te veel melodrama, wat door sommigen als verfrissend wordt ervaren. De mooie 70's soundtrack draagt sterk bij aan de authentieke setting.

Diepgravend is de film niet, daarvoor is ze te fragmentarische van aard. Sommige verhaallijnen en personages worden niet volledig uitgediept. De film mist daardoor de emotionele impact die het had kunnen hebben. Zo gaat de film minder in op de rauwe kanten van het opgroeien en de diepere worstelingen met alcoholisme en huiselijk geweld dan in het boek.

"The Tender Bar" is niettemin een aangename en hartverwarmende film, perfect voor een avondje comfortabel kijken. Het is geen film die je met diepgaande nieuwe inzichten achterlaat, maar het is wel een oprechte ode aan onconventionele familiebanden en de invloed van mentoren. De film blinkt uit in zijn acteerprestaties, vooral die van Ben Affleck, en de nostalgische sfeer. Als je op zoek bent naar een opbeurend en sympathiek drama met jaren zeventig vibes, dan is "The Tender Bar" zeker het overwegen waard.

Stegosaurus

2025-03-21T10:45:00.002+01:00

Soms kom je boektitels tegen die misleidend zijn. Zo bleek De hersenen van de dinosaurus van A.J. Bernstein geen paleontologisch werk te zijn, maar een populair zelfhulpboek. Hoe omgaan met onmogelijke mensen op het werk luidt de ondertitel. Misschien een goede leestip voor de medewerkers in het Witte Huis. Uit nieuwsgierigheid – niet omdat ik mezelf herken – ben ik erin beginnen te lezen. De vragen die Bernstein stelt, leken me wel relevant in tijden van hybride werken en de alomtegenwoordige burn-outs.

Waarom kunnen mensen op het werk het ene moment rustig en empathisch reageren, terwijl ze op een ander moment volslagen irrationeel voor de dag komen? Waarom zijn de regels voor managers vaak anders dan voor de medewerkers op de werkvloer? En hoe komt het dat collega’s die zich weinig aantrekken van het arbeidsreglement, er vaak goed van afkomen? Waarom gaan sommige personeelsleden overal tegenin? Als je vraagt om naar links te gaan, nemen ze een afslag naar rechts. Het antwoord van Bernstein – je raadt het al – is dat in ieder van ons een dinosaurus schuilt die de controle probeert over te nemen.

Telewerken biedt veel voordelen, zoals flexibiliteit, maar het brengt ook nieuwe uitdagingen met zich mee. Collega’s die elkaar minder zien, hebben meer kans om onbewust op hun oude brein te vertrouwen en met elkaar te communiceren via oppervlakkige kanalen zoals e-mail of chat, in plaats van face to face gesprekken te voeren. Misverstanden zijn sneller geboren, vooral wanneer er weinig ruimte is voor nuance. Het risico bestaat dat de werkvloer gepolariseerd raakt. Medewerkers die moeite hebben met nieuwe technologieën, of die zich buitengesloten voelen door de digitalisering van de bibliotheek, kunnen zich onterecht achtergesteld voelen. De oplossing ligt in empathisch denken en het naar waarde schatten van iedereen. We moeten erkennen dat collega’s verschillende werkbehoeften en communicatiestijlen hebben

De werkvloer in een bibliotheek is een dynamische omgeving, waarin de interactie tussen collega’s, technologie en de gebruikers van de bibliotheek voortdurend verandert. De hersenen van de dinosaurus was voor mij een leuke opfrissing van de opleiding voor leidinggevenden die ik in een ver verleden volgde – en waarvan ik me niet veel meer herinnerde. Ter verontschuldiging: de stegosaurus had een brein ter grootte van twee walnoten.

Column geschreven in opdracht van VVBAD en oorspronkelijk gepubliceerd in META: Tijdschrift voor Bibliotheek en Archief, 2025(2).

Verstrooide tijd

2025-01-30T10:44:00.001+01:00

Als verstrooidheid een teken van intelligentie is, dan zit ik gebeiteld. “Ze werken weer niet”, verzucht ik soms voor de metropoortjes, tot ik doorheb dat ik mijn personeelsbadge voorhoud in plaats van mijn MoBIB-kaart. Omgekeerd gebeurt uiteraard ook: vruchteloos voor de prikklok staan tot een ongeduldige collega achter mij me er vriendelijk attent op maakt dat ik de verkeerde kaart gebruik. ‘Awkward’, zouden mijn dochters zeggen. Of is het eerder ‘cringe’? Ik probeer bij te blijven met de jongerentaal, maar ben niet flex genoeg om alles te onthouden. Het boeit niet.

Lezen houdt me wel wakker, soms lang na middernacht als het een boeiend boek is. De alchemie van de tijd van Greet Van Thienen, bekend van de filosofische podcasts voor VRT Klara, is er zo een. Tijd is als zuurstof, dacht ik, zonder tijd geen leven; maar het is andersom. Zonder leven geen tijd. In haar essaybundel onderzoekt Van Thienen het fenomeen ‘tijd’ aan de hand van denkers als Hannah Arendt, Simone Weil, Jean-Paul Sartre en Byung-Chul Han. Ze verweeft de zoektocht met persoonlijke anekdotes en trekt interessante parallellen tussen fictie en wetenschap, tussen Orlando van Virginia Woolf en de algemene relativiteitstheorie van Albert Einstein.

Startpunt van de tijdreis is de zeventiende eeuw met het postuum gepubliceerde Gedachten van Blaise Pascal, waarin hij de universele onrust die de mens voortraast beschrijft. Van biljarten tegen de leegte, te paard een haas achterna jagen tot het hedendaagse staren op een flikkerend schermpje, alles om verstrooiing te zoeken. Ook verhelderend is het hoofdstuk over wandelen om ademruimte te scheppen, met Robert Walser als literaire gids. Het verslavende karakter van onze telefoons wordt tegen het licht gehouden. De tijd verkruimelt bij de continu scrollende gebruiker. En je ervaart fantoompijn als je de smartphone niet bij de hand hebt.

Helemaal terug in de tijd gaat het met de Belgische kosmoloog en priester Georges Lemaître, de geestelijke vader van het kosmische begin oftewel de oerknal. De dag zonder gisteren. Het lezen van De alchemie van de tijd zorgt voor relativering bij onze dagelijkse besognes. “We leven in een vlekje van ruimtetijd, omgeven door een oceaan van onzekerheid”, schreef kosmoloog Thomas Hertog in Het ontstaan van de tijd. Ik zal eraan denken als ik nog eens in de winkel sta, en niet meer weet wat ik eigenlijk kwam kopen.

Column geschreven in opdracht van VVBAD en oorspronkelijk gepubliceerd in META: Tijdschrift voor Bibliotheek en Archief, 2024 (7).

Guide to the Belgian Museums

2024-11-05T12:01:00.004+01:00

Een museumgids van zo'n 100 jaar oud doorbladerd, op zoek naar ons museum. De toegang was gratis in die tijd, maar het Natural History Museum ging wel al om 16u dicht.

Penibel is wat er bij het Muziekinstrumenten Museum staat: behalve de gebrekkige infrastructuur kampt het ook met "inadequate personnel".

A.J. Delen: Guide to the Belgian Museums
translated from the French by H. Tuck Sherman.
(S.A. D'Edition Commerciales, s.d.)

Nieuw logo

2024-07-11T14:34:00.001+02:00

Sommige moordzaken slepen erg lang aan, zoals het onderzoek naar de Bende van Nijvel. Of nog wat langer geleden: wie vermoordde de iguanodons in het Henegouwse mijndorp Bernissart 125 miljoen jaar geleden? Er is onlangs een nieuw basiswerk verschenen waarin een poging ondernomen wordt om dat mysterie te ontrafelen. Les Iguanodons de Bernissart. Des fossiles et des hommes luidt de titel van het boek. Voorlopig is er enkel nog maar een Franse versie.

Auteur is paleontoloog Pascal Godefroit. Hij doet niet alleen het boeiende verhaal van de vondst van de beenderen in de Waalse steenkoolmijnen uit de doeken, maar werpt ook licht op de recentste inzichten over hoe ze aan hun eind kwamen. Er zijn twee hypotheses die de ondergang van de iguanodons verklaren. De eerste heeft het over de instabiele ondergrond in de streek, waardoor kuddes iguanodons het moeras ingleden en verdronken. In de tweede hypothese, die de eerste niet uitsluit, is moerasgas de silent killer. Als dat in één keer vrijkwam, kon dat drinkende kuddes doden. Elementary, Watson.

Ondertussen is de dinosaurus definitief uit het logo van onze instelling verdwenen, maar hier kwam geen moerasgas aan te pas, hoogstens wat lachgas. Het nieuwe logo is een gestileerde ‘N’. Een rondedans zal ik niet meteen maken, maar ik vind het wel passen bij de tijdsgeest. Modern en vloeiend, maar tevens ook inwisselbaar. In marketingkringen wordt een logoverandering als geslaagd beschouwd als je klanten het oude logo, na het zien van de opvolger, op slag ouderwets vinden. In het geval van een dinosaurus is dat niet bijster moeilijk.

Over smaken en kleuren valt niet te twisten. Mijn eigen favoriete logo stamt uit een ver verleden, de jaren zeventig vermoed ik. Je hebt niet alleen de beeltenis van de iguanodon, maar ook nog eens het gebouw waarin deze gehuisvest staat, inclusief kantoren en kloosterzaal. Een heel groot en log logo, gestileerdheid was toen duidelijk nog niet in de mode. Maar representatief was het zeker wel.

De rebranding zorgde ook voor een naamsverandering. Spreek niet langer van Museum, maar van Instituut voor Natuurwetenschappen. Af en toe moet je je een nieuw jasje aanmeten, daar ontsnap je zelfs als gerenommeerde wetenschappelijke instelling niet aan. Oude wijn in nieuwe zakken. In de volksmond zullen we nog wel enige tijd het dinomuseum genoemd worden. Zolang ze maar de weg vinden naar onze dino’s, zal geen haan daarnaar kraaien.

Column geschreven in opdracht van VVBAD en oorspronkelijk gepubliceerd in META: Tijdschrift voor Bibliotheek en Archief, 2024(4).

Boeken Top 5 (juni)

2024-06-19T11:14:00.002+02:00

De maand juni is nog maar net over de helft. Kletsnatte maand maar wat voor een prachtige boeken heb ik al gelezen. Hier mijn persoonlijke top 5, met zowel fictie als non-fictie, recent verschenen en oude classics door mekaar.

Siddartha was een leestip van mijn buurmeisje, waarvoor dank. Het is zo'n type boek dat alle andere overbodig maakt. Zoveel levenswijsheid in één paperback, onvoorstelbaar, met de rivier als metafoor en eindpunt waarin alles samenvloeit.

'De knotsgekke marathon' is een vertaling van 'How to run a marathon'. Aangezien ik nu zelf met de voorbereiding op een marathon begonnen ben, kan ik daar hard mee lachen. Een gezonde dosis zelfrelativering voor loopfreaks. Humor en Hardlopen gaan goed samen.

Utrillo is een heel goed geschreven biografie van een fascinerende kunstschilder uit Montmartre. Hij leidde een woelig leven maar impressionistische straatbeelden waren nooit zo mooi als in zijn witte periode.

The Secret Library is een pareltje voor fans van literaire anekdotes en wetenswaardigheden. Het boek opent met een quote van G.K. Chesterton. Welk boek neem je mee naar een verlaten eiland? Zijn antwoord luidde 'Thomas's guide to practical shipbuilding.'

De rockverhalen die Tom Wouters in zijn debuut opdist zijn uitermate boeiend en goed geschreven. En je krijgt meteen zin om de muziek van artiesten als Kevin Coyne, Sandy Denny of Lou Reed te herbeluisteren.

BOEKEN top 5 Juni

1. Hermann Hesse : Siddartha

2. Oliver Tearle: The Secret Library

3. Jeannine Warnod: Maurice Utrillo

4. Tom Wouters: Lonesome angels & andere rockverhalen

5. Benyon/Macey: De knotsgekke marathon

Britain in Pictures

2024-04-27T11:17:00.004+02:00

Kemp Town, Brighton. John Piper.

In de schemerige hoeken van mijn werkkamer, waar de stofdeeltjes dansen in het zonlicht dat door de halfgesloten gordijnen glipt, staan ze. Rijen en rijen boeken, elk met een eigen verhaal, niet alleen in de pagina's die ze bevatten, maar ook in de reis die ze hebben afgelegd om hier te komen.

Het verzamelen van boeken is voor mij geen hobby, het is een levenswijze. Elk boek dat ik bezit, is een vriend. Sommigen zijn oude vrienden, wiens ruggen gekreukt zijn van de vele keren dat ze zijn gelezen. Anderen zijn nieuwe kennissen, vol belofte, nog onaangeroerd door de tijd.

Op een regenachtige zaterdagmiddag een klein, rommelig winkeltje bezoeken, waar de geur van oud papier en avontuur je tegemoet komt zodra je binnenstapt. Daar word ik gelukkig van. En al zeker als ik 3 oude boekjes uit de 'Britain in pictures' serie op de kop kan tikken. Uit de jaren 40 met mooie illustraties en platen uit een wereld die aan het verdwijnen is.

Thuisgekomen voeg ik de aanwinsten toe aan mijn collectie, op een ereplaats, alsof nieuwe vrienden introduceer aan de oude garde. Er wordt niet gesproken, maar het lijkt alsof de boeken elkaar begroetten, elk met hun eigen verhaal, hun eigen geschiedenis.

Soms vraag ik me af of ik de boeken verzamel, of dat zij mij verzamelen. Ze lijken me te vinden, op de meest onverwachte momenten, en ze vragen me, bijna smekend, om meegenomen te worden, om deel uit te maken van de verzameling.

En zo groeit mijn collectie, boek voor boek. Een bibliotheek van herinneringen, van momenten, van leven. Want in elk boek dat ik verzamel, verzamel ik ook een stukje van mezelf.

Altruïsme tussen de boeken

2024-03-28T12:06:00.001+01:00

Het was een gure winterochtend toen ik door het Leopoldpark wandelde. De bomen waren kaal en het pad langs de vijver was bedekt met een laagje modder. De eenden waren onverstoorbaar en gingen rustig door met hun dagelijkse bezigheden. In gedachten verzonken liep ik verder. Zo vroeg ik mij af of mensen die boeken lezen aardiger zijn dan mensen die niet lezen.

Een bericht over de stadsbibliotheek in het Zweedse Göteborg had me aangenaam verrast. Het personeel van die bibliotheek had vergeten de deur op slot te doen op Allerheiligen. Als bibliotheekmanager zou ik dat wel even meenemen in de personeelsevaluatie, maar dat terzijde. Een bibliothecaresse liep die dag toevallig langs en merkte dat de bibliotheek gewoon open was, met mensen die er net als elke andere dag gebruik van maakten. Er waren er die kranten zaten te lezen en sommige gezinnen waren in de jeugdafdeling. Alle boeken die ontleend werden op die dag, werden later ook op tijd teruggebracht.

Een citytrip naar Göteborg heb ik niet meteen gepland dit jaar, wel een bezoek aan Dordrecht. Als fan van het proza van C. Buddingh’ weet ik dat deze Nederlandse stad in zijn verhalen en dagboeknotities een grote rol speelde. Ter voorbereiding las ik tijdens de kerstvakantie alvast Een stad is een boek van Wim Huijser, waarin vier literaire wandelingen beschreven staan. Over de Dordtse openbare leeszaal schreef Buddingh’ dat een bezoek iedere keer een avontuur was, en dat de toenmalige directrice abonnementen op diverse literaire bladen uit haar eigen portemonnee bekostigde. Tijdschriften die werelden deden opengaan voor de schrijver in spe.

Nog een leuke anekdote gaat over de beroemde boekhandel A.G. Versteeg, en hoe empathisch de boekhandelaar Koos Versteeg zich gedroeg tegenover klanten die te krap bij kas zaten om de officiële prijs te betalen. Hij liet het boek dan voorzichtig vallen of verboog de punt van de band en merkte op dat het jammer was dat het licht beschadigd was. Zo ging dat boek dan voor een tweedehandsprijsje over de toonbank.

Men zou rijk moeten zijn om zich arm te kunnen kopen aan boeken, noteerde Buddingh’ later in zijn dagboek. De oprichter van de boekenwinkel, vader van Koos, was overigens minder klantvriendelijk. Een klant die om een mooi boek vroeg, kreeg als bits antwoord dat hier alleen maar rotboeken verkocht werden. Die humeurigheid herken ik dan ook wel weer. Het is de ervaring van het metier, geen lusten zonder lasten.

Column geschreven in opdracht van VVBAD en oorspronkelijk gepubliceerd in META: Tijdschrift voor Bibliotheek en Archief, 2024(1).

De ziel van de verzamelaar

2024-03-06T10:05:00.008+01:00

Citaat van de dag

Als je jong bent - en krap bij kas - kun je dromen van het onbereikbare dat je je mettertijd eigen zult maken. Ouder - en bemiddeld - is het onbereikbare inderdaad bereikbaar en verlang je naar het ongrijpbare dat je nimmer zult bezitten. - Popo Kabaka, Tintin Perdu.

Bewick's Wood Engravings

2024-02-07T19:11:00.005+01:00

Trouvaile du jour: een uitgave in de reeks KING PENGUIN BOOKS getiteld 'a selection of engraving on wood by Thomas Bewick', met een inleiding van John Rayner. Reproducties van de platen op originele grootte. Vooral de selectie uit BIRDS is indrukwekkend. Hieronder de zeearend. Minutieuze arbeid moet dat geweest zijn. Andere werken van Bewick vind je op de site van Biodiversity Heritage Library.

Wood Engravings by Thomas Bewick
Bewick, Thomas. Rayner, John
Published by London and New York: Penguin Books Limited, 1947

De zaak van het verdwenen beeld van Hergé

2023-11-10T15:36:00.000+01:00

Verbaasd merkte ik vandaag op dat het borstbeeld van Hergé verdwenen was. Een zaak voor Kuifje, dacht ik aanvankelijk, maar inspecteur google loste de zaak in een vingerknip op. Het werd door de gemeente uit veiligheidsredenen verwijderd. Het was vaak mikpunt van vandalisme, er werd al meermaals geprobeerd om de glazen stolp te breken. Ik meldde dit eerder al aan het Hergé genootschap. Er werden ook steeds papiertjes en tickets onder het glas geschoven. De redenen van deze wandaden zijn niet geheel duidelijk, Hergé zelf groeide in deze wijk op. Misschien komt het nog steeds door het koloniale beeld van Kuifje in Afrika.

Dag van de bibliothecaris

2023-11-06T15:20:00.000+01:00

Het was Cicero die zei: “Je hoeft geen groot geleerde te zijn om van boeken te houden.” Klopt als een bus. Maar de tijden zijn veranderd. Er wordt niet veel meer gelezen en slechts zelden komt de bus nog op tijd. En soms is het vermoeiend om telkens opnieuw op het belang van bibliotheken en boeken te moeten wijzen. Hoe leg je aan iemand die nooit leest, de waarde van een boek uit?

Tijdens mijn metrorit naar de Kruidtuin zag ik welgeteld één persoon een papieren boek lezen. Een dame voor mij las heel geconcentreerd L’Affaire Saint-Fiacre, een beduimelde pocket van Georges Simenon. Met detectiveromans over Maigret zijn leesplezier en suspense altijd verzekerd, dacht ik, terugdenkend aan mijn tijd als boekenrecensent voor Leeswolf.

Ik was op weg naar het Galilee-gebouw, de nieuwe thuishaven van het Rijksinstituut voor Ziekte- en Invaliditeitsverzekering (RIZIV), de FOD Volksgezondheid en het Federaal Agentschap voor Geneesmiddelen en Gezondheidsproducten (FAGG). Daar vond de Dag van de Bibliothecaris 2023 plaats, een studiedag die voor het eerst sinds 2019 weer kon plaatsvinden. Er vond ondertussen wel een digitale editie plaats, maar daar herinner ik mij eerlijk gezegd niet veel van. Mijn geheugen is zoals het geloof in onze politici, het gaat snel achteruit.

Niets boven een studiedag met echte ontmoetingen. Het was hartverwarmend om met collega’s te praten en nogmaals vast te stellen dat we allemaal met dezelfde problemen kampen. De terugloop van fysieke bezoekers in de leeszalen is overal ingezet en de legitimiteit van de lokalen en de bibliotheekstaf wordt in twijfel getrokken.

De presentatie van het strategisch plan van de Mediatheek Galileo deed uit de doeken hoe men de belangen van alle stakeholders en gebruikersgroepen trachtte te verenigen. In dezelfde optiek was de presentatie over de vernieuwing van de parlementaire bibliotheek ook inspirerend. Hier werd voor een dynamisch onthaal van de gebruikers gekozen.

De leeszaal als ontmoetingsruimte, waar collega’s bij een koffie bijpraten. Het cliché van de bibliothecaresse die tot stilte maant, behoort daar definitief tot de verleden tijd. Het verslag van een proefproject in KBR om artificiële intelligentie bij retrocatalogisering in te zetten, was ook interessant. Het biedt zeker perspectieven naar de toekomst toe. En ten slotte, niet onbelangrijk bij een studiedag, de lunch was dik in orde.

Column geschreven in opdracht van VVBAD en oorspronkelijk gepubliceerd in META: Tijdschrift voor Bibliotheek en Archief, 2023(1).

Nieuwe avonturen voor Kuifje

2023-09-09T21:38:00.005+02:00

Juilliard vs. Hergé en Haddock heeft het geweten.

Nieuwe avonturen voor Kuifje

Kuifje en de verloren stad van Atlantis: Kuifje ontdekt een mysterieuze kaart die hem naar de legendarische onderwaterstad Atlantis leidt. Daar moet hij het opnemen tegen een kwaadaardige sekte die de macht wil grijpen over de oude beschaving.
Kuifje in het land van de samurai: Kuifje reist naar Japan om een reportage te maken over de traditionele cultuur van de samurai. Hij raakt betrokken bij een eeuwenoud conflict tussen twee rivaliserende clans, die strijden om een kostbaar zwaard.
Kuifje en de schat van de farao: Kuifje bezoekt Egypte om een archeologische opgraving te volgen. Hij ontdekt een verborgen grafkamer met een enorme schat, maar ook een vloek die hem en zijn vrienden in gevaar brengt.
Kuifje en het geheim van de Yeti: Kuifje gaat naar de Himalaya om een onderzoek te doen naar de Yeti, een mythisch wezen dat in de sneeuw zou leven. Hij ontmoet een vriendelijke Yeti, die hem helpt om een bende smokkelaars te stoppen.
Kuifje en de rode planeet: Kuifje wordt uitgenodigd om mee te gaan op een ruimtemissie naar Mars. Hij ontdekt dat er leven is op de rode planeet, maar ook een duister complot dat de aarde bedreigt.

N.v.d.r. Dit was een experiment om content te creëren via Bard, Bing en ChatGPT. De antwoorden waren redelijk clichématig maar toch accuraat en de aangeleverde tekst hoefde amper nog verbeterd te worden. Bestaande avonturen met een twist. Variaties op Kuifje in Tibet, Reis naar de maan etc. Het beste resultaat kwam overigens via Bing.

The Girl From Ipanema

2023-06-07T14:00:00.004+02:00

De beroemde zangeres van bossanova- en sambamuziek Astrud Astrud Gilberto, geboren als Astrud Evangelina Weinert (1940-2023) heeft het tijdelijke voor het eeuwige ingewisseld. En voor eeuwig zal ze herinnerd worden als The Girl From Ipanema. Deze evergreen, oorspronkelijk getiteld Garota de Ipanema uit 1963, kent ontelbare versies zoals op deze Living Jazz LP (beschikbaar via Internet Archive)

Living Jazz, The Girl From Ipanema And Other Hits, RCA Camden, 1964 (CAS-848 / CAS 848)

Vreemde vogels

2023-03-06T17:33:00.001+01:00

Heeft er iemand een ornithobibliofiel in de familie of kennissenkring? Dat is geen afwijking, maar iemand met een grote liefde voor vogels die dat uit door vogelboeken te verzamelen. Ik was in het amusante boek Vogelaars: (nooit) uitgevogeld van Debby Doodeman aan het lezen toen ik op dat woord stuitte. De persoon in kwestie had al zo’n 500 vogelboeken in zijn collectie en kampte met het probleem dat elke verzamelaar, van welk pluimage ook, herkent. Het gebrek aan ruimte om nog meer op de kop getikte boeken te plaatsen. Als er eentje bijkomt, moet je een ander afvoeren. Wat voor keuzestress zorgt. Vele openbare bibliotheken lossen dat op door jaarlijks een boekenverkoop te organiseren.

Ooit praatte ik op een dergelijke uitverkoop met een koppel dat een woonhuis propvol boeken had – er dreigde zelfs een stabiliteitsprobleem – maar er iets op gevonden had. Ze huurden een hangar om de bijkomende boeken te plaatsen. Toen ik vroeg wat ze precies verzamelden, antwoordden ze in koor “van alles”. Ik keek hen geamuseerd aan. Dan heb je inderdaad een grote opslagruimte nodig. Ik vroeg me ook meteen af hoe ze alles klasseerden. Beroepsmisvorming. Maar ik dwaal af. Ik ging het over vogelen hebben. Sinds de lockdown van enkele jaren geleden, is vogels kijken enorm populair geworden. Wat ervoor zorgde dat het aantal vogelboeken dat op de markt komt een hoge vlucht nam. Denk maar aan het titanenwerk dat Nils van Duivendijk – what’s in a name – leverde met zijn Handboek Europese vogels. Een beschrijving van maar liefst 720 soorten, ruim duizend pagina’s. De samensteller werkte er meer dan zes jaar aan.

Zelf ben ik een vrij bescheiden vogelaar. Mijn gloriemoment kende ik toen ik voor het eerst een ijsvogel kon spotten. Ik zag enkele keren een blauwe flits over het water, meer niet, maar bleef geduldig en kon het fraaie vogeltje uiteindelijk fotograferen toen het op een overhangende tak ging zitten. Om scherpe foto’s te maken, ging ik languit op de modderige ponton liggen. Je moet er tenslotte iets voor overhebben. Voor de echte doorgewinterde vogelaars is het ontdekken van een zeldzame vogel zoals de kleurrijke bijeneter de heilige graal. Zelf ben ik al blij als ik een kievit of gele kwikstaart kan spotten, maar het mag net zo goed een mus of vink in de tuin zijn. Ach, denk ik dan, als ik een vreemde vogel wil zien, kijk ik wel in de spiegel.

Column geschreven in opdracht van VVBAD en oorspronkelijk gepubliceerd in META: Tijdschrift voor Bibliotheek en Archief, 2023(1).

De schaduw van Congo

2023-02-16T11:51:00.003+01:00

Afsluitende en paginagrote cartoon in Le Rire van 18 april 1896 over de machtswellustige kolonisatie politiek van de Europese landen: "Comme un succube, l'Afrique pèse sur le repos de l'Europe". De tekening stond oorspronkelijk in het Duitse blad Lustige Blätter.

Illustratie- credits: Wellner (1896)

Adelaarsnest

2023-02-04T14:25:00.001+01:00

Moderne architectuur in Brussel. Wat vind je van dit adelaarsnest? Architect is
Philémon Wachtelaer.

Pingpong in de leeszaal

2022-11-28T15:11:00.001+01:00

Eind augustus en de stad kreunt onder de zon. “Iedereen praat over het weer, maar niemand doet er wat aan.” Woorden die aan Mark Twain worden toegeschreven, maar het kon net zo goed van de bakkerin komen waar hij zijn broodjes ging kopen. En dan maakten ze de klimaatverandering niet eens mee. De grote droogte. De paraplubak vergaart stof. Drie dagen regen, we kunnen het ons niet meer voorstellen. Straks zal er nog in de woestijn gevoetbald moeten worden. Correctie: dat gebeurt straks in Qatar al. Voor geld danst de beer. Gelukkig zijn er nog bibliotheken, oases van kennis in dorre tijden.

Onder de titel ‘Les secrets des plus belles bibliothèques du monde’ wijdde het Franse tijdschrift Lire deze zomer een mooi dossier aan de wereld van de bibliotheken. De mooiste zijn volgens de redacteurs de nationale bibliotheek van Praag, de Vaticaanse bibliotheek en de Abdijbibliotheek van St. Gallen. De Antwerpse Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience werd over het hoofd gezien. Een mythische bibliotheek die na jarenlange renovatie haar deuren weer zal openen is de Richelieu-bibliotheek in Parijs. De beroemde ovalen zaal zal voor het eerst publiekelijk toegankelijk zijn.

Er is ook een artikel gewijd aan het beroep van bibliothecaris dat eindigt met de opsomming van het uitgebreide takenpakket in hybride tijden. Boekverkoper, servicedesigner, webontwikkelaar of animator, het past allemaal in de verruimde dienstverlening. Een moderne leeszaal heeft niet alleen een 3D-printer staan, maar ook een vleugelpiano, en biedt bij gelegenheid muzieklessen aan. Sinds de verhuizing van onze eigen museumbibliotheek naar het nieuwe polyvalente kenniscentrum zijn we inmiddels geëvolueerd naar een studie- en ontmoetingsruimte. Onze oude leeszaal werd omgevormd naar een recreatieruimte voor het personeel. Er staan pingpongtafels, een biljart, drankautomaten en in ons oud fotokopielokaal hangt nu een dartsbord.

Het dossier in Lire eindigt met enkele portretten van beroemde schrijversbibliothecarissen. De bekroonde Charles Leconte de Lisle plakte volgens de overlevering pijlen met de aanduiding ‘bibliotheek’ rondom een cirkelvormige gang, zodat de ongelukkige lezers voortdurend in het halfduister van de gang draaiden zonder ooit de ingang te vinden. Een vreemde kronkel. Maar misschien moeten wij pijlen in de recreatiezone hangen die naar ons kenniscentrum leiden, want blijft een boek lezen niet de beste ontspanning?

Column geschreven in opdracht van VVBAD en oorspronkelijk gepubliceerd in META: Tijdschrift voor Bibliotheek en Archief, 2022(6).

Marsupilami franquini

2022-09-01T14:55:00.001+02:00

Om met de deur in huis te vallen, al weet ik niet of je er echt op zit te wachten: oude manuscripten uit Timboektoe zijn vanaf nu online te lezen. Mali Magic is de naam van het project dat eeuwenoude manuscripten en documenten uit de befaamde woestijnstad online beschikbaar stelt. Met dank aan Google Arts & Culture, maar ook aan de dappere bibliothecaris Abdel Kader Haidara. Toen de stad ingenomen werd door moslimextremisten, werden duizenden oude werken in brand gestoken. De bibliothecaris slaagde erin om vele manuscripten weg te smokkelen met gevaar voor eigen leven. Bij het lezen van het krantenartikel hierover dwaalden mijn gedachten af naar films als The Librarian waarin een dappere bibliothecaris op zoek gaat naar de mijnen van koning Solomon. Boekenwurmen die een en al avontuur beleven, het blijft meestal bij fictie. De meeste bibliothecarissen blijven toch liever in de schaduw. En dat is blijkbaar van alle tijden. “We only know that you are our librarian by seeing your name attached to the receipts for your salary” schreef de directeur van The London Institution aan zijn bibliothecaris halfweg de achttiende eeuw.

Ons vak mag dan wel niet avontuurlijk zijn, de humor is nooit veraf in de wirwar van regelgeving en procedures. Het was een van mijn voorgangers in de museumbibliotheek, wijlen Jean Lebon van de kaartenafdeling, die er mij attent op maakte dat de Marsipulami franquini nog als nieuwe soort in Zoological Record gestaan heeft. Je weet wel, dat gekke geel-zwart gevlekte diertje met de meterslange staart dat André Franquin bedacht voor de Robbedoesstripverhalen. Als groot Franquin-bewonderaar keek ik hem verbijsterd aan. Ik was nog niet lang in dienst en wist al dat er in het museum weleens vreemde dingen gebeurden, maar dit leek me toch een brug - of staart zo je wilt - te ver. Toen vertelde hij me de volledige ontstaansgeschiedenis. Het gebeurde met medewerking van het toenmalige departementshoofd Educatie en Natuur. Die schreef een artikel met als titel ‘Le Marsupilami, une espèce nouvelle pour la science’ volgens de regels van de zoölogische nomenclatuur en vermeldde dat het holotype zich in de collecties van Robbedoes en Kwabbernoot bevond. Het artikel verscheen in het bulletin Les Naturalistes Belges en werd opgepikt door het gerenommeerde tijdschrift Zoological Record. Wetenschappelijke misser van formaat of gewoon grappig? Het bewijst in ieder geval dat fake nieuws van alle tijden is

Column geschreven in opdracht van VVBAD en oorspronkelijk gepubliceerd in META: Tijdschrift voor Bibliotheek en Archief, 2022(3).

Library card

2022-06-05T11:35:00.000+02:00

Een zee van informatie

2022-01-10T11:16:00.004+01:00

Half oktober was er een kermis in Oostende, maar ik liet de attracties op het Wapenplein links liggen en trok naar het Kursaal voor Informatie aan Zee. Het was fijn om weer een echte conferentie te kunnen bijwonen. Dat had ik gemist, de informele contacten in real life, waar er wat meer gezegd wordt dan tijdens online meetings. Al was het aanvankelijk wat onwennig. Was handen schudden weer toegelaten of moest je een vuist of elleboog aanbieden? En zowaar ook enige keuzestress bij het zien van het uitgebreide programma, met op papier interessante lezingen die simultaan plaatsvonden. Uit ervaring wist ik dat je in dat geval altijd moet beginnen met de zekerheden – zijnde de koffie- en lunchpauzes – en de keynotes, die dit jaar overigens zeer begeesterend waren.

Freek de Jonge liet zich ooit ontvallen dat er pas sprake is van een ramp als het rampenplan niet werkt. Daar moest ik aan denken tijdens het volgen van de workshop Samenwerken bij calamiteiten op dag twee van Informatie aan Zee. De spreker gaf een concreet stappenplan over hoe om te gaan met waterschade, iets waar we allemaal wel mee te maken gehad hebben. Totale controle is immers een illusie. In elke bewaarinstelling loopt er vroeg of laat wel iets fout. Maar gedeelde expertise en een calamiteitenkit kunnen al veel verhelpen.

Ook boeiend was het panelgesprek over de informatieprofessionals van de toekomst. Het panel bestond uit professionals uit de bedrijfssector en het publiek uit overheidspersoneel, dus dat zorgde wel voor wederzijdse verwondering. Er werd gegoocheld met Engelse titels als information management consultant of information quality manager, maar het leek me toch vooral een semantische discussie. Een van de panelleden noemde het een KIT, een kennis- en informatieteam dat de hele organisatie ondersteunt. Er werd ook op gewezen dat tachtig procent van de informatie nooit geconsulteerd wordt en dat er veel strenger afgevoerd moest worden. Dat lijkt me eerder het bewandelen van het bedrijfsmatige efficiency-pad dan het voor volgende generaties verzamelen, bewaren en ontsluiten van informatiedragers.

Conclusie – althans de mijne – was dat het beroep van bibliothecaris of archivaris ook in een juridische en technologisch snel veranderende context essentieel blijft voor elke instelling die zichzelf serieus neemt. En zo ging ik na Informatie aan Zee met hernieuwd vertrouwen in ons vak naar huis.

Column geschreven in opdracht van VVBAD en oorspronkelijk gepubliceerd in META: Tijdschrift voor Bibliotheek en Archief, 2021(9).

Eeuwling

2021-09-23T11:18:00.004+02:00

De zomer van 1921 moet wel mooi geweest zijn. Op 4 augustus werd het Verbond der Boekbewaarders van het Vlaamsche land boven de doopvont gehouden. Het bibliotheeklandschap veranderde in die honderd jaar met de snelheid van een raket. Steekkaartcatalogi werden vervangen door library clouds, bibliothecarissen werden informatieprofessionals. Ik had het genoegen – of de pech zo je wilt – een deel van de veranderingen ‘live’ mee te maken. De overstap van het manuele Brown-uitleensysteem naar een digitale catalogus was zo’n mijlpaal. In de beginjaren had die omschakeling wel wat voeten in de aarde.

Zo herinner ik mij dat ik niet lang na de introductie van een geautomatiseerd bibliotheeksysteem baliedienst had op een drukke woensdagnamiddag. Alles ging vlekkeloos tot het systeem halverwege de namiddag compleet uitviel. Oké, tijd voor koffie, dacht ik, maar er stond een lange rij ongeduldig wachtende mensen voor de balie. Toen zag ik het licht: uitlenen op de oude manier. De kaarten zaten nog achteraan in de boeken en de lenersmapjes waren nog intact. Als mijn dienst erop zat, moest ik het aantal ontleningen manueel tellen, streepjes zetten en turven. Tijdrovend, dat zeker, maar je werd er wel rustig van, een beetje zoals sudoku’s invullen. Moraal van het verhaal: zorg altijd voor een plan B en wacht met koffie drinken tot de klanten geholpen zijn. Behalve als je in een Franse bibliotheek werkt, doe het dan omgekeerd.

Ook een eeuw geleden hadden bibliothecarissen de nodige besognes. Ik heb wat gegrasduind in het krantenarchief van Delpher en stootte op het jaarverslag van de Nederlandse Koninklijke Bibliotheek uit 1920 waarin geklaagd wordt over het beperkte budget. Geen geld voor meubilair, boekbinden en brandblusapparaten. Zelfs voor de aankoop van een stofzuiger of een nieuwe schrijfmachine was er geen geld. Maar het was niet allemaal kommer en kwel in die epoque. Leeszalen van bibliotheken werden soms eveneens gebruikt als dansgelegenheden. De vloeren waren glad en fijn, en er was ruimte zat om te dansen, joelen en hossen. De VVBAD mag vandaag honderd kaarsjes uitblazen, en dat moet gevierd worden. Een klein dansje in de leeszaal is toegestaan, maar houd het wel stil.

Column geschreven in opdracht van VVBAD en oorspronkelijk gepubliceerd in META: Tijdschrift voor Bibliotheek en Archief, 2021(6).

Bibliothecaris in Blog

Apocrief als nieuwe norm

Tussen kaartenbak en algoritme

Bibliotheek van de sterren

The Tender Bar

Stegosaurus

Verstrooide tijd

Guide to the Belgian Museums

Nieuw logo

Boeken Top 5 (juni)

Britain in Pictures

Altruïsme tussen de boeken

De ziel van de verzamelaar

Bewick's Wood Engravings

Wood Engravings by Thomas BewickBewick, Thomas. Rayner, JohnPublished by London and New York: Penguin Books Limited, 1947

Wood Engravings by Thomas Bewick

Bewick, Thomas. Rayner, John

De zaak van het verdwenen beeld van Hergé

Dag van de bibliothecaris

Nieuwe avonturen voor Kuifje

Nieuwe avonturen voor Kuifje

The Girl From Ipanema

Vreemde vogels

De schaduw van Congo

Adelaarsnest

Pingpong in de leeszaal

Marsupilami franquini

Library card

Een zee van informatie

Eeuwling

Wood Engravings by Thomas Bewick
Bewick, Thomas. Rayner, John
Published by London and New York: Penguin Books Limited, 1947