Blackeyetolga

En Büyük Zulüm: ŞİRK!

2020-09-18T11:17:00.004+03:00

İyiliği sonsuz ikramı bol olan Allah'ın adıyla;

En Büyük Zulüm: ŞİRK! (Lokman 31/13)

Lokman, oğluna öğüt verirken şöyle demişti: "Oğulcuğum! Allah'a şirk koşma; şirk büyük bir yanlıştır". Lokman 31/13

- Tevhid "Allah'ı var ve bilmek" değildir, aksine "Allah'ı ilah olarak birlemek" demektir! Lâ ilâhe illallâh "Allah'tan başka ilah yoktur" demektir. Eşhedü en lâ ilâhe illallâh ise "Allah'tan başka ilah olmadığına şahitlik ederim" demektir. Maide 5/73, Zuhruf 43/84

”Allah üçün üçüncüsüdür” diyenler gerçekten kâfir olmuşlardır. Hâlbuki bir tek ilah dışında ilah yoktur. Böyle demeyi bırakmazlarsa bu kâfirleri acıklı bir azap saracaktır. Maide 5/73

Göklerdeki ilah O’dur, yerdeki ilah da O’dur. Doğru kararlar veren ve her şeyi bilen O’dur. Zuhruf 43/84

- İlah, kendisine "ibadet" edilen yani tapınılan varlık demektir. İlah Türkçe cins isimdir ve anlamı Tanrı'dır, Allah ise özel isimdir.

- İlah'ın anlamı çarpıtılmıştır, peki ya İbadet ne demek oluyor? İbadet'in anlamı; "Bir varlığa şeksiz şüphesiz boyun eğme, itaat etme"dir, yani ibadet "kul, köle olmaktır."

- Yani İlah; Emirlerinde ve yasaklarında asla sorgulanamayan, hiçbir tereddüt duyulmadan kendisine boyun eğilen ve kayıtsız şartsız itaat edilen varlıktır. Allah'tan başka boyun eğilip itaat edilecek hiçbir varlık yoktur, bir başka varlığa itaat edilmesi düşünülemez. (Bkz. Kur'an Işığında Allah'a ve Elçiye İtaat)

- Yüce Allah'tan başka emirleri ve yasakları sorgulanamayacak hiçbir makam / kişi / kurum / kuruluş / mezhep / cemaat / parti / alim / hoca / tarikat ve-veya cemaat lideri / veli / evliya / şeyh / gavs vb yoktur.

- Kimse kendisinin müşrik olduğunu kabul etmez! Ancak mahşerde bunu itiraf ederler. (Mülk 67/11)

Böylece suçlarını itiraf ederler. O alevli ateş ahalisi için bundan sonrası tam bir perişanlıktır. Mülk 67/11

- Zaten derler ki "...onlara sırf bizi Allah'a daha çok yaklaştırsınlar diye kulluk ediyoruz.." (Zümer 39/3) Bütün tasavvuf ve cemaat tayfası "Allah dostu" dedikleri bu kişileri aslında Zümer 39/3'te ki gibi görürler.

Bil ki Allah’ın dini, katışıksız dindir. Allah ile aralarına evliya[*] yerleştirenler şöyle derler: “Bizim bunlara kul köle olmamız, sırf bizi Allah’a yaklaştırsınlar diyedir.” Allah, onların tartışıp durdukları her konudaki hükmünü, onların yüzüne karşı verecektir. Allah, yalancı olan ve âyetleri görmezlikte (kâfirlikte) direnen birini yoluna kabul etmez. Zümer 39/3

[*] Evliya, veli’nin çoğuludur. Veli, aralarında kendileri dışında bir şey olmayan iki veya daha çok şeye denir. (Müfredat) Allah ile arasına, başka birini koymayan herkes Allah’ın velisidir. Araya başkasını koyanın Allah ile ilişiği kesilir. Allah Teâlâ şöyle demiştir: “Bilin ki Allah’ın velilerinin üstünde ne korku olur ne de üzülürler. Onlar inanmış olan ve takva sahibi olan (kendini yanlışlardan koruyan) kimselerdir.” (Yunus 10/62-63) Takva sahibi olanlar da “İşte Kitap budur, içinde şüpheye yer yoktur. Takvâ sahipleri için rehberdir. Onlar, Allah’a içten inanan, namazı düzgün ve sürekli kılan ve verdiğimiz rızıkları yerli yerince harcayanlardır. Sana indirilene de senden önce indirilenlere de inanıp güvenenler onlardır. Onların ahirete olan inançları kesindir.” (Bakara 2/2-4)

- Şeytan'ın tuzağına düşmüş bu kişiler düşmanını iyi tanımamalarından ötürü yanlışta olduklarını göremezler, çünkü bu yaptıklarını şeytan onlara süslü gösterir (Nahl 16/63) (Ankebut 29/38). Ancak şeytanlaşmış İblis "...ben Allah'tan korkarım..." der Haşr 59/16'da.

Vallahi senden önceki toplumlara da elçiler gönderdik. Şeytan onlara, yaptıkları işi süslü gösterdi. O, bugün de onların dostudur. Onların hak ettiği acıklı bir azaptır. Nahl 16/63

Ad ile Semud’un başına gelenleri de kalıntılarına bakıp kesin olarak anlarsınız. Şeytan, yaptıklarını süslü göstermiş ve onları yoldan çıkarmıştı. Oysa onlar ilerisini görebilecek (basiretlerini kullanabilecek) kimselerdi. Ankebut 29/38

Bunlar şeytan gibidirler; şeytan insana: "Görmezlikten gel (kafir ol)” der, o da görmezlikten gelirse, (şeytan) bu kez şöyle demeye başlar: "Benim seninle ilgim olmaz; ben varlıkların Sahibi olan Allah'tan korkarım." Haşr 59/16

- Şirk günahını anlamak için Nisa 4/48, Nisa 4/116ncı, En'âm 6/83-88, Hac 22/26 En'âm 6/14, Yunus 10/105 ve Kasas 28/87 ayetlerini dikkatlice tilavet etmeliyiz, bu günaha düşen ve tevbe etmeden ölen Zümer 39/65'e göre tüm salih amelleri giderek Maide 5/72'e göre cehenneme gider.

Allah, kendisine ortak koşulmasını (şirki) bağışlamaz. Bunun altında olanları, gerekeni yapan kişi için bağışlar. Kim Allah'a ortak koşarsa, O’na büyük bir iftirada bulunmuş olur. Nisa 4/48 ve Nisa 4/116

Bu halkına karşı İbrahim’e verdiğimiz delilimizdir. Uygun gördüğümüz kişiyi derece derece yükseltiriz. Senin Sahibin doğru karar veren ve her şeyi bilendir. Biz ona İshak’ı ve Yakub'u armağan ettik; bunlara ve onun soyundan gelen Davud'a, Süleyman'a, Eyyub'a, Yusuf'a, Musa'ya ve Harun'a doğru yolu gösterdik. Daha önce Nuh'a da doğru yolu göstermiştik. Biz, güzel davrananları işte böyle ödüllendiririz. Zekeriya, Yahya, İsa ve İlyas; bunların hepsi iyilerdendi. İsmail'i, Elyesa'ı, Yunus'u, Lut'u; bunlardan her birini çağdaşlarından üstün kıldık. Babaları, soyları ve kardeşleri... Onları da seçtik ve onlara da doğru yolu gösterdik. İşte bu, Allah'ın yoludur. Gerekeni yapan kullarını bu yola sokar. Eğer (bu nebiler) ortak (şirk) koşsalardı bütün yaptıkları boşa giderdi. En'âm 6/83-88

İbrahim’e Beyt’in yerini gösterdiğimiz zaman, “Bana hiçbir şeyi ortak sayma; tavaf edenler, kıyam, rüku ve secde edenler için Beytimi temiz tut” demiştik. Hac 22/26

(De ki) "Allah'tan başka bir hakem mi ararım? Kitab'ı bize tüm ayrıntılarıyla açıklanmış yapıda indiren O'dur." Kendilerine Kitap verdiklerimiz bilirler ki o, bütün gerçekleri gösterecek şekilde Rabbin tarafından indirilmiştir. Sakın bu konuda tereddüt edenlerden olma. En'âm 6/14

Sen yüzünü dosdoğru bu dine çevir. Sakın müşriklerden (Allah’ı ikinci sıraya koyanlardan) olma. Yunus 10/105

(Ya Muhammed!) Sana indirildikten sonra sakın seni Allah’ın ayetlerinden engellemesinler. Sen Rabbine çağır; asla müşriklerden olma. Kasas 28/87

(Ey Muhammed) Sana da senden önceki nebilere de şu kesin olarak bildirilmiştir: “Eğer şirke düşersen yaptığın yanar gider ve sen de kaybedenlerden olursun. Zümer 39/65

“Allah, Meryem oğlu Mesih’tir” diyenler, kâfir olmuşlardır. Oysa Mesih şöyle demişti: “Ey İsrail oğulları, benim ve sizin Rabbiniz[Sahibiniz] olan Allah’a kul olun. Kim Allah’a ortak oluşturursa Allah ona cenneti yasak (haram) eder. Onun gideceği yer cehennemdir. Yanlış yapanın yardımcısı olmaz.” Maide 5/72

- Ancak tevbe edip durumunu düzeltir ve tekrardan şirke düşmezse Zümer 39/53-54'e göre ise kurtuluşa erer. İşlenen günah ne olursa olsun, terk edilerek tevbe edilir ve doğru yola girilirse Allah, günahı bağışlamakla kalmaz, onu sevaba çevirerek ikramda da bulunur. Furkan 25/68-71

Onlara şu sözü söyle: “Ey kendilerini aşırı davranışlara sürüklemiş Allah kulları! Allah’ın merhametinden (ikramından) umut kesmeyin. Allah bütün günahları bağışlar. O, hem bağışlar hem de ikramda bulunur. O azap gelip çatmadan Rabbinize yönelin ve O’na teslim olun. Yoksa daha sonra yardım göremezsiniz. Zümer 39/53-54

Onlar, Allah ile beraber başka bir ilahı yardıma çağırmazlar. (Kur’ân’ın) Haklı (saydığı) bir sebep yoksa Allah’ın dokunulmaz kıldığı canı öldürmezler; zina da etmezler. Kim bunları yaparsa doğal yapısından uzaklaşma cezasına çarptırılır. Kıyamet (Mezardan) kalkış günü onun cezası ikiye katlanır. Sürekli itibarsızlık içinde kalır. Ancak dönüş yapan(tevbe eden), inanıp güvenen ve iyi iş yapan başka. Allah onların kötülüklerini iyiliğe çevirir. Allah bağışlar, ikram eder. Furkan 25/68-71

- Aşağıdaki ayetler şirk davranışlarını da detaylı olarak anlatmaktadır. Zümer 39/3, Yasin 36/74-75, A'râf 7/191-197, Fâtır 35/14, Ahkâf 46/28, Yunus 10/18, En'âm 6/63-64, Nahl 16/53-55, Ankebut 29/65-66, Rûm 30/33-35, Zümer 39/8-9, Fatiha 1/4, Tevbe 9/31, Neml 27/62-63

Belki yardımları olur diye, Allah ile aralarına koydukları ilahlar edindiler. Oysa onların yardıma güçleri yetmez. Ama bunlar onlar için hazır asker gibidirler. Yasin 36/74-75

Hiçbir şeyi yaratamayan ama kendileri yaratılmış olanları mı ortak sayıyorlar? Bunlar, ne onlara ne de kendilerine yardım edebilirler. Onları doğru yola çağırsanız size uymazlar. Çağırsanız da sessiz kalsanız da sizin için birdir. Allah ile aranıza koyup çağrıda bulunduklarınız sizin gibi kullardır. Dedikleriniz içinize yatıyorsa onlara seslenin de size cevap versinler. Ayakları mı var ki yürüsünler; elleri mi var ki tutsunlar; gözleri mi var ki görsünler; kulakları mı var ki dinlesinler. De ki “Çağırın ortaklarınızı, sonra bana tuzak kurun; hiç göz açtırmayın.” Benim velim, bu Kitabı indiren Allah’tır. O, iyilere velilik eder. Allah ile aranıza koyup yardıma çağırdıklarınız; size yardım etmek şöyle dursun, kendilerine bile yardım edemezler. A'râf 7/191-197

Onları çağırsanız, çağrınızı işitmezler; işitseler cevap veremezler: Kıyamet gününde de sizin onları ortak saymanızı örtbas ederler. Kimse sana bunları, her şeyin içyüzünü bilen Allah gibi haber vermez. Fâtır 35/14

Kendilerine daha yakın görerek, Allah ile aralarına koydukları ilahları (tanrıları) onlara yardım etseydi ya! Ama hiçbiri ortaya çıkmadı. Başlarına gelen, yanlış yollarının ve yaptıkları iftiranın sonucudur. Ahkâf 46/28

Kendilerine zarar vermeyecek, bir fayda da sağlamayacak olan varlıkları Allah ile aralarına koyup kul olurlar. Bir de derler ki “Bunlar Allah’ın yanında bizi yanına alacak (şefaat edecek) olanlardır.” De ki “Siz Allah’a, göklerde ve yerde bilmediği bir şeyi mi haber veriyorsunuz?” O, onların ortak saydıklarından uzak ve yücedir.” Yunus 10/18

De ki “Gizlice yalvarıp: 'Bizi bundan kurtarırsan elbette sana karşı görevlerini yerine getirenlerden oluruz' diye yakardığınız bir sırada, sizi karanın ve denizin karanlıklarından kurtaran kimdir?” De ki “Allah’tır. Sizi ondan ve her türlü sıkıntıdan O kurtarır. Sonra yine de O'na ortaklar uydurursunuz.” En'âm 6/63-64

Sahip olduğunuz bütün nimetler Allah’tandır. Size bir zorluk dokununca da yalnız O’na yalvarıp yakarırsınız. Sonra o zorluğu üzerinizden kaldırdı mı içinizden bir takımı hemen Rablerine bir ortak oluştururlar. Bunu, bizim verdiğimizi gizlemek için yaparlar. Keyfini sürün bakalım; yakında öğrenirsiniz. Nahl 16/53-55

Gemiye bindiklerinde Allah’a boyun eğer, yalnız ona yalvarırlar. Allah onları karaya çıkardı mı, bakarsın ki, şirk koşuyorlar. Bunu, Allah’ın onlara verdiğini görmemek ve günlerini gün etmek için yaparlar. Onlar yakında öğreneceklerdir. Ankebut 29/65-66

Bu insanlara bir zarar gelse dönüp rablerine yalvarırlar. Sonra onlara iyiliğinden tattırsa bakarsın ki, bir kısmı Rablerine ortak koşarlar. Bunu, bizim verdiğimizi gizlemek için yaparlar. Keyfini sürün bakalım; yakında öğrenirsiniz. Yoksa biz onlara bir yetkili indirdik de eş koşmalarını o yetkili mi söylüyor. Rûm 30/33-35

İnsan, başı sıkışınca dönüp Rabbine yalvarır. Sonra Allah, iyilik yaparak ona bir fırsat verse daha önce yalvardığını unutur da (Allah’a) benzer nitelikte varlıklar oluşturur ki insanları Allah’ın yolundan saptırsın. De ki “Bir süre kafirliğinin tadını çıkar. Çünkü sen, o ateşin ahalisindensin.” Böyle biri ile Ahiret için hazırlık yapmak ve Rabbinin ikramını umabilmek için gece vakitlerinde secde eden ve kıyamda bulunan kişi aynı olur mu? De ki “Bilenle bilmeyen bir midir?” Bunu ancak, sağlam duruşlu olanlar anlarlar. Zümer 39/8-9

Yapılan her şeyin karşılığını bulacağı[1*] günün tek yetki sahibidir[2*]. Fatiha 1/4

[1*] Din, “âdet, durum; ceza, karşılık görme ve itaat” anlamlarına gelir (es-Sıhâh). Bunlardan “boyun eğme” ve “karşılık görme” anlamları öne çıkar. Dinde boyun eğilen Allah’tır. Onun emirlerine uyulur ve karşılığı ondan beklenir. “Din günü” de dünyada yapılanların karşılığının alınacağı gündür (Nûr 24/25, Zâriyât 51/6).

[2*] Mümin 40/16, İnfitâr 82/17-19.

Bilginlerini ve din adamlarını Allah ile aralarına koyup rab edindiler. Meryem oğlu Mesih’i de öyle. Oysa onlara verilen emir, sadece tek bir ilaha(tanrıya) kul olmalarıdır. Ondan başka ilah yoktur. Allah, onların ortak(şirk) koştuklarından uzaktır. Tevbe 9/31

Darda kalan biri yardım istediğinde ona karşılık verip sıkıntılarını gideren, sizi yeryüzünün hâkimleri yapan kimdir? Allah ile birlikte başka bir ilah mı var? Bilginizi ne kadar az kullanıyorsunuz! Karaların ve denizlerin karanlıkları içinde size yolunuzu bulduran kim; rahmetinden önce rüzgarları müjdeci olarak gönderen kim? Allah ile birlikte başka bir ilah mı? Allah onların eş koştuklarından uzaktır. Neml 27/62-63

- Daha detaylı bilgi ve açıklamalar için Cep boyunda bir kitap önereceğim, Süleymaniye Vakfı Yayınlarından çıkmış Dr.Yahya Şenol tarafından kaleme alınmış "Kur'an'ın Öğrettiği Kavramlar : ŞİRK" kitabını öneriyorum. Selam ve dua ile

Yazan: Tolga Karagöz

Hz.Muhammed'in (sav) Mucizeleri

2019-12-31T20:31:00.000+03:00

İyiliği Sonsuz İkramı bol olan Allah'ın adıyla

Bildiğimiz üzere yazılı olarak sayısını bilemeyeceğimiz kadar "PEYGAMBER MUCİZELERİ" isimli kitaplar piyasada bulunabilmektedir. Ancak Kur'an bu konuda ne diyor? Aslında en kısa yazacağım konulardan bir tanesi Peygamber Mucizesi ile alakalıdır. Şimdi ayetlere bakalım...

İsra 17/59
Seni âyetlerle/mucizelerle göndermemizi engelleyen tek şey, öncekilerin onlar karşısında yalana sarılmalarıdır[1*]. Semûd’a, gerçeği gösteren âyet/mucize olarak bir dişi deve vermiştik ama ona yanlış yapmışlardı[2*]. Biz âyetleri/mucizeleri sadece korkutmak için göndeririz.

[1*] “Ayetleri görmezlikte direnenler (kafirler) derler ki “Ona Rabbinden bir mucize (ayet) indirilseydi ya!” Sen sadece uyarıcısın. Her toplulukta doğru yolu gösteren biri vardır.” (Ra’d 13/7)

[2*] Şuara 26/153-158 "“Sen iyice büyülenmiş kişilerden olmuşsun, Oysa bizim gibi bir insandan başka bir şey değilsin. Haklıysan bize bir belge getir,” dediler. “İşte size bir dişi deve! Su belli bir gün onun, diğer gün sizin olacak, dedi. Ona bir kötülük yapmayın, yoksa çok zor bir günün azabına çarpılırsınız." Sonra o deveyi kestiler ama yaptıklarına pişman oldular.

Ayetten de anlaşılacağı üzere Nebimize hiçbir mucize verilmemiştir, verilen tek mucize Kur'an-ı Kerimdir.

Selametle,

Tolga Karagöz

Müddesir Suresi İncelemesi

2019-03-02T14:48:00.000+03:00

İyiliği Sonsuz İkramı bol olan Allah’ın adıyla,

“Ey örtüsüne bürünen kişi! Kalk da insanları uyar! Rabbinin (Sahibinin) büyüklüğünü anlat! Elbiselerini temiz tut! Pis şeylerden uzak dur! Yaptığını çok görerek başa kakma! Rabbinin(Sahibinin) rızası için sabırlı ol! Sura üfürüldüğü gün... İşte o gün zor gündür. Tek olarak yarattığım o kişiyi[1] bana bırak[2]! Ona ardı arkası kesilmeyen mallar, Yanından ayrılmayan oğullar[3] verdim. Her şeyi önüne serdim. Hâlâ da artırmamı bekliyor! Asla! Çünkü o, ayetlerimiz karşısında inatçılık ediyor. Onu dik yokuşa süreceğim. O düşündü, ölçtü biçti. Kahrolasıca, ne biçim ölçtü biçti! Ah kahrolasıca, ne biçim ölçtü biçti! Şöyle bir bakındı. Sonra kaşlarını çattı, suratını astı; Daha sonra geri döndü ve büyüklendi. Arkasından şöyle dedi: “Bu olsa olsa etkilenilen bir büyü olur!” "Bu, olsa olsa bir insan sözü olur!" Onu Sakar’da kızartacağım. Sakar nedir? Onu nereden bileceksin? (Öyleyse dinle!) O, ne yaşatır ne yok eder[4]! İnsanın derisini kavurur! Onun üzerinde görevli on dokuz (melek) vardır. O ateşi yönetme işinde meleklerden başkasına görev vermedik. Sayılarını da sırf kafirler için bir imtihan sebebi[5] yaptık. Böylece kendilerine kitap verilenler kesin kanaate varır; müminlerin güvenleri artar, kendilerine kitap verilenler ile müminler kuşkuya düşmezler. Kalplerinde hastalık olanlarla kafirler de “Allah bu örnekle ne demek istiyor?” derler. Allah, sapıklığı tercih edenin sapıklığını onaylar, doğru yolu tercih edeni de yola getirir. Allah’ın ordularını kendi dışında kimse bilmez. O (Kur’an), tüm insanlık için doğru bilgiden başkası değildir. Hayır; Ay’ı[6], dönüp gittiğinde geceyi, ağarırken tan yerini iyi düşünün! İyi anlayın ki Sakar, (Ahiretin) en büyüklerinden biridir; insanoğlu için uyarıdır. İçinizden aşırılık yapmayı veya iyilikten geri kalmayı tercih edenler için uyarıdır. Herkes kendi yaptığına karşılık rehindir. Doğrulardan yana olanlar hali başkadır[7]. Onlar bahçelerde olur, sorup soruştururlar; suçlu olanları... Onlara, “Sizi Sakar’a sürükleyen ne oldu?” diye sorarlar. Onlar da, “Biz namaz kılan kişiler değildik.” derler. “Yoksulları doyurmazdık. Dünyaya dalanlarla dalar giderdik. Hesap günü konusunda da yalan söylerdik[8]. Sonunda ölüm geldi çattı.” derler. Artık şefaatçilerinin şefaati onlara bir fayda vermez[9]. Bunlar nelerine güveniyorlar da akıllarında tutmaları gereken bilgiden (Kur’an’dan)[10] yüz çeviriyorlar? Ürkmüş eşekler gibi davranıyorlar, aslandan ürküp kaçan eşeklere benziyorlar. Aslında onlardan her biri, kendine açık seçik sayfalar verilmesini ister. Hayır (herkese sayfa verilmez)! Aslında onlar ahiretten korkmuyorlar. Hayır hayır, o (Kur’an) akılda tutulması gereken bilgidir. Öğrenmeyi tercih eden öğrenir. O bilgiyi aklından çıkarmayanlar, tercihlerinin doğruluğunu Allah’ın onayladıklarıdır [11]. Böylesi, Allah’tan çekinip korunan ve affedilmeyi hak eden kişidir.” Muhakkak ki Allah en doğruyu söyler.

DİPNOTLAR:

1 Velid b. Mugire (الوليد بن المغيرة)

Ebû Abdişems el-Velîd b. el-Mugīre b. Abdillâh el-Mahzûmî (ö. 1/622)

Nebîmiz’in ve İslâmiyet’in azılı düşmanlarından biri milâdî 530 yılı civarında Mekke’de doğdu. Babası Mugīre, Kureyş içerisinde zenginliği ve cömertliğiyle tanınırdı. Onun kabiledeki mevkii dolayısıyla çocuklarına Benî Mugīre denilmiş ve Mugīrî nisbesiyle anılmışlardır. Bunlar şan, şeref, şöhret ve zenginlik bakımından ayrı bir zümre teşkil ediyordu. Resûl-i Ekrem’in babaannesi Fâtıma bint Amr b. Âiz, Mahzûmoğulları’na mensup olduğu için dayıları adına Abdülmuttalib’in, oğlu Abdullah’ı kurban etmesini engelleyenler arasında Mugīre de vardı. Velîd annesi Sahrâ’ya nisbetle İbnü’s-Sahrâ diye de anılır.

Velîd aklı, dirayeti, güzel konuşması, gelişmiş şiir zevki, çocuklarının fazlalığı ve zenginliğiyle de Kureyş içerisinde temayüz etmişti. Onun Mekke ile Tâif arasındaki sulanabilen bahçelerinde yıl boyunca meyve ve sebze yetiştirilirdi. Ticaretle de uğraşan Velîd’in aynı zamanda demirci olduğu zikredilir (İbn Kuteybe, s. 575). Velîd, Hâşimoğulları ile rekabet etmek için hac zamanı Mina’da büyük bir ateş yaktırır ve hacılara yemek ikram ederdi. Velîd’in kendisiyle tartışılmasına izin vermediği, bedevîlerin onu methederken 12.000 dinardan fazla serveti bulunduğunu söyledikleri kaydedilir (Süheylî, III, 80). Onun Kureyş nezdindeki itibarını gösteren iki olaya işaret etmek gerekir. Bunlardan biri, Kureyş’in reisi Abdülmuttalib’in vefatı üzerine kendisiyle birlikte kabileden üç kişinin onun yerini almak istediğini göstermek için Kâbe’nin avlusuna oturmasıdır (diğer ikisi Ebû Tâlib ile Abdullah b. Cüd‘ân idi; Ya‘kubî, II, 10). İkincisi Hz. Muhammed’in Hacerülesved’i yerine koyanlar arasında yer aldığı, Kâbe’nin yıkılıp yeniden yapılması esnasında Kureyşliler’in Kâbe’yi yıkmaktan çekinmesi üzerine Velîd’in mâbedin duvarına çıkıp, “Biz ancak iyilik ve hayır istiyoruz” diyerek kendi kabilesine düşen kısımdan bir bölümü yıkmasıdır. Kureyşliler, ancak onun başına bir felâket gelip gelmeyeceğini bir süre bekledikten sonra yıkım işine başlayabildi (İbn Hişâm, I, 195). Yine Kâbe’nin yapımı için para toplanırken Velîd, Mekkeliler’den helâl kazançlarından sarfetmelerini, ribâ ve zulümle elde edilen paraları bu işe karıştırmamalarını istedi. Diğer taraftan her yıl değiştirilen Kâbe örtüsünü bir yıl kendisinin, bir yıl diğer Kureyş liderlerinin değiştirmesinden dolayı “Idlü Kureyş” (Kureyş’in dengi) unvanını taşıyor ve Yemen’den getirttiği kumaşla bu örtüyü değiştiriyordu (Ezrakī, I, 251-252; Belâzürî, I,133). Kaynaklarda bir hırsızın elini kesmesi, ilk defa kasâme usulüne başvurması gibi icraatlarından dolayı “hükkâmü’l-Arab”dan kabul edilir (İbn Habîb, el-Muĥabber, s. 132, 337-338; el-Münemmaķ, s. 368; Belâzürî, I, 133). Ayrıca Velîd, kendisi şarap içmediği gibi aile fertlerine de içmeyi yasaklayan ve Kâbe’ye girerken pabuçlarını çıkaran ilk kişidir (İbn Habîb, el-Muĥabber, s. 335-337; İbn Kuteybe, s. 551-552). Kureyşliler ona “vahîd” (tek), “kurretü ayni Kureyş” (Kureyş’in göz bebeği) ve “seyyidî” (efendimiz) gibi sıfatlar vermişti.

Velîd b. Mugīre, Hz. Peygamber’in davetini kabul etmedi ve kendisine şiddetle karşı çıktı. Kibir, bencillik ve ihtirası yüzünden şirk ile ruhu kirlenip tabiatı bozulduğundan Kur’ân-ı Kerîm için sihir dedi, Kur’an’ın hasmı ve Resûl-i Ekrem’in rakibi oldu. Putperestliğin hâmisi Ebû Cehil’e akıl hocalığı yaptı. Kendisinin, “Nasıl olur, ben Kureyş kabilesinin büyüğü ve başkanı olduğum halde bir kenara bırakılayım da Muhammed’e vahiy gelsin! Nasıl olur, Ebû Mes‘ûd Amr b. Umeyr es-Sekafî kabilesinin reisi de bir yana bırakılsın!” şeklindeki sözlerine Kur’an’da şöyle cevap verilir: “Gerçeğin bilgisi gelince, ‘Bu bir büyü, biz bunu kabul etmiyoruz. Bu Kur’an şu iki şehirden büyük bir kişiye indirilseydi ya!’ dediler. Rabbinin rahmetini paylaştırmak onlara mı düşmüş? Dünya hayatında onların geçimliklerini biz paylaştırdık …” (Zuhruf 43/30-31; ayrıca bk. En‘âm 6/123-124; İbn Hişâm, I, 361; Taberî, XXV, 39-41).

Velîd, Kureyşliler’in Resûlullah’a karşı düşmanca faaliyetlerine aktif biçimde katıldı. Hz. Peygamber’in amcası Ebû Tâlib’e üç defa başvuran Kureyş heyetinde o da yer aldı. Üçüncü gidişlerinde Velîd yanına genç ve yakışıklı oğlu Umâre’yi de aldı. Heyettekiler, Ebû Tâlib’den, Hz. Muhammed’in yerine bu genci alıp öldürülmek üzere yeğenini kendilerine teslim etmesini istediler. Ebû Tâlib bu teklifi şiddetle reddetti (İbn Hişâm, I, 266-268; Umâre için bk. Süheylî, III, 252-255; Fayda, s. 81-84). İbn Habîb, Kureyş kabilesine mensup sekiz zındık arasında Velîd’i de zikreder ve bunların sapık düşüncelerini Hîreli bir hıristiyandan öğrendiklerini yazar (el-Muĥabber, s. 337). Câhiliye devri şiirini ve Arap dilinin inceliklerini çok iyi bilen Velîd, hac mevsiminde Mekke’ye gelecek kişilere söylenmek üzere Kureyşliler’in Muhammed hakkında bir fikir etrafında toplanmalarını istemişti. Kendi görüşünün oluşması için günlerce düşündü; Kureyşliler’in ileri sürdüğü kâhin, deli, şair gibi nitelemelerin doğru olmadığının hemen anlaşılacağını belirttikten sonra, “En iyisi onun evlâdı babadan, kardeşi kardeşten, karıyı kocadan, kişiyi ailesinden ayıran bir büyücü olduğunu söyleyelim” dedi. Bu iddialar üzerine şu âyetler nâzil oldu: “Yarattığım o kişiyi tek başına bana bırak; geniş bir; geniş bir ervet ve gözü önünde duran oğullar verdiğim, kendisine nimetleri serdikçe serdiğim, arkasından daha fazla vermemi bekleyen kişiyi. Hayır, umduğu gibi olmayacak. Çünkü o bizim âyetlerimize karşı inatla direnmektedir. Ben de onu sarp bir yokuşa süreceğim. Zira o düşündü taşındı, ölçtü biçti. Kahrolsun, ne biçim ölçme biçme bu! Ardından yine kahrolsun, ne biçim ölçtü biçti! Sonra baktı, sonra kaşlarını çattı, suratını astı. En sonunda arkasını dönüp gitti ve kibrine yenildi. ‘Bu’ dedi, ‘olsa olsa eskilerden nakledilmiş bir sihirdir; bu bildiğiniz insan sözünden başka bir şey değildir.’ Ben onu cehenneme sokacağım …” (Müddessir 74/11-26).

2 Herkes, onun gibi tek olarak yaratılır.

3 Arapça’da kızlardan oluşan bir topluluğun içinde bir tane oğlan olsa, o topluluğa erkek zamir gider. Dolayısıyla ayette belirtilen “oğullar (beni)” erkek ve kız evlatlar anlamına gelir. Aynı kullanım şekli “İsrailoğulları (beni israil)” geçen ayetlerde de vardır ve Yakub’un (a.s.) soyundan gelen kadın ve erkekler anlamına gelir. Türkçe’de de ‘oğul’ ve ‘adam’ kelimelerinin hem kadın hem erkekleri ifade edecek şekilde kullanımı vardır. Örneğin: karamanoğulları, bilim adamı, işa damı. Son yıllarda cinsiyet ayrımcılığı konusunda yaşanan gelişmeler nedeniyle bu konuda bir duyarlılık oluşmuş ve toplum nezdinde içinde kadın olan topluluğa erkek zamir kullanılmasına yönelik bir tavır sergilenmeye başlanmıştır. Bu haklı tavır nedeniyle Kur’an metnine ön yargılı davranabilecek Türk okuyucuyu bilgilendirmek, onu bir nebze olsun ön yargılardan uzak ve dil bilimine uygun bir yaklaşımla ayetleri okuyabilmesine yardımcı olabilmek üzere bu ek açıklamaya ihtiyaç duyulmuştur. Her dilin kendine has kuralları ve yapısı vardır. Kur’an Arapça olarak indirildiğinden o dilin kurallarına uygundur. Erkek zamirli ifadelerin kullanılmış olması o dili kullanan topluluğun ayrımcılığına delil olabilir ancak o dilde indirilen kutsal kitapların cinsiyet ayrımcılığına delil olmaz. Bu örneğin tam zıttı olarak, Arapça’da, bir topluluk için “kızlar, kadınlar’ ifadesi kullanıldığı takdirde o topluluğun içinde hiç erkek yoktur.

4 “Rabbine günahkâr olarak gelenin yeri cehennemdir. Orada ne ölür, ne de hayat sürer.” (Taha 20/74)

5 Bu ayette bildirilen melek sayısı tıpkı ayette belirtildiği gibi kafirler için imtihan sebebi olmuştur. Bu gibi insanlar Kitab’ın ayetler arası ilişkisini örtmek için, sözde matematiksel ilişkiler ağı kurarak, Kitab’ın iç bağlantılarını kafalarına göre kurmak ve fitne çıkarma isteğiyle çeşitli yorumlar yapar, kendilerine veya önderlerine kutsallık edinmeye çalışırlar. Oysa Kitabın ayetler arası ilişkisi Al-i İmran 3/7’de açık olarak bildirilmiştir.

(Al-i İmran 3/7)

Bu Kitab’ı sana indiren O’dur. Âyetlerinin bir kısmı muhkemdir[1*]; onlar kitab’ın[2*] ana ayetleridir. Diğerleri müteşâbih[3*] (muhkeme benzer) olanlardır. Kalplerinde eğrilik olanlar, istedikleri te’vîli (bağlantıyı) kurup istedikleri fitneyi çıkarmak için Kitap’tan, (kendi eğrilikleriyle[4*]) benzeşen şeye uyarlar. Oysa onun tevilini (ayetlerin arasındaki bağlantıyı)[5*] sadece Allah[6*] bilir. Bu ilimde[7*] sağlam duruş gösterenler de şöyle derler: “Biz, bu ilme inandık, hepsi (muhkem ve müteşâbih ayetlerle onların tevili) Rabbimiz (Sahibimiz) katındandır.” Bu zikre[8*] (doğru bilgiye) sadece sağlam duruşlu olanlar ulaşabilirler[9*].

[1*] Muhkem ayet, bir konuda hüküm içeren ayettir. Hemen her ayetin böyle bir yönü vardır. Bu hüküm, başka ayetlerle açıklanır. Allah Teâlâ şöyle demiştir: “Elif, Lâm, Râ. Bu bir kitaptır ki, âyetleri muhkem kılınmış sonra hakîm olan, her şeyin iç yüzünü bilen Allah tarafından açıklanmıştır. Bu, Allah’tan başkasına kul olmamanız içindir.” (Hûd 11/1-2)

[2*] Kitab (كتاب)’ın kök anlamı, bir şeyi bir şeye eklemektir (Mekayîs). Bazen sözleri ekleyerek yapılan konuşmaya bazen de kelimeleri ekleyerek yazılan herhangi bir yazıya kitap denir (Mürfedat). Bir ayet şöyledir: “Allah sözün en güzelini, müteşâbih ve mesânî kitap olarak indirmiştir.” (Zümer 39/23) Mesânî, “ikişerliler” anlamına gelir. Kur'ân’ın, bildiğimiz bir kitap halinde inmediği açıktır. Bu ayetler onun, kendinden kitaplar oluşturulacak şekilde indiğini, her bir kitabın, bir muhkem bir de müteşâbih olmak üzere en az iki ve ikinin katları olan ayetlerden oluştuğunu, doğru hükme yani hikmete bu şekilde ulaşılabileceğini gösterir.

[3*] Müteşâbih, birbirine benzeyen iki şeyden her birine denir. Kelime, toplam sekiz ayette geçer. Bunlar; Bakara 2/25, Bakara 2/70, Bakara 2/118; Al-i İmran 3/7, Zümer 23, En’âm 6/99, En'âm 6/141 ve Ra’d 13/16. âyetlerdir.

[4*] Ayet’in açılımı şöyledir: “(فيتبعون ما تشابه منه بزيغهم) = Kitap’tan kendi eğrilikleriyle benzeşene uyarlar.” Necrân Hristiyanlarından bir topluluk Nebîmize gelmiş: Ya Muhammed! Sen, İsa’nın Allah’ın kelimesi ve ondan bir ruh olduğu kanaatinde misin değil misin? demişti. O, “evet” deyince “Bu bize yeter” demişlerdi. Arkasından yukarıdaki âyet sonra da şu âyet inmişti: “Allah katında İsa'nın durumu, tıpkı Âdem’in durumu gibidir. Âdem’i topraktan yarattı; sonra ona 'ol" dedi; o da oluştu.” (Al-i İmran 3/59) (Taberî)

Hristiyanlar, kendi eğrilikleriyle benzeşir gördükleri şu âyete dayanıyorlardı: “İsa… Allah’ın Meryem’e ulaştırdığı (ol) sözü ve kendinden bir ruhtur.” (Nisa 4/171) Hâlbuki bu ayetin başında görmek istemedikleri şu ifade vardır: “Meryem oğlu İsa Mesih, başka değil, yalnızca Allah’ın elçisidir.” Allah’ın kitabına uyma yerine onu kendilerine uydurmak isteyenler hep böyle bir yol izlerler.

[5*] Te'vîl = تَأْوِيلِ, Allah’ın âyetler arasında kurduğu bağlantıyı ifade eder. Bu bağlantıyı ancak, Arapçayı ve ilgili konuyu iyi bilenlerden oluşan bir ekip bulabilir. Bir ayet şöyledir: “Bu bir kitaptır ki âyetleri, bilenlerden oluşan bir topluluk için Arapça Kur'ânlar (kümeler) halinde açıklanmıştır.” (Fussilet 41/3) Buradaki Kur'ân kelimesi, Al-i İmran 3/7. âyetteki kitap kelimesi gibi ayetler kümesi anlamındadır.

[6*] Ayetleri bu şekilde ilişkilendirilmiş bir kitap insan eseri olamaz. “De ki “Bu Kur’ân’ın bir benzerini çıkarmak için insanlar ve cinler toplansalar benzerini çıkaramazlar; isterse sırt sırta vermiş olsunlar.” (İsrâ 17/88). İlgili diğer ayetler: Yunus 10/38-39, Bakara 2/23, Hud 11/13.

[7*] Bu ilim, Kur’an’ın kendini açıklama ilmidir. Allah Teala şöyle demiştir: “Onlara, bir ilimle açıkladığımız Kitap getirdik; inanan topluluk için rehber ve ikramı bol bir kitap.” (Araf 7/52)

[8*] Zikir, bağlantılarıyla birlikte düşünülüp öğrenilen doğru bilgi, o bilgiyi kullanıma hazır tutmak ve kullanmaktır. (Müfredât ذكر ve عرفmd.) Tabiat, Allah’ın yarattığı âyetlerden, Kur'ân da indirdiği âyetlerden oluşur. Her ikisinden elde edilen doğru bilgi zikirdir. İnsanı, sadece bu bilgi tatmin eder. (Ra’d 13/28)

[9*] Sağlam duruşlu` diye meal verdiğimiz ulu’l-elbab’ı Allah Teala şöyle tanımlar: “Sözü dinleyen ve onun en güzeline (Allah’ın sözüne) uyanları, Allah’ın doğru yola ileteceği müjdesini ver. İşte ul’ul-elbâb olanlar onlardır.” (Zümer 39/18)

6 Âyetin tam meâli şöyledir: “Hayır Aya yemin olsun”. Türkçede yemini, doğru söylediğinden şüphe edilen kişi yapar. Allah’ın yaptığı bu gibi yeminler ise yemin edilen şeyin önemini göstermek içindir. (Bkz. İbn Kayyim el-Cevzî, et-Tibyân fî Ahkâm’il-Kur'ân girişi) Türkçe’de böyle bir kullanım olmadığından meâl, maksadı ifade edecek şekilde yapılmıştır.

7 “(O zaman) Siz, üç sınıf olursunuz: (Birincisi) uğurlular sınıfıdır. Ne mutlu o uğurlu olanlara!(İkinci sınıf) uğursuzlardır. Ne yazık o uğursuzlara! Bir de önde gidenler (sınıfı) var; hep önde gidenler!” Bkz. Vakia 56/7-10

8 “Cehenneme her bir bölük atılınca bekçiler: “Size bir uyarıcı gelmedi mi?” derler. Onlar: “Evet, uyarıcı geldi ama yalana sarıldık; Allah bir şey indirmemiştir, siz büyük bir sapkınlık içindesiniz, dedik. Eğer söz dinleseydik ya da aklımızı kullansaydık, şimdi bu alevli ateş ahalisi içinde olmazdık” derler. Böylece suçlarını itiraf ederler. Alevli ateş ahalisi için bundan sonrası perişanlıktır.” (Mülk 67/8-11)

9 Bütün beklentileri boşa çıkar. Şefaat için bakınız; Bakara 2/48 Öyle bir günden çekinip korunun ki o gün kimse kimsenin yerine bedel ödemeyecek, kimseden şefaat[*] kabul edilmeyecek, kimseden tazminat alınmayacak ve kimseye yardım edilmeyecektir.

[*] Şefaat, birinin eşlik etmesini istemek, eşlik etmek veya arka çıkmaktır. (El-Ayn, Müfredât). Ayet, mahşer günü kimseye şefaat edilmeyeceğini açıkça bildirmektedir. Dünyada insanlar birine destek olabilirler. “İyi bir işe destek veren ondan bir pay alır; kötü bir işe destek veren de ondan dolayı bir sorumluluk üstlenir.” (Nisa 4/85) Cennete gitmiş biri, şirk günahı ile değil de diğer günahlarından dolayı cehennemde olan bir yakınını yanına isteyebilir. “Günahkarları, suya koşarcasına cehenneme sevk edeceğiz. Rahman’dan söz almış olanlar dışında kimse şefaate (birinden destek alma hakkına) sahip olamayacaktır.” (Meryem 19/86-87) İster dünyada ister cehenneme gitmiş biri için olsun, şefaat ancak Allah’ın onayıyla olabilir.

10 ...“Akılda tutulması gereken bilgi” Kur’an’dır. Bunu şu ayetlerden açıkça öğreniyoruz:

"Görmekte olduklarınıza yemin etmeye gerek yok! Görmediklerinize de (bunların önemi ortadadır). Asıl önemlisi, Kur’an’ın değerli bir elçinin (Cebrail’in) sözü olmasıdır#. O bir şairin sözü değildir. Ne kadar az inanıp güveniyorsunuz! Bir kâhinin# sözü de değildir. Bilginizi ne kadar az kullanıyorsunuz! Bütün varlıkların Sahibi# tarafından indirilmiştir. (Muhammed,) Bize karşı bir takım sözler uydursaydı onu kıskıvrak yakalar, şah damarını koparırdık. İçinizden hiç biri de bunun önüne geçemezdi. Kur’an, Allah’tan çekinerek kendini koruyanlar için bir tezkiredir (akıllarında tutmaları gereken bilgidir.) Çok iyi biliyoruz ki içinizde yalancılar var. Kur’an, ayetleri görmezlikten gelen bu kişilerin de yalanını ortaya çıkarır. Çünkü o, kesin gerçektir." (el-Hakka 69/38-51)

11 Bkz İnsan 76/29-31 ve Tekvir 81/27-29

(İnsan 76/29-31) Bunlar, aklınızdan çıkarmamanız gereken bilgilerdir. Rabbinin yolunu tercih eden o yola girer. Yapacağınız tercih sadece Allah’ın yaptığı tercihtir. Çünkü bilen O, her kararı doğru olan O’dur. O, doğru tercihte bulunanı[*] ikramı ile kuşatır. Yanlış yapanlar için de acıklı bir azap hazırlamıştır.

(Tekvir 81/27-29) Kur’ân, herkes için doğru bilgidir (zikirdir)[*]. İçinizden doğruluğu tercih edenler için. Varlıkların Rabbi (Sahibi) olan Allah’ın tercihi dışında bir tercih yaparsanız doğru tercih yapmamış olursunuz.

[*] Zikir, kafaya yerleşmiş kullanıma hazır bilgidir. Allah’ın zikri, Allah’ın âyetlerinden öğrenilir. Onu akla ve dile getirmek de zikirdir. Akıldan çıkarılmaması gerek zikir yani doğru bilgi Allah’ın Kitabında olandır. Bu sebeple ilâhî kitapların ortak adı Zikir’dir. (Enbiya 21/24) Bir âyet şöyledirr: “Bilin ki, kalplerin yatışıp rahatlaması Allah’ın zikri ile olur.”(Ra’d 13/28)

KUR’AN’DA NAMAZ

2018-07-15T13:27:00.001+03:00

KUR’AN’DA NAMAZ

İyiliği sonsuz ikramı bol olan Allah’ın adıyla;

Kur’an’ı açıklayan yüce Rabbimizdir, Hud 11/1-2’ de “ELİF! LÂM! RÂ! Bu öyle bir kitaptır ki âyetleri hem muhkem kılınmış hem de doğru kararlar veren ve her şeyin iç yüzünü bilen Allah tarafından açıklanmıştır. Böyle olması, Allah’tan başkasına kul olmayasınız diyedir. Ben de o kitapla sizi uyaran ve müjdeleyen kişiyim.” diye buyurmaktadır. Yüce Allah Kur’an’da Muhkem yani hüküm bildiren ayetler göndermiştir. Bu hüküm ayetlerinin de açıklaması bulunan müteşabih yani benzeşen ayetleri mesani yani ikişerli ayetler grubuyla anlatmıştır. Kur’an Kur’an’ı tefsir eder. Bununla ilgili iki ayete daha bakalım.

Al-i İmran 3/7 “Bu Kitab’ı sana indiren O’dur. Âyetlerinin bir kısmı muhkemdir[1*]; onlar kitab’ın[2*] ana ayetleridir. Diğerleri müteşâbih[3*] (muhkeme benzer) olanlardır. Kalplerinde eğrilik olanlar, istedikleri te’vîli (bağlantıyı) kurup istedikleri fitneyi çıkarmak için Kitap’tan, (kendi eğrilikleriyle[4*]) benzeşen şeye uyarlar. Oysa onun tevilini (ayetlerin arasındaki bağlantıyı)[5*] sadece Allah[6*] bilir. Bu ilimde[7*] sağlam duruş gösterenler de şöyle derler: “Biz, bu ilme inandık, hepsi (muhkem ve müteşâbih ayetlerle onların tevili) Rabbimiz (Sahibimiz) katındandır.” Bu zikre[8*] (doğru bilgiye) sadece sağlam duruşlu olanlar ulaşabilirler[9*].” Şimdi ayetinin içinde verdiğimiz numaralandırmaları açıklayalım.

[1*] Muhkem ayet, bir konuda hüküm içeren ayettir. Hemen her ayetin böyle bir yönü vardır. Bu hüküm, başka ayetlerle açıklanır. Allah Teâlâ şöyle demiştir: “Elif, Lâm, Râ. Bu bir kitaptır ki, âyetleri muhkem kılınmış sonra hakîm olan, her şeyin iç yüzünü bilen Allah tarafından açıklanmıştır. Bu, Allah’tan başkasına kul olmamanız içindir.” (Hûd 11/1-2)

[2*] Kitab (كتاب)’ın kök anlamı, bir şeyi bir şeye eklemektir (Mekayîs). Bazen sözleri ekleyerek yapılan konuşmaya bazen de kelimeleri ekleyerek yazılan herhangi bir yazıya kitap denir (Mürfedat). Bir ayet şöyledir: “Allah sözün en güzelini, müteşâbih ve mesânî kitap olarak indirmiştir.” (Zümer 39/23) Mesânî, “ikişerliler” anlamına gelir. Kur'ân’ın, bildiğimiz bir kitap halinde inmediği açıktır. Bu ayetler onun, kendinden kitaplar oluşturulacak şekilde indiğini, her bir kitabın, bir muhkem bir de müteşâbih olmak üzere en az iki ve ikinin katları olan ayetlerden oluştuğunu, doğru hükme yani hikmete bu şekilde ulaşılabileceğini gösterir.

[3*] Müteşâbih, birbirine benzeyen iki şeyden her birine denir. Kelime, toplam sekiz ayette geçer. Bunlar; Bakara 2/25, Bakara 2/70, Bakara 2/118; Al-i İmran 3/7, Zümer 23, En’âm 6/99, En'âm 6/141 ve Ra’d 13/16. âyetlerdir.

[4*] Ayet’in açılımı şöyledir: “(فيتبعون ما تشابه منه بزيغهم) = Kitap’tan kendi eğrilikleriyle benzeşene uyarlar.” Necrân Hristiyanlarından bir topluluk Nebîmize gelmiş: Ya Muhammed! Sen, İsa’nın Allah’ın kelimesi ve ondan bir ruh olduğu kanaatinde misin değil misin? demişti. O, “evet” deyince “Bu bize yeter” demişlerdi. Arkasından yukarıdaki âyet sonra da şu âyet inmişti: “Allah katında İsa'nın durumu, tıpkı Âdem’in durumu gibidir. Âdem’i topraktan yarattı; sonra ona 'ol" dedi; o da oluştu .” (Al-i İmran 3/59) (Taberî)

Hristiyanlar, kendi eğrilikleriyle benzeşir gördükleri şu âyete dayanıyorlardı: “İsa… Allah’ın Meryem’e ulaştırdığı (ol) sözü ve kendinden bir ruhtur.” (Nisa 4/171) Hâlbuki bu ayetin başında görmek istemedikleri şu ifade vardır: “Meryem oğlu İsa Mesih, başka değil, yalnızca Allah’ın elçisidir.” Allah’ın kitabına uyma yerine onu kendilerine uydurmak isteyenler hep böyle bir yol izlerler.

[5*] Te'vîl = تَأْوِيلِ, Allah’ın âyetler arasında kurduğu bağlantıyı ifade eder. Bu bağlantıyı ancak, Arapçayı ve ilgili konuyu iyi bilenlerden oluşan bir ekip bulabilir. Bir ayet şöyledir: “Bu bir kitaptır ki âyetleri, bilenlerden oluşan bir topluluk için Arapça Kur'ânlar (kümeler) halinde açıklanmıştır.” (Fussilet 41/3) Buradaki Kur'ân kelimesi, Al-i İmran 3/7. âyetteki kitap kelimesi gibi ayetler kümesi anlamındadır.

[6*] Ayetleri bu şekilde ilişkilendirilmiş bir kitap insan eseri olamaz. “De ki “Bu Kur’ân’ın bir benzerini çıkarmak için insanlar ve cinler toplansalar benzerini çıkaramazlar; isterse sırt sırta vermiş olsunlar.” (İsrâ 17/88). İlgili diğer ayetler: Yunus 10/38-39, Bakara 2/23, Hud 11/13.

[7*] Bu ilim, Kur’an’ın kendini açıklama ilmidir. Allah Teala şöyle demiştir: “Onlara, bir ilimle açıkladığımız Kitap getirdik; inanan topluluk için rehber ve ikramı bol bir kitap.” (Araf 7/52)

[8*]Zikir, bağlantılarıyla birlikte düşünülüp öğrenilen doğru bilgi, o bilgiyi kullanıma hazır tutmak ve kullanmaktır. (Müfredât ذكر ve عرفmd.) Tabiat, Allah’ın yarattığı âyetlerden, Kur'ân da indirdiği âyetlerden oluşur. Her ikisinden elde edilen doğru bilgi zikirdir. İnsanı, sadece bu bilgi tatmin eder. (Ra’d 13/28)

[9*] Sağlam duruşlu` diye meal verdiğimiz ulu’l-elbab’ı Allah Teala şöyle tanımlar: “Sözü dinleyen ve onun en güzeline (Allah’ın sözüne) uyanları, Allah’ın doğru yola ileteceği müjdesini ver. İşte ul’ul-elbâb olanlar onlardır.” (Zümer 39/18)

Şimdi de Fusilet 43/3 ayetine bakalım. “Bu bir kitaptır ki ayetleri, bilenler topluluğu için Arapça kur’ânlar (kümeler)[*] halinde açıklanmıştır.” [*] Birbirini tamamlayan âyetlerle oluşturulan kümeler. Ayetler arasındaki bu ilişki Al-i İmran 7’de anlatılmıştır. Özetle, bir konuda MUHKEM (açıkça hüküm veren) bir ayet, o ayete benzeyen ama aynı olmayan MÜTEŞABİH (benzeyen) ayet, ve onlara da benzeyen her biri için en az iki olmak üzere müteşabih alt ayetler. Bu ayetler kümesi, bilenler topluluğu tarafından uygun akademik ve ilmi çalışmalarla bir araya getirildiği takdirde bir konuda doğru hükme yani hikmete varabilmek mümkün olmaktadır. Kur’anı Kerim sonsuz sayıda alt kur’an’lar dan oluşan ve her şeyi açıklayan Kitap’tır. Detaylarını yukarıdaki Al-i İmran 7nci ayetinin açıklamalarında belirtmiştim.

Hud suresi 2nci ayetindeki “Böyle olması, Allah’tan başkasına kul olmayasınız diyedir...” kısmı için şöyle bir açıklama yapabiliriz. Bu iki ayetten anlaşılacağı üzere Allah’ın ayetlerini ancak Allah açıklayabilir. Bu açıklamaya sadece Kitaptan ulaşılabilir. Allah’ın yazılı ayetleri ile ilgili olarak kendisi tarafından yapılan açıklamalar o muhkem ayetin müteşabihleridir(Al-i İmran 3/7, Fussilet 41/3). Başka kaynaklarda açıklama aradığımız takdirde, Allah’tan başkasına kulluk edeceğimiz ikazı, her müminin çok dikkat etmesi gereken şirk günahını oluşturur.

Anlayacağımız üzere ayetlerin kurduğu ağ ile Kur’an’da Namaz ibadetinin hangi ayetler ile nasıl açıklandığını bulmamıza sıra geldi.

“Sonra bunların ardından salatı zayi eden/dini sorumluluğu getirmeyen/namazı kılmayan ve nefislerine uyan bir nesil geldi. Bunlar, elbette cehennem çukuruna atılacaklardır.” Meryem 19/59 (1-63)

Namaz ibadeti hem Beyyine hemde Şura suresinin ilgili ayetlerinde belirtildiği üzere bütün nebilere ve ümmetlerine verilmiş emirdir.

Şura 42/13 ““Allah Nuh’a ne emretmişse onu, sizin için bu dinin kuralı (şeriat)[*] yapmıştır. Sana vahyettiğimiz, İbrahim’e, Musa’ya ve İsa’ya emrettiğimiz şudur: “Bu dini ayakta tutun ve birbirinizden ayrı düşmeyin.” Senin çağırdığın şey müşriklere ağır gelir. Allah, bu dini tercih edeni kendi tarafına (yoluna) seçer ve O’na yöneleni doğruya yönlendirir.””

[*] “Biz, Nuh'a ve ondan sonra gelen nebilere nasıl vahyettiysek sana da öyle vahyettik. İbrahim'e, İsmail'e, İshak'a, Yakup'a, torunlarına, İsa'ya, Eyyub'a, Yunus'a, Harun'a ve Süleyman'a da vahyetmiş, Davud'a ise Zebur# vermiştik. “ (Nisa 4/163)

Din fıtrattır (Rum 30/30). Adem’den Nuh’a kadar olan dönemde farklı din ve tabiat kanunlarının (fıtratın), Nuh’tan bugüne ise mevcut din ve tabiat kanunlarının geçerli olduğu anlaşılmaktadır. Bunlar, ibadetler, Allah’a karşı görev ve sorumluluklar, ortalama insan ömrü, hastalıklara karşı direnç, atmosferin kalınlığı ve oksijen miktarı gibi çok çeşitli kanunlar olabilir. Nuh Tufanı, ilimde buzul çağının sona ermesi olarak bilinmektedir. Buzul çağı ile şimdiki dönem arasındaki bu fıtrat ve din farklılığı insanların yaşam kurallarının (şeriatının) değişmesi sonucunu doğurmuştur.

Beyyine 98/1-5 “Ehl-i kitaptan (inandıkları ilahi kitabı iyi bilenlerden) kafir olanlar ile müşrikler, kendilerine o beyyine gelinceye kadar çözülecek değillerdir. Beyyine, Allah’ın elçisidir, tertemiz sayfalar okur[1*].Onlarda da dosdoğru hükümler bulunur. Kendilerine kitap verilenler de o beyyine (o kitap) gelinceye kadar bölünüp parçalanmazlar[2*]. Onlara sadece şu emir verilir: Dine bir şey katıştırmadan[3*] yalnız Allah’a kulluk edin; namazı özenle sürekli kılın ve zekâtı verin. İşte doğru din[4*] budur."”

[1*] Allah’ın Kitabını anlayan ve içine bir şey katmadan tebliğ eden her insan bu kapsama girer.

[2*] “İnsanlar tek bir topluluktu; Allah onlara, müjde veren ve uyarıda bulunan nebiler gönderdi. Onlarla birlikte gerçeği içeren kitap da indirdi ki, ayrılığa düştükleri konularda insanlar arasında hakemlik yapsın. Kitapta ayrılığa düşenler kendilerine Kitap verilenlerden başkası olmadı. O açık belgeler geldikten sonra birbirlerinin haklarına göz diktikleri için böyle oldu. Sonra Allah inanmış olanları, anlaşamadıkları konuda, kendi izniyle doğruya ulaştırdı. Allah düzenine uyanı doğruya yöneltir.” (Bakara 2/213).

[3*] Allah’tan başkasının söz ve hükümleri katılmış din, Allah’ın dini olamaz. Bu yüzden Allah Teâlâ, Kur’an’ın, kendi koyduğu kurallar dışında açıklanmasını en ağır suç, kendini Allah’ın yerine koyma suçu saymıştır. (Hûd 11/1-2)

[4*] Bu ayette belirtilen dosdoğru din, üçüncü ayette belirtilen sayfalardaki dindir.

NAMAZ KILMAYI EMREDEN (MUHKEM) ÂYETLER

Aşağıdaki ayetlerde de göreceğimiz üzere bu ayetlerde namazın kılınmasıyla ilgili hüküm ayetlerine göz atacağız.

Bakara 2/3 “Allah’a içten inanan, namazı düzgün ve sürekli kılan[*] ve verdiğimiz rızıkları yerli yerince harcayan,”

[*] Âyetin metninde geçen es-salât = الصلاة 'ın kök anlamı, bir şeyi bırakmamak ve sürekli arkasında olmaktır. (Lisan'ul-Arab) Her müminin sürekli yapması gereken ve hiç bir şart altında terk edemeyeceği tek ibadet namaz olduğu için Kur'an'da ona “salat” denmiştir. Allah Teala şu ayetlerde, namazın bu özelliğine dikkatimizi çeker:

"Namazları ve en orta namazı(akşam namazını) özenle sürekli kılın; Allah’ın huzurunda saygıyla durun. Eğer korkarsanız, yürüyerek yahut binek üstünde kılın. Güvene kavuşunca, bilmediklerinizi öğreten Allah’ı, size öğrettiği gibi zikredin. (Namazı, Allah’ın âyetlerini kafanıza yerleştirmek için sürekli kılın) (Bakara 2/238-239).

(Umduklarına kavuşacak olan müminler) namazlarını özenle sürekli kılanlardır. (Müminûn 23/9)
Onlar namazlarını özenle sürekli kılanlardır.(Mearic 70/34)

Bakara 2/43 “Namazı düzgün ve sürekli kılın, zekâtı verin; rükû edenlerle birlikte rükû edin![*].”

[*] Bu âyet, ehl-i kitabın tıpkı bizim gibi namaz ve zekât ibadetleriyle yükümlü olduğunu gösterir.

Bakara 2/110 “Namazı düzgün ve sürekli kılın, zekâtı verin. Kendiniz için önceden yaptığınız her iyiliğin karşılığını Allah’ın katında bulursunuz. Yaptığınız her şeyi gören Allah’tır.”

Bakara 2/177 “İyilik, yüzünüzü doğu ve batı tarafına çevirmeniz değildir. İyilik; Allah’a, ahiret gününe, meleklere, kitaplara ve nebîlere inanıp güvenen kişinin yaptığıdır[. Böyle bir kişi, sevmesine rağmen malını, kendine yakınlığı olanlara, yetimlere, çaresizlere, yolda kalanlara, isteyenlere ve boyunduruk altındakilere verir. Namazı özenle ve sürekli kılar ve zekâtı verir. Bunlar anlaşma yaptıkları zaman da yükümlülüklerini yerine getirirler.Baskılara, zorluklara, bir de baskın anında olacaklara karşı dirençli olurlar. Özü sözü doğru olanlar bunlardır. Allah’tan çekinerek korunanlar da bunlardır.”

Bakara 2/238 “Namazlara ve en orta namazı[*] özenle sürekli kılın; Allah’ın huzurunda saygıyla durun.”

[*] Kelimeye "orta" değil de "en orta" meali vermemizin sebebi el-vustâ = الْوُسْطَىٰ şeklinde ism-i tafdil yani bir şeyi diğerlerinden üstün gösteren isim kalıbında olmasıdır.

Gün, bir gündüz ve bir geceden geceden oluşur. Önce gündüz, sonra gece gelir (Yasin 36/40). Bunları birleştiren ve aynı zamanda da ikiye bölen şey, gecenin başıdır. Dolayısıyla günün (gündüzün değil!) ortasında kılınan namaz akşam namazı olduğu için "en orta namaz" da odur.

Namazlar diye meal verdiğimiz kelime salavat’tır. Arapçada çoğul, en üçü gösterir. Ona orta namaz da ilave edilince dört olur. Ancak dördün ortası yoktur. Üçten sonra ortası olan ilk rakam beş olduğu için bu ayet, namazın beş vakit olmasının da delilidir. Akşam namazı, bu yönüyle de en orta namazdır.

Benzer durum, rekat sayıları açısından da geçerlidir. Ortası olan ilk rakam 3'tür. 3, 2 ile 4'ün de ortasıdır. Ayrıca 3'ü en orta yapan 1 rakamını çıkarırsak, gece namazları ile gündüz namazları 8'er rekat olarak da eşitlenir. Bu yönüyle de akşam namazı en orta namazdır.

Bakara 2/277 “İnanıp güvenen, iyi işler yapan, namazı düzgün ve sürekli kılan ve zekâtı verenler, Sahipleri (Rableri) katında ödülü hak ederler. Onların üzerinde bir korku olmaz, üzüntü de çekmezler.”

Nisa 4/162 “Fakat onlardan, bildikleri konularda sağlam duruş gösterenler[*], sana indirilene ve senden önce indirilenlere inanan, namazı özenle ve sürekli kılan, zekatı veren, Allah'a ve ahiret gününe inanırlar var ya işte onlara büyük bir ödül vereceğiz.”

[*] Onların hepsi bir değildir. Kitap ehli arasında dik duran bir topluluk da vardır, gece vakitleri Allah’ın âyetlerini okuyarak secdeye kapanırlar. (Ali İmran 3/113)

Allah'a ve ahiret gününe inanır, iyi olana çağırır, kötülüğe karşı çıkarlar ve hayırlı işlere koşarlar. İşte onlar iyi kimselerdendir. (Ali İmran 3/114)

Bunların yapacağı hiçbir iyilik göz ardı edilmeyecektir. Allah, sakınanların kimler olduğunu bilir. (Ali İmran 3/115)

Maide 5/55 “Sizin yakın dostunuz (veliniz) sadece Allah ve Elçisidir; bir de namazını tam kılan ve saygıyla zekatını veren müminlerdir.”

Maide 5/58 “Birbirinizi namaza çağırdığınız zaman onu hafife alıp oyun edinirler. Bu, onların, aklını kullanmayan bir topluluk olmaları sebebiyledir.”

Enam 6/72 “(Bir de şu dendi:) "Namazı düzgün ve sürekli kılın ve Allah’a saygılı olun; huzurunda toplanacağınız O’dur."”

Enam 6/92 “Bereketli olan ve kendinden öncekileri tasdik eden bu Kitabı da biz indirdik. İndirdik ki Anakenti ve çevresini uyarasın. Namazlarına[*] özen gösterip Ahirete inananlar, buna da inanırlar.”

[*] Bu ayet önceki ümmetler de namaz olduğunun delillerindendir.

Araf 7/170 “Kitaba sıkı sarılıp namazı tam kılanlara gelince; biz iyiliğe çalışanların ödülünü ziyan etmeyiz.”

Enfal 8/3 “Namazlarını tam kılar ve kendilerine rızık olarak verdiklerimizden hayra harcarlar.”

Tevbe 9/5 “(Dört) yasak ay[1*] çıkınca o müşrikleri[2*] bulduğunuz yerde öldürün. Onları yakalayın, onları kuşatın, onlar için her gözetleme yerinde oturun. Ama dönüş yapar (tevbe eder), namazı kılar ve zekat verirlerse yollarını açın. Çünkü Allah bağışlar, ikramı boldur.”

[1*] Yukarıdaki duyuru, haram aylarının ikincisi olan Zilhicce’de yapılmıştı. Buradaki haram aylar (el-eşhuru’l-hurum) bilinen aylar değil, ikinci âyette belirtilen dört aydır. Haram denmesi, bu süre içinde muhatapların dokunulmaz sayılmasından dolayıdır.

[2*] Antlaşmayı bozan o müşrikle Bunlar daha önce Muhammed aleyhi selamı öldürmeye kalkan, onu ve yakınlarını Mekke’den göç etmeye zorlayan kimselerdir. Resul’e karşı işlenmiş bu suçun karşılığı olarak ya verilen tarihe kadar göç edecekler ya da öldürüleceklerdir.11. ayette tevbe edip bunu hareketlerine de yansıttıkları takdirde bu muameleye maruz kalmayacakları bildirilmektedir.

Tevbe 9/11 “Eğer dönüş yapar, namazı kılar ve zekâtı verirlerse din kardeşleriniz olurlar. Biz ayetlerimizi bilenler topluluğu için açıklarız.”

Tevbe 9/18 “Allah’ın mescitlerine[*] hizmeti sadece, Allah’a ve ahiret gününe inanıp güvenen, namazı tam kılan, zekâtı veren ve Allah’tan başkasından korkmayanlar yapabilirler. Bunların doğru yolda olmaları umulur.”

[*] Secde edilen yere mescid denir.

Tevbe 9/71 “İnanıp güvenen (mümin) erkeklerle inanıp güvenen (mümin) kadınlardan her biri diğerinin yakın dostudur(velisidir). Marufa (Kur’an ölçülerine) uygun olanı ister, münkere(Kur’an ölçülerine uymayana) engel olurlar. Namazı tam kılar, zekâtı verirler. Allah’a ve Elçisine de boyun eğerler. Allah, işte bunlara ikramda bulunacaktır. Allah güçlüdür, doğru kararlar verir.”

Rad 13/22 “Yine bunlar, Rableri yüzlerine baksın diye sabreden, namazı tam kılan, kendilerine verdiğimiz rızıktan, gizli açık harcayan ve kötülüğü iyilikle savan kimselerdir. O son yurt işte onlarındır.”

İbrahim 14/31 “İnanmış kullarıma de ki namazlarını tam kılsınlar ve kendilerine rızık olarak verdiğimiz şeyden gizli-açık (hayra) harcasınlar. Bunu öyle bir gün gelmeden yapsınlar ki o günde ne alış veriş, ne de dostluk olacaktır.”

Ta ha 20/14 “Ben!Evet ben Allah’ım; benden başka ilah yoktur. Sen, bana kulluk et ve benim zikrim[*] için (âyetlerimi kafana yerleştirmek için) düzgün ve sürekli kıl...”

[*] Zikir Arapça’da ‘doğru bilgi’ anlamına gelir. Allah'ın indirdiği bütün kitaplar, O'nun doğru bilgisinden oluştuğundan Zikir, onların ortak adıdır. (Enbiya 21/24) Allah bütün varlıkları da o bilgiyle yarattığı için onlardan elde edilen bilgi de zikirdir.

“Namazı benim zikrim için kıl.” buyurmasından anlaşılacağı üzere her namaz Allah’ın kitabını ve yarattığı şeylerin değerini kavramak için kılınır. Allah Teâlâ, yarattığı ayetlerle ilgili olarak şöyle buyurulur:

"Göklerin ve yerin yaratılışında, gece ile gündüzün peş peşe gelmesinde, sağlam duruşlu olanlar için göstergeler vardır. Onlar (namaz kılarken); ayakta, oturarak ve yanları üstünde Allah’ı zikreder (anlayarak Kur'ân okur, dua eder) göklerin ve yerin yaratılışını düşünürler. Derler ki: "Rabbimiz! Sen bunu boşuna yaratmadın, sana içten boyun eğeriz, bizi o ateşin azabından koru! Rabbimiz! Sen kimi o ateşe sokarsan rezil edersin. Yanlışlar içinde kalanların yardımcıları olmaz. Rabbimiz! Bize çağrıda bulunan birini işittik; ‘Rabbinize inanıp güvenin’ diyerek imana çağırıyordu, hemen inandık. Rabbimiz! Günahlarımızı bağışla, kötü işlerimizi ört. Ruhumuzu iyilerin yanına al.
Rabbimiz! Elçilerin aracılığı ile söz verdiğin her şeyi bize ver. Kıyamet günü bizi rezil etme. Sen sözünden dönmezsin." Rableri (Sahipleri) dualarını kabul eder ve şöyle der: "Erkek olsun, kadın olsun, sizden kim iyi bir çaba gösterirse çabasını boşa çıkarmam. Biriniz, diğerinden olmasınız. Hele hicret eden, yurdundan çıkarılan, yolumda eziyet görenler, savaşanlar ve o yolda öldürülenler var ya; onların da kötü işlerini örter, katımdan bir ödül olarak içinden ırmaklar akan bahçelere sokarım." Güzel karşılık Allah katındadır." (Al-i İmran 3/190-195)

Zikir, zeka ile yapılan bir eylemdir. Zeka çalışmak için kelimeleri kullanır. Dolayısıyla Allah’ın emrine uygun şekilde namaz kılabilmek için ya okuduğumuz dua ve ayetlerin Türkçe anlamlarını çok iyi bilmeli ya da Türkçe dua ve ayetlerle namazı kılmalıyız. Aksi takdirde namazı Allah’ın zikri için kılmak mümkün olmaz.

Ta ha 20/132 “Ailene namazı emret, sen de namaza devam et. (Rızkı bahane etme) Senden rızık istemez, sana rızık veririz. Mutlu son, Allah'tan çekinerek kendini korumanındır (takvanındır).”

Hac 22/35 “Onlar Allah anılınca yürekleri titreyen, başlarına gelenlere sabreden, namazı tam kılan ve kendilerine verdiğimiz rızıktan hayra harcayan kimselerdir.”

Hac 22/41 “Onlar öyle kimselerdir ki eğer bir yere yerleştirsek namazı tam kılar, zekatı verir, marufa (Kur’an ölçülerine) uygun olanı ister, münkere (Kur’an’a ve insan doğasına uymayan şeye) karşı durur. Her işin sonu Allah’a varır.”

Hac 22/78 “Allah yolunda hakkıyla mücadele (cihad)[ edin. Size fırsat veren O’dur. Bu dinde size bir güçlük yüklememiştir. Babanız İbrahim’in şeriatına uyun. Allah size daha önce ‘Müslüman (tam teslim olan)’ adını verdi. Bu kitapta da o adı verdi ki elçimiz size örnek[Ahzab 33/21] olsun. Siz de insanlara örnek olasınız. Namazı tam kılın, zekâtı verin ve Allah’a sıkı sarılın. O sizin en yakınınızdır; ne iyi dost ve ne iyi yardımcıdır.”

Nur 24/37 “(O ışıktan yararlananlar) Öyle adamlardır ki, onları ne ticaret, ne alış veriş onları Allah’ın zikrinden (Kur’ân’dan), namazı tam kılmaktan ve zekatı vermekten alıkoyabilir. Onlar, kalplerin ve gözlerin döneceği bir günden korkarlar.”

Nur 24/56 “Namaz tam kılın, zekâtı verin ve bu elçiye boyun eğin ki ikram bulasınız.”

Neml 27/3 “Namazı tam kılan ve zekâtı veren müminler için müjdeler içerir. Onlar Ahirete de içten inanırlar.”

Ankebut 29/45 “Bu Kitap’tan sana vahyedilen her şeyi anlayarak oku ve namazı tam kıl. Namaz her çeşit fuhuşu ve kötülüğü engeller. Allah’ın zikri (Kitabı) en önemlisidir. Allah, yaptığınız her işi bilir.”

Rum 30/31 “O’na yönelen kişiler olun, O’ndan çekinerek kendinizi koruyun. Namazı düzgün ve sürekli kılın. Müşriklerden/Allah'ı ikinci sıraya koyanlardan olmayın.”

Lokman 31/4 “İyiler namazı kılan, zekatı veren ve Ahirete kesin olarak inanan kimselerdir.”

Lokman 31/17 “"Oğulcuğum! Namazı kıl, marufu emret, kötülüğe engel ol; başına gelene de sabret(göğüs ger). İşte bunlar, kararlılık gerektiren işlerdendir."”

Ahzab 33/33 “(Nebinin hanımları!)Evlerinizde oturun, önceki Cahiliye döneminde olduğu gibi dişiliğinizi öne çıkarmayın, namazı tam kılın, zekatı verin. Allah'a ve Elçisine itaat edin. Ey ehl-i beyt! Allah’ın istediği, sadece, sizden pislikleri uzak tutmak ve sizi tertemiz yapmaktır.”

Fatır 35/18 “Kimse kimsenin yükünü çekmeyecektir. Yükü ağır olan, taşımak için yardım istese, en yakını bile onun bir parçasının taşınmasına yardım etmez. Sen sadece, içinde Rabbinin korkusu olanları ve namazını tam kılanları uyarabilirsin. Kim kendini geliştirirse onu sadece kendisi için yapmış olur; dönüş ancak Allah'adır.”

Fatır 35/29 “Allah'ın Kitabına uyan, namazı tam kılan ve kendilerine verdiğimiz rızıktan gizli ve açık harcamada bulunanlar, tükenmeyecek bir kazanç beklentisi içindedirler.”

Şura 42/38 “Onlar, Sahiplerinin çağrısına olumlu karşılık veren ve namazı tam kılan kimselerdir. İşlerini birbirlerine danışarak[şura] yapar, kendilerine verdiğimiz rızıktan da hayra harcarlar.”

Mücadele 58/13 “Yapacağınız özel görüşmeden önce sadakalar vermeniz sizi rahatsız mı etti? Madem vermediniz; Allah da bu konudaki tevbenizi kabul etti; öyleyse namazı tam kılın, zekatı verin, Allah’a ve elçisine boyun eğin. Allah, yaptıklarınızın iç yüzünü bilir.”

Cuma 62/9-10 “Ey inanıp güvenenler! Cuma günü namaz için çağrı yapıldığında alış verişi bırakın; Allah’ın zikrine koşun. Bilseniz bu sizin için daha hayırlıdır. Namazı bitirdiğinizde yeryüzüne dağılın ve Allah’ın lütfunu arayın. Allah’ın sözlerini sık sık hatırlayın ki umduğunuza kavuşasınız.”

Mearic 70/22 “Namaz kılanların bir kısmı farklıdır.”

Müzzemmil 73/20 “Senin ve seninle beraber olanlardan bir kısmının, gecenin üçte ikisine yakınını, yarısını ve üçte birini uyanık geçirdiğini Rabbin elbette biliyor. Gece ile gündüzün ölçüsünü koyan Allah’tır. Sizin bunu tam başaramayacağınızı bildiği için yüzünüze baktı (da işinizi kolaylaştırdı). Artık Kur'ân’ı kolayınıza geldiği zaman okuyun. O, içinizden hastaların olacağını, kiminizin Allah'ın lütfundan yararlanmak için yeryüzünü dolaşacağını, kiminizin de Allah yolunda vuruşacağını bilir. Öyleyse Kur’an’ı, kolayınıza geldiği zaman okuyun. Namazı tam kılın, zekâtı verin ve Allah için güzel bir ödünç ayırın. Bugün kendiniz için yaptığınız her hayrı, yarın Allah katında daha iyisiyle ve çok daha büyüğü ile bulursunuz. Allah'tan bağışlanma dileyin. Çünkü Allah’ın bağışlaması çok, ikramı boldur.”

Beyyine 98/5 “Onlara sadece şu emir verilir: Dine bir şey katıştırmadan[1*] yalnız Allah’a kulluk edin; namazı özenle sürekli kılın ve zekâtı verin. İşte doğru din[2*] budur."”

[1*] Allah’tan başkasının söz ve hükümleri katılmış din, Allah’ın dini olamaz. Bu yüzden Allah Teâlâ, Kur’an’ın, kendi koyduğu kurallar dışında açıklanmasını en ağır suç, kendini Allah’ın yerine koyma suçu saymıştır. (Hûd 11/1-2)

[2*] Bu ayette belirtilen dosdoğru din, aynı surenin üçüncü ayetinde belirtilen sayfalardaki dindir.
Yukarıda aktardığımız ayetlerden de gördüğümüz üzere burada namaz kılınması emirlerini hükümlerini görmüş oluyoruz. Eğer ki Müslümansanız yani “Tam Teslim Olan” kişiyseniz yapmanız gereken O Namazı ikame etmektir.

NAMAZIN DETAYLARIYLA (MÜTEŞABİH-BENZEŞEN) İLGİLİ AYETLER

Önceki Nebilerde Namaz:

Buradaki ayetlerde önceki Nebilerde de namaz ibadetinin olduğunu görelim.

Bakara 2/43 “Namazı düzgün ve sürekli kılın, zekâtı verin; rükû edenlerle birlikte rükû edin!.”

40ncı ayette Ey İsrailoğulları diye başlar ve bu ayete kadar devam eder, buradan da anlayacağımız üzere bu âyet, ehl-i kitabın tıpkı bizim gibi namaz ve zekât ibadetleriyle yükümlü olduğunu gösterir.

Bakara 2/83 “Bir gün İsrailoğulları'ndan “Allah’tan başkasına kul olmayacaksınız; ananıza babanıza, yakınlarınıza, yetimlere ve çaresizlere iyi davranacaksınız. İnsanlarla güzel konuşacak, namazı düzgün ve sürekli kılacak ve zekâtı vereceksiniz.” diye söz almıştık. Sonra pek azı dışında hepsi yan çizerek sözlerinden dönmüşlerdi.”

Bakara 2/125 “Kâbe’yi insanların toplanacakları ve güven içinde olacakları bir yer yaptık. Siz makam-ı İbrahim’i (İbrahim’in dua için durduğu yerleri), dua yerleri yapın.[1*] İbrahim ile İsmail’e görev verdik: “Evimi (Kâbe’yi); tavaf edenler, itikâfta[2*] bulunanlar, rükû ve secde edenler için tertemiz tutun!” dedik.”

[1*]مقام = makam kelimesine, yerine göre tekil yerine göre çoğul anlam verilir. İbrahim aleyhisselam: “(Rabbimiz) Bize menâsikimizi (hac ibadetinin yerlerini) göster” (Bakara 2/128) diye dua etmiş, kendine gösterilen yerlerde hac ibadetini yapmıştı. Öyleyse ‘Makam-ı İbrahim, hac ibadetinin yapıldığı Arafat, Müzdelife, Cemerât, Safa, Merve, Kâbe’dir.

[2*] İtikâf, ibadet niyetiyle vaktini mescitte geçirmektir.

Al-i İmran 3/39 “(Meryem’in olduğu) dairede, namazda kıyamda iken melekler şöyle seslendiler: "Allah sana, Allah’ın bir sözünü onaylayacak[*]; önder, kendine hâkim ve iyilerden bir nebî olacak olan Yahya’yı müjdeliyor.””

Maide 5/12 “Allah on iki öncü göndererek İsrailoğullarından kesin söz almış ve demişti ki “Ben sizinleyim. Eğer namazı tam kılar, zekât verir, elçilerime inanıp güvenir, onları destekler, Allah’a güzel bir ödünç verirseniz günahlarınızı kusurlarınızı bağışlar, sizi içinden ırmaklar akan cennetlere sokarım. Bundan sonra hanginiz ayetleri görmezlikten gelirse (kafirlik ederse) düz yoldan çıkmış olur.”

Araf 7/170 “Kitaba sıkı sarılıp namazı tam kılanlara gelince; biz iyiliğe çalışanların ödülünü ziyan etmeyiz.”

Yunus 10/87 “Biz de Musa ile kardeşine şunu vahyettik: “Mısır’da halkınız için evler hazırlayın. Evlerinize birer kıble[*] yapın ve namazı tam kılın. İnanıp güvenenlere de müjde verin.””

[*] iki anlam çıkarılabilir.
a. Namazı evlerinizde gizli gizli kılın
b. Evlerinizde namaz kılınacak yer yapın.

Hud 11/87 “Dediler ki “Bak Şuayb! Atalarımızın taptıklarını bırakmamızı, mallarımızı kendi düzenimize göre kullanmaktan vazgeçmemizi senin ibadetin mi emrediyor? Sen yumuşak huylu ve aklı başında birisin!””

İbrahim 14/37 “Rabbimiz! Ben soyumdan bir kısmını senin dokunulmaz Beytinin[Kabe] yanında, bitkisiz bir vadiye yerleştirdim. Rabbimiz, namazı tam kılsınlar diye öyle yaptım. İnsanlardan kiminin gönlünde onlara karşı özlem uyandır. Bir de onları birtakım ürünlerle azıklandır; belki görevlerini yerine getirirler. ”

İbrahim 14/40 “Rabbim! Beni namazı tam kılanlardan eyle. Soyumdan gelenleri de. Rabbimiz! Duamı kabul eyle.”

Meryem 19/31 “Nerede olursam olayım, beni bereketli kılacaktır. Hayatta olduğum sürece bana namaz ve zekat görevi yükleyecektir.”

Meryem 19/54-55 “Bu Kitap’ta İsmail’i de anlat. O, sözünü tutmuştu[*]; nebi olan elçiydi. Ailesine namazı ve zekâtı emreder ve Rabbinin katında beğenilirdi.”

[*] Babasına verdiği o sözü(el va'di) tutmuştu. Bu ayet, kurban olanın İshak değil, İsmail olduğunu gösterir.

Meryem 19/59 “Onların arkasından gelenler, arzularına uyarak namazı ihmal ettiler. Onlar, yakında yanlış kurgularıyla yüzleşeceklerdir.”

Ta ha 20/14 “Ben!Evet ben Allah’ım; benden başka ilah yoktur. Sen, bana kulluk et ve benim zikrim için (âyetlerimi kafana yerleştirmek için) düzgün ve sürekli kıl...”

Enbiya 21/73 “Onları, emrimize uygun olarak yol gösteren önderler yaptık. Hayırlı işler yapmalarını, namazı tam kılmalarını ve zekât vermelerini vahyetmiştik. Onlar yalnız bize kulluk ederlerdi.”

Hac 22/26 “İbrahim’e Beyt’in yerini gösterdiğimiz zaman, “Bana hiçbir şeyi ortak sayma; tavaf edenler, kıyam, rüku ve secde edenler için Beytimi temiz tut” demiştik.”

Hac 22/78 “Allah yolunda hakkıyla mücadele (cihad) edin. Size fırsat veren O’dur. Bu dinde size bir güçlük yüklememiştir. Babanız İbrahim’in şeriatına uyun. Allah size daha önce ‘Müslüman (tam teslim olan)’ adını verdi. Bu kitapta da o adı verdi ki elçimiz size örnek olsun. Siz de insanlara örnek olasınız. Namazı tam kılın, zekâtı verin ve Allah’a sıkı sarılın. O sizin en yakınınızdır; ne iyi dost ve ne iyi yardımcıdır.”

Lokman 31/17 “"Oğulcuğum! Namazı kıl, marufu emret, kötülüğe engel ol; başına gelene de sabret(göğüs ger). İşte bunlar, kararlılık gerektiren işlerdendir."”

Beyyine 98/4-5 “Kendilerine kitap verilenler de o beyyine (o kitap) gelinceye kadar bölünüp parçalanmazlar[1*]. Onlara sadece şu emir verilir: Dine bir şey katıştırmadan[Hud 11/1-2 emri] yalnız Allah’a kulluk edin; namazı özenle sürekli kılın ve zekâtı verin. İşte doğru din budur."”

[*] “İnsanlar tek bir topluluktu; Allah onlara, müjde veren ve uyarıda bulunan nebiler gönderdi. Onlarla birlikte gerçeği içeren kitap da indirdi ki, ayrılığa düştükleri konularda insanlar arasında hakemlik yapsın. Kitapta ayrılığa düşenler kendilerine Kitap verilenlerden başkası olmadı. O açık belgeler geldikten sonra birbirlerinin haklarına göz diktikleri için böyle oldu. Sonra Allah inanmış olanları, anlaşamadıkları konuda, kendi izniyle doğruya ulaştırdı. Allah düzenine uyanı doğruya yöneltir.” (Bakara 2/213).

Namaz vakitleri:

Namazlar vakitle sınırlı ibadetlerdir, detaylarını aşağıdaki ayetler ile inceleyelim.

Bakara 2/238 “Namazlara ve en orta namazı[*] özenle sürekli kılın; Allah’ın huzurunda saygıyla durun.”

[*] Kelimeye "orta" değil de "en orta" meali vermemizin sebebi el-vustâ = الْوُسْطَىٰ şeklinde ism-i tafdil yani bir şeyi diğerlerinden üstün gösteren isim kalıbında olmasıdır.

Gün, bir gündüz ve bir geceden geceden oluşur. Önce gündüz, sonra gece gelir (Yasin 36/40). Bunları birleştiren ve aynı zamanda da ikiye bölen şey, gecenin başıdır. Dolayısıyla günün (gündüzün değil!) ortasında kılınan namaz akşam namazı olduğu için "en orta namaz" da odur.

Namazlar diye meal verdiğimiz kelime salavat’tır. Arapçada çoğul, en üçü gösterir. Ona orta namaz da ilave edilince dört olur. Ancak dördün ortası yoktur. Üçten sonra ortası olan ilk rakam beş olduğu için bu ayet, namazın beş vakit olmasının da delilidir. Akşam namazı, bu yönüyle de en orta namazdır.

Benzer durum, rekat sayıları açısından da geçerlidir. Ortası olan ilk rakam 3'tür. 3, 2 ile 4'ün de ortasıdır. Ayrıca 3'ü en orta yapan 1 rakamını çıkarırsak, gece namazları ile gündüz namazları 8'er rekat olarak da eşitlenir. Bu yönüyle de akşam namazı en orta namazdır.

Nisa 4/103 “Namazı kılarken Allah’ı; ayakta, oturur halde, ve yanlarınız üzerinde anın[1*]. Güvene kavuştuğunuzda o namazı tam kılın. Çünkü namaz, müminlere, vakitle sınırlı olarak[2*] farz kılınmıştır.”

[1*] Yanlarınız üzerinde: İki el dizlerimizden güç alır şekilde, rüku halinde

[2*] Bu nedenle herhangi bir namaz kendisi için belirlenen vakit sınırlarının dışında kılınamaz.

Hud 11/114 “Gündüzün iki bölümünde[1*] ve gecenin gündüze yakın zamanlarında[2*] namaz kıl. Çünkü iyilikler (namazlar), kabahatleri kötülükleri giderir. Bu, aklını başına alacaklar için bir hatırlatmadır.”

[1*] Öğle ve ikindide

[2*] Arapçada çoğul en az 3’tür.Dolayısıyla gece namazı en az üçtür. Akşam, yatsı ve sabah namazları.

Isra 17/78-79 “Namazı, güneşin zevalinden[1*] gecenin ğasakına[2*] kadar, bir de şafak ışıklarının kümeleştiği sırada[3*]sürekli ve tam kıl. Şafak ışıklardaki kümeleşme gözle görülür. Sana ek görev olarak gecenin bir kısmında (uykudan) namaza kalk. Belki Rabbin seni pek güzel bir makama/kalınabilecek yere (Medine'ye) yöneltir.”

[1*] batı tarafına yönelmesinden

[2* ] Gecenin ğasakı, gecenin karanlığı anlamına geldiği gibi soğuk vakti anlamına da gelir. (Lisan’ul-arab). Bulunduğumuz yerden Güneş ışınlarının tamamen çekilmesi, günün en serin vaktinin başlaması demektir. Beyaz gecelerin yaşanmadığı yerlerde Güneşin ufka uzaklığı en az 18 derece olur ve ufukta herhangi bir aydınlık kalmaz. Beyaz gecelerin yaşandığı yerlerde de, Güneş ortada olmasına rağmen gece serinliği iyice hissedilmeye başlar.

Abdullah b. Ömer’e Şafak sorulunca “beyazlığın gitmesi”; ğasak sorulunca da, “kızıllığın gitmesi”dir, demiş (Ebû Dâvûd,Salât 6). Bu, yerinde bir tespittir. Çünkü batı ufkunda oluşan kızıl ve beyaz ışık kuşaklarından beyaz kuşak kızıla karışınca yatsı vakti girer. Bu ince tabaka, başlangıçta bir kubbe gibi olur sonra tamamen kaybolur. Ufuktan Güneş ışınları çekilip en zayıf yıldızlar ortay çıkınca yatsı vakti çıkmış, gecenin ortası diye de tanımlanan ğasak başlamış olur.

[3*] Kur'ân, karaa قرأ fiilinin mastarı olan kur’ القُرْء veya kar’ القَرْء’dan türetilmiştir; kök anlamı toplamadır[Lisanu’l-Arab, قَرْء mad]. Mastar olarak kullanıldığı gibi makrû’ (مقروء) = bütünlük ve küme anlamında isim olarak da kullanılır. Kuran el fecri (قُرْاٰنَ الْفَجْر) doğuda, seher vakti aydınlığı ile Güneşin doğması arasında kümeleşen şafak ışıklar demektir. Yoğunlaşma görüntüsünü açıklayan âyet şudur: “(Ramazan’da) Fecrin (şafağın) olduğu tarafta, ak çizgi kara çizgiden size göre tam seçilinceye kadar yiyin, için.” (Bakara 2/187)

Bu ayete göre namaz vakitlerinin üç değişmez özelliği vardır:

1. Güneşin zevali yani tepe noktasından batıya kaymasıdır. Bu, dünyanın her yerinde ve her mevsimde kolaylıkla tespit edilebilir. Bu sırada öğlen namazının vakti girer.
2. Gecenin ğasakı: Güneş ışınları tamamen çekilince hem hava kararır hem de günün en soğuk vakti başlar. Beyaz gecelerin yaşandığı yerlerde karanlık olmaz ama havadaki soğuma kendini iyice hissedilmeye başlar.
3. Kuran el fecr.
4. Bu üç değişmez özellik, her mevsimde ve dünyanın her yerinde gözlemlenebildiği için Sıvalbard’da, Güneş ufkun bir hayli üstünde iken bile gözlenebilmiştir.

Âyette Güneşin sadece meridyen geçişinden söz edilmiştir. Eğer Güneşin doğuşu, batışı ve gecenin karanlığı ifadeleri kullanılsaydı kutup bölgesinde namaz ve oruç vakitlerini tespit imkansızlaşırdı.

Ta ha 20/130 “Onlar ne derlerse desinler, sen sabret. Güneşin doğuşundan önce, batmasında önce ve gecenin bölümlerinde[*1] her şeyi güzel yaptığından dolayı Rabbine ibadet et. Gündüzün bölümlerinde [*2] de ibadet et; belki memnun kalırsın.”

[*] Gecenin bölümleri وَمِنْ آنَاء اللَّيْلِ ifadesinde "bölümler" diye anlam verdiğimiz ânâ = kelimesi çoğuldur. Arapçada çoğul en az üçtür. Kur’an’a göre güneşin batımından doğumuna kadar olan süre gece olduğu için gecenin en az üç bölümünün olduğu anlaşılır. Güneşin batımından gök kubbenin tamamen kararması(yıldız gözlemlerinin başlangıcı olan güneşin -18 dereceye ulaşması) arasında geçen birinci dilim içinde akşam ve yatsı namazları ve bunlara bağlı nafileler kılınır. Gök kubbenin aydınlanmaya başladığı sırada seher vakti girer. Sabah ışıklarının ufukta kümeleşip kümeleri birbirinden ayıran siyah ve beyaz ışıkların bir iplik gibi üst üste gelmesi sırasında imsak ve sabah namazı vakti girer. Güneş doğunca gece biter. Bu iki bölüm simetrik ve hemen hemen eşit uzunluktadır. birinci bölümde akşam ve yatsı namazları, üçüncü bölümün ikinci kısmında sabah namazı kılınır.

Bu ikisinin arası da gecenin en uzun bölümü olan gece yarısıdır. Bu vakitte güneş ışınlarının etkisi tamamen kaybolduğu için beyaz gecelerin yaşandığı yerlerde havanın iyice soğuduğu, diğer yerlerde de karanlığın en yoğun olduğu bölümdür. Bu bölüm ile seher vaktinde gece namazı kılınır.

[*2]“Bölümler” diye tercüme ettiğimiz “etraf = اَطْرَافَ” kelimesi “taraf = طرف”ın çoğuludur. Arapçada çoğul, en az üçü ve daha fazlasını gösterdiğinden gündüzün ilk bölümü, güneşin doğmasından zeval vaktine kadar olur. İkinci bölümü öğle namazının, üçüncü bölümü de ikindi namazının vakti olur. Âyet, “ سَبِّحْ = kuluk et” emriyle başladığı, “namaz kıl” diye açık bir emir içermediği için bu ayette yapılması istenen ibadet nafile namazlar olur. Ebu Hureyre’nin şöyle dediği bildirilmiştir:

“Dostum Muhammed sallallahu aleyhi ve sellem bana üç şey vasiyet etti: Her ay üç gün oruç tutmak, iki rekat kuşluk (duhâ) namazı ve uyumadan vitir kılmam [ Buhârî, Teheccüd 35; Muslim, Müsâfirîn 85 – (721)]”

Nur 24/58-59 “Müminler! Elinizin altındaki esirler ile henüz erginlik çağına girmemiş çocuklarınız üç vakitte; sabah namazından önce, öğlen dinlenmesinde elbisenizi çıkarınca, bir de yatsı namazından sonra yanınıza girerken sizden izin istesinler. Bunlar sizin çıplak olabileceğiniz üç vaktidir. Bunların dışında size de onlara da bir günah yoktur. Onlar sizin, siz onların çevresinde dönüp dolaşırsınız. Allah size ayetlerini böyle açıklar. Allah bilir, doğru karar verir. Çocuklarınız erginlik çağına varınca kendilerinden öncekiler nasıl (her zaman[*]) izin istiyorlarsa onlarda izin istesinler. Allah size ayetlerini böyle açıklar. Allah bilir, doğru karar verir.” [*] Büluğa ermeden sadece üç vakitte izin aldıkları halde, büluğa erdikten sonra he zaman izin almaları gerekir.

Rum 30/17-18 “Akşama girdiğinizde ve sabaha çıkarken Allah’a kulluk edin. Göklerde ve yerde, yaptığını güzel yapmak Allah’a mahsustur. İkindi ve öğle vaktinde de kulluk edin.”

Ahzab 33/41-42 “Ey iman etmiş kişiler! Allah'ı hiçbir zaman aklınızdan çıkarmayın. Sabah akşam ona yönelin.”

Kaf 50/39 “Ne derlerse desinler sen sabret. Güneş doğmadan önce (akşam, yatsı ve sabah vakitlerinde) bir de batmadan önce (öğle ve ikindi vakitlerinde), her şeyi güzel yaptığından dolayı Rabbine (Sahibine) ibadet et.”

Tur 52/49 “Gecenin[1*] bir bölümünde ve yıldızlar kaybolurken de O’na ibadet et[2*].”

[1*] Güneşin batışı ve doğuşu arasındaki kısım gecedir. Gecenin 3 bölümü vardır. Gece ile gündüzün iç içe girdiği iki simetrik alaca karanlık bölüm ve tam karanlık orta bölüm. Birinci bölümde akşam ve yatsı namazları, yıldızların kaybolmaya başladığı üçüncü bölümde de sabah namazı kılınır.

[2*] Güneş doğu ufkuna 9 derece kadar yaklaştığında yıldızlar kaybolmaya başlar.
Ayetlerde de gördüğümüz üzere 5 vakit namazın 5’i de Kur’an’ da yer almaktadır. Ayrıca Cebrail aleyhisselam Mekke’ de Nebimize gelerek uygulamalı olarak hem vakitlerini hem de kılınma şeklini öğretmiştir.

“Allah’ın Elçisi şöyle demiştir:

'Cibrîl, Ka'be'nin yanında bana iki kere imamlık yaptı. İlkinde öğleyi, gölge ayakkabı bağı kadarken (yani Güneş üst meridyenden batıya kaydığında) kıldırdı. İkindiyi her şeyin gölgesi kendi kadarken kıldırdı. Sonra akşam namazını, Güneşin battığı ve oruçlunun iftar ettiği zamanda kıldırdı. Yatsıyı, ufuktaki kızıl kuşak (şafak) kaybolunca kıldırdı. Sabah namazını da kızıllığın parıldadığı, oruçluya yiyeceğin haram olduğu sırada kıldırdı.

İkincisinde öğleyi, her şeyin gölgesi kendisi kadar olunca yani dünkü ikindi vaktinde kıldırdı. İkindiyi, her şeyin gölgesi kendisinin iki katı olunca kıldırdı. Akşamı, önceki vaktinde kıldırdı. Sonra yatsıyı, gecenin üçte biri geçmekte iken kıldırdı. Sabahı, yeryüzü ağarınca kıldırdı. Sonra Cebrail bana döndü ve dedi ki, "Ya Muhammed, bu senden önceki nebîlerin ibadet vaktidir. İbadet vakti bu iki vaktin arasıdır.” (Buhârî, Müslim, Ebu Davut, Nesâî ve Ahmed b. Hanbel ve Tirmîzî. Metin Tirmizî’nindir.)

Nesâî’nin bildirdiğine göre bu sırada Cibrîl önde, Nebîmiz arkada, müslümanlar da Nebîmizin arkasında yer almışlardı.”

NAMAZIN ÇEŞİTLERİ

Namaz (Farz namazlar) günün iki bölümünde kılınır:

1. Gündüz bölümü: Hud 11/114, İsra 17/78

2. Gece bölümü: Hud 11/114, İsra 17/78

3. Güneş doğraken, batarken ve tepedeyken namaz KILMAMAK (Kerahat vakti):

6/78 “Işıklarını saçarak doğan güneşi görünce "(Tamam) İşte benim Rabbim (beni yöneten) budur; bu daha büyük" dedi; onun ışığı da kaybolunca dedi ki "Ey halkım! Sizin ortak saydığınız ne varsa ben onların hepsinden uzağım.” Bu vakitlerde ibadet yapılamaz.

17/78 “Namazı, güneşin zevalinden gecenin ğasakına kadar, bir de şafak ışıklarının kümeleştiği sırada sürekli ve tam kıl. Şafak ışıklardaki kümeleşme gözle görülür.”

20/130 “Onlar ne derlerse desinler, sen sabret. Güneşin doğuşundan önce, batmasında önce ve gecenin bölümlerinde[ her şeyi güzel yaptığından dolayı Rabbine ibadet et. Gündüzün bölümlerinde de ibadet et; belki memnun kalırsın. ” Güneşin doğmasından sonra, batmasından önce kerahat vaktidir.

21/33 “Geceyi, gündüzü, güneşi ve ayı yaratan O’dur. Her biri bir yörüngede yüzmektedirler.” Bununla hesap yapılarak kerahat vakitleri ve diğer namaz vakitleri hesap yöntemi ile de yapılabileceğinin delilidir.

25/45 “Sahibinin gölgeyi nasıl uzattığını görmedin mi? Tercihi farklı olsaydı onu hareketsiz kılardı. Güneşi de ona delil yapmıştır.” Gölgeler her bölgede güneşin geliş açısıyla farklı oluşur, bu aynı gün için ekvator bölgesindeki gölge ile kuzeye çıkıldıkça gölge boyları değişmektedir.

27/24 “Baktım ki, hem o kadın, hem de halkı Allah ile aralarına Güneşi koymuş, ona secde ediyorlar. Şeytan yaptıklarını güzel göstermiş ve onları yoldan çıkarmış. Doğru şeyler yapmıyorlar.” Güneşe secde edenler günümüzde de vardır. Bunlar sabah doğumunda, en dik açısı olan öğle vaktinde ve akşam batmaya yakın ibadet yaparlar. Bu vakitlerde namaz kılınmaz.

31/29 “Görmez misin Allah, geceyi gündüzün içine sokar, gündüzü de gecenin içine sokar. Güneşi ve ayı hizmete sokmuştur; her biri belirlenmiş eceline kadar akar gider. Allah yaptığınız her şeyin iç yüzünü bilir.” 21/33ncü ayetteki gibi hesap yöntemi ile kerahat vakitleri bölgeye göre tespiti yapılabilir.

36/38 “Güneş yerleştirildiği yörüngesinde akıp gider. İşte bu, daima üstün ve bilgili olan Allah’ın koyduğu ölçüdür.” 21/33ncü ayetteki gibi hesap yöntemi ile kerahat vakitleri bölgeye göre tespiti yapılabilir.

41/37 “Gece, gündüz, güneş ve ay O’nun göstergelerindendir (âyetlerindendir). Güneş’e de Ay’a da secde etmeyin. Eğer kulluk edecekseniz onları yaratan Allah’a secde edin.”

50/39 “Ne derlerse desinler sen sabret. Güneş doğmadan önce (akşam, yatsı ve sabah vakitlerinde) bir de batmadan önce (öğle ve ikindi vakitlerinde), her şeyi güzel yaptığından dolayı Rabbine (Sahibine) ibadet et.”

Aşağıda namazları anlatırken ayetleri verdim, bu ayetleri yukarıda paylaşmıştım, tekrar olmaması için burada sadece isimlerini ve ayet numaralarını veriyorum.

a- Günün ilk namazı Öğle: Hud 11/114, Isra 17/78
b- İkindi namazı: Hud 11/114, Isra 17/78, Nur 24/58,59
c- Akşam Namazı: Bakara 2/238, Hud 11/114, Isra 17/78
d- Yatsı Namazı: Hud 11/114, Isra 17/78, Nur 24/58,59

(Yatsı namazının bitimi, şuan uygulandığı şekilde ve ilmihal kitaplarında yazıldığı gibi sabah namazına kadar değil, gece karanlığının çöktüğü ana kadardır. Yani batı ufkunda gündüze dair alametin kaybolması (göğün her tarafının aynı hale gelmesi). Şu anki Türkiye için yatsı ezanının okunduğu sıralarda YATSI NAMAZI çıkmış oluyor. Güneş batımında itibaren 90 dk. civarında yatsı namazı çıkmış oluyor. Bunun yarısı AKŞAM NAMAZI vakti, yarısı da YATSI NAMAZI vaktidir. Hud 11/114 de gecenin gündüze yakın kısmı deniliyor. Batı ufkunda gündüze dair alametlerin sürdüğü müddetçe demektir. Bu alametlerin kaybolmasıyla namaz vakti çıkmış olur.)

e- Sabah Namazı: Hud 11/114, Isra 17/78, Nur 24/58,59

(Sabah namazının vakti güneş doğumuna 45.dk (civarında) kala başlar, güneş doğumuyla biter. İsra 17/78 e göre ortalığın seçilir hale gelmesi süresince sabah vakti namazı süresidir. SABAH VAKTİ İLE AKŞAM NAMAZI VAKTİ, BİRBİRLERİNİN SİMETRİĞİDİR. http://www.suleymaniyetakvimi.com/)

f- Cuma namazı: Cuma 62/9, Isra 17/78
g- Orta namaz(Akşam namazı): 2/238 (Orta namaz ikindi gösteriliyor. Bu doğru değildir. Günün ilk namazı öğle (Isra 17/78) olduğuna göre, orta namaz akşam olur. Beş parmağın ortada olanı gibi)
h- Cenaze namazı: 9/84
i- Teheccüt namazı (nafile):17/79, 24/58,59
j- Bayram namazı:108/2 (Ziyade tekbirleri 2/185, 22/37 (Litükebbiru’llâhe alê mê hedêküm; ramazan ayıyla bağlantılı, kurbanla bağlantılı).
k- Korku halinde/olağan dışılıklarda binek üzerinde veya olduğumuz hal üzeri (yatağa bağlılık, amaliyathanede olunduğu... gibi) namaz kılmak: 2/238, 239
l- Seferde namaz kılmak:2/238-239, 4/101-103
m- Cenaze namazı:
Kafir olarak ölenin cenaze namazı kılınmaz ve dua da edilmez:2/124, 9/80, 84, 11/45, 56
Allah’ın ayetlerini bildiği halde görmezlikten gelen (kafirin) bir kişinin cenaze namazının kılınmayacağı:9/84

Namazın Diğer Detayları

İhtiyaç halinde “cem” (birleştirme) yapılabilir namazlar:
Hud 11/114, İsra 17/78 (Öğle-ikindi, Akşam- yatsı)

Namaza çağrı:
Maide 5/58 “Birbirinizi namaza çağırdığınız zaman onu hafife alıp oyun edinirler. Bu, onların, aklını kullanmayan bir topluluk olmaları sebebiyledir.”

Cuma 62/9 “Ey inanıp güvenenler! Cuma günü namaz için çağrı yapıldığında alış verişi bırakın; Allah’ın zikrine[1*] koşun[2*]. Bilseniz bu sizin için daha hayırlıdır.”

[1*] Allah’ın zikri, Allah’ın kitabıdır (Hicr 15/9, Enbiya 21/24). Allah’ın zikrine koşmanın ilk anlamı, cuma hutbesidir. Çünkü hutbe, Allah’ın kitabı ile ilişki kurarak bir konuyu anlatmak için okunur. Namaz da o Zikri öğrenmek için kılındığından (Taha 20/14) Allah’ın zikrine koşmanın ikinci anlamı Cuma namazına gitmektir.

[2*] Bu emir, kadın için de erkek icinde geçerlidir.

Abdest;
Abdest, gusül, teyemmüm, abdesti bozan şeyler, Zaruri hallerde namaz abdesti için kolaylık:
Nisa 4/43 “Ey inanıp güvenenler (müminler)! Sarhoşsanız, ne dediğinizi bilinceye kadar; cünüpseniz yıkanıncaya kadar, namaza yaklaşmayın [1*]. Seyir halinde olursanız o başka. Hasta veya yolculuk halinde[2*] iseniz, yahut biriniz tuvaletten gelmişse ya da kadınlara temas etmiş olup su da bulamazsanız temiz bir toprağa [3*] teyemmüm edin. Ondan yüzünüzü ve ellerinizi silin (mesh edin). Allah affeder ve bağışlar.”

[1*] Görüldüğü gibi namaz kılmaya engel olan tek şey sarhoşluktur. Adetli kadınların namaz kılamayacağına dair söylenen sözlerin sağlam bir dayanağı yoktur.

[2*] Bununla ilgili aşağıdaki maddelere bakınız

[3*] saîden(صَعٖيدًا): En yaygın anlamı topraktır. Ancak dış yüzey anlamına da gelir. Kur’an’da bu kelime Kehf 18/8 ayetinde Dünya’nın dış yüzeyi, yeryüzü anlamında geçmektedir.

Maide 5/6 “Ey inanıp güvenenler! Namaza kalktığınız zaman yüzlerinizi ve dirseklerinize kadar ellerinizi yıkayın. Başınızı ve ayak bileği kemiklerine kadar ayaklarınızı mesh edin[1*]. Eğer cünüp olmuşsanız[2*] yıkanın. Hasta veya yolcu olur yahut sizden biri ayak yolundan[3*] gelir ya da kadınlarınızla birlikte olur da [4*] su bulamazsanız, temiz yüzeye (toprağa) yönelin; onunla yüzünüzü ve ellerinizi meshedin. Allah, size güçlük çıkarmak istemez. Onun isteği sizi arındırmak[5*] ve size olan nimetini tamamlamaktır. Belki görevlerinizi yerine getirirsiniz.”

[1*] -Mesh: Bir şeyin üzerine elle dokunma.

[2*] Cünüp: Cinsel ilişkiyle veya başka yolla meyana gelen orgazm hali.

[3*] Kişinin boşaltma ihtiyacını giderdiği yer, tuvalet, hela

[4*] Cinsel ilişkide bulunursanız. Cünüplük de bu kapsamda yer alır.

[5*] Enfal 8/11: O gün güven içinde sizi uykuya daldırmış, sizi arındırmak, sizden şeytanın pisliğini gidermek, kalplerinizi birbirine bağlamak ve ayaklarınızı yere sağlam bastırmak için üzerinize gökten yağmur yağdırmıştı.

Maddi pislikler:
Müddesir 74/4 “Elbiselerini temiz tut!”

Giyinme:
7/20 “Sonra Şeytan her birinin bedeninin örtülü yerlerini açıp diğerine göstermek için şöyle vesvese verdi: “Rabbinizin size bu ağacı yasaklaması sadece hükümdar (saltanat sahibi) olmanızı ya da ölümsüzleşmenizi engellemek içindir.”

7/26 ““Ey âdemoğulları! Size, bedeninizi örten, bir de sizi güzel gösteren elbise verdik. İyi elbise, sizi koruyan elbisedir[*].” Bunlar Allah’ın ayetleridir, belki akıllarını başlarına alırlar.”

[*] "Sizi koruyan elbise" diye meal verdiğimiz tamlama, libas'ut-takva = takva elbisesidir. Takva, korunma demektir. Takva elbisesi de vücudu sıcaktan, soğuktan ve kötü bakışlardan koruyan elbisedir. İnsandan başka elbise giyen canlı yoktur. Bu özelliğinden dolayı insan, her mevsimde, dünyanın her yerinde yaşayabilmektedir.

7/31 “Ey Ademoğulları! Secde edilen her yerde (namaz sırasında) süslerinizi (size yakışanı) giyinin. Yiyin, için ama israf etmeyin. Allah israf edenleri sevmez.”

24/30 “Mümin erkeklere söyle, gözlerini sakınsınlar[*1]; ferçlerini (kolları ile bacakları arasındaki organlarını)[*2] korusunlar. Onları daha da geliştirecek olan budur. Allah, yaptıkları şeyin iç yüzünü bilir.”

[*1] Bu ve bundan sonraki âyet, kadın ile erkeğin, sosyal hayatta ayrıştırmak için değildir. Çünkü verilen selamı, cinsiyet ayrımı olmadan daha iyisiyle almak emredilmiştir (Nisa 4/86) Ama bakışlar, en etkili iletişim aracı olduğundan dikkatli olmak gerekir. Bunun en kestirme yolu göz bebeklerini büyültecek şekilde bakmamaktır

[*2] Ferc, iki kolun arası ile iki bacağın arasındaki organlardır. (Lisan'ul-arab)

24/31 “Mümin kadınlara da söyle, gözlerini sakınsınlar; ferçlerini (kolları ile bacakları arasındaki organlarını) korusunlar. Güzelliklerinden [*1] görünen kısım [*2] dışındakileri açmasınlar. Başörtülerinin bir kısmını yakalarının üstüne vursunlar. Kocaları, babaları, kocalarının babaları, oğulları, kocalarının oğulları, erkek kardeşleri, erkek kardeşlerinin oğulları, kız kardeşlerinin oğulları, kendi kadınları, elleri altında bulunan esirler, kadına ihtiyacı kalmamış erkekler ve kadınların edep yerlerine ilgi duymayan küçük çocuklar[*3] dışında hiç kimseye süslerini açmasınlar. Gizledikleri güzellikleri bilinsin[4*] diye ayaklarını farklı şekilde yere basmasınlar. Müminler, hep birlikte Allah’a yönelin ki umduğunuza kavuşasınız.”

[*1] Güzellik diye meal verdiğimiz kelime ziynet = الزينة’tir. Bazıları bunun, dış elbise veya süs olduğunu söyler. Dış elbise, hem kadının hem erkeğin ziynetidir. (Araf 7/31) Süs eşyasının takılması da yasak değildir. (A’raf 7/32) Kadın, insanlar için ziynet kılındığından (Al-i İmran 3/14) bu ayetteki ziynet, kadına ait güzelliklerden başkası olamaz. Âyette geçen “gizledikleri ziynetleri” ifadesi de bu anlamı destekler. Çünkü kadın, vücudu örtülü olduğu halde dans ederek, oynayarak, sesiyle veya yürüyüşüyle gizli güzelliklerinin bilinmesini sağlayabilir.

[*2] “görünen kısım”ifadesinin başörtüden önce geçmesinden, yüzün görünen güzelliklerden olduğu anlaşılır.

[*3] Esirler ve küçük çocuklar ile ilgili özel hükümler Nur 24/58. âyette gelecektir.

[4*] Kadın, ayağını farklı şekilde yere basarak sağa-sola eğilip güzelliklerini göstermeye çalışabilir. Bu ayet kadınların, erkekler karşısında bu gibi davranışlarını da yasaklamıştır.

24/60 “Oturup kalmış, evlenme umudu bitmiş kadınların, süslerini teberrüc (yüz, boyun, boğaz ve gerdanındaki güzelliği göstermekle birlikte gözleriyle güzel bir bakış sergileme) gayreti olmadan buralarını örten örtülerini açmalarında bir günah yoktur[*]. Kendilerine dikkat etmeleri, onlar için daha iyi olur. Her şeyi dinleyen ve bilen Allah’tır.”

[*] Kadının tebberrücü (تَبَرَّج); yüz, boyun, boğaz ve gerdanındaki güzelliği göstermekle birlikte gözleriyle güzel bir bakış sergilemesidir. (el-Ayn) Güzel göz bebeğinin etrafındaki geniş beyazlığa da burç dendiği için (el-Ayn) göz bebeklerini büyültecek şekilde bakmak da teberrüc olur. Böyle bir teberrüc, kadına da erkeğe de yasaktır: “Mümin erkeklere söyle, bakışlarını kıssınlar” (Nur 24/30) “Mümin kadınlara da söyle, bakışlarını kıssınlar” (Nur 24/31)

Kadına da erkeğe de “... ferçlerini korusunlar.”(Nur 24/30 ve 31) emri verilmiştir. Ferc, iki kolun arası ile iki bacağın arasındaki organlardır. (Lisan'ul-arab) Gerdanlık, iki kolun arasında yer aldığı için oranın örtülmesi de emredilmiştir. Bu emir kadınlar için kesindir. Erkekler için: “Onları daha da geliştirecek olan budur.” (Nur 24/30) ifadesi kullanıldığı için onlar, kadınlar kadar titiz olmayabilirler.

Kadınlara verilen: “Başörtülerinin bir kısmını yakalarının üstüne vursunlar.” (Nur 24/31) emrinden dolayı onlar, âyette sayılan kişiler dışında kimsenin yanında boyunlarını ve başlarını açamayacaklardır.

Kadınlara ayrıca cilbab emri de verilmiştir: “Ey Nebî! Eşlerine, kızlarına ve inanıp güvenenlerin kadınlarına söyle de cilbablarını (büyük başörtülerini) üzerlerine yaklaştırsınlar. Bu, namuslu olduklarının anlaşılarak incitilmemeleri açısından daha uygundur.” (Ahzab 33/59)

Oturup kalmış ve evlenme ümidi bitmiş bir kadın, güzel görünme gayretine de girmezse kimse tarafından rahatsız edilmez. Bu sebeple ayetten ilk anlaşılan, bu kadınların dışarıya cilbabsız çıkabilecekleridir. Ayette teberrüc kelimesi geçtiği için de güzelliğini gösterme gayretine girmeden boğazını ve gerdanlığını da açabileceği anlaşılabilir.

33/59 “Ey Nebî! Eşlerine, kızlarına ve inanıp güvenenlerin kadınlarına söyle de cilbablarını (büyük başörtülerini)[*] üzerlerine yaklaştırsınlar. Bu, namuslu olduklarının anlaşılarak incitilmemeleri açısından daha uygundur. Allah bağışlar, ikramı boldur.”

[*] Cilbab, dış giysiden küçük, başörtüsünden büyük örtüdür. Kadın onunla başını ve göğüs bölgesini örter. (Lisan’ul-arab) Kelime dış giysi anlamında da kullanılır ama burada ona büyük başörtü dışında anlam verilemez. Çünkü dış elbiseyi vücuda yaklaştırma diye bir şey olmaz. Ama büyük başörtü vücuda yapıştırılmazsa açılır, göğüs, boyun ve saçlar ortaya çıkar. Âyetteki “daha uygun= أَدْنَى ifadesi de başörtüsü (hımar) ile cilbabı karşılaştırmaktadır. Yakaları kapatacak şekilde örtülen başörtüsü, kötü niyetli erkeklerin rahatsız edici davranışlarını engeller. Ama hem başı hem de göğüs bölgesini örten bir örtü onların beklentilerini büsbütün ortadan kaldırır.

Kıble:
2/115 “Doğu da batı da Allah’ındır. Ne tarafa dönseniz, Allah ile yüz yüze gelirsiniz. İmkânları geniş olan ve her şeyi bilen Allah’tır.”

2/142 “İnsanlardan kimi akılsızlar şöyle diyecekler: “Bunları, yöneldikleri kıbleden çeviren nedir ki!”[*] De ki: “Doğu da Allah’ındır, batı da! O, doğru tercihte bulunanı doğru bir yola yöneltir.””

[*] Müslümanlar önceleri, Yahudiler gibi Kudüs’teki Beyt-i Makdis’e yönelerek namaz kılarlardı. Âyete göre kimi Yahudiler de onlarla birlikte namaz kılıyorlardı. Çünkü kıblenin değişmesi onlardan başkasını rahatsız etmezdi.

2/143 “İşte böyle! Sizi merkez toplum[1*] yaptık ki insanlara örnek olasınız, Kitabımız[2*] da yanınızda olsun.[3*] Yönelmekte olduğun kıbleyi (Beyt-i Makdis'i), sırf Kitabımızı takip edenle ona sırt çevireni bilelim diye, yaptık[4*]. Onun değişmesi, Allah’ın doğru yolda olduğunu onayladıklarından başkasına ağır gelir. Allah, (Kâbe’nin tekrar kıble olacağına dair) inancınızı boşa çıkaracak değildir. İnsanlara pek şefkatli ve iyiliği bol olan Allah’tır.”

[1*] Her insanın inanması gereken din, bu din olduğu için, insanlara örnek olmamız gerekir. (Ali İmran 3/110)

[2*]Ayette geçen Resul ( رسول ), hem bilgi hem de bilgiyi ileten elçi anlamındadır (Müfredat). Bilgi, elçiden önemli olduğu için Allah Teâlâ şöyle demiştir: “Muhammed sadece elçidir. Ondan önce de elçiler geldi. O ölse veya öldürülse, gerisin geri mi döneceksiniz?” (Al-i İmran 3/144) Elçimiz Muhammed’in, Allah’tan getirdiği bilgiler Kur’an’da toplandığından artık bizim için Resul, Kur’an’dır. Bu yüzden resul kelimesine, yerine göre Allah’ın Kitab’ı anlamını vereceğiz.

[3*] Ayetteki şehid kelimesine, ism-i mef’ûl anlamı verilmiştir.

[4*] İlk kıble Kâbe’dir. Beyt-i Makdis’e, Davut aleyhisselam zamanında çevrilmiştir. (Eski Ahit II. Samuel, 24/16-25)

Bakara suresi bildiğimiz üzere 286 ayettir, bu ayetin yarısı yani merkezi 143’tür ve yüce Allah 143’ncü ayette “Sizi merkez toplum[1*] yaptık ki insanlara örnek olasınız” müslümanları merkez ayette anlatmıştır.

2/144 “(Ey Nebî,) Yüzünün sık sık göğe döndüğünü görüyoruz. Seni istediğin kıbleye elbette çevireceğiz. Artık yüzünü Mescid-i Haram tarafına çevir! (Müminler! Siz de) Nerede olursanız olun, (namazda) yüzünüzü onun tarafına çevirin! Kendilerine kitap verilenler iyi bilirler ki bu, Rablerinin (Sahiplerinin) gerçek hükmüdür. Yaptıkları hiçbir şey, Allah'ın dikkatinden kaçmaz.”

2/145 “Kendilerine Kitap verilenlere bütün âyetleri (delilleri) getirsen senin kıblene uymayı kabul etmezler. Sen de onların kıblesine uyacak değilsin. Onlardan hiçbiri bir diğerinin kıblesine de uymaz.[*] Sana gelen bu bilgiden sonra olur da onların isteklerine uyarsan, yanlış yapanlara karışır gidersin.”

[*] Yahudiler Kudüs’teki Süleyman Mabedi’ne, yani Beyt-i Makdis’e, Hıristiyanlar da doğuya dönerler.

2/149- “(Namaza) kalktığın[1*] her yerde yüzünü Mescid-i Haram tarafına[2*] çevir. Rabbinin doğru saydığı budur. Yaptığınız hiçbir şey, Allah'ın dikkatinden kaçmaz.”

[1*] (Kaf suresi 50/11). âyetteki anlama uygun olarak hurûc’a kıyam = kalkma anlamı verilmiştir. Namaz kılan, kıyama durur.

[2*] Namazda Mescid-i Haram’ın kendisine dönmek gerekmez. Onun bulunduğu ana yöne dönmek yeterlidir.

2/150 “Nerede (Namaza) kalkarsan, yüzünü Mescid-i Haram tarafına çevir. Nerede olursanız olun, (namazda) yüzünüzü onun tarafına çevirin ki insanların size karşı bir delili olmasın.[1*] İleri geri konuşan konuşur[2*], onlardan korkmayın, benden korkun. Bu, size olan iyiliklerimi tamamlamam ve sizin de hedefinize ulaşmanız içindir.”

[1*] Yahudi ve Hristiyanlar Kâbe’nin tekrar kıble olacağını bildikleri için, kıble değişmeseydi bunu bize karşı kullanırlardı. Kıblenin, tekrar değişeceğine dair bilgi, bugünkü İncil’de mevcuttur: “Kadın, “Efendim, anlıyorum, sen bir peygambersin” dedi. “Atalarımız bu dağda tapındılar, ama sizler tapılması gereken yerin Yeruşalim’de olduğunu söylüyorsunuz.” İsa ona şöyle dedi: “Kadın, bana inan, öyle bir saat geliyor ki, Baba’ya ne bu dağda, ne de Yeruşalim’de tapınacaksınız!” (Yuhanna 4:19-21)

[2*] Buradaki الا = illa edatına istisna-i munkatı anlamı verilmiştir.

Niyet:
2/284 “Göklerde ve yerde olan her şey Allah’ındır. İçinizde olanı, açığa vursanız da gizleseniz de Allah sizi ondan hesaba çeker. Affı hak edeni affeder, azabı hak edene de azap eder. Her şeye ölçü koyan Allah’tır.”

3/29 “De ki “Gizleseniz de açığa vursanız da içinizde olanı Allah bilir. O, göklerde ve yerde ne varsa hepsini bilir. Her şeye ölçü koyan Allah’tır.””

Tekbir (Namaza başlama tekbiri):
17/110 “De ki “İster Allah diye çağırın, ister Rahman[ diye çağırın, hangisiyle çağırırsanız çağırın en güzel isimler (sıfatlar) Allah’a aittir.” Namazında sesini yükseltme, onu alçak sesle de yapma; ikisinin arasında bir yol tut[*].”

[*] Gündüz namazları ile gece namazlarının kılınırken, hangi ses seviyesinde olunacağı İsra 17/110 ve Araf 7/205’te bildirilmiştir.

17/111 “De ki “Yaptığını güzel yapmak Allah’a mahsustur. Çocuk edinmemiştir. Yetki kullanmada ortağı yoktur. İhtiyaçtan dolayı edindiği bir velisi de yoktur. O’nun büyüklüğünü iyi kavra. O’nu yücelttikçe yücelt”

22/37 “Onların ne etleri, ne de kanları Allah’a ulaşır; ona ulaşacak olan sizin takvanızdır[1*]. Onları bu şekilde sizin hizmetinize verdik ki Allah’ın yol göstermesine karşılık tekbir[2*] getiresiniz. Sen güzel davrananlara müjde ver.”

[1*] Allah’tan çekinerek kendini koruma, kendini(fıtratını) bozmama isteği. Bakınız Bakara 2/2.

[2*] Tekbir: saygı göstermek, hayran olmak, önünde saygı ile eğilmek, ululamak, tapmak (Örneğin: ‘Allah-u ekber: Allah en büyüktür’ demek.)

56/96 “Öyleyse Yüce Rabbinin adını her türlü eksiklikten uzak tut.”

74/3 “Rabbinin (Sahibinin) büyüklüğünü anlat!”

87/1 “Her şeyinle, Rabbinin (Sahibinin) yüce adına yönel[*].”

[*] Tesbih: Allah’a kulluk konusunda hızlı hareket etmek, Allah’ı tenzih ve ona uygun olmayan şeyleri ondan uzak bilmek demektir (Müfredat). Bunları bütün dikkatiyle Allah’a yönelen kişiler yapabileceğinden meal o şekilde verilmiştir.

87/15 “O, Sahibinin adını aklından çıkarmayan ve O’nun yolundan ayrılmayan kişidir.”

Kıyam:
3/191 “Onlar (namaz kılarken); ayakta, oturarak ve yanları üstünde[1*] Allah’ı zikreder (anlayarak Kur'ân okur, dua eder)[2*] göklerin ve yerin yaratılışını düşünürler. Derler ki: "Rabbimiz! Sen bunu boşuna yaratmadın, sana içten boyun eğeriz, bizi o ateşin azabından koru!”

[1*] Kişinin yanları, kolları ve bacaklarıdır. Rükuda ve secdede gövde kolların ve bacakların üstünde olur.

[2*] Zikir, bağlantılarıyla birlikte düşünülüp öğrenilerek akıldan çıkarılmaması gereken doğru bilgi ve o bilgiyi akla getirmek veya söylemektir. (Müfredât ذكر ve عرفmd.) Allah’ın indirdiği bütün kitapların ortak adı zikir’dir. (Nahl 16/43-44 ve Enbiya 21/24) Okuduğunun anlamını kavrayamayan kişi zikir yapmış olmaz.

4/103 “Namazı kılarken[1*] Allah’ı; ayakta, oturur halde, ve yanlarınız üzerinde anın. Güvene kavuştuğunuzda o namazı tam kılın. Çünkü namaz, müminlere, vakitle sınırlı olarak farz kılınmıştır.”

22/26 “İbrahim’e Beyt’in yerini gösterdiğimiz zaman, “Bana hiçbir şeyi ortak sayma; tavaf edenler, kıyam, rüku ve secde edenler için Beytimi temiz tut” demiştik.”

25/64 “Geceleri Rablerine secde eder ve kıyama dururlar.[*]”

[*] İlgili âyetler şöyledir: “Geceleri az uyurlar.Seher vakitlerinde bağışlanma dilerler.” (Zâriyât 51/17-18)Bunlar kendilerini yataklarından kaldırır, korku ve umutla Rablerine yalvarırlar.(Secde 32/16)

26/217-219 “Sen güçlü ve doğru karar veren Allah’a dayan. Ayakta iken seni gören,”

39/9 “Böyle biri ile Ahiret için hazırlık yapmak ve Rabbinin ikramını umabilmek için gece vakitlerinde secde eden ve kıyamda bulunan kişi aynı olur mu? De ki “Bilenle bilmeyen bir midir?” Bunu ancak, sağlam duruşlu olanlar anlarlar.”

Kıraat:
17/110 “De ki “İster Allah diye çağırın, ister Rahman diye çağırın, hangisiyle çağırırsanız çağırın en güzel isimler (sıfatlar) Allah’a aittir.” Namazında sesini yükseltme, onu alçak sesle de yapma; ikisinin arasında bir yol tut.”

29/45 “Bu Kitap’tan sana vahyedilen her şeyi anlayarak oku ve namazı tam kıl. Namaz her çeşit fuhuşu ve kötülüğü engeller. Allah’ın zikri (Kitabı) en önemlisidir. Allah, yaptığınız her işi bilir.”

73/20 “Senin ve seninle beraber olanlardan bir kısmının, gecenin üçte ikisine yakınını, yarısını ve üçte birini uyanık geçirdiğini Rabbin elbette biliyor. Gece ile gündüzün ölçüsünü koyan Allah’tır. Sizin bunu tam başaramayacağınızı bildiği için yüzünüze baktı (da işinizi kolaylaştırdı). Artık Kur'ân’ı kolayınıza geldiği zaman okuyun. O, içinizden hastaların olacağını, kiminizin Allah'ın lütfundan yararlanmak için yeryüzünü dolaşacağını, kiminizin de Allah yolunda vuruşacağını bilir. Öyleyse Kur’an’ı, kolayınıza geldiği zaman okuyun. Namazı tam kılın, zekâtı verin ve Allah için güzel bir ödünç ayırın. Bugün kendiniz için yaptığınız her hayrı, yarın Allah katında daha iyisiyle ve çok daha büyüğü ile bulursunuz. Allah'tan bağışlanma dileyin. Çünkü Allah’ın bağışlaması çok, ikramı boldur.”

Ruku:
2/43 “Namazı düzgün ve sürekli kılın, zekâtı verin; rükû edenlerle birlikte rükû edin!”

2/125 “Kâbe’yi insanların toplanacakları ve güven içinde olacakları bir yer yaptık. Siz makam-ı İbrahim’i (İbrahim’in dua için durduğu yerleri), dua yerleri yapın. İbrahim ile İsmail’e görev verdik: “Evimi (Kâbe’yi); tavaf edenler, itikâfta bulunanlar, rükû ve secde edenler için tertemiz tutun!” dedik.”

3/43 “Ey Meryem! Rabbine (Sahibine) içten boyun eğ, secdeye kapan ve rüku edenlerle birlikte rüku et!”[*]”

[*] “rüku edenlerle birlikte rüku et!” yani namazını cemaatle kıl.

9/112 “Tevbe edenler, Allah’a kul olanlar, işlerini iyi yapanlar, gezip görenler, rüku edenler, secde edenler, marufu (Kur’an ölçülerini) isteyenler, münkere (Kur’an ölçülerine aykırı olana) engel olanlar ve Allah’ın koyduğu sınırları koruyanlar var ya; sen böylesi müminleri müjdele.”

22/26 “İbrahim’e Beyt’in yerini gösterdiğimiz zaman, “Bana hiçbir şeyi ortak sayma; tavaf edenler, kıyam, rüku ve secde edenler için Beytimi temiz tut” demiştik.”

22/77 “Ey inananlar! Rükû edin, secde edin ve Rabbinize (Sahibinize) kulluk edin. İyi işler yapın ki umduğunuza kavuşasınız.”

48/29 “Muhammed Allah’ın elçisidir. Onunla birlik olanların, kendini doğrulara kapatanlara karşı sarsılmaz duruşları vardır. Birbirlerine karşı ise merhametlidirler. Allah’ın rızasını ve ikramını kazanmak için rüku ve secde ettiklerini görürsün. Onları tanıtan, secdenin yüzlerinde bıraktığı etkidir. Tevrat’ta da böyle anılırlar. İncil’de ise filiz vermiş ekine benzetilirler. Güçlenmiş, kalınlaşmış, sapı üzerinde dik durmuş, çiftçileri pek hayran bırakan ekin gibidir. Bunlar, kendini doğrulara kapatanları kıskandırmak içindir. Allah, onlardan inanıp güvenen ve iyi işler yapanlara bağışlama ve büyük bir ödül vadetmiştir.”

Secde:
2/125 “Kâbe’yi insanların toplanacakları ve güven içinde olacakları bir yer yaptık. Siz makam-ı İbrahim’i (İbrahim’in dua için durduğu yerleri), dua yerleri yapın. İbrahim ile İsmail’e görev verdik: “Evimi (Kâbe’yi); tavaf edenler, itikâfta bulunanlar, rükû ve secde edenler için tertemiz tutun!” dedik.”

3/43 “Ey Meryem! Rabbine (Sahibine) içten boyun eğ, secdeye kapan ve rüku edenlerle birlikte rüku et!””

Devamı için lütfen bu ayetlere bakınız; 4/102, 103, 7/120, 206, 9/112, 12/100, 13/15, 15/98, 17/7, 19/58, 20/70, 22/18, 26, 77, 25/60, 64, 26/217-219, 27/24, 25, 32/15, 38/24, 39/9, 41/37, 48/29, 53/62, 68/42-43, , 76/26, 84/21, 96/19

Rekat sayısı:
4/102 “İçlerinde olur da onlar için namazı tam kılarsan[1*], onların bir kısmı seninle beraber namaza dursunlar ve silahlarını kuşansınlar; (ilk) secdeyi yaptıktan sonra çekilsinler; bu defa namazı kılmamış öbür kısım gelsin, seninle namaz kılsınlar[2*], tedbirli olsunlar ve silahlarını kuşansınlar. Kafirler ister ki silahlarınızdan ve eşyanızdan uzak kalasınız da üzerinize ani bir baskın yapsınlar. Yağmurdan zarar görür veya hasta olursanız, silahlarınızı bir yere koymanızda bir günah yoktur ama tedbiri elden bırakmayın. Allah, o kâfirlere küçük düşürücü bir azap hazırlamıştır.”

[1*] Allah’ın bize vakitli bir ibadet olmak üzere farz kıldığı namaz için 3 farklı durum söz konusudur. Normal koşullar altında kıldığımız namaz, yolculuk halinde kıldığımız namaz ve savaş halindeyken kıldığımız namaz.

[2*] Namazın ve cemaatin önemi
Namazların en az iki rekat oması (Cemaatle kılınan mevzide (savaş esnasında) kılınan (korku) namaz/ın/da cemaat hariç. Cemaatin birer rekat kılması yeterli): Bkz. 4/102

NAMAZ TESBİHLERİ

Namaza başlama tekbiri:
74/3 “Rabbinin (Sahibinin) büyüklüğünü anlat!”

87/15 “O, Sahibinin adını aklından çıkarmayan ve O’nun yolundan ayrılmayan kişidir.”

Kıyama kalkış, ruku ve secde tesbihleri (Rükunlerin içeriği):
7/206 “Rabbin katında olanlar, O’na kulluk etmeyi küçümsemezler; ibadetlerini O’na yapar ve O’na secde ederler.”

9/112 “Tevbe edenler, Allah’a kul olanlar, işlerini iyi yapanlar, gezip görenler, rüku edenler, secde edenler, marufu (Kur’an ölçülerini) isteyenler, münkere (Kur’an ölçülerine aykırı olana) engel olanlar ve Allah’ın koyduğu sınırları koruyanlar var ya; sen böylesi müminleri müjdele.”

15/98 “Her şeyi güzel yaptığından dolayı Rabbine ibadet et ve secde edenlerden ol.”

20/130 “Onlar ne derlerse desinler, sen sabret. Güneşin doğuşundan önce, batmasında önce ve gecenin bölümlerinde her şeyi güzel yaptığından dolayı Rabbine ibadet et. Gündüzün bölümlerinde de ibadet et; belki memnun kalırsın.”

26/219 “Secde edenler arasında dolaşırken de görene dayan.”

30/17-18 “Akşama girdiğinizde ve sabaha çıkarken Allah’a kulluk edin. Göklerde ve yerde, yaptığını güzel yapmak Allah’a mahsustur. İkindi ve öğle vaktinde de kulluk edin.”

32/15 “Ayetlerimize sadece, kendilerine anlatıldığı zaman secde edenler ve her şeyi güzel yapmasına karşılık Rablerine kulluk edenler inanırlar. Onlar büyüklük de taslamazlar.”

50/40 “Gecenin bir bölümünde ve secdelerin ardında da ibadet et (kulluk etmeye devam et)[*].”

[*] Her rekatta bir kere oturup zikirde bulunmak gerekir, bu iki secdeyi ayıran oturmadır (Nisa 4/103 gereği). Ayette geçen secdeler çoğuldur. Arapçada çoğul en az üçtür. Her rekattaki secde sayısı iki olduğu için bu ayete emredilen tesbih eyleminin, iki rekattan yani dört secdeden sonra olması gerekir. Namazlarda secdelerin ardından okuduğumuz Tahiyyat ve benzeri duaların bu ayetin gereği olduğu açıktır.

52/48 “Sahibinin kararını sabırla bekle; sen gözümüzün önündesin. Kalktığın vakit, her şeyi güzel yaptığından dolayı Sahibine ibadet et.”

Namazın rükunlarında ara tekbirleri:
Daha önce bu ayetlerin meallerini yukarıda vermiştim. Bu ayetlere tekrar bakabilirsiniz. 74/3, 87/15
Rukudan sonra kıyamda beklemede tesbih: 15/98 “Her şeyi güzel yaptığından dolayı Rabbine ibadet et ve secde edenlerden ol. ”

Rukuda tesbih:
56/96 “Öyleyse Yüce Rabbinin adını her türlü eksiklikten uzak tut.”

Secdede tesbih, dua:
50/40 “Gecenin bir bölümünde ve secdelerin ardında da ibadet et (kulluk etmeye devam et)[*].”

[*] Her rekatta bir kere oturup zikirde bulunmak gerekir, bu iki secdeyi ayıran oturmadır (Nisa 4/103 gereği). Ayette geçen secdeler çoğuldur. Arapçada çoğul en az üçtür. Her rekattaki secde sayısı iki olduğu için bu ayete emredilen tesbih eyleminin, iki rekattan yani dört secdeden sonra olması gerekir. Namazlarda secdelerin ardından okuduğumuz Tahiyyat ve benzeri duaların bu ayetin gereği olduğu açıktır.

87/1 “Her şeyinle, Rabbinin (Sahibinin) yüce adına yönel[*].”

[*] Tesbih: Allah’a kulluk konusunda hızlı hareket etmek, Allah’ı tenzih ve ona uygun olmayan şeyleri ondan uzak bilmek demektir (Müfredat). Bunları bütün dikkatiyle Allah’a yönelen kişiler yapabileceğinden meal o şekilde verilmiştir

Namazdan sonra tesbih ve dua:
2/45 “Sabırlı[*] davranarak ve namaz kılarak yardım isteyin. Bu, Allah’a saygısı olanlardan başkasına ağır gelir.”

[*] Sabır: Katlanmak, göğüs germek, direnmek, dirençli olmak anlamlarına gelir.

2/153 “Müminler! Sabırlı davranarak ve namaz kılarak yardım isteyin! Allah sabredenlerin yanındadır.”

9/112 “Tevbe edenler, Allah’a kul olanlar, işlerini iyi yapanlar, gezip görenler, rüku edenler, secde edenler, marufu (Kur’an ölçülerini) isteyenler, münkere (Kur’an ölçülerine aykırı olana) engel olanlar ve Allah’ın koyduğu sınırları koruyanlar var ya; sen böylesi müminleri müjdele.”

NAMAZ KILMA FORMÜLÜ

Mü’minlerin Muhammet A.S.’a, O’nun ise rasullere ortak vahyolunana ve tatbikatına itaat etmesi/uyması:
3/43 “Ey Meryem! Rabbine (Sahibine) içten boyun eğ, secdeye kapan ve rüku edenlerle birlikte rüku et!”

6/90 “Allah'ın kendilerine rehber (kitap) verdiği kimseler onlardır; sen de onların rehberine (kitaplarına) uy[*]. De ki "Ben yaptığım bu iş için sizden bir karşılık beklemiyorum. O, herkes için sadece bir öğüt ve doğru bilgidir, o kadar!"”

[*] Bu, Nebimize verilmiş emirdir. Kendine indirilmemiş konularda Tevrat’a ve İncil’e uymak zorunda olduğu için Mekke’de ve Medine’de namaz kılarken Kudüs’e doğru dönmüştür. Maide 3. âyetin inmesiyle birlikte dinin tamamlandığı, artık Kur'an'da olan hükümlere uyulması gerektiği bildirilmiştir.

22/26 “İbrahim’e Beyt’in yerini gösterdiğimiz zaman, “Bana hiçbir şeyi ortak sayma; tavaf edenler, kıyam, rüku ve secde edenler için Beytimi temiz tut” demiştik. ”

3/31 “De ki "Allah'ı seviyorsanız beni (yolumu) takip edin ki Allah da sizi sevsin ve günahlarınızı bağışlasın. Bağışlaması çok, iyiliği bol olan Allah’tır".”

3/32 “De ki "Allah'a yani resulüne/Kitabına[*] gönüllü olarak boyun eğin.” Yüz çevirirlerse bilsinler ki Allah, âyetleri görmezlikte direnenleri (kâfirleri) sevmez.”

[*] Resul (رسول), “birine gönderilen söz” anlamına geldiği gibi o sözü ve bilgiyi iletmek için gönderilen elçi anlamına da gelir (Müfredat). Kur’an’da geçen resul kelimeleri ya elçi ya da Allah’ın Kitabı anlamındadır. Elçi ölümlü Allah’ın kitabı kalıcıdır. Uhud savaşında Nebîmiz’in öldüğüne dair haberlerin yayılması üzerine Allah Teâlâ şöyle demiştir: “Muhammed sadece elçidir. Ondan önce de elçiler geldi. O ölse veya öldürülse, gerisin geri mi döneceksiniz?” (Al-i İmran 3/144) Allah’ın son Elçisi öldüğü için şu anda bizim muhatabımız olan resul, Kur’an’dır.

3/132 “Allah'a yani gönderdiği Kitab’a gönüllü olarak boyun eğin ki iyilik bulasınız.”

4/59 “Ey inanıp güvenenler,Allah'a itaat edin, bu Elçi'nin getirdiği kitaba[1*] itaat edin ve sizden olan yetki sahiplerine de. Eğer (o yetkililerle) bir şeyde anlaşmazlığa düşerseniz onu, Allah'a ve Elçisine[2*] götürün. Allah’a ve ahiret gününe inanıp güveniyorsanız böyle yaparsınız. Böylesi hayırlı olur ve çok güzel sonuç verir[3*].”

[1*] En'am 6/114

[2*] Yetkililerle anlaşmazlığa düştüğünüz konuları Allah’a ve Elçisine götürün demek, bu konu hakkında Kur’an’a göre hüküm verin demektir. Bkz. En’am 6/114, Maide 5/48.

[3*] Bakara 2/104 ve Nisa 4/46’dak raina sözüyle ilişki kurulacak

4/64 “Biz hangi elçiyi gönderdiysek, bizim bilgimiz altında kendisine boyun eğilsin diye göndermişizdir. Onlar, kendilerini kötü duruma düşürdüklerinde sana gelseler ve (senin huzurunda) Allah’tan bağış dileselerdi, sen de onların bağışlanması için dua etseydin, o zaman Allah’ın kendine yönelenlerin dönüşünü (tevbesini) kabul ettiğini ve ne kadar merhametli olduğunu elbette göreceklerdi. ”

4/80 “Bu Elçi’ye kim itaat ederse Allah'a itaat etmiş olur.(Ey Elçi,) Yüz çeviren çevirsin; seni onlara bekçi olasın diye elçi yapmadık. ”

5/92 “Allah’a itaat edin, Elçi’ye itaat edin ve dikkatli olun. Eğer yüz çevirirseniz bilin ki Elçimizin sorumluluğu her şeyi açıklayan bir tebliğden ibarettir.”

8/20-21 “Ey inanıp güvenenler, Allah’a ve Elçisine boyun eğin. Dinleyip dururken bari siz yüz çevirmeyin. Dinleyip anlamadıkları halde “Dinleyip anladık” diyenler gibi de olmayın.”

24/54 “De ki: “Allah’a boyun eğin, elçisine de boyun eğin.” Eğer yüz çevirirseniz elçiye düşen, kendine yüklenen görev, size düşen de size yüklenen görevdir. Ona boyun eğerseniz yola gelmiş olursunuz. Elçinin görevi, açık bir bildirimde bulunmaktan başkası değildir.”

47/33 “Ey inananlar! Allah'a itaat edin, Elçi’ye itaat edin. İşlerinizi değersizleştirmeyin.”

Namazı kılma formülü. Namaz bu formülle öğrenilir, namaz kılanlarla beraber kılın emri. Bunu da herkes bilir, ümmetin “fiili tatbikatı”:
2/43 “Namazı düzgün ve sürekli kılın, zekâtı verin; rükû edenlerle birlikte rükû edin!.”

3/43 “Ey Meryem! Rabbine (Sahibine) içten boyun eğ, secdeye kapan ve rüku edenlerle birlikte rüku et!”

4/103 “Namazı kılarken Allah’ı; ayakta, oturur halde, ve yanlarınız üzerinde anın. Güvene kavuştuğunuzda o namazı tam kılın. Çünkü namaz, müminlere, vakitle sınırlı olarak farz kılınmıştır.”

22/77 “Ey inananlar! Rükû edin, secde edin ve Rabbinize (Sahibinize) kulluk edin. İyi işler yapın ki umduğunuza kavuşasınız.”

Ayrıca Allah’ın son nebisi Mekke’de “Beytullah’ta” namazını kılmış ve “Kuba’da” ve “Medine” de ilk iş olarak “Mescid” olarak yaptırmış ve müslümanlar cemaat olarak gerek mescitlerde ve gerekse arazide namazlarını (bayram namazlarında olduğu gibi) kıla gelmişlerdir.

Her nebide “namaz emri ve beraber de kılın” uygulaması/tatbikatı:
2/125 “Kâbe’yi insanların toplanacakları ve güven içinde olacakları bir yer yaptık. Siz makam-ı İbrahim’i (İbrahim’in dua için durduğu yerleri), dua yerleri yapın. İbrahim ile İsmail’e görev verdik: “Evimi (Kâbe’yi); tavaf edenler, itikâfta bulunanlar, rükû ve secde edenler için tertemiz tutun!” dedik.”

3/43 ayetini yukarıda okuyabilirsiniz.

NAMAZLA İLGİLİ TUTUMLARIMIZ

Cemaatle namaz kılmak:
2/43 ve 3/43 yukarıdaki ayetlerde okuyabilirsiniz.

4/102 “İçlerinde olur da onlar için namazı tam kılarsan[1*], onların bir kısmı seninle beraber namaza dursunlar ve silahlarını kuşansınlar; (ilk) secdeyi yaptıktan sonra çekilsinler; bu defa namazı kılmamış öbür kısım gelsin, seninle namaz kılsınlar[2*], tedbirli olsunlar ve silahlarını kuşansınlar. Kafirler ister ki silahlarınızdan ve eşyanızdan uzak kalasınız da üzerinize ani bir baskın yapsınlar. Yağmurdan zarar görür veya hasta olursanız, silahlarınızı bir yere koymanızda bir günah yoktur ama tedbiri elden bırakmayın. Allah, o kâfirlere küçük düşürücü bir azap hazırlamıştır.”

[1*] Allah’ın bize vakitli bir ibadet olmak üzere farz kıldığı namaz için 3 farklı durum söz konusudur. Normal koşullar altında kıldığımız namaz, yolculuk halinde kıldığımız namaz ve savaş halindeyken kıldığımız namaz.

[2*] Namazın ve cemaatin önemi

62/9 “Ey inanıp güvenenler! Cuma günü namaz için çağrı yapıldığında alış verişi bırakın; Allah’ın zikrine[1*] koşun[2*]. Bilseniz bu sizin için daha hayırlıdır.”

[1*] Allah’ın zikri, Allah’ın kitabıdır (Hicr 15/9, Enbiya 21/24). Allah’ın zikrine koşmanın ilk anlamı, cuma hutbesidir. Çünkü hutbe, Allah’ın kitabı ile ilişki kurarak bir konuyu anlatmak için okunur. Namaz da o Zikri öğrenmek için kılındığından (Taha 20/14) Allah’ın zikrine koşmanın ikinci anlamı Cuma namazına gitmektir.

[2*] Bu emir, kadın için de erkek icinde geçerlidir.

5/58 “Birbirinizi namaza çağırdığınız zaman onu hafife alıp oyun edinirler. Bu, onların, aklını kullanmayan bir topluluk olmaları sebebiyledir.”

48/29 “Muhammed Allah’ın elçisidir. Onunla birlik olanların, kendini doğrulara kapatanlara karşı sarsılmaz duruşları vardır. Birbirlerine karşı ise merhametlidirler. Allah’ın rızasını ve ikramını kazanmak için rüku ve secde ettiklerini görürsün. Onları tanıtan, secdenin yüzlerinde bıraktığı etkidir. Tevrat’ta da böyle anılırlar. İncil’de ise filiz vermiş ekine benzetilirler. Güçlenmiş, kalınlaşmış, sapı üzerinde dik durmuş, çiftçileri pek hayran bırakan ekin gibidir. Bunlar, kendini doğrulara kapatanları kıskandırmak içindir. Allah, onlardan inanıp güvenen ve iyi işler yapanlara bağışlama ve büyük bir ödül vadetmiştir.”

7/29 “De ki “Rabbim hakka uygun davranmamı emretmiştir. Her secde yerinde (mescitte) yüzünüzü doğrudan O’na çevirin[1*], yalnız Allah’a boyun eğerek O’na dua edin. Sizi nasıl başlattıysa[2*] dönüşünüz de öyle olacaktır.””

[1*] Arap edebiyatında, söze güç katmak için inşa cümlesi, bazen haber cümlesi yerinde kullanılabilir. Ayetteki (وَأَقِيمُوا وُجُوهَكُمْ) emri (اقامة وجوهكم) takdirindedir. Bakınız Muhammed Saîd İsbir, Bilal Cüneydî, eş-Şâmil, Mu’cem fî ulûm’il-luğa ve Mustalahâtihâ, (inşâ) s. 212, İkinci baskı, Beyrut 1985.)

[2*] Adem ve Havva’yı nasıl yarattıysa insanların sonraki yaratılışları da aynı şekilde topraktan olacaktır.

7/31 “Ey Ademoğulları! Secde edilen her yerde (namaz sırasında) süslerinizi (size yakışanı) giyinin. Yiyin, için ama israf etmeyin. Allah israf edenleri sevmez.”

9/18 “Allah’ın mescitlerine[*] hizmeti sadece, Allah’a ve ahiret gününe inanıp güvenen, namazı tam kılan, zekâtı veren ve Allah’tan başkasından korkmayanlar yapabilirler. Bunların doğru yolda olmaları umulur.”

[*] Secde edilen yere mescid denir.

Namazda (cemaatle) safın durumu:
37/1 “Hep aynı çizgide olanlara and olsun.,”

Binek üzerinde namaz:
2/238-239 “Namazlara ve en orta namazı[1*] özenle sürekli kılın; Allah’ın huzurunda saygıyla durun. Eğer korkarsanız[2*] (namazı) yürüyerek yahut binek üstünde kılın. Rahata kavuşunca Allah’ı, bu konuda bilmediğinizi size öğrettiği gibi zikredin. (Allah’ın âyetlerini kafanıza yerleştirmek için namaz kılın)”

[*] Kelimeye "orta" değil de "en orta" meali vermemizin sebebi el-vustâ = الْوُسْطَىٰ şeklinde ism-i tafdil yani bir şeyi diğerlerinden üstün gösteren isim kalıbında olmasıdır.
Gün, bir gündüz ve bir geceden geceden oluşur. Önce gündüz, sonra gece gelir (Yasin 36/40). Bunların birleştiren ve aynı zamanda da ikiye bölen şey, gecenin başıdır. Dolayısıyla günün (gündüzün değil!) ortasında kılınan namaz akşam namazı olduğu için "en orta namaz" da odur...

Namazlar diye meal verdiğimiz kelime salavat’tır. Arapçada çoğul, en üçü gösterir. Ona orta namaz da ilave edilince dört olur. Ancak dördün ortası yoktur. Üçten sonra ortası olan ilk rakam beş olduğu için bu ayet, namazın beş vakit olmasının da delilidir. Akşam namazı, bu yönüyle de en orta namazdır.

Benzer durum, rekat sayıları açısından da geçerlidir. Ortası olan ilk rakam 3'tür. 3, 2 ile 4'ün de ortasıdır. Ayrıca 3'ü en orta yapan 1 rakamını çıkarırsak, gece namazları ile gündüz namazları 8'er rekat olarak da eşitlenir. Bu yönüyle de akşam namazı en orta namazdır.

[2*] Namazı vaktinde kılamamaktan korkarsanız.

Her şart altında namazın kılınışı:
2/238-239 Yukarıdaki ayetlere bakınız

4/101-103 “Yolculuğa çıktığınızda, ayetleri görmezden gelenlerin (kafirlerin) size saldırı yapmasından korkarsanız, o namazı[1*](yolculuk namazını) kısaltmanızda bir günah yoktur. Çünkü kafirler, size açık düşmandırlar. İçlerinde olur da onlar için namazı tam kılarsan[2*], onların bir kısmı seninle beraber namaza dursunlar ve silahlarını kuşansınlar; (ilk) secdeyi yaptıktan sonra çekilsinler; bu defa namazı kılmamış öbür kısım gelsin, seninle namaz kılsınlar[3*], tedbirli olsunlar ve silahlarını kuşansınlar. Kafirler ister ki silahlarınızdan ve eşyanızdan uzak kalasınız da üzerinize ani bir baskın yapsınlar. Yağmurdan zarar görür veya hasta olursanız, silahlarınızı bir yere koymanızda bir günah yoktur ama tedbiri elden bırakmayın. Allah, o kâfirlere küçük düşürücü bir azap hazırlamıştır. Namazı kılarken Allah’ı; ayakta, oturur halde, ve yanlarınız üzerinde anın[4*]. Güvene kavuştuğunuzda o namazı tam kılın. Çünkü namaz, müminlere, vakitle sınırlı olarak[5*] farz kılınmıştır. ”

[1*] Sefer namazı, yolculukta kılınan namaz

[2*] Allah’ın bize vakitli bir ibadet olmak üzere farz kıldığı namaz için 3 farklı durum söz konusudur. Normal koşullar altında kıldığımız namaz, yolculuk halinde kıldığımız namaz ve savaş halindeyken kıldığımız namaz.

[3*] Namazın ve cemaatin önemi

[4*] Yanlarınız üzerinde: İki el dizlerimizden güç alır şekilde, rüku halinde

[5*] Bu nedenle herhangi bir namaz kendisi için belirlenen vakit sınırlarının dışında kılınamaz.

Seferde namazı kısaltmak:
4/103 Yukarıdaki ayet grubuna bakınız

Namaz ertelenmez, kazaya bırakılmaz:
24/37 “(O ışıktan yararlananlar) Öyle adamlardır ki, onları ne ticaret, ne alış veriş onları Allah’ın zikrinden (Kur’ân’dan), namazı tam kılmaktan ve zekatı vermekten alıkoyabilir. Onlar, kalplerin ve gözlerin döneceği bir günden korkarlar.”

2/239 “Eğer korkarsanız (namazı) yürüyerek yahut binek üstünde kılın. Rahata kavuşunca Allah’ı, bu konuda bilmediğinizi size öğrettiği gibi zikredin. (Allah’ın âyetlerini kafanıza yerleştirmek için namaz kılın)”

4/103 Yukarıdaki ayet grubuna bakınız

Namazı Allah’ın gösterdiği istikamete yönelerek kılmak:
2/115 “Doğu da batı da Allah’ındır. Ne tarafa dönseniz, Allah ile yüz yüze gelirsiniz. İmkânları geniş olan ve her şeyi bilen Allah’tır.”

2/144 “(Ey Nebî,) Yüzünün sık sık göğe döndüğünü görüyoruz. Seni istediğin kıbleye elbette çevireceğiz. Artık yüzünü Mescid-i Haram tarafına çevir! (Müminler! Siz de) Nerede olursanız olun, (namazda) yüzünüzü onun tarafına çevirin! Kendilerine kitap verilenler iyi bilirler ki bu, Rablerinin (Sahiplerinin) gerçek hükmüdür. Yaptıkları hiçbir şey, Allah'ın dikkatinden kaçmaz.”

2/145 “Kendilerine Kitap verilenlere bütün âyetleri (delilleri) getirsen senin kıblene uymayı kabul etmezler. Sen de onların kıblesine uyacak değilsin. Onlardan hiçbiri bir diğerinin kıblesine de uymaz.[*] Sana gelen bu bilgiden sonra olur da onların isteklerine uyarsan, yanlış yapanlara karışır gidersin.”

[*] Yahudiler Kudüs’teki Süleyman Mabedi’ne, yani Beyt-i Makdis’e, Hıristiyanlar da doğuya dönerler.

2/149 “(Namaza) kalktığın[1*] her yerde yüzünü Mescid-i Haram tarafına[2*] çevir. Rabbinin doğru saydığı budur. Yaptığınız hiçbir şey, Allah'ın dikkatinden kaçmaz.”

[1*] (Kaf suresi 50/11). âyetteki anlama uygun olarak hurûc’a kıyam = kalkma anlamı verilmiştir. Namaz kılan, kıyama durur.

[2*] Namazda Mescid-i Haram’ın kendisine dönmek gerekmez. Onun bulunduğu ana yöne dönmek yeterlidir.

2/150 “Nerede (Namaza) kalkarsan, yüzünü Mescid-i Haram tarafına çevir. Nerede olursanız olun, (namazda) yüzünüzü onun tarafına çevirin ki insanların size karşı bir delili olmasın.[1*] İleri geri konuşan konuşur[2*], onlardan korkmayın, benden korkun. Bu, size olan iyiliklerimi tamamlamam ve sizin de hedefinize ulaşmanız içindir.”

[1*] Yahudi ve Hristiyanlar Kâbe’nin tekrar kıble olacağını bildikleri için, kıble değişmeseydi bunu bize karşı kullanırlardı. Kıblenin, tekrar değişeceğine dair bilgi, bugünkü İncil’de mevcuttur: “Kadın, “Efendim, anlıyorum, sen bir peygambersin” dedi. “Atalarımız bu dağda tapındılar, ama sizler tapılması gereken yerin Yeruşalim’de olduğunu söylüyorsunuz.” İsa ona şöyle dedi: “Kadın, bana inan, öyle bir saat geliyor ki, Baba’ya ne bu dağda, ne de Yeruşalim’de tapınacaksınız!” (Yuhanna 4:19-21)

[2*] Buradaki الا = illa edatına istisna-i munkatı anlamı verilmiştir.

41/37 “Gece, gündüz, güneş ve ay O’nun göstergelerindendir (âyetlerindendir). Güneş’e de Ay’a da secde etmeyin. Eğer kulluk edecekseniz onları yaratan Allah’a secde edin.”

Namazda Allah’a kıyamdadırlar/saygıdadırlar (haşyet):
2/255 “O, Allah’tır. O’ndan başka ilah yoktur. Diridir, sürekli işinin başındadır. O’nu ne uyuklama tutar ne de uyku! Göklerde ve yerde olan her şey O’nundur. O’nun izni olmadan huzurunda şefaati (birinin yanında olmayı) kim göze alabilir?[1*] Onların şu anda yapmakta olduklarını da geçmişte yaptıklarını da O bilir. Onlar, O’nun bilgisinden izin verdiği kadarı dışında bir şey kavrayamazlar. Hâkimiyeti, gökleri de kapsar yeri de. Bu ikisini korumak O’na ağır gelmez. O yücedir, büyüktür.[2*]”

[1*] Şefaat, birinin eşlik etmesini istemek, eşlik etmek veya arka çıkmaktır (el-Ayn, Müfredât).

[2*] Bu âyet vahdet-i vücudu reddetmektedir; çünkü vahdet-i vücuda göre Allah’tan başka varlık yoktur, varlık diye bilinenler onun gölgesidir. Onlara göre gölge de yoktur. Oysa "Göklerde ve yerde olan her şey O’nundur." ifadesi Allah dışındaki varlıkların gerçek olduğunu bildirmektedir.

13/21 “Bunlar, Allah’ın kurulmasını istediği bağı kuran(namazı kılan), Rablerinden korkan ve verecekleri hesabın kötü olmasından endişe edenlerdir.”

76/7 “Onlar, verdikleri sözü tutan ve dehşeti her yeri kaplayacak bir günden korkan kullardır.”

Namazda ne söylediğini bilmek, huşu içinde ve sadece Allah’a yönelme:
3/43 Yukarıdaki ayetlere bkz

4/43 “Ey inanıp güvenenler (müminler)! Sarhoşsanız, ne dediğinizi bilinceye kadar; cünüpseniz yıkanıncaya kadar, namaza yaklaşmayın [1*]. Seyir halinde olursanız o başka. Hasta veya yolculuk halinde iseniz, yahut biriniz tuvaletten gelmişse ya da kadınlara temas etmiş olup su da bulamazsanız temiz bir toprağa [2*] teyemmüm edin. Ondan yüzünüzü ve ellerinizi silin (mesh edin). Allah affeder ve bağışlar.”

[1*] Görüldüğü gibi namaz kılmaya engel olan tek şey sarhoşluktur. Adetli kadınların namaz kılamayacağına dair söylenen sözlerin sağlam bir dayanağı yoktur.

[2*] saîden(صَعٖيدًا): En yaygın anlamı topraktır. Ancak dış yüzey anlamına da gelir. Kur’an’da bu kelime Kehf 18/8 ayetinde Dünya’nın dış yüzeyi, yeryüzü anlamında geçmektedir.

23/2 “Onlar derin bir saygıyla namaza duran kimselerdir.”

29/45 “Bu Kitap’tan sana vahyedilen her şeyi anlayarak oku ve namazı tam kıl. Namaz her çeşit fuhuşu ve kötülüğü engeller. Allah’ın zikri (Kitabı) en önemlisidir. Allah, yaptığınız her işi bilir.”

72/18 “Bütün mescitler[*] Allah için yapılmıştır; öyleyse Allah ile birlikte kimseyi yardıma çağırmayın!”

[*] Mescid: Allah’a secde edilen yerlere mescid denir.

Namazda sesin durumu:
7/204-205 “Kur’ân okunduğu zaman dinleyin ve susun ki iyilik bulasınız. Öğle ve ikindide[*], yüksek olmayan bir sesle içten içe yalvararak Rabbini gizlice an. Sakın dikkatsizlik etme.”

[*] Öğle ve ikindi namazlarının sessiz kılınmasının delili bu ayettir. Gece vakitlerinde kıraat açıktan yapılır.

17/110 “De ki “İster Allah diye çağırın, ister Rahman[1*] diye çağırın, hangisiyle çağırırsanız çağırın en güzel isimler (sıfatlar) Allah’a aittir.” Namazında sesini yükseltme, onu alçak sesle de yapma; ikisinin arasında bir yol tut[2*].”

[1*] İyiliği sonsuz.

[2*] Gündüz namazları ile gece namazlarının kılınırken, hangi ses seviyesinde olunacağı İsra 17/110 ve Araf 7/205’te bildirilmiştir.

Allah’a ulaşacak olan takva (ibadet/salih amel):
2/197 “Hac ayları bilinen aylardır.[1*] Kim o aylarda hacca başlarsa (ihrama girerse), cinsel içerikli sözler söyleyemez,[2] günaha giremez ve kavga edemez. İyilik olarak ne yapsanız, Allah onu bilir. Siz azık biriktirin, kendini (günahlardan) korumak en iyi azıktır. Ey sağlam duruşlu[3*] olanlar, yalnız benden çekinerek korunun!”

[1*] eşhur = aylar çoğuldur. Arapçada çoğul en az üçtür. “İçinde haccı barındıran” anlamına gelen Zilhicce, haccın yapıldığı ay olduğundan Zilhicce’den sonra hacca başlanamaz. Bu ibadete Şevval, Zilkade ve Zilhicce’de başlanabilir.

[2*] Cinsel içerikli söz yasaksa, cinsel ilişki öncelikle yasak olur.

[3*] Aklı ile kalbini birleştiren kişilere ulü’l-elbâb denir.

7/26 ““Ey âdemoğulları! Size, bedeninizi örten, bir de sizi güzel gösteren elbise verdik. İyi elbise, sizi koruyan elbisedir[*].” Bunlar Allah’ın ayetleridir, belki akıllarını başlarına alırlar.”

[*] "Sizi koruyan elbise" diye meal verdiğimiz tamlama, libas'ut-takva = takva elbisesidir. Takva, korunma demektir. Takva elbisesi de vücudu sıcaktan, soğuktan ve kötü bakışlardan koruyan elbisedir. İnsandan başka elbise giyen canlı yoktur. Bu özelliğinden dolayı insan, her mevsimde, dünyanın her yerinde yaşayabilmektedir.

9/108-109 “Orada asla namaza durma. Senin namaz kılmana layık olan Mescit ilk günden itibaren takva[*] temeli üzerine kurulmuş mescittir. Orada temizliği seven adamlar vardır. Allah, tertemiz olanları sever. Binasını takva ve Allah rızasını elde etme temeli üzerine kuran mı iyidir, yoksa binasını kaymakta olan bir uçurumun kıyısına kurup da onunla birlikte Cehennem ateşine yuvarlanan mı? Allah, yanlışlar içinde olan topluluğu yola getirmez.”

[*] Takva: Allah’tan çekinerek korunma, kendini(fırtatını) bozmama.

22/32 “Bu böyledir; çünkü kim Allah’a kulluğun simgelerine saygı gösterirse onlara olan saygı kalplerdeki takvadan gelir.”

22/37 “Onların ne etleri, ne de kanları Allah’a ulaşır; ona ulaşacak olan sizin takvanızdır. Onları bu şekilde sizin hizmetinize verdik ki Allah’ın yol göstermesine karşılık tekbir getiresiniz. Sen güzel davrananlara müjde ver.”

48/26 “O sırada, kendini doğrulara kapatanların kalbinde o kızgınlığı; cahil kızgınlığını oluşturmuştu. Allah, elçisine ve müminlere de tarafından bir sükunet indirmiş, takva sözünü onların ayrılmaz bir parçası yapmıştı. Onlar bunu hak etmişlerdi, buna layıktılar. Allah her şeyi bilir.”

74/56 “O bilgiyi aklından çıkarmayanlar, tercihlerinin doğruluğunu Allah’ın onayladıklarıdır[*]. Böylesi, Allah’tan çekinip korunan ve affedilmeyi hak eden kişidir.”

[*] Bkz İnsan 76/29-31 ve Tekvir 81/27-29

Namaza içtenlikle yönelmek:
7/29 “De ki “Rabbim hakka uygun davranmamı emretmiştir. Her secde yerinde (mescitte) yüzünüzü doğrudan O’na çevirin[1*], yalnız Allah’a boyun eğerek O’na dua edin. Sizi nasıl başlattıysa[2*] dönüşünüz de öyle olacaktır.””

[1*] Arap edebiyatında, söze güç katmak için inşa cümlesi, bazen haber cümlesi yerinde kullanılabilir. Ayetteki (وَأَقِيمُوا وُجُوهَكُمْ) emri (اقامة وجوهكم) takdirindedir. Bakınız Muhammed Saîd İsbir, Bilal Cüneydî, eş-Şâmil, Mu’cem fî ulûm’il-luğa ve Mustalahâtihâ, (inşâ) s. 212, İkinci baskı, Beyrut 1985.)

[2*] Adem ve Havva’yı nasıl yarattıysa insanların sonraki yaratılışları da aynı şekilde topraktan olacaktır.

14/40 “Rabbim! Beni namazı tam kılanlardan eyle. Soyumdan gelenleri de. Rabbimiz! Duamı kabul eyle.”

38/84-88 “Allah dedi ki “İşte bu gerçekleşir! Ama şu sözüm de gerçekleşecektir; Cehennem’i senden yana olanla ve onlardan sana uyanlarla dolduracağım.” (Ey Muhammed) Onlara de ki “Yaptığım işe karşılık sizden bir karşılık istemiyorum. Ağır yükler yükleyen biri de değilim.” Benim anlattığım (Kur’an), herkesin işine yarayacak doğru bilgidir.”

39/2 “Gerçekleri içeren bu Kitab’ı sana Allah indirmiştir. Öyleyse dinine bir şey katmadan kulluğu Allah’a yap.”

39/11 “De ki “Bana verilen emir şudur: Bu dine hiçbir şey katmadan[*] kulluğu Allah'a yap!”

[*] Allah’tan başkasının söz ve hükümleri katılmış din, Allah’ın dini olamaz. Bu yüzden Allah Teâlâ, Kur’an’ın, kendi koyduğu kurallar dışında açıklanmasını en ağır suç, kendini Allah’ın yerine koyma suçu saymıştır. (Hûd 11/1-2)

Namazda/İbadette/duada sadece Allah’a yönelmek (...şunların şunların yüzü suyu hürmetine dememek):
2/238 “Namazlara ve en orta namazı özenle sürekli kılın; Allah’ın huzurunda saygıyla durun.”

7/29 Yukarıdaki ayetlere bkz.

17/67-69 “Denizde başınız dara girse, Allah’ın dışında yardıma çağırdığınız kimselerin işe yaramadığı ortaya çıkar. O sizi kurtarıp karaya çıkarınca yine yüz çevirirsiniz. İnsan çok nankördür. O’nun sizi sahil tarafında batırmasına ya da üzerinize bir kasırga göndermesine karşı tedbiriniz var mı? Sonra kendinize bir vekil de bulamazsınız. Yahut sizi bir kere daha denize döndürerek üzerinize kırıp geçiren bir fırtına göndermesine ve nankörlüğünüz (kafirliğiniz) sebebiyle sizi batırmasına karşı tedbiriniz var mı? Sonra bize karşı size arka çıkacak birini de bulamazsınız.”

17/83 “İnsana ne zaman nimet versek yüz çevirir ve yan çizer. Başına bir kötülük gelince de umutsuzluğa kapılır.”

17/110 Yukarıdaki ayetlere bkz.

22/66 “Size hayat veren sonra öldüren sonra yine hayat verecek olan O’dur. İnsanoğlu gerçekten nankördür.”

23/78-80 “Hâlbuki sizler için dinleme, görme ve gönül yeteneği veren odur. Ne kadar az şükrediyorsunuz. Toprağa sizi tohum gibi eken[*] O'dur. O’nun huzurunda toplanacaksınız. Hayat veren odur; öldüren de o. Gece ile gündüzü farklılaştırma onun işidir. Aklınızı kullanmayacak mısınız?”

[*](ذرأ)’nin iki anlamı vardır; biri beyaza çalan renk, diğeri tohum atmaktır. Mekayis, ذرأ md.
72/18 Yukarıdaki ayetlere bkz.

Namazın; zikir (15/9 “O Zikri (Kitabı) sana Biz indirdik Biz. Onu koruyacak olan da Biziz.”) için, Kur’an’la canlı kalmak için kılınması:
4/103 Yukarıdaki ayetlere bkz.

13/28 “O’na yönelenler, inanıp güvenen ve Allah'ın zikri (Kitabı) ile kalpleri[*] yatışanlardır. Kalpler ancak Allah'ın zikri ile yatışır.”

[*] Kalpte (göğüste) olan ruhtur. Ruh sağlığı Kur’an’a uygun yaşam (takva) ile korunur veya Kur’an’a ve fıtrata uygun yaşam şekline ve Allah’a dönüş (tevbe) ile iyileştirilebilir.

20/14 “Ben!Evet ben Allah’ım; benden başka ilah yoktur. Sen, bana kulluk et ve benim zikrim için (âyetlerimi kafana yerleştirmek için) düzgün ve sürekli kıl...”

36/11 “Sen ancak, içten içe Rahman’dan korkarak bu zikre (Kur’ân’a) uyanı uyarabilirsin. Ona uyanlara, durumlarının düzeltileceğini[*] ve büyük bir ödül verileceğini müjdele.”

[*] Mağfiret’in anlamı, “Allah’ın kişiyi azaptan koruması” (Müfredat) olduğu için meal bu şekilde verilmiştir.

Huşu içinde namaz:
2/238 Yukarıdaki ayetlere bkz.

23/2 “Onlar derin bir saygıyla namaza duran kimselerdir.”

Namaz/ibadet mü’minin ayrılmaz parçasıdır:
2/2 “İşte o Kitap[1*] budur; içinde şüpheye yer yoktur. Müttakîler[2*] için rehberdir.”

[1*] Âdem aleyhisselamdan beri her nebîye verilen Kitap budur (En’âm 6/83-90) . Ufak tefek farklılıklar dışında önceki kitapların aynısıdır. (Bakara 2/106) ve Arapça Kur'ân haline getirilmiştir. Aslı, Allah katındaki Ana Kitap’tadır. (Zuhruf 43/3-4)

[2*] Müttakî, kendi doğal yapısını koruyan, zıddı tağut yani sınırları aşandır. Allah Teala şöyle demiştir: “Kim ki sınırları aşmış ve dünya hayatını tercih etmişse o alevli ateş onun konağı olacaktır. Kim de Rabbinin makamından korkmuş, arzularını dizginlemişse, onun konaklayıp kalacağı yer de Cennet’tir.” (Naziat 79/37-41)

2/110 “Namazı düzgün ve sürekli kılın, zekâtı verin. Kendiniz için önceden yaptığınız her iyiliğin karşılığını Allah’ın katında bulursunuz. Yaptığınız her şeyi gören Allah’tır.”

2/177 “İyilik, yüzünüzü doğu ve batı tarafına çevirmeniz değildir. İyilik; Allah’a, ahiret gününe, meleklere, kitaplara ve nebîlere inanıp güvenen kişinin yaptığıdır[1*]. Böyle bir kişi, sevmesine rağmen malını, kendine yakınlığı olanlara, yetimlere, çaresizlere, yolda kalanlara, isteyenlere ve boyunduruk altındakilere verir[2*]. Namazı özenle ve sürekli kılar ve zekâtı verir. Bunlar anlaşma yaptıkları zaman da yükümlülüklerini yerine getirirler.Baskılara, zorluklara, bir de baskın anında olacaklara karşı dirençli olurlar. Özü sözü doğru olanlar bunlardır. Allah’tan çekinerek korunanlar da bunlardır.”

[1*] Burada imanın beş şartı sayılmış, altıncısı olarak bilinen “kadere iman” sayılmamıştır. Çünkü Kur’an’da, kadere iman sözü yoktur.

[2*] Âyetteki “riqab = الرِّقاَبِ ”, esirler için kullanılan raqabe’nin çoğuludur. Türkçe’de buna “boyunduruk altında olanlar” denir.

2/277 “İnanıp güvenen, iyi işler yapan, namazı düzgün ve sürekli kılan ve zekâtı verenler, Sahipleri (Rableri) katında ödülü hak ederler. Onların üzerinde bir korku olmaz, üzüntü de çekmezler.”

5/55 “Sizin yakın dostunuz (veliniz) sadece Allah ve Elçisidir; bir de namazını tam kılan ve saygıyla zekatını veren müminlerdir.”

Allah dostu diye tanıtılanlara biz de Allah dostuyuz diyin ve bu ayeti tebliğ ediniz. Biz bunlardan başka veli (çoğulu evliya) kabul etmeyiz.

9/18 “Allah’ın mescitlerine hizmeti sadece, Allah’a ve ahiret gününe inanıp güvenen, namazı tam kılan, zekâtı veren ve Allah’tan başkasından korkmayanlar yapabilirler. Bunların doğru yolda olmaları umulur.”

9/71 “İnanıp güvenen (mümin) erkeklerle inanıp güvenen (mümin) kadınlardan her biri diğerinin yakın dostudur(velisidir). Marufa (Kur’an ölçülerine) uygun olanı ister, münkere (Kur’an ölçülerine uymayana) engel olurlar. Namazı tam kılar, zekâtı verirler. Allah’a ve Elçisine de boyun eğerler. Allah, işte bunlara ikramda bulunacaktır. Allah güçlüdür, doğru kararlar verir.”

9/112 “Tevbe edenler, Allah’a kul olanlar, işlerini iyi yapanlar, gezip görenler, rüku edenler, secde edenler, marufu (Kur’an ölçülerini) isteyenler, münkere (Kur’an ölçülerine aykırı olana) engel olanlar ve Allah’ın koyduğu sınırları koruyanlar var ya; sen böylesi müminleri müjdele.”

13/22 “Yine bunlar, Rableri yüzlerine baksın diye sabreden[*], namazı tam kılan, kendilerine verdiğimiz rızıktan, gizli açık harcayan ve kötülüğü iyilikle savan kimselerdir. O son yurt işte onlarındır.”

[*] Sabır: Zorluklara göğüs germek, katlanmak, dayanmak.

14/31 “İnanmış kullarıma de ki namazlarını tam kılsınlar ve kendilerine rızık olarak verdiğimiz şeyden gizli-açık (hayra) harcasınlar[*]. Bunu öyle bir gün gelmeden yapsınlar ki o günde ne alış veriş, ne de dostluk olacaktır.”

[*] Ayette gizli ve açık olarak buyrulduğundan bu harcamalar ihtiyaçları gidermek için değil, sadaka ve zekat kapsamında yapılan harcamalardır.

22/35 “Onlar Allah anılınca yürekleri titreyen, başlarına gelenlere sabreden, namazı tam kılan ve kendilerine verdiğimiz rızıktan hayra harcayan kimselerdir.”

22/41 “Onlar öyle kimselerdir ki eğer bir yere yerleştirsek namazı tam kılar, zekatı verir, marufa (Kur’an ölçülerine) uygun olanı ister, münkere (Kur’an’a ve insan doğasına uymayan şeye) karşı durur. Her işin sonu Allah’a varır.”

24/37 “(O ışıktan yararlananlar) Öyle adamlardır ki, onları ne ticaret, ne alış veriş onları Allah’ın zikrinden (Kur’ân’dan), namazı tam kılmaktan ve zekatı vermekten alıkoyabilir. Onlar, kalplerin ve gözlerin döneceği bir günden korkarlar.”

24/56 “Namaz tam kılın, zekâtı verin ve bu elçiye boyun eğin ki ikram bulasınız.”

27/3 “Namazı tam kılan ve zekâtı veren müminler için müjdeler içerir. Onlar Ahirete de içten inanırlar.”

30/31 “O’na yönelen kişiler olun, O’ndan çekinerek kendinizi koruyun. Namazı düzgün ve sürekli kılın. Müşriklerden/Allah'ı ikinci sıraya koyanlardan olmayın.”

31/1-4 “ELİF! LAM! MİM! Bunlar, hikmetli Kitabın ayetleridir. İyiler için bir rehber ve bir ikramdır. İyiler namazı kılan, zekatı veren ve Ahirete kesin olarak inanan kimselerdir.”

31/17 “"Oğulcuğum! Namazı kıl, marufu emret, kötülüğe engel ol; başına gelene de sabret(göğüs ger). İşte bunlar, kararlılık gerektiren işlerdendir."”

35/18 “Kimse kimsenin yükünü çekmeyecektir. Yükü ağır olan, taşımak için yardım istese, en yakını bile onun bir parçasının taşınmasına yardım etmez. Sen sadece, içinde Rabbinin korkusu olanları ve namazını tam kılanları uyarabilirsin. Kim kendini geliştirirse onu sadece kendisi için yapmış olur; dönüş ancak Allah'adır.”

35/29 “Allah'ın Kitabına uyan, namazı tam kılan ve kendilerine verdiğimiz rızıktan gizli ve açık harcamada bulunanlar, tükenmeyecek bir kazanç beklentisi içindedirler.”

36/11 Yukarıdaki ayetlere bkz.

42/38 “Onlar, Sahiplerinin çağrısına olumlu karşılık veren ve namazı tam kılan kimselerdir. İşlerini birbirlerine danışarak[Şura] yapar, kendilerine verdiğimiz rızıktan da hayra harcarlar.”

79/45 “Sen sadece böyle bir günden korkanı uyaran bir kişisin.”

Namazda dua:
17/110 Yukarıdaki ayetlere bkz.

10/10 “Bunların oradaki duaları : “Biz sana içten boyun eğeriz Allah’ım”; sağlık dilekleri de “Esenlik ve güvenlikle (selam)” sözleridir. Dualarının sonu da şöyle olur: “Her şeyi güzel yapan yalnız Allah’tır. O, tüm varlıkların Sahibidir.””

20/14 Yukarıdaki ayetlere bkz.

Her zaman Allah’ı tesbih ve Allah’a dua:
20/130 “Onlar ne derlerse desinler, sen sabret. Güneşin doğuşundan önce, batmasında önce ve gecenin bölümlerinde her şeyi güzel yaptığından dolayı Rabbine ibadet et. Gündüzün bölümlerinde de ibadet et; belki memnun kalırsın.”

30/17 “Akşama girdiğinizde ve sabaha çıkarken Allah’a kulluk edin.”

32/16 “Bunlar kendilerini yataklarından kaldırır[*]; korku ve umutla Rablerine yalvarırlar. Verdiğimiz rızıktan da hayra harcarlar.”

[*] Tam meal, “yanları yataklarından uzak kalır” şeklindedir. Türkçede böyle bir kullanım olmadığından meal maksada uygun olarak yapılmıştır.

50/39-40 “Ne derlerse desinler sen sabret. Güneş doğmadan önce (akşam, yatsı ve sabah vakitlerinde) bir de batmadan önce (öğle ve ikindi vakitlerinde), her şeyi güzel yaptığından dolayı Rabbine (Sahibine) ibadet et. Gecenin bir bölümünde ve secdelerin ardında da ibadet et (kulluk etmeye devam et)[*].”

[*] Her rekatta bir kere oturup zikirde bulunmak gerekir, bu iki secdeyi ayıran oturmadır (Nisa 4/103 gereği). Ayette geçen secdeler çoğuldur. Arapçada çoğul en az üçtür. Her rekattaki secde sayısı iki olduğu için bu ayete emredilen tesbih eyleminin, iki rekattan yani dört secdeden sonra olması gerekir. Namazlarda secdelerin ardından okuduğumuz Tahiyyat ve benzeri duaların bu ayettin gereği olduğu açıktır.

51/18 “Seher vakitlerinde bağışlanma dilerler.”

52/49 “Gecenin[1*] bir bölümünde ve yıldızlar kaybolurken de O’na ibadet et[2*].”

[1*] Güneşin batışı ve doğuşu arasındaki kısım gecedir. Gecenin 3 bölümü vardır. Gece ile gündüzün iç içe girdiği iki simetrik alaca karanlık bölüm ve tam karanlık orta bölüm. Birinci bölümde akşam ve yatsı namazları, yıldızların kaybolmaya başladığı üçüncü bölümde de sabah namazı kılınır.

[2*] Güneş doğu ufkuna 9 derece kadar yaklaştığında yıldızlar kaybolmaya başlar.

Aracılarla dua, Müşrikliktir:
6/63-64 “De ki “Gizlice yalvarıp: 'Bizi bundan kurtarırsan elbette sana karşı görevlerini yerine getirenlerden oluruz' diye yakardığınız bir sırada, sizi karanın ve denizin karanlıklarından kurtaran kimdir?”De ki “Allah’tır. Sizi ondan ve her türlü sıkıntıdan O kurtarır. Sonra yine de O'na ortaklar uydurursunuz.” ”

10/12 “İnsanın başı sıkıştı mı, yanları üzerine basarken, otururken veya ayaktayken bize yalvarır durur. Ama ne zaman ki sıkıntısını gideririz, sanki başı sıkışıp da bize hiç yalvarmamış gibi davranır. Dengesizlerin yaptıkları şey işte böyle kendilerine güzel görünür.”

16/51-57 “Allah dedi ki “İki ilah (tanrı) edinmeyin. O bir tek ilahtır. İçten içe, yalnız benden korkun.” Göklerde ve yerde ne varsa O'nundur. Din de sürekli onundur. Yine de Allah’tan başkasından mı çekiniyorsunuz? Sahip olduğunuz bütün nimetler Allah’tandır. Size bir zorluk dokununca da yalnız O’na yalvarıp yakarırsınız. Sonra o zorluğu üzerinizden kaldırdı mı içinizden bir takımı hemen Rablerine bir ortak oluştururlar. Bunu, bizim verdiğimizi gizlemek için yaparlar. Keyfini sürün bakalım; yakında öğrenirsiniz. Bir de kendilerine verdiğimiz rızıklardan ne olduğunu bilmedikleri ilahlarına pay çıkarırlar. Vallahi bu iftiranızdan dolayı sorguya çekileceksiniz. Allah için kızlar oluşturuyorlar[*]; O bundan uzaktır. Özledikleri oğlanlar da kendilerine kalıyor.”

[*] Melekleri Allah’ın kızı sayıp ilah(tanrı) ediniyorlar.

16/83 “Allah’ın nimetini bilirler ama itiraf etmezler. Onların çoğu kâfirdir.”

29/41 “Allah’tan önce velilere(dostlara) sarılanların durumu örümceğin durumuna benzer. Örümcek bir yuva edinir ama yuvaların en gevşeği örümcek yuvasıdır. Keşke bunu bilselerdi.”

29/65-68 “Gemiye bindiklerinde Allah’a boyun eğer, yalnız ona yalvarırlar. Allah onları karaya çıkardı mı, bakarsın ki, şirk koşuyorlar[*].Bunu, Allah’ın onlara verdiğini görmemek ve günlerini gün etmek için yaparlar. Onlar yakında öğreneceklerdir. Çevrelerinde insanlar kaçırılırken kendileri için saygın ve güvenli bir yer oluşturduğumuzu görmüyorlar mı? Batıla inanacaklar da Allah’ın iyilik ve ikramını görmezlikten mi gelecekler? Allah’a karşı yalan uyduran, ya da gerçekler kendine gelince yalana sarılandan daha yanlış davranan kim olabilir? O nankörler için Cehennem’de yer mi yok?”

[*] Şirk koşmak: ortaklar oluşturmaktır.

30/33-36 “Bu insanlara bir zarar gelse dönüp rablerine yalvarırlar. Sonra onlara iyiliğinden tattırsa bakarsın ki, bir kısmı Rablerine ortak koşarlar[*]. Bunu, bizim verdiğimizi gizlemek için yaparlar. Keyfini sürün bakalım; yakında öğrenirsiniz. Yoksa biz onlara bir yetkili indirdik de eş koşmalarını o yetkili mi söylüyor? Onlara ikramımızdan tattırdığımızda sevinirler. Ama elleriyle yaptıkları yüzünden başlarına kötülük gelse hemen umutsuzluğa düşerler.”

[*] Yardımın bağlandıkları kişiden geldiğini söylerler.

39/3 “Bil ki Allah’ın dini, katışıksız dindir. Allah ile aralarına evliya[*] yerleştirenler şöyle derler: “Bizim bunlara kul köle olmamız, sırf bizi Allah’a daha çok yaklaştırsınlar diyedir.” Allah, onların tartışıp durdukları her konudaki hükmünü, onların yüzüne karşı verecektir. Allah, yalancı olan ve âyetleri görmezlikte (kâfirlikte) direnen birini yoluna kabul etmez.”

[*] Evliya, veli’nin çoğuludur. Veli, aralarında kendileri dışında bir şey olmayan iki veya daha çok şeye denir. (Müfredat) Allah ile arasına, başka birini koymayan herkes Allah’ın velisidir. Araya başkasını koyanın Allah ile ilişiği kesilir. Allah Teâlâ şöyle demiştir: “Bilin ki Allah’ın velilerinin üstünde ne korku olur ne de üzülürler. Onlar inanmış olan ve takva sahibi olan (kendini yanlışlardan koruyan) kimselerdir.” (Yunus 10/62-63) Takva sahibi olanlar da “İşte Kitap budur, içinde şüpheye yer yoktur. Takvâ sahipleri için rehberdir. Onlar, Allah’a içten inanan, namazı düzgün ve sürekli kılan ve verdiğimiz rızıkları yerli yerince harcayanlardır. Sana indirilene de senden önce indirilenlere de inanıp güvenenler onlardır. Onların ahirete olan inançları kesindir.” (Bakara 2/2-4)

39/8 “İnsan, başı sıkışınca dönüp Rabbine yalvarır. Sonra Allah, iyilik yaparak ona bir fırsat verse daha önce yalvardığını unutur da (Allah’a) benzer nitelikte varlıklar oluşturur ki insanları Allah’ın yolundan saptırsın. De ki “Bir süre kafirliğinin tadını çıkar. Çünkü sen, o ateşin ahalisindensin.””

43/9-15 “Onlara: “Gökleri ve yeri kim yarattı?” diye sorarsan, tereddüt etmeden, “Üstün ve bilgili olan Allah yarattı” derler. Yeryüzünü size beşik gibi yapan ve hedefinize ulaşmanız için orada yollar oluşturan O’dur. O, gökten bir ölçüye göre su indiren Allah’tır. Onunla ölü bir bölgeyi diriltiriz. Kabirlerinizden de böyle çıkarılacaksınız. O, bütün çiftleri yaratan Allah’tır. Size en’amdan[1*] ve gemilerden binekler yapmıştır. (Bu binekler) üstünde rahat etmeniz içindir. Rahatladığınız zaman Rabbinizin nimetlerini hatırlamalı ve şöyle demelisiniz: “Bunları hizmetimize veren Allah’a boyun eğeriz; yoksa bunu kendiliğimizden başaramazdık. Biz (öldükten sonra) yeni bir bedenle[2*] Rabbimizin (Sahibimizin) huzuruna çıkarılacağız.” Tutup bazı kullarını, O’nun bir parçası (O’nun evladı) yaptılar. Bu insanların nankörlüğü[3*] gerçekten çok açık.”

[1*] Koyun, keçi, sığır, deve

[2*] “yeni bir bedenle” anlamı verdiğimiz “munkalib = مُنقَلِب” bir kalıptan bir başka kalıba girme anlamındadır. Allah Teala şöyle buyurur: “Biz aranızda ölümü yazdık; kimse bizden kaçıp kurtulamaz. Bunu, görüntünüzü değiştirmek ve bilmediğiniz bir görüntüde sizi yeniden yapılandırmak için yazdık. Şimdiki yapınızı iyi biliyorsunuz. Keşke elinizdeki bilgileri kullanıp da aklınızı başınıza alsanız?” (Bkz. Vakıa 56/60-62)

[3*] Kafirlik, nankörlük olarak çevrilmiştir. Bu kişilerin yaptığı esasında Allah’ı ikinci sıraya koymak, O’nu ve ayetlerini görmezlikten gelmektir.

43/84-89 “Göklerdeki ilah O’dur, yerdeki ilah da O’dur. Doğru kararlar veren ve her şeyi bilen O’dur. Göklerin, yerin ve bu ikisinin arasında olanların yönetimi elinde olan Allah pek yücedir. Kıyamet saatinin bilgisi O’nun yanındadır. Yeniden yaratılıp O’nun huzuruna çıkarılacaksınız. Allah ile aralarına koyduklarını yardıma çağıranlar, şefaatten yararlanamazlar; oysa bilerek doğruya şahitlik edenler öyle değildir[*].Onlara (müşriklere), kendilerini kimin yarattığını sorarsan kesinlikle “Allah” diyeceklerdir. Öyleyse nereden o yalana sarılıyorlar? Nebilerine niye şunu söyletiyorlar: “Rabbim (Sahibim)! Bunlar inanmayan bir topluluktur.” Onlara göz yum da “selam” deyip geçiver; nasıl olsa yakında öğrenecekler.”

[*] Allah ile arasına aracı koyanlar müşriklerdir. Onlar şefaatten yararlanmayacaklar; yani cehennemden çıkarılıp cennette bulunan bir yakınlarının yanına yerleştirilmeyeceklerdir. Allah’ın Elçisinin şöyle dediği rivayet edilmiştir: “Şefaatim, ümmetimden büyük günah sahipleri içindir.” Hadisi rivâyet eden Câbir dedi ki: “Büyük günahı olmayanın şefaate ne ihtiyacı olur!” (Tirmizi, Sünen, Kıyâmet 12, (2436)

(Orada) Rahman’dan söz almış olanlar dışında kimse şefaat hakkına sahip olamayacaktır. (Meryem 19/87)

“Bilerek doğruya şahitlik edenler” Allah’tan başka ilah olmadığına şahitlik edenlerdir. Böyleleri müşrik olmadıkları için günahlarından dolayı cehenneme sokulsalar da oradan çıkarılıp cennetteki yakınlarının yanına yerleştirileceklerdir. Şefaat budur.

80/17-23 “Kahrolası insan, ne kadar da nankördür! Allah onu hangi şeyden yarattı? Döllenmiş yumurtadan değil mi? Yarattı, arkasından ölçüsünü belirledi[1*]. Sonra yolunu[2*] kolaylaştırdı. En sonunda onu öldürecek ve mezara koyacaktır. Daha sonra onu, istediği zamanda mezardan çıkaracaktır. Yok, yok… (Sana ihtiyaç duymayan kişi), bu güne kadar Allah’ın verdiği emri tutmadı.”

[1*] Ayette geçen فقدره sözü, kaderini belirledi diye tercüme edilebilir. Kader, ölçü demektir. Kaderini belirlemek, ölçüsünü belirlemektir. Her insanın sahip olduğu ölçüler, ana rahminde belirlenir.

[2*] “Çalışmalarınız farklı farklıdır. Kim cömert olur ve Allah’tan çekinir, bir de en güzel sözü (Allah’ın âyetlerini) kabul ederse, onu en kolaya, kolayca ulaştırırız. Kim de cimrilik eder ve Allah’tan çekinme ihtiyacı duymaz, en güzel söz (olan âyetler) karşısında da yalana sarılırsa, onu da en zora, kolayca ulaştırırız.” (Leyl 92/4-10)

İstikamet üzere ve doğruyu bulmanın şartı:
29/69 “Bizim uğrumuzda mücadele edenlere elbette yollarımızı gösteririz. Allah güzel davrananlarla beraberdir.”

Namazla (salatla) Allah’tan yardım istemek:
2/45 “Sabırlı davranarak ve namaz kılarak yardım isteyin. Bu, Allah’a saygısı olanlardan başkasına ağır gelir.”

2/153 “Müminler! Sabırlı davranarak ve namaz kılarak yardım isteyin! Allah sabredenlerin yanındadır.”

Namazda devamlılık/süreklilik:
6/92 “Bereketli olan ve kendinden öncekileri tasdik eden bu Kitabı da biz indirdik. İndirdik ki Anakenti ve çevresini uyarasın. Namazlarına[*] özen gösterip Ahirete inananlar, buna da inanırlar.”

[*] Bu ayet önceki ümmetler de namaz olduğunun delillerindendir.

19/31 “Nerede olursam olayım, beni bereketli kılacaktır. Hayatta olduğum sürece bana namaz ve zekat görevi yükleyecektir.”

23/9 “Onlar namazlarına özen gösterirler.”

30/31 Yukarıdaki ayetlere bkz.

70/22-24 “Namaz kılanların bir kısmı[*] farklıdır. Onlar, namazını sürekli kılanlar, mallarında belli bir hakkın varlığını bilenlerdir.”

[*] Namaz kılan herkes burada istendiği gibi davranmadığından الْمُصَلِّينَ=el-musallîn kelimesinin başındaki el ال takısı ahd içindir. Namaz kılanlardan, burada anlatılan özellikleri taşıyanlar kastedilmektedir.

70/34 “Onlar namazlarına özen gösterenlerdir.”

Namazsızlık:
74/43 “Onlar da, “Biz namaz kılan kişiler değildik.” derler.”

Namazda ve namazla ne yaptığımızı bilmek:
4/43 “Ey inanıp güvenenler (müminler)! Sarhoşsanız, ne dediğinizi bilinceye kadar; cünüpseniz yıkanıncaya kadar, namaza yaklaşmayın. Seyir halinde olursanız o başka. Hasta veya yolculuk halinde iseniz, yahut biriniz tuvaletten gelmişse ya da kadınlara temas etmiş olup su da bulamazsanız temiz bir toprağa teyemmüm edin. Ondan yüzünüzü ve ellerinizi silin (mesh edin). Allah affeder ve bağışlar.”

Namaza (salat) engel olmak:
5/58 “Birbirinizi namaza çağırdığınız zaman onu hafife alıp oyun edinirler. Bu, onların, aklını kullanmayan bir topluluk olmaları sebebiyledir.”

5/91 “Şeytanın istediği tek şey Hamr (kişiyi sarhoş edip uyuşturan şey) ve kumarla aranıza düşmanlık ve nefret sokmak bir de Allah’ın Zikri’nden (Kur’an’dan) ve namazdan sizi alıkoymaktır. Artık vazgeçersiniz değil mi?”

96/9-19 “Sen, engelleyen o kişinin durumunu düşündün mü? Görevini yapmakta olan bir kulu (yan seni engelleyeni)? Hiç düşünmez mi[1*], engellediği kişi ya doğru yoldaysa, yanlışlardan korunma tavsiyesinde bulunuyorsa? Hiç kendine bakmaz mı! Ya kendisi yalan söylüyor ve doğrulara sırt çeviriyorsa? Allah’ın onu gördüğünü bilmez mi? Yok, yok… Vazgeçmezse tutup çekeriz perçeminden, yalancı ve suçlu perçeminden! Yandaşlarını çağırsın bakalım (çağırabilecekse[2*]), Biz zebanileri[3*] çağıracağız. Yok, yok… Ona boyun eğme, sen Allah’a boyun eğ ve O’na yakın ol!”

[1*] Zeccâc’a (öl. 311 h.) göre salat’ın kök anlamı lüzum =اللزوم yani sürekli yanında olma ve ayrılmamalıdır. ( Meânî’l-Kur’ân ve İ’râbuh).

[2*] “Kimi insanlar, Allah’a benzer nitelikler yükleyerek, O’nunla aralarına koyduklarını ilah edinir ve onları, Allah’ı sever gibi severler. İnanıp güvenenlerin Allah sevgisi çok güçlüdür#. Bu yanlışı yapanlar, bütün gücün Allah’a ait olduğunu ve Allah’ın cezasının, (işledikleri suçla) orantısını, o azabı gördüklerinde anlayacakları gibi keşke şimdiden anlasalar! Arkasından gidilen kişiler o gün, kendilerini takip edenleri terk ederler. Artık azabı görmüşler ve aralarındaki bütün bağlar kopmuştur. Onları takip edenler şöyle derler: “Keşke elimize bir fırsat geçse de onların burada bizden uzak durdukları gibi biz de onlardan uzak durabilsek!” Allah yaptıklarını, içlerini yakacak şekilde gösterecektir. Artık o ateşten çıkacak değillerdir.” (Bakara 2/165-167)

[3*] Suçluları cehenneme götüren ve cehennemi yöneten melekler.

Müşriklerin ibadeti (salatı):
8/35 “Onların, Beyt’in çevresindeki ibadetleri (namazları), ıslık çalma ve el çırpmaktan başka bir şey değildir. Kâfir olmanıza karşılık[*] şimdi tadın bakalım bu azabı.”

[*] Allah’ın düzenlediği ve emrettiği ibadet şekillerini görmezlikten gelerek, kendi kurgularınıza göre ibadet şekilleri uydurmanıza karşılık.

Namazın/ibadetin yüklediği sorumluluktan uzak kalma:
107/1-5 “Bu Din hakkında yalanlar söyleyeni gördün mü?[1*] O, yetimi itip kakan, çaresizi doyurmak için teşvikte bile bulunmayan kişidir. Sürekli aynı şeyi yapan[2*] bu gibi kişilerin çekecekleri var! Onlar, işlerini yaparken akılları başka yerde olanlardır. Onlar, gösteriş yapan, küçük yardımlara bile engel olan kimselerdir.”

[1*] Kurulu düzenlerini bozmak istemeyenler, doğru din karşısında yalana sarılırlar. İlgili âyetlerin bir kısmı şöyledir:

“Hep böyle olmuştur; senden önce de hangi kente bir uyarıcı göndermişsek onların şımarık olanları şöyle demişlerdir: “Biz kalktık, atalarımızı bir ümmete (bir dine) bağlı bulduk, biz onların izinden gideriz.”

Uyarıda bulunan kişi de onlara:“Önünüze koyduğum din, atalarınızı bağlı bulduğunuz dinden daha doğruysa ne olacak?” deyince şöyle demişlerdir: “İşin doğrusu biz sizinle gönderilen dinin kafirleriyiz (onu görmek istemiyoruz)”.

Bunun arkasından onlara hak ettikleri cezayı vermişizdir. Yalan söyleyip duran o insanların ne hale geldiklerini bir düşün!” (Zuhruf 43/23-25)

[2*] Âyetin metninde geçen el-musallîn = الْمُصَلِّينَ’nin türediği es-salât = الصَّلَاة ‘ın kök anlamı, bir şeyi bırakmamak ve sürekli arkasında olmaktır. (Lisan’ul-Arab) Bunu yapan kişilere el-musallîn denir. Namaz da her gün, aksatmadan yapılması gereken ibadet olduğu için ona salat, o ibadeti yerine getirenlere de musallîn denir. Burada anlatılan kişiler, Allah'ın verdiği görevleri ikinci sıraya koyarak başkasının isteğine uyanlardır. Bunların durumunu şu âyetler açıklamaktadır:

“Allah'a kulluk edin. Hiçbir şeyi O’na ortak saymayın. Anaya babaya iyilik edin. Akrabaya, yetimlere, çaresizlere, yakın komşuya, uzak komşuya, yanınızdaki arkadaşa, yolcuya ve hakimiyetiniz altında bulunanlara (esir kadın ve erkeklere) da iyilik edin. Allah, kendini bir şey zannedip övünen hiç kimseyi sevmez. Onlar hem cimrilik ederler hem de insanlara cimrilik tavsiyesinde bulunurlar. Allah'ın kendilerine yaptığı ikramı da gizlerler. Biz, ayetleri görmezlikte direnenlere aşağılayıcı bir azap hazırlamışızdır. Onlar mallarını insanlara gösteriş için harcarlar, Allah'a güvenmez, ahiret gününe de inanmazlar. Şeytan kime arkadaş olursa onun arkadaşlığı pek kötü olur.

Onlar Allah'a ve ahiret gününe inansalardı da Allah'ın verdiği rızıktan hayra harcasalardı bunun onlara ne yükü olurdu! Allah, onların durumunu bilir.”(Nisa 4/36-39)

Namazı aileye emretmek/tavsiye temek:
9/71 “İnanıp güvenen (mümin) erkeklerle inanıp güvenen (mümin) kadınlardan her biri diğerinin yakın dostudur(velisidir). Marufa (Kur’an ölçülerine) uygun olanı ister, münkere (Kur’an ölçülerine uymayana) engel olurlar. Namazı tam kılar, zekâtı verirler. Allah’a ve Elçisine de boyun eğerler. Allah, işte bunlara ikramda bulunacaktır. Allah güçlüdür, doğru kararlar verir.”

19/55 “Ailesine namazı ve zekâtı emreder ve Rabbinin katında beğenilirdi.”

20/132 “Ailene namazı emret, sen de namaza devam et. (Rızkı bahane etme) Senden rızık istemez, sana rızık veririz. Mutlu son, Allah'tan çekinerek kendini korumanındır (takvanındır).”

22/41 “Onlar öyle kimselerdir ki eğer bir yere yerleştirsek namazı tam kılar, zekatı verir, marufa (Kur’an ölçülerine) uygun olanı ister, münkere (Kur’an’a ve insan doğasına uymayan şeye) karşı durur. Her işin sonu Allah’a varır.”

31/17 “"Oğulcuğum! Namazı kıl, marufu emret, kötülüğe engel ol; başına gelene de sabret(göğüs ger). İşte bunlar, kararlılık gerektiren işlerdendir.”

İnanmaya veya ibadetlere kişiler zorlamamak:
2/256 “Dinde zorlama olamaz[1*]; doğrular ile yanlış kurgular iyice ayrılmıştır. Kim taşkınlık edenleri (tağutları) tanımaz[2*] da Allah'a güvenirse, kopması imkânsız en sağlam kulpa yapışmış olur. Her şeyi dinleyen ve bilen Allah’tır.”

[1*] İmanın temeli kalp ile tasdiktir. Orası insanın en hür olduğu yerdir. Bu sebeple hiç kimse bir inancı kabule zorlanmaz. İbadet için de niyet şarttır. Kalpten yapılmayan niyet, geçersiz olduğundan zorla ibadet de olmaz.

[2*] Yoldan çıkmışlara boyun eğmez.

Namazı (salatı) terk kafirlik alametidir:
19/59 “Onların arkasından gelenler, arzularına uyarak namazı ihmal ettiler. Onlar, yakında yanlış kurgularıyla yüzleşeceklerdir.”

74/43 “Onlar(Suçlular) da, “Biz namaz kılan kişiler değildik.” derler.”
Hiçbir şey namaz kılmaya engel değildir:

4/102 “İçlerinde olur da onlar için namazı tam kılarsan, onların bir kısmı seninle beraber namaza dursunlar ve silahlarını kuşansınlar; (ilk) secdeyi yaptıktan sonra çekilsinler; bu defa namazı kılmamış öbür kısım gelsin, seninle namaz kılsınlar, tedbirli olsunlar ve silahlarını kuşansınlar. Kafirler ister ki silahlarınızdan ve eşyanızdan uzak kalasınız da üzerinize ani bir baskın yapsınlar. Yağmurdan zarar görür veya hasta olursanız, silahlarınızı bir yere koymanızda bir günah yoktur ama tedbiri elden bırakmayın. Allah, o kâfirlere küçük düşürücü bir azap hazırlamıştır.”

24/37 “(O ışıktan yararlananlar) Öyle adamlardır ki, onları ne ticaret, ne alış veriş onları Allah’ın zikrinden (Kur’ân’dan), namazı tam kılmaktan ve zekatı vermekten alıkoyabilir. Onlar, kalplerin ve gözlerin döneceği bir günden korkarlar.”

Namazda, ibadetlerde samimiyet:
6/162 “De ki “Benim namazım, ibadetim, hayatım ve ölümüm, varlıkların Rabbi olan Allah içindir.”

32/16 “Bunlar kendilerini yataklarından kaldırır; korku ve umutla Rablerine yalvarırlar. Verdiğimiz rızıktan da hayra harcarlar.”

35/18 “Kimse kimsenin yükünü çekmeyecektir. Yükü ağır olan, taşımak için yardım istese, en yakını bile onun bir parçasının taşınmasına yardım etmez. Sen sadece, içinde Rabbinin korkusu olanları ve namazını tam kılanları uyarabilirsin. Kim kendini geliştirirse onu sadece kendisi için yapmış olur; dönüş ancak Allah'adır.”

Sadece aracısız Allah’a ibadet:
6/162 Yukarıdaki ayete bkz.

72/18-23 “Bütün mescitler[*] Allah için yapılmıştır; öyleyse Allah ile birlikte kimseyi yardıma çağırmayın! Allah’ın kulu (Muhammed) ona duaya kalkınca, cinler (ne yaptığını görmek için) birbirlerini ezecek gibi oldular. De ki “Ben sadece Rabbime dua ederim; duada kimseyi O’na ortak etmem.” De ki “Size bir zarar verecek güçte olmadığım gibi sizi olgunlaştıracak güçte de değilim.” De ki “Hiç kimse beni Allah’tan kurtaramaz. O’ndan başka bir sığınak da bulamam. Benim görevim, Allah'tan geleni, O’nun gönderdiklerini tebliğden ibarettir. Kim Allah’a ve elçisine karşı gelirse yeri cehennem ateşidir. Onlar orada ölmezler, sonsuza dek kalırlar.”

[*] Mescid: Allah’a secde edilen yerlere mescid denir.

Namaz, alış verişten hayırlı bedeni (bedeni, mali, hem bedeni hemde mali ibadetler içinde) bir ibadettir:
62/9 “Ey inanıp güvenenler! Cuma günü namaz için çağrı yapıldığında alış verişi bırakın; Allah’ın zikrine koşun. Bilseniz bu sizin için daha hayırlıdır.”

Hayatımızı namaz ibadetinin içine sıkıştırmamak:
62/10 “Namazı bitirdiğinizde yeryüzüne dağılın ve Allah’ın lütfunu arayın. Allah’ın sözlerini sık sık hatırlayın ki umduğunuza kavuşasınız.”

73/20 “Senin ve seninle beraber olanlardan bir kısmının, gecenin üçte ikisine yakınını, yarısını ve üçte birini uyanık geçirdiğini Rabbin elbette biliyor. Gece ile gündüzün ölçüsünü koyan Allah’tır. Sizin bunu tam başaramayacağınızı bildiği için yüzünüze baktı (da işinizi kolaylaştırdı). Artık Kur'ân’ı kolayınıza geldiği zaman okuyun. O, içinizden hastaların olacağını, kiminizin Allah'ın lütfundan yararlanmak için yeryüzünü dolaşacağını, kiminizin de Allah yolunda vuruşacağını bilir. Öyleyse Kur’an’ı, kolayınıza geldiği zaman okuyun. Namazı tam kılın, zekâtı verin ve Allah için güzel bir ödünç ayırın. Bugün kendiniz için yaptığınız her hayrı, yarın Allah katında daha iyisiyle ve çok daha büyüğü ile bulursunuz. Allah'tan bağışlanma dileyin. Çünkü Allah’ın bağışlaması çok, ikramı boldur.”

Namazı isteksiz kılmamak:
4/77 “Hiç görmedin mi şu kişileri ki kendilerine: "Ellerinizi (savaştan) çekin, namazı tam kılın, zekâtı verin" denmişti. Savaş farz kılınınca da içlerinden bir takımı, Allah'tan korkar gibi insanlardan korkmuş, hatta korkuları daha da şiddetlenmişti. Dediler ki "Rabbimiz! Bize savaşı niçin farz kıldın, azıcık daha süre tanısaydın olmaz mıydı?” De ki "Dünya menfaati pek azdır. Allah’tan çekinerek korunanlar için Ahiret daha hayırlıdır; size kıl kadar haksızlık yapılmayacaktır.[Enfal 8/5-6]”
4/142 “İkiyüzlüler (münafıklar) Allah'a karşı oyun kurarlar, halbuki oyun kurmalarına imkan veren Allah’tır[*]. Namaza kalkınca insanlara gösteriş yaparak ağır davranırlar. Allah’ı ancak arada sırada hatırlarlar.”

[*] Allah onay verip “ol” demeden hiç bir şey oluşmadığı için ayete bu mealden başkası uygun değildir. Allah kimseye oyun kurmaz ancak imtihan gereği insanların her türlü yanlış davranışı yapmalarına imkan verir. Bir ayet şöyledir: “Bir şeyi oluşturmanız, Allah’ın da o şeyi oluşturmasıyla mümkün olur.” (Tekvîr 81/29 Varlıkların Rabbi (Sahibi) olan Allah’ın tercihi dışında bir tercih yaparsanız doğru tercih yapmamış olursunuz.) Bkz. Şae fiili

9/54 “Yaptıkları harcamaların kabulüne tek engel, Allah’ı ve Elçisini görmezlik etmeleri, üşenerek namaza gelmeleri ve harcamalarını gönülsüzce yapmalarıdır.”

Namaz ve münafıklık ilişkisi:
4/142 Yukarıdaki ayete bkz.

5/53 “(O zaman) Müminler derler ki “Bunlar mı bizimle[*] birlikte olduklarına dair Allah’a yemin edip duranlar?” Onların emekleri boşa gider ve hüsrana düşerler.”

[*] Buradaki ifade “sizinle” olduğu halde, bizimle diye tercüme edilmiştir. Sebebi Türkçede böyle ifade edilmesidir.

9/54 Yukarıdaki ayete bkz.

107/1-5 “Bu Din hakkında yalanlar söyleyeni gördün mü?[1*] O, yetimi itip kakan, çaresizi doyurmak için teşvikte bile bulunmayan kişidir. Sürekli aynı şeyi yapan[2*] bu gibi kişilerin çekecekleri var! Onlar, işlerini yaparken akılları başka yerde olanlardır. Onlar, gösteriş yapan, küçük yardımlara bile engel olan kimselerdir.”

[1*] Kurulu düzenlerini bozmak istemeyenler, doğru din karşısında yalana sarılırlar. İlgili âyetlerin bir kısmı şöyledir:

“Hep böyle olmuştur; senden önce de hangi kente bir uyarıcı göndermişsek onların şımarık olanları şöyle demişlerdir: “Biz kalktık, atalarımızı bir ümmete (bir dine) bağlı bulduk, biz onların izinden gideriz.”

Uyarıda bulunan kişi de onlara:“Önünüze koyduğum din, atalarınızı bağlı bulduğunuz dinden daha doğruysa ne olacak?” deyince şöyle demişlerdir: “İşin doğrusu biz sizinle gönderilen dinin kafirleriyiz (onu görmek istemiyoruz)”.

Bunun arkasından onlara hak ettikleri cezayı vermişizdir. Yalan söyleyip duran o insanların ne hale geldiklerini bir düşün!” (Zuhruf 43/23-25)

[2*] Âyetin metninde geçen el-musallîn = الْمُصَلِّينَ’nin türediği es-salât = الصَّلَاة ‘ın kök anlamı, bir şeyi bırakmamak ve sürekli arkasında olmaktır. (Lisan’ul-Arab) Bunu yapan kişilere el-musallîn denir. Namaz da her gün, aksatmadan yapılması gereken ibadet olduğu için ona salat, o ibadeti yerine getirenlere de musallîn denir. Burada anlatılan kişiler, Allah'ın verdiği görevleri ikinci sıraya koyarak başkasının isteğine uyanlardır. Bunların durumunu şu âyetler açıklamaktadır:

“Allah'a kulluk edin. Hiçbir şeyi O’na ortak saymayın. Anaya babaya iyilik edin. Akrabaya, yetimlere, çaresizlere, yakın komşuya, uzak komşuya, yanınızdaki arkadaşa, yolcuya ve hakimiyetiniz altında bulunanlara (esir kadın ve erkeklere) da iyilik edin. Allah, kendini bir şey zannedip övünen hiç kimseyi sevmez. Onlar hem cimrilik ederler hem de insanlara cimrilik tavsiyesinde bulunurlar. Allah'ın kendilerine yaptığı ikramı da gizlerler. Biz, ayetleri görmezlikte direnenlere aşağılayıcı bir azap hazırlamışızdır. Onlar mallarını insanlara gösteriş için harcarlar, Allah'a güvenmez, ahiret gününe de inanmazlar. Şeytan kime arkadaş olursa onun arkadaşlığı pek kötü olur.

Onlar Allah'a ve ahiret gününe inansalardı da Allah'ın verdiği rızıktan hayra harcasalardı bunun onlara ne yükü olurdu! Allah, onların durumunu bilir.”(Nisa 4/36-39)

Namazı (E’s-Salâtü) terk etmek:
19/59 Yukarıdaki ayetlere bkz.

Namaz kötülüklerden korur:
11/114 “Gündüzün iki bölümünde ve gecenin gündüze yakın zamanlarında namaz kıl. Çünkü iyilikler (namazlar), kabahatleri kötülükleri giderir. Bu, aklını başına alacaklar için bir hatırlatmadır.”

29/45 “Bu Kitap’tan sana vahyedilen her şeyi anlayarak oku ve namazı tam kıl. Namaz her çeşit fuhuşu ve kötülüğü engeller. Allah’ın zikri (Kitabı) en önemlisidir. Allah, yaptığınız her işi bilir.”

30/31 “O’na yönelen kişiler olun, O’ndan çekinerek kendinizi koruyun. Namazı düzgün ve sürekli kılın. Müşriklerden/Allah'ı ikinci sıraya koyanlardan olmayın.”

33/33 “Evlerinizde oturun, önceki Cahiliye döneminde olduğu gibi dişiliğinizi öne çıkarmayın, namazı tam kılın, zekatı verin. Allah'a ve Elçisine itaat edin. Ey ehl-i beyt! Allah’ın istediği, sadece, sizden pislikleri uzak tutmak ve sizi tertemiz yapmaktır.”

Namaza devam/süreklilik (15/99) için, kendimiz ve neslimiz için Allah’a duada bulunmak:
14/40 “Rabbim! Beni namazı tam kılanlardan eyle. Soyumdan gelenleri de. Rabbimiz! Duamı kabul eyle.”

Namaz ile Allah’tan yardım istemek:
2/45 Yukarıdaki ayetlere bkz.
2/152-153 Yukarıdaki ayetlere bkz.

Namaz kılarken yanımızda bulunan değerli şeylerin üzerimizde veya yakınımızda bulunması:
4/102 Yukarıdaki ayetlere bkz.

MESCİDLER

Mescidler sadece Allah’a kulluk/ibadet yerleridir:
7/29 “De ki “Rabbim hakka uygun davranmamı emretmiştir. Her secde yerinde (mescitte) yüzünüzü doğrudan O’na çevirin[1*], yalnız Allah’a boyun eğerek O’na dua edin. Sizi nasıl başlattıysa[2*] dönüşünüz de öyle olacaktır.”

[1*] Arap edebiyatında, söze güç katmak için inşa cümlesi, bazen haber cümlesi yerinde kullanılabilir. Ayetteki (وَأَقِيمُوا وُجُوهَكُمْ) emri (اقامة وجوهكم) takdirindedir. Bakınız Muhammed Saîd İsbir, Bilal Cüneydî, eş-Şâmil, Mu’cem fî ulûm’il-luğa ve Mustalahâtihâ, (inşâ) s. 212, İkinci baskı, Beyrut 1985.)

[2*] Adem ve Havva’yı nasıl yarattıysa insanların sonraki yaratılışları da aynı şekilde topraktan olacaktır.

24/36 “(O ışık) yüce tutulmasına ve içlerinde adının anılmasını Allah’ın izin verdiği evlerde olur. Oralarda sabah akşam (insanlar) Allah’a boyun eğerler.”

72/18 “Bütün mescitler Allah için yapılmıştır; öyleyse Allah ile birlikte kimseyi yardıma çağırmayın!”

Namaz kılınan yer, mescid:
2/114 Yukarıdaki ayetlere bkz.

2/125 Yukarıdaki ayetlere bkz.

3/39 “(Meryem’in olduğu) dairede, namazda kıyamda iken melekler şöyle seslendiler: "Allah sana, Allah’ın bir sözünü onaylayacak; önder, kendine hâkim ve iyilerden bir nebî olacak olan Yahya’yı müjdeliyor.”

7/29 Yukarıdaki ayetlere bkz.

9/17-18 “Müşrikler, kendi kâfirliklerine[*] kendileri şahitken, Allah’ın mescitlerine hizmete yetkili değillerdir. Onların çalışmaları boşunadır. Onlar hep ateş içinde ölümsüz olacaklardır. Allah’ın mescitlerin hizmeti sadece, Allah’a ve ahiret gününe inanıp güvenen, namazı tam kılan, zekâtı veren ve Allah’tan başkasından korkmayanlar yapabilirler. Bunların doğru yolda olmaları umulur.”

[*] Her müşrik aynı zamanda kafir, her kafir aynı zamanda müşriktir.

24/36 Yukarıdaki ayetlere bkz.

72/18 Yukarıdaki ayetlere bkz.

Mescid’i-Haram:
2/150 “Nerede (Namaza) kalkarsan, yüzünü Mescid-i Haram tarafına çevir. Nerede olursanız olun, (namazda) yüzünüzü onun tarafına çevirin ki insanların size karşı bir delili olmasın.[1*] İleri geri konuşan konuşur[2*], onlardan korkmayın, benden korkun. Bu, size olan iyiliklerimi tamamlamam ve sizin de hedefinize ulaşmanız içindir.”

[1*] Yahudi ve Hristiyanlar Kâbe’nin tekrar kıble olacağını bildikleri için, kıble değişmeseydi bunu bize karşı kullanırlardı. Kıblenin, tekrar değişeceğine dair bilgi, bugünkü İncil’de mevcuttur: “Kadın, “Efendim, anlıyorum, sen bir peygambersin” dedi. “Atalarımız bu dağda tapındılar, ama sizler tapılması gereken yerin Yeruşalim’de olduğunu söylüyorsunuz.” İsa ona şöyle dedi: “Kadın, bana inan, öyle bir saat geliyor ki, Baba’ya ne bu dağda, ne de Yeruşalim’de tapınacaksınız!” (Yuhanna 4:19-21)

[2*] Buradaki الا = illa edatına istisna-i munkatı anlamı verilmiştir.

2/191 “(Savaşta onları) Tespit ettiğiniz yerde öldürün. Sizi çıkardıkları yerden, siz de onları çıkarın. Bu fitne (savaş ateşi)[1*] adam öldürmekten ağır bir suçtur. Mescid-i Haram[2*] yanında onlarla savaşmayın, kendileri savaş açarlarsa başka. Eğer savaşırlarsa, onları öldürün. O kâfirlerin[3*] cezası işte böyledir.”

[1*] Fitne, bir şeyi ateşe sokmaktır (Lisân). İnsanlar için kullanıldığında, bir madenin gerçek durumunu anlamak gibi ise imtihan (Araf 7/155), madeni altınla kaplamak gibi ise aldatma (Araf 7/27), toplumu ateşe atmak gibi ise savaş (Bakara 2/191), ateşle cezalandırmak için ise cehennem azabı (Zariyât 51/10-14) anlamlarında kullanılmıştır.

[2*] Mescid-i haram, Mekke’de Kâbe’nin bulunduğu yerin adıdır.

[3*] Âyetleri görmezlikten gelenlerin.

2/217 “Sana haram ayını,[*] o ayda yapılan savaşı soruyorlar. De ki: “O ayda savaş büyük suçtur. Ama Allah’ın yolundan engellemek, o yolu ve Mescid-i Haram’ın kutsallığını görmezlikten gelmek ve halkını oradan (Mekke’den) çıkarmak, Allah katında daha büyük suçtur. O fitne (savaş ateşi) adam öldürmekten beterdir. Güçleri yetse, dininizden çevirinceye kadar sizinle savaşırlar. Sizden, kim, dininden döner ve kâfir olarak ölürse, yaptıkları şeyler dünyada da ahirette de boşa gider. Onlar cehennem ahalisidir, orada ölümsüz olarak kalacaklardır.”

[*] Bunlar; Zilkade, Zilhicce, Muharrem ve Recep aylarıdır.

5/2 “Ey inanıp güvenenler! Allah’a kulluğun simgelerini[1*], haram aylarını, hedyi[2*], gerdanlığı olan kurbanlıkları[3*], Rablerinin ikramını ve rızasını elde etmek için Kâbe’ye yönelenleri basite almayın. İhramdan çıkınca avlanabilirsiniz. Mescid-i Haram’a girmenizi engellediler diye bir topluluğa duyduğunuz öfke, sakın sizi aşırılığa sevk etmesin. İyilikte ve yanlışlardan korunmada (takvada) yardımlaşın ama günahta ve taşkınlıkta yardımlaşmayın. Allah’tan çekinerek kendinizi koruyun. Allah, suçla ceza arasında sıkı bağ kurar.”

[1*]Bunlar menasik-i hac denen ve hac ibadetinin yapıldığı yerler olan Ka’be, Safa ile Merve, Arafat, Mina ve Müzdelife’dir.

[2*] Hedy, hacının yanında getirdiği kurbanlık hayvandır. Mahill, kesim vakti veya kesim yeri demektir. Hedyin kesim yeri harem bölgesi, kesim vakti de kurban bayramı günleridir. (Hac 22/28)
.
[3*] Bir hayvanın kurban olarak belirlendiğini göstermek için boynuna takılan halka, nişan ve işarete verilen ad. Kurbanların gerdanına haremdeki bazı ağaçların iç kabuğu bağlanırdı. Bunlar onların gerdanlığı oldurdu. Böyle gerdanlıklı olmayan kurbanlıklara “hedy” denirdi. (Taberi)

8/34 “(Bu iki koşulun dışında) Ne özellikleri var ki Allah, onlara azap etmesin? Yetkileri olmadığı halde (sizi) Mescid-i Haram’dan engelliyorlar. Orada yetkili olanlar sadece Allah’tan çekinenlerdir. Ama onların çoğu bunu bilmezler.”

9/7 “Mescid-i Haram yanında antlaşma yaptıklarınız hariç Allah katından ve elçisi katından o müşrikler lehine verilmiş bir söz nasıl olabilir? Bunlar size karşı doğru davrandıkça siz de onlara karşı doğru davranın. Allah kendisinden çekinerek korunanları sever.”

9/19 “Siz, hacılara su vermeyi ve Mescid-i Haram’a hizmeti, Allah’a ve ahiret gününe inanıp güvenen ve Allah yolunda mücadele (cihad) eden kimsenin yaptığı ile bir mi tutuyorsunuz? Bunlar, Allah katında bir olmazlar. Allah yanlışlar içinde olan topluluğu yola getirmez.”

9/28 “Ey inanıp güvenenler! O müşrikler[*] birer pisliktir; bu yıllarından sonra Mescid-i Haram’a yaklaşmasınlar. Eğer yoksul kalmaktan korkarsanız, Allah emir verdiği takdirde ilerisinde ikramıyla sizi zenginleştirecektir. Allah bilir, doğru kararlar verir.”

[*] O müşikler (ٱلْمُشْرِكُونَ) : Hz. Muhammed’i ve ona güvenenleri ölümle tehdit ederek onları hicrete zorlayan, daha sonra onlarla savaşa girip kaybeden müşriklerdir. Bunlar Allah’a inanan ancak Allah ile aralarına koyduğu putlardan aracılık uman kimselerdir. Şirk kelimesi ortak koşmak anlamına gelir. Müşrikler Allah’a inanan kimselerdir. Ancak onun mutlak hakimiyetine ortaklık iddia ederler.
Hudeybiye antlaşmasını bozmamış olan müşrikler, süre sonuna kadar Mekke’de yaşayabilecekleri için burada sözü edilen müşrikler, Hudeybiye antlaşmasını bozanlardan başkası değildir. Zaten Allah Teâlâ şu âyette müşriklerin orada yaşayacağını bildirmiştir:

Bir gün İbrahim şöyle yalvardı: “Sahibim (Rabbim), burayı güvenli bir şehir yap! Buranın halkından, Allah’a ve ahiret gününe inananları her üründen yararlandır!” Allah da şöyle dedi: “Âyetleri görmezlikten gelene de bir süre iyilik. yapar, sonra onu ateş azabına mahkûm ederim. Ne kötü hale gelmektir o!” (Bakara 2/126)

İman ve şirk kişinin kalbindedir; oraya kimse baskı yapamaz. Allah Teala şöyle buyurmuştur:
Dinde zorlama olamaz; doğrular ile yanlış kurgular iyice ayrılmıştır. Kim taşkınlık edenleri (tağutları) tanımaz da Allah'a güvenirse, kopması imkânsız en sağlam kulpa yapışmış olur. Her şeyi dinleyen ve bilen Allah’tır. (Bakara 2/256)

Bir kimseyi inancından dolayı bir yere sokmamak veya bir yerden çıkarmak, ona yapılan en büyük zorlama ve baskıdır.

9/108 “Orada asla namaza durma. Senin namaz kılmana layık olan Mescit ilk günden itibaren takva temeli üzerine kurulmuş mescittir. Orada temizliği seven adamlar vardır. Allah, tertemiz olanları sever.”

17/1 “Kulunu bir gecede Mescid-i Haram[’dan alıp, çevresini bereketli kıldığı[ en uzak mescide (el-Mescid’ul-aksâ’ya) götüren Allah, eksikliklerden uzaktır. Bu, ona bir kısım âyetlerimizi göstermek içindir. O (Allah) dinler ve görür.”

22/25 “Ayetleri görmezlikte direnen, insanları Allah’ın yolundan, bir de yerli-yabancı herkes eşit olsun diye kurduğumuz Mescid-i Haram’dan engelleyen ve yanlış yaparak orada yamukluk peşinde olanlara acıklı bir azap tattıracağız.”

48/25-27 “Ayetleri görmezlikten gelenler de onlar; sizin Mescid-i Haram’a girmenize, bekletilen kurbanların varacağı yere ulaşmasına engel olanlar da onlardır. Onların arasındaki tanımadığınız mümin erkekler ile mümin kadınları bilmeden çiğneme ve ondan dolayı üzüntü çekme ihtimaliniz olmasaydı (Mekke’yi fethederdiniz). Ama Allah, doğru tercihte bulunanları ikramı ile kuşatmak için böyle yaptı. Eğer ayrılmış olsalardı onlardan kendini doğrulara kapatanları acıklı bir azaba çarptırırdı. O sırada, kendini doğrulara kapatanların kalbinde o kızgınlığı; cahil kızgınlığını oluşturmuştu. Allah, elçisine ve müminlere de tarafından bir sükunet indirmiş, takva sözünü onların ayrılmaz bir parçası yapmıştı. Onlar bunu hak etmişlerdi, buna layıktılar. Allah her şeyi bilir. Allah, Elçisinin rüyasının[*] doğru rüya olduğunu onayladı. Allah’ın tercih ettiği zamanda, saçlarınızı kazıtmış veya kısaltmış olarak, hiç bir korkuya kapılmadan Mescid-i Harama kesinlikle gireceksiniz. Allah sizin bilmediğinizi bilir; bu gerçekleşmeden önce, yakın zamanda size bir fetih (Mekke’nin fethini) sağlayacaktır.”

[*] Mekke’nin fethine dair rüya gören Muhammet aleyhisselam bunu arkadaşları ile paylaşmıştı.

Mescitlerin şirk anlayışından uzak tutulmaları:
9/108 Yukarıdaki ayetlere bkz.

Münafıkların mescidi:
9/107-110 “Zarar vermek, kâfirlik etmek, müminlerin arasını açmak ve bir de daha önce Allah’a ve Elçisine karşı savaşmış bir kişiyi beklemek için mescit edinmiş olanlar ise sana şöyle yemin edeceklerdir: “Bizim sevap dışında bir beklentimiz yoktur” Allah şahittir ki onlar, kesinlikle yalancıdırlar. Orada asla namaza durma. Senin namaz kılmana layık olan Mescit ilk günden itibaren takva temeli üzerine kurulmuş mescittir. Orada temizliği seven adamlar vardır. Allah, tertemiz olanları sever. Binasını takva ve Allah rızasını elde etme temeli üzerine kuran mı iyidir, yoksa binasını kaymakta olan bir uçurumun kıyısına kurup da onunla birlikte Cehennem ateşine yuvarlanan mı? Allah, yanlışlar içinde olan topluluğu yola getirmez. Kurdukları bina, kalpleri parçalanıncaya kadar içlerinden çıkmayacak bir şüphe kaynağı olmaya devam edecektir; Allah bilir, doğru kararlar verir.”

Bu yazıyı yazarken Süleymaniye Vakfı tarafından hazırlanan mealden yararlandım. Ayrıca Savaş Ören tarafından hazırlanmış listeden de faydalandım. Hepsine teşekkür ederim.
Daha detaylı makaleler için lütfen aşağıdaki linkleri inceleyiniz...

Tolga KARAGÖZ
15 TEMMUZ 2018

Detaylı Namaz Vakitleri için https://suleymaniyetakvimi.com/

NAMAZ VE ORUÇ VAKİTLERİ (SADECE MÜSLİM OLANLAR İÇİN) http://www.suleymaniyevakfi.org/ramazan-ve-oruc/namaz-ve-oruc-vakitleri-brsadece-muslim-olanlar-icin.html

Fitre ve Bayram Namazı http://www.suleymaniyevakfi.org/ramazan-ve-oruc/fitre-ve-bayram-namazi.html

Hanefi Mezhebine Göre Cuma Namazı http://www.suleymaniyevakfi.org/fikih-arastirmalari/hanefi-mezhebine-gore-cuma-namazi.html

Herkesin Bildiği Namaz http://www.suleymaniyevakfi.org/kuran-arastirmalari/herkesin-bildigi-namaz.html

İçki içen adam 40 gün namaz kılamaz mı? http://www.fetva.net/yazili-fetvalar/icki-icen-bir-insan-40-gun-namaz-kilamaz-mi.html

Kadınların Cuma Namazı http://www.suleymaniyevakfi.org/kadin/kadinlarin-cuma-namazi.html

Kur’an’ı Açıklamada Usul http://www.suleymaniyevakfi.org/kuran-arastirmalari/kurani-aciklamada-usul.html

Kur’an’da Namaz Vakitleri http://www.suleymaniyevakfi.org/kuran-arastirmalari/kuranda-namaz-vakitleri.html

Kutup Bölgesinde Namaz ve Oruç Vakitleri http://www.suleymaniyevakfi.org/bulten/kutup-bolgesinde-namaz-ve-oruc-vakitleri.html

Kutuplarda Namaz http://www.suleymaniyevakfi.org/bulten/kutuplarda-namaz.html

Kutuplarda Namaz ve Oruç Vakitleri http://www.suleymaniyevakfi.org/yazilar/kutuplarda-namaz-ve-oruc-vakitleri.html

Kutuplarda Namaza Bilimsel İspat http://www.suleymaniyevakfi.org/bulten/kutuplarda-namaza-bilimsel-ispat.html

Namaz Vakti Tartışmalarına Bir Katkı http://www.suleymaniyevakfi.org/bulten/namaz-vakitleri-tartismalarina-bir-katki.html

Namaz Vakti Gözlem http://www.suleymaniyevakfi.org/sizden-gelen-imsak-ve-vakit-gozlemleri/namaz-vakti-gozlemi---2018.html

Namazlar 2 rekat mı 4 rekat mı? http://www.suleymaniyevakfi.org/bulten/namazlar-2-rekat-mi-4-rekat-mi.html

Namazların Birleştirilmesi http://www.suleymaniyevakfi.org/fikih-arastirmalari/namazlarin-birlestirilmesi.html

Yatsı Namazı vakti Ne zaman sona erer? http://www.suleymaniyevakfi.org/kuran-arastirmalari/yatsi-namazinin-vakti-ne-zaman-sona-erer.html

Yatsı Namazı vakti http://www.suleymaniyevakfi.org/kose-yazilari/yatsi-vakti.html

Zikir ve Namaz http://www.suleymaniyevakfi.org/namaz/zikir-ve-namaz.html

Kitap Tavsiyesi O NAMAZ Yahya Şenol https://www.suleymaniyevakfi.com/o-namaz

Ayrıca Kur’an’da Namaz ile ilgili hazırlanmış Videolara da aşağıdan ulaşabilirsiniz.

Kuran Sünnet Bütünlüğü Açısından Namazın Kılınışı

Namazda Oturuş - MUKAYESELi iLMiHAL DERSLERi (22.06.2013)

Namaz Kılınabilen Kılanamayan Elbiseler, Başörtüsü - MUKAYESELi iLMiHAL DERSLERi (16.02.2013)

NAMAZ VAKiTLERi (1) MUKAYESELi iLMiHAL DERSLERi (02.03.2013)

NAMAZ VAKiTLERi (2) MUKAYESELi iLMiHAL DERSLERi (09.03.2013)

Namaz'da Niyet - MUKAYESELi iLMiHAL DERSLERi (06.04.2013)

Sabah Namazının Vakti - MUKAYESELi iLMiHAL DERSLERi (16.03.2013)

Namazı Terketmenin Hükmü - MUKAYESELi FIKIH MÜZAKERELERi (29.03.2014)

Namazda Secde ve Oturuş - MUKAYESELi iLMiHAL DERSLERi (15.06.2013)

Namazda Kıraat -1 (Zikr) - MUKAYESELi iLMiHAL DERSLERi (11.05.2013)

Namazda Kıraat - 2 - MUKAYESELi iLMiHAL DERSLERi (18.05.2013)

Namazda Ruku, Secde ve Oturuş - MUKAYESELi iLMiHAL DERSLERi (08.06.2013)

Yolculukta Namaz (II) - MUKAYESELi FIKIH MÜZAKERELERi (26.04.2014)

Cemaatle Namaz (I) - MUKAYESELi FIKIH MÜZAKERELERi (15.02.2014)

Namazı Bozan Haller (I) - MUKAYESELi FIKIH MÜZAKERELERi (18.01.2014)

Namazı Bozan Haller (II) - MUKAYESELi FIKIH MÜZAKERELERi (01.02.2014)

EZAN,KAMET,SALA - MUKAYESELi iLMiHAL DERSLERi (09.02.2013)

Namazda El Bağlamak - MUKAYESELi iLMiHAL DERSLERi (20.04.2013)

Cemaatle Namaz (II) - MUKAYESELi FIKIH MÜZAKERELERi (22.02.2014)

Yolculukta Namaz (I) - MUKAYESELi FIKIH MÜZAKERELERi (05.04.2014)

KIBLE - MUKAYESELi iLMiHAL DERSLERi (23.02.2013)

CUMA NAMAZI ( I ) - MUKAYESELi FIKIH MÜZAKERELERi (28.12.2013)

CUMA NAMAZI (II) - MUKAYESELi FIKIH MÜZAKERELERi (04.01.2014)

İftitah Tekbiri - MUKAYESELi iLMiHAL DERSLERi (13.04.2013)

Sünnet Namazları - MUKAYESELi FIKIH MÜZAKERELERi (21.12.2013)

KERAHAT VAKiTLERi - MUKAYESELi FIKIH MÜZAKERELERi

ViTR NAMAZI - MUKAYESELi FIKIH MÜZAKERELERi (14.12.2013)

Abdest | 10.11.2012 | (02)

NAMAZLARIN BİRLEŞTİRİLMESi - 01

NAMAZLARIN BİRLEŞTİRİLMESi - 02

GECE NAMAZI - MUKAYESELi FIKIH MÜZAKERELERi (07.12.2013)

İmamın Arkasında Kıraat,Ruku,Secde ve Ka’de - MUKAYESELi iLMiHAL DERSLERi (01.06.2013)

Nafile Namazlar -1

Nafile Namazlar -2

ORUÇ VE NAMAZ VAKiTLERi BASIN TOPLANTISI (22.06.2014) - 01

ORUÇ VE NAMAZ VAKiTLERi BASIN TOPLANTISI (22.06.2014) - 02

MÜRİD, MÜRŞİD ve ŞEYTAN

2018-03-23T15:42:00.000+03:00

İyiliği sonsuz ikramı bol olan Allah’ın adıyla;

“Rablerini görmezlikten gelenlerin işleri, fırtınalı bir günde sert rüzgârların savurduğu küle benzer. Kazandıklarından hiçbir şey ellerinde kalmaz. Telafisi mümkün olmayan kayıp işte budur.” (İbrahim 14/18)

Allah’ın, gökleri ve yeri tümüyle gerçek[1] olarak yarattığını hiç görmedin mi? Düzenine uygun görürse sizi giderir ve yerinize yeni bir topluluk getirir. (İbrahim 14/19)

Bu, Allah için güç değildir. (İbrahim 14/20)

Ahirette hepsi Allah’ın huzuruna çıkarılır. Zayıflar, kendini güçlü görenlere derler ki “Biz size uyan kimselerdik. Allah’ın herhangi bir azabından bizi kurtarabilirsiniz değil mi?” Onlar(kendini güçlü görenler) şöyle derler: “Allah bizi yola getirseydi biz de sizi yola getirirdik. Artık sızlansak da bir, katlansak da… Bizim için de kurtuluş yoktur.” (İbrahim 14/21)

İş bitince Şeytan der ki “Allah’ın size verdiği söz doğru idi. Ben de söz verdim ama yalanım ortaya çıktı. Zaten sizi zorlayacak bir üstünlüğüm (gücüm, yetkim)yoktu; sadece çağırdım, siz de hemen bana uyuverdiniz. Öyleyse beni kınamayın, kendinizi kınayın. Ne ben sizi kurtarabilirim ne de siz beni kurtarabilirsiniz. Dünyada beni Allah’a ortak saymanızı da reddetmiştim. Yanlış yapanların payına düşen acıklı bir azaptır.” (İbrahim 14/22)

Muhakkak ki Allah en doğruyu söyler.

————————————————-

Şeytan Yüce Allah’tan kıyamete kadar yaşamaya söz alınca Allah’a şöyle söylemişti; “Şeytan dedi ki “Madem beni aşırılığa sen sevk ettin[2], ben de senin doğru yolunun üstüne onlar için oturacağıma yemin ederim. Sonra önlerinden, arkalarından, sağlarından ve sollarından sokulacağım. Göreceksin, onların çoğu sana karşı görevlerini yerine getirmeyecektir.” Araf 7/16-17. Şeytan’ın[3] bu yol üzerinde kuracağı en büyük tuzak “Şirk” tuzağıdır. Şeytan önce o kişilerin dostuymuş gibi yaklaşır, sonra din büyükleri denilen (Nebiler, Veliler, Evliyalar vb.) kişileri Allah ile arabulucu ve şefaatçi olacakları gibi mesnetsiz bilgiler ile insanların bunları Allah’ın peşi sıra ilahlar edinmelerine sebep olmaktadır. Yüce Allah’ın sıfatlarından bir veya birkaçını yaratılmış olan bir kulda görmek çok tehlikelidir.

Yukarıdaki İbrahim Suresi 14/18-22nci ayetlere kadar incelediğimiz zaman dünya hayatında kendilerini Allah’a yakın olarak gördükleri ve onlardan yardım beklediği varlıklar ile kendilerini güçlü sanıp Allah’a yakın olduğu zanneden varlıklar arasında geçecek bir konuşma metni vardır. Aslında şeytan her iki grubu da; yani kendini güçlü sananlar ile onları aracı sayanların yollarının doğru olduğunu, umduklarına kavuşacaklarını, yollarının en doğru yol olduğunu vesvese vermiş ve inandırmıştır. Ancak sonucun hem şeytan açısından hem de diğerleri açısından hüsran olduğunu da görmekteyiz.

Peki, günümüzde bu tarz oluşumlar var mı? Elbette var, insanlığın var olduğundan beri bu tür oluşumlar farklı farklı isimler ile ortaya çıkmışlardır. Ancak yüce Allah’ta yarattığı kullarına elçiler göndererek uyarılarda bulunmuştur. Bu elçilerin getirdiği ve tebliğ ettiği kitaplara uyanlar kurtuluşa erecek olanlardır. Aşağıdaki kısımda Prof.Dr.Abdulaziz Bayındır’ın “Aracılık ve Şirk” kitabındaki bazı bölümlerden bahsetmek istiyorum ki bu kitapta bizlere oldukça faydalı bilgiler verilmektedir. Okumanızı tavsiye ederim.

“Tarikatta şeyh her şeydir. O, hem insan-ı kâmildir ve Hakikat-i Muhammediyeyi temsil eder; hem kutup, hem de gavstır. Mürit, Allah ile bitecek işin, ancak şeyhin araya girmesi ile olacağına inanır. Tarikatta mürid, nefsini öldürme adına çok alçaltılır. Derler ki, “Şeyhe karşı mürit, yıkayıcı önündeki ölü gibi olur. Tarikatçılara göre; “şeyhin bakışı kalp hastalıklarına şifadır. Yüzünü göstermesi, manevî hastalıkları giderir. O, anlatılan olgunlukların sahibi, vaktin imamı, zamanın halifesidir. Kutuplar, bedeller onun makamları sayesinde yetişip yaşarlar. Evtâd, nücebâ, onun kemalât denizinden akıp gelen bir katredir. Onun irşadı güneş misalidir. Kendi istemeden her şeye feyzini yağdırır…” Râbıta yapan mürit, şeyhinin dışında her şeyden ilgisini kesmek ve kalbinde yalnız ona yer vermek zorundadır. O, şeyhin suretini alnının ortasında hayal eder, sonra onu kalbinin ortasına indirir, kendini yok, şeyhini var bilir. Biri doğuda, biri batıda da olsa, şeyhin ruhaniyeti onu râbıta ile terbiye eder ve Allah’a ulaştırır.”[4]

“Tarikatçılara göre hakiki şeyh, müritle Allah arasında vasıtadır. Ondan yüz çevirmek Allah’tan yüz çevirmektir. Mürit inanır ki, şeyhini nerede düşünse, ruhaniyeti orada hazır olur. Yine inanır ki, şeyhin ruhani tasarrufları Allah’ın tasarruflarıdır. İslam ile uzaktan yakından alakası olmayan iddialarını şöyle sürdürürler: “Mürşidler Allah Teâlâ’nın bulunduğu oturumda bulunurlar, dolayısıyla Allah Teâlâ’yı zikirle elde edilecek fayda, bu zatları görmekle aynen elde edilir. Allah’ın Elçisine tam uymayı, bu kâmil şeyhin sevgisi ile bir tutmak gerekir.”[5]

“Gavs ise; Tarikatçıların darda kalınca sığındıkları ve yardım istedikleri kutuptur. Darda kalan Sûfiler, “Yetiş ya Gavs!” diye gavsa sığınırlar. Gavs olarak bilinenler, esmâ ve sıfât-ı ilâhî mazharı sayılırlar. Yani Allah’ın isim ve sıfatlarının onların şahsında ortaya çıktığına inanırlar. Abdülkadir Geylânî, “Gavs-ı azam = en büyük gavs” lakabıyla ünlüdür.”[6]

Allah’a ulaşmanın yolu, Allah’ın peşi sıra eklenen aracılar, İblisin tuzak kurma sahası

Gördüğümüz üzere günümüz tarikatları bir şekilde şeytanın kontrolüne girmiş şirk yuvaları olarak belirginleşmektedir. Bundan kurtulmanın en önemli yolu Allah’ın vahyine sımsıkı sarılmaktan geçer. Kur’an’dan referans alarak aşağıdaki satılarda VELİ, EVLİYA ve ŞEYTAN ile ilgili önemli ayetlere başvuru yapacağız. Buradaki ayetler ile kavramları anlamaya ve mesajı kavramaya çalışmalıyız. Şeytan’ın etkisinde olup olmadığınızı öğrenmek için öncelikle bunun için çaba sarf etmeli ve yüce Allah’tan samimiyetle hidayete kavuşmayı dilemeliyiz. Aksi halde yapacaklarımız havanda su dövmekten öteye gitmeyecek ya da bizim gibi bu tarz bilgilendirme yapanlara sayıp sövmeyi kendinize bir borç bileceksiniz. Yazımızın başlığı İbrahim Suresi 14/18-22nci ayetlerindeki zayıf olanlar ve güçlü olduğu zannedenler arasındaki konuşmadan esinlenerek verilmiştir. Zayıfları anlatmayı tercih etmedik, burada güçlü olunanları “Veli”, “Evliya” ve “Şeytan” ana başlıkları altında vereceğiz ve mürid olduğunu düşünenlerin nereye hizmet ettiklerini ortaya koymaya çalışacağız. Mürid diye kendini adlandıran kişinin tek bir görevi vardır; Allah’ın elçileri aracılığı ile bildirdiği biçimde mümin olmaktır. Muttaki olup vaat edilen cennete kavuşmaktır.

VELİ

“Veli” kelimesi Kur’an’da 13 kadar yerde açık olarak Allah’ı (c.c) tavsif eder. Ayrıca “Veli” bir insanın dostuna, yardımcısına, arkadaşına denir. Seven, koruyan, himaye eden, yardım eden anlamında olur.

Müfredatta Veli (çoğulu evliyadır) kelimesi, iki veya daha çok şeyin, araya başka bir şey girmeyecek şekilde yakın olmasıdır. Bir işi üstlenene de veli denir. Ayrıca evli ve çocuklu çiftler evlatlarının okuldaki velileridir. Her türlü kararı evlatları için Anne ve Babaları verirler. Birinin velisi olan kimse velisi olduğu kimsenin faydasına, işlerinin yolunda gitmesine yarayacak bütün işlerin sorumluluğunu üzerine almış demektir. Bu bir hak ve yetki sahipliliğidir. Şehrin en büyük yöneticisine vali denir. Halkın işlerini üstlenip de o işleri en faydalı şekilde gerçekleştirebilmek için emir ve yasaklar koyar, kudret, tedbir ve fiil sahibidir. Gelin bu konuyla ilgili olarak ayetlere bakalım;

“Bilmez misin, göklerin ve yerin yönetimi Allah’ın elindedir. Allah ile aranıza girecek bir veliniz (yakınınız)[7] ve yardımcınız da yoktur.” Bakara 2/107

Allah’ı (c.c) rabb olarak görmek yetki ve hak sahibi olarak görmek demektir. Allah (c.c) müminlerin velisidir demek müminler üzerinde hak ve yetki sahibidir demektir. Allah (c.c) bu hak ve yetkisiyle müminleri karanlıklardan aydınlığa çıkarır. Ama bir insanın da bu hak ve yetkiyi Allah’a (c.c) “iman”la vermesi ve onu “Rabb” olarak bilmesi gerekir.

“Dinlerine uyana kadar Yahudisi de Hristiyanı da senden asla hoşlanmaz. De ki: “Doğru yol Allah’ın gösterdiği yoldur.” Sana bu bilgi geldikten sonra tutar da onların isteklerine uyarsan, Allah’ın ne veliliğini (dostluğunu) ne de yardımını görürsün.” Bakara 2/120

Aşağıdaki ayetlerde(Özellikle Maide Suresi ayetlerinde) Yahudi ve Hristiyanlar’ı “veli” edinmeyin diye bahseder, burada söylenilmek istenen onları kendi üzerinizde yetkili ve emirlerini uygulayıcı olarak görmeyin.

“İnanıp güvenenlerin en yakını (velisi) Allah’tır;[8] O, onları karanlıklardan aydınlığa çıkarır. Kâfirlerin [9] kendilerine en yakın (veli) bildikleri[10] ise tağutlardır[11]; bunlar da onları aydınlıktan çıkarıp karanlıklara sokarlar. Onlar cehennem ahalisidir, orada ölümsüz olarak kalacaklardır.” Bakara 2/257

Yüce Allah bize kılcal damarlarımızdan bile yakındır. Bütün âlemin valisi Allah’tır (c.c) ve işleri (âlemin işlerini) tedbir eder, tedbir ettiklerini kudretiyle gerçekleştirir, devam etmesi gerekenlerin devamına hükmeder ve idaresinde bulundurur. Yaratılmışların belirlediği ve aracı koydukları onları aslında karanlıklarda bırakmaktadırlar.

“İnsanların İbrahim’e en yakın olanı, onun izinden gidenler ile bu Nebi (Muhammed) ve ona inanıp güvenenlerdir. Bütün müminlerin en yakını (velisi) Allah’tır.” Al-i İmran 3/68

Müminler eğer ki yüce Allah’ın bildirdiği yolda, yani tüm Nebilerinin gösterdiği sıratı müstakim de giderlerse işte o zaman müminlerin en yakını Allah olur.

“Düşmanlarınızı en iyi Allah bilir. Veli olarak Allah size yeter; yardımcı olarak da Allah yeter.” Nisa 4/45

Yarattıklarını ve ne yapacaklarını/ne yaptıklarını en iyi bilen yine Yüce Allah olacağı için düşmanınız olanların, yani şeytanın etkisinde olanları Kur’an’ı rehber edinerek anlamalı ve buna göre de hareket etmelisiniz. İşte o zaman yüce Allah veliniz olur, Ondan başka da bir yardımcı zaten bulunamaz.

“Onları yoldan çıkaracağım. Onları beklentiler içine sokacağım. Onlara emredeceğim, en’âm’ın kulaklarını yaracaklar. Onlara emredeceğim, Allah’ın yarattığını (dinini) kesinlikle değiştirecekler.” Bakın! Sizden kim o şeytanı, Allah ile arasına giren bir dost (veli) sayarsa apaçık bir hüsrana uğramış olur.” Nisa 4/119

Aracılık makamındaki herkes apaçık bir hüsrana uğramış olur diye ayet bitiyor, baştaki anlatılanları aşağıda daha detaylı olarak “ŞEYTAN” maddesinde inceleyeceğiz.

“Onlar, ayeti görmezden gelenleri veli (dost) edinmeyi, müminlere tercih eden kimselerdir. Kafirlerin yanında güç ve kuvvet mi arıyorlar? Doğrusu bütün güç ve kuvvet, Allah’ın elindedir.” Nisa 4/139

Kuvvetin kaynağı yüce Allah’tır ve başka bir yaratmışın böyle bir kuvveti elinde bulundurması ihtimal dışıdır, işte Allah’ın bir vasfını kendisine yükleyen veya öyleymiş gibi çevresindekilerden bu sözleri duyup buna uyan kişi ayetleri görmezden gelmiş şeytan gibidir.

“Ey inanıp güvenenler! Müminleri bırakıp kafirleri (ayeti görmezden gelenleri) veli edinmeyin. Allah’a aleyhinize olacak açık bir delil mi vermek istiyorsunuz?” Nisa 4/144

Müminler de birbirinin velisidir, bununla ilgili olarak müteşabih(benzeşen) ayetleri ilerleyen sayfalarda da göreceksiniz.

“İnanıp güvenen ve iyi işler yapanlara hem ücretlerini tastamam verecek hem de ikramda bulunacaktır. Kul olmayı kendine yakıştıramayıp büyüklük taslayanları da acıklı bir azaba çarptıracaktır. Onlar, kendileri için Allah ile aralarına girecek ne bir dost(veli) ne de yardımcı bulacaklardır.” Nisa 4/173

Buradaki ayette giriş kısmındaki büyüklük taslayanların yani Allah’ın vasıflarından bir emaresi olduğunu düşünenlerin sonundan bahsedilmektedir. Hatta bu büyüklenenler bile bir veli bulamayacaklardır. Bildiğimiz üzere tarikatta “Sadatlar(Sadat-ı Kiram)” vardır ve hepsi birbirinin velisidir. İşte bunlar birbirlerine yardım edemeyeceklerdir.

Sadat-ı Kiram her tarikat koluna göre değişiklik gösterecektir. Örneğin Nakşibendilik Tarikatının Menzil kolunun şöyledir; Hz. Muhammed (sas) Hz. Ebubekr Sıddık (ra) Selman-ı Farisi Hz. (ra) Ebu Muhammed Kasım Hz. (ra) İmam Cafer-i Sadık Hz. (ra) Bayezid-i Bistami Hz. (ks) Ebu Hasen Harakani Hz. (ks) Ebu Ali Farmedi Hz. (ks) Hace Yusuf Hemedani Hz. (ks)i Abdülhalık Gücdevani Hz. (ks) Hace Arif-i Rivegeri Hz. (ks) Hace Mahmud İnciri Fağnevi Hz. (ks) Hace Ali Ramiteni Hz. (ks) Muhammed Baba Semmasi Hz. (ks) Seyyid Emir Külal Hz. (ks) Şah-ı Nakşibend Hz. (ks) Alaeddin Attar Hz. (ks) Yakub-i Çerhi Hz. (ks) Ubeydullah Ahrar Hz. (ks) Mevlana Muhammed Zahid Hz. (ks) Mevlana Derviş Muhammed Hz. (ks) Hace Muhammed Emkeneki Hz. (ks) Muhammed Baki Billah Hz. (ks) İmam-ı Rabbani Hz. (ks) Muhammed Ma’sum Hz. (ks) Mevlana Muhammed Seyfeddin Faruki Hz. (ks) Seyyid Nur Muhammed Bedauni Hz. (ks) Mirza Mazhar Can-ı Canan Hz. (ks) Abdullah-ı Dıhlevi Hz. (ks) Mevlana Halid-i Bağdadi Hz. (ks) Mevlana Seyyid Abdullah Hakkari Hz. (ks) Seyyid Taha Hakkari Hz. (ks) Seyyid Sıbgatullah Arvasi Hz. (ks) Abdurrahman Tahi Hz. (ks) Fethullah Verkanisi Hz. (ks) Muhammed Diyaeddin Nurşini Hz. (ks) Ahmed Haznevi Hz. (ks) Gavs Seyyid Abdulhakim Bilvanisi Hz. (ks) Seyyid Muhammed Raşid Hz. (ks) Gavs-ı Sani Seyyid Abdulbaki Hz. (ks)dir. Bu kuşaktaki en tanınmış ve bilindik isimleri kalın harfler ile belirttik.

“Ey inanıp güvenenler (müminler)! Yahudileri ve Hristiyanları dost (veli) bilmeyin. Onlar birbirlerinin dostudur. Sizden kim onları dost edinirse o da onlardandır. Allah, yanlışlar içinde olan bir topluluğu yola getirmez.” Maide 5/51

“Sizin yakın dostunuz (veliniz) sadece Allah ve Elçisidir; bir de namazını tam kılan ve saygıyla zekatını veren müminlerdir. Kim Allah’ı, Elçisini ve inanıp güvenenleri (müminleri) dost (veli) edinirse bilsin ki zafer, Allah’tan yana olanlarındır. Ey inanıp güvenenler, sizden önce kendilerine Kitap verilenler arasından dininizi hafife alıp oyun edinenleri ve ayetleri görmezlikten gelen diğerlerini veli edinmeyin. İnanıp güveniyorsanız Allah’tan çekinin.” Maide 5/55-56

Maide suresinin ilgili ayetlerinde bahsedildiği üzere bizlerin yakın dostları sıralanmıştır, bunlar Allah, Elçisi ve namazı tam kılan ve zekatı veren müminlerdir. Bu kişileri dost edinilirse zafere ulaşacağımız bildirilmiştir. Ayetleri görmezden gelenler gibi olmayın, ayetleri görmezden gelenleri veli edinmeyin. Her hâsıl tarikat şeyhleri dini en iyi bilenler ve en iyi yaşayanlar gibi algılanır, ancak durum böyle değildir. Hiçbir yaratılana sorgusuz itaat mümkün değildir, kişi her kim olursa olsun Allah’ın kitabına göre gözden geçirilmelidir.

“Eğer Allah’a, Nebi’ye ve ona indirilmiş olana inanıp güvenmiş olsalardı onları dost (veli) edinmezlerdi. Ama onların çoğu yoldan çıkmış fasıklardır.” Maide 5/81

Bir önceki ayet açıklamasında belirttiğimiz gibi Allah’a, Elçisine ve gerekli işleri yapan müminlere inanmamış ve güvenmemiş olanları dost edinmezlerdi, çünkü çoğu yoldan çıkmıştır ancak farkında da değildir.

“De ki “Gökleri ve yeri, bölünme kanunu ile yaratan Allah’tan başkasını mı veli edineceğim? O, her şeye bakan ama bakıma ihtiyacı olmayandır.” De ki “Bana şu emir verildi: Müslümanların en önde geleni ol; sakın müşriklerden olma.” Enam 6/14

Allah’tan başka veli arayan müşriklerden olur. Şartları belirleyen yüce Allah’tır.

“Onlar için Rablerinin katında esenlik ve güvenlik (selamet) yurdu vardır. Yapmakta oldukları şey sebebiyle Rableri onların dostudur (velisidir).” Enam 6/127

Maide suresindeki ilgili ayetlerinde de namazı kılıp zekatı verip Allah’a ve Elçisine inanıp güvenenlere selamet yurdu vaat edilmiştir. İşte bu yüzden de Rabbimiz bizlerin velisidir. Hakkımızda kararı verecek olan da odur.

“Musa belirlediğimiz gün için halkından yetmiş adam seçti. Bunlar bir depremle sarsılınca dedi ki “Rabbim! Tercihi sen yapsaydın onları da beni de daha önce etkisiz hale getirirdin. Aramızdaki akılsızların yaptıkları yüzünden bizi yok mu edeceksin? Bu, sadece senin imtihanındır. Sapık saydığını bu yolla belirlersin, yola gelmiş saydığını da bu yolla belirlersin. Bizim velimiz sensin. Bizi bağışla, bize ikramda bulun. En güzel bağışlamayı yapan Sensin.” Araf 7/155

Hakkımızda karar verici olan Allah’ın belirlemiş olduğu sebep-sonuç ilişkisini bu ayet ile görmekteyiz, imtihan sonucunda ya sapmış oluruz ya da doğru yolda olmuş oluruz.

“Benim velim, bu Kitabı indiren Allah’tır. O, iyilere velilik eder.” Araf 7/196

İyilerdenseniz, Allah ile aranızda kimse yoksa ve “okuduğunuz” bu Kur’an’a inanıyorsanız; işte bu kişilerin velisi Allah’tır. Allah’tan başka dostu ne yapacaksınız?

“İnanıp güvenen, hicret eden ve Allah yolunda mallarıyla, canlarıyla mücadele(cihad) edenler ile onları barındırıp yardım edenler; işte onlar birbirinden sorumludur (velidir)[12]. İnanıp güvenenlerden hicret etmeyenlere gelince, hicret edinceye kadar hiçbiriniz, hiçbir konuda onlardan sorumlu (veli) değilsiniz. Eğer sizden dininizle ilgili yardım isterlerse, aranızda anlaşma bulunan bir topluluğa karşı olmadığı sürece, yardım etmek üzerinize borçtur. Allah, yaptığınız her şeyi görür.” Enfal 8/72

Burada belirtilen işleri yapan toplumun birbirinden sorumlu olduğunu görüyoruz. Detaylı açıklama 12 numaralı dip notta bulabilirsiniz.

“Siz ne zannediyorsunuz? Allah içinizden mücadele (cihad)[13] edenleri bilmeden, Allah’tan, Elçisi’nden ve inanıp güvenenlerden başkasını yakın dost(veli) edinmeyenleri bilmeden, sizi rahat mı bırakacak sanıyorsunuz? Allah, yaptıklarınızın içyüzünü bilir.” Tevbe 9/16

Buradaki ayette ise denenerek imtihan olan kişilerin yaptıklarını kayıt altına alındığını görüyoruz. Burada diğer ayetlerle de benzeşen Allah’a, Elçisine ve mümin olanlardan başkasının veli edinilip edinilmediği sınanmaktadır ve bu sınanma dünya hayatının sonuna dek sürecektir.

“Ey inanıp güvenenler! Ayeti görmezlikten gelmeyi (kafirliği), inanıp güvenmeye (imana) tercih ediyorlarsa, babalarınızı ve kardeşlerinizi bile yakın dost (veli) edinmeyin. Kim onları dost edinirse, onlar kendilerine yazık etmiş olurlar.” Tevbe 9/23

Bu ayette ise veli edinilmeyi baba ve kardeş gibi birinci dereceden kan ile bağınız olan kişilerden örneklendirilme ile verilmiştir. Eğer ki durum bu haldeyken bile birinci dereceden yakınlarınız sizin veliniz olamaz. Mümin olma ve veli edinme şartları bellidir.

“İnanıp güvenen (mümin) erkeklerle inanıp güvenen (mümin) kadınlardan her biri diğerinin yakın dostudur(velisidir). Marufa (Kur’an ölçülerine) uygun olanı ister, münkere (Kur’an ölçülerine uymayana) engel olurlar. Namazı tam kılar, zekâtı verirler. Allah’a ve Elçisine de boyun eğerler. Allah, işte bunlara ikramda bulunacaktır. Allah güçlüdür, doğru kararlar verir.” Tevbe 9/71

Yine müteşabih(benzeşen) ayetlerden bir tanesi daha, bu kez inanıp güvenen erkekler ile inanıp güvenen kadınların da her birisi birbirinin velisidir denmektedir. Kur’an’ın belirlediği marufa ve münkere göre her mümin birbirinden sorumludur.

“Rabbim (Sahibim)! Bana yönetimden bir pay verdin, olayları yorumlamayı(tevil) öğrettin. Ey göklerin ve yerin yaratıcısı! Bu dünyada da öbür dünyada da benim en yakınım(velim) sensin. Canımı teslim olmuş (Müslüman) olarak al. Beni iyilerin arasına kat.” Yusuf 12/101

Bu dünyada da ve ahirette de velimiz yüce Allah’tır. Bunu Yusuf aleyhisselam tarafından yapılmış duada da görmekteyiz.

“Şeytanın, inanıp güvenen ve Rablerine dayananlar üzerinde bir üstünlüğü (gücü, yetkisi)[14] olmaz. Onun üstünlüğü (gücü, yetkisi), sadece onu dost(veli) edinenler ile Allah’a ortak(şirk) koşanlar üzerinde olur.” Nahl 16/99-100

Eğer ki Allah’a, Elçisine inanıp güvenmiyor ve müminleri dost edinmiyorsanız sizin veliniz şeytan olmuştur ki başka müteşabih ayetler ile de şeytanın bu kişiler üzerindeki etkisini görebilmekteyiz.

“(Muhammed, Sen Bize) Başka bir şey uydurup üzerimize atasın diye sana sıkıntı verip az kalsın sana vahyettiğimiz şeyden ayıracaklardı. O zaman seni dost(veli) edinirlerdi. Eğer seni sağlamlaştırmasaydık, az da olsa onlara meyledecek gibi olurdun. Meyletseydin sana hayatın iki kat cezası ile birlikte ölümün de iki kat cezasını tattırırdık. Sonra bize karşı sana yardım edecek birini de bulamazdın.” İsra 17/73-75

Mekkeli müşrikler Nebimizden bazı taleplerde bulunmuşlardı, eğer ki Nebimiz bunları yapmış olsaydı işte o zaman müşrikler Nebimizi veli edineceklerdi. Ancak bu seferde Nebimiz kaybetmişlerden olacaktı.

“Onlar mağaranın geniş yerindeydiler. Güneş doğunca bakarsın ki mağaralarının sağından yüzlerine vuruyor, battığı sırada sol taraftan onları yalayıp geçiyor. İşte bu, Allah’ın ayetlerindendir. Allah kimi yola gelmiş sayarsa doğru yolda olan odur. Kimi de sapık sayarsa onu doğruya ulaştıracak (olgunlaştıracak) bir dost (veli) bulamazsın.” Kehf 18/17

Allah’ın sapık saydığını Allah’ın dostu diye nitelendirip, o kişiyi de aracı konulursa kendinizi doğru yol üzerinde sayabilir misiniz? Ayet bize cevabı veriyor.

De ki “Ne kadar kaldıklarını Allah daha iyi bilir. Göklerde ve yerde bilinmeyen bütün bilgiler (gayb) ondadır. O, görür(izler) ve dinler. Onlar için Allah ile aralarına koyabilecekleri bir dost(veli) da yoktur. Allah, hâkimiyetine kimseyi ortak etmez. Kehf 18/26

Hakimiyette tek sahip olan Allah’tır, kimse de ortak değildir, sorumluluk sadece O’ndadır. Dolayısıyla O’ndan başka bir veli de olamaz, velilik şartlarını da belirleyemez.

“Bir gün meleklere: “Âdem’e secde edin!” dedik. İblis’in dışındakiler hemen secde ettiler. Halbuki o da o cinlerden[15] (melek olarak görevlendirilenlerden) idi ama Rabbinin emrinden çıktı. Şimdi onu ve soyunu, en yakınlarınız (velileriniz) olarak sizinle benim arama mı koyuyorsunuz? Hâlbuki o size düşmandır. Yanlışlar içinde olanların ne kötü tercihidir bu!” Kehf 18/50

Aracılık kurumuna girdiyseniz en büyük günah olan Şirk’e bulaşmışsınızdır. Kalbiniz ile şah damarınızın arasına kesici bir alet koyarsanız hayatınızdan olursunuz, aynı şekilde Allah ile aranıza her koyduğunuz sizin ahretinizi kaybetmenize sebebiyet verecektir.

“Ayetleri görmezlikten gelenler (kâfirler), benimle kendi aralarına dostlar (veliler) olarak kullarımı koyacaklarını mı sanıyorlar? Biz cehennemi, o kâfirlerin konak yeri yaptık.” Kehf 18/102

Yüce Allah’ın yarattığı kulları(insanları) Allah ile kendi aranıza sorumlu olarak koyabileceğinizi mi düşünüyorsunuz? İşte bu tarz bir hareket yaparsanız Allah’ın ayetlerini görmezlikten gelirsiniz ve zan ile hareket etmiş olursunuz. Yüce Allah dini elçileri aracılığı ile beyan etmiştir, ibadet şekillerini, onlardaki güzel örneklikle anlatmış, bize ikramını(rahmetini) bu şekilde ulaştırmış olur. Yoksa yüce Allah “Veli kullar”, “Evliyalar” göndermemiştir, Onlar ile yeni ibadet şekilleri bildirmemiştir. İbadet şekilleri Nuh aleyhisselam’dan beri aynıdır[16]. Bunun dışında bir yola uyulursa bu Allah’a din öğretme olur.

“Şeytan hakkında yazılan şudur: “O, kendini veli (yakın dost) edineni şaşırtır ve alevli ateşe yöneltir.” Hac 22/4

Mürid farkında olmadan şeytanı veli edinmiştir, çünkü Mürşid’i de şeytanı veli edinmiştir. Ancak görüleceği üzere Şeytan’ın görevi şaşırtmaktan ibarettir.

“Onlar da, “Sana içten boyun eğeriz; seni bırakıp başka velilere tutunmak bize yakışmaz. (Biz yapmadık ki onlara bunu emretmiş olalım) Ama sen, onlara ve babalarına nimetler verdin, o zikri (senin kitabını) unuttular ve bereketsiz bir topluma dönüştüler.” Furkan 25/18

Allah’tan başka veliler edinenleri durumunun en güzel tariflerinden biri bu ayette verilmiştir. Allah’tan başkasını veli edinen Allah’ın kitabını unuturlar ve bereketsiz bir topluluk olur.

“Allah’tan önce velilere(dostlara-evliyaya) sarılanların durumu örümceğin durumuna benzer. Örümcek bir yuva edinir ama yuvaların en gevşeği örümcek yuvasıdır. Keşke bunu bilselerdi.” Ankebut 29/41

Yüce Allah bu ayette bize Allah yerine bir başka veliye sarılmamız durumunda örümceğin evi her nasıl sağlam bir yapıda değilse bu durumda olanların da aynı şekilde sıkıntıda olacaklarını bildirmiştir. İnşallah bu örnekleri dikkate alırsınız.

“Melekler: “Biz sana içten boyun eğeriz, bize en yakınımız (velimiz) onlar değil, sensin. Aslında onlar, görmedikleri varlıklara[17] kulluk ediyor, çoğu onlara inanıyordu” diyeceklerdir.” Sebe 34/41

Ayetin içerisinde yer alan görmedikleri varlıklara kulluk eden Müşriklerin zan ile Allah ile aracılık yaptıklarını anlıyoruz. Müşrikler Allah’a inanırlardı, ancak erişilmesinin mümkün olmadığını, Allah’ın kızları olan görünmeyen varlıkların şefaatçi olup onların dualarını ve isteklerini Allah’a iletmelerini isterlerdi. Günümüzde de Müridler Allah’a inanırlar, ancak Mürşid’siz Allah’a erişmenin imkansız olduğunu düşünürler, Mürşidler Allah dostudurlar ve onların şefaatinden faydalanmak isterler. Dünkü müşrikler ile bugünkü müşrikler arasında pek bir fark yoktur.

“Ey inanıp güvenenler (müminler)! Benim de düşmanım, sizin de düşmanınız olanları, dost (veli) bilmeyin. Siz onlara karşı sevgi gösteriyorsunuz. Oysa onlar, size gelen gerçeği görmezlikten gelmişlerdir. Rabbiniz olan Allah’a inanıp güvendiniz diye hem elçiyi hem de sizi yurdunuzdan çıkarmaktalar. Eğer benim yolumda ve benim rızamı kazanma arzusuyla mücadele (cihad) için çıktıysanız böyle yapmayın. Onlara duyduğunuz sevgi sebebiyle sır veriyorsunuz? Ben, gizlediğinizi de açığa vurduğunuzu da bilirim. Kim bunu yaparsa düz yoldan çıkmış olur.” Mümtehine 60/1

Mürşidlerin sorumluluğu Müridlerin sorumluluğundan daha fazladır. Eğer ki gerçeği biliyorlarsa ve buna rağmen ayetleri (ki burada açıklamaya çalıştık) görmezlikten geliyorlarsa bunun için Müridleri sapıtmalarına sebep oldukları için de ceza alacaklardır. Yüce Allah’ın Elçisi aracılığı ile bildirdiği şekillerde ibadet etmeliyiz. Din’in sahibi yüce Allah’tır. Buna göre hareket etmeliyiz…

EVLİYA

Evliya, veli’nin çoğuludur. Veli, aralarında kendileri dışında bir şey olmayan iki veya daha çok şeye denir. (Müfredat) Allah ile arasına, başka birini koymayan herkes Allah’ın velisidir. Araya başkasını koyanın Allah ile ilişiği kesilir. Allah Teâlâ şöyle demiştir: “Bilin ki Allah’ın velilerinin üstünde ne korku olur ne de üzülürler. Onlar inanmış olan ve takva sahibi olan (kendini yanlışlardan koruyan) kimselerdir.” (Yunus 10/62-63) Takva sahibi olanlar da “İşte Kitap budur, içinde şüpheye yer yoktur. Takva sahipleri için rehberdir. Onlar, Allah’a içten inanan, namazı düzgün ve sürekli kılan ve verdiğimiz rızıkları yerli yerince harcayanlardır. Sana indirilene de senden önce indirilenlere de inanıp güvenenler onlardır. Onların ahirete olan inançları kesindir.” (Bakara 2/2-4)

Diğer ilgili ayetler aşağıda sıralanmıştır;

“İnanıp güvenenler (müminler) Allah’ın yolunda savaşırlar, ayetleri görmezden gelenler (kafirler) ise o azgınların yolunda savaşırlar. Öyleyse siz, Şeytanın dostlarıyla (evliyasıyla) savaşın, çünkü şeytanın hilesi zayıftır.” Nisa 4/76

“Rabbinizden size indirilene uyun; Allah’a daha yakındır diyerek evliyaya uymayın. Bilgilerinizi ne kadar az kullanıyorsunuz!” Araf 7/3

“Bil ki Allah’ın dini, katışıksız dindir. Allah ile aralarına evliya yerleştirenler şöyle derler: “Bizim bunlara kul köle olmamız, sırf bizi Allah’a daha çok yaklaştırsınlar diyedir.” Allah, onların tartışıp durdukları her konudaki hükmünü, onların yüzüne karşı verecektir. Allah, yalancı olan ve ayetleri görmezlikte (kâfirlikte) direnen birini yoluna kabul etmez.” Zümer 39/3

Ayetler kısa olmasına rağmen Veli ve Evliya kelimelerine baktığımıza zaman aslında yapılmış olan kelimelerin anlamları değiştirilmiş ve yıllar içerisinde değişikliğe uğrayarak “Veliyullah” gibi “Evliyahullah” gibi terimlere dönüşmüştür. Kur’an’da ki anlatımlara baktığımızda gördük ki; Öncelikle yüce Allah’a inanacağız ve güveneceğiz, vahyi tebliğ eden (gönderildiği zaman kitap olarak ortada olmadığı için) Resul’e inanacağız ve güveneceğiz, şimdi ise Kur’an’a inanacağız ve güveneceğiz. Ayrıca kişiler namazı tam kılacak ve zekatı da verecek ki birbirleriyle ilgili olarak veli-evliya yani sorumluluk içerisinde olsunlar.

ŞEYTAN

“Şeytana izin verildiği için doğru yola giren hiç kimse onun tuzaklarından uzak kalamaz. Bu, akıldan çıkarılmamalı; din diye öne sürülen her şey Kur’an’a göre değerlendirilmelidir. Allah hakkında bilmediği şeyleri söylemek de çoğu dindarın düştüğü tuzaklardandır. Bu konuda ya hayallere, ya büyüklerin sözlerine yahut kitaplardaki hurafelere dayanılır.”[18]

Tüm insanların en büyük düşmanı Şeytan’dır, ayağımızı kaydırmak üzere tetiktedir, özellikle Rabbimizden aldığı izinle doğru yol üzerine oturarak yoldan sapmamızı sağlamak istemektedir. Bunun için düşmanını iyi tanımalısın ve buna göre gardını almalısın. Çünkü dünyada ölüm var, ancak ahirette cehenneme şirk ile giderseniz oradan tekrardan çıkış yoktur[19], oraya girince aklınız başınıza gelecektir[20], orada ölüm de yoktur[21][22], orada aracı saydıklarınızın da bir faydası olmayacaktır[23][24][25], orada azab hafifletilmeyecek[26][27], orada olmayıp yok olmayı dileyeceklerdir[28][29][30].

Aşağıdaki ayetlerde yaratılışımızdan itibaren düşmanımız olan “Şeytan” ile ilgili kısımlara geldik.

“Allah’a inanıp güvenenlerle yüz yüze gelince, “Biz O’na inanıp güveniriz.” derler. Şeytanlarıyla[31] baş başa kalınca, “inanın biz sizin yanınızdayız, onlara sadece göz yumuyoruz!” derler.” Bakara 2/14

İnsan fikirleriyle ve yaptıklarıyla şeytana benzeşir ve kendisini içinden çıkılamaz bir duruma sokar. Münafıklık büyük bir suçtur. Bunlar ikiyüzlülük yaparlar. Yüce Allah şöyle buyuruyor; “Münafıklara (ikiyüzlülere) şu müjdeyi ver: Onların payına düşecek olan acıklı bir azaptır.” Nisa 4/138. Ayrıca bu ayette de ikiyüzlüler ile ilgili de bilgi vermektedir; “Münafıklar (ikiyüzlüler) sana geldiklerinde derler ki “Biz şahidiz; gerçekten sen Allah’ın elçisisin.” Allah, elbette senin kendisinin elçisi olduğunu biliyor ama Allah şahit, münafıklar kesinlikle yalancıdırlar. Bu gibi sözleri[32] kalkan edinip Allah’ın yolundan çekilirler. Yapıp durdukları şey ne kötüdür!” Münafikun 63/1-2

“Ey insanlar! Yeryüzündeki her şeyin helal ve temiz olanlarından yiyin! Şeytan’ın izinden gitmeyin! O sizin açık düşmanınızdır.” Bakara 2/168

Apaçık olan düşmanı yüce Allah bildirmiştir, onun izinden giden ondan olur, velisi şeytan olanın sonu da kötü olur.

“Ey iman edenler, tam bir teslimiyet içine girin! Şeytanın izinden gitmeyin! O sizin için açık düşmandır.” Bakara 2/208

Teslimiyet sadece Allah’a yapılır, Şeytan’ı veli edinen onun yolundan gidendir, hiçbir koşulda Allah’ı ikinci sıraya almayın.

“Şeytan sizi yoksul düşmekle korkutur ve çirkin işler yapmanızı ister. Allah ise suçunuzdan arındırma ve ikramda bulunma sözü verir. İmkânları geniş olan ve her şeyi bilen Allah’tır.” Bakara 2/268

Velimiz olan Allah düşmanımız ile ilgili açık bilgiler vermekte, ancak Allah’a güvenme konusuna gelince çoğunlukta problem vardır, herkes Allah’a inanır ancak güvenmez. Bu güvenme işi olmayınca da devreye şeytan girerek sizi yoldan çıkaracak işlere sapmanızı sağlamaya çalışır.

“Faiz yiyenler, şeytanın aklını çeldiği kimsenin tavrından farklı tavır göstermezler. Bu (şeytanca tavır) onların “Alım-satım, tıpkı faizli işlem gibidir.” demeleridir. Allah, alım-satımı helâl, faizli işlemi haram kılmıştır. Kime Sahibinden (Rabbinden) bir öğüt ulaşır da faiz almayı bırakırsa, önceden aldıkları kendine kalır. Onun işi Allah’a aittir. Kim de devam ederse, onlar cehennem ahalisidir, orada ölümsüz olarak kalacaklardır.” Bakara 2/275

Kanunları belirleyen yüce Rabbimizdir, O’nun söylediğini dikkate almalıyız. Zan ile konuşup fikir beyan etmemeliyiz. Hatırlayınız bir emre itaat etmeyen “İblis” Şeytan olmuştu, emirlere uymayanın sonunu ayette bizlere anlatmaktadır.

“Size o sözü[33] söyleyen Şeytandır. O, (sadece) kendi yandaşlarını korkutur. İnanıp güveniyorsanız onlardan korkmayın, benden korkun.” Al-i İmran 3/175

İşin garibi veli olan velisi olduğunu niye korkutsun? Korkutup, o korkuyla da daha çok ağında tutmak için olabilir mi? Ancak sadece ve sadece Yüce Allah’tan korkmalıyız. Kitap verip bizi uyaran O’dur. Şeytan ise Allah dostu görünümlü yaratılmış kulları kullanırlar.

“Onlar mallarını insanlara gösteriş için harcarlar, Allah’a ve ahiret gününe de güvenmezler. Şeytan kime arkadaş olursa onun arkadaşlığı pek kötü olur.” Nisa 4/38

Bu ayetleri okuyan ben böyle davranmıyorum ki diyebilir. Ancak yüce Allah hakikati anlatıyor ve bu tarz yaşayanlarında olduğunu, aslında yukarıda da bahsettiğimiz gibi Allah’a güvenenin çok az olduğunu hatta ahirete bile inanmayanların olduğu bildirilmektedir. Bu tarz kişilerin başında Şeytan arkadaşlık için beklemektedir.

“Hem sana hem de senden önce indirilenlere inandığını sanan kişileri hiç görmedin mi? O azgının önünde yargılanmak istiyorlar. Oysa bunlara, onları tanımama emri verilmiştir[34]. O şeytan ise bunları derin bir sapıklığa düşürmek istemektedir.” Nisa 4/60

Dinde zorlama yoktur, doğrular vardır bir de yanlışlar. İnsan’ın seçimine bırakılmıştır. İnsan dünyada ektiğini ahirette biçecektir. Burada rehber olarak Kur’an’a uymalıyız ve veli olarak ta Allah’ı seçmeliyiz.

“İnanıp güvenenler (müminler) Allah’ın yolunda savaşırlar, ayetleri görmezden gelenler (kafirler) ise o azgınların yolunda savaşırlar. Öyleyse siz, Şeytanın dostlarıyla (evliyasıyla) savaşın, çünkü şeytanın hilesi zayıftır.” Nisa 4/76

Akıl sahipleri ayetleri görmezlikten gelmeyi bırakınız ve Allah’ın ipine sarılınız ki siz de şeytanın dost kadrosunda olmayınız. Aksi halde kazanamayacağınız bir savaştan başarı bekleyemezsiniz.

“Onların Allah’tan önce yardıma çağırdıkları sadece dişilerdir[35]. Aslında yardıma çağırdıkları sadece hayırsız şeytandır.” Nisa 4/117

Mekkeli müşriklerde günümüz müşrikleri gibi olmadık şeyleri aracı yaparlardı. Şefaatçi edinirlerdi ki aracılarıyla duaları Allah’a ulaşsın diye. Günümüzdekiler ise aynı yöntemi kullanıyor ancak aracıları farklı. Bizim kişiler ile bir sorunumuz yok, sorunumuz kurdukları düzen iledir.

“Allah, şeytanı dışlamıştır (lanetlemiştir). O(Şeytan) demişti ki “Ne olursa olsun, senin kullarından belli bir takımını ele geçireceğim. Onları yoldan çıkaracağım. Onları beklentiler içine sokacağım. Onlara emredeceğim, en’âm’ın kulaklarını yaracaklar. Onlara emredeceğim, Allah’ın yarattığını (dinini) kesinlikle değiştirecekler[36].” Bakın! Sizden kim o şeytanı, Allah ile arasına giren bir dost (veli) sayarsa apaçık bir hüsrana uğramış olur. O (şeytan), onlara söz verir, onları beklenti içine sokar. Şeytan, sadece aldatmak için söz verir.” Nisa 4/118-120

Burada bir detaya bakalım; Şeytan yüce Allah ile öyle bir konuda tartışıyor ki yüce Allah hiçbir şey yapmıyor. Hatırlarsanız Şeytan Sûr’a üflenecek vakte kadar zaman istemişti ve o izni almıştı. Sizler; şeyhinize soru sorma, sorgulama, hatta tartışma bile yapabilecek durumda mısınız?

Ayrıca Şeytan’ın emrine uyarak yüce Allah’ın indirdiği değiştireceğini söylüyor, günümüzde buna bakınca görmemek için kör olmak lazım. Yüce Allah’ın Maide Suresi 5/3ncü ayetindeki “…Bugün dininizi olgunlaştırdım, size olan nimetimi tamamladım. Size din olarak İslâm’ı uygun gördüm…” sözlerinin yerine bambaşka bir din ortadadır. Bu dinin farkını nasıl mı göreceğiz? Herkes Kur’an’a geri dönüş yapacak, işte o zaman “indirilen din” “uydurulan dinin” üzerinde hakimiyete geçecektir.

“Verdiğimiz sıkıntılar başlarına gelince yalvarıp yakarsalardı olmaz mıydı? Ama kalpleri katılaştı ve yapmakta olduklarını şeytan onlara güzel gösterdi.” Enam 6/43

Yaptığınız tüm işler Kur’an’a göre ters ise şeytan tarafından sizlere vesvese verilerek güzel gösterilmektedir. Uyanacak mısınız?

“Ayetlerimiz hakkında haddini aşanları görürsen başka konuşmaya geçinceye kadar onlardan yüz çevir. Şeytan sana unutturursa hatırladıktan sonra artık yanlışlar içindeki o toplulukla bir arada olma.” Enam 6/68

Kur’an’ı anlamadan, yüce Allah’ın Nebilere verdiği hikmet ilmini anlamadan müteşabih bir ayet ile ya da ayetin bağlamından kopararak küçük bir parçasıyla kendi heva ve heveslerinize göre yorumlamak şeytanın işine gelecektir.

De ki “Allah ile aranıza koyduklarınızdan bize ne yarar sağlayacak, ne de zarar verebilecek olanı yardıma çağırıp da Allah bizi yola getirmişken izlerimiz üzerine gerisin geriye mi çevrilelim?” Ahalisi: “Bize gel” diye doğru yola çağırdığı halde şeytanların bir yerde arzusuna uydurup şaşkına çevirdiği kimse gibi mi olalım?” De ki “Doğru yol Allah’ın yoludur. Biz, varlıkların Rabbine teslim[37] olma emri aldık.” Enam 6/71

Şefaatçi edindikleriniz vakti geldiğinde ne size, ne de kendisine bir fayda veremeyecektir. Allah’ın bildirdiği yola uyanın zaten şefaatçi edinmesine de gerek yoktur. Şefaatçi edinmek kadar saçma bir anlayış yoktur. Şefaat inancı şirktir. Şeytan sizi kendi arzusuna uydurmak için çalışır, kendi yolunun doğru yol olduğunu anlatır, ancak gerçek yolu bulmak için rehbere uymak gerekir.

“Her nebiye insan ve cin şeytanlarından, tıpkı bunlar gibi düşmanlar oluşturmuşuzdur. Bu, yaldızlı sözler fısıldayarak (yanlışlar içindeki o kimselerin) birbirlerini aldatmaları içindir. Rabbinin tercihi farklı olsaydı (zorlayıcı bir düzen kursaydı)[38] bunu yapamazlardı. Onları uydurduklarıyla baş başa bırak.” Enam 6/112

İnsanlar yaratıldığından itibaren her nebinin başına aynı durumlar gelmiştir. Şeytan görev başındadır ve tercih yapabilen varlıklarda bu şeytana uyarak birbirlerinin velisi olurlar.

“Kesilirken, sırf fasıklık olsun diye, Allah’ın adının anılmadığı kesin ise o hayvanlardan yemeyin[39]. Şeytanlar dostlarına, (bu gibi konularda) sizinle mücadele etmelerini fısıldarlar. Onlara uyarsanız kesinlikle müşrik olursunuz.” Enam 6/121

Müşrik olmak için şeytanın yolunu takip etmelisiniz. Yüce Allah’ın kanunlarına uymalısınız yoksa “ben nasıl müşrik oldum?” gibi bir söz söyleyebilirsiniz.

“(Allah) En’amın bazısını yük taşımak, bazısını da binmek için (yaratmıştır). Allah’ın size azık olarak verdiklerini yiyin. Şeytanın izinden gitmeyin. O sizin açık düşmanınızdır.” Enam 6/142

Okuldaki öğretmenlerin nasıl ki ders tekrarı yaparak öğrencilerinin anlamasını sağlıyorsa yüce Allah’ ta kullarına, yarattıklarını en iyi bilen olarak tekrar tekrar şeytanın bizim açık düşmanımız olduğunu, şeytanın yolunun yol olmadığını söyler.

“Şeytan dedi ki “Madem beni aşırılığa sen sevk ettin[40], ben de senin doğru yolunun üstüne onlar için oturacağıma yemin ederim.” Araf 7/16

İşte müşrik olmanın bir başka yöntemi daha, eğer ki Allah’a bir iftira atarsanız bu sizi müşrik sınıfına atar.

“Sonra Şeytan vücutlarından açılması hoş olmayacak yerlerinin örtüsünü açıp onlara göstermek için şöyle vesvese verdi[41]: “Rabbinizin size bu ağacı yasaklaması sadece hükümdar (saltanat sahibi)[42] olmanızı ya da ölümsüzleşmenizi engellemek içindir.” Araf 7/20

İşte dünyadaki özel bir bölgede (cennet’te=üstü yeşillikle kapalı çardak) yaşayan Âdem aleyhisselam ve eşinin şeytan ile baş başa kalması ve şeytanın nasıl vesvese verdiğine bir örnek. Gelenekteki inanış ile Âdem aleyhisselam cennette yaratılmıştı, ancak cennette yaratılmışsa orada ölümsüzlük istemesinin sebebi nedir? Cennet’in kelime anlamı bahçedir ve Âdem aleyhisselam ve Eşi dünyada yaratılmıştır. Cennet ise bu evrenin işlemini tamamlayıp yeni sistemin yaratılışıyla meydana çıkacak bir olgudur. Bunun için Kur’an’da ki ilgili ayetleri okumanızı tavsiye ederiz.

“Böylece ikisini de kandırıp değerlerini düşürdü. İkisi de o ağaçtan tadınca açılması hoş olmayacak yerleri gözüktü. Bahçedeki yaprakları üst üste koyup örtünmeye başladılar. Rableri onlara şöyle seslendi: “Size bu ağacı yasak etmedim mi? Demedim mi Şeytan sizin açık düşmanınızdır?” Araf 7/22

Yine yeniden şeytanın bizim açık düşmanımız olduğunun tekrarlanılmasını görmekteyiz.

“Ey Âdemoğulları! Sakın Şeytan ana-babanızı yaktığı gibi sizi de yakmasın. Açılması hoş olmayacak yerlerini kendilerine göstermek için onların elbiselerini sıyırmış ve o bahçeden çıkarmıştı. O ve onun gibiler, sizin onları göremeyeceğiniz yerden sizi görürler. Biz Şeytanları inanmayanların dostları yaptık.” Araf 7/27

Görülmeyen varlıklar olan Melek ve Cin topluluğu bizi görebiliyorlar, ancak biz bunları göremiyoruz. Bakara 2/177’ de “İyilik, yüzünüzü doğu ve batı tarafına çevirmeniz değildir. İyilik; Allah’a, ahiret gününe, meleklere, kitaplara ve nebilere inanıp güvenen kişinin yaptığıdır…” ile imanın beş şartı bildirilmiştir. Meleklere iman vardır, ancak biz göremeyiz. Eğer ki inanmayanlar grubundansanız sizler şeytanın dostlarısınız ve ilgili ayetlerde bunların detaylarını açıklamıştık. Bununla ilgili yapmanız gereken durumunuzu düzeltmek ve tevbe etmektir. Tevbe kabulü için öncelikle çaba harcamalısınız ve bu çabanızın karşılığını da tevbe ederek Rabbimizden af dilemelisiniz.

“Allah bir kesimin doğru yolda olduğunu onaylar. Bir kesim de sapık sayılmayı hak eder. Onlar şeytanları Allah’tan yakın[43] konumda tutar, üstelik doğru yolda olduklarını sanırlar.” Araf 7/30

Zan ile iş yapmak en tehlikeli olan işlerden bir tanesidir. Yüce Allah Kur’an’da deliliniz nedir diye soru sormaktadır. Kur’an’dan bir deliliniz yok ise nasıl, hangi kitap ile delil getireceksiniz? Din de başka bir kaynak kitap mı var ki? Siz kendinizi doğru yol üstünde sayarsınız ancak şeytan o yolun üzerindedir ve sizi başka yola çoktan yönlendirmiştir. Kimin doğru yol üzerinde olduğunu Rabbimiz bilmektedir.

“Kendine ayetlerimizi verdiğimiz kişinin haberini onlara oku; ayetlerden sıyrılıp uzaklaştı da şeytan onu peşine taktı. Sonunda azgınlardan olup çıkıverdi.” Araf 7/175

Şeytan sizi sapıttırarak azgınlığa sürükler, ayetlerin yani Kur’an’ın ışığından faydalanınız, karanlıklara düşmemek için.

“Şeytandan sana ilişkileri bozacak bir fısıltı(vesvese) gelirse hemen Allah’a sığın. Çünkü O, dinler ve bilir. Allah’tan çekinerek kendini koruyanlar, Şeytan vesvesesinden etkilenince bilgilerini harekete geçirir, hemen gerçeği görürler.” Araf 7/200-201

En büyük sıkıntı olarak okumamayı görüyoruz, ikincisi ise düşünmemek, üçüncüsü yaptıklarımızı yorumlamamak ve sorgulamamak. İşte tüm bu anlatılanları yaparsanız kararan kalpler belki o zaman Kur’an(Zikir) ile çözülüp fıtratına uygun olarak düzelebilir.

“(Şeytanların) Kardeşleri ise bunları azgınlığa sürüklerler. Sonra ellerinden geleni artlarına koymazlar.” Araf 7/202

Bu şeytanın gideceği yer kesindir, ancak tek başına kalmamak için çalışmaktadır. Ortada onca konuşulan konu vardır. “Ben onlardan üstünüm” konusu, Şeytan bunun ispatı için sapıtıp azgınlığa sürüklemek için var gücüyle tüm şeytanlaşmışlar ile ortak hareket ederler.

“(Savaştan önce) Şeytan, işlerini kendilerine güzel göstererek dedi ki “Bugün bu insanlardan sizi yenecek yoktur; ben de yakınınızdayım.” İki birlik birbirini görünce geri çekildi ve dedi ki “Benim sizinle bir ilgim yok. Ben sizin göremediğinizi görüyorum. Ben Allah’tan korkarım. Allah’ın cezası pek ağırdır.” Enfal 8/48

Bedir savaşını hatırlayınız… Üç yüz Kişilik müslüman ordusu ile Bin kişiden az Mekkeli müşrikler arasında gerçekleşmişti, şeytan Mekkeli müşriklere vesvese verirken diğer yandan yüce Allah bin adet melek ile Mekkeli müşriklerin kalplerine korku veriyordu. Konunun detayını “Kur’an Işığında Allah’a ve Elçi’ye İtaat”[44] başlıklı makalemizi okuyabilirsiniz.

“Dedi ki “Yavrucuğum! Rüyanı kardeşlerine anlatma; sana bir oyun oynarlar. Çünkü Şeytan insanın açık düşmanıdır.” Yusuf 12/5

Yusuf aleyhisselam bilgili olan Babası Yakup aleyhisselam tarafından uyarılıyor, çünkü biliyor ki şeytan kardeşlerine vesvese vererek oğlunun başı derde girebilirdi.

“Yusuf kurtulacağını düşündüğü kişiye dedi ki “Efendinin yanında benden bahset.” Ancak Şeytan efendisine bahsetmeyi önemsiz gösterdi[45]. Dolayısıyla Yusuf hapiste birkaç yıl kaldı.” Yusuf 12/42

Şeytan yine görev başında ve Allah’ın nebisi şeytanın bir kişiye vesvesesi ile birkaç yılını daha haksız yere hapiste geçiriyor.

“Yusuf, anasını, babasını tahtının üstüne çıkardı. Kardeşleriyle birlikte karşısında eğildiler.[46] Yusuf dedi ki “Babacığım! İşte bu, vaktiyle gördüğüm rüyanın çıkmasıdır. Rabbim onu gerçeğe çevirdi[47]. Hapisten çıkardığı zaman da bana iyilikte bulunmuştu. Şeytan benimle kardeşlerimin arasını açtıktan sonra Rabbim sizi çölden buraya getirdi. Benim Rabbim, tercih ettiği şeyi en ince ayrıntısına kadar yapar[48]. Çünkü her şeyi bilen ve kararları doğru olan O’dur.” Yusuf 12/100

Yukarıda da anlattığımız üzerine Yusuf aleyhisselam gördüğü rüyayı kardeşlerine anlatmamasına rağmen kardeşleri Yusuf suresinde de anlatıldığı üzere Yusuf’a olmayacak işler yaparak başlarında atmışlardı ancak dönüp dolaşıp hakikat yerini bulmuş oluyordu.

“(Birinci kat) Göğü, taşlanmış şeytanların hepsinden koruduk.[49]” Hicr 15/17

Şeytan’ın da bir sınıra var, ayetlerden de görüldüğü üzere vahye dâhil hiçbir etkisi yoktur. Aşağıdaki ayetlerde de aslında gücünün olmadığını göreceğiz.

“Vallahi senden önceki toplumlara da elçiler gönderdik. Şeytan onlara, yaptıkları işi süslü gösterdi. O, bugün de onların dostudur. Onların hak ettiği acıklı bir azaptır.” Nahl 16/63

Şeytan en başından beri doğru yolda olduğunu düşünen insanlara arka çıkmıştır. Yaptıkları her işi onlara güzel göstermiştir. Dün olduğu gibi bugün de şeytan doğru yolda olduklarını zannedenlerin yakın dost ediniyor. Farkında mısınız?

“Şeytanın, inanıp güvenen ve Rablerine dayananlar üzerinde bir üstünlüğü (gücü, yetkisi)[50] olmaz.” Nahl 16/99

Hicr Suresi 15/42nci ayetinde yüce Rabbimiz şöyle buyurmuştur; “Kullarımın üzerinde senin bir üstünlüğün (gücün, yetkin) yoktur. Yanlışa saplanıp sana uyanlar başka.” Şeytan kendi hatasını Allah’a atmaktaydı ve bunun için de son ana kadar saptırabildiği kadar insanı saptırmak istemişti ve bu izni de almıştı. Ancak yüce Allah’ ta inanıp güvenenlere şeytan’ın bir etkisinin olamayacağını bildirmektedir. Kur’an’a bakın, Kur’an’a uyun, işte o zaman şeytanın kiminle işbirliği içinde olduğunu ve kimi etkilediğini fark edeceksiniz.

“Saçıp savuranlar şeytanların yoldaşlarıdır. Şeytan, Rabbine karşı çok nankördür.” İsra 17/27

Nankör olanın dostluğu size bir fayda vermeyecektir. Allah en iyi dost ve en iyi yardımcıdır.

“Kullarıma de ki sözün en güzelini söylesinler. Çünkü Şeytan aralarını bozar. Şeytan insan için açık düşmandır.” İsra 17/53

Düşmanınla beraber olup kimi yenmek istiyorsun? Kazanamayacağın bir savaş var, ancak cahillik edip durmayın, rehbere uyun.

“Onların içinden gücünün yettiğini sesinle[51] yerinden oynat; atlılarınla ve yayalarınla yönlendir. Mallarına ve çocuklarına ortak ol[52]. Bir de onlara söz ver.” Şeytan sadece aldatmak için söz verir. “Kullarım üzerinde senin bir üstünlüğün (gücün, yetkin) yoktur[53]. Rabbinin onlara vekil olması yeter.” İsra 17/64-65

Kendi tercihlerinizi şeytana yükleyemeyeceksiniz! Ruhunuz ile bağlantıya geçer ve size sözler verir, ama tutamayacağı sözler. O an için işinize gelir ve ona uyarsınız, ancak sonucu şöyle olacaktır; “Allah dedi ki “(Şeytan)Çek git buradan. Onlardan kim sana uyarsa hepinizin cezası cehennem olur; tam suça göre ceza…” İsra 17/63

“Ey Babacığım! Şeytan’a kulluk etme. Şeytan, Rahman’a baş kaldırmıştır. Ey Babacığım! Rahman’dan gelecek bir azabın seni çarpmasından ve senin şeytanın dostu haline gelmenden korkuyorum.” Meryem 19/44-45

Veli edinirsen şeytan senin üzerinde söz sahibi olmuş olur işte o zaman şeytana kulluk yapmış olursun. Başkaldıran şeytan seni de başkaldırtır ancak haberin olmaz. Kur’an’da onlarca ayette bu şekilde anlatım vardır, peki öğüt alıyor musunuz?

“Rabbine yemin olsun ki onları, şeytanlarıyla birlikte toplayacağız. Sonra alevli ateşin çevresinde diz çöktüreceğiz. Sonra her sınıfın içinden Rahman’a en güçlü baş kaldıranları çekip ayıracağız. Zaten Cehennemde sürekli kalmayı kimin hak ettiğini iyi biliriz” Meryem 19/68-70

Cehennemde sürekli kalmak, yok edilmeyi istemek ancak azabın tekrar ve tekrar sonsuzluk içerisinde tekrarı, dayanılacak gibi değildir. Şeytanın dostları tabii sonuç olarak cehennemde beraber olacaklardır. Dostunu düşmanını iyi belle diye boşuna dememiş atalarımız.

“Destek almak için Allah ile aralarında bir takım ilahlar edindiler. Böyle şey olmaz. Onlar (uydurdukları ilahlar), bunların yaptığı kulluğu tanımayacak, bunlara karşı çıkacaklardır. Hiç görmedin mi o kâfirlere şeytanları göndeririz de onları sarstıkça sarsarlar? Onlara karşı aceleci olma; biz onlar için gün sayıyoruz.” Meryem 19/81-84

Sorgusuz sualsiz tek emri yerine getirilecek olan Allah’tır, Allah’ın dışında herhangi bir yaratılmışa da bu şekilde yapılırsa işte o sizin ilahınız olur. O’na da kulluk etmiş olursunuz. Allah’ın dûnunda yani peşi sıra ilahlar edinmek şirktir. Ancak emirlerini dinlediğiniz yaratılmış kullar o saat gelince sizin kulluğunuzu ret edecekler, işte o zaman anlayacaksınız kimlere kulluk ettiğinizi ve nasıl yanlışlar içerisinde olduğunuzu.

“Kimi insanlar, bir yararı olmayan şeytanlara uyarak Allah ile ilgili konularda bilgisizce mücadeleye girerler. Şeytan hakkında yazılan şudur: “O, kendini veli (yakın dost) edineni şaşırtır ve alevli ateşe yöneltir.” Hac 22/3-4

Bir önceki paragrafta da belirttiğimiz gibi şeytana uyarak onu olmadık konuma koyuyorsunuz ve şirke bulaşıyorsunuz. Veli edindiğinizi sorgusuz sualsiz her sözünü emir telakki eder, sözünden çıkmaz, yap dediğini yapar yapma dediğini yapmazsanız, Allah’ın elçileri aracılığı ile öğrettiği ibadet şekilleri dışında delilsiz bir takım ibadet şekilleri üretirseniz işte bu sizin ahretinizi mahveder.

“Senden önce de elçi veya nebi olarak gönderdiğimiz kimselerden hangisi bir şey tasarlasa Şeytan onun tasarladığı şeye mutlaka bir pislik bulaştırmıştır. Arkasından Allah, şeytanın bulaştırdığını gidermiş sonra da ayetlerini (zihinlerde) iyice pekiştirmiştir.[54] Allah bilir, doğru karar verir.” “Şeytanın bulaştırdığı şeye izin vermemiz, kalplerinde hastalık olanlar ile kalpleri katı olanları imtihan içindir. Yanlış yapanlar, tam olarak ayrılmış ve uzaklaşmış olurlar.” Hac 22/52-53

İşte yine bir önceki paragrafta dile getirdiğimiz ibadet şekilleri örneğine uygun bir açıklamada Hac suresinin 52-53ncü ayetlerinde açıklanmıştır. Elçiler yaşadıkları dönemde görevlerini yerine getirmek için çaba sarf ederler. Kitap ve hikmet ilimleri ile Allah’ın rahmeti(iyiliği) yardımı ile de doğru ibadet şekillerinin inanıp güvenen kullara aktarırlar. Ancak daha sonra bu kullar şeytanın desteğini alarak daha iyisini yapmayı düşünerek bildirilenden çok kendilerince eklemeler yaparak dini uydurulmuş duruma sokarlar. Günümüzde de “İndirilmiş Din” yerine “Uydurulmuş Din” diye bir olgudan boşuna konuşulmuyor. Kur’an’da indirilmiş din bilgileri içermektedir ve tek yetkin kitaptır. Din Allah’ın kitabından öğrenilir.

“Göğün beyaz bulut kümeleri halinde bölüneceği ve meleklerin bölük bölük indirileceği gün[55]; İşte o gün değişmez hakimiyet yine Rahman’ındır. Kendini doğrulara kaptanlara(kâfirlere) pek çetin bir gün olacaktır. Yanlış yapmış kişi o gün iki elini ısırarak diyecek ki: “Keşke yola, bu elçi ile birlikte girseydim. Yazık oldu bana. Keşke şu kimseyi dost edinmeseydim. O, beni bu doğru bilgiden (Kur’an’dan) uzaklaştırdı. Hem de bana kadar gelmişken. Bu Şeytan insanı böyle yüzüstü bırakır.” O gün Elçimiz diyecek ki, “Ey Sahibim, benim kavmim bu Kur’an’ı kendilerinden uzak tuttular[56].”Tıpkı bunun gibi her nebiye suçlulardan düşmanlar oluşmasını engellemedik. Yol gösterici ve yardımcı olarak Sahibin yeter.” Furkan 25/25-31

Mükemmel bir örnek ayet daha karşımızda… Mahşer sabahı geldiği zaman yanlış yolda olanlar çok büyük sıkıntıda olacak. Yanlış dost seçimi, o yanlış dostun sizi kitaptan hakikatten uzak tutması ki hakikat bir karış uzağınızda olmasına rağmen ve göreceksiniz ki orada yalnız kalmışsınız. Elçi de diyecek ki; kavmim Kur’an’ı kendilerinden uzak tuttular. Tabii ki sonuçlarına katlanacaksınız, çünkü bunlar sizin seçiminiz ve sizin tercihlerinizdi.

“Şeytanların kimin peşini bırakmadığını size bildireyim mi? Onlar, hayırsız düzenbazlardan hiç birinin peşini bırakmazlar. Şeytanlara onlar kulak verirler. Çoğu da yalancıdır.” Şuara 26/221-223

Allah dostu diye şeytan size vesvese veriyor, Âlim zannettiğiniz kişileri de aynı şekilde. Sözün en güzeline sahip olan yüce Allah yalan söylemez, doğru sözler sahibimize aittir. Bu sözleri dikkate alıp buna göre hareket etmeliyiz. Şeytana kulak verenleri tespit etmeli ve onların dostluğunu terk etmelisiniz.

“Baktım ki, hem o kadın, hem de halkı Allah ile aralarına Güneşi koymuş, ona secde ediyorlar. Şeytan yaptıklarını güzel göstermiş ve onları yoldan çıkarmış. Doğru şeyler yapmıyorlar.” Neml 27/24

Şeytanın yaptığı en güzel iş yaptıklarınızı doğru ve güzelmiş gibi göstererek sizleri yoldan çıkarmasıydı.

“Musa olgunluk çağına erişip dengeli bir kişilik kazanınca ona hikmet ve ilim verdik. Güzel davrananları işte böyle ödüllendiririz. Musa, halkın onu fark edemeyeceği bir sırada şehre indi. İki kişinin öldüresiye kavga ettiklerini gördü. Onlardan biri kendi halkından diğeri düşman tarafındandı. Kendi halkından olan, düşmanına karşı ondan yardım istedi. Musa ona okkalı bir şamar indirerek işini bitirdi. “bunu Şeytan yaptırdı; o insanı yoldan çıkaran açık bir düşmandır” dedi. “Rabbim! Ben kendimi kötü duruma soktum; suçumu ört, beni bağışla” dedi. Allah da onu bağışladı. Çünkü onun bağışlaması çok, ikramı boldur.” Kasas 28/14-16

Musa aleyhisselam o adamı öldürmek istememesine rağmen şeytanın vesvesesi ile bir hata etti ve o adamı öldürdü. Ancak hemen Rabbine yöneldi ve hatanın kendisinde olduğunu iftira etti ve suçunun affı için dua etti, şeytan gibi suçu Allah’a atmadı!

“Ad ile Semud’un başına gelenleri de kalıntılarına bakıp kesin olarak anlarsınız. Şeytan, yaptıklarını süslü göstermiş ve onları yoldan çıkarmıştı. Oysa onlar ilerisini görebilen kimselerdi.” Ankebut 29/38

Şeytan görev başındaymış ve başarılı da olmuş, çünkü eski yok olan kavimlerin kalıntılarını hepimiz duymuşuzdur, görmüşüzdür. Şeytan burada yaşamışlara da yaptıklarını süslü göstererek yoldan çıkarmayı başarmıştır.

“Allah’ın göklerde ve yerde olanları hizmetinize verdiğini; sizi, açık ve gizli nimetleriyle kuşattığını görmez misiniz? Kimi insanlar, bir bilgiye, bir rehbere ve aydınlatıcı bir kitaba dayanmadan Allah hakkında tartışmaya girerler. Onlara, “Allah’ın indirdiğine uyun” denince: “Babalarımızı üzerinde bulduğumuz yola uyarız” derler. Şeytan, babalarını alevli ateşin azabına çağırmış olsa da mı? Güzel bir tavır takınarak kendini Allah’a teslim eden kimse, en sağlam kulpa yapışmış demektir. İşlerin sonu Allah’a varır.” Lokman 31/20-22

Atalar dininden, babanızdan, dedenizden ve çevrenizden öğrendiğiniz tüm din ile alakalı konuları Kur’an’a, yani rehberimize sormamız gerektiğinin en büyük delillerinden biriside bu ayetler grubudur. Allah’ın indirdiği din Kur’an’da yazar, bunu da anlamak için ana diliniz ile okumanız gerekmektedir. Çoğunluk iman ettiği kitabı okumamıştır. Ezberci zihniyetten kurtulunuz, gerçi Kur’an’ı bile okumamış bu satırları nasıl okuyacak? Bizler gerçeği yazmakla görevliyiz yüce Allah ise size bu tarz sayfaları okutma fırsatı verecektir inşallah. Şeytan her zaman olduğu gibi atalarınız zamanında olsun ve şimdiki zamanda olsun iş başındadır. Hatırlayınız; Kıyamet saati gelinceye kadar şeytana mühlet verilmişti, buna göre şeytan çalışmasına devam etmektedir.

“Ey insanlar! Rabbinize karşı gelmekten sakının. Ana babanın evladı için; evladın da anası ve babası için bir ödeme yapamayacağı günden korkun[57]. Allah’ın sözü gerçektir. Dünya hayatı sakın sizi aldatmasın. O çok aldatan (şeytan) da sizi Allah ile aldatmasın.” Lokman 31/33

Şeytanın aldatmalarından, dünya hayatının geçici nimetlerine aldanmadan, kimsenin kimseye bir yardımı dokunmayacağı günden, özellikle Yaratıcına karşı gelmekten geri durmalısınız.

“Ey insanlar! Allah’ın verdiği söz bütünüyle gerçektir; dünya hayatı sizi aldatmasın. Sakın o çok aldatan şeytan da sizi Allah ile aldatmasın. Şeytan size düşmandır; onu düşman bilin. O, taraftarlarını sadece alevli bir ateşin arkadaşı olmaya çağırır. Görmezlikten gelenlere ağır bir azap vardır. İnanan ve iyi işler yapanların alacakları da bağışlanma ve büyük bir ücrettir? O ücreti, kötü davranışları kendine süslü gösterildiği için güzel gören kimse mi alacak? Allah sapıklığı tercih edeni saptırır, hidayeti tercih edeni de yola getirir. Onlar yüzünden içini parçalayarak kendini harap etme; onların ne yaptığını Allah bilir.” Fatır 35/6-8

Lokman 31/33 ayetinde olduğu gibi bu ayetler grubunda da aynı bilgiler verilmekte, tercihlerin bize ait olduğu ve bunun da sonuçları olduğunu görmekteyiz.

Ey âdemoğulları, size sorumluluk yüklemedim mi? Şeytan’a kul olmayın, o sizin açık düşmanınızdır[58]; Bana kul olun, doğru yol budur” demedim mi[59]?” Yasin 36/60-61

Yaratılmış olan her kul sorumluluk sahibidir. “İyilik, yüzünüzü doğu ve batı tarafına çevirmeniz değildir. İyilik; Allah’a, ahiret gününe, meleklere, kitaplara ve nebilere inanıp güvenen kişinin yaptığıdır. Böyle bir kişi, sevmesine rağmen malını, kendine yakınlığı olanlara, yetimlere, çaresizlere, yolda kalanlara, isteyenlere ve boyunduruk altındakilere verir. Namazı düzgün ve sürekli kılar ve zekâtı verir. Bunlar anlaşma yaptıkları zaman da yükümlülüklerini (sorumluluklarını) yerine getirirler. Baskılara, zorluklara, bir de baskın anında olacaklara karşı dirençli olurlar. Özü sözü doğru olanlar bunlardır. Allah’tan çekinerek korunanlar da bunlardır.” Bakara 2/177 Yüce Allah bunu bize bildirmiştir, insanın sorumluluğu ergenlik çağı ile başlar.

“Kim Rahman’ın Zikri’nden (Kur’an’dan) yüz çevirirse, başına bir şeytan sararız; o, onunla beraber olur. Şeytanlar bu gibileri yoldan çevirirler ama bunlar doğru yolda olduklarını sanırlar. Huzurumuza gelince (şeytanına) şöyle diyecektir: “Keşke benimle senin aranda doğu ile batı kadar bir mesafe olsaydı! Bu ne kötü bir birliktelikmiş!” Pişmanlığın bugün size bir yararı olmayacaktır, çünkü yanlış yaptınız. Bu azabı birlikte çekeceksiniz. Sağıra işittirebilir; kör olana yol gösterebilir misin? Açık bir sapıklık içinde olan da bunlar gibidir.” Zuhruf 43/36-40

Diyeceksiniz ki kim Kur’an’dan yüz çeviriyor? Siz çevirmiyor musunuz? Size şeyhiniz ile ilgili, âliminiz ile ilgili olsun, delilsiz olarak inandıklarınız olsun ayetler ile cevap verenlere kızmıyor musunuz? Aslında siz Allah’a kızıyorsunuz da haberiniz yok. İşte bu Kur’an’da ki hakikatten yüz çevirmektir. Sonra mahşer sabahı o dost bildiklerin ile aranızda fersah fersah mesafe olmasını isteyeceksin. Ancak son pişmanlık fayda etmez, son andaki imanın kabul edilmeyeceği gibi. İşte sapıklık içinde olmak budur.

“Sakın şeytan sizi engellemesin çünkü o, sizin apaçık düşmanınızdır.” Zuhruf 43/62

Artık ayetlerden de süre gelmiş olanı biliyoruz, Şeytan en büyük düşmanınız. Düşman ile işbirliği içinde olmayınız.

“Doğruları bütün açıklığı ile gördükten sonra sırtlarını dönenleri Şeytan aldatmış ve onlara umut vermiştir.” Muhammed 47/25

Buraya kadar onlarca ayet ve açıklama ile sizlere anlatmaya çalıştık, şeytana uymayın, devam edin ve hakikate sırtınızı dönmeyin. Hakikat ile buluşunca bu sefer daha çok çaba harcayacaksınız ve çevrenizdeki o çok sevdiklerinizin de doğru yola gelmesini isteyeceksiniz. İşte o zaman bize hak vereceksiniz, bu yolun nasıl bir yol olduğunu anlayacaksınız.

“Münafıklar: “Sizinle beraber değil miydik?” diye bağırırlar. Müminler: “Evet ama siz kendinizi yaktınız. Bizi gözlemlediniz, şüpheye düştünüz; kurduğunuz kurgular, Allah’ın (ölmenizle ilgili) emri gelinceye kadar sizi aldattı. O çok aldatan (şeytan) da sizi Allah ile aldattı.” Hadid 57/14

İkiyüzlüler her daim olacaktır, Nebimiz zamanında da vardı, şimdi de varlar. Bizler kalpte olanı bilemeyiz, ancak hal ve hareketler ile insanları anlamaya çalışmalıyız. Anlayamıyorsak ta bu ikiyüzlüler kendilerini kandıracaklardır, kendi kurdukları durumlar şeytanın da vesvesesi sizi etkilememelidir. Kalkan olarak Kur’an’ı kullanmalıyız.

“Şeytan, onları etkisi altına almış ve Allah’ın Zikrini (Kitabını) unutturmuştur. Onlar, şeytandan yanadırlar. Dikkatli olun; umduğunu bulamayacaklar şeytandan yana olanlardır.” Mücadele 58/19

Zikir, ilahi kitapların ortak adıdır, ayrıca doğru bilgi demektir. Kur’an’da ki bütün bilgiler doğru olduğu için Allah ona zikir adını vermiştir. Kur’an kelimesi ise hem son Kitabın ismi hem de o kitaptaki hükümlere ulaşmayı sağlayan ayet kümeleri anlamına gelir. Gelenekte bilindiği üzere zikir Allah’ın isimlerini yüzlerce, binlerce defa sürekli tekrar etmek demek değildir. Allah’ın kitabını etkisizleştirme hareketi şeytanın işine gelmektedir. Şeytana uymayın, Kur’an’dan uzaklaşmayın.

“Bunlar şeytan gibidirler; şeytan insana: “Görmezlikten gel (kafir ol)” der, o da görmezlikten gelirse, (şeytan) bu kez şöyle demeye başlar: “Benim seninle ilgim olmaz; ben varlıkların Sahibi olan Allah’tan korkarım.” Haşr 59/16

Makalenin bitiş ayeti her şeyi çok güzel özetliyor. Şeytan yüce Allah’tan korkan bir varlıktır. Şeytan Allah’a iman ediyordu, Meleklere de iman ediyordu, o dönem bildiğimiz henüz indirilmiş bir kitap yoktu ancak olsaydı ona da iman ederdi, ahiret gününe de iman ediyordu ki o güne kadar mühlet istedi. İstediğini de alarak o saate kadar var gücüyle kıskançlık sebebiyle düşman bellediği insanın ayağını kaydırmak için var gücüyle savaşmaktadır. Ancak insanoğlu bilgisizce ve delilsiz olarak şeytana hizmet etmektedir. Ancak şeytan insanoğlunu son anda yalnız başına bırakacaktır. İşte o zaman da insanoğlu için çok geç olacaktır.

Şimdi yapmamız gereken tek bir hareket kaldı. Tevbe etmek. Kişi, tevbe etmeden ölmüş olsa, bu durumda Allah’ın bağışlamayacağı tek günah şirk günahıdır. Allah Teâlâ şöyle buyurur: “Allah şirki bağışlamaz, onun dışında kalanı dilediği kimse için bağışlar.” (Nisa, 4/48)

Tevbe edildiği takdirde bağışlanmayacak olan günah yoktur. Buna şirk de dâhildir. Allah’ın asla bağışlamayacağı şirk, tevbe etmeden ölenlerin şirkidir. “Allah kendisine ortak koşulmasını bağışlamaz. Bunun altında olanı, şirkten uzak kalmayı tercih eden kişi için bağışlar. Kim Allah’a ortak koşarsa derin bir sapıklığa düşmüş olur.” (Nisa, 4/116) Bu ayet tevbe etmeden ölenler hakkındadır. Zira aşağıdaki ayete göre şirk dâhil her günah tevbe edildiğinde bağışlanacaktır. “De ki: Ey kendilerinin aleyhine aşırı giden kullarım! Allah’ın rahmetinden ümidinizi kesmeyin. Şüphesiz Allah bütün günahları affeder. Çünkü O, çok bağışlayandır, çok merhamet edendir.” (Zümer, 39/53)

“Kötülükleri işlemeye devam eden, ölüm çatınca da “Ben şimdi tevbe ettim” diyenlerin tevbesi, tevbe değildir. Kâfir olarak ölenlerin tevbesi de tevbe değildir. Onlar için acıklı bir azap hazırlamışızdır.” Nisa 4/18 ayetten de görüldüğü üzere tevbe etmenin de bir usulü var. Tevbe için ilgili ayetleri takip etmeliyiz.

Tevbe alınmaz, tevbe edilir. Tevbe, ‘dönüş yapmak’; ‘günahı bırakıp doğru yola dönmek’ demektir. Bu konuda kişi, içten ve samimi bir şekilde Allah’a söz verir ve kendisi için yeni bir sayfa açar. O ana kadar işlediği günahlar için de Allah’tan af diler.

Affedilmenin ön şartı, Allah’a boyun eğmek ve kulluğun şuuruna varmaktır. Bu da kuralın parçası olduğu için Allah Teala sık sık tevbe ve istiğfarda bulunmamızı emretmiştir. (İlgili ayetlerden bir kısmı için bkz: “Sonra insanların (daha önce) aktıkları gibi siz de akın. Allah’tan bağışlanma isteyin. Allah bağışlar, iyiliği boldur.” Bakara 2/199; “Şunu bil ki Allah’tan başka ilah yoktur; hem kendi günahın, hem de inanmış erkek ve kadınların günahları için bağışlanma talebinde bulun. Allah, gezip dolaştığınız yeri de varıp duracağınız yeri de bilir.” Muhammed, 47/19; “Mümin kadınlara da söyle, gözlerini sakınsınlar; ferçlerini (kolları ile bacakları arasındaki organlarını) korusunlar. Güzelliklerinden görünen kısım dışındakileri açmasınlar. Başörtülerinin bir kısmını yakalarının üstüne vursunlar. Kocaları, babaları, kocalarının babaları, oğulları, kocalarının oğulları, erkek kardeşleri, erkek kardeşlerinin oğulları, kız kardeşlerinin oğulları, kendi kadınları, elleri altında bulunan esirler, kadına ihtiyacı kalmamış erkekler ve kadınların edep yerlerine ilgi duymayan küçük çocuklar dışında hiç kimseye süslerini açmasınlar. Gizledikleri güzellikleri bilinsin diye ayaklarını farklı şekilde yere basmasınlar. Müminler, hep birlikte Allah’a yönelin ki umduğunuza kavuşasınız.” Nur 24/31; “Ey inanıp güvenenler! Örnek bir dönüşle Allah’a dönün. Belki Sahibiniz, nebilerini ve inanıp güvenenleri (müminleri) aşağılamayacağı günde kabahatlerinizi örter de sizi içinden ırmaklar akan bahçelere yerleştirir. (Oraya gidecek olanların) Nurları önlerini ve sağ yanlarını aydınlatır. Şöyle derler: “Rabbimiz, nurumuzu tamamla ve bizi bağışla. Her şeye bir ölçü koyan sensin.” Tahrîm, 66/8

“Sonra senin Rabbin, kendine hakim olamayarak[60] kötülük işleyen, ardından da dönüş yapıp (tevbe) düzelenlerden yanadır. Senin Rabbin, bütün bunlardan sonra elbette bağışlar ve ikram eder.”Nahl 16/119 “Allah’ın kabul sözü verdiği tevbe, kendini tutamayarak kötülük işleyen sonra vakit geçirmeden tevbe edenlerin tevbesidir. Allah, onların tevbesini dönüşünü kabul eder. Allah bilir, doğru kararlar verir” Nisa 4/17 “Kim dönüş yapıp iyi iş yaparsa gerçekten Allah tevbesini kabul etmiş olur.” Furkan 25/71 Yüce Allah tevbe edenlere ve yaptıkları o günahları tekrardan yapmayacak olanlara şöyle yapacağını bildirmiştir; “Ancak dönüş yapan(tevbe), inanıp güvenen ve iyi iş yapan başka. Allah onların kötülüklerini iyiliğe çevirir. Allah bağışlar, ikram eder.” Furkan 25/70

YAZAN: Tolga KARAGÖZ

KAYNAK:

Aracılık ve Şirk, Süleymaniye Vakfı Yayınları, Prof.Dr.Abdulaziz Bayındır.
Birlik Vakfı, El-Velî, El-Vâlî konulu yazısı
Müfredat
Süleymaniye Vakfı Meali
Altın Silsile, Hulasatül Mevahib, Necmeddin B. Muhammed Nakşibendi, Ciltli – Semerkand Yayınları
Evliyayı Aracı Koyma, Süleymaniye Vakfı Yayınları, Prof.Dr.Abdulaziz Bayındır
Buhari, Zebâih, 21;
Ebû Dâvûd, Edâhî, 13–19;
İbn Mâce, Zebâih, 4.
El- Keşşaf, Zemahşeri
Buhari, Enbiya, 8
www.fetva.net

Dipnotlar

[1] Hem gerçek varlıklar hem de gerçekleri gösteriri içerikte. Göklerin ve yerin, Allah’ın ayetlerinden olması ve emin olmak isteyenler için buralarda pek çok delil bulunması ile ilgili diğer ayetler (Nuh 71/15-17, Casiye 45/12-13, Bakara 2/164, Al-i İmran 3/190, En’am 6/99, Yunus 10/6, Yunus 10/101, Ra’d 13/2)

[2] İblis, yaptığı eylemin sorumluluğunun Allah’a ait olduğunu iddia etmektedir. Diğer bir ifadeyle “Sen, bu işin buraya varacağını biliyordun” demiştir. Günümüz kadercilik anlayışının temelinde de benzeri bir düşünce yapısı mevcuttur.

[3] Ayetlerde şeytanlar cinlerden ve insanlardan olabilir. “Her nebiye insan ve cin şeytanlarından, tıpkı bunlar gibi düşmanlar oluşturmuşuzdur. Bu, yaldızlı sözler fısıldayarak (yanlışlar içindeki o kimselerin) birbirlerini aldatmaları içindir. Rabbinin tercihi farklı olsaydı (zorlayıcı bir düzen kursaydı) bunu yapamazlardı. Onları uydurduklarıyla baş başa bırak.” Enam 6/112 ve “(Şeytanlar)İster cinlerden olsun, ister insanlardan.” Nas 114/6

[4] Aracılık ve Şirk S.103 Süleymaniye Vakfı Yayınları (Prof.Dr.Abdulaziz)

[5] Aracılık ve Şirk S.104 Süleymaniye Vakfı Yayınları (Prof.Dr.Abdulaziz)

[6] Aracılık ve Şirk S.102 Süleymaniye Vakfı Yayınları (Prof.Dr.Abdulaziz Bayındır)

[7] Veli (çoğulu evliya), iki veya daha çok şeyin, araya başka bir şey girmeyecek şekilde yakın olmasıdır. Bir işi üstlenene de veli denir. (Müfredat) Şah damarımızdan da yakın olan Allah (Kaf 50/16) bizim velimiz ve en yakınımızdır.

[8] Veli kelimesi için yukarıdaki (Bakara 2/107) ayetin dipnotuna bakınız.

[9] Ayetleri görmezlikten gelenlerin…

[10] Allah, onlara da şah damarından yakındır, ama onlar tağutları/taşkınlık edenleri kendilerine daha yakın görürler.

[11] Tağut, taşkınlık edenlerdir. Bunlar, birçoklarını peşine takan, insan ve cin şeytanlarıdır. (Al-i İmran 2/149-150)

[12] Bu ayetteki velilik karşılıklı sorumluluğu, velayeti olan anlamındadır. Mekke’den göç eden göçmenler ve Medine’de onları barındıran ensarların birbirlerine karşı sorumlulukları olduğu özellikle belirtilmiştir. Ayet Bedir Savaşından sonra müslümanların Mekkeliler üzerinde açık bir üstünlük sağladığı askeri ve siyasi bir ortamda inmiştir. Bu esnada diğer müslümanlarla birlikte göç etmemiş, halen Mekke’de ikamet etmekte olan müslümanlar da vardı. Allah Teala onlar da göç edene kadar, bunlara karşı diğer müslümanların bir sorumluluğunun bulunmadığını bildirmektedir. Din konusunda ki yardım istediklerini bile aramızda anlaşma bulunan topluluklara karşı olmama şartına bağlamıştır. Sonraki ayette (Enfal 8/73) bu emri yerine getirmediğimiz takdirde birbirine yakın dost olan kafirlerin henüz kendi yönetiminde olan müslüman azınlığa karşı çatışma ve fesat ortaya çıkaracakları açıkça belirtilmiştir. Dış politikada akıl odaklı ve ilkeli bu yaklaşıma tüm müslümanların dikkatini çekiyoruz.

[13] Cihad mücadele demektir. Savaş mücadelelerden bir mücadeledir. Kelime anlamı olarak cihad savaşma anlamının ötesinde ömrü boyunca seçim yapmak veya fedakarlık yapmak zorunda kalınan her konuda Allah’ın emir ve yasaklarını tercih etmektir.

[14] Bkz. İbrahim 14/22, Hicr 15/42

[15] …“Halbuki o da o cinlerden idi ama Rabbinin emrinden çıktı.” ayetini doğru anlamak için: “Rabbinin emrinden çıkmayan cinler hangileriydi?” diye sormak gerekir. Bunun tek cevabı “melekler” olur. O zaman, meleklerin cinlerden olmadığı, sorumsuz varlıklar olduğu ve günah işleyemeyeceği şeklindeki algı yönetiminin önü kesilir. Burada emirden çıkan meleğin adı İblis’tir. İblis, meleklerden olmasaydı secdeden sorumlu tutulamazdı. Secde etmemesinin sebebi kendini büyük görüp direnmesidir. (Bkz. Bakara 2/34) Bu suçu hangi melek işlese aynı cezaya çarptırılır. İlgili ayetler şöyledir: “Mesih, Allah’a kul olmaktan geri durmaz. Mukarreb (Allah’a akın) melekler de öyledir. Kim O’na kulluktan geri durur da büyüklük taslarsa (bilmeli ki) Allah, onların hepsini huzuruna toplayacaktır. İnanıp güvenen ve iyi işler yapanlara hem ücretlerini tastamam verecek hem de ikramda bulunacaktır. Kul olmayı kendine yakıştıramayıp büyüklük taslayanları da acıklı bir azaba çarptıracaktır. Onlar, kendileri için Allah ile aralarına girecek ne bir dost (veli) ne de yardımcı bulacaklardır.” (Nisa 4/172-173)

[16] “Allah Nuh’a ne emretmişse onu, sizin için bu dinin kuralı (şeriat) yapmıştır. Sana vahyettiğimiz, İbrahim’e, Musa’ya ve İsa’ya emrettiğimiz şudur: “Bu dini ayakta tutun ve birbirinizden ayrı düşmeyin.” Senin çağırdığın şey müşriklere ağır gelir. Allah, bu dini tercih edeni kendi tarafına (yoluna) seçer ve O’na yöneleni doğruya yönlendirir.” Şura 42/13

[17] Tercüme edilen kelime الْجِنَّ=cin’dir. Cin, görünmeyen demektir. Melekler, ayette sözü edilen müşriklerin, kendilerine değil, görmedikleri hayali varlıklara ibadet ettiklerini ifade etmektedirler.

[18] Evliyayı Aracı Koyma, S.2 Süleymaniye Vakfı Yayınları, Prof.Dr.Abdulaziz Bayındır

[19] “Görmezlikten gelenler (kafirler), ister Ehl-i kitaptan ister müşriklerden olsunlar, sürekli kalmak üzere Cehennem ateşine gireceklerdir. İşte onlar yaratılmışların en şerlileridir (kötüleridir).” Beyyine 98/6

[20] “O gün oraya Cehennem de getirilince… İşte o gün kişinin aklı başına gelir ama ne fayda!” Fecr 89/23

[21] “Benim görevim, Allah’tan geleni, O’nun gönderdiklerini tebliğden ibarettir. Kim Allah’a ve elçisine karşı gelirse yeri cehennem ateşidir. Onlar orada ölmezler, sonsuza dek kalırlar.” Cin 72/3

[22] “Kimin de iyilikleri hafif gelirse onlar da kendi canlarına zarar vermiş olacaklar, Cehennem’de (cezalarını çekerken) ölmeyeceklerdir.” Müminun 23/103

[23] “Onların sonu Cehennemdir. Ne kazandıkları şeyler işlerine yarayacak ne de Allah ile aralarına koydukları dostları… Onların hak ettiği büyük bir azaptır.” Casiye 45/10

[24] “Allah ile aralarına koyduklarıyla beraber onları, Cehennem’in yoluna çevirin.” Saffat 37/23

[25] “Ayetleri görmezlikten gelenler (kâfirler), benimle kendi aralarına dostlar (veliler) olarak kullarımı koyacaklarını mı sanıyorlar? Biz cehennemi, o kâfirlerin konak yeri yaptık.” Kehf 18/102

[26] “Ateşte olanlar, cehennem bekçilerine şöyle derler: “Rabbinize (Sahibinize) yalvarın da bu azabı, hiç değilse bir günlüğüne hafifletsin.” Mümin 40/49

[27] “Görmezlik edenlerin payına düşen cehennem ateşidir. Ölümlerine hükmedilmez ki ölsünler; kendilerinden cehennemin azabı da hafifletilmez. Nankörlük eden herkesi işte böylece cezalandırırız.” Fatır 35/36

[28] “Biz sizi böylece yakın bir azapla uyarmış olduk. O gün kişi, yaptığı her şeye bakar. Kâfir olan, “Ah, keşke toprak olsaydım !” der.” Nebe 78/40

[29] “Birbirlerine iyice sokulmuş halde, onun dar bir yerine atılınca da orada yok olup gitmek isterler.” Furkan 25/13-14

[30] “Onlar orada, “Ey Yetkili! Rabbin (Sahibin) bu işe bir son versin” diye bağırırlar. O da şöyle der: “Siz, burada kalıcısınız.” Zuhruf 43/77

[31] Şeytan, doğru yoldan uzaklaşan insan ve cinlere denir. (Bkz. En’âm 6/112)

[32] “Müslüman olduklarını göstermek için söyledikleri sözleridir. Burada “Biz şahidiz; sen gerçekten Allah’ın elçisisin” sözünü söylemişlerdir. Bunlara yemin denmiştir. Çünkü yemin, bir şeyi güçlendirmek için söylenir. Burada güçlendirdikleri, kendilerinin müslüman olduklarına inandırmak için söyledikleri sözlerdir.”

[33] Resulullah Mekke ordusunu takibe koyulduğu zaman Ebu Süfyan onları caydırmak için casus göndermiş ve yukarıdaki sözü söyletmişti. Bu söz ters etki göstermiş, Müslümanların inanç ve özgüvenini artırmıştı.

[34] “Dinde zorlama olamaz; doğrular ile yanlış kurgular iyice ayrılmıştır. Kim taşkınlık edenleri (tağutları) tanımaz da Allah’a güvenirse, kopması imkânsız en sağlam kulpa yapışmış olur. Her şeyi dinleyen ve bilen Allah’tır. İnanıp güvenenlerin en yakını (velisi) Allah’tır; O, onları karanlıklardan aydınlığa çıkarır. Kâfirlerin kendilerine en yakın (veli) bildikleri ise tağutlardır; bunlar da onları aydınlıktan çıkarıp karanlıklara sokarlar. Onlar cehennem ahalisidir, orada ölümsüz olarak kalacaklardır.” Bakara 2/256-257

[35] “(Müşrikler) Allah’tan önce öyle şeye kul oluyorlar ki, kendilerine ne bir faydası dokunur ne de zarar verebilir. Bir de derler ki “Bunlar, Allah’ın huzurunda bizim şefaatçilerimiz olacaklar.” De ki: “Göklerde ve yerde Allah’ın bilmediği bir şey var da onu mu haber veriyorsunuz?” Allah, onların ortak saydıkları şeylerden uzak ve yücedir.” (Yunus 10/18) Mekkeliler, Allah’ın kızları saydıkları melekleri araya koyuyorlardır. Allah Teala bunlarla ilgili olarak şöyle buyurmuştur:

“Siz, Lat’ı ve Uzza’yı hiç düşündünüz mü? Ya diğerini; üçüncüsü olan Menat’ı? (Size göre bunlar Allah’ın kızlarıdır.) Erkekler sizin olsun, kızlar da Allah’ın, öyle mi? (Size göre) bu, haksız bir paylaşma olmaz mı? Bunların kendileri yok, sadece adları vardır. O adları, siz ve atalarınız dillendiriyorsunuz. Allah onlarla ilgili bir belge indirmedi. Sadece varsayımlarınızın ve canınızın istediği şeyin peşinden gidiyorsunuz. Bakın işte size Sahibinizden bir rehber geldi.

Acaba insan her istediğini elde edebilir mi? (Aklınızı başınıza alın!) Her şeyin sonu da Allah’ındır, başı da.(Siz melekleri ilah ediniyorsunuz;) Göklerde çok melek var ama onların şefaati işinize yaramaz. İşe yaraması için şefaatin, şirkten uzak kalmayı tercih etmiş bir kişi lehine, Allah’ın izni ve rızası ile olması gerekir. Ahirete inanmayanlar meleklere hep kız ismi takarlar. Bu konuda ellerinde bir bilgi de yoktur, sadece varsayımlarıyla hareket ederler. Varsayım, gerçeğin yerini tutamaz.” (Necm 53/20-28)

[36] Fıtratı bozarlar. Rum Suresi 30/30. ayete göre Allah’ın dini fıtrat olduğu için ayete “dini bozacaklar” anlamı verilebilir.

[37] Arapça’da teslim olana “müslüm”, Türkçe’de “müslüman” denir.

[38] Allah Teâlâ, insanlara ve cinlere, iradelerini kullanarak kendi tercihlerini yapma özelliği vermiştir. Eğer Allah’ın tercihi farklı olsaydı (tercihi kendisi yapsaydı) yerde ve göklerde O’na iman etmeyecek kimse olamazdı.

[39] Şüpheli durumlarda yenebilir. Çünkü hiçbir helal, şüphe ile haram olmaz. Bir grup sahabî Resûlullâh’a: “Ey Allah’ın Resulü! Bazıları bize et getiriyor. Üzerine Allah’ın adını anıp anmadıklarını bilmiyoruz. Ondan yiyelim mi, yemeyelim mi?” diye sordular, dedi ki: “Siz Allah’ın adını anın ve yiyin!”

(Buhârî, Zebâih, 21; Ebû Dâvûd, Edâhî, 13–19; İbn Mâce, Zebâih, 4.)

[40] İblis, yaptığı eylemin sorumluluğunun Allah’a ait olduğunu iddia etmektedir. Diğer bir ifadeyle “Sen, bu işin buraya varacağını biliyordun” demiştir. Günümüz kadercilik anlayışının temelinde de benzeri bir düşünce yapısı mevcuttur.

[41] Adem ve Havva (a.s.) bu bahçede bulundukları sürece ne sıkıntı ne açlık çekecekler ne de çıplak kalacaklardı. (Ta Ha 20/118)

[42] Elimizdeki Kur’ân nüshalarında melek olarak harekelenen (sesli harf kazanan) kelime, melik şeklinde de okunmuştur (Keşşaf). Melik, en üst yetkili, sultan ve hükümdar demektir. Bu okuyuşu, konuyla ilgili Taha 20/120. ayeti de onayladığı için ayete yukarıdaki anlam verilmiştir. Tefsir ve meallerde ‘melek’ kelimesi tercih edilmiştir. Ama Âdem aleyhisselamın kendine secde eden meleklere özenmesi çok uzak bir ihtimaldir. Kuran’ın esas nüshaları harekesiz Arapça olduğundan ve sonradan hareke eklendiğinden bu hatanın yapıldığı düşünülmektedir.

[43] Ayette geçen evliya أَوْلِيَاء , velinin çoğuludur. Burada veli, bir çocuğa veli olmak veya bir ile vali olmak gibi başkasını bağlayıcı söz söyleme yetkisine sahip olmaktır. Bu kişiler önceliği Allah’ın emirlerine değil şeytanların isteklerine verdiklerinden ayete bu anlam verilmiştir.

[44] http://analizvakti.com/kuran-isiginda-allaha-ve-elciye-itaat/

[45] Unutturdu anlamı da doğrudur.

[46] “Secde” kelimesinin asıl anlamı eğilmedir (Müfredat).

[47] Rüyasında Güneşin, Ayın ve 11 gezegenin kendine secde ettiğini görmüştü. Onların secdesi dünya ile yaptıkları eğim (deklinasyon) kadar olur. O eğim de 23 derece civarında olduğu için babası ve kardeşleri onun karşısında en fazla bu kadar eğilmiş olabilirler.

[48] Latif’i tarif eden ayet…

[49] Türkçeye “korumak” olarak çevrilen kelime “حَفِظْنَا : hafıznâ”dır. Muhafaza etmek anlamına gelir. Örneğin bir şeyi elinizde muhafaza etmeniz gerektiğinde onun elinizin içine alır, etrafını örtersiniz. Birinci kat gök bu şekilde muhafaza edilmiştir. Cin(melek) grubu varlıklardan olan şeytanlar birinci kat semanın muhafaza edilen sınırına kadar gidebilirler. Bu semanın dışına çıkmaları ayetin hükmü gereği mümkün değildir.

[50] Bkz. İbrahim 14/22, Hicr 15/42

[51] Vesvese, fısıldama, seslenme. Melek (Cin) grubundan Şeytanların insanların göğsüne seslenme özelliği “Nas Suresinde” anlatılmıştır. Göğüste olan ruhtur.

[52] Onları birlikte yönetin…

[53] İster Müslüman, ister kâfir olsun, şeytanın hiç biri üzerinde bir üstünlüğü (gücü, yetkisi) yoktur. O, sadece kendisine uyanları etkisi altına alabilir. Bu da şeytanın üstünlüğünden değil uyanların kendi iradesinden (tercihinden) kaynaklanır. (Bkz. İbrahim 14/22, Hicr 15/42, Nahl 16/99-100)

[54] Bizler, içimizden geçenlerden değil içimizde olanlardan sorumluyuz (Bkz: Bakara 2/284) İçimizde olan iman, içimizden geçen vesvesedir. Elçi ve nebilerin bile şeytanların(hem insan hem cin) vesvesesine maruz kaldığı ayette açıktır. Önemli olan şeytanın attığını Allah’ın gönderdiği ile karşılamak ve gidermektir. Bu da ancak Allah’ın doğru bilgisi(zikir) olan Kur’an ve onda geçen emir ve yasaklara tam uymakla olur.

[55] Gökyüzü, yaratılmadan önce duman halindeydi. (Fussilet 41/11)

“Yerin başka yere dönüştürüldüğü, göklerin de dönüştürüldüğü günde. (İbrahim 14/48)

Yani Kıyamet gününde yaratılış tekrarlanmış olacaktır. “Gök açılmış, orada kapılar oluşmuş olur.” (Nebe’ 78/19) Gök kapıları, bu beyaz bulutların arası olmalıdır.

[56] Nebimiz şöyle buyurmuştur: Ashabımdan bir grup sol tarafa alınacak, ben; “Ashabım! Ashabım!” diyeceğim. Allah Teâlâ diyecek ki; “Bunlar, senin ayrılmandan sonra sürekli geriye gittiler.” Ben de salih kul İsa’nın dediği gibi diyeceğim:

“… İçlerinde bulunduğum sürece onları görüyordum. Beni vefat ettirince gören yalnız sen oldun. Sen her şeyi görüp gözetirsin. Eğer azab edersen, onlar senin kullarındır. Bağışlarsan şüphesiz sen güçlüsün, doğrusunu yaparsın.” (Maide 5/117-118) (Buhari, Enbiya, 8)

[57] “Anasından, babasından,” Abese 80/35

[58] Şeytana kul olanlar, hayatlarında Allah’ı ikinci sıraya koyanlardır.

[59] (Araf 7/172-173) ve birçok âyet, her insanın, çevresinde ve kendi üzerinde yaptığı gözlemler sonucu Allah’ın varlığına ve birliğine şahit olduğunu bildirir. Birçok doğru bilgi ve davranış da böyle öğrenilir. Bir peygamberin tebliği ulaşmamış olsa bile bunlar, yukarıdaki sorulara muhatap olması için yeterli olur.

[60] Arapçada cahil kelimesi, ‘bilmeyen’ değil ‘kendini tutamayan’, kendine hakim olamayan, nefsine yenik düşen anlamına gelir. Allah insanları bilmediğinden sorumlu tutmamıştır. Cahillik eden bilmediği için değil kendine hakim olamadığı için eder. Türkçede cahil kelimesine Arapça kökenli bir kelime olmasına rağmen farklı anlam yüklenmiştir. Cahil kelimesinin kullanıldığı ayetler için Bkz. En’am 6/35, Yusuf 12/33,

Kur’an Işığında Allah’a ve Elçi’ye İtaat

2018-03-23T15:38:00.002+03:00

İyiliği Sonsuz, İkramı Bol Allah’ın Adıyla,

“Ey inananlar! Allah’a itaat edin, Elçi’ye itaat edin. İşlerinizi değersizleştirmeyin.” Muhammed 47/33ncü ayeti.

Günümüz Geleneksel İslam anlayışında yanlış anlaşılan bir husus daha vardır ki, bu da Allah’a ve “Peygambere” İtaat konusudur. Bildiğiniz üzere “Peygamber” kelimesi Farsçadır.(1) Genellikle Kur’an referanslı olarak bakınca “Nebi” ve “Resul” kavramlarını kullanmayı tercih ediyorum. Nebi Vahiy alan kişi demektir. Resul ise aldığı vahyi eksiksiz olarak tebliğ edendir. Arapça Resul gönderilen demektir.(2)

Bir bilgiyi iletmek için gönderilen elçiye resul dendiği gibi onunla gönderilen bilgiye de resul denir. Kur’an’daki resul kelimeleri ya elçi ya da Allah’ın kitabı anlamındadır. Elçi ölümlü, Kitap kalıcıdır. Uhud savaşında Nebimiz’in öldüğüne dair haberlerin yayılması üzerine Allah Teâlâ şöyle demiştir: “Muhammed sadece elçidir. Ondan önce de elçiler geldi. O ölse veya öldürülse, gerisin geri mi döneceksiniz?…” Al-i İmran 3/144ncu ayeti. Arap toplumuna, Arap dili ile gönderilen resul Kur’an olduğu için bazı ayetlerde bu kelimeye kitap anlamı verilmelidir.(3) Örneğin; “Biz, her resulü[kitabı] kendi halkının dili ile gönderdik ki onlar için her şeyi ortaya koysun. Bundan sonra Allah, sapıklığı tercih edeni sapık sayar, hidayeti tercih edeni de yoluna kabul eder. Daima üstün ve bütün kararları doğru olan O’dur. İbrahim 14/4ncu ayeti”. Ayet, Allah’ın kitabının, her topluma kendi dili ile ulaştırılması gerektiğini bildirmektedir.(4)

Gelelim gelenekçi İslam yaklaşımının savunduğu Allah ve “Peygamber” itaatine. Geleneksel İslam İnancında; Allah’a İtaat Kur’an’a itaat, “Peygamber”’e itaat ise Sünnete itaate eşittir. İtaat demek Türk Dil Kurumu sözlüğünde şöyle geçer; “Dinleme, Boyun Eğme, Buyruğuna Uyma”.(5) İslam’da tek itaat edilmesi gereken makam vardır, o da Allah’tır. Anne’ ye ve Baba’ ya da itaat yoktur, sadece ihsan etmek iyilik etmek vardır. “Allah’a kul olun. Hiçbir şeyi O’na ortak koşmayın. Anaya babaya iyilik edin. En yakınlara, yetimlere, çaresizlere, yakın komşuya, uzak komşuya, yanınızdaki arkadaşa, yolcuya ve hâkimiyetiniz altında bulunanlara (esir kadın ve erkeklere) da iyilik edin. Allah, kendini bir şey zannedip övünen hiç kimseyi sevmez. Nisa 4/36ncı ayeti”. Bizler Allah’ın resulüne itaat ederiz çünkü resulün getirdiği sözleri, emirleri, yap dediğini yap veya yapma dediklerini yapmayız, böylelikle Allah’ın söylediklerine itaat ederiz elçinin değil. Elçiye zeval olmaz diye bir atasözümüz bile vardır. Bir hükümdar başka bir hükümdar ile iletişime geçmek için elinin altındaki bir görevliyi elçi olarak kullanır, elçinin diğer hükümdara götürdüğü söz elçinin değil bağlı olduğu hükümdarın sözüdür. O söze ekleme çıkarma yapmaz ve görevi gereği tüm sözleri karşı tarafa iletmek ile yükümlüdür.

Şimdi gelin hem Elçi ile ilgili hem de Nebi ile ilgili ayetlere bakalım, bırakalım Hud Suresi 11/1-2nci ayetlerine sözü; “ELİF! LÂM! RÂ! Bu öyle bir kitaptır ki ayetleri hem muhkem kılınmış hem de doğru kararlar veren ve her şeyin iç yüzünü bilen Allah tarafından açıklanmıştır. Böyle olması, Allah’tan başkasına kul olmayasınız diyedir[*]. Ben de o kitapla sizi uyaran ve müjdeleyen kişiyim”. [*] Bu iki ayetten anlaşılacağı üzere Allah’ın ayetlerini ancak Allah açıklayabilir. Bu açıklamaya sadece Kitaptan yani Kur’an’dan ulaşılabilir. Allah’ın yazılı ayetleri ile ilgili olarak kendisi tarafından yapılan açıklamalar o muhkem ayetin müteşabihleridir.(Bkz. Al-i İmran 3/7nci ayeti, Fussilet 41/3ncü ayeti).(6) Başka kaynaklardan açıklama/yorum aradığımız takdirde, Allah’tan başkasına kulluk edeceğimizin ikazıdır ve bu her müminin çok dikkat etmesi gereken şirk günahını oluşturur. Yüce Allah’ın bu ayetlerde belirttiği gibi Allah’a ve Resul’e itaat durumunu ayetler açıklansın. Ayrıca 2nci ayetinde sonunda Resulullah “Ben de o kitapla sizi uyaran ve müjdeleyen kişiyim” diye sözleri tamamlamaktadır. Eğer ki yüce Allah 1nci ayette “Allah ve Resulü tarafından açıklanmıştır” diye belirtseydi bu makaleyi yazmaya bile gerek kalmazdı.

“Rabbinizden size indirilene(Kur’an’a) uyun; Allah’a daha yakındır diyerek evliyaya uymayın. Bilgilerinizi ne kadar az kullanıyorsunuz!” Araf 7/3’ncü ayetinde anlattığı üzere Rabbimizden bize indirilene uymamız gerektiği açık seçik olarak beyan edilmiştir, indirilmiş olan Kur’an’a uyulması kesin emirdir.. Hepimizin en yegâne görevi Rabbimiz tarafından bizlere tebliğ edilen emirlere uymasıdır. Abdullah’ın oğlu Muhammed bile Allah’ın Resulü Muhammed’in bildirdiği ayetlere tabi idi. Çünkü bu ilahi emirlerin ilk muhatabı resulümüz idi. İlk inananı da yine resulümüzdür. “Bu elçi, Sahibinden (Rabbinden) kendine indirilen her şeye inanıp güvenmiştir, müminler de öyle! Her biri Allah’a, meleklerine, kitaplarına ve elçilerine inanıp güvenir. “O’nun elçileri arasında ayrım yapmayız.” derler. Şunu da derler: “Dinledik ve boyun eğdik! Bağışla bizi ey Sahibimiz (Rabbimiz)! Dönüp varılacak yer, Senin huzurundur.” Bakara 2/285nci ayeti. Ayetten de görüldüğü üzere Resulullah önce Kur’an’a inanıp güvenmiştir, Allah’a, meleklerine, kitaplarına, elçilerine inanmış, hiçbir elçiyi birbirinden ayırmamıştır ve dolayısıyla müminler de böyle yaparlar/yapmalıdırlar. Sadece buradaki ayetler bile kimsenin Resulullah’ı devre dışı bırakmaya kalkışamayacağını ve buna gücünün yetmeyeceğinin de delilidir. Herkes Resule uyacaktır, Resul olmadan tebliğ faaliyeti olamayacağı için ve getirdiği sözler de Allah’ın sözleri olduğu için tüm yaratılmış kullar bu mesaja tabidir.

“Bunlar Allah’ın koyduğu sınırlarıdır. Allah’a ve elçisine kim itaat ederse onu, ölümsüz olarak kalacağı ve içlerinden ırmaklar akan cennetlere koyacaktır. En büyük kurtuluş işte budur.” Nisa 4/13ncü ayetine baktığımız zaman burada yine Allah’a ve elçisine diye buyrulmaktadır. Bizi ölümsüz olarak kalınacak içinden ırmaklar akan cennete koyacak karar merci ise sadece yüce Allah’tır.

Aşağıda bahsedeceğimiz Nisa 4/59ncu ayetinde durum biraz daha ortaya çıkmaktadır. Burada kesin olarak Kitaba itaat emri gelmiştir. Yine Allah’a İtaat, Elçinin getirdiği kitaba itaat edin bilgisi yer almaktadır. Burada yetki sahipleri konusu da vardır, bu ayette suiistimal edilen ayetlerden bir tanesidir. Özellikle aşağıdaki ayette anlaşmazlığa düştüğünüzde konuyu Allah’a ve Elçisine götürün kısmını detaylı olarak açıklığa kavuşturduk.

“Ey inanıp güvenenler, Allah’a itaat edin, bu Elçi’nin getirdiği kitaba itaat edin ve sizden olan yetki sahiplerine de. Eğer (o yetkililerle) bir şeyde anlaşmazlığa düşerseniz onu, Allah’a ve Elçisine götürün. Allah’a ve Ahiret gününe inanıp güveniyorsanız böyle yaparsınız. Böylesi hayırlı olur ve çok güzel sonuç verir.” Nisa 4/59ncu ayeti.

Ayette geçen “Elçinin getirdiği kitaba” kısmındaki açıklamayı anlamak için bir başka ayete daha bakmamız lazım; En’am 6/114ncü ayetinde; “(De ki) “Allah’tan başka bir hakem mi ararım?” Kitap’ı size açıklanmış olarak indiren O’dur. Kendilerine Kitap verdiklerimiz bilirler ki bu Kitap, Rabbin tarafından tümüyle gerçekleri gösterecek şekilde indirilmiştir. Sakın şüpheye kapılanlardan olma.” (7) Hakem olarak Allah’ın kitabından başka bir kitap daha yoktur. Hatta bazıları şöyle der “Buhari hakem olmadıkça, Müslim hakem olmadıkça, Allah’a yemin olsun ki Müslüman olamazsınız. Allah diyor kardeşim!”(8) diye Allah’a ve Resulüne iftira atmaya varacak kadar hadsiz olabiliyorlar.

Nisa 4/59ncu ayetindeki yetkililere itaat kısmına da bakmalıyız. Ayetteki konuyu “Allah’a ve Elçisine götürünüz” kısmı yukarıda da bahsettiğimiz gibi suistimal edilen duruma açıklama getirmek isteriz. Yetkililerle anlaşmazlığa düştüğünüz konuları Allah’a ve Elçisine götürün demek, bu konu hakkında Kur’an’a göre hüküm verin demektir. Bunu açıklamak için yine bir başka ayete daha bakma ihtiyacı vardır; Maide 5/48nci ayetinde; ” Gerçekleri içeren bu Kitabı sana, önceki Kitapları onaylayıcı ve koruyucu özellikte indirdik. O halde aralarında Allah’ın indirdiği ile hükmet. Sana gelen doğruları bırakıp onların arzularına uyma. Her birinize bir şeriat (kitap) ve bir yöntem (hikmet) verdik. Allah sizi tek bir toplum (tek bir nebinin ümmeti) yapmayı tercih etseydi yapardı. Oysa verdiği şeylerle sizi yıpratıcı bir imtihandan geçirmek için (böyle yaptı). Öyleyse (tartışma yerine) iyi işlerde yarışın. Tekrar hayata dönünce hep birlikte Allah’ın huzurunda toplanacaksınız. O, anlaşmazlığa düştüğünüz konuları size bildirecektir.”(9)

Ayette geçen her birinize bir şeriat ve yöntem verdik kısmıyla ilgili olarak örnek bir ayete bakmalıyız. “Allah nebilerinden kesin söz aldığında şöyle demişti: “Size Kitap ve hikmet veririm de elinizde olanı onaylayan bir elçi (bir kitap) gelirse kesinlikle ona inanacaksınız ve destek vereceksiniz. Bunu kabul ettiniz mi? Bu ağır yükü (ısr) yüklendiniz mi?”. Onlar: “Kabul ettik” demişlerdi. Allah: “Siz buna şahit olun, sizinle beraber ben de şahidim” demişti. Bundan sonra sözünden dönenler, yoldan çıkmış olurlar.” (Al-i İmran 3/81-82nci ayetleri)(10)

Maide 5/48nci ayetin son kısmında “Öyleyse (tartışma yerine) iyi işlerde yarışın” ifadesi için bu ayete de bakmamız gerekecektir; “Gerçek, senin Rabbinden gelendir. Sakın tartışmaya girenlerden olma! Herkesin bir hedefi olur ve ona yönelir. (Tartışma yerine) İyi işlerde yarışın. Nerede olursanız olun, Allah sizi bir araya getirecektir. Her şeye bir ölçü koyan Allah’tır.” (Bakara 2/147-148nci ayetleri)”(11)

Yukarıda anlattığımız gibi Kur’an’a göre hüküm vereceğiz, doğruyu yanlışı Kur’an hükümlerine göre belirleyeceğiz. Allah’a ve Elçisine itaat ile ilgili birkaç ayete daha bakalım;

“Kim Allah’a ve Elçisine boyun eğerse onlar, Allah’ın mutluluk verdiği nebiler, doğru kişiler, bilginler ve iyilerle beraber olacaklardır. Onlar ne iyi arkadaştırlar!” Nisa 4/69ncu ayeti.

Yüce Allah’a itaat eden nebiler, doğru kişiler, bilgiler ve iyi kişiler mutluluk içerisinde cennette arkadaşlık edeceklerdir.

“Bu Elçi’ye kim itaat ederse Allah’a itaat etmiş olur.(Ey Elçi,) Yüz çeviren çevirsin; seni onlara bekçi olasın diye elçi yapmadık.” Nisa 4/80nci ayeti.

Elçilerin görevi tebliğ yapmaktır, biz insanların üzerinde bekçilik yapma yani denetleme görevinde de değillerdir.

“Allah’ın size olan nimetini ve sizinle sözleştiği zaman O’na verdiğiniz sözü hatırlayın; hani “İşittik ve itaat ettik” demiştiniz. Allah’tan çekinerek kendinizi koruyun, çünkü Allah içinizde olanı bilir.” Maide 5/7nci ayeti.

Kur’an’ın Allah’ın kitabı olduğunu kavrayanlar, Allah’a içten söz verirler. Bunu gösteren ayet şudur:

“Bu elçi, Sahibinden (Rabbinden) kendine indirilen her şeye inanıp güvenmiştir, müminler de öyle! Her biri Allah’a, meleklerine, kitaplarına ve elçilerine inanıp güvenir. “O’nun elçileri arasında ayrım yapmayız.” derler. Şunu da derler: “Dinledik ve boyun eğdik! Bağışla bizi ey Sahibimiz (Rabbimiz)! Dönüp varılacak yer, Senin huzurundur.” Bakara 2/285nci ayeti.(12)

Elçinin sorumluluğu sadece tebliğdir, ona itaat etseniz de etmeseniz de sizi yargılayacak olan Allah’tır diye buyrulmaktadır; “Allah’a itaat edin, Elçi’ye itaat edin ve dikkatli olun. Eğer yüz çevirirseniz bilin ki Elçimizin sorumluluğu her şeyi açıklayan bir tebliğden ibarettir.” Maide 5/92nci ayeti. İtaat edip etmeme sorumluğu elçide değil sizdedir.

Aşağıdaki ayette ise Nebi ve Resul kelimeleri bir arada kullanılmaktadır ve güzel bir örnek teşkil etmektedir: “Onlar ümmi[kitap bilmeyen] NEBİ olan bu Resul’e uyan kimselerdir. Onun özelliğini yanlarındaki Tevrat’ta ve İncil’de yazılı bulurlar. O Resul onlara, marufa uygun olanı emreder ve münkeri yasaklar. Temiz şeyleri helal, pis şeyleri haram kılar. Isr’larını, üzerlerindeki ağır yükleri kaldırıp atar. Kim ona inanır, onu destekler, ona yardım eder ve onunla birlikte indirilen nûra (Kitaba) uyarsa, işte onlar umduklarına kavuşacak olanlardır.” Araf 7/157nci ayeti. Nebi olan bu elçiye, yani kitap ve hikmet verilmiş nebiye ve bu verilen kitabı resul olarak tebliğ etme ve nebi olarak kitabı ve hikmeti öğretmeyle yetkili kılınmıştır. Ayrıca her resul kendinden önceki kitabı tasdik eder. Kitaptaki bilgiler ışığında iyiliği emredip kötülüğü yasaklar. Bu iyilikler ve yasaklar Allah’ın yasalarıdır. Allah’ın belirlediği helal ve haramları da bildirmekle de yükümlüdürler. Nebi’ler haram helal belirleyemezler(Tahrim 66/1), yüce Allah tarafından Nebiler için özel kılınmış haramlar ve helaller de olabilir (bkz. Ahzab 33/50). Tıpkı daha önceki kitaplarda olduğu gibi haram ve helal emirleri yüce Allah tarafından bildirilmiştir. “Size verdiğimiz rızıkların temiz ve helal olanlarından yiyin ama taşkınlık etmeyin. Yoksa gazabımı (öfkemi) hak edersiniz. Kim gazabımı hak ederse yıkılıp gider.” Ta Ha 20/81 “Allah’a karşı yalan uydurmak için dillerinizin süslediği yalanla “Bu helaldir, bu haramdır” demeyin. Bu yalanı Allah’a atfetmeyin. Yalanlarını Allah’a atfedenler umduklarına kavuşamazlar.” Nahl 16/116 Ayetlerden de gördüğümüz üzere kimse kendi heva ve hevesine göre haram helal uyduramaz. Uydurursa şirke bulaşmış olur.

Ayrıca Araf 7/157nci ayetindeki kısmındaki “…Kim ona inanır, onu destekler, ona yardım eder ve onunla birlikte indirilen Nûra (Kur’an’a) uyarsa…” çok önemlidir. Bizden istenen Nebide dahil tüm kulların Kur’an’a uyulması emridir. Bazıları Kur’an’a uyun emri yoktur gibi akıl dışı izahlar yapmaya çalışmaktadır, ancak Kur’an bunu ret eder.

Buradaki ayette de yine Nebi ve Resul kavramlarını bir arada göreceğiz; “De ki “Ey insanlar! Ben sizin hepinize Allah’ın gönderdiği elçiyim. Göklerde ve yerde hâkimiyet O’na aittir. O’ndan başka ilah yoktur. Hayat veren ve öldüren O’dur. Siz Allah’a inanıp güvenin; nebî olan ümmi resulüne de. O Resul de Allah’a ve O’nun sözlerine inanıp güvenir. Ona (Nebi olan resule) uyun ki doğru yolu bulasınız” Araf 7/158nci ayeti.

Ayet içerisinde bulunan “Nebi olan ümmi resul” ifadesi geçmektedir; bunun anlamı vahiy alan (gelenekteki anlayış ile “peygamber” olan) ve daha önce kutsal kitap bilmeyen ve elçilikle görevlendirilen kişi demektir. Nebi ve resul kelimelerinin aynı cümle içinde geçtiği için bu ayet iki kavramın farklılığının anlaşılması açısından çok önemlidir.(13)

Aşağıdaki ayetler grubunda Nebi kelimesinin geçtiği ayetleri incelemekteyiz. “Ey Nebi! Allah, sana da sana uyan müminlere de yeter.” Enfal 8/64ncü ayeti.

Bu ayeti kullanarak bazı kişiler “bakın işte nebiye de uyun emri vardır” diye delil getirebilirler. Tek bir ayet ile hüküm çıkarılamayacağı bir gerçektir, bir de genelde devam ayetlerini de kimse okumaz. Devam ayetine bakalım; “Ey Nebi! Müminleri savaşa teşvik et. Sizden sabırlı yirmi kişi olursa, iki yüz kişiyi yener. İçinizden sabırlı yüz kişi de kâfirlerden bin kişiyi yener. Çünkü onlar, anlayışsız bir topluluktur.” Enfal 8/65nci ayeti. Burada Ey Resul diye başlasaydı “Müminleri savaşa götür” emri verilirdi, burada ise bir tavsiye söz konusudur.

Destekleyici ayet ile devam edelim; “Savaş alanında düşmanı etkisiz hale getirinceye kadar hiçbir nebinin esir alma hakkı yoktur[Muhammed 47/4’te ki emre göre hareket etmelidir]. Siz, dünya malını (hemen elde edeceğinizi) istiyorsunuz. Allah ise Ahireti (sonrasını) istiyor. Üstün olan ve doğru kararlar veren Allah’tır.” Enfal 8/67nci ayeti. Muhammed Suresi 47/4ncü ayeti Bedir savaşı öncesi inmiştir ve burada savaşlarda uygulanması gerekenler anlatılmıştır. Nebinin düşmanı etkisiz hale getirinceye kadar esir alma hakkı yoktur diyor ayet, peki ya Muhammed Suresindeki 4ncü ayetindeki emir neydi? “Ayetleri görmezlikten gelenlerle (kâfirlerle) savaşta karşılaşınca boyun köklerini vurun. Onları etkisiz hale getirince sıkı güvenlik çemberine alın. Sonra karşılıksız ya da fidye alarak serbest bırakın ki savaşın ağırlığı kalmasın. Allah’ın tercihi farklı olsaydı onların hakkından kendisi gelirdi. Böyle olması, birinizi diğerinizle denemek içindir. Allah, kendi yolunda öldürülenlerin yaptıklarını karşılıksız bırakmaz.” Muhammed 47/4ncü ayeti. Emir kesindir, savaş anında karşınıza gelenleri öldürün, onlar etkisiz hale gelinceye kadar muharebe de vuruşun, anladınız ki artık savaşacak durumda değiller, onları güvenlik çemberine alarak esir alın. Sonrasında karşılıksız olarak serbest bırakın veya fidye alarak serbest bırakın. Burada gördüğümüz üzere Enfal 8/67nci (Savaş alanında düşmanı etkisiz hale getirinceye kadar hiçbir nebinin esir alma hakkı yoktur. Siz, dünya malını (hemen elde edeceğinizi) istiyorsunuz. Allah ise Ahireti (sonrasını) istiyor. Üstün olan ve doğru kararlar veren Allah’tır. )’ ayetinde ki gibi savaş alanında düşman etkisiz hale gelinceye kadar hiçbir Nebi inisiyatif kullanarak esir alamaz, esir alınmasını emredemez, esir alınmasına müsaade edemez.

Bu kısımda Bedir savaşındaki yaşananları hatırlayalım. Yüce Allah 300 kişilik müslüman ordusunu 1000 kişiden biraz daha az müşrik ordusu karşısında yalnız bırakmadı, çünkü onlara fetih sözü vermişti, hem de Mekke’nin fethi. 1000 kişilik melek ordusuyla müminleri desteklemişti, savaş esnasında Mekkeli müşrikler dağılmış ve savaş ağırlıklarını bırakarak kaçmaya başlamışlardı. Bedir Savaşı öncesine ve savaştaki durumuyla ilgili olarak Kur’an-ı Kerim’de ki ilgili ayetlere daha detaylı bakmalıyız.

Öncelikle hatırlamamız gereken husus yüce Allah’ın müslümanlara verdiği Mekke’nin fethi sözüdür. “ELİF! LÂM! MÎM! Romalılar yenildiler, (Yenilgi) Çok yakın bir yerde oldu. Onlar, bu yenilginin ardından galip geleceklerdir. Birkaç yıl içinde olacak. Öncesi de sonrası da Allah’ın yetkisindedir emrindedir. O gün müminler sevineceklerdir, Bu, Allah’ın yapacağı yardımla olacaktır. O, çalışana yardım eder. O güçlüdür, ikramı boldur. Bu Allah’ın vaadidir! İnsanların çoğu bilmese de Allah vaadinden caymaz dönmez.” Rum Suresi 30/1-6ncı ayetlerinde gördüğümüz üzere Yüce Allah’ın Kur’an’ da gerçekleşmesini vaat ettiği ileride gerçekleşecek bir olaya atıftır, gerçekleşmesi ise mucizedir. Dünyanın en basık yerinde, yani Ölüdeniz (bugünkü Ürdün ile İsrail arasında yer alan) bölgesinde Romaları ile Persliler arasında meydana geldi(14) ve Persliler Romalıları ağır bir yenilgiye uğrattılar. Üç ila dokuz yıl içerisinde(15) Romalılar Perslilere karşı tekrardan üstün geleceği vahiy ile bildirilmişti. Mekke Müşrikleri ile Müslümanlar arasında iddia konusuna varacak kadar olduğu da rivayet edilmektedir.(16) Buradaki ayetlerde aynı gün müminlerin de sevineceğinden bahsedilmektedir. Bu Allah’ın vaadidir ve vaadinden dönmeyen yüce Allah’ın sözüdür. Ayrıca Fetih Suresi 48/1-3ncü ayetlerinde ise Yüce Allah şöyle buyurmuştur; “(Mekke’yi) Fethin önündeki engeller, senin için tamamen kalktı. Allah bunu, önceki ve sonraki günahlarını bağışlamak, sana olan iyiliklerini tamamlamak ve seni doğru bir yola yöneltmek için yaptı. Bunun bir sebebi de Allah’ın sana, güçlü bir yardımda bulunacak olmasıdır.” Bu ayetler ile de Mekke’nin fetih edileceğinin sözünü vermiştir.

Yüce Allah’ın bildirdiği gibi birkaç yıl sonra yine Rumlar ile Persliler savaşa tutuşmaya başlamıştı, aynı zamanda Arabistan yarımadasında da Müslümanlar Ebu Süfyan’ın kafilesini durdurmak ve kayıplarını geri almak için yola çıkmışlardı, ancak Allah onların karşısına daha büyük bir zaferi ortaya koymak için Mekke Müşriklerinden oluşan orduyu önlerine çıkardı. İlgili ayetler şöyledir; “Rabbinin seni gerçek bir sebeple evinden çıkardığı gün, inanıp güvenenlerin bir kısmı tam bir hoşnutsuzluk içindeydiler. Bütün gerçek ortaya çıktığı halde seninle çekişip duruyorlardı. Sanki göz göre göre ölüme sürükleniyor gibiydiler. Allah, o iki topluluktan[1*] birinin sizin olacağına söz vermişti. Siz, güçsüz olanına hevesleniyordunuz. Allah ise verdiği sözler sebebiyle[2*] gerçeği ortaya çıkarmak ve o kâfirlerin[Mekkeli Kâfirlerin] arkasını kesmek istiyordu. O suçlular istemeseler bile gerçeği ortaya çıkarıp yanlışı ortadan kaldıracağını, bu şekilde gösterecekti. O gün Rabbinizden yardım istiyordunuz. O da “Bir biri ardınca bin melek ile size destek veriyorum” diye cevap vermişti. Allah bunu size, sırf bir müjde olsun ve kalpleriniz yatışsın diye yapmıştı. Yoksa zafer, sadece Allah katındandır[3*]. Allah güçlüdür, doğru kararlar verir.” Enfal 8/1-10ncu ayetlerinde belirtilen işaretlerin açıklanması; [1*] Biri Mekke ordusu diğeri ise zayıf bir koruması olan Mekke Ticaret Kervanı(17) [2*] Romalıların galip geleceği gün müminleri mutlu edecek bir gelişmenin daha olacağı sözü (Bkz.: Rum 30/2-6nci ayetleri). Mekke’nin fetih edileceği sözü (Bkz. Fetih 48/1-3ncü ayetleri)(18) [3*] Zafer meleklerin yardımıyla olmaz. Allah zaferi doğru tercihte bulunana verir. (Bkz: Al-i İmran 3/13ncü ayetleri) Her şey Allah’ın koyduğu ölçülere göredir.(19) Rum suresi 30/2-6ncı ve Fetih Suresi 48/1-3ncü ayetlerini yukarıdaki kısımda anlatmıştık. Buradaki Al-i İmran 3/13ncü ayetine bakalım; “(Bedir’de) Karşı karşıya gelen o iki orduda, sizin için bir belge vardır. Biri Allah yolunda savaşanlar, diğeri ise ayetleri görmezlikte direnenler topluluğuydu. (Müminler) onları göz kararıyla kendilerinin iki katı görüyordu[*]. Allah, doğru tercihte bulunanı kendi yardımı ile destekler. İleri görüşlüler için bunda bir ibret vardır.” [*] Bu, Bedir Savaşında olmuştur. Allah Teâlâ şöyle vahiy etmiştir: “(Ey Muhammed!) O gün rüyanda, Allah, onları sana az gösterdi. Eğer çok gösterseydi, telaşa düşer, o konuda çekişirdiniz. Ama Allah, sizi bu hale düşmekten kurtardı. Çünkü O, içinizde olanları bilir. Onlarla (Mekkelilerle) karşılaştığınızda da Allah, onları sizin gözünüze az göstermiş, sizi de onların gözlerine az göstermişti. Allah, kesin karar verdiği sonucu ortaya çıkarmak için böyle yapmıştı. Her işin, Allah ile bağlantısı vardır.” Enfal 8/43-44ncü ayetler.(20)

Mekkeli Müşrikler Müslümanların yaklaşık üç katıydı. Korkup dağılmasınlar diye Allah kendilerinin iki katı gibi göstermişti. Enfal 8/65nci ayette, on katı düşmanı yenebilecekleri belirtilmişti ama zayıflık gösterince Allah yüklerini hafifletmiş ve Enfal 8/66ncı ayetinde şöyle bildirmişti(21): “Şimdi Allah sizde bir zayıflık olduğunu gördü ve yükünüzü hafifletti. Artık sizden sabırlı yüz kişi olursa iki yüz kişiyi yener. Sizden bin kişi de Allah’ın izniyle onlardan iki bin kişiyi yener. Allah sabredenlerle beraberdir.” Enfal 8/66ncı ayeti ile ilgili müteşabih(benzeşen) ayeti şöyledir; “Siz güvenlik zaafına düşmüşken bile Allah, Bedir’de yardımıyla sizi zafere ulaştırdı. Öyleyse Allah’tan çekinerek kendinizi koruyun ki O’na karşı görevinizi yerine getiresiniz.” Al-i İmran 3/123ncü ayeti. Müslümanların ordusu meleklerle desteklenen bir orduydu, ancak savaşanlar müslümanlardı melekler değil, ilgili ayet şöyledir; “O gün meleklere de şunu vahyediyordu: “Ben sizinle beraberim, kâfirlerin yüreklerine korku salacağım. Siz de müminleri cesaretlendirin. Öyleyse (ey müminler!)[*] onların boyunlarının üstüne ve parmak uçlarına vurun” Enfal 8/12nci ayeti. [*] Enfal Suresinin 10ncu ayetine göre Allah Teâlâ melekler, kâfirleri öldürsünler diye değil; müminler için müjde olsun ve kalpleri yatışsın diye göndermiştir. Bedir savaşında müşriklerin sayısı binden azdı. Gelen bin melek onların boyunlarına ve parmak uçlarına vursaydı, hiçbir müşrik ayakta kalamazdı. Bu sebeple ayetteki “boyunlarının üstüne ve parmak uçlarına vurun” emri meleklere değil, müslümanlara verilmiştir.(22)

“O gün siz o vadinin (Bedir’in) alt tarafında, onlar vadinin üst tarafında, kervan ise sizden daha aşağıda idi. Sözleşmiş olsaydınız, böyle denk getiremezdiniz. Ama Allah, olacağı belli şey olsun, kim etkisizleşecekse (ölecekse) gerçeği görerek etkisizleşsin, kim de yaşayacaksa gerçeği görerek yaşasın diye böyle yaptı. Allah elbette dinleyen ve bilendir.” Enfal 8/42nci ayetinde de belirtildiği üzere ve yukarıda bahsettiğimiz diğer ilgili ayetler ile Müslümanlar Ebu Süfyan’ın kervanını istiyordu, ancak yüce Allah sözünü yerine getirmek ve kâfirlerin önünü kesmek ve Müslümanlara söz verdiği Mekke’nin Fetih yolunu açmak istiyordu.

Savaş esnasında Müslümanlar Mekkeli Müşriklere Allah’ın verdiği yardım ile bozguna uğrattılar, ancak Muhammed Suresi 47/4 ayetini uygulamadılar. Hemen dünyalıklarını düşündüler ve savaş sonlanmadan esir almaya başladılar. Ancak yukarıda da bahsetmiştik, Enfal 8/67nci ayetindeki (Savaş alanında düşmanı etkisiz hale getirinceye kadar hiçbir nebinin esir alma hakkı yoktur. Siz, dünya malını (hemen elde edeceğinizi) istiyorsunuz. Allah ise Ahireti (sonrasını) istiyor. Üstün olan ve doğru kararlar veren Allah’tır. )’ gibi savaş alanında düşman etkisiz hale gelinceye kadar hiçbir Nebi insiyatif kullanarak esir alamaz, esir alınmasını emredemez, esir alınmasına müsaade edemez. Eğer ilgili ayetlerdeki Allah’ın kanunlarını uygulasalardı Mekke sokaklarına kadar karşılarına kimse çıkamayacak ve daha hicretin ilk yıllarından sonra Mekke’nin fethi gerçekleşmiş olacaktı. Çünkü yüce Allah İsra 17/76-77nci ayetlerindeki “Seni bu topraklardan çıkarmak için yerinden oynatmak üzereler. Çıkarırlarsa senden sonra burada fazla kalamazlar. Senden önce gönderdiğimiz elçilere uygulanan kanun budur. Bizim kanunumuzda bir değişiklik bulamazsın.” kanunu geçerlidir, çünkü Allah’ın Resulünü bulunduğu yerden çıkaran topluluk, en sonunda oradan çıkarılır.

“(Rumların galip geleceği gün sizi sevindireceğini)[Rum Suresi 30/1-5nci ayetlerinde(23)] Allah önceden yazmasaydı, aldığınız esirlerden dolayı başınıza büyük bir felaketin gelmesi kaçınılmazdı. Aldığınız ganimeti helali hoş olarak yiyebilirsiniz. Allah’tan çekinerek korunun. Allah bağışlar, ikramı boldur.” Enfal 8/68-69ncu ayetlerinden de göreceğimiz üzere Yüce Allah vaadinden dönmeyeceği için bu zafer kazanılmıştır ve dünyalık aldığı malzemeler de helali hoş olarak yenilmesi emredilmiştir. Ancak aşağıdaki ayet ile yüce Allah Nebisinden ve ashabından tevbe etmelerini de istemiştir. “Allah, nebinin tevbesi ile zor zamanda ona uyan Muhacir ve Ensârdan kalbi kaymak üzere olan bir bölüğün tevbesini kabul etti. Onların tevbesini kabul etti çünkü Allah, onlara karşı çok merhametlidir, ikramı da boldur.” Tevbe 9/117nci ayeti. Ayrıca Nasr suresi de bu kısımla ilgilidir; “Allah’ın yardımıyla Fetih[Mekke’nin Fethi] gerçekleşip önün açılır da, İnsanların akın akın Allah’ın dinine girdiğini görürsen, Her şeyi güzel yapmasından dolayı Rabbine yönel ve bağışlanma dile! O, tevbe edeni kabul eder.” Nasr 110/1-3

Nebilik ve Elçilik ile ilgili başka ayetler ile de örneklendirmeye devam edelim;

“Bu Kitap’ta Musa’yı da anlat. O, yürekten bağlıydı; nebi olan elçi idi.” Meryem 19/51nci ayeti.

Buradaki ayette de görüldüğü üzere kitap alan Nebi tebliğ görevi olarak elçilik yapmaktadır.

“Bu Kitap’ta İsmail’i de anlat. O, sözünü tutmuştu; nebi olan elçiydi.” Meryem 19/54ncu ayeti.

Aynı şekilde buradaki ayette de kitap alan nebi tebliğ görevi olarak elçilik yapmaktadır.

Pardon! diyebilirsiniz. Evet, İsmail aleyhisselama kitap verilmiş diye yazdık!!! Çünkü hem Nebidir hem de Resul, ancak gelenekçilerde İsmail aleyhisselama kitap verildiğinden hiçbir kitapta yazmaz, ancak Kur’an hariç… Nebi olmak insanın elinde olan bir şey değildir ve bu Allah’ın takdiridir. En’am Suresi 6/83-90ncı ayetler arasında yüce Allah kitap verdiği on sekiz nebisinden bahsetmektedir. Ayetlerdeki sıralama şöyledir: “İbrahim, İshak, Yakub, Dâvûd, Süleyman, Eyyub, Yusuf, Musa, Harun, Nuh, Zekeriya, Yahya, İsa, İlyas, İsmail, Elyesa, Yunus ve Lut.”

“Senden önce de elçi veya nebi olarak gönderdiğimiz kimselerden hangisi bir şey tasarlasa Şeytan onun tasarladığı şeye mutlaka bir pislik bulaştırmıştır. Arkasından Allah, şeytanın bulaştırdığını gidermiş sonra da ayetlerini (zihinlerde) iyice pekiştirmiştir. Allah bilir, doğru karar verir.” Hac 22/52nci ayeti.

Elçiler yaşadıkları dönemde görevlerini yerine getirmek için çaba sarf ederler. Kitap ve hikmet ilimleri ile Allah’ın rahmeti(ikramı) yardımı ile de doğru ibadet şekillerinin inanıp güvenen kullara aktarırlar. Ancak daha sonra bu kullar şeytanın desteğini alarak daha iyisini yapmayı düşünerek bildirilenden çok kendilerince eklemeler yaparak dini uydurulmuş duruma sokarlar. Günümüzde de “İndirilmiş Din” yerine “Uydurulmuş Din” diye bir olgudan boşuna konuşulmuyor. Kur’an’da indirilmiş din bilgileri içermektedir ve tek yetkin kitaptır. Din Allah’ın kitabından öğrenilir.

“Sizden öncekilere de nice nebiyi elçi olarak göndermiştik[*].” Zuhruf 43/6ncı ayeti. Nebî, kendine Kitap ve hikmet verilen kişidir. Türkçede “peygamber” olarak bilinir. (Bkz. En’âm 6/83-90ncı ayetler ve Bakara 2/61nci ayeti).(24)

Buradaki ayette ise Yüce Allah Nebisini uyarmaktadır; “Ey Nebi! Allah’tan çekin de görmezlikten gelenlere[kâfirlere] ve ikiyüzlülere[münafıklara] uyma, Allah bilir, doğru karar verir.” Ahzab 33/1nci ayeti.

Buradaki ayette ise hiç kimsenin helal ve haram koyma yetkisi olmadığına en büyük delildir. Buradan da anlayacağımız üzere Nebimizin tüm uygulamaları Resul olarak tebliğ ettiği haram helal noktasına uymaktır. “Ey Nebi! Allah’ın özel olarak sana helal kıldığını, neden kendine haram kılıyorsun? Eşlerinin gönlünü etmeye çalışıyorsun. Neyse ki Allah bağışlar, ikramı boldur.” Tahrim 66/1nci ayeti.

Kur’an’ da ki ayetler bütünlüğüne de dikkat etmek gerekir, Kur’an Yüce Allah’ın dediği gibi kendini açıklar. Resul’ün sözü kendi sözü değil Sahibinin yani Rabbimizin sözüdür. Biz de tam teslim olan Müslümanlar olarak bu getirilen söze kayıtsız şartsız itaat ederiz. Yukarıda da bahsetmiştik, bizim Allah’a itaat etmemizin gerekliliği vardır. İtaat sadece Allah’a yapılır. Sorgusuz sualsiz emrini yerine getirmemiz gereken ilah O’dur. Nebimiz, Annemiz, Babamız, Şeyhimiz, Önderimiz, Liderimiz sorgulanamaz, sorgusuz sualsiz itaat edilecek varlıklar değildir. Çünkü sorgusuz sualsiz emrini yerine getiririz dersek bu durumda o kişi bizim ilahımız olur, bu da “La İlahe İllallah” sözünü yerine getiremeyip şirk günahına bulaşmamız anlamını taşır ve Salih amellerimizi de kaybederek Ahiret hayatımızı boşa atmış oluruz.

Allah’ın rahmeti, bereketi ve yardımı bizlerle olsun, Vesselamınaleyküm.

————-

Kaynakça:

1) Türk Dil Kurumu Sözlüğü – “Peygamber” maddesi

2) Türk Dil Kurumu Sözlüğü – Resul maddesi

3) Süleymaniye Vakfı Meali Hucurat 49/1nci ayetinin 1nci dipnotu

4) Süleymaniye Vakfı Meali İbrahim 14/4ncü ayetinin dipnotu

5) Türk Dil Kurumu Sözlüğü – İtaat maddesi

6) Süleymaniye Vakfı Meali Hud 11/1–2nci ayetlerinin dipnotu

7) Süleymaniye Vakfı Meali Nisa 4/59ncu ayetinin 1nci dipnotu

8) ALLAH ”BUHARİ VE MÜSLÜM’Ü” ARANIZDA HAKEM KILMADIKÇA İMAN ETMİŞ OLMAZSINIZ DEMİŞ? İsimli Videosu Linki https://youtu.be/6Er8cq0nidI

9) Süleymaniye Vakfı Meali Nisa 4/59ncu ayetinin2nci dipnotu

10) Süleymaniye Vakfı Meali Maide 5/48nci ayetinin 1nci dipnotu

11) Süleymaniye Vakfı Meali Maide 5/48nci ayetinin 2nci dipnotu

12) Süleymaniye Vakfı Meali Maide 5/7nci ayetinin dipnotu

13) Süleymaniye Vakfı Meali Araf 7/158nci ayetinin dipnotu

14) Süleymaniye Vakfı Meali Rum 30/3ncü ayetinin dipnotu

15) Tirmizî, Tefsir 30:1 ve Süleymaniye Vakfı Meali Rum 30/4ncü ayetinin dipnotu

16) İbn Kesir, Tefsir, 3/423

17) Süleymaniye Vakfı Meali Enfal 8/7nci ayetinin 1nci dipnotu

18) Süleymaniye Vakfı Meali Enfal 8/7nci ayetinin 2nci dipnotu

19) Süleymaniye Vakfı Meali Enfal 8/10ncu ayetinin dipnotu

20) Süleymaniye Vakfı Meali Al-i İmran 3/13ncü ayetinin dipnotu

21) Süleymaniye Vakfı Meali Al-i İmran 3/13ncü ayetinin dipnotu

22) Süleymaniye Vakfı Meali Enfal 8/12nci ayetinin dipnotu

23) Süleymaniye Vakfı Meali Enfal 8/68nci ayetinin dipnotu

24) Süleymaniye Vakfı Meali Zuhruf 43/6ncı ayetinin dipnotu

Yazar: Tolga Karagöz

ALLAH’IN RAHMETİ NEDİR?

2018-01-23T17:43:00.001+03:00

İyiliği sonsuz, ikramı bol olan Allah’ın adıyla,

Enbiya Suresi 21/107nci ayetinde Yüce Rabbimiz şöyle buyuruyor; “Seni elçi olarak göndermemiz çağdaşların için ve daha sonrakiler için bir ikramdır(rahmettir).”

Kur’an’ı Kerim’de rahmet olarak gönderilen sadece son Nebi midir? Yoksa gönderdiği her Nebi bir rahmet midir? Yukarıdaki ayet rahmetin Resulullah olduğunu ve “Âlemlerin Rahmet Elçisi”, “Fahri Kâinat Efendisi” ve “Rahmeten lil alemin” benzeri sıfatlarla çağrıldığına şahit olmaktayız. Peki, Allah’ın bir sıfatı olan rahmetin tecellisi nasıl olmuştur? Gerçekte rahmeti nasıl anlamalıyız? Gelin Kur’an’ da ki rahmet kavramına, hangi ayetlerde geçtiğine ve ayetlerdeki anlamlarını inceleyerek bir sonuca ulaşmaya çalışalım…

Kur’an’ da Rahmet Kavramı

Yumuşaklık
Allah’ın merhameti
Azaptan kurtarmak
Sıkıntıdan sonra gelen ferahlık
İlahi vahiy rahmettir
Şefkat bir rahmettir
Nebiler rahmettir
Af bir rahmettir
Rahmet kurtuluşa götürür
Şeytandan koruma rahmettir
Allah’ın Rahmeti, İyiliği sonsuz ve ikramı bol olandır.

Kur’an Sıralamasına göre Rahmet Ayetleri

“Zaten Musa’ya o Kitabı; iyi davranana iyiliklerimizi tamamlasın, her şeyi açıklasın, bir rehber ve bir ikram(rahmet) olsun diye vermiştik. Belki Sahipleriyle yüzleşeceklerine inanırlar.” Enam 6/154

Yüce Allah bu ayette bizlere Elçisine “kitabı” verdiğini bunun da iyiliklerimiz tamamlasın, her şeyi açıklasın, bizlere rehber olsun ve sonucunda da Rabbimizden bizlere bir ikram yani rahmet olsun diye vermiştir der. Elçi verilemez ancak elçi ile kitap verilir, kitap halinde gelen doğru bilgileri uygulayan da rahmetten yani ikramdan faydalanmış olur.

“Onlara, bir ilme[1] göre açıkladığımız Kitap getirdik. O, inanan ve güvenen bir topluluk için rehber ve bir ikramdır(rahmettir).” Araf 7/52

Getirilen kitaptır, topluluğa rehber ve ikramdır. Bu ilim konusuyla ilgili uzun bir açıklamamız dipnotta bulabilirsiniz.

“ İçinizden bir kişiye, sizi uyarsın diye Rabbinizden bir bilginin gelmesine mi şaşırdınız? Böylece kendinizi koruyabilir, belki de iyilik(rahmet) bulursunuz.“ Araf 7/63

Araf 7/63ncü ayetinde elçinin kavimdeki içlerinden bir arkadaşlarının olmasına şaşırıyorlar, elçinin görevi Rabbinden aldığı gerçek bilgileri tebliğ etmektir, böylece bu bilgiler (ki zikir[2] diye de anılır) ile kendilerini koruyarak rahmete kavuşurlar.

“Hud dedi ki “Siz, Rabbinizin uğratacağı zararı ve gazabı hak ettiniz. Sizin ve atalarınızın koyduğu isimler hakkında benimle mi tartışıyorsunuz? Allah onlarla ilgili bir belge indirmiş de değildir. Bekleyin bakalım; sizinle beraber ben de bekliyorum.” Sonra onu ve onunla birlikte olanları tarafımızdan bir ikram(rahmet) ile kurtardık. Ayetlerimiz karşısında yalan yanlış şeylere sarılanların da kökünü kuruttuk. Onlar inanıp güvenmemişlerdi.” Araf 7/71-72

Araf 7/71 ve 72nci ayetlerinde gördüğümüz üzere Nebi olan Hud aleyhisselam kavmine tebliğ faaliyetinde bulunuyor, kim elçiye uyarsa ve elçiyle beraber olursa bunlar ikrama yani rahmetle kurtuluşa ermişlerdir.

“Musa dedi ki “Rabbim! Beni bağışla, kardeşimi de. İkimize de bol ikramda(rahmette) bulun. En iyi ikramı(rahmeti) sen yaparsın.” Araf 7/151

Araf 7/151nci ayetinde ikramın Allah’tan geldiğini bir başka Nebimizin duasında da görüyoruz. Musa aleyhisselam’ın sözü bizlere ayet olarak bilgilendiriliyor ve örneklendiriliyor.

“Öfkesi geçip sakinleşince, Musa levhaları aldı. Onlardan birinde şu vardı: “Yola gelme ve ikram(rahmet), Rablerinden korkanların hakkıdır.” Araf 7/154

Ayetin levhalar dediği hepimizin bildiğimiz on emir ve emirlerin içerisinde yazdığı Allah’ın ikramından bahsedilmektedir.

“Onlara bir âyet getirmediğin zaman “Derleseydin ya?” derler. De ki “Ben Rabbim tarafından bana vahyedilene uyarım. Bunlar, Rabbinizden size gelen ayetlerlerdir. Bir de inanıp güvenen bir topluluk için yol gösterici ve bir ikramdır(rahmettir).” Araf 7/203

Ayetteki “derleseydin ya?” ifadesi Hud 11/1-2’de açıklaması yapılmıştır. Gerçekte de elçi vahye yani Rabbinin gönderdiği söze uyma ve onu tebliğ ile görevlidir. Bu ayetler ise yol gösteren bir rehber dolayısıyla Rabbimizin biz yarattığı insana ikramıdır.

“İçlerinde, o kulaktır, diyerek Nebiyi üzenler vardır. De ki “O kulak, sizin için iyi kulaktır. Allah’a güvenir ve müminlere güvenir. İçinizden inanıp güvenmiş olanlar için de bir ikramdır(rahmettir). Kim Allah’ın Elçisini üzerse onun için acıklı bir azap vardır.” Tevbe 9/61

İnsanlık tarihi boyunca Nebiler ile dalga geçilmiş, kıskanılmış ve aşağılanmıştır. Gerçeği görmek istemeyen ve üzerini örtenler[3] sanki bu gerçekliği başka birisi yapıyormuşçasına hareket ederler. Ancak bu çağrıya kulak verene Allah ikramını(rahmetini) verir.

“Bunlar, Rabbinin açık belgesine uyanlar gibi olurlar mı? O belgeyi Rabbinden bir şahit[4] okur, ondan önce de bir öncü ve ikram(rahmet) olarak Musa’nın kitabı vardır. Kur’ân’a işte bunlar[5] inanırlar. Hangi kesim onu görmezlikten gelirse varıp kalacağı yer ateştir. Ondan şüphen olmasın. O Kur’ân, senin Rabbinden gelen bir gerçektir ama insanların çoğu ona inanmazlar.” Hud 11/17

Bu ayette de gördüğümüz üzere Kur’an’dan önce bir başka rahmete örnek olarak Musa aleyhisselam’a verilen kitaptan bahsediyor. Kitabı gönderen rahmetin gerçek sahibidir. Ancak insanların çoğunun da bu gerçekliğe inanmadığını da bu ayet ile sabit olduğunu görüyoruz.

“Nuh dedi ki “Ey halkım! Ben Rabbimden gelen açık bir belgeye dayanıyorsam, bana O’nun katından bir ikram(rahmet) gelmiş de siz görememişseniz bu konuda görüşünüz ne olur? Siz hoşlanmadığınız halde ben sizi O’na bağlayabilir miyim?” Hud 11/28

Bu ayette de Nuh aleyhisselam elçilik görevi yaparken açık bir belge[6] ile konuştuğu ve O’nun katından[7] bir ikram olduğu açıkça anlatılmaktadır.

“Emrimiz gelince Hud’u ve onunla birlikte olan müminleri, bizden bir ikram(rahmet) olarak kurtardık. Evet, onları ağır bir azaptan kurtardık.” Hud 11/58

Buradaki ayette de görüldüğü üzere Nebimiz Hud aleyhisselam ve ona inanan müminler yüce Allah’ın ikramı(rahmeti) ile kurtarılmıştır.

“(Salih) Dedi ki “Ey halkım! Baksanıza, eğer ben Rabbimin açık bir belgesine dayanıyorsam, bir de O’ndan ikram(rahmet) görmüşsem, O’na karşı çıktığım takdirde hanginiz beni Allah’ın azabından kurtarabilir? Sizin katkınız, sırf zararımı artırmak olur.” Hud 11/63

Bir diğer nebimiz Salih aleyhisselam da yüce Allah’a karşı çıkarsa O’nun rahmetinden ikramından mahrum kalacağını anlatmıştır.

“Böylece ona, o ülkede iyi bir makam verdik. Orada beğendiği yere yerleşirdi. Biz ikramımızı (rahmetimizi), tercih ettiğimiz kişiye yaparız. Güzel davrananların ödülünü eksiltmeyiz.” Yusuf 12/56[8]

Yüce Allah bu ayette rahmetini tercih ettiği kişiye yapacağını bildirmektedir.

“Onların hikâyelerinde sağlam duruşlu olanlar için dersler vardır. Bu (Kur’an) uydurulabilecek bir söz değildir. Aksine önceki kitapları kendinde olanla doğrulayan, her şeyi açıklayan, inanıp güvenen bir topluluğa yol gösteren ve ikram(rahmet) olan bir kitaptır.” Yusuf 12/111

Kur’an’ın rahmet olduğunu, rehber olduğunu, her şeyi açıklayan, kendisinden önce inen kitapları da doğrulayan ve uydurulamayacak kadar muhteşem bir kitap olduğundan bahseder. Buradaki tek bir ayet ile birçok esas anlatılmaktadır, gerçi bu ayet ile ilgili anlattığımız kısımların benzeşen ayetlerini de bulabiliriz.

“Sana bu Kitabı, anlaşmazlığa düştükleri konuları açık açık anlatasın bir de inanıp güvenen bir topluluğa yol gösterici ve ikram(rahmet) olsun diye indirdik.” Nahl 16/64

Yukarıda örnek olarak verdiğimiz Yusuf 12/111nci ayetinde ki gibi müteşabih olan Nahl 16/64’ncü ayetinde yine Allah’ın ikramı yani rahmetinin nasıl bize ulaştığını görebiliyoruz.

“Her toplumun (ümmetin) içinden kendilerine karşı bir şahit çıkardığımız gün, seni de bunlara karşı şahit getiririz. Bu Kitabı, her şeyi açıklasın, doğru yolu göstersin, bir ikram(rahmet) ve İslam’a girenlere müjdeci olsun diye sana parça parça indirdik.” Nahl 16/89

Ardı ardına gelen ayetler ile müteşabih (benzeşen) ayetleri de görme fırsatını da elde ediyoruz.

“Kur’an’da, inanıp güvenenler için şifa[9] ve rahmet olan şeyler indiririz. Bunlar yanlış yapanların sadece yıkımını artırır.” İsra 17/82

İsra 17/82nci ayette de gördüğümüz üzere mealde ikram yerine rahmet kelimesi tercih edilmiştir. Makalede yer alan ayetlerin tamamı Arapçası “rahmet” içerenlerden seçilmiştir. Bu ayette de inanıp güvenenler[10] için Kur’an’ a yani Allah’ın yasalarını uygulayana rahmet olduğundan bahsetmektedir.

“Zorlayıcı düzen koysaydık[11] sana vahyettiğimizi de geri alırdık. Sonra bize karşı kendine bir vekil bulamazdın. Geri alınmaması sadece Rabbinin ikramıdır(rahmetidir). O’nun sana iyiliği büyüktür.” İsra 17/86-87

Muhammed aleyhisselam’a hitaben yüce Allah vahyi geri alabileceğini ve hiçbir kimsenin buna engel olmayacağını bildirmektedir. Bu Rabbimizin rahmeti olduğu içindir ve ayette bunu vurguluyor.

“Musa: “İşte bizim aradığımız da bu ya” dedi. Hemen geldikleri yoldan gerisin geriye döndüler. Sonra kullarımızdan bir kulu buldular. Ona katımızdan bir ilim öğreterek ikramda(rahmette) bulunmuştuk. Musa dedi ki “Sana öğretilen doğruya ulaştıran bilgiden bana öğretmen için senin yanında kalsam olmaz mı?” “Sen benimle birlikte olmaya dayanamazsın” dedi.” Kehf 18/64-67

Bu ayette de görüldüğü üzere yüce Allah’ın yarattığı bir kul[12] ile Musa aleyhisselamın konuşmaları yer almaktadır. O kula rahmet ve ilim yüce Allah tarafından verilmiştir.

“Öyledir!” dedi. “Ama Rabbin buyurdu ki ‘O, bana kolaydır, onu(İsa’yı) insanlar için bir belge (ayet) ve katımızdan bir ikram(rahmet) kılacağız. Bu, kararı verilmiş bir iştir.” Meryem 19/21

Meryem suresi 21nci ayetinde İsa aleyhisselamın da belge[13] aldığı ve rahmet verildiği bildirilmiştir. Bu kararı veren de Rahmeti veren de Yüce Allah’tır.

“Bu Kitap’ta Musa’yı da anlat. O, yürekten bağlıydı; nebi olan elçi idi. Ona, Tur’un (Sina Dağı’nın) sağ yamacından seslenmiş, özel bir konuşma için yaklaştırmıştık. Ona ikramda(rahmette) bulunarak, kardeşi Harun’u da nebi olarak armağan etmiştik.” Meryem 19/51-53

Musa aleyhisselam Tur dağına gittiğinde Rabbimiz ile konuştu[14] ve orada Rabbimiz Nebimiz Musa aleyhisselam’a rahmette bulundu ve kardeşini ona yardımcı kıldı.

“Lut’a da hikmet[15] ve ilim verdik. Onu, pis işler yapan o kentten kurtardık; onlar bozgunculuk yapan ve yoldan çıkmış bir topluluktu. Onu ikramımızla(rahmetimizle) kuşattık. Çünkü o iyi kimselerdendi.” Enbiya 21/74-75

Bildiğimiz üzere bir diğer Nebimiz Lut aleyhisselam eşcinselliğin tavan yaptığı bölgede[16] elçilik görevini yapmıştı. Ancak yüce Allah Nebisine kitap, hikmet ve ilim ile Sedum’ dan kurtarmıştır, bu kurtuluş ise Rabbimizin verdiği rahmet ile olmuştur.

“Eyüp ise bir gün Rabbine şöyle seslenmişti: “Ben iyice daraldım. En iyi ikramı(rahmeti) sen yaparsın. Ona olumlu cevap verip ondaki sıkıntıyı gidermiştik. Katımızdan bir ikram(rahmet) ve kulluk edenler için bir ders olsun diye de ona, hem ailesini hem de bir o kadarını daha vermiştik.” Enbiya 21/83-84

Rabbimize dua eden Nebimiz Eyüp aleyhisselamın duası kabul olmuş ve bu rahmetten de hem kendisi hem de çevresindekiler faydalanmıştı.

“İsmail, İdris ve Zülkifl’e gelince, hepsi de sabırlı kimselerdendi. Onları ikramımızla(rahmetimizle) kuşattık; çünkü onlar iyilerdendi.” Enbiya 21/85-86

İsmail, İdris ve Zülkifl aleyhisselamın yüce Rabbimizin rahmeti ile kuşatılan iyi kimselerden olduğunu anlıyoruz.

“Bütün zikirleri (unutulmaması gereken bilgileri verdikten) sonra (indirdiğimiz) kitaplara şunu yazdık: “Yeryüzü iyi kullarıma kalacaktır. İşte bu söz, kulluk edenler topluluğu için gerçek bir tebliğdir. Seni elçi olarak göndermemiz çağdaşların için ve daha sonrakiler için bir ikramdır(rahmettir).” Enbiya 21/105-107

Yüce Allah’ın tüm nebilerine kitap verdiğini biliyoruz, her ne kadar geleneksel anlayış bunu kabul etmese de, ancak bunu Kur’an’ dan anlıyoruz. İşte bu “söz” kısmının ise Kur’an olduğu açıktır ve söz ile tebliğ yapılır. Resulullah aralarında olduğu sürece vahyi alan nebi olarak görevi gereği elçilik olarak sözle tebliğ yapmıştır.[17] Kur’an çağdaşlarına ve sonrasında gelen bizler için de rahmettir.

“(Süleyman) Karıncanın sözünden dolayı gülercesine tebessüm etti. “Rabbim, bana ve ana babama ettiğin iyilikten ötürü şükretme fırsatı ver. Senin razı olacağın iyi işler yapayım. İkramınla(Rahmetinle) beni iyiler arasına kat.” Neml 27/19

Nebimiz Süleyman aleyhisselam’a çeşitli varlıklar ile iletişim kurma yeteneği Rabbimiz tarafından verildiği[18] bilinmektedir. Dolayısıyla her ne durumda olursa olsun Süleyman aleyhisselam bunun kendisinin sınandığını düşünerek kendisini Rabbimize şükretmekten geri bırakmamıştır. Duasının içerisinde de rahmetinle beni iyiler arasına kat diyerek İkramın yani Rahmetin sadece Allah’tan istenebileceğinin de bir örneğini vermektedir.

“Bu Kur’an, İsrailoğulları’nın üzerinde tartıştıkları konuların çoğunu aydınlatmaktadır. Kur’an, mutlak doğruyu gösterir, müminler için de bir ikramdır (rahmettir).” Neml 27/76-77

Yüce Allah’ın bildirdiği Kur’an inanıp güvenen kullar için bir rahmettir.

“Önceki nesilleri yok etmemizden sonra bu insanlar doğru bilgilerini kullansınlar diye Musa’ya Kitap verdik, insanlara gerçekleri gösteren, kılavuzluk eden ve ikram(rahmet) olan o Kitabı.” Kasas 28/43

Musa aleyhisselam’a verilen kitabın insanlara bir rahmet olduğunu bu ayetten anlamış oluyoruz.

“Sen; Musa’ya görev verdiğimizde vadinin batı yamacında değildin; olup biteni gözlemlemiyordun. Üstelik yeni nesiller var ettik; uzun uzun yaşadılar. Medyenliler arasına yerleşip ayetlerimizi okuyan biri de değildin. Ama biz onlara elçiler göndermeye devam ettik. Musa’ya seslendiğimiz sırada sen Tur tarafında da değildin. Bunları Rabbinden bir ikram(rahmet) olarak öğrendin ki, senden önce kendilerine uyarıcı gelmemiş olan bir toplumu uyarasın. Belki bilgilerini doğru kullanırlar.” Kasas 28/44-46

Yüce Allah birbiri ardına kullarına doğru yolu bulsunlar diye elçiler göndermiştir. Elçi gelmeyip başlarına kendi yaptıklarından ötürü kötülük gelen topluluklar şöyle söylemesinler diye; “…Ey Rabbimiz! Keşke bize bir elçi gönderseydin de, senin ayetlerine uyup biz de mümin olsaydık.” Yüce Allah Kasas 28/47nci ayetinde bize bildirmektedir. İnsanların yegâne amacı Rabbimizin buyruklarını yerine getirmektir, bunun için elçilerini görevlendirir ve elçilerin görevleri de sadece tebliğdir. Yargılamak din gününün sahibi Allah’a aittir.

“Böyle bir kitabın sana verileceğini hiç beklemiyordun. Bu, sadece Rabbinin bir ikramı(rahmeti) olarak sana verildi. Sakın o nankörlere arka çıkma.” Kasas 28/86

Yüce Allah bu ayetinde ise ikramın yani rahmetin Rabbimizden geldiğini bildiriyor ve Resulullah’a ise o nankörlere arka çıkmamasını bildiriyor. Ayrıca devam ayetlerinde ise[19] kimse seni benim ayetlerimden engellemesin, sadece Rabbine çağır, müşriklerden olma ve Allah ile birlikte bir başka ilahı yardıma çağırma diye uyarılar dizisinde bulunmaktadır. Çünkü Allah’tan başka ilah olmadığını, Allah dışındaki her yaratılanın etkisizleşeceğini, yetkinin Allah’ta olduğunu ve tüm yaratılmışların Allah’a döndürüleceği uyarısı ile sure bitmektedir.

“Anlaşılır bir şekilde okunan bu Kitabı sana indirmiş olmamız onlara yetmiyor mu? İnanan bir topluluk için bu bir ikram(rahmet) ve doğru bilgidir.” Ankebut 29/48-51

Kitabın anlaşılır olduğu birçok ayette bildirilmekte ve bu ayette de anlatılmaktadır. Kişi okuduğu ayetleri anlıyor ve hayatına yansıtıyorsa rabbimizin ikramı ona ulaşmış olacaktır.

“ELİF! LAM! MİM! Bunlar, hikmetli Kitabın ayetleridir. İyiler için bir rehber ve bir ikramdır(rahmettir).” Lokman 31/1-3

Kitap içerisindeki belirtilen sözler yüce Allah’a aittir ve iyiler için yol gösterici ve rahmet kaynağıdır. Rahmet kaynağı ise Allah’tır.

“Katımızdan bir ikram(rahmet), sağlam duruşlu olanların ders alacakları bir hikaye olsun diye ona(Eyyüb’e) ailesini ve bir o kadarını daha bağışladık.” Sad 38/43

İkram diye nitelendirilen ayetteki Rahmet kesinlikle yüce Allah’ın katından sağlam duruşlu olanlara gelecektir.

“O işlerin kararı tarafımızdan verilmiştir. Biz elçiler göndeririz. Onlar Sahibinden bir iyilik(rahmet) olarak gönderilir. Çünkü o, sizi dinler ve her şeyi bilir.” Duhan 44/5-6

Surenin 6ncı ayeti Arapça olarak “Rahmeten bir Rabbik” yani Sahibinden bir rahmet olarak gönderilir manası vardır. Gönderilen elçilerin görevi ise Rabbimizin sözlerini kullarına iletmesinden ibarettir.

“Onlara, görevlerini açıklayan belgeler verdik. İhtilafa düşmeleri, kendilerine bu bilgi[20] geldikten sonra aralarında çıkan kıskançlıktan dolayı oldu. Senin Rabbin (Sahibin), onların ihtilaf ettikleri konularda (mezardan) kalkış günü kararını verecektir. Sonra seni bir kurala (şeriata) göre görevlendirdik; sen ona uy; kendini bilmezlerin arzularına uyma. Onlar Allah’tan gelecek hiçbir şeyi senden savamazlar. Yanlışlar içindeki o kimseler, birbirlerinin dostlarıdır. Allah’tan çekinerek kendini koruyanların[21] dostu ise Allah’tır. Bu, bütün insanlara gerçekleri gösterir. İkna olmuş bir topluluk içinse bir rehber ve ikramdır(rahmettir).” Casiye 45/17-20

Ayette belirtilen İsrailoğulları’ndaki kitapta ustalaşmış ilim sahiplerinin(âlimlerin) Resulullah’ın hakikat ile geldiği halde sırf kıskançlıklarından ötürü yanlışa düştüklerini ve Rabbimizin bunlarla ilgili kararı mezardan kalkış günü yani Mahşer sabahı kurulacak mahkemede vereceği bildirilmektedir. Yüce Allah’ın şeriatına uyulmasını ve yaratılmış olan kulların arzularına uymamasını, uyulursa Rabbimizden gelecek olan hiçbir şeye karşı bu yaratılmışların bir şey yapamayacağı bildirilmiştir. Hakikati gizleyenler birbirlerinin, hakikati savunanlar da hem birbirlerinin hem de Allah’ın dostudurlar. Yüce Allah tarafından ikram edilen rahmet Kur’an’ı rehber edinenlere olacaktır.

“Ondan önce Musa’nın kitabı vardı; hem bir rehber hem de Allah’ın ikramıydı(rahmetiydi). Onu tasdik eden bu kitap da Arap diliyle indirilmiştir ki yanlış yapanları(zalimleri) uyarsın ve güzel davrananlar için de bir müjde olsun.” Ahkaf 46/12

Yüce Allah’ın tüm elçilerinin tebliğ ettiği kitaplar Yüce Allah’ın ikramıdır.

Yukarıdaki belirttiğimiz tüm ayetleri incelediğimiz zaman Rahmetin Allah’a ait olduğunu, Allah’ın Resulleri aracılığı ile insanlara hidayet rehberi olarak ilettiğini, işte sözün sahibi olan ve sözün en güzeline uyulursa Allah’ın rahmeti onları kuşatacağını görüyoruz. Özellikle Neml 27/76-77, Enbiya 21/106-107, Lokman 31/1-3, Casiye 45/20 ve Ahkaf 46/12nci ayetlerini okuyunca bunu iyice anlayabiliyoruz. Resullerin hiçbirini hiçbirinden ayırmamamız emredilmiştir Bakara 2/285nci ayetinde[22] bildirilmiştir. Her birinin birbirinden Allah katında farkı vardır ancak biz bilemeyiz, bilemediğimiz şekliyle değil yüce Allah’ın bildirdiği bilgiye dayanarak hiçbirini birbirinden ayırmamalıyız. Sadece son nebimizin âlemlere rahmet olarak gelmediğini de kavramalıyız. Çünkü her Nebi yaşadığı dönemdeki çağdaşlarına rahmet olarak kitap ve hikmet ile davasını sürmüştür/sürdürmüştür, bu dava yolunda baş koyanlar ise Allah’ın rahmetinden ve mağfiretinden yararlanacaklardır, uymayanlar ise içinden çıkamayacağı cehennemde sonsuz azaba atılacaktır. O saat gelmeden Allah’tan hidayete kavuşmayı dilemeli, Kur’an’a sımsıkı sarılmalı, içindeki emirlere uymalıyız. İnşallah Allah’ın rahmetine nail olacak has kullarından oluruz.

Konumuzu ilk başta verdiğimiz ayete tekrardan bağlam olarak bakarak bitirelim; “Bütün zikirleri (unutulmaması gereken bilgileri verdikten) sonra (indirdiğimiz) kitaplara[23] şunu yazdık: “Yeryüzü iyi kullarıma kalacaktır.” İşte bu söz(Kur’an), kulluk edenler topluluğu için gerçek bir tebliğdir. Seni elçi olarak göndermemiz çağdaşların için ve daha sonrakiler için bir ikramdır. De ki “Bana, sizin ilahınızın tek bir ilah olduğu vahyolunmaktadır. Artık O’na teslim olursunuz değil mi?” Yüz çevirirlerse de ki “Her şeyi size olduğu gibi bildirdim. Tehdit edildiğiniz şey yakın mıdır yoksa uzak mıdır, onu ben bilmem. Allah açık olan sözü bildiği gibi gizlediğinizi de bilir. Bilemem, belki de o, (yani tehdit edildiğiniz cezanın geciktirilmesi) sizin için bir imtihandır.” (Elçi) Dedi ki “Rabbim! Sen doğru olan kararını ver. Onların nitelemelerine karşı yardımına sığınılacak olan, sadece iyiliği sonsuz olan Rabbimizdir.” Enbiya 21/105-112 Muhakkak ki Aziz Allah En Doğruyu Söyler. Âmin.

Yazan: Tolga KARAGÖZ

Kaynakça:

Süleymaniye Vakfı Meali
Müfredat
Araf 7/52 Dipnotu
Al-i İmran 3/58 Dipnotu
Hud 11/17 Dipnotu
Al-i İmran 3/8 Dipnotu
İsra 17/86 Dipnotu
Maide 5/48 Dipnotu
Kur’an’ı Açıklamada Usul Süleymaniye Vakfı Sitesindeki Makale
Taberi, “Milletler ve Hükümdarlar Tarihi“, çev. Z.Kadiri Ugan, Ahmet Temir, M.E.Basımevi, İstanbul, 1991.
Mevdudi (Lut Kavminin şehirlerinin isimleri)
DİA – Lut Maddesi yıl: 2003, cilt: 27, sayfa: 227-229 Kur’an’da adı geçen bir peygamber.
İbrahim 14/4 Dipnotu
Casiye 45/17 Dipnotu

Dipnotlar:

[1] Bu ilim (bilgi, yöntem), ayetlerin ayetler ile açıklandığı Kur’an yöntemidir. Daha detaylı bilgi için Bkz. Al-i İmran 3/7, Hud 11/1-2

[2] Zikir, ilahi kitapların ortak adıdır. Zikir, doğru bilgi demektir. Kur’an’da ki bütün bilgiler doğru olduğu için Allah ona zikir adını vermiştir. Kur’ân kelimesi ise hem son Kitabın ismi hem de o kitaptaki hükümlere ulaşmayı sağlayan ayet kümeleri anlamına gelir. Zikir, kafaya yerleştirilmiş kullanıma hazır bilgidir. Allah’ın zikri, Allah’ın ayetlerinden öğrenilir. Varlıklar âlemi Allah’ın yarattığı ayetlerden, Kur’an ise indirdiği ayetlerden oluşur. O bilgiyi akla ve dile getirmeye de zikir denir. Kafalara yerleşip kullanıma hazır tutulacak asıl bilgi Allah’ın Kitabında olandır. Bu sebeple İlâhî kitapların ortak adı Zikir’dir. Allah Teâlâ şöyle buyurur: “O’na yönelenler, inanıp güvenen ve Allah’ın zikri (Kitabı) ile kalpleri yatışanlardır. Kalpler ancak Allah’ın zikri ile yatışır.” Ra’d 13/28

[3] Kur’an bunları kâfirler diye nitelendiriyor.

[4] Allah’ın kitabını okuyup anlatan kişi. Beyyine 98/1-2 “Ehl-i kitaptan kafir olanlarla müşrikler, kendilerine o beyyine gelinceye kadar çözülecek değillerdir. Beyyine, yani Allah tarafından bir elçi ki tertemiz sayfalar okur.” Şu ayet, ilim sahiplerini de şahit saymaktadır: “(Onlar şöyle derler:) Sahibimiz! Bizi yoluna kabul ettikten sonra, kalplerimizin eğrilmesine izin verme[*]. Bize katından iyilikte bulun! Hep bağış yapan Sen’sin.” Al-i İmran 3/8 [*] Allah, kimseyi yoldan çıkarmaz. Yoldan çıkan insanın kendisidir. Bu dua, kişinin doğru yolda olma kararlılığını gösterir. Bir gün Musa toplumuna şöyle demişti: “Ey toplumum! Beni niçin incitiyorsunuz? İyi biliyorsunuz ki ben, Allah’ın size gönderdiği elçiyim.” Ne zaman ki onlar yoldan kaydı, Allah da onların kalplerini kaydırdı. Allah, yoldan çıkan bir toplumu yola getirmez.” Saf 61/5

[5] İşte bunlar; diğer bir ifadeyle ona şahitlik edenler Kur’an’a inanırlar. Şahitlik görerek veya ilim ile olur. Al-i İmran 3/18 “Allah’tan başka ilah olmadığına Allah, melekler ve doğruluktan şaşmayan bilgi sahipleri şahittir.[*] Evet, O’ndan başka ilah yoktur. Daima üstün olan, bütün kararları doğru olan O’dur.” [*] Allah’ın varlığı ve birliği konusunda kimsenin şüphesi yoktur.

[6] Bu ayet Nuh aleyhisselam’ın da Kitap aldığına delildir. Bununla ilgili olarak Bakara 2/136ncı ayetinde “Siz şöyle söyleyin: “Biz Allah’a inanıp güvendik; bize indirilene, İbrahim’e, İsmail’e, İshak’a, Yakub’a ve torunlarına indirilene, Musa’ya ve İsa’ya verilene, Sahipleri (Rableri) tarafından Nebîlere ne verilmişse hepsine inandık. Hiçbirini diğerinden ayırmayız. Biz Allah’a teslim olmuş kimseleriz.” ve Al-i İmran 3/84’ te “De ki “Biz Allah’a inandık ve güvendik. Bize indirilene, İbrahim’e, İsmail’e, İshak’a, Yakup’a ve torunlarına indirilene, Musa’ya ve İsa’ya verilene; Nebilere Rableri tarafından ne verilmişse hepsine inandık. Hiçbirini diğerinden ayırmayız. Biz Allah’a teslim olmuş kimseleriz.” ve Hadid 57/26’da “Nuh’u ve İbrahim’i elçi olarak gönderen biziz. İkisinin soyundan gelenlere de nebilik ve kitap verdik. O iki soydan gelenlerin bir kısmı doğru yoldadır, birçoğu da yoldan çıkmıştır.” buyrulmuştur.

[7] Allah’ın katından

[8] Yusuf suresi baştan sona olacak şekilde Yusuf aleyhisselamın kıssasından bahsetmekte ve kıssa olarak Kur’an’da sadece bu şekilde tek bir surede anlatılmıştır, diğer Nebi kıssaları ise çeşitli ayetlere serpiştirilerek anlatım yapılmıştır.

[9] “Ey insanlar! Rabbinizden size bir öğüt, göğüslerde olana şifa, inanıp güvenenler için bir rehber ve ikram (olan Kitap) gelmiştir.” Yunus 10/57

[10] Müminler

[11] “Gerçekleri içeren bu Kitabı sana, önceki Kitapları onaylayıcı ve koruyucu özellikte indirdik. O halde aralarında Allah’ın indirdiği ile hükmet. Sana gelen doğruları bırakıp onların arzularına uyma. Her birinize bir şeriat (kitap) ve bir yöntem (hikmet) verdik[bkz. Al-i İmran 3/81-82]. Allah sizi tek bir toplum (tek bir nebinin ümmeti) yapmayı tercih etseydi yapardı. Oysa verdiği şeylerle sizi yıpratıcı bir imtihandan geçirmek için (böyle yaptı). Öyleyse (tartışma yerine[Bkz. Bakara 2/147-148]) iyi işlerde yarışın. Tekrar hayata dönünce hep birlikte Allah’ın huzurunda toplanacaksınız. O, anlaşmazlığa düştüğünüz konuları size bildirecektir.”Maide 5/48

[12] Süleymaniye Vakfı web sitesindeki “Kur’an’ı Açıklamada Usul” başlıklı maddenin “1.4.1. Musa ve Hızır Olayının Tevîli” başlığında detayını bulabilirsiniz.

[13] Verilen belge İncil’dir.

[14] “Musa belirlenen vakitte gelip de Rabbi onunla konuşunca dedi ki “Rabbim! Bana kendini göster de seni seyredeyim.” Dedi ki “Beni göremezsin, ama şu dağa bak; eğer yerinde kalabilirse daha sonra beni görürsün.” Rabbi dağa görünür görünmez orasını dümdüz etti. Musa düşüp bayıldı. Kendine gelince dedi ki “Sana içten boyun eğerim, sana yöneldim. Ben inanıp güvenenlerin en önde olanıyım.” Araf 7/143

[15] Doğru karar alma kabiliyeti.

[16] Teberi’ye göre bu şehirlerin sayısı beştir; Mevdudi’ye göre isimleri ise “Sab’a, Su’ra, Umre, Duma ve Sedum”dur. İçlerindeki en büyüğü ise Sedum’dur. Tevrat kayıtlarıyla bu bilgiler örtüşmektedir.

[17] Resul (رسول), “gönderilen” demektir. Bir bilgiyi iletmek için gönderilen elçiye resul dendiği gibi onunla gönderilen bilgiye de resul denir (Müfredat). Kur’an’daki resul kelimeleri ya elçi ya da Allah’ın Kitabı anlamındadır. “Elçi ölümlü, Kitap kalıcıdır.” Uhud savaşında Nebîmiz’in öldüğüne dair haberlerin yayılması üzerine Allah Teâlâ şöyle demiştir: “Muhammed sadece elçidir. Ondan önce de elçiler geldi. O ölse veya öldürülse, gerisin geri mi döneceksiniz?” Al-i İmran 3/144

[18] “Süleyman Davud’un yerine geçti. Dedi ki; “Ey insanlar! Bize kuşların dili öğretildi ve her şeyden verildi. İşte bu,apaçık üstünlüktür.” Neml 27/16

[19] “(Ya Muhammed!) Sana indirildikten sonra sakın seni Allah’ın ayetlerinden engellemesinler. Sen Rabbine çağır; asla müşriklerden olma. Allah ile birlikte bir başka ilahı yardıma çağırma. Allah’tan başka ilah yoktur. Allah dışında her şey etkisizleşecektir. Karar yetkisi ondadır. Hepiniz ona döndürüleceksiniz.” Kasas 28/87-88

[20] O bilgi (ilim), Kur’an bilgisidir. Aynı kelimenin kullanıldığı ve bir kitap olarak Kur’an’dan bahseden benzer ayetleri incelediğimizde bu bilginin, Kur’an’nın ayetleri ayetler ile açıklayan kendi iç bağlamı (tevili) olduğu anlaşılmaktadır. Son nebinin geleceğini bilen ve onu bekleyen İsrailoğulları, Kur’an’nın Allah’ın kitabı olduğunu bu bilgi sayesinde idrak etmişler ancak hemen sonrasında kıskançlıkla ihtilafa düşmüşlerdir. Çünkü önceki kitapların ehli (ustaları) hangi topluma bir kitap, hikmet ve nebi gelirse onların çağdaşlarına üstün geleceğini gayet iyi bilmektedirler. Dolayısıyla gelecek nebiye inanmak sorumluluğu ile mevcut üstünlüklerini devam ettirmek arasında tercih yapmaya mecbur kalmışlardır. Bu oldukça zorlu bir imtihandır.

[21] Mütteki(takva sahipleri): Allah’tan çekinerek korunan, kendini(fıtratını) bozmayanlar.

[22] “Bu elçi, Sahibinden (Rabbinden) kendine indirilen her şeye inanıp güvenmiştir, müminler de öyle! Her biri Allah’a, meleklerine, kitaplarına ve elçilerine inanıp güvenir. “O’nun elçileri arasında ayrım yapmayız.” derler. Şunu da derler: “Dinledik ve boyun eğdik! Bağışla bizi ey Sahibimiz (Rabbimiz)! Dönüp varılacak yer, Senin huzurundur.” Bakara 2/285

[23] Kalın kitap demektir. Elif lâmlı olması, bunun bütün peygamberlere verilen kitaplar olduğunu gösterir. Keşşaf da bu görüşe yer vermiştir.

Tolga Karagöz

Maide Suresi 35nci Ayetindeki Vesile Arayanlar!

2018-01-23T17:40:00.000+03:00

İyiliği Sonsuz, ikramı bol olan Allah’ın adıyla

Ey inanıp güvenenler! Allah’tan çekinerek kendinizi koruyun, O’na vesile arayın ve Allah yolunda mücadele edin ki umduğunuza kavuşasınız.

Ya da;

Ey inanıp güvenenler (müminler)! Allah’tan çekinerek kendinizi koruyun [Müttakî, kendi doğal yapısını koruyan kişidir. Muttakinin zıddı tağut yani sınırları aşan kişidir.], O’na vesile[De ki “Ben de tıpkı sizin gibi insanım. Bana ilahınızın tek bir ilah olduğu vahyolunmaktadır. Kim Rabbine kavuşmayı umuyorsa iyi iş yapsın ve tek olan Rabbine kullukta, hiçbir şeyi O’na ortak saymasın.” Kehf 110] arayın ve Allah yolunda mücadele (cihad)[Cihad: Düşmanın, şeytanın veya arzuların baskısına karşı Allah’ın emrine uymak için verilen güçlü mücadeledir.] edin ki umduğunuza kavuşasınız.

“Kendinizi Allah’ın rızasına ulaştıracak bir vesile arayın!” Vesile iyi işlerdir yani Salih ameller, bunların başında gelen Namaz ve Zekâttır. Namaz sürekli yapılması gereken bir ibadettir. Salât kelime anlamı olarak devamlı yapılması gereken anlamına gelmektedir. Namaz sürekli olmasına karşılık Zekât her zaman yapılması gerekmez.

Asr Suresine baktığımız zaman “Çağa yemin ederim ki, İnsan hep ziyan içindedir. Ziyanda olmayanlar; inanıp güvenenler, iyi işler yapanlar, birbirine doğruları tavsiye edenler ve sabrı tavsiye edenlerdir.” Bu sureden de anlayacağımız üzere inanıp güvenen ki Maide 35nci ayette de inanıp güvenenlerden bahsetmektedir, yapılması gerek iyi işler yapan mümin topluluğu birbirlerine doğruları yapmayı ve sabırlı olmaları konusunda tavsiye edenlerin ziyanda olmayacağını söyler Yüce Allah. Buradaki durum ona vesile aramanın Allah’a inanmak ve en önemlisi güvenmek, çünkü güven yoksa inanmak tek başına bir işe yaramamaktadır. Dünya hayatında her bir kişi yüce bir yaratıcının olduğu konusunda hemfikirdir. Ancak güvenen çok azdır.

Genelde insanlar öncelikle Allah’tan isteklerde bulunur, bunların bazıları olur bazıları olmaz, çoğu isteği karşılanmayınca insan başka yollara başvurma isteği duyar ve bunun için de aracılar ile bunları elde etmeyi amaçlarlar. Şeytan’ın en sevdiği anlardan bir tanesi de bu andır. Hatırlayınız ki Şeytan İnsan’ın en büyük düşmanıdır ve bizim kayıp düşmemizi ister. Araf Suresi 30ncu ayette “Allah bir kesimin doğru yolda olduğunu onaylar. Bir kesim de sapık sayılmayı hak eder. Onlar şeytanları Allah’tan yakın[Ayette geçen evliya أَوْلِيَاء, velinin çoğuludur. Burada veli, bir çocuğa veli olmak veya bir ile vali olmak gibi başkasını bağlayıcı söz söyleme yetkisine sahip olmaktır. Bu kişiler önceliği Allah’ın emirlerine değil şeytanların isteklerine verdiklerinden ayete bu anlam verilmiştir.] konumda tutar, üstelik doğru yolda olduklarını sanırlar.” Burada insanlar iki gruptur ve Allah insanların davranışlarına göre sonuçlar belirlemektedir. Bir kısım doğru yoldayken bir kısmı sapık sayılmayı hak eder, sapıklar Allah’a yakın veli edinendir. Veli Allah’a yakın tuttuğunuz her kişi Velinizdir. Yüce Allah bize şah damarımızdan bile yakın ancak böyle iken bile bir veli edinmek suretiyle bu iş sapıklık ile anılmaktadır Allah tarafından. (Bu arada şah damarı diye çevrilen söze bütün sinir uçlarınızdan daha yakınız diye çeviri yapılmaktadır ve bu daha doğrudur, çünkü Allah’ın izni olmadan damalarımızın hiçbirinde kanın ilerlemesi mümkün olmadığı için Allah bize o kadar yakındır.) Allah ile bu kadar yakınken Allah ile aramıza nasıl birisini sokabiliriz, düşünün vücudunuza her hangi bir delici kesici bir alet sapladığınızda nasıl bir durum oluyorsa aynı durum manen de olacaktır ve Allah ile olan ilişkiniz de kesilecektir. Dolayısıyla bu işe bulaşan her insan hayatını mahvetmiştir ki yüce Allah bunu şirk diye tanımlıyor ve Şirk’e bulaşanın bu bahsettiğimiz Salih amelleri de boşa gitmiş olmaktadır. Düşünün kişi kendini iman eden, Salih amel işleyen, kendini mümin seviyesine bile koyduğu oluyor ve tek bir Allah’a iman ettiğini düşünüyor, ancak Allah nazarında o kişi şirk yaparak görevlerini yerine getiriyor. Yine yüce Allah çoğunluğun Şirk yapmadan iman etmeyeceğini söylüyor, iman edenlerin çoğunluğu şirk üzerindedir.

Buraya dua edip her istediğimizi alamadığımız için örneklendirme yaparak gelmiştik, peki niye her istediğimiz olmasını isteriz, nerede kaldı burada imtihan? Allah O istediğinizi kabul etmediyse ve siz olmasını ısrar ediyorsanız ki olsun diye diretirseniz sizin zararınıza olur bu, siz büyük resmi görene inanıyor olsanız bile güvenmiyorsunuzdur. Siz nereden bileceksiniz o istediğiniz şeyin size hayır getireceğini, yüce Allah’a neden güvenmiyorsunuz?

Allah’tan her istediğinizi alamazsınız, ona ulaşmak için de farklı yollara başvurmamalısınız. Yüce Allah’a ulaşmak için de O’nu ulaşılamaz olarak ta görmemelisiniz, O’na her daim ulaşırsınız, çünkü Rabbimiz duanıza icabet ederim buyurmaktadır, ancak bu icabetin gerçekleşip gerçekleşmemesi sizin elinizde değildir. İşte bu noktada Allah’a daha yakın sizden bir tık üstte birileri olduğu aklınıza gelebilir, ancak işte Şeytan tam da burada devreye girmektedir. Allah’a ulaşmak için ne Nebiler, ne Melekler, ne Kutuplar, ne Gavslar, ne Şeyhler, ne Evliyalar kimse size yardımcı olamaz, ancak yardımcı olur diye düşünürseniz onların sizden üstün ve Allah’a ulaştırıcı olarak düşünürseniz bu sizin dünya hayatınızın ve ahretinizin bittiğinin garantisidir. Allah’a yakın Allah’a benden de yakın diye bir düşünce olamaz.

Allah tek ilahtır, onun altında bir ara ilah ona ulaştırıcı hiçbir varlık yoktur. Nebiler peki nebiler diye sorabilirsiniz, onlar Resul olarak Allah’ın birinci elçisi olan Cebrail as’dan aldıkları Kitap ile toplumları uyarmaktan ve o gelen mesaja da tabi olan kişilerdir. Arapça elçi demek sözü getiren kişi demek değildir, aksine gelen söze elçi denir. Nebiler ise Resullük görevlerinde yanılmaz değiştirilemez olarak gelen kanunlardan Allah’ın onlara hediye ettikleri hikmet ile o kanunlardan çıkarımlar yaparak hayatlarını inşa ederler ve toplumuna da Kitabı ve Hikmeti öğreterek o toplumu da inşa ederler. Yoksa Nebilerin bir bakışta bir sözcükle kişiyi hidayete erdirme gibi bir kerameti yoktur. Nebilerin kıssalarını okuyunca ne Musa Nebimiz Firavunu ne de son Nebimiz Ebu Cehil’i inanıp güvenenlerden yapamamıştır. Ancak zamanımızda bir bakışta insana hidayet verdiğini iddia eden kişiler vardır, bunlar da şeytanın esiri olmuş kişilerdir.

Tarikat ve Cemaatlere bakınca gördüğümüz üzere bulundukları dergâhın büyüğü Allah’a en yakın olduğunu düşünürler ve kendileri ise uzaktırlar, bu düşünce ile de bizlerin farkına vardığı ancak çoğunluğun bunu farkına varamadığı büyük bir sömürü mekanizması çalışmaktadır. Yeryüzündeki yapılabilecek en büyük sömürü din üzerinden yapılandır. Ancak ben Allah’tan başkasına kulluk etmem deyip Fatiha suresinin 4ncü ayetini aklınıza getirip onu uygulamaya sokarsanız ve manasını anlayarak yaparsanız bu sömürüyü içinizden söküp atarsınız. İnsanların indirilmiş dine uymaları zorunludur, etrafımızda uydurulmuş dinin değişik vesikalarına hepimiz şahidiz.

Allah’a yakın olduğunu düşünen bu tarz insanlar genelde dünyada ufak bir menfaat için belki de bulaştıkları bu bataktan insanların davranışlarından etkilenerek, gerçekten keramet sahibi olduklarını düşünerek kalplerini daha da karartarak ve kalplerine kilit vurarak yaptıklarının ne kadar yanlış olduğunu görememelerine sebep ederek, hem kendilerini hem de çevresinde onu ara ilah edinenleri ziyana sürüklemekte olduklarını göremezler. Bu arada ilah kelimesini de açıklamak isteriz ki bu kelime de yanlış anlaşılmaktadır.

İlah’ın 1nci kelime anlamı; bir alanda yaratıcılığı ile hayranlık uyandıran, çok beğenilen, çok tutulan kimse: Müzik dünyasının ilahı, Modanın ilahı vb. 2nci kelime anlamı; çok tanrıcılıkta tanrı, kendisine ibadet edilen varlık. (İbadet ise herhangi bir kişiye veya bir makama sorgusuz sualsiz itaat etmeye denir) Bu manada kendisine sorgusuz sualsiz itaat edilen varlığa “ilah” denir. Onun için La İlahe İllallah derken şunu deriz, İlah yoktur Allah’tan başka diye çevrilir ancak tam olarak şöyle deriz “Allah’tan başka kendisine sorgusuz sualsiz itaat edilecek hiçbir varlık yoktur”. Eğer ki Şeyhiniz, Gavsınız, Kutbunuz, Liderinizin her sözü sorgusuz sualsiz itaat ederek uygulanıyorsa işte bu İlah olmuş olur ve sizi ŞİRK’ e bulaştırmış olur. Şirk’e bulaşan da bunun farkında olamaz, bu da sizi bahsettiğimiz gibi ziyanda olanlardan yapar.

Bunun içindir ki Kur’an-ı Kerim’i de bu işinize alet etmeyiniz, bir ayeti evirip çevirip kendi heva ve heveslerinize göre ayetin bir kısmına bir anlam yükleyerek Kur’an’ın bütünün de anlattığı ve bizim de yukarıdaki anlattığımız hususlara binaen bu durumu tekrardan Kur’an çerçevesinde düşünmenizi isteriz.

Tevrat ve İncil’den (Kitab-ı Mukaddes’ten) Sorumlu Olanlara Tebliğ Çağrısı

2018-01-23T17:38:00.000+03:00

Buradaki yazımızda tek amacımız bize indirilen kitaplara eğer samimi olarak iman ediyorsak aşağıdaki konuları okumamız herkesin hayrına olacağındandır. Fıtrat olarak yaratılışımız gereği yüce yaratıcımızı tanımaya anlamaya ve ona yönelmeye kodlanmışızdır. Bu kodlanma diğer canlılardan farklı olarak gerçekleşmektedir. Biz insanoğlunun görme, duyma ve konuşma yetileriyle oluşturduğu anlama ve idrak etme ile buradan yaptığı çıkarımlar ile diğer yaratılmış canlılardan farklıdır. Bu kazanımlarımız ile yaratıcımızı keşfetmeye ve özgür irademiz ile O’nu keşfetmeye bulmaya kodlanmışsızdır. Bu açıdan baktığımızda aşağıda sizleri belirlediğimiz 4 konu ve Sonuç maddelerini anlamaya ve idrak etmeye davet ediyorum.

Konu 1: Domuz’un yasaklanması konusu: Bildiğiniz üzere size tüm tanıdığınız Müslümanlardan işittiğiniz en önemli konuyla başlamak istedim (gerçi Türkiye’ de o kadar da fazla tüketen Hıristiyan yok, bunu tüketmeyenler de okuyabilir). Bunu Kitab-ı Mukaddes üzerinden inceleyelim.

Levililer 11/7: “Domuz çatal ve yarık tırnaklıdır, ama geviş getirmez. Sizin için kirli sayılır.”

Yasanın Tekrarı 14/8: “Domuz çatal tırnaklıdır, ama geviş getirmez. Sizin için kirli sayılır. Bu hayvanların etini yemeyecek, leşine dokunmayacaksınız.”

Yeşeya 65/4: “Mezarlıkta oturur, Gizli yerlerde geceler, Domuz eti yerler; Kaplarında haram et var.”

Yeşeya 66/17: “Bahçelere girmek için kendilerini arıtıp kutsayanlar, domuz, fare ve öteki iğrenç hayvanların etini yiyenlerin ortasında duranı izleyenler hep birlikte yok olacaklar” diyor RAB,”

Matta’ya Göre İncil 7/6: ““Kutsal olanı köpeklere vermeyin. İncilerinizi domuzların önüne atmayın. Yoksa bunları ayaklarıyla çiğnedikten sonra dönüp sizi parçalayabilirler.””

Konu 2: Yasa’nın(Tevrat’ın) Devamı

Hz.İsa tebliğ görevinde olduğu zaman halkına hiçbir zaman Hıristiyanlık diye bir din anlatmadı, aksine Elçi olarak gönderildiği halk tamamıyla Yahudi idi ve Yahudi alimlerinin sözde uydukları Tevrat ile yani Yasa ile yönetiliyorlardı. Buna karşılık Hz.İsa Matta’ya Göre İncil 5/17’ de şöyle söyledi: ““Kutsal Yasa’yı (Tevrat’ı) ya da peygamberlerin sözlerini geçersiz kılmak için geldiğimi sanmayın. Ben geçersiz kılmaya değil, tamamlamaya geldim.”

Konu 3: Hz.İsa’ dan sonraki gelecek olanın haber vermesi. Yuhanna’ ya Göre İncil 16/7-14

“7 Size gerçeği söylüyorum, benim gidişim sizin yararınızadır. Gitmezsem, Yardımcı size gelmez. Ama gidersem, O’nu size gönderirim. 8 O gelince günah, doğruluk ve gelecek yargı konusunda dünyayı suçlu olduğuna ikna edecektir: 9 Günah konusunda, çünkü bana iman etmezler; 10 doğruluk konusunda, çünkü Baba’ya gidiyorum, artık beni görmeyeceksiniz; 11 yargı konusunda, çünkü bu dünyanın egemeni yargılanmış bulunuyor. 12 “Size daha çok söyleyeceklerim var, ama şimdi bunlara dayanamazsınız. 13 Ne var ki O, yani Gerçeğin Ruhu gelince, sizi tüm gerçeğe yöneltecek. Çünkü kendiliğinden konuşmayacak, yalnız duyduklarını söyleyecek ve gelecekte olacakları size bildirecek. 14 O beni yüceltecek. Çünkü benim olandan alıp size bildirecek.”

Buradaki anlatımlara baktığımızda 3ncü tekil şahıs olarak tam 4 kere O kalıbıyla bir kişiden bahsetmektedir. Çoğu Teolog bunun kutsal ruh olduğunu söyleyecektir, ancak şunu akıllarından çıkarmışlardır, çünkü bu sözlere söylerken de kutsal ruh Hz.İsa’ nın yanındaydı, bu olsa olsa kendisinden sonra gelecek, O’nu anlatacak ve tasdikleyecek, gerçekleri anlatacak, Hz.İsa gibi Elçi görevi olacak birisidir. Hz.İsa’ dan beri gerçekten sürüsüyle yalancı Elçi gelmiştir ancak Kitap ile gelen, Hz.İsa’yı destekleyen, O’nun içine düştüğü yanlış anlaşılmalardan kurtaran ve sadece Allah’a ibadet edilmesini anlatan tek bir kişi gelmiştir, O’ da son elçi Hz.Muhammed’ den başkası değildir.

Konu 4: İnanç Meselesine Bakış

I.Allah’ın birliğine İman (Tevhid)

Matta’ya Göre İncilde 4/10: “ İsa ona şöyle karşılık verdi: “Çekil git, Şeytan! ‘Tanrın Rab’be tapacak, yalnız O’na kulluk edeceksin’ diye yazılmıştır.””
Markos’a Göre İncilde 12/29: “İsa şöyle karşılık verdi: “En önemlisi şudur: ‘Dinle, ey İsrail! Tanrımız Rab tek Rab’dir.”
Yeşeya 43/10-11: “10 “Tanıklarım sizlersiniz” diyor RAB, “Seçtiğim kullar sizsiniz. Öyle ki beni tanıyıp bana güvenesiniz, Benim O olduğumu anlayasınız. Benden önce bir tanrı olmadı, Benden sonra da olmayacak.” 11 “Ben, yalnız ben RAB’bim, Benden başka kurtarıcı yoktur.”
Yuhanna’ya Göre İncil 17/3 “Sonsuz yaşam, tek gerçek Tanrı olan seni ve gönderdiğin İsa Mesih’i tanımalarıdır.”
II.İyi Faydalı İşler (Salih Amel)

İbadeti yerine getirme (Namaz-Secde): Günümüzde Dünya’ da Hz.Adem’den son bizlere kadar gelen insanlık içerisinde Hz.İsa’nın da dahil olduğu bir topluluk var ki, ilk insandan günümüze kadar aynı şekilde namaz öncesi ve namaz içerisindeki yapılan (ikame edilen) işlemleri yapmıştır. Bunun için de Hz.İsa gibi ibadet eden Müslümanlardır. Aşağıdaki maddelerde Kitab-ı Mukaddes’ te biz Müslümanlarda da görebileceğiniz ibadet şekillerine bir bakış yapalım.
* Matta’ya göre İncil 26/39 “Biraz ilerledi, yüzüstü yere kapanıp (secde edip) dua etmeye başladı. “Baba” dedi, “Mümkünse bu kâse benden uzaklaştırılsın. Yine de benim değil, senin istediğin olsun.””

* Mezmurlar 55/17 “Sabah, öğlen, akşam (namaz vakitlerini içerir) kederimden feryat ederim, O işitir sesimi. ”

* Çölde Sayım 20/6 “Musa’yla Harun topluluktan ayrılıp Buluşma Çadırı’nın giriş bölümüne gittiler, yüzüstü yere kapandılar(secde ettiler). RAB’bin görkemi onlara göründü.”

* Mısırdan Çıkış 3:5 “Tanrı, “Fazla yaklaşma” dedi, “Çarıklarını çıkar (Müslümanlar kutsal yere ayakkabı ile girmezler). Çünkü bastığın yer kutsal topraktır.”

* Mısırdan Çıkış 40/31-32 “31 Musa, Harun ve Harun’un oğulları ellerini, ayaklarını orada yıkadılar (abdest aldılar). 32 Ne zaman Buluşma Çadırı’na girip sunağa yaklaşsalar RAB’bin Musa’ya buyurduğu gibi orada yıkandılar(abdest alırdılar).”

* Markos’a Göre İncil 11/25 “Kalkıp (ayakta kıyam etmek) dua ettiğiniz zaman, birine karşı bir şikâyetiniz varsa onu bağışlayın ki, göklerdeki Babanız da sizin suçlarınızı bağışlasın.””

* Luka’ya Göre İncil 22/41 “Onlardan bir taş atımı kadar uzaklaştı ve diz çökerek (Rukü ederek) şöyle dua etti: “Baba, senin isteğine uygunsa, bu kâseyi benden uzaklaştır. Yine de benim değil, senin istediğin olsun.””

Oruç: İsa’ da tıpkı hayatta olduğu sürece aldığı görevleri yerine getirmiş olan Allah’ın kulu, Nebisi ve Resulüdür. Oruç’ ta tutmuştur, burada bunu inceleyeceğiz.
* Matta’ya Göre İncil 4/2 “İsa kırk gün kırk gece oruç tuttuktan sonra acıktı.”

* Mısırdan Çıkış 34/28 “Musa orada kırk gün kırk gece RAB’le birlikte kaldı. Ağzına ne ekmek koydu, ne de su (yani oruç tuttu). Antlaşma sözlerini, on buyruğu taş levhaların üzerine yazdı.”

* Matta’ya Göre İncil 6/16 ““Oruç tuttuğunuz zaman, ikiyüzlüler gibi surat asmayın. Onlar oruç tuttuklarını insanlara belli etmek için kendilerine perişan bir görünüm verirler. Size doğrusunu söyleyeyim, onlar ödüllerini almışlardır.” Burada da anlayacağımız üzere Oruç sadece peygamberlere değil herkesin yapması gereken bir ibadettir.

3.Sadaka / Zekat: Tüm İslam dünyası belirli şartlar dâhilinde tıpkı Hz.İsa’nın da yaptığı gibi yardım eder.

* Matta’ya göre İncil 6/3-4 “3 Siz sadaka verirken, sol eliniz sağ elinizin ne yaptığını bilmesin. 4 Öyle ki, verdiğiniz sadaka gizli kalsın. Gizlice yapılanı gören Babanız sizi ödüllendirecektir.”” Ki şöyle bir durum vardır, ahlaken biz Müslümanlara da bu tavsiye edilmiştir.

Mekke’yi Hac: Bildiğiniz üzere bizler Hac zamanı gelince ekonomik olarak uygun durumda olanlar ibadet için Hz.İbrahim ve ilk oğlu Hz.İsmail tarafından kurulmuş hazırlanmış olan Mekke’ ye giderek Hac ibadetini yerine getiririz.
* Mezmurlar 84/5-6 5 “5 Ne mutlu gücünü senden alan insana! Aklı hep Siyon’u ziyaret etmekte. 6 Baka Vadisi’nden (Mekke’den) geçerken, Pınar başına çevirirler orayı, İlk yağmurlar orayı berekete boğar.”

Selamlama: Sizlerin de sıkça kullandığınız bir sözü zamanında Hz.İsa’ da kullanmaktaydı. Siz bunu yaşadığınız ülkeden ötürü adet olarak yapıyorsunuz, ancak Hz.İsa bunu yapmasının bir başka sebebi de aldığı vahiyledir. Selam Esenlik, Barış ve Rahatlık anlamındadır.
* Luka’ya Göre İncil 24/36 “Bunları anlatırlarken İsa gelip aralarında durdu. Onlara, “Size esenlik olsun!” dedi.”

* Yuhanna’ya Göre İncil 20/19 “Haftanın o ilk günü akşam olunca, öğrencilerin Yahudi yetkililerden korkusu nedeniyle bulundukları yerin kapıları kapalıyken İsa geldi, ortalarında durup, “Size esenlik olsun!” dedi.”

SONUÇ:

Yukarıda anlattığımız üzere yüce Allah Kur’an-ı Kerim’ de şöyle buyuruyor;

Bakara Suresi 41nci Ayet: “Sizin yanınızda olanı (Tevrat’ı) onaylayıcı olarak indirdiğime (Kur’ân’a) inanın. Onu görmezlikten gelenlerin ilki olmayın! Âyetlerimi geçici bir bedele karşılık satmayın! Yalnız benden çekinerek kendinizi koruyun! ”

Bakara Suresi 89ncu Ayet: “Nihayet Allah katından, yanlarında olanı onaylayan kitap geldi. Önceleri kâfirlere karşı önlerinin bu Kitapla açılmasını bekliyorlardı. Ama tanıdıkları [geleceğini bildikleri, vaad edilen son Nebi ve Kitap] Kitap gelince onu görmezlikten geldiler. Allah’ın laneti (dışlaması) böylesi kâfirleredir. ”

Ali İmran Suresi 3ncü Ayet: “Gerçekleri içeren ve kendinden öncekileri tasdik eden[*] bu Kitab’ı sana, O indirmiştir. Tevrat’ı ve İncil’i de O indirmiştir.” Bu ayete not: [*] Bakara 2/136, Al-i İmran 3/81-84 ve En’âm 6/90. âyetlere göre bütün Nebilere kitap verilmiştir. Bunlardan her biri diğerlerini tasdikle görevlidir. Kur’an son kitap olduğu için o da önceki kitapların hepsini tasdik etmektedir.

Ali İmran Suresi 50nci Ayetinde Allah Hz.İsa’nın şöyle aktardığını ifade ediyor: ““Önümdeki Tevrat’ı onaylamak ve size haram kılınmış bazı şeyleri helâl kılmak için geldim. Size, Sahibinizin belgesi ile geldim. Artık Allah’tan çekinin de sözümü dinleyin.”

Nisa Suresi 47nci Ayet “Ey kendilerine Kitap verilenler! Sizin yanınızda olan Kitabı tasdik eden bu Kitaba inanıp güvenin. Yoksa itibarınızı yok eder, sizi yüzsüz hale getiririz. Yahut cumartesi yasağını çiğneyen ahaliyi dışladığımız (lanetlediğimiz) gibi siz de dışlarız. Allah’ın emri yerine gelir.”

Maide Suresi 44ncü Ayet “İçinde (doğru yola) bir rehber ve nur olan Tevrat’ı biz indirdik. Allah’a teslim olmuş nebîler, Yahudiler arasında onunla hükmederlerdi. Hocalar ve âlimler ise kendilerinden Allah’ın kitabını korumaları istenmesi sebebiyle onunla hükmederler ve ona şahit olurlardı. Siz, insanlardan korkmayın; benden korkun. Ayetlerimi geçici bir bedelle değişmeyin. Allah’ın indirdiği hükümlerle hükmetmeyenler, kâfir olanlardır.”

Maide Suresi 45nci Ayet “Onlara o kitapta şunu yazdık: Cana can, göze göz, buruna burun, kulağa kulak, dişe diş ve her yaraya karşılık kısas gerekir. Kim onu sadakasına sayarak bağışlarsa bu kendi için kefaret olur. Kim Allahın indirdiğine göre hükmetmezse onlar, yanlış yapan kimselerdir.”

Maide Suresi 46ncı Ayet “Sonra onların izinden Meryem oğlu İsa’yı, önündeki Tevrat’ı tasdik etsin diye gönderdik. Ona da içinde bir rehber ve nur olan İncil’i, önündeki Tevrat’ı tasdik etsin, çekinerek korunanlar için bir rehber ve doğru bilgi (öğüt) olsun diye verdik.”

Maide Suresi 66ncı Ayet “Eğer onlar, Tevrat’ı, İncil’i ve Rableri tarafından kendilerine indirileni[Kur’an-ı Kerim’i] uygulasalardı, üstlerinden ve altlarından nimetlere boğulurlardı. Aralarında dengeli davranan bir toplum(ümmet) vardır ama onlardan çoğunun davranışı ne kötüdür!”

Maide Suresi 68nci Ayet “De ki “Ey Ehl-i Kitap(Yahudi ve Hıristiyan Bilginleri, Alimleri), Tevrat’ı, İncil’i ve Rabbinizden size indirilmiş olanı tam olarak yerine getirmedikçe temelsiz kalırsınız.” Rabbinden sana indirilen (Kur’an-ı Kerim), onlardan çoğunun azgınlığını ve küfrünü arttıracaktır. Artık o kâfirler topluluğuna üzülme.”

Maide Suresi 110ncu Ayet “O gün Allah, şöyle diyecektir: “Meryem oğlu İsa! Senin ve annenin üstünde olan iyiliklerimi hatırla. Hani seni Kutsal Ruh’la desteklemiştim; hem beşikte hem de yetişkin iken insanlara konuşma yapıyordun. Bir de sana yazmayı, hikmeti, Tevrat’ı ve İncil’i öğretmiştim. İznimle topraktan kuş şeklinde bir şey yaratır, sonra ona üflerdin de yine iznimle kuş oluverirdi. Anadan doğma körü ve abraşı iznimle tamamen iyileştirirdin. Yine iznimle mezardan ölüyü (diri olarak) çıkartırdın. Seni İsrail oğullarından da kurtarmıştım; çünkü onlara açık mucizelerle geldiğin halde onların görmezlikten gelenleri: “Bu açık bir büyüdür” demişlerdi.””

Araf Suresi 157nci Ayet “Onlar bu elçiye, bu ümmi[1*] nebiye uyan kimselerdir. Onu (Nebinin adını) yanlarındaki Tevrat’ta ve İncil’de yazılı bulurlar. O, onlara marufa[2*] uygun olanı emreder ve münkeri[3*] yasaklar. Temiz şeyleri helal, pis şeyleri haram kılar. Isr’larını, üzerlerindeki ağır yükleri[4*] kaldırıp atar. Kim ona inanır, onu destekler, ona yardım eder ve onunla birlikte indirilen nûra (Kitaba) uyarsa, işte onlar umduklarına kavuşacak olanlardır.”” Bu ayete not: [1*] Ümmi: Kitap bilmeyen, [2*] Maruf; Kur’an’ a uygun olduğu bilinen davranıştır. [3*] Münker: Marufun zıttıdır. Ne olduğu belli olmayan, fıtrata(tabiat kanunlarına) ve Kur’an’ a uymayan, uygunsuz, anlamlarına gelir. [4*] Bu, önceki ümmetlere yüklenen, gelecek nebiye inanma ve ona destek olma sorumluluğudur.

Tevbe Suresi 111nci Ayet “Allah, inanıp güvenenlerin kendilerini ve mallarını Cennete karşılık satın almıştır. Allah yolunda çarpışırlar; öldürürler ve ölürler. Bu Allah’ın Tevrat’ta, İncil’de ve Kur’an’da verdiği gerçek sözdür. Sözünü Allah’tan daha iyi tutan kimdir? Öyleyse yaptığınız bu satıştan dolayı sevinin. Bu, büyük bir kurtuluştur.”

Kasas Suresi 49ncu Ayet “(Muhammed) De ki, eğer samimiyseniz doğru yolu, bu ikisinden (Tevrat ve Kur’an’dan) daha iyi gösteren bir kitabı Allah katından getirin de ona uyayım.”

Fetih Suresi 29ncu Ayet “Muhammed Allah’ın elçisidir. Onunla birlik olanların, kendini doğrulara kapatanlara karşı sarsılmaz duruşları vardır. Birbirlerine karşı ise merhametlidirler. Allah’ın rızasını ve ikramını kazanmak için rüku ve secde ettiklerini görürsün. Onları tanıtan, secdenin yüzlerinde bıraktığı etkidir. Tevrat’ta da böyle anılırlar. İncil’de ise filiz vermiş ekine benzetilirler. Güçlenmiş, kalınlaşmış, sapı üzerinde dik durmuş, çiftçileri pek hayran bırakan ekin gibidir. Bunlar, kendini doğrulara kapatanları kıskandırmak içindir. Allah, onlardan inanıp güvenen ve iyi işler yapanlara bağışlama ve büyük bir ödül vaat etmiştir.”

Saf Suresi 6ncı Ayet “Meryem oğlu İsa da şöyle demişti: “Ey İsrailoğulları! Ben, Allah’ın elçisiyim; size, önümde bulunan Tevrat’tan olanı onaylamak ve benden sonra gelecek ve ayırıcı özelliği[1*] Ahmed[2*] olan elçiyi müjdelemek için geldim.” İsa onlara açık belgelerle gelince: “Bu, açık bir büyüdür” demişlerdi.” Bu ayete not: [1*] Ayet metninde geçen isim kelimesi varlıkları birbirinden ayırmaya yarayan kelime anlamında olduğu ve Nebîmiz adı Muhammed olduğu için kelimeye bu anlam verilmiştir. [2*] Ahmed, hamd kökünden ism-i tafdil’dir; işini daha iyi yapan demektir.

Cuma Suresi 5nci Ayet “Kendilerine Tevrat bilgisi yüklenen ama onun hükümlerini yüklenmeyenler[1*], kitap yüklü eşek gibidirler[2*]. Allah’ın ayetleri karşısında yalan yanlış şeylere sarılan bu topluluk, ne kötü örnektir. Allah, yanlışlar içinde olan toplulukları yola getirmez.” Bu ayete not: [1*] Tevrat’ı öğrendiği halde ona uymayanlar.[2*] Zahmetini çeker, nimetinden yararlanamazlar

Bu ayetlerden de anlayacağınız üzere Kur’an-ı Kerim yüce Yaratıcımız tarafından son Nebisi olan Hz.Muhammed’e yine bir diğer elçisi olan Hz.Cebrail meleği ile vahiy etmiştir. Tıpkı Hz.Musa’ ya ve Hz.İsa’ya vahyettiği gibi son Nebisine de vahyetti. Hepimiz hikaye olarak Hz.Musa’ nın denizi yardığını ve Hz.İsa’ nın ölüleri uyandırdığı (tabii ki Rabbimizin izniyle) mucizelerini dinleyerek büyüdük, ancak bunlar bizim görmediğimiz mucizelerdir. Bir de görebileceğimiz yaşayan bir mucize vardır ki o da Kur’an-ı Kerim’dir. Eğer ki Kur’an-ı Kerim’i yüce Yaratanımızın gönderdiğine iman eder ve onu o şekilde okursak sizler de bu mucizeleri karşısında nasıl aciz durumda olduğunuzu farkına varacaksınızdır. Bir de okuyup, anlayıp hayatınıza rehber de edinirseniz işte esas kurtuluşa erenler sizlersinizdir.

İnşallah bu yazıdan sonra Kur’an’a sarılır ve Allah’ın dediği O Saat gelmeden gerçek iman edenlerden olup hidayete ve kurtuluşa erenlerden olursunuz.

Vesselamınaleyküm
Tolga Karagöz

MİZANA UYGUN NAMAZ VAKİTLERİ

2017-08-17T11:34:00.003+03:00

Farz namazlardan dördü, Güneşin tepeden batıya kaydığı vakitten akşam alacakaranlığının sonuna kadar, biri de sabah alacakaranlığının son bölümünde kılınır.

“Namazı, güneşin zevalinden (batıya kaymasından) gecenin karanlığı bastırıncaya kadar, bir de şafak ışıklarının toplaştığı sırada kıl. Şafaktaki toplaşma gözle görülür.” (İsra 17/78)

Farz namazların ikisi gündüzün, üçü de gece kılınır.

“Gündüzün iki tarafında ve gecenin zülefinde namaz kıl. Çünkü iyilikler kötülükleri giderir. Bu, bilenler için doğru bilgidir.” (Hûd, 11/114)

Arapçada bir şeyin bölümüne taraf (طرف)denir. Yukarıdaki âyete göre gündüzün namaz kılmanın farz kılındığı ilk vakit, Güneşin batıya kaydığı öğle vaktidir. İkincisi, gece başlamadan kılınacağı için ikindi vaktinden başkası olamaz.

Zülef (زلف) ise yakınlık anlamına gelen zülfe (زلفة)’nin çoğuludur. Arapçada çoğul, en az üçü gösterdiğinden gecenin zülfeleri, gündüze yakın üç vakit; akşam, yatsı ve sabah namazı vakitleridir. En azını yapan, emri yerine getirmiş olacağı için gece farz olan namazlar, bu üç vakitle sınırlı olur. Cibrîl bu vakitleri Nebîmize uygulamalı olarak göstermiştir.

Allah’ın Elçisi şöyle demiştir:

‘Cibrîl, Ka’be’nin yanında bana iki kere imamlık yaptı. İlkinde öğleyi, gölge ayakkabı bağı kadarken (yani Güneş üst meridyenden batıya kaydığında) kıldırdı. İkindiyi her şeyin gölgesi kendi kadarken kıldırdı. Sonra akşam namazını, Güneşin battığı ve oruçlunun iftar ettiği zamanda kıldırdı. Yatsıyı, ufuktaki kızıl kuşak (şafak) kaybolunca kıldırdı. Sabah namazını da kızıllığın parıldadığı, oruçluya yiyeceğin haram olduğu sırada kıldırdı.

İkincisinde öğleyi, her şeyin gölgesi kendisi kadar olunca yani dünkü ikindi vaktinde kıldırdı. İkindiyi, her şeyin gölgesi kendisinin iki katı olunca kıldırdı. Akşamı, önceki vaktinde kıldırdı. Sonra yatsıyı, gecenin üçte biri geçmekte iken kıldırdı. Sabahı, yeryüzü ağarınca kıldırdı. Sonra Cebrail bana döndü ve dedi ki, “Ya Muhammed, bu senden önceki nebîlerin ibadet vaktidir. İbadet vakti bu iki vaktin arasıdır.” (Buhârî, Müslim, Ebu Davut, Nesâî ve Ahmed b. Hanbel ve Tirmîzî. Metin Tirmizî’nindir.)

Nesâî’nin bildirdiğine göre bu sırada Cibrîl önde, Nebîmiz arkada, müslümanlar da Nebîmizin arkasında yer almışlardı.

Gündüzün Namaz Vakitleri
Günün ilk namazı öğle namazı, ikincisi ikindi namazıdır. Akşam üçüncü, yatsı dördüncü sabah de beşinci namazdır.

1. Öğle vakti
Öğle vakti, Güneşin tepe noktasından batıya kaymasıyla başlar.

“Namazı, dülûk’uş-şemste (Güneşin batıya kaydığı vakitte) tam kıl…” (İsrâ 17/78)

Farz namaz vakitleriyle ilgili olarak Güneş = الشَّمْسِ kelimesinin geçtiği tek ayet budur. Bu da dünyanın her yerinde ve her zaman kolaylıkla tespit edilebilen öğle vaktidir.

“Gündüzün iki bölümünde… namazı tam kıl.” (Hûd, 11/114)

Enes b. Mâlik dedi ki; “Nebîmiz öğle namazını Güneşin batıya kaydığı vakitte kılardı…”

İkindi vakti
“Gündüzün iki bölümünde… namazı tam kıl.” (Hûd, 11/114)

Bu bölümlerden birincisi öğle, ikincisi de ikindi namazıdır. Allah’ın Elçisi şöyle demiştir:

“Cebrail Kâbe’nin yanında bana…her şeyin gölgesi kendi boyu kadarken ikindiyi kıldırdı… “Cebrail ikinci kez imamlık yaptığında… ikindiyi de her şeyin gölgesi kendinin iki katı olduğu vakitte kıldırdı.( Sünen ebu Davut salât 393, Tirmizî, Mevâkît, 1)”

Diğer hadislerde ikindinin başladığı vakit net olarak belirtilmemiştir. Abdullah b. Amr b. Âs, Allah’ın Elçisi’nin (s.a.v) şöyle dediğini rivayet etmiştir: “Öğlenin vakti, ikindiye kadardır. İkindinin vakti, Güneş sararıncaya kadardır.” (Müslim, el-Mesacid ve mevâdi’is-salah, 171 – (612)

Bir kişi Allah’ın Nebîsine namaz vakitlerini sormuştu. “Güneş batıya kayınca Bilâl’e emretti, kaamet getirdi. İyi bilen o vakte “Gün ortası” derdi… Sonra Güneş yüksekteyken emretti, Bilal ikaamete bulundu… Ertesi gün öğleyi, dün ikindiyi kıldığımız vakte yakın kıldırdı. Sonra ikindiyi geciktirdi; bir kişinin, “Güneş kızıllaştı” diyeceği vakitte namazı bitirdi… Adamı çağırdı ve “namaz vakti bu ikisi arasıdır” dedi. (Müslim, Mesâcid 178, (614); Ebü Dâvud, Salât 2, (395); Nesâî, Muvâkît 15, (1, 260, 261). Metin Müslim’e aittir.)

Gecenin Namaz Vakitleri
Her sabah üç doğuş ve her akşam üç batış olduğu konusunda mezheplerin ittifakı vardır. Sabahın alacakaranlığında fecr-i kâzib, fecr-i sâdık ve Güneş doğar. Güneşin batmasıyla başlayan akşamın alacakaranlığında önce birinci şafak, sonra ikinci şafak batar. Bu iki alacakaranlığın arası, gecenin ortasıdır. Böylece gece üçe bölünmüş olur.

1. Akşamın Alacakaranlığı
Akşamın alacakaranlığı Güneşin batmasıyla başlar ve bütün yıldızların ortaya çıkmasına yani Güneşin, ufkun 18° altına inmesine kadar devam eder. Hava iyice kararmadan net bir yıldız gözlemi yapılamadığı için uzay bilimciler bu alacakaranlığa astronomik tan adını verirler. Akşam ve yatsı namazları bu vakitte kılınır.

a. Akşam namazı vakti
Güneş batınca akşam namazı olur. Bu vakitte Güneşten gelen kızıl ve beyaz ışıklarla gecenin karanlığı karışır. Daha sonra bu ışıklar kümeleşerek enine uzayan kızıl ve beyaz ışık kuşakları oluşturur; beyaz kuşak üstte, kızılı onun altında yer alır. En altta siyah bir kuşak oluşunca akşam namazı vaktinin sonuna gelinmiş olur.

Rafi b. Hadîc dedi ki, “Allah’ın Elçisi sallallahu aleyhi ve sellemle akşam namazını kılar da birimiz ayrılırsa okunun düştüğü yeri kesin olarak görebilirdi. (Buhari Müslim)

Acele edin de akşam namazını yıldız doğmadan kılın. (Ahmed b. Hanbel (öl. 241 h.), Müsned, tahkik Şuayb el-Arnaut, Adil Mürşid ve diğerleri, Müesseset’ur-risale, 2001 m. 1421 h. C. XXXVIII, s. 503.)

b. Yatsı namazının ilk vakti
Batı ufkundaki kızıl ve beyaz ışık kuşakları birbirine karışmaya başladı mı yatsı vakti girer. Bu sırada Güneş ufkun 9° altına inmiş, karanlık artmış, yıldızlar kümeleşmeye başlamıştır. Nebi sallallahu aleyhi ve sellem şöyle demiştir: “Ümmetim, yıldızlar kümeleşmeden akşam namazını kılarlarsa fıtrat üzere olmaya devam ederler.( Ebû Dâvûd,Salât 6; İbn Mâce, Salât 7; Ahmed b. Hanbel, 4/147,4/117, 422)”

FECRİ KAZİB SONLARI (DOĞU)

YATSININ BAŞLARI (BATI)

Abdullah b. Ömer’e Şafak sorulunca “beyazlığın gitmesidir”, ğasak yani karanlığın bastırması sorulunca da, “kızıllığın gitmesidir” demiş (Ebu Muhammed Abdullah b. Vehb b. Muslim el-Mısrî el-Kuraşî (öl. 197 h.) Tahk. Maykloş Morânî (ميكلوش موراني) Dar’ul-ğarb el-İslâmî, c. I, s. 63.). Bu sırada ufuktaki kızıllık ufka dağılır ve havanın iyice kararmasına kadar kaybolmaz.

Güneşin batmadığı veya kısa süreliğine ufkun altına idiği yerlerde akşam namazı vakti, Güneşin meridyenin batı tarafına 90 derecenin üstünde bir açı yapmasıyla birlikte girer. Hesap için başka ölçü yoktur. Bunu gözlemlemek için yüzü güneye bakan bir T cetveli dikilir, cetvelin solu tam doğuyu, sağı tam batıyı gösterir. Güneş cetvelin sağ ucunun hizasını geçince akşam namazı olur.

Güneşin hiç doğmadığı yerlerde gece, doğu ufkunun kararmasıyla başlar. Nitekim dağlık bir yerde Güneş, dağların arkasında kaybolmasıyla değil; doğu ufkunun kararmaya başlamasıyla batmış olur. Allah’ın Elçisi sallallahu aleyhi ve sellem şöyle demiştir:

“Gece yüzünü gösterir, gündüz sırtını döner, Güneş de batmış olursa oruçlu iftar eder. (Müslim, Sıyam 51 – (1100).)”

Oruçla ilgili âyette Güneşten söz edilmemesi önemlidir. Allah Teâlâ şöyle demiştir: “… Sonra orucu akşama kadar tamamlayın.” (Bakara 2/187) “Akşama kadar” yerine “Güneş batıncaya kadar” denseydi, kutup bölgesinde yazın oruç tutmak imkânsız hale gelirdi.

Güneşin batmadığı yerlerde yatsı vakti, Güneşin meridyen geçişinden itibaren 99 derecelik bir açıya ulaştığı zaman girer. Bunu çıplak gözle belirlemek için batı noktası ile güney noktası, göz kararıyla beşe bölünür; Güneş bunun beşte birini geçince yatsı olur.

Allah’ın Elçisi, yatsıdan önce uyumayı ve yatsıdan sonra konuşmayı sevmezdi. (Buhari, Ezan, el-Kıraetu fî’l-fecr 104; Müslim, el-Mesâcid ve mevâdi’us-salah, 235 – (647))

Yatsı, ğasak’ul-leyl’e kadar kılınır. Allah Teâlâ şöyle demiştir: “Namazı… gecenin ğasaqına kadar… tam kıl.” (İsrâ 17/78)

Ğasak’ul-leyl (Teheccüd namazı vakti)
Arapça’da ğasaq (غَسَق)’ın iki anlamı vardır; biri, ikinci şafağın battığı ve karanlığın yoğunlaştığı (Zemahşerî, a.g.e, c. VII, s. 339.) zamandır. Bu sırada Güneşin ufka uzaklığı en az 18 derecedir. Ğasaq’ın asıl anlamı serinliktir. Güneşin batmadığı yerlerde ğasaq’ul-leyl, Güneşin meridyenden en az 108 derece uzaklaştığı ve gece serinliğinin başladığı zamandır.

Bu vakit, yatsının bitimiyle başlayıp seher vaktine kadar süren en uzun bölümdür. Buna gecenin ortası (وسط الليل) denir. Teheccüd namazı bu vakitte, bir müddet uyuyup uyandıktan sonra kılınır. Bu namaz Nebimize farzdı.

“Sana ek görev olarak gecenin bir kısmında namaz için uyan. Belki Rabbin seni pek güzel bir makama yükseltir.“ (İsra 17/79)

Müminlere farz olmamakla birlikte şu âyetler onları teheccüde özendirmektedir:

“Âyetlerimize inananlar, kendilerine Kur’ân okunduğunda, her şeyi güzel yapması sebebiyle Rablerine kulluk ederek kibirlenmeden secdeye kapananlardır; yanları yataklarından uzaklaşır, korku ve ümit içinde Rablerine yalvarırlar. Kendilerine verdiğimiz rızıktan da hayra harcarlar.” (Secde 32/15-16)

“Rabbinin adını, sabah akşam aklında tut. Gecenin bir kısmında ona secde et; gecenin uzun bölümünde ona kulluk et (teheccüd namazı kıl).” (İnsan 76/26)

Keşşâf bu âyeti, “gecenin uzun bölümünde teheccüd namazı kıl” şeklinde tefsir etmiştir. (Keşşâf, a.g.e. c. IV, s. 675

Kur’ân’da سَبِّحْ kelimesi nafile namazlarla ilgili olarak kullanılmaktadır. Nafile namazların vakitleri bölümünde bu konuya temaz edilecektir.)

21 Haziran’da Kuzey Kutbunda, 21 Aralık’ta da Güney Kutbunda 45 derece enleminden sonra beyaz geceler başlar. Yoksa ğasak’ul-leyl, gecenin uzun bölümü olmaktan çıkar ve mîzan bozulur. Allah Teâlâ şu emriyle bunu yasaklamıştır:

“Allah göğü yükseltti ve mîzânı (dengeyi) koydu. Mîzânı aşmayasınız diye bunu yaptı. Öyleyse ölçüyü hakça yapın, mîzânı bozmayın.” (Rahman 55/7-9)

3. Sabahın Alacakaranlığı
Gecenin üçüncü bölümü, yıldızların çekilmeye başlamasından Güneşin doğmasına kadar devam eden fecr vaktidir. Güneş doğu ufkunun 18° altına gelince başlar. Uzay bilimciler bu vakte de astronomik tan derler ve yıldız gözlemeyi bırakırlar. Bunun birinci bölümü, seher vakti, ikinci bölümü de sabah namazı ve imsak vaktidir.

Seher vakti
Arapçada seher, gündüzün ilk ışıklarının gecenin karanlığına karışmasına denir. Bu vakitte hem gündüzün hem gecenin belirtileri olur. (Kurtubî, Muhammed b. Ahmed, el-Cami’ li-ahkâmi’l-Kur’ân, c. XVII, s. 144, Kahire, 1384/1964) Seher vakti, gecenin son üçte birinin ilk yarısı yani gecenin altıda biridir. Allah’ın Elçisinin şöyle dediği rivayet edilmiştir:

“Allah’ın en sevdiği namaz Davûd’un namazı, en sevdiği oruç Davud’un orucudur. Gecenin yarısında uyur, üçte birinde kalkar, altıda birinde (seher vaktinde) yine uyurdu. Bir gün oruç tutar, bir gün yerdi. (Buhârî, Teheccüd 7.)”

Bu sırada ufkun üst tarafı hafifçe aydınlanır.( Cevheri, İsmail b. Hammad (ö. 393 h.), es-Sıhah, سحر md. (thk: Ahmed Abdulgafûr Atar), Beyrut 1407/1987) Aydınlık arttıkça aşağıya iner ve ufku, bir kubbe gibi sarar. İnsanları yanılttığı için ona fecr-i kâzib denir. Allah’ın Elçisi şöyle demiştir:

“Yiyin, için; yukarı tırmanarak yayılan (kızıllık) sizi etkilemesin; enine yayılan kızıllığı görünceye kadar yiyin, için.( Ebu Davud, vakt’us-sahûr, hadis no 2348; Sünen’ut-Tirmîzî, Ma cae fî beyân’il-fecr, hadis no 705.)”

Seher vaktinde yenen yemeğe sahur denir. Allah’ın Elçisi sallallahu aleyhi ve sellem şöyle demiştir: “Bizim orucumuzla ehl-i kitabın orucunu ayıran şey, seher yemeğidir. (Müslim, Sıyam, 46 – (1096)

Enes b. Mâlik’in rivayetine göre Nebi sallallahu aleyhi ve selem ile Zeyd b. Sabit (ra) bir gün birlikte sahur yemeği yemişlerdi. Sahur bitince Nebi sallallahu aleyhi ve selem kalktı ve sabah namazını kıldırdı. Katâde diyor ki, Enes’e “Sahuru tamamlamaları ile namazları arası ne kadar sürdü”, diye sorduk; bir kişinin elli ayet okuyacağı kadar” dedi.( Buhârî, Teheccüd 8.)

Bir kişi 50 âyeti, yaklaşık 10 dakikada okur. Bu, ancak abdest almaya yetecek bir vakittir.

Sehl’den gelen bir rivayet de şöyledir: “Ailemle beraber sahur yemeği yer, Allah’ın Elçisi sallallahu aleyhi ve sellem ile birlikte secdeye yetişeyim diye hızlı hareket ederdim. (Buhârî, Savm 17 (Babu te’hîr’is-sahûr))

Bilal ezanı seher vaktinde okuduğu için Allah’ın Nebisinin şöyle dediği rivayet edilmiştir: “Bilal ezanı gece vakti okuyor; İbn Ümm-i Mektûm ezan okuyuncaya kadar yiyin, için. (Buharî, Ezan 11, 1,3; Müslim, Sıyâm, 8)”

Bu vakitte Allah’tan af dilememiz öğütlenmiştir. Cennetlikler şöyle anlatılır: “Gece pek az uyurlar; seherlerde Allah’tan af dilerler.” (Zâriyât 51/17-18)

Allah’ın Elçisi sallallahu aleyhi ve sellem vitir namazını, her gece sehere kadar bitirir (Buhârî, Vitr 2.) ve uyurdu. Aişe’nin şöyle dediği bildirilmiştir: “O, benim yanımdayken seher vaktinde uyurdu (Buhârî, Teheccüd 7.)”

Nebimiz bu vaktin bir kısmında istiğfar ettikten sonra uyumuş olmalıdır. Teheccüd namazına kalkamayanlar fecr-i sadık’ın hemen öncesinde teheccüd kılıp istiğfar edebilirler. Allah Teâlâ cennetlikleri bir de şöyle tanımlamıştır:

“Onlar; sabreden, özü sözü doğru olan, gönülden kulluk eden, hayra harcayan ve seher vakitlerinde bağışlanma dileyen kimselerdir.” (Al-i İmran 3/17)

Hicret sırasında Nebi sallallahu aleyhi ve sellem Ebubekr ile birlikte Sevr mağarasında üç gece kalmıştı. Ebubekr’in oğlu Abdullah gece onlarla kalır; kimse fark etmesin diye seherin alacakaranlığında Mekke’ye döner haber toplardı. Buhârî’nin rivayeti şöyledir:

“Ebubekr’in oğlu Abdullah, söyleneni kolayca anlayıp kavrayan bir gençti. Geceyi onlarla geçirir; seher vakti ayrılır, sabah vaktinde, Mekke’de gecelemiş gibi Kureyş ile beraber olurdu. Babası ve Muhammed aleyhisselamla ilgili duyduğu her şeyi dikkatle dinlerdi ki, akşamın alacakaranlığında onlara ulaştırsın. Ebubekr’in kölesi Amir b. Füheyra da sütünü ikram edeceği koyunları, yatsı girdikten biraz sonra onlara doğru sürerdi. Bu sırada ikisinin de uykusu geldiği için Amir’in sabahın alacakaranlığında koyunları kaldırmasına kadar geceyi orada geçirirlerdi. Abdullah bu üç gecenin üçünde de böyle yapmıştı. (Buharî, Libas 16.)”

Allah Teâlâ Lût’u ve ailesini, seher vaktinde kurtarmış, Lut kavmini de sabahleyin (fecr-i sadıkta) cezalandırmıştı. (Melekler) Dediler ki; “Bak Lût! Biz Rabbinin elçileriyiz; bunlar sana asla ilişemezler. Aileni al ve gecenin bir vaktinde yola çık.Karın dışında kimse geri dönmesin.Bunların başına gelen ona da gelecektir.Azapla buluşma vakitleri sabahtır. Sabah yakındır, değil mi?” (Hud 11/81)

Sabahın erkeninde volkan patlaması olmuş, kül bulutları Lût kavmine pişmiş çamurdan taşlar yağdırmıştı. Allah Teâlâ şöyle demiştir:

“Lût’un kavmi uyarılar karşısında yalana sarılmıştı. Biz de üzerlerine taş yağdıran (bulutlar) göndermiş ama Lût’un ailesini seher vakti kurtarmıştık.Bunu katımızdan iyilik olsun diye yapmıştık.Şükredene işte böyle iyilik yaparız.Hâlbuki baskınımızın şiddeti hakkında Lût onları uyarmış ama onlar, uyarıları tepki ile karşılamışlardı.Ayrıca Lût’un misafirlerini ele geçirip eğlence yapmaya kalkışmışlardı.Biz de gözlerini mahvettik de azabımın ve uyarıların zevkine varın dedik.Kalıcı azap sabah erkenden onları kıstırıverdi.” (Kamer 54/33-38)

Önce taş yağmuru yağdı, gün doğarken de oranın altı üstüne geldi. İlgili âyetler şöyledir: “Gün doğarken büyük bir gürültüyle sarsıldılar. Oranın altını üstüne getirdik. Zaten üzerlerine siccîlden taşlar yağdırmıştık.” (Hicr 15/73-74)

Seher vakti, gecenin ortasına yani ğasaq’ul-leyle katılmış ve her ikisine gece yarısı (نصف الليل) denmiştir. Gece yarısı, uyuma, dinlenme, kalkıp namaz kılma, istiğfar etme ve sahur yemeği yeme gibi çok sayıda işi içinde barındıracak uzunlukta olan bir vakittir. Kur’ân âyetleri, dünyanın her yerinde her zaman geçerli olduğu için beyaz gecelerin ölçüsünü belirlerken bunları göz önünde bulundurmak gerekir.

b. Sabah namazı ve imsak vakti
Güneşin doğu ufkuna yakınlığı -9° olunca sabah namazı vakti girer ve oruç yasakları başlar. Bu sırada fecr-i kâzibin büyük bir kubbeye benzeyen aydınlığı enlemesine uzanan, üstü beyaz ve altı siyah olan bir kızıl ışık kümesi ile bölünür. Bu ayrışmayı şu âyet anlatmaktadır: “Sabahı bölen; geceyi dinlenme zamanı, Güneş ile Ay’ı hesaba uygun yapan odur. Bunlar güçlü ve bilgili olanın koyduğu ölçüdür”. (En’âm 6/96)

El-ısbâh = الْإِصْباحِ “sabaha giriş” الصَّبَحُ = sabah da kızıllık demektir. Fâliq’ul-ısbâh = فالق الإِصباح, seher vaktinin karanlıkla karışık olan kızıl ve beyaz ışıklarını bölen kızıl kuşak olur.

Fecr-i sâdıkta karanlık ile beyaz ışık kuşağı, kızıl ışık kuşağıyla ikiye bölünür.

Bir kişi Allah’ın Elçisi’ne namaz vakitlerini sormuş; o da ona, uygulayarak göstermek için ilk gün sabah namazını ilk vaktinde kıldırmıştı. Ebu Musa el-Eş’ârî bize şu bilgiyi vermektedir:

Ogün Allah’ın Elçisi, sabah namazını, fecr (kızıllık) yarıldığı sırada kıldırdı. İnsanlar neredeyse birbirini tanıyamayacaktı. (Müslim, Mesâcid 178 – 614)

Allah’ın Elçisi’nin şu sözü konuyu değişik şekilde ifade etmektedir:

“(Cebrail) Sabah namazını kızıllığın parıldadığı, oruçluya yiyeceğin haram olduğu sırada kıldırdı. (Tirmizî, Mevâkît, 1)”

Aşağıdaki haber de bu durumu desteklemektedir:

“Nebi sallallahu aleyhi ve sellem sabahı kıldırırken birimiz yanında oturanı tanırdı.( Buhârî, Mevâkît’us-salah 11.)”

Demek ki ufukta oluşan aydınlık bu saatte mescidin içine kadar ulaşıyordu. Âişe (radıyallahu anhâ) şöyle demiştir:

“Mü’minlerin kadınları elbiselerine bürünmüş olarak Allah’ın Elçisi sallallahu aleyhi ve sellem ile sabah namazına katılırlar, namazı bitirince evlerine doğru ayrılırlardı da alaca karanlıktan kimse onları tanımazdı.( Buhârî, Mevâkît 13, 27; Ezân 162,165; Müslim, Mesâcid 231, (645).)”

Kadınlar arkada namaz kılarlardı. Demek ki erkekler tarafından bakınca onları tanıyacak kadar bir aydınlık olmadan namaz bitiyordu.

Sabah namazının vakti, Güneş doğuncaya kadardır.

Güneşin batmadığı yerlerde Güneş, doğu noktasına 9 derece yaklaşınca sabah namazı vakti girer. Bunu T cetveli ile gözlemlemek isteyen, güneyden doğuya olan çemberin beşte dördünün tamamlanmasını bekler. Böyle yerlerde Güneş, doğu noktasına varınca doğmuş sayılır.

Güneşin doğmadığı yerlerde Güneşi doğmuş saymak için sabahın ışıklarının batı noktasına kadar uzamasını beklemek gerekir.

Güneş’in ufkun 6° altına geldiği zaman çevredeki cisimler net olarak görülebildiği gibi en parlak yıldızlar da görülebilir. Bugün ona “sivil tan” fıkıhta ise isfâr (الاسفار) vakti denir. Sabah namazında kıraat uzun tutulduğu için sabahı ilk vaktinde kılanlar bile camiden çıkıncaya kadar isfâr vakti girer.

Güneş doğunca gece biter. Çünkü Allah’ın Elçisi sallallahu aleyhi ve sellem şöyle demiştir: “Gece yüzünü gösterir, gündüz sırtını döner, Güneş de batmış olursa oruçlu iftar eder.” (Müslim, Sıyam 51 – (1100)) Bunu gündüze uygularsak şöyle deriz: “Gündüz yüzünü gösterir, gece sırtını döner, Güneş de doğmuş olursa gündüz başlamış olur.”

MİZANA UYGUN VAKİTLER: Örnek İstanbul Merkez 14 Ağustos 2017 tarihi için geçerlidir.

SEHER: 04:29

SABAH VAKTİ İMSAK: 05:25

SABAH VAKTİ SONU: 06:10

GÜNEŞ: 06:13

KERAHAT VAKTİ BİTİŞİ: 06:58

ÖĞLE ÖNCESİ KERAHAT: 12:33

ÖĞLE VAKTİ: 13:12

İKİNDİ VAKTİ: 17:00

AKŞAM ÖNCESİ KERAHAT: 19:22

AKŞAM VAKTİ: 20:07

YATSI VAKTİ BAŞI: 20:53

YATSI VAKTİ SONU: 21:50

Android ve İos uygulamasını Akıllı Cep Telefonu olanlar Mizanı uygun hazırlanmış imsakiyeyi telefonlarınıza indirebilirsiniz.

Android için https://play.google.com/store/apps/details?id=com.suleymaniyetakvimi

İos İçin https://itunes.apple.com/us/app/suleymaniye-takvimi/id688657265?ls=1&mt=8

Web için: http://www.suleymaniyetakvimi.com/

Huruf-u Mukatta Meselesine Bakış

2017-08-01T13:49:00.000+03:00

İyiliği sonsuz, İkramı bol Allah’ın adıyla,

Sadece Sen her şeyi en güzel yapansın, Sen her şeyin sahibisin, İyiliğin sonsuz ve ikramın boldur, Hesap vereceğimiz günün de sahibisin, kulluğumuzu sadece sana yapar yalnızca senden dileriz, bizi dosdoğru yolana kabul et, ki o doğru yol mutluluğu verdiğin yoldur, bizi gazaba uğramış ve sapıtmışların yoluna iletme yüce Allah’ım, Amin.

Uzun zamandır bu konu üzerinde yazmak istiyordum, internet üzerinden (gerek facebook, gerekse twitter) bu konuyla ilgili çokça tartışma dönmekte, bilen de bilmeyen de bir şeyler paylaşmakta ve insanların kafası karışmaktadır. Bizim meramımız Huruf-u Mukattaa denilen ayetlerle ilgili açıklamalar yaparak Kur’an-ı Kerim okuyanların ayetlerin nasıl anlatıldığı ile bilgi vermektir. Tabii ki bu anlatımlara karşı çıkacak olacaktır. Ancak gerek Kur’an-ı Kerim, gerekse de Peygamberimizin sahih hadisleri ile anlatımımızı yapacağız. Başlangıçta yaptığımız duada amacımız rabbimizin bizi doğru yola yöneltmesini istemektir, bunun için de o yola ulaşmak için haritamız Kur’an-ı Kerimdir. Şimdi arkanıza yaslanın ve yazımızı yavaş yavaş okuyarak, anlayarak yorumlarımıza göz gezdiriniz, inşallah rabbimin izniyle kalbiniz salim olarak bu konuyu tamamlayacağız.

Bakara Suresi 1nci Ayet: ELİF! LÂM! MÎM!

Bu ve bunun gibi harflere “Huruf-u Mukattaa” yani tek tek veya hecelenerek okunan harfler denir. Birlikte okunsa “Elif, Lâm, Mîm” yerine “elem” şeklinde okunurlar. Bu gibi harfler bazı surelerin başında bulunur. Bu gibi harflerin olduğu ayetleri aşağıda inceleyeceğiz.

“Huruf-u Mukattaa” harfleriyle ilgili olarak Nebî’mize bu konuda bir soru sorulmamış olması, anlamının bilindiğini gösterir. Bilinmeseydi müşrikler bunu dillerine dolarlardı.

Anlamları ile ilgili sahih bir rivayetin olmaması da gösteriyor ki asıl neden, bu harflerin arkasından okunacak âyetlere dikkat çekmektir. Buradaki harfler yemin olsun ki ekini getirir.

“Huruf-u Mukattaa” ile ilgili olarak bir başka düşünce ise, Yüce Allah bununla Mekkelileri kışkırtıyordu, siz de bu harfleri kullanıyorsunuz, ben de… Sadıksanız, bunun gibi bir kitap, bunun gibi 10 sure, bunun gibi 1 sure, bunun gibi 1 ayet getirin diyerek Mekkelilere meydan okuyordu, ancak bunda başarılı olamadılar.

“Huruf-u Mukattaa” Surelerin açılış ifadeleridir. Bir kısım görüş manası bilinemez, bir kısım görüş manası bilinebilir der. Bu harfler Kur’an’ın sırrıdır diyenler de vardır. Eğer manası yoksa neden Kur’an’ da yer alıyor? Maide Suresi 67nci ayetinde “Ey Elçi! Rabbinden sana ne indirildiyse onu tebliğ et. Tebliğ etmezsen vazifeni yapmış olmazsın. Allah, seni insanlardan korur. Allah, kâfirler topluluğunu yola getirmez.” der. Buradan Peygamberimizin kendisine sakladığı hiçbir sırrı yoktur diye çıkarıyoruz. Hidayet yoldur, maksada ulaştırmaktır. Bu kitabın anlaşılmıyor diye söylemek hidayet maksadına ulaştıramadığını çıkarırız. Bu mesaj Arap topluluğuna Arapça indirilmiştir ve aynı toplumdan anlaşılması istenmiştir.

Peki şimdi de 1nci ve 2nci ayete tekrardan bakalım…

Bakara Suresi 1nci ve 2nci Ayet: ELİF! LÂM! MÎM! (Yemin olsun ki) İşte o Kitap[1*] budur; içinde şüpheye yer yoktur. Müttakîlere (kendini koruyanlara)[2*] doğruları gösterir.

1 Âdem aleyhisselamdan beri her nebîye verilen Kitap budur (En’âm 6/83-90). Ufak tefek farklılıklar dışında önceki kitapların aynısıdır (tevhid inancıdır). (Bakara 2/106) ve Arapça Kur’ân haline getirilmiştir. Aslı, Allah katındaki Ana Kitap’tadır (Levh-i Mahfûz). (Zuhruf 43/3) (Zuhruf 43/4)

2 Müttakî, kendi yapısını koruyan kişidir.

Aynı mantıkla devam edelim ve böyle başlayan ayetlere de göz atalım.

Ali İmran 1nci, 2nci ve 3ncü Ayetler

Elif, Lam, Mim. (Yemin olsun ki) O, Allah’tır! O’ndan başka ilah yoktur; daima diridir, sürekli işinin başındadır. Gerçekleri içeren ve kendinden öncekileri tasdik eden[*] bu Kitab’ı sana, bölüm bölüm O indirmiştir. Tevrat’ı ve İncil’i de O indirmiştir.

[*] Doğru söylemek, doğrulamak anlamındaki “s-d-k = ص -د-ق ” kökünden türeyen ve tef’îl babından ism-i fâil olan “müsaddık” kelimesi “doğru-layan” anlamına gelir. Aynı kökten mastar olan “tasdik” de “doğrula-ma” demektir.

Tüm nebîler, önceki ilâhî Kitapları tasdik edici olarak gelir. Bu, onların nebî olduğunun da bir tür belgesidir. Şu âyet bu açıdan önemlidir:

“Allah nebîlerden söz aldığı gün onlara, “Size bir Kitap ve hikmet veririm de elinizde olanı tasdik eden bir elçi gelirse ona kesinlikle inanacaksınız ve destek vereceksiniz.” (Âl-i İmrân 3/81)

Araf Suresi 1nci, 2nci ve 3ncü Ayetler

Elif, Lam, Mim, Sad. (Yemin olsun ki) Bu, sana indirilen Kitap’tır. Bu kitaptan dolayı içinde bir sıkıntı olmasın. Bununla uyarıda bulunasın ve inanıp güvenenler (müminler) onu, akıllarından çıkarmasınlar diye indirilmiştir. Rabbinizden size indirilene uyun; Allah’a daha yakındır diye evliyaya[*] uymayın. Bilgilerinizi ne kadar az kullanıyorsunuz!

[*] Evliya, veli’nin çoğuludur. Veli, aralarında kendileri dışında bir şey olmayan iki veya daha çok şeye denir. (Müfredat) Allah ile arasına, başka birini koymayan herkes Allah’ın velisidir. Araya başkasını koyanın Allah ile ilişiği kesilir. Allah Teâlâ şöyle demiştir: “Bilin ki Allah’ın velilerinin üstünde ne korku olur ne de üzülürler. Onlar inanmış olan ve takva sahibi olan (kendini yanlışlardan koruyan) kimselerdir.” (Yunus 10/62-63) Takva sahibi olanlar da “İşte Kitap budur, içinde şüpheye yer yoktur. Takvâ sahipleri için rehberdir. Onlar, Allah’a içten inanan, namazı düzgün ve sürekli kılan ve verdiğimiz rızıkları yerli yerince harcayanlardır. Sana indirilene de senden önce indirilenlere de inanıp güvenenler onlardır. Onların Ahirete olan inançları kesindir.” (Bakara 2/2-4)

Yunus Suresi 1nci Ayeti

ELİF! LÂM! RÂ! (Yemin olsun ki) Bunlar, doğru hükümler içeren Kitab’ın ayetleridir.

Hud Suresi 1nci Ayeti

ELİF! LÂM! RÂ! (Yemin olsun ki) Bu öyle bir kitaptır ki âyetleri hem muhkem[*] kılınmış hem de doğru kararlar veren ve her şeyin iç yüzünü bilen Allah tarafından açıklanmıştır.

[*] Hüküm bildiren, hükme esas alınan. Ali İmran 3/7 Bu Kitab’ı sana indiren O’dur. Âyetlerinin bir kısmı muhkemdir[*1]; onlar kitab’ın[*2] ana ayetleridir. Diğerleri müteşâbih[*3] (muhkemlere benzer) olanlardır. Kalplerinde eğrilik olanlar, istedikleri te’vîli (bağlantıyı) kurup istedikleri fitneyi çıkarmak için Kitap’tan, kendi eğrilikleriyle[*4] benzeşen şeye uyarlar. Oysa onun tevilini (bağlantılı olduğu âyeti)[*5] sadece Allah bilir. Bu ilimde[*6] sağlam duruş gösterenler şöyle derler: “Biz, bu ilme inandık, hepsi (muhkem, müteşâbih ve tevil) Sahibimiz katındandır.” Zikre[*7] (doğru bilgiye) sadece sağlam duruşlu olanlar ulaşabilirler[*8].

[*1] Muhkem ayet, bir konuda hüküm içeren ayettir. Hemen her ayetin böyle bir yönü vardır. Sonra bu hüküm, başka ayetlerle açıklanır. Allah Teâlâ şöyle demiştir: “Elif, Lâm, Râ. Bu bir kitaptır ki, âyetleri muhkem kılınmış sonra hakîm olan, her şeyin iç yüzünü bilen Allah tarafından açıklanmıştır. Bu, Allah’tan başkasına kul olmamanız içindir.” (Hûd 11/1-2)

[*2] Kitab (كتاب)’ın kök anlamı, bir şeyi bir şeye eklemektir (Mekayîs). Bazen sözleri ekleyerek yapılan konuşmaya bazen de kelimeleri ekleyerek yazılan herhangi bir yazıya kitap denir (Mürfedat). Bir ayet şöyledir: “Allah sözün en güzelini, müteşâbih ve mesânî kitap olarak indirmiştir.” (Zümer 39/23) Mesânî, “ikişerliler” anlamına gelir. Kur’ân’ın, bildiğimiz bir kitap halinde inmediği açıktır. Bu ayetler onun, kendinden kitaplar oluşturulacak şekilde indiğini, her bir kitabın, bir muhkem bir de müteşâbih olmak üzere en az iki ve ikinin katları olan ayetlerden oluştuğunu, doğru hükme yani hikmete bu şekilde ulaşılabileceğini gösterir.

[*3] Müteşâbih, birbirine benzeyen iki şeyden her birine denir. Kelime, toplam sekiz ayette geçer. Bunlar; (Bakara 2/25) (Bakara 2/70), (Bakara 2/118); (Al-i İmran 3/7), (Zümer 39/23) (En’âm 6/99), (En’âm 6/141) ve (Ra’d 13/16) âyetlerdir.

[*4] Ayet’in açılımı şöyledir: “(فيتبعون ما تشابه منه بزيغهم) = Kitap’tan kendi eğrilikleriyle benzeşene uyarlar.” Necrân Hristiyanlarından bir topluluk Nebîmize gelmiş: Ya Muhammed! Sen, İsa’nın Allah’ın kelimesi ve ondan bir ruh olduğu kanaatindesin değil misin? demişti. O, “evet” deyince “Bu bize yeter” demişlerdi. Arkasından yukarıdaki âyet sonra da şu âyet inmişti: “Allah katında İsa’nın durumu, tıpkı Âdem’in durumu gibidir. Âdem’i topraktan yarattı; sonra ona ‘ol” dedi; o da oluştu .” (Al-i İmran 3/59) (Taberî)

Hristiyanlar, kendi eğrilikleriyle benzeşir gördükleri şu âyete dayanıyorlardı: “İsa… Allah’ın Meryem’e ulaştırdığı (ol) sözü ve kendinden bir ruhtur.” (Nisa 4/171) Hâlbuki bu ayetin başında görmek istemedikleri şu ifade vardır: “Meryem oğlu İsa Mesih, başka değil, yalnızca Allah’ın elçisidir.” Allah’ın kitabına uyma yerine onu kendilerine uydurmak isteyenler hep böyle bir yol izlerler.

[*5] Te’vîl ( = تَأْوِيلِ), âyetler arasındaki bağlantıyı ifade eder. O bağlantıyı kuran Allah’tır. Bir biriyle bağlantılı muhkem ve müteşabih ayetleri ancak, Arapçayı ve ilgili konuyu iyi bilenlerden oluşan bir ekip bulabilir. Bir ayet şöyledir: “Bu bir kitaptır ki âyetleri, bilenlerden oluşan bir topluluk için Arapça Kur’ânlar (kümeler) halinde açıklanmıştır.” (Fussilet 41/3) Buradaki Kur’ân kelimesi, Al-i İmran 7. âyetteki kitap kelimesi gibi ayetler kümesi anlamındadır.

[*6] Bu ilim, âyetleri âyetlerle açıklama ilmidir. Allah Teala şöyle demiştir: “Onlara, bir ilimle açıkladığımız Kitap getirdik; inanan topluluk için rehber ve ikramı bol bir kitap.” (Araf 7/52)

[*7] Zikir, bağlantılarıyla birlikte düşünülüp öğrenilen doğru bilgi, o bilgiyi kullanıma hazır tutmak, akla getirmek veya söylemektir. (Müfredât ذكر ve عرفmd.) Tabiat, Allah’ın yarattığı âyetlerden, Kur’ân da indirdiği âyetlerden oluşur. Her ikisinden elde edilen doğru bilgi zikirdir. İnsanı, sadece bu bilgi tatmin eder. (Ra’d 13/28)

[*8] `Sağlam duruşlu` diye meal verdiğimiz ulu’l-elbab’ı Allah Teala şöyle tanımlar: “Sözü dinleyip ve onun en güzeline (Allah’ın sözüne) uyanları, Allah’ın doğru yola ileteceği müjdesini ver. Onlar, ulu’l-elbab olanlardır.” (Zümer 39/18)

Yusuf Suresi 1nci Ayeti

ELİF! LAM! RA! (Yemin olsun ki) Bunlar her şeyi açıkça ortaya koyan Kitap’ın ayetleridir.

Rad Suresi 1nci Ayeti

ELİF! LAM! MİM! RA! (Yemin olsun ki) Bunlar, o Kitabın ayetleridir; Rabbinden sana indirilen, gerçeğin tam kendisidir ama insanların çoğu ona inanmazlar.

İbrahim Suresi 1nci Ayeti

ELİF! LAM! RA! (Yemin olsun ki) Bu, insanları Rablerinin izniyle karanlıklardan aydınlığa çıkarman için indirilmiş bir kitaptır. Daima üstün olanın ve her şeyi güzel yapanın yoluna

Hicr Suresi 1nci Ayeti

ELİF! LAM! RA! (Yemin olsun ki) Bunlar, o Kitap’ın[1*]; açıklayan Kur’ân’ın[2*] ayetleridir.

[1*] Levh-i Mahfuz’daki ana kitabın.

[2*] Kur’ân kelimesi hem son Kitabın isimlerinden biri hem de o kitaptaki hükümlere ulaşmayı sağlayan ayet kümeleri anlamına gelir.

Meryem Suresi 1nci ve 2nci Ayeti

KAF! HA! YA! AYN! SAD! (Yemin olsun ki) Bu, Rabbinin, kulu Zekeriya’ya olan iyiliğinin hikâyesidir.

Taha Suresi 1nci, 2nci ve 3ncü Ayetler

TA! HA! (Yemin olsun ki) Sana bu Kur’an’ı, mutsuz olasın diye indirmedik. Allah’tan korkanlar için akıllarından çıkarmayacakları bir bilgi olsun diye indirdik.

Şuara Suresi 1nci ve 2nci Ayetler

TA! SİN! MİM! (Yemin olsun ki) Bunlar o açık Kitabın âyetleridir.

Neml Suresi 1nci ve 2nci Ayetler

TA! SİN! (Yemin olsun ki) Bunlar Kur’ân’ın, bu açık Kitab’ın ayetleri. Doğruyu gösteren ve o müminler(inanıp güvenenler) için müjdeler içeren kitabın âyetleridir.

Kasas Suresi 1nci ve 2nci Ayetler

TÂ! SÎN! MÎM! (Yemin olsun ki) Bunlar, gizlisi saklısı olmayan (ve her şeyi açıklayan)[*] Kitap’ın ayetleridir.

[*] Gizlisi saklısı olmayan ve her şeyi açıklayan manaları MUBİN kelimesinin ELİF LAM’lı olması nedeniyle verilmiştir.

Ankebut Suresi 1nci ve 2nci Ayetler

ELİF! LÂM! MÎM! (Yemin olsun ki) Bu insanlar, inandık deyince rahat bırakılacaklarını, sıkıntıya sokulmayacaklarını mı sanıyorlar?

Rum Suresi 1nci Ayetten 5nci Ayete Kadar

ELİF! LÂM! MÎM! Romalılar yenildiler, (Yenilgi) Çok yakın bir yerde[1*] oldu. (Yemin olsun ki) Onlar, bu yenilginin ardından galip geleceklerdir. Birkaç yıl içinde[2*] olacak. Öncesi de sonrası da Allah’ın yetkisindedir emrindedir. O gün müminler sevineceklerdir, Bu, Allah’ın yapacağı yardımla olacaktır. O, çalışana yardım eder. O güçlüdür, ikramı boldur.[3*]

[1*] Dünyanın en basık yerinde anlamı da verilebilir. Çünkü savaş Ölüdeniz (Ürdün ile İsrail arasında) çevresinde olmuştur.

[2*] Üç ila dokuz yıl içinde.

[3*] Bildiğimiz üzere Mekkeli müşrikler Perslilerin Romalıları yenmeleri sevinçle karşılandı, ancak yüce Allah Bedir savaşı olacağı dönemde hem Mekkeli müşriklere hem de Müslümanlar Romalıların büyük zafer haberi ulaştı ve aynı dönemde de Müslümanlar da Bedir Savaşını kazandı. Ayetinde dediği gibi “O gün müminler sevinecekler” ki sevindiler.

Lokman Suresi 1nci ve 2nci Ayetler

ELİF! LAM! MİM! (Yemin olsun ki) Bunlar, hikmetli Kitabın ayetleridir.

Secde Suresi 1nci ve 2nci Ayetler

ELİF! LAM! MİM! (Yemin olsun ki) Hakkında şüpheye yer olmayan bu Kitap, alemlerin Rabbi tarafından indirilmiştir.

Yasin Suresi 1nci ve 2nci ayetleri (Bu ayette parantez içinde yemin olsun ki ifadesini koymamıza gerek kalmadan yüce yaradan zaten yemin ifadesini de kullanıyor)

YA! SİN! Doğru hükümler[*] içeren Kur’an’a yemin olsun ki,

[*] Doğru hüküm, hikmet demektir. Allah Teâlâ Kur’ân ile beraber hikmeti de indirmiştir. Bkz. Nisa 4/113 Eğer Allah’ın sana lütfu ve ikramı olmasaydı, onlardan bir kesim seni yanıltmakta kararlıydı. Onlar kendilerinden başkasını yanıltamaz ve sana bir zarar veremezler. Allah, sana Kitabı ve Hikmeti indirmiş ve bilmediğin şeyleri öğretmiştir. Allah’ın sana olan lütfu büyüktür.

Sad Suresi 1nci ayeti (Burada da Yasin suresindeki gibi eklememize gerek kalmayacak ki bu da bizim açıkladığımız savımızı desteklercesine oradadır)

SAD! Doğru bilgiler içeren Kur’an’a yemin olsun.

Mümin Suresi 1nci ve 2nci Ayetler

HA! MİM! (Yemin olsun ki) Kitabın indirilmesi, üstün ve bilgili olan Allah katındandır.

Fussilet Suresi 1nci ve 2nci Ayetler

HA! MİM! (Yemin olsun ki) Bu (Kitap) iyiliği sonsuz ve ikramı bol olan Allah tarafından indirilmiştir.

Şura Suresi 1nci, 2nci ve 3ncü Ayetler

HÂ! MÎM! AYN! SİN! KAF! (Yemin olsun ki) Üstün olan ve doğru kararlar veren Allah, sana da senden öncekilere de işte böyle vahyeder.

Zuhruf Suresi 1nci, 2nci ve 3ncü Ayetler

HA! MİM! Her şeyi açıkça ortaya koyan bu Kitabı iyi düşünün. (Yemin olsun ki) Onu, Arapça (ayetler) kümesi haline (kuranlar haline)[*] getirdik; belki aklınızı kullanırsınız.

Duhan Suresi 1nci, 2nci ve 3ncü Ayetler

HA! MİM! Her şeyi açıkça ortaya koyan bu Kitabı iyi düşünün. (Yemin olsun ki) Biz bunu bereketli bir gecede (kadir gecesinde) indirmişizdir. Onunla uyarılarda bulunmaktayız.

Casiye Suresi 1nci ve 2nci Ayetler

HA! MÎM! (Yemin olsun ki) Bu Kitap, üstün olan ve doğru kararlar veren Allah tarafından indirilmiştir.

Ahkaf Suresi 1nci ve 2nci Ayetler

HA! MİM! (Yemin olsun ki) Bu Kitap, üstün olan ve doğru kararlar veren Allah tarafından indirilmiştir.

Kaf Suresi 1nci Ayeti

KAF! (Yemin olsun ki) Bu şanlı Kuran önemlidir.

Kalem Suresi 1nci ve 2nci Ayetler

NUN! Kaleme ve (insanların) onunla yazdıklarına çok dikkat edin! (Yemin olsun ki) Rabbinin nimeti sayesinde sen, cinlerin etkisinde değilsin.

Tin Suresi 1nci, 2nci ve 3ncü Ayetler

(Yemin olsun ki) İncir, Zeytin[*1], Sina dağı,[2*] ve bu güvenli şehir önemlidir[3*]!

[*1] Kudüs’te, İsa aleyhisselamın dua için sık sık gittiği dağ. Bu dağın eteğindeki Getsemani Bahçesi, İsa aleyhisselamın, havarileri ile yediği son akşam yemeğinden sonra Yahuda tarafından yakalatıldığı bahçedir. (Bkz. Matta.26/36-46, Markos.14/32-42, Luka.22/39-46)]

[*2] Musa aleyhisselamın vahiy aldığı dağ. Buraya Sina Dağı dendiği gibi Sinîn Dağı da denir (Taberi).

[*3] Buraya kadar olan üç âyette Allah yemin etmektedir. Allah’ın bir şeye yemin etmesi, onun ve ondan sonra anlatılan şeyin önemine vurgu yapmak içindir. Bu yüzden biz, bu anlama uygun meal verdik.

Asr Suresi 1nci Ayet

Çağa yemin ederim ki,

Ayetleri incelemeyi burada tamamlamaktayız. Ayrıca bu harfleri ve bazı sebeplerden dolayı Kur’an anlaşılmaz/anlaşılamaz diye konuşanlar vardır. Ancak yüce Allah neden anlaşılmayacak bir kitap indirsin ki! Ankebut Suresi 45nci ayetinde yüce Rabbimiz şöyle buyuruyor. “Bu Kitap’tan sana vahyedilen her şeyi anlayarak oku ve namazı tam kıl. Namaz her çeşit fuhuşu ve kötülüğü engeller. Allah’ın zikri (Kitabı) en önemlisidir. Allah, yaptığınız her işi bilir.” Kitabı anlayarak okuyacağız ve emirlerini yerine getireceğiz, mümin ve muttaki olmak bu dosdoğru yoldan geçmektedir.

Zuhruf Suresi 11nci ayeti; “O, gökten bir ölçüye göre su indiren Allah’tır. Onunla ölü bir bölgeyi diriltiriz. Kabirlerinizden de böyle çıkarılacaksınız. ” Ayetin başı muhkemdir, ayetin sonu ise müteşabihtir.

Hud Suresi 1nci ayetinde; “ELİF! LÂM! RÂ! Bu öyle bir kitaptır ki âyetleri hem muhkem kılınmış hem de doğru kararlar veren ve her şeyin iç yüzünü bilen Allah tarafından açıklanmıştır.” der yüce Allah.

“Mübeyyen” açıklanmıştır, “Mübeyyin” açıklayıcıdır, “Müfessir” açıklayandır, “Müfesser” açıklanandır. Kur’an’ ı bu şekilde okumamız gerekmektedir.

Ayetlerde “El-Mubiyn” diye geçer, bunun iki anlamı vardır. Birincisi “Apaçık”, ikincisi ise “Açıklayan” demektir.

Kur’an-ı Kerim “Mesani” bir kitaptır. “Mesani” bir meseleyi zıttı ile karşıtıyla anlatmasıdır. Bir ayetin başında veya sonunda cennetliklerden bahsediyorsa yine başında veya sonunda cehennemliklerden bahsetmektedir. Bir yerde “Hakkı” anlatıyorsa peşinden “Batıl” anlatılmaktadır. Bir yerde “Dünya” dan bahsediyorsa diğer tarafta “Ahiret” ten bahsetmektedir. Örneğin Bakara suresinin 1nci ayetinden 5nci ayetine “Cennetlikler” den bahsetmekte, 6ncı ayetinden itibaren ise “Cehennemlikler” den bahsetmektir. Fatiha suresinin son ayetlerini de burada örnek olarak verebiliriz.

Zümer Suresi 23ncü ayetinde; “Allah sözlerin en güzelini, birbirine benzer(müteşabihtir), ikişerli (mesani âyetler içeren, zıttıyla anlatan) bir kitap olarak indirmiştir. Rablerinden korkanların tüylerini ürpertir; sonra onların kalpleri ve vücutları Allah’ın bilgisiyle yumuşar. İşte bu, Allah’ın yoludur. Onu tercih edeni o yola yöneltir. Allah’ın sapık dediğine kimse “Doğru yoldadır” diyemez.” Bu ayetin hayata dair sonucu vardır. Peki bu niye böyledir? Çünkü En güzelin sözünü öğretir, rablerine derinden saygı duyanların bu kitabı okurken hissettiklerinden dolayı tüyleri diken diken olur. Nasıl olacak bu, tabii ki ayetleri anlamak gerekecek. “Azab” ayetlerini okuyup irkilen insan mesani yani zıtlık sebebiyle ardından gelen “Rahmet” ayetleri ile bir ferahlığa kavuşacaktır.

Bir de Kur’an-ı Kerim’i anlatmak için şu tarz bir örnek daha verirsek yüce Allah’ ın kitapta bir konuyu nasıl serpiştirerek anlattığına örneklendirme yapmış olabiliriz. Çünkü sadece bir ayete bakıp meal verip hüküm çıkarırsak ziyanda olmuş oluruz. Mesela sadece ayetteki “…namaza yaklaşma…” kısmı ile iş yaparsak işte ziyana düşmek budur. Örneğin; (bu anlatacaklarım Kur’an-ı Kerim’ de yok, sadece duruma örnek vermek açısından vermekteyim) kitapta bir ayette “Kaktüs” çiçeğini anlatmaktadır, bir başka surenin bir ayetinde “Kaktüs’ün dikenlerinden” bahseder. Bir başka surenin bir ayetinde yine “Kaktüsün Çiçek açtığından” bahseder ve bir başka surenin bir başka ayetinde “Kaktüsün çok fazla suya ihtiyaç duymadığından” bahseder. Yukarıda bahsettiğim gibi kitapta bu tarz anlatımlardan ötürü sadece tek bir ayete bakarak yorum yapılırsa, yani “Müteşabih” kısmıyla yargı yapıp hüküm çıkarırsan (yani ilminin yetersizliği burada tek ayeti okuyup ayete başka bir anlam verirsen) bu iş olmaz. İlim sahibi yukarıda anlattığım hususlar ile baktığında Kur’an-ı Kerim’ in bütününe baktığında okuduğu ayetlerden anlamlarını çıkarabilir. İzlenmesi gereken yol kısaca budur. Yoksa yüce Allah anlaşılmayan, anlaşılamayacak bir kitap indirdiği diye iddia da bulunmak bu yüce Allah’a hakaret gibidir, haddi aşmadır. Yüce Allah kitapta açıkça bir çok ayette bu durumu anlatmıştır, son bir ayet ile konumuzu bitirebiliriz.

Yusuf Suresi 1nci Ayeti “ELİF! LAM! RA! (Yemin olsun ki) Bunlar her şeyi açıkça ortaya koyan Kitap’ın ayetleridir.” Muhakkak ki Allah en doğruyu söyler.

ŞEFAAT MESELESİ

2017-06-22T15:26:00.001+03:00

İyiliği sonsuz, ikramı bol Allah’ın adıyla yeni bir derlememize daha başlıyoruz. Konumuz Şefaat konusu. Sözlerime başlamadan önce aşağıdaki 3 ayeti okumanızı daha sonradan da yazımıza devam etmenizi rica ederim. Yüce Allah buyuruyor ki:

Kaf Suresi 50:45 "Biz onların ne dediğini iyi biliriz. Sen üstlerinde bir zorba değilsin; tehdidimden korkanları Kur’an ile bilgilendir."

Amacımız Kur’an ile anladığımız, aldığımız, hayatıma kattığımız, yaşadığımız bu öğüt kaynağıyla sizlere de tekrardan hatırlatmaktır. Kur’an dışında bir başucu kitabımız olmaması gerektiğini bilmeliyiz, önceliğimiz Kur’an olmalıdır, daha sonra da Nebimize isnat edilen Kur’an ile çelişmeyecek gerçek ve sağlam hadis rivayetlerini almalıyız. Nebisiz Kur’an, Kur’an sız Nebi olmaz. Elçiye zeval olmaz sözü de vardır bu topraklarda. Çok ta yerindedir bu söz, çünkü sözün sahibi hüküm sahibidir. O hükmünde kimseyi ortak etmez. Yine Yüce Allah şöyle buyuruyor:

Zuhruf Suresi 43:36-37 "Kim Rahman’ın Zikri’nden (Kur’ân’dan) yüz çevirirse, başına bir şeytan sararız; o, onunla beraber olur. Şeytanlar bu gibileri yoldan çevirirler ama bunlar doğru yolda olduklarını sanırlar."

Ayetleri nesih etmek, ortadan kaldırmak kimsenin harcı değildir, eğer ki ayet açık ve seçik ortada ise bunun yanında her hangi bir kimsenin sözü geçersiz kalacaktır, kalmalıdır da. Zaten ben düşünemiyorum Allah’ın bir sözüne karşılık Nebimizin başka bir söz söyleyeceğini. Zaten Yüce Allah şöyle buyurmuştu Hakka Suresi 44’den-46ncı ayetlerine kadar: “Muhammed, Bize karşı bir takım sözler uydursaydı, onu kıskıvrak yakalar, şah damarını koparırdık.”

Şimdi gelin aşağıdaki Kur’an-ı Kerim’ den ayetlere tertil usulü ile anlayarak, idrak ederek konumuza devam edelim.

Fatiha Suresi 1:3 "Hesap verme [*] gününde yetki O’nundur."

[*] Din, deyn= دين kökünden adet, durum; ceza, karşılık görme ve itaat anlamlarına gelir(es-Sıhah). Bunlardan boyun eğme ve karşılık görme anlamları öne çıkar. Dinde boyun eğilen Allah’tır. Onun emirlerine uyulur ve onun vereceği karşılık beklenir. Hesap günü de dünyada yapılanların karşılıklarının alıncağı gündür.

Mülk; hâkimiyet ve yetki, malik ise; yetki sahibi demektir. Din ve deyn (borç) kelimeleri aynı kökten olup, her ikisi de “borç” demektir. Kişilerin birbirine olan borçlarına deyn (borç), her şeyimizi borçlu olduğumuz Allah’ın bizden uymamızı istediği kurallar bütününe ise din denir. Var olan yasaları tanıyıp nasıl ki tabiattaki nimetlerden daha iyi yararlanmamızı sağlıyorsa, Allah’ın bizler için koyduğu kurallara (din) uymak da hem vücudumuzu rahatlatır hem de bizi çevre ile uyumlu hale getirerek geliştirir.

“Yevmid din” (din günü) ise, “borç kesme” hesap verme günüdür. Birçok ayette vurgulandığı üzere, ahiret gününde hiç kimse için aracı, yardımcı ya da şefaatçi olamayacaktır. Haksızlık yapılmaksızın kişinin amelleri tartılıp değerlendirilecek, herkes yaptığının karşılığını alacak tartısı ağır gelen kurtulacaktır. (Zilzal Suresi 99:7-8 "Kim, zerre kadar iyilik yapmışsa onu görecek. Kim de zerre kadar kötülük yapmışsa onu da görecektir.")

“Maliki yevmid din”in ne olduğunu, İnfitar 17-19 ayetler açıklamaktadır: “Hesap verme günü nedir, sen ne bileceksin? Gerçekten, sen ne bileceksin hesap verme gününün ne olduğunu? (Öyleyse dinle!) O gün, kimsenin kimse için bir şey yapamayacağı gündür. O gün bütün yetki Allah’ındır.”

Fatiha Suresi 1:4 (Allah'ım) Kulluğu yalnız Sana yapar, yardımı yalnız Senden isteriz.

İbadet “kulluk ve tapınma” olarak anlaşılmıştır. Bu kavramın içinde kâmil manada “sevgi, korku ve boyun eğme” vardır; bu üç tavır ve duygunun birlikteliği ibadetin temelini oluşturur. İnsanların yaratılış gayesi ibadettir; ancak onlar buna mecbur tutulmamışlardır; yani terim anlamıyla ibadet, iradeye bağlı olmayan hareketler ve oluşlar gibi hâsıl olmamakta; ilâhî emri kul, –dünya hayatında bir imtihan olarak– serbest iradesiyle yerine getirmekte veya ihmal etmektedir.

Dünyanın bütün nimetleri ve imkânları insanın, insanca (yalnız Allah’a kulluk ederek) yaşaması için verilmiş araçlardır. Bunları amaçlarına uygun olarak kullanmayanlar nimetin kıymetini bilmemiş ve israfa sapmış olurlar. İnsanın sınırlı gücü ve iradesi her zaman maddî ve manevi ihtiyaçlarını karşılamaya ve kendisinden beklenenleri yerine getirmesine yeterli olmamaktadır. Bu sebeple insanlar hem diğer insanlardan hem de insanüstü güçlerden yardım istemeye ve almaya kendilerini mecbur hissetmişlerdir. Fakat onların bu iki kaynaktan yardım istemek ve almak için tuttukları yollar, benimsedikleri sistem ve usuller, ilâhî irşada kulak asmadıkları zamanlarda şirke ve bedbahtlığa düşmelerine sebep olmuş; dolayısıyla birçok batıl din, işe yaramaz sistem ortaya çıkmıştır.

Bu ayet, ibadet ederken ve yardım isterken yöneleceğimiz doğru adresi bize göstermekte ve tevhidi (bir Allah’a ibadeti, sığınmayı ve yönelmeyi) getirmektedir.

Ayette “ederim, dilerim” yerine “ederiz, dileriz” şeklinin seçilmiş olması tevhid ehli müminlerin bir bütün teşkil ettiklerini, bu sebeple “Sen ben değil, biz varız” ilkesi doğrultusunda hareket etmelerini, fert toplum arasındaki dengeyi korumalarını işaretlemektedir. Burada “biz”i oluşturan bağ imandır, bir Allah’a kulluktur; “Allah’ın kulları! Kardeş olun” (Buhârî, “Nikâh”, 45; Müslim, “Birr”, 23, 28-32) mealindeki hadis de bu manaya açıklık getirmektedir.

Müminler kardeşçe yardımlaşırlar, fakat kimin elinden gelirse gelsin gerçekte her nimetin Allah’tan geldiğini, O dilemedikçe kimsenin bir şey veremeyeceğini bilirler.

Bakara Suresi 2:48 "Öyle bir günden çekinip korunun ki o gün kimse kimsenin yerine bedel ödemeyecek, kimseden şefaat [*] kabul edilmeyecek, kimseden tazminat alınmayacak ve kimseye yardım edilmeyecektir."

[*] Şefaat, birinin eşlik etmesini istemek, eşlik etmek veya arka çıkmaktır. (El-Ayn, Müfredât). Ayet, mahşer günü kimseye şefaat edilmeyeceğini açıkça bildirmektedir. Dünyada insanlar birine destek olabilirler. “İyi bir işe destek veren ondan bir pay alır; kötü bir işe destek veren de ondan dolayı bir sorumluluk üstlenir.” (Nisa 4/85) Cennete gitmiş biri, şirk günahı ile değil de diğer günahlarından dolayı cehennemde olan bir yakınını yanına isteyebilir. “Günahkarları, suya koşarcasına cehenneme sevk edeceğiz. Rahman’dan söz almış olanlar dışında kimse şefaate (birinden destek alma hakkına) sahip olamayacaktır.” (Meryem 19/86-87) İster dünyada ister cehenneme gitmiş biri için olsun, şefaat ancak Allah’ın onayıyla olabilir.

Bakara 2:123 Öyle bir günden çekinip korunun ki o gün kimse kimsenin yerine ceza çekmeyecek, kimseden tazminat kabul edilmeyecek, şefaatin kimseye faydası olmayacak ve kimseye yardım edilmeyecektir.

Bakara Suresi 2:254 Müminler! Size rızık olarak ne vermişsek, ondan hayra harcayın. Bunu; alışverişin, dostluğun ve şefaatin olmayacağı gün gelmeden yapın. Bunları görmemekte direnenler yanlışlar içindedirler.

Bakara Suresi 2:255 O, Allah’tır. O’ndan başka ilah yoktur. Diridir, sürekli işinin başındadır. O’nu ne uyuklama tutar ne de uyku! Göklerde ve yerde olan her şey O’nundur. O’nun izni olmadan huzurunda şefaati (birinin yanında olmayı) kim göze alabilir?[1*] Onların şu anda yapmakta olduklarını da geçmişte yaptıklarını da O bilir. Onlar, O’nun bilgisinden izin verdiği kadarı dışında bir şey kavrayamazlar. Hâkimiyeti, gökleri de kapsar yeri de. Bu ikisini korumak O’na ağır gelmez. O yücedir, büyüktür.[2*]

[1*] Şefaat, birinin eşlik etmesini istemek, eşlik etmek veya arka çıkmaktır (el-Ayn, Müfredât).

[2*] Bu âyet vahdet-i vücudu reddetmektedir; çünkü vahdet-i vücuda göre Allah’tan başka varlık yoktur, varlık diye bilinenler onun gölgesidir. Onlara göre gölge de yoktur. Oysa "Göklerde ve yerde olan her şey O’nundur." ifadesi Allah dışındaki varlıkların gerçek olduğunu bildirmektedir.

Bakara Suresi 2:275 Faiz yiyenler, şeytanın aklını çeldiği[*] kimsenin tavrından farklı tavır göstermezler. Bu (şeytanca tavır,) onların “Alım-satım, tıpkı faizli işlem gibidir.” demeleridir. Allah, alım-satımı helâl, faizli işlemi haram kılmıştır. Kime Sahibinden (Rabbinden) bir öğüt ulaşır da faiz almayı bırakırsa, önceden aldıkları kendine kalır. Onun işi Allah’a aittir. Kim de devam ederse, onlar cehennem ahalisidir, orada ölümsüz olarak kalacaklardır.

[*] Ayette geçen, tehabbut تخبط, “takılıp aklını çelme ve aklını bozma” anlamlarına da gelir (Lisân, Tâc’l-arûs).

Bu ayeti vermemizin sebebi şefaat edilmek istiyorsak bu tip günahlardan uzak durmamız, bulaşmış isek tövbe edip tekrardan bu tip günahları işlememektir.

Nisa Suresi 4:31 Size konan yasakların büyüklerinden kaçınırsanız kabahatlerinizi örter, sizi şerefli bir yere yerleştiririz[*].

[*] Allah'ın Elçisi (ona dua ve selâm olsun) konu ile ilgili olarak şunları söylemiştir:

“Felâkete sürükleyen yedi şeyden sakınınız.

- Ey Allah'ın Elçisi nelerdir onlar?

- Allah’a ortak koşmak, sihir, haklı sebeple olması bir yana Allah’ın dokunulmaz kıldığı bir canı öldürmek, faiz yemek, yetim malı yemek, düşmana toplu hücum yapılacağı sırada savaştan kaçmak ve kötü yolla ilgisi olmayan namuslu mümin kadınlara zina iftirasında bulunmaktır.” (Buhârî, vesâyâ, 23; Müslim, İman 145)

Bunlara ilave olarak Kur’an’da içki, kumar, fuhuş çeşitleri ve eşcinsellik, Allah hakkında bilmediği şeyi söylemek, Allah’ın ayetlerini tahrif etmek, malların paranın ve insanların serbest dolaşımına engel olacak her türlü terör ve düzen bozucu faaliyet (zorbalık) büyük günahlar olarak tek tek belirtilmiştir.

Nisa 4:48 Allah kendisine ortak oluşturulmasını (şirki) bağışlamaz. Bunun altında olan günahları, şirkten uzak kalmayı tercih eden kişi için bağışlar. Kim Allah'a ortak oluşturursa, O’na büyük bir iftirada bulunmuş olur.

Nisa Suresi 4:56 Ayetlerimizi görmezden gelenleri (kafirleri) ateşte kızartacağız; derileri piştikçe başka derilerle değiştireceğiz ki o azabı tatsınlar. Üstün olan ve doğru kararlar veren Allah’tır.

Nisa Suresi 4:85 İyi bir işe destek veren[*] ondan bir pay alır; kötü bir işe destek veren de ondan dolayı bir sorumluluk üstlenir. Her şeyi görüp gözeten Allah'tır.

[*] Burada şefaat kelimesine “destek veren” anlamı verilmiştir. Çünkü şefaat, birinin eşlik etmesini istemek, eşlik etmek veya arka çıkmaktır. (El-Ayn, Müfredât)

*Şefaat’e örnek, kelime anlamı… (Şefaat, şef’ (الشَّفْع) kökünden tekliğin zıddına iki şeyin yan yana olması demektir. Birinin işini görmek için onunla birlikte gitme anlamına da gelir. İnsanın bilgisi az olduğu için tanımak istediği kişiyi ona, güvendiği birinin tanıtması önemlidir. Dolayısıyla insanlar arasında bu tür şefaatler olur.)

Türkçe’de şefaat daha ziyade âhiretteki aracılık ve özellikle de Hz. Peygamber’in, hem bütün insanlara (hesaba çekilmenin, yargılanmanın bir an önce başlaması, bekleme sıkıntısının son bulması için) hem de ümmetinin günahkârlarına (günahlarının bağışlanması için) Allah nezdinde yapacağı aracılık mânasında kullanılır. Ancak Kur’an’da ve Arapça’da ise şefaatin buna ek olarak daha geniş bir mânası vardır. Ayrıca hemen her zaman toplum içinde aracılık faaliyeti sürdürülmüş ve aracılar bulunmuştur. Özellikle hukuk, adalet, ehliyet ve emanet duygusu ve şuurunun ve bunlara dayalı uygulamaların ikinci plana atıldığı; güçlü, hatırlı, yakın olanların –haklı veya haksız olarak– işi bitirdiği dönemlerde, bu mânada toplum ahlâkının zaafa uğradığı zamanlarda şefaat (adam bulma, torpil kullanma) yaygın, normal, hatta zaruri hale gelmektedir. Ancak mahşer sabahı günahların affı ve şefaat edici sadece Allah’tır.

Nisa Suresi 4:93 Kim bir mümini kasten öldürürse cezası, içinde ölmemek üzere kalacağı cehennemdir. Allah ona gazap etmiş, onu dışlamış (lanetlemiş) ve onun için büyük azap hazırlamıştır.

Kasten adam öldüren kimselere uygulanacak dünya cezası kısastır.

Nisa Suresi 4:116 Allah, kendisine ortak koşulmasını bağışlamaz. Bunun altında olanı, şirkten uzak kalmayı tercih eden kişi için bağışlar. Kim Allah'a ortak koşarsa derin bir sapıklığa düşmüş olur.

Nisa Suresi 4:123 Ne sizin kuruntularınız ne de Ehl-i Kitab’ın kuruntuları geçerlidir[*]. Kötülüğü kim yaparsa cezasını görür. Böylesi kendine, ne Allah ile arasına girecek bir dost, ne de bir yardımcı bulacaktır.

[*]Bakara 2/111 (Yahudiler) ‘Yahudi olandan başkası’ veya (Hristiyanlar) ‘Hristiyan olandan başkası Cennet’e giremez’ dediler. Bu onların kuruntusudur. De ki “Eğer doğru söylüyorsanız delilinizi getirin!”

Bazı Ehl-i kitap gruplarıyla bir kısım Müslümanlar veya müşrik Araplar, boş kuruntulara, delilsiz, dayanaksız kanaatlere kapılarak Allah’ın kendilerine farklı muamele edeceğini, günah işleseler bile âhirette cezalandırmayacağını iddia etmişlerdir. Âyetler bu gibi boş sözleri ve kuruntuları reddettikten sonra şu evrensel kanunu ilân etmektedir: Dünya hayatında sa‘y (emek, çaba, eser) kanunu geçerlidir. Kötülük eden cezasını görür, hakça bir düzende kimse onu koruyamaz. Mümin olup iyi işler yapan, güzel davranışlarda bulunanlar da, cinsiyetleri ne olursa olsun cennete girerler, kendi seçimleri ve eserleri olmayan farklılıklardan dolayı zerre kadar haksızlığa uğratılmazlar.

En’am Suresi 6:51 Rablerinin huzuruna çıkarılacakları için korkanları, bununla (bu Kitapla) uyar. Orada onların ne bir dostu ne de şefaatçileri olacaktır. Belki çekinip kendilerini korurlar.

En’am Suresi 6:70 Dünya hayatına aldanıp oyun ve eğlenceyi kendine din edinenleri bırak[*] ve onlara Kur'an'dan şunu bildir: Kimsenin yapıp ettiği yakasını bırakmayacak, Allah ile arasına girecek dostu da şefaatçisi de olmayacak, bedel olarak ne verse kabul edilmeyecektir. Ayetleri görmezlikte direnmelerine karşılık bunların kurtulamayacakları şey, kaynar sudan bir içecek ve acıklı bir cezadır.

[*] “Dünya hayatına aldanıp dinlerini oyun ve eğlence haline getirenleri bırak” şeklinde de anlam verilebilir. Bkz: Maturidi Tevilat

En’am Suresi 6:94 Allah tarafından onlara denecek ki “Size verdiklerimizi arkanızda bırakıp ilk önce yarattığımız gibi karşımıza tek tek geldiniz. İşlerinizde size eşlik edeceklerini kurguladığınız şefaatçilerinizi de yanınızda göremiyoruz. Aranız iyice açılmış; kuruntusunu ettikleriniz sizden savuşup kaybolmuşlar”

İnkârcıların âhirette, mutlak güç ve hâkimiyet sahibi olan Allah karşısındaki yalnızlık ve çaresizliklerinin anlatıldığı âyete göre onların dünyadaki akraba ve dostları, kendilerini şımartıp azgınlaştıran mal ve mülkler, makam ve mevkiler, Allah’tan başka ilahlaştırdıkları şeyler Allah karşısında onlara zerre kadar fayda sağlamayacak, yardımını umdukları şeyler kaybolup gidecektir.

En’am Suresi 6:160 Kim bir iyilikle gelirse ona, on katı verilir. Kim de kötülükle gelirse sadece bir katı ile cezalandırılır[*]. Kimseye haksızlık yapılmaz.

[*] Müteşabih (Benzeşen) ayetler için Bkz. Furkan 25/69 , Kasas 28/84, Ahzab 33/68, Mümin 40/40

Furkan 25/69 (Mezardan) kalkış günü onun cezası ikiye katlanır[*]. Sürekli itibarsızlık içinde kalır.

[*] “Bir kötülüğün cezası, ona denk bir kötülüktür. Kim affeder ve arayı düzeltirse onun ödülü Allah’a aittir. Allah yanlış davrananları sevmez.” (Bkz. Şurâ 42/40)

Her suçun ahiret boyutu da vardır. Ahirette ceza görmemek için tevbe gerekir. Allah Teâlâ şöyle buyurur:(وَمَنْ يَعْمَلْ سُوءًا أَوْ يَظْلِمْ نَفْسَهُ ثُمَّ يَسْتَغْفِرِ اللَّهَ يَجِدِ اللَّهَ غَفُورًا رَحِيمًا.) “Kim bir kötülük işler veya kendini kötü duruma sokar, sonra Allah’tan bağışlanma dilerse, görür ki Allah’ın bağışlaması çok, ikramı boldur.” (Bkz. Nisa 4/110)

Kasas 28/84 Kim iyilik yapmış olarak gelirse, daha iyisini bulur. Kim de kötülük yapmış olarak gelirse, kötülük yapmış olanlara sadece yaptıklarının karşılığı verilir.

Ahzab 33/68 "Rabbimiz! Onlara bu azabın iki katını ver; onları tamamen[*] dışla" derler.

[*] Metin “büyük bir dışlanmışlıkla dışla” şeklindedir. Türkçe’de böyle bir ifade tarzı olmadığı için bu anlam verilmiştir.

Mümin 40/40 Kim bir kötülük yaparsa yaptığının dengi dışında bir ceza görmez. İster kadın, ister erkek olsun; inanıp güvenen ve iyi iş yapan kimse de cennete girer. Orada onlara hesapsız rızık verilir.

A’raf Suresi 7:8-9 O gün tartı kurulacağı gerçektir. İyilikleri ağır basanlar, umduklarına kavuşacak olanlardır. İyilikleri hafif gelenler ise ayetlerimiz karşısında yanlış davranmaları sebebiyle zararı kendi vücutlarına vermiş olurlar.

A’raf Suresi 7:53 Onlar, onun uyarılarının gerçekleşmesinden (tevilinden) başkasını mı bekliyorlar? Uyarılarının gerçekleştiği gün, evvelce onu unutmuş olanlar şöyle diyeceklerdir: “Rabbimizin elçileri gerçeğin kendisini getirmişlerdi. Şimdi bize şefaat edecek kimseler var mı ki şefaat etsinler? Ya da geri gönderilsek de yapıp ettiğimiz işlerden başkasını yapsak olmaz mı?” Onlar kendilerine yazık etmiş kimselerdir. Uydurdukları şeyler de kaybolmuş olacaktır.

A’raf Suresi 7:188 De ki “Allah fırsat vermezse benim kendime bile bir fayda sağlamaya veya zarar vermeye gücüm yetmez. Eğer gizli bilgileri (gaybı) bilseydim, daha çok malım olurdu, bana bir kötülük de dokunmazdı[*]. Ben, inanıp güvenen bir topluluk için sadece bir uyarıcı ve bir müjdeciyim, o kadar.”

[*] Önceden tedbir alır, her şeyi faydaya çevirirdim.

Yunus Suresi 10:3 Sizin Rabbiniz Allah’tır; gökleri ve yeri altı günde[*] yaratmış sonra yönetime (arşa) geçmiştir. İşleri çekip çeviren O’dur. Şefaat edecek olan, ancak O’nun izninden sonra edebilir. İşte Allah budur, sizin Rabbinizdir. Siz O’na kul olun. Bilgilerinizi kullanmayacak mısınız?

[*] Sizin Rabbiniz Allah’tır; gökleri ve yeri altı günde[*] yaratmış, sonra yönetime (arşa) geçmiştir. O, gündüzü kendini sürekli kovalayan gece ile örter. Güneşi, ayı ve yıldızları da emrine boyun eğmiş olarak yaratmıştır. Bil ki yaratmak da emretmek de O’nun işidir. Varlıkların Rabbi olan Allah, pek yücedir. Araf 7/54 [1*] Allah katındaki bir gün, bize göre bin yıl kadar olduğu için (Hac 22/47) bu ayetteki altı gün altı bin yıla karşılık gelir.

Yunus Suresi 10:18 Kendilerine zarar vermeyecek, fayda da sağlamayacak olan şeyi Allah ile aralarına koyup kul olurlar. Bir de derler ki “Bunlar Allah’ın yanında bizi yanına alacak (şefaat edecek) olanlardır.” De ki “Siz Allah’a, göklerde ve yerde bilmediği bir şeyi mi haber veriyorsunuz?” O, onların ortak saydıklarından uzak ve yücedir.”

Ra’d Suresi 13:22-24 Yine bunlar, Rableri yüzlerine baksın diye sabreden[*1], namazı tam kılan, kendilerine verdiğimiz rızıktan, gizli açık harcayan ve kötülüğü iyilikle savan kimselerdir. O son yurt işte onlarındır. Orada kalıcı bahçeler bulunur. Babalarından, eşlerinden ve evlatlarından uygun durumda olanlarla[*2] beraber olurlar. Melekler her kapıdan yanlarına girerler. “Esenlik ve güvenlik sizedir (Selamun aleykum)! Bu, sabrınızın karşılığıdır. O dünyanın sonu ne güzel oldu!” derler.

[*1] Sabır: Zorluklara göğüs germek, katlanmak, dayanmak.

[*2] Şirk günahı ile ölmemiş olanlar.

Kehf Suresi 18:103-106 De ki "İşleri en büyük zararla kapanacakları size haber vereyim mi? Dünya hayatında güzel iş yaptıklarını sandıkları halde çalışmaları hedefinden şaşanlardır." Onlar, Rablerinin âyetlerini ve O’nunla karşılaşmayı göz ardı etmekte direnenlerdir. Bu yüzden yaptıkları işler boşa gider. (Mezardan) kalkış gününde onlar için artık tartı kurmayız" İşte böyle. Ayetleri görmezlikte direnmelerine karşılık cezaları cehennemdir. Onlar, âyetlerimi ve elçilerimi hafife almışlardır.

Meryem Suresi 19:85-87 Allah’tan çekinerek korunanları[1*], Rahman’ın huzurunda, seçkin heyetleri ağırlar gibi[2*] topladığımız günde, Günahkarları, suya koşarcasına cehenneme sevk edeceğiz. Orada) Rahman’dan söz almış olanlar[3*] dışında kimse şefaatten yararlanma[4*] hakkına sahip olamayacaktır[5*].

[1*] Müttaki: Allah’tan çekinerek korunanlar, kendini (fıtratını) bozmayanlar. Bkz Bakara 2/2.

[2*] Bu ağırlamanın nasıl olacağı Zuhruf 43/67-73 ayetlerinde anlatılmaktadır.

[3*] Şirk günahı işlememiş olanlar. Çünkü “Allah, kendisine ortak koşulmasını (şirki) bağışlamaz#. Bunun altında olanları, tercih ettiği kişi# için bağışlar.” (Nisa 4/48)

[4*] Ayetteki şefaat kelimesi mastar olduğu için ism-i mef'ul anlamı verilmiştir. Çünkü bu durumdaki bir kişinin sahip olabileceği tek şey şefaatten yararlanma hakkıdır.

[5*] Şefaat, birinin eşlik etmesini istemek, eşlik etmek veya arka çıkmaktır. (El-Ayn, Müfredât). Mahşer günü kimseye şefaat edilmeyecektir. “Öyle bir günden çekinip korunun ki o gün kimse kimsenin yerine ceza çekmeyecek, kimseden şefaat kabul edilmeyecek, kimseden fidye alınmayacak ve kimseye yardım edilmeyecektir.” (Bakara 2/48) Dünyada insanlar birine destek olabilirler. “İyi bir işe destek veren ondan bir pay alır; kötü bir işe destek veren de ondan dolayı bir sorumluluk üstlenir.” (Nisa 4/85) Bu ayetlere göre Cennete gitmiş biri, şirk günahı ile değil de diğer günahlarından dolayı cehennemde olan bir yakınını yanına isteyebilir. İster dünyada ister cehenneme gitmiş biri için olsun, şefaat ancak Allah’ın onayıyla olabilir.

Tâhâ Suresi 20:105-112 Sana dağları soruyorlar. De ki “Rabbim onları kül gibi savuracaktır, Yerlerini de aynı seviyede dümdüz bırakacaktır. Orada ne bir alçaklık ne de yükseklik göreceksin.
O gün sesler Rahman için kısılacak, bir tarafa sapmadan dosdoğru o davetçinin peşinden gideceklerdir[*1]. Fısıltıdan başka bir şey duyamayacaksın.” O gün[*2] şefaat, sadece Rahman’ın onay verdiği ve lehine söz söylenmesini kabul ettiği kişiye fayda sağlar[*3]. Yaptıklarını da geriye bıraktıklarını da O bilir. Ama onlar (şefaat edecekler) bunları bilemezler. Başlar, diri ve sürekli işinin başında olan Allah için eğilecektir. Yanlış yük yüklenenler de umduklarını bulamayacaklardır. Kim inanıp güvenerek iyi işler yaparsa, ne haksızlıktan ne de hakkının yenmesinden korkar.

[*1] Günahkarları, suya koşarcasına cehenneme sevk edeceğiz. (Orada) Rahman’dan söz almış olanlar# dışında kimse şefaatten yararlanma hakkına sahip olamayacaktır. (Meryem 19/86-87)

[*1] O gün, yeniden dirilişle başlayıp sonsuza kadar devam edecek olan Kıyamet Günüdür. İlgili âyet şöyledir: “Allah’ın kulları için çıkardığı süsü ve temiz rızıkları kim haram edebilir?” diye sor ve şöyle de: “Bunlar dünyada müminler içindir#(ama kafirler de faydalanırlar); Kıyamet Günü sadece müminler için olacaktır.” Bilen bir topluluk için âyetlerimizi böyle açıklarız. (Araf 7/32)

[*2] Bunlar, günahları sevaplarından çok olduğu halde şirk günahı işlememiş olanlardır. Allah Teâlâ şöyle demiştir: “Tartıları (sevapları) ağır gelen mutlu bir yaşayış içine girer.Kimin de tartıları (sevapları) az olursa onun da anası Haviye olur. Haviye nedir, nereden bileceksin? O, kızgın bir ateştir.” Allah, şirk günahı işlememiş olanlara bağışlanma sözü vermiştir. İlgili ayetlerden biri şöyledir: “Allah, kendisine ortak koşulmasını (şirki) bağışlamaz. Bunun altında olan günahları, düzenine uygun gördüğü kişi için bağışlar. Kim Allah'a ortak koşarsa, O’na büyük bir iftirada bulunmuş olur.” (Nisa 4/48) Allah’ın koyduğu düzen günahı sevabından çok olanın ceza çekmesidir. Cehenneme gidenlerle ilgili şu iki âyet konuya son noktayı koymaktadır: “Günahkarları, suya koşarcasına cehenneme sevk edeceğiz. (Orada) Rahman’dan söz almış olanlar dışında kimse şefaat hakkına sahip olamayacaktır” (Meryem 19/86-87) Rahman’dan söz alanlar, şirke düşmemiş olanlardır. Şefaat, bunların bir süre cezalarını çektikten sonra bağışlanıp Cennetteki yakınlarının yanına yerleştirilmeleridir.

Enbiya Suresi 21:26-28 “Rahman evlat edindi” dediler. Allah’ın onunla ilgisi olmaz. Evlat dedikleri kişiler ikram görmüş kullardır. İlk sözü onlar[*1] söyleyemezler. Onlar, Allah’ın emriyle iş yaparlar. Yaptıklarını da geriye bıraktıklarını da O bilir. O’nun razı olduğu kişiden başkası lehine destek veremezler[*2]. Onlar Allah korkusundan titrerler.

[*1] Allah’ın oğlu veya kızı olduğu iddia edilen o kullar.

[*2] Dua edemezler.

Enbiya Suresi 21:98-103 Hem siz, hem de Allah ile aranıza koyarak kulluk ettikleriniz cehennem odunudur. Siz oraya gireceksiniz. Bunlar ilah olsalardı oraya girmezlerdi. Hepsi orada, ölümsüzleşeceklerdir.Yapacakları tek şey, cehennemde inim inim inlemektir. Orada kimseyi dinleyemeyeceklerdir. Yaptıklarının en güzeli ile karşılanma sözü verilenler[*] ise cehennemden uzak tutulacaklardır. Cehennemin hışırtısını bile duymayacak, onlar da canlarının çektiği nimetler içinde ölümsüzleşeceklerdir. O en büyük korku bile onları üzmeyecek: onları Melekler karşılayarak “İşte size söz verilen gün bugündür” diyeceklerdir.

[*] Bunlar büyük günahlardan uzak duran kişilerdir. Bkz: Nisa 4/31, Necm 53/32

Furkân Suresi 25:68-71 Onlar, Allah ile beraber başka bir ilahı yardıma çağırmazlar. (Kur’ân’ın) Haklı (saydığı) bir sebep[1*] yoksa Allah’ın dokunulmaz kıldığı canı öldürmezler; zina da etmezler. Kim bunları yaparsa doğal yapısından uzaklaşma cezasına çarptırılır[2*]. (Mezardan) kalkış günü onun cezası ikiye katlanır[*3]. Sürekli itibarsızlık içinde kalır. Ancak dönüş yapan(tevbe), inanıp güvenen ve iyi iş yapan başka. Allah onların kötülüklerini iyiliğe çevirir. Allah bağışlar, ikram eder.Kim dönüş yapıp iyi iş yaparsa gerçekten Allah tevbesini kabul etmiş olur.

[1*] Bunlar kısas (Bkz. Bakara 2/178), savaşta vuruşma anı (Bkz. Muhammed 47/4) ve terör (Bkz. Mâide 5/33) suçlarıdır.

[2*] Ayette esâm şeklinde geçen إِثْمَ =ism, kişiyi sevaptan yani iyiliklerden ve doğal yapısından uzaklaştıran davranış anlamındadır. (Müfredât). Adam öldürenler ayrıca kısas (Bkz. Bakara 2/179) ve zina edenler de 100 kırbaç ceza (Bkz. Nur 24/2) ile cezalandırılırlar.

[*3] “Bir kötülüğün cezası, ona denk bir kötülüktür. Kim affeder ve arayı düzeltirse onun ödülü Allah’a aittir. Allah yanlış davrananları sevmez.” (Bkz. Şurâ 42/40)

Şuarâ Suresi 26:99-103 Bizi yoldan çıkaranlar, şu günahkârlardan başkası değildir. Artık bizi ne kayıracak biri var, Ne de bir can dostu. Keşke bize fırsat verilse de müminlerden olsak.” İşte bunda tam bir ibret vardır ama bunlardan çoğu inanacak değillerdir.

Şuarâ Suresi 26:214 Sen kavminden en yakınlarını uyar ayeti inince Allah’ın elçisi şöyle bir konuşma yapmıştı:

“Ey Kureyş topluluğu! Kendinizi kurtarmaya bakın; Allah’ın yanında size bir faydam olmaz. Ey Abdumenaf oğulları! Allah’ın yanında size faydam olmaz. (Amcam) Abdulmuttalib oğlu Abbâs! Allah’ın yanında sana faydam olmaz. (Halam) Safiyye! Allah’ın yanında sana faydam olmaz. Ey kızım Fatma! Benim malımdan dilediğini iste. Ama Allah’ın yanında sana faydam olmaz.” dedi.” (Buhârî, Vesâyâ, 11)

Neml Suresi 27:62 Darda kalan biri yardım istediğinde ona karşılık verip sıkıntılarını gideren, sizi yeryüzünün hâkimleri yapan kimdir? Allah ile birlikte başka bir ilah mı var? Bilginizi ne kadar az kullanıyorsunuz!

Ankebût Suresi 29:41 Allah’tan önce velilere(dostlara) sarılanların durumu örümceğin durumuna benzer. Örümcek bir yuva edinir ama yuvaların en gevşeği örümcek yuvasıdır. Keşke bunu bilselerdi.

Rûm Suresi 30:12-13 Kıyamet saati geldiğinde suçluların umutları bitecektir. Allah’a ortak saydıkları arasından bir şefaatçileri de olmayacaktır. Zaten ortak saydıklarını tanımazlıktan geleceklerdir.

Secde Suresi 32:4 Gökleri, yeri ve ikisinin arasında bulunanları altı günde yaratan sonra da Arşa(yönetimi) geçen Allahtır. O'ndan başka bir dostunuz ve destekçiniz yoktur. Bilginizi kullanmaz mısınız?

Ahzâb Suresi 33:64-65 Allah şüphesiz, görmezlikten gelenleri dışlamış ve onlara alevli bir ateş hazırlamıştır. Orada sonsuza kadar ölümsüzleşecekler; kendilerine bir dost ve yardım edecek birini bulamayacaklardır.

Orada hiçbir koruyucu ve yardımcı bulamadan ebedî olarak kalacaklardır.

Sebe’ Suresi 34:23 Onun katında şefaatin, onun izin verdiği kimseden başkasına yararı olmaz. İçten yakarışları[*] sona erdiğinde onlara; "Sahibiniz ne demişti?" diye sorulur: "Tamamıyla gerçeği söylemiş” derler. O, yücedir, büyüktür.

[*] Din günü geri gönderilmek veya fidye vermek için yaptıkları içten yakarış.(ilgili ayetler bazıları Müminun 23/99-100)

Yasin Suresi 36:23-24 Allah ile arama başka ilahlar koyup onlara tutunur muyum hiç? Rahman bir zarar vermek istese onların şefaati benim bir işime yaramaz. Onlar beni kurtaramazlar. Öyle yaparsam, açık bir sapıklık içinde olurum.

Zümer Suresi 39:43-44 Yoksa onlar, Allah ile aralarına girecek şefaatçiler mi buldular? De ki “Ya onların bir yetkileri yoksa, akıllarını da kullanamıyorlarsa?” De ki “Şefaat yetkisi tümüyle Allah’ın elindedir. Göklerin ve yerin hakimiyeti O’ndadır. Zaten sonunda tekrar yaratılıp O’nun huzuruna çıkarılacaksınız.”

Mü’min Suresi 40:17-18 O gün herkese, kazandığının karşılığı verilir. O gün haksızlık olmaz. Allah, hesabı çabuk görür. Çok yakında gelecek olan o gün konusunda onları uyar. O, yüreklerin ağza geleceği, boğazların düğümleneceği gündür. Yanlış yapanların ne bir can yoldaşı olacak ne de sözü dinlenecek bir şefaatçısı!

Zuhruf Suresi 43:86 Allah ile aralarına koyduklarını yardıma çağıranlar, şefaatten yararlanamazlar; oysa bilerek doğruya şahitlik edenler öyle değildir[*].

[*] Allah ile arasına aracı koyanlar müşriklerdir. Onlar şefaatten yararlanmayacaklar; yani cehennemden çıkarılıp cennette bulunan bir yakınlarının yanına yerleştirilmeyeceklerdir. Allah’ın Elçisinin şöyle dediği rivayet edilmiştir: “Şefaatim, ümmetimden büyük günah sahipleri içindir.” Hadisi rivâyet eden Câbir dedi ki: “Büyük günahı olmayanın şefaate ne ihtiyacı olur!” (Tirmizi, Sünen, Kıyâmet 12, (2436)

(Orada) Rahman’dan söz almış olanlar dışında kimse şefaat hakkına sahip olamayacaktır. (Meryem 19/87)

“Bilerek doğruya şahitlik edenler” Allah’tan başka ilah olmadığına şahitlik edenlerdir. Böyleleri müşrik olmadıkları için günahlarından dolayı cehenneme sokulsalar da oradan çıkarılıp cennetteki yakınlarının yanına yerleştirileceklerdir. Şefaat budur.

Duhân Suresi 44:40-42 İyi ile kötünün ayırt[*] edileceği gün, onların tamamının toplanacağı gündür. O gün dostun dosta faydası olmayacak; kimse kimseden yardım görmeyecektir. Ama Allah’ın ikram edeceği kişiler olacaktır. O üstündür, ikramı boldur.

[*] Bu mezardan kalkış (kıyamet) günü ve hesap verme günüdür. Bkz Saffat 37/20-21, Mürselat 77/8-15, Nebe 78/17-18

Tûr Suresi 52:17-21 Kendini korumuş olanlar bahçelerde ve nimetler içinde... Sahiplerinin verdikleriyle sefa sürerler. Sahipleri onları Cehennem’in azabından da korumuştur. Onlara şöyle denir: “Yiyin için; afiyet olsun. Bu, yaptıklarınıza karşılıktır.” Sıra sıra dizilmiş sedirlere yaslanırlar. Onlara, iri siyah gözlü kadınları (hurileri) hizmetçi olarak[1*] veririz. Nesillerinden, inanıp güvenmiş (imanlı) olarak kendilerini takip etmiş olanları da o müminlere katarız. Onların yaptıklarından bir şey de eksiltmeyiz[2*]. Çünkü herkesi, kendi kazandığı bağlar[3*].

[1*] Kur’an’da eşleştirmek fiilinin iki türlü kullanımı vardır. Birincisi evlendirmek anlamına gelen harf-i cersiz ifadedir. Bunun örneği şu âyettir: (زَوَّجْنَاكَهَا ) zevvecnâkehâ (Bkz: Ahzab 33/37) ikincisi bu âyetteki gibi bâ =بِ) harf-i cerri ile olandır. Bunun anlamı da yanına, hizmetine vermektir.

[2*] Şefaat yüzünden yanına alan konumunda olan kişinin kazandıklarında bir eksilme olmaz. Gelen, kendi kazandığıyla gelir ve diğerine yük olmaz.

[3*] Bu âyetler, cehennemde yalnızlaşan ve oranın azabını çeken Müslümanların cennetteki yakınlarının yanına yerleştirileceklerini göstermektedir. İşte şefaat budur.

Necm Suresi 53:19-30 Siz, Lat’ı ve Uzza’yı hiç düşündünüz mü? Ya diğerini; üçüncüsü olan Menat’ı? (Size göre bunlar Allah’ın kızlarıdır.) Erkekler sizin olsun, kızlar da Allah’ın, öyle mi? (Size göre) bu, haksız bir paylaşma olmaz mı? Bunların kendileri yok, sadece adları vardır. O adları, siz ve atalarınız dillendiriyorsunuz. Allah onlarla ilgili bir belge (yetki) indirmedi. Sadece varsayımlarınızın ve canınızın istediği şeyin peşinden gidiyorsunuz. Bakın işte size Sahibinizden bir rehber geldi. Acaba insan her istediğini elde edebilir mi? (Aklınızı başınıza alın!) Her şeyin sonu da Allah’ındır, başı da. Göklerde çok melek var ama onların şefaati (desteği) işe yaramaz. İşe yaraması için Allah’ın tercih ettiği kişiye, O’nun izni ve rızası ile olması gerekir.[*] Ahirete inanmayanlar meleklere hep kız ismi takarlar. Bu konuda ellerinde bir bilgi de yoktur, sadece varsayımlarıyla hareket ederler. Varsayım, gerçeğin yerini tutamaz. Bizim doğru bilgilerimize (Kur’an’a) sırtını dönen ve dünya yaşayışından başkasını istemeyen kimseyle arana mesafe koy. Onların ilimden payları işte bu kadar. Senin Sahibin, yolundan sapanları iyi bilir, doğru yolda olanları da iyi bilir.

[*] Şefaat, şef’ (الشَّفْع) kökünden iki şeyin yan yana olması, tek olmaması demektir. Birinin işini görmek için onunla birlikte gitme anlamına da gelir(Mekâyîs, Müfredât). Bu dünyada bu tür destekler olabilir. Allah Teâlâ şöyle buyurur: “Her kim iyiliğe şefaat ederse (destek verirse) ondan ona pay vardır. Kim de kötülüğe şefaat ederse ondan da sorumluluğu olur. Allah her şeyi korur ve kollar.” (Nisa 4/85) Bu dünyada meleklerin insanlara böyle destekleri olabilir. Bunu şu âyetten öğreniyoruz: “Karanlıklardan aydınlığa çıkasınız diye Allah ve melekleri size destek vermektedir. O’nun inanıp güvenenlere ikramda bulunur.” (Ahzab 33/43) Bu âyet, Allah’ın onayı olmadan meleklerin kimseye destek veremeyeceğini bildirmektedir.

Türkçe’de şefaat, Allah’ın yanında birine arka çıkma ve yardımcı olma anlamında kullanılır. Mahşer yerinde böyle bir şefaat olmayacaktır. Allah Teâlâ şöyle buyurur: “Öyle bir günden çekinin ki, o gün kimse kimsenin yerine ceza çekmez, kimseden şefaat kabul edilmez, kimseden fidye alınmaz ve kimseye yardım edilmez.” (Bakara 2/48)

Ahiretteki şefaat ancak, cehennemde cezasını çekmiş olanların, Cennetteki yakınları tarafından kabul edilmesi şeklinde olabilir. İlgili âyetler şöyledir: "Rabbine and olsun ki onları, şeytanlarla birlikte toplayacağız. Sonra diz çöktürerek alevli ateşin (cehennemin) çevresine getireceğiz. Sonra her toplumdan Rahman’a en sert baş kaldıranları çekip ayıracağız. Cehennemde kızarmayı en çok kimin hak ettiğini iyi biliriz. Sizden (günahı sevabından çok olanlardan) oraya uğramayacak yoktur. Bu, Rabbinin uygulamayı üstlendiği kesin hükümdür. Sonra kendini (şirkten) korumuş olanları kurtaracak, zalimleri de orada diz üstü çökmüş olarak bırakacağız.” (Meryem 19/68-72)

Günahkarları, suya koşarcasına cehenneme sevk edeceğiz. (Orada) Rahman’dan söz almış olanlar# dışında kimse şefaata (birinden destek görme hakkına) sahip olamayacaktır (Meryem 19/86-87).

Bunlar şirk günahı ile cehenneme girmemiş olanlardır. Çünkü “Allah, kendisine ortak koşulmasını (şirki) bağışlamayacaktır.” (Nisa 4/48)

Necm Suresi 53:31-32 Göklerde ve yerdeki her şey Allah’ındır. Düzenini, kötülük edenleri yaptıklarına göre cezalandırmak ve güzel işler yapanları da daha güzeli ile karşılamak için kurmuştur[1*] Güzel davrananlar, kusurları hariç[2*], günahların büyüklerinden ve fuhuş çeşitlerinden[3*] kaçınanlardır. Sahibinin bağışlaması boldur. Topraktan sizi oluştururken de analarınızın karnında birer cenin iken de sizi en iyi bilen O’dur. Kendinizi iyi göstermeye kalkmayın[4*]. Doğal yapısını kimin koruduğunu en iyi O bilir.

[1*] “Sizi zorlu bir imtihandan geçirmek ve hanginizin daha iyi davranacağını belirlemek için gökleri ve yeri altı günde yaratan Allah’tır. O sırada arşı (yönetim merkezi) suyun üstündeydi.” (Hud 11/7)

[2*] “Size konan yasakların büyüklerinden kaçınırsanız, kusurlarınızı örter ve sizi şerefli bir yere yerleştiririz.” (Nisa 4/31)

el lememe(اللَّمَمَ):Etrafındakiler, çevresindekiler anlamına gelir. Kur’an-ı Kerim’de büyük günahlar(kebair el ismi) ve onun etrafındekiler sınıflandırması vardır. Küçük günahlar diye bir sınıflandırma yoktur.

[3*] Fuhuş çeşitleri diye tercüme ettiğimiz kelime fevâhiş’tir; fuhuş’un çoğuludur. Arapçada çoğul en az üçü gösterir. Kur’an’a göre zina ve erkek erkeğe ilişki fuhuştur. Üçüncüsü kadın kadına yaşanan sevicilik olabilir.

[4*] Bakara 2/151, Şems 91/9, Nisa 4/49 ve Tevbe 9/103 bkz.

Meâric Suresi 70:10 Bir can yoldaşı, diğer can yoldaşını sormaz bile.

Müddessir Suresi 74:48 Artık şefaatçilerinin şefaati onlara bir fayda vermez.

Bu ayet şefaatin varlığını göstermekte ve kıyamet gününde Allah tarafından başkalarına şefaat edilebileceğini ima etmektedir.

İnfitâr Suresi 82:13-19 İyiler, elbette nimetlere kavuşacaklardır. Taşkınlık edenler ise alevli ateşte olacaklar, hesap verme günü oraya girip kalacaklar, oradan kaçıp kurtulamayacaklardır. Hesap verme günü nedir, sen ne bileceksin? Gerçekten, sen ne bileceksin hesap verme gününün ne olduğunu? (Öyleyse dinle!) O gün, kimsenin kimse için bir şey yapamayacağı gündür. O gün bütün yetki Allah’ındır.

Târık Suresi 86:10 Kişinin ne kuvveti kalır ne de yardımcısı.

Bu ayette ahirette insanın kendisini Allah’ın hükmettiği cezaya karşı koruyacak bir gücü ve yardımcısının bulunmayacağını ifade etmektedir.

Zilzal Suresi 99:7-8 Kim, zerre kadar iyilik yapmışsa onu görecek. Kim de zerre kadar kötülük yapmışsa onu da görecektir.

Kâria Suresi 101:6-11 Tartıları (sevapları) ağır gelen mutlu bir yaşayış içine girer. Ama kimin tartıları (sevapları) az olursa onun anası (gideceği yer) Haviye olur. Haviye nedir, nereden bileceksin? O, kızgın bir ateştir.

Sonuç

Kurtuluşa ermek için yolların neler olduğunu yine Kur’an-ı Kerim’den yüce Allah’ın bildirdiği kısacası uy dediklerim uy, sakın dediklerimden sakın. En büyük günah olan ve affı mümkün olmayan şirk batağına bulaşma, Allah’a karşı dostlar, veliler, evliyalar, putlar, idoller edinme, Peygamber efendimizin ve diğer peygamberlerimizin dosdoğru baş koydukları yoldan sapma ve Rabbimizin bize bildirdiği gibi İnşirah suresi 8nci ayetindeki gibi “ve yalnız Rabbine yönel!”

Öncelikle her Müslüman’ın kendisine şu soruyu sormalıdır? Neden Yüce Allah birilerine şefaat/aracılık etme yetkisini “verebileceğini” (kesin “vereceğini” demiyorum) verebileceğini söylemiş ancak bunların kim/kimler/neler olduğunu neden söylememiş olabilir? Cevabı bizim nazarımızda çok basit, “Yüce Allah’tan isteyeceğimize “O” herhangi birilerinden isteyip te şirk batağına düşmemizi istememesindendir.” Günün 5 vakti her rekatında tekrarladığımız ayeti tekrar hatırlayalım ve şefaat konusundaki çıkarımımızı buna göre yapalım. Fatiha Suresi 1:4 (Allah'ım) Kulluğu yalnız Sana yapar, yardımı yalnız Senden isteriz.

İnşallah kurtuluşa ermişlerden olacağız, Allah’ a karşı mahşer sabahı yüzümüz olsun diyorsanız, Resulullah'ın sünnetinden yani Kur’an’ dan ayrılmayınız, Kur'an'ı sadece baş üstü değil başucunda olarak, başvuru kitabı olarak her daim elinizde, kalbinizde taşıyınız ve hayatınıza yansıtınız.

Selam ve Dua ile,

Tolga KARAGÖZ
Güncelleme 12 Temmuz 2018

HZ. İSA NÜZUL EDECEK Mİ?

2017-06-15T09:40:00.000+03:00

İyiliği Sonsuz, ikramı bol olan Allah’ın adıyla, hepinize selamların en güzeli Allah’ın selamı ve bereketi üzerine olsun.

Din gününün sahibi Allah’a hamd olsun.

Hüküm Allah’ın dır, şüphesiz. Şimdi sadece hüküm ile konuşup hüküm ile yorumlayacağız konumuzu. Konu da Hz.İsa’ nın nüzul meselesi. Yani Hz.İsa geri dönüp Müslüman olup, Son nebinin şeriatıyla Mehdi ile Dünya’ ya gelip hüküm sürecek mi?

Konuya başlayınca hemen Nebimizin hadislerine bakmadan bu olmaz diyenler çıkacaktır, öncelikle bu duruma bir açıklama getirelim, sonra da konumuza devam edebiliriz. Hüküm sahibi Allah dedik. En’am Suresi 57nci ayetinde yüce Allah şöyle buyurmuştur: “(Ey Resulüm)De ki: “Ben Rabbimden gelen apaçık bir delile dayanıyorum ama siz yalan yanlış şeylere sarılıyorsunuz. Sizin hemen istediğiniz şeyi yapmak benim elimde değildir. Kararı verecek olan sadece Allah'tır. Doğruyu O anlatır, en iyi açıklamayı da O yapar." Nedense Nebimizi de bu hüküm verme olayına ortak etmeyi de eklerler. Ancak Nebimiz sadece Kur’an ile hüküm verirdi, onun sünneti Kur’an idi. Maide Suresi 44ncü ayetinde “İçinde (doğru yola) bir rehber ve nur olan Tevrat’ı biz indirdik. Allah’a teslim olmuş nebîler, Yahudiler arasında onunla hükmederlerdi. Hocalar ve âlimler ise kendilerinden Allah’ın kitabını korumaları istenmesi sebebiyle onunla hükmederler ve ona şahit olurlardı. Siz, insanlardan korkmayın; benden korkun. Ayetlerimi geçici bir bedelle değişmeyin. Allah'ın indirdiği hükümlerle hükmetmeyenler, kâfir olanlardır.” Yani kafir(müşrik) olanlar, ayetleri az bir karşılığa değişenler indirdiği ile hükmetmeyenlere kafir demektedir. Kafir olan müşriktir, müşrik olan da kafirdir. Ekleme, çıkarma ve yok sayma gibi konularda bununla ilintilidir.

Nebimizin söylemediği halde ona isnat edilen hadisler vardır, ancak yüce Allah biliyor ki Resulullah Kur’an ile çelişen sözler söylememiştir, Kur’an ile çelişmeye kimin gücü yeter ki? Yetse de cezası bellidir. Hatta yüce Allah Hakka suresi 44-52’ da şöyle buyurmuştur: “Muhammed, Bize karşı bir takım sözler uydursaydı, onu kıskıvrak yakalar, şah damarını koparırdık. İçinizden hiç biri de bunun önüne geçemezdi. Kur’an, Allah’tan çekinerek kendini koruyanların, akıllarından çıkarmayacakları bir bilgidir.Çok iyi biliyoruz ki içinizde yalancılar var. Kur’an, kendini ayetlere kapatan bu kişilerin de yalanını ortaya çıkarır. Çünkü o, kesin gerçektir.Öyleyse Yüce Rabbinin adını her türlü eksiklikten uzak tut.” Ne mükemmel bir anlatım ve örnek veriyor yüce Allah. Nebimizin bazı sözler uydurmayacağının delilidir, ki uyduruyor olsaydı ona izin verilmeyeceğinden bahsediyor. Ayrıca içimizden bazılarının hükmü terk edip rivayet edilen Kur’an ile çelişen ayetlere bulaştığının da delilidir. Bu yalanlama değil de ne oluyor? Herkes şapkasını önüne alıp düşünmelidir bu ayet grubunu. Nebimize inen başka örnek vahiylerde var bununla ilgili olarak, mesela En’am suresi 19ncü ayeti: “…Bu Kur'an bana vahiy edildi ki sizi ve ulaştığı kişileri onunla uyarayım…”, Araf suresi 3ncü ayeti “Rabbinizden size indirilene uyun; Allah’a daha yakındır diyerek evliyaya[*] uymayın. Bilgilerinizi ne kadar az kullanıyorsunuz!” [*] Evliya, veli’nin çoğuludur. Veli, aralarında kendileri dışında bir şey olmayan iki veya daha çok şeye denir. (Müfredat) Allah ile arasına, başka birini koymayan herkes Allah’ın velisidir. Araya başkasını koyanın Allah ile ilişiği kesilir. Allah Teâlâ şöyle demiştir: “Bilin ki Allah’ın velilerinin üstünde ne korku olur ne de üzülürler. Onlar inanmış olan ve takva sahibi olan (kendini yanlışlardan koruyan) kimselerdir.” (Yunus 10/62-63) Takva sahibi olanlar da “İşte Kitap budur, içinde şüpheye yer yoktur. Takvâ sahipleri için rehberdir. Onlar, Allah’a içten inanan, namazı düzgün ve sürekli kılan ve verdiğimiz rızıkları yerli yerince harcayanlardır. Sana indirilene de senden önce indirilenlere de inanıp güvenenler onlardır. Onların ahirete olan inançları kesindir.” (Bakara 2/2-4) ve En’am suresi 50nci ayeti “… Bana ne vahyedilirse ben ona uyarım…” bunlara açık delildir. Son olarak yüce Allah şöyle buyurmaktadır Kehf Suresi 26ncı Ayetinde “De ki "Ne kadar kaldıklarını Allah daha iyi bilir. Göklerde ve yerde bilinmeyen bütün bilgiler (gayb) ondadır. O, görür(izler) ve dinler. Onlar için Allah ile aralarına koyabilecekleri bir dost(veli) da yoktur. Allah, hâkimiyetine kimseyi ortak etmez.” ayrıca Ahkaf Suresi 9ncu ayetinde: “De ki “İlk elçi ben değilim. Bana da size de ne yapılacağını bilmem. Ben sadece bana vahyedilene uyarım. Ben sadece doğruları açıklayan bir uyarıcıyım; o kadar.”

Bu yukarıda bahsettiğim ayetler ile öncelikle bakmamız gereken kesin bilgi kaynağı Kur’an-ı Kerim olduğunu hemfikir olmuşuzdur. Çünkü İsra Suresi 36ncı ayetinde yüce Allah: “Bilgi sahibi olmadığın bir konuda konuşma. Sende olan dinleme, görme (basiret) ve gönül özellikleri[*] ondan sorumlu tutulmanı gerektirir.” [*] sem’, basar ve fuad kelimelerinin başındaki el=ال takısı, muzafun ileyhten ıvaz sayılarak anlam verilmiştir. Bunlar insana ruh üflenmesi ile kazanılan ve onu diğer canlılardan farklı yapılan özelliklerdir(Secde 32/9). Hayvanlar görür ama insanlar vizyon sahibidir. Hayvanlar duyar ama insanlar dinler. Hayvanlar sadece vücutlarının istekleri doğrultusunda karar verirler ama insanlar vücutlarının istekleri ile şeytanların vesveselerine karşılık gönüllerindeki bilgiyi kullanarak karar verirler. Şimdi yazacaklarımızın kesin bilgiyle yazılması için yine bilgi kaynağı olan Kur’an-ı Kerim’ e başvuracağız.

Peki Hz.İsa Nüzul edecek mi?

Öncelikli olarak milattan sonra 30’ lu yıllara bir geri dönelim, o dönemde Yahudilerce ne yaşanmış ve günümüz Hıristiyanları bu konuda ne düşünüyor.

Hıristiyanlıkta İlk Günah:

Hıristiyan teolojisine göre tüm mevzu Hz. Adem (as) ve eşinin yaptığı yanlışlıktan kaynaklanıyor. Yine Hıristiyan teolojisine göre Cennette anasız babasız yaratılan Hz. Adem ve onun kaburga kemiğinden yaratılan eşinin cennette Tanrı’ nın yasakladığı elmayı yeme günahından dolayı bu olaylar vuku bulmuştur. Kitabı Mukaddesi okuyanlar bilirler, bu yaratılış bölümünde biraz komedi tasvirler ile bu hikâye anlatılır. Öncelikle Tanrı erkeği yaratıyor ama yarattıklarının isimlerini Adem belirliyor. Tanrı bahçede cennet bahçesinde yürüyor ve ayak sesleri duyuluyor. Aynı Tanrı Adem’ e sesleniyor, "Neredesin?" Diye çünkü Adem ile Havva büyük bir günah işlemiş ve saklanıyorlar ancak haşa Tanrı bunu bilmiyor. Not: Buradaki yazdıklarım Hıristiyan inancıdır.

Herkesin takdiridir ki günümüzdeki Hıristiyanlık Pavlus Hıristiyanlığıdır, çünkü Hz.İsa İsrail'in kayıp koyunları için gönderilmiştir ve Eski ahitteki kanunların uygulanmasını istemektedir ve bazı kuralları yumuşatmak nesh etmek için gelmiştir. Burada ek bir parantez açmak istiyorum. Kur’an tarafından Hz.İsa (as)’ a soyluluk verilmiştir. Bunu anlamak için öncelikle Hz. Musa (as)’ın hangi topluluğa gönderildiğini hatırlamak gerekir. Cevap İsrailoğullarıdır. Hz. İsa’ da o toplumda doğdu. Hz. Musa (as) bir ayette kendi topluluğuna seslenmektedir, aynı ayetin devamında da Hz. İsa (as) aynı topluluğa seslenmektedir. Bu sesleniş arasında büyük bir yıl farkı olduğunu da unutmamak gerekmektedir. Saf Suresi 5nci ayetinde Hz. Musa (as) şöyle seslendi: “Bir gün Musa halkına şöyle demişti: “Ey halkım! Ne diye beni üzüyorsunuz; çok iyi biliyorsunuz ki ben, Allah’ın size gönderdiği elçiyim.” Onlar yoldan çıkınca Allah da onların kalplerini kaydırdı. Yoldan çıkan bir topluluğu Allah yola getirmez.” Saf Suresi 6ncı ayetinde Hz. İsa (as) şöyle seslendi: “Meryem oğlu İsa da şöyle demişti: “Ey İsrailoğulları! Ben, Allah’ın elçisiyim; size, önümde bulunan Tevrat’tan olanı onaylamak ve benden sonra gelecek ve ayırıcı özelliği Ahmed olan elçiyi müjdelemek için geldim.” İsa onlara açık belgelerle gelince: “Bu, açık bir büyüdür” demişlerdi.” Hz. Musa (as) Ey Kavmim derken Hz. İsa (as) aynı topluluğa Ey İsrailoğulları demiştir. Geleneksel olarak bilmekteyiz ki kimlik Babadan gelir, bu sami ırkında da böyledir, bizlerde de böyledir. Hz. Musa (as) aynı toplumda doğduğu için Kavmim demesi çok normal, çünkü şöyle de demek istiyor “Benim babam sizin aranızdandır.” Ancak Hz. İsa (as) Kur’an-ı Kerim’in Maide Suresi 72nci ayetinde ve az evvel bahsettiğimiz Saf Suresi 6ncı ayetinde Ey İsrailoğulları diyerek ne demek istiyor? Çünkü bildiğimiz üzere Hz. İsa mucizevi olarak babasız dünyaya geldiğini bilmekteyiz, bu ince detaydan bile Kur’an’ ın çelişkisiz olduğunun bir kanıtıdır.

Matta 19:16-17’ de “Adamın biri İsa’ya gelip, “Öğretmenim, sonsuz yaşama kavuşmak için nasıl bir iyilik yapmalıyım?” diye sordu. İsa, “Bana neden iyilik hakkında soru soruyorsun?” dedi. “İyi olan yalnız biri var. Yaşama kavuşmak istiyorsan, O’nun yasasını yerine getir.” demektedir Hz.İsa, ancak Pavlus ise 1 Korintliler 15:14’ te “Mesih dirilmemişse, bildirimiz de imanınız da boştur.” demiştir. Hıristiyanlığın en büyük dogması Hz.İsa’ nın çarmıha girilmesi ve dirilmesi üzerine kuruludur. Bu olayı ortadan kaldırırsak Hıristiyanlık çöker. Çünkü Tanrı Hz.İsa ile cisimlenmiş olduğuna inanmaktadırlar(Çoğunluk böyle inanıyor, buna inanmayanları tenzih ediyorum). Tanrı insan formuna girmiştir, bir yandan da oğul olmuştur. Hıristiyan dogmalarına göre Hz.İsa diğer insanların ilk günahtan kurtuluşu için Tanrı olarak ölmelidir. Kurtuluş için Hz.İsa’ nın kanının dökülmesi gerekiyordu.

Bunu çürütmek için yüce Allah Nisa suresi 156-157nci ayetlerinde şöyle buyurmuştur: “Bunun bir sebebi de ayetleri görmezlikten gelmeleri ve Meryem’e büyük bir iftirada bulunmalarıdır. Bir de Meryem oğlu İsa Mesih’i; yani Allah’ın Elçisini “Biz öldürdük” demeleri vardır. Onu ne öldürdüler ne de astılar ama böyle bir şüpheye düşürüldüler[*]. Anlaşmazlığa düştükleri bu şeyde tam bir şüphe içindedirler. Bu konuda bilgileri sadece varsayıma uymaktan ibarettir. Onu kesin olarak öldürmediler.” [*] - “ama onlar için o ona benzetildi” demek, “öldürdükleri kişi onlar için İsa’ya benzetildi.” Şüpheden kurtulamamaları bundandır. Zaten yüce Allah Yahudi ve Hıristiyanları ve ayrıca bizleri de önemli bir konuda uyarıyor, dininizde aşırıya gitmeyiniz: Nisa Suresi 171nci ayet “Ey Ehl-i Kitap! Dininizde aşırılık etmeyin, Allah hakkında sadece gerçeği söyleyin. Meryem oğlu İsa Mesih, başka değil, yalnızca Allah’ın elçisidir; Meryem’e ulaştırdığı (“Ol”) sözü ve kendinden bir ruhtur. Öyle ise Allah’a ve elçilerine inanıp güvenin. “Tanrı üçtür” demeyin; bundan vazgeçin; bu sizin hayrınıza olur. Allah tek ilahtır, başkası da yoktur. O’nun çocuğa ne ihtiyacı olur! Göklerde ne var, yerde ne varsa hepsi O’nundur. Size Allah’ın desteği yeter.” Buradan bizimde almamız gereken dersler vardır. Ehli Kitap derken bizleri de kastediyor yüce Rabbimiz. Kur’an düne de söyler, güne de söyler yarına da söyler. Bu vahyin her birinden sorguya çekileceğimiz aşikârdır.

Nisa Suresi 156-157nci ayetler başlı başına Hıristiyanların teolojisini çökertmeye yeter de artar bile ancak bundan tatmin olmayanlar çıkacaktır. Bu konuyla ilgili olarak "KUTSAL CUMA - PASKALYA CUMASI" isimli makalemi de okuyabilirsiniz.

Yukarıdaki anlattıklarım ve Hıristiyan görüşü ile Hz.İsa’ nın çarmıha gerilip öldürüldüğünü ve 3 gün sonra dirildiğini ve oradan da göğe Tanrı’ nın sağındaki koltuğuna kurulduğunu ve yine kıyamet gününden 1 gün önce Dünya’ ya gelip 1000 yıllık hüküm sürüleceği ve sadece ona iman edenlerin yaşayacağı yeni bir düzen kurulacağı, ona inanmayanların ise cehennemi tadacağı yeni bir sistem olacağının inanışı vardır. Bunu not olarak bir kenara koyalım, çünkü bizde de buna yakın bir inanış var, en azından buna az da olsa yakın bir inanış diyelim. Peki gerçek ne?

Yüce Allah Enbiya suresi 34ncü ayetinde peygamber efendimize: “Senden öncekilerden hiç bir insanı ölümsüz yapmadık. Sen ölsen onlar ölümsüzleşecekler mi?” demiştir. Yani Hz.İsa (as) dahil kimsede bir ölümsüzlük yoktur, öyle olsaydı ayetin “Senden öncekilerden hiç bir insanı Meryem oğlu İsa hariç ölümsüz yapmadık. Sen ölsen onlar ölümsüzleşecekler mi? ” Şeklinde olması gerekiyordu. Ayetin sonunda Nebimize şimdi sen ölünce onlar ebedi mi kalacaklar derken tüm insanlığa mesajı vermektedir.

Yine Enbiya suresi 8nci ayetinde yüce Allah peygamberleri için şu tabiri kullanmaktadır: “Onları yemek yemez bir beden yapısında yaratmadık. Onlar ölümsüz de değillerdi. ” Yani eğer Hz.İsa (as) eğer inanıldığı gibi gökte ise ne yiyip ne içiyor. Ayrıca ölümsüz de değillerdi diye kesin olarak söylemektedir. Hz.İsa’ nın ölümü ile ilgili bilgi Kur’an’ da bilgi yok diyenlere Hz.Musa’ nın da ölümüyle ilgili bilgi olmadığını da hatırlatmak gerekir.

Ayrıca Furkan ve Rahman surelerinde berzah (tatlı ve tuzlu suyun bariyer olarak birbirine karışmayacağı) vardır ve Mu’minun Suresi 99-100 “Onlardan birine ölüm geldi mi şöyle der: “Rabbim! Beni geri çeviriniz. Terk ettiğim dünyada belki iyi bir iş yaparım”. “Hayır asla; o onun söyleyeceği sözdür. Önlerinde yeniden dirilecekleri güne kadar bir enge[*]l vardır.” ayetleri Berzah aleminden değil, ölümden dönülemeyeceğini bildiren bir perde olduğudur. [*] [*] "بَرْزَخٌ = Berzah engel demektir (Müfredat). Her insanda iki nefis vardır; birincisi bedeni, ikincisi ruhudur. Ana rahminde döllenmiş yumurtadan yaratılan bedene ruhun üflenmesi, bütün organlarının tamamlanmasından sonra olur. Böylece o, dinleyebilen, basiret ve gönül sahibi olan farklı bir canlı türü haline gelir (Müminûn 23/12-14 ve Secde 32/7-9) Ruh, bedeni ev gibi kullanır; beden uykuya dalınca çekip gider, uyanınca geri gelir. Ölen beden yıkılan ev gibi olur, yeniden dirilinceye kadar ruh oraya dönmez. Artık ona ek süre tanınmaz,(Münafikun 63/11) Ruhla bedenin yeniden birleşmesi Sur'a ikinci defa üflendiğinde olur. (Tekvir 81/7)

Buradaki konuşmalar, ölen bu kafirin ruhu ile melek arasında geçen konuşmalardır. Ayrıca Nahl 16/28-29 "Kendilerini kötü duruma düşürmüşken, meleklerin vefat ettirdiği kimseler hemen teslimiyet gösterir ve “Kötü bir şey yapmıyorduk ki!” derler. Allah ne yaptığınızı bilir. “Haydi, girin Cehennem’in kapılarından. Hep orada kalacaksınız. Büyüklük taslayanların yerleşecekleri yer ne kötüdür!", ve Enfal 8/50-51. "Melekler canlarını alırken o kâfirleri bir görsen; yüzlerine ve arkalarına vurarak onlara: “Yangın azabını tadın şimdi” derler. Siz, ne ettiyseniz onu buldunuz. Allah, hiçbir kuluna haksızlık yapmaz." ayetlerinde de görüldüğü üzere kabirde konuşma olmayacak, sadece ölüm anında ölüm meleklerinin yukarıdaki ayetlerdeki örnekliği olacaktır.

Kur’an’ da Resulullah'ın son Nebi olduğunu, ondan sonra bir Nebinin gelmeyeceğinden ve bundan sonrasının insanlar için kıyameti beklemeleri olacağı açıkça bildirilmektedir. Kur’an Hz.İsa (as)ın açıkça öldüğünü de beyan etmektedir, hiçbir insana ebediyet verilmediğini beyan etmekte ve hiçbir insanının da ölümden dönemeyeceğini de beyan etmektedir. Buna rağmen Hz.İsa (as) ın döneceğini bahsetmek akıl karı değildir. Hz.İsa (as) ister ümmet olarak isterse Nebi olarak dünyaya dönmesi ve dinle alakalı bir şey yapacağını iddia etmek Kur’an-ı Kerim ile taban tabana zıtlık oluşturmaktadır. Hz. Adem’ den (as) son Nebi Hz. Muhammed (sav) e kadar gelen tüm peygamberler vefat etmiştir ve sağ olmalarına imkan ve ihtimal dahi yoktur. Tıpkı Hıristiyanların inancında olduğu gibi yüce Allah’ın yanında da değildir!

İddia edildiği üzere Hz.İsa Allah’ın yanında bekliyor ve buraya gelecek diyorlar. Gelip ne yapacak? Bununla ilgili Prof.Dr. Mehmet Okuyan şöyle bahseder: “Nebilik ebed müddet bir görevdir. Yani Nebiliğin ne görevden alınması vardır ne de emekliliği. Hz.İsa (as) eğer gelecekse bazı görüşlere göre Nebi olarak gelmeyecek Resulullaha ümmet olarak gelecek şeklindedir. Bu da zorunlu olarak şu demek oluyor, Hz.İsa (as) ya görevden alınacak ya da görevinden emekli olmuş olacaktır. Bu Nebilik algısına uymamaktadır. Yok, eğer ki Nebi olarak gelecekse bu defa daha korkunç bir şey var Ahzab Suresi 40ncı ayetinde “Muhammed içinizden her hangi bir erkeğin babası değildir, ama Allah'ın elçisi ve nebîlerin sonuncusudur. Allah her şeyi bilir.” konusu vardır. Resullük ve Nübüvvet ayrı kavramlardır ve peygamberlerin hepsinde resullük ve nebilik vardır, ancak ayrı ayrı görenler diyorlar ki Hz. Peygamberimiz nebilerin sonuncusudur böylelikle Hz.İsa’ nın resul olarak görevi devam etmektedir deyip yanlışa düşmektedirler. Bir de Nebiler tarihinden bildiğimize göre iki peygamber arasında çok uzun asır geçmiş ise şu iki konudan biri hasıl olmuştur. Birincisi önceki Nebinin risaleti unutturulmuştur, İkincisi ise yine önceki Nebinin risaleti bozulmuştur. Bu iki olayın Kur’an için olmasının ihtimali dahil yoktur. Kur’an yüce Allah tarafından korunmuştur, bozulmamıştır ve korunacaktır. Dolayısı ile Hz.İsa geldiğinde yeni bir vahiy almayacağına göre Kur’an ile ilgili yeni bir şey söyleyemeyeceğine göre birinin gelmesinin hiçbir alemi yoktur. Eğer ille de biri gelecekse ki böyle de olmayacak gelmesi yakışan Kur’an kime vahiy edildiyse onun gelmesidir. Resulullah'ta gelmeyecektir, Hz.İsa’ da gelmeyecektir, Mehdi’ de gelmeyecektir. Çünkü Mehdi "kavram" olarak vardır, şahıs olarak yoktur. Mehdi şu anlama gelir, "Hidayete erdirilmiş adam" demektir, yani hidayete kodlanmış adamdır, Kur’an anlatan, yaşayan, Müslüman olan, yüreğini Allah’a teslim etmiş eden herkes Mehdi’ dir. Bizim için şahıs olarak Mehdi geldi o da Resulullah'tır.”

Zuhruf Suresi 61nci ayetinde: “Muhakkak ki o (İsa), yeniden diriliş için bir bilimdir[*]. Sakın o saat hakkında şüphe etmeyin, bana uyun; doğru yol budur.” [*] Yeniden yaratılışın nasıl olacağına dair örnek alınarak üzerinden bilim üretilecek bir kişidir. Gelenekselciler bu ayet için Hz.İsa’ nın geri gelmesinin delilidir diye söylerler ancak Hz.İsa’ nın ilk gelişi de bir delildir, Resulullah'ın gelişi de bir delildir ve son delil ise Kur’an-ı Kerim’ dir. Bunlardan başka delile de ihtiyaç yoktur. Bundan sonra yüce Allah’ın bildirdiği gibi Kıyamet ansızın kopacaktır.

Ali İmran Suresi 55nci ayetinde: “Bir gün Allah şöyle dedi: “Bak İsa! Ruhunu alacağım[1*] ve Seni katıma yükselteceğim[2*]. Ayetlerimi görmezlikte direnen şu insanlardan seni kurtaracağım. Senin izinden gidenleri, ayetleri görmezlikte direnenlere kıyamet gününe kadar üstün kılacağım[3*]. Sonunda yeniden diriltilip bana geleceksiniz[4*]. Aranızda anlaşmazlığa düştüğünüz konuları, o zaman karara bağlayacağım.” [1*] Vefat, ruhun alınmasıdır. “Allah ruhları, ölüm esnasında alır, ölmeyenlerinkini de uykuda alır. Ölümüne hükmettiğini tutar, ötekini belirlenmiş eceli bitinceye kadar salıverir.”(Zümer 39/42) İsa aleyhisselam, ruhunun alınmasından sonraki ilk konuşmasını ahirette yapacağı için (bkz. Maide 5/117) bu âyetteki vefat kelimesi onun öldüğünü gösterir; dünyaya tekrar gelmesi diye bir şey yoktur. [2*] Ölen her insanın ruhu göğe yükselir ancak gök kapıları kafirlere kapalı olduğundan onların ruhu geri çevrilir. İlgili ayet şöyledir: “Ayetlerimiz karşısında büyüklenerek yalan söyleyenler için göklerin kapıları açılmayacak, halat iğne deliğinden geçinceye kadar Cennet’e giremeyeceklerdir. Suçluları işte böyle cezalandırırız.” ( Araf 7/40) [3*] İsa’ya uyanlar, onu Allah’ın oğlu sayanlar değil, Allah’ın kulu ve elçisi olduğuna inananlardır. [4*] مَرْجِعُكُمْ = merciukum kelimesinin kök anlamı الرجع / rec’ = başa döndürmek veya الرجوع /rücu = başa dönmektir. (Müfredât) Allah Teâlâ şöyle demiştir: “Sizi topraktan yarattık, yine toprağa çevireceğiz ve bir kere daha sizi topraktan çıkaracağız.” (Taha 20/55) “De ki: “Sizi tohum gibi toprağa eken O'dur. Onun huzurunda toplanacaksınız.” (Mülk 67/24) Âyetleri birlikte düşününce إليه ترجعون = ileyhi turceûn’un açılımı şöyle olur: ترجعون حالتكم الاولى وتحشرون الي الله = “Eski halinize döndürülür ve Allah’ın huzurunda toplanırsınız.”

Ayette de açıkça belirtildiği üzere senin hayatına ben son vereceğim diyen Rabbimizdir, yani Hz.İsa ölmüştür. Ölümden sonra ruh Allah’a yükseltilir ve Allah’ ın kontrolündedir. Zümer Suresi 42nci ayet: “Allah ölüm esnasında ruhları alır[1*], ölmeyenlerinkini de uykuda alır. Ölümüne hükmettiğini tutar, ötekini o belirlenmiş eceline[2*] belli bir vakte kadar salıverir. Bunda, düşünen bir topluluk için göstergeler (ayetler) vardır.” [1*] Her insanda iki nefis vardır; birincisi bedeni, ikincisi ruhudur. Ana rahminde döllenmiş yumurtadan yaratılan bedene ruhun üflenmesi, bütün organlarının tamamlanmasından sonra olur. Böylece o, dinleyebilen, basiret ve gönül sahibi olan farklı bir canlı türü haline gelir (Müminûn 23/12-14 ve Secde 32/7-9) Bu âyete göre ruh, bedeni ev gibi kullanır; beden uykuya dalınca çekip gider, uyanınca gelir. Ölen beden yıkılan ev gibi olur, yeniden dirilinceye kadar ruh oraya dönmez. Uyuyan insanın ruhu vücuduna geri dönebiliyorken ölen kişinin ruhu geri dönememektedir (Bkz. Müminûn 23/100) [2*] Ecel-i müsemmâ, yalnız Allah'ın bildiği son yaşama tarihidir. O ecel gelince insan ölür. Bazı yanlış davranışlar o eceli müsemmâyı kısaltabilir. Tevbe edip durumunu düzeltirse eceli eski seviyesine çıkar. Bunun örneği, Yunus aleyhisselamdır. Bkz. (Saffat 37/139-149)

Ayrıca Meryem Suresi 33ncü ayetinde yüce Allah Hz.İsa için “Bana selam (esenlik ve güvenlik) olsun doğduğum gün, öleceğim gün ve yeniden diriltileceğim gün.” demiştir. Bu söze karşılık yine Meryem Suresi 15nci ayetinde yüce Allah Hz.Yahya için “Doğduğu gün, ölüm günü ve yeniden diriltileceği gün onun için bir esenlik ve güvenliktir (selamettir).” demiştir. Şimdi Hz.İsa (as) dirilecek ve dönecek diyenler aynı sözleri Hz.Yahya (as) için de söylemeleri gerekecektir. Burada bahsedilen dirilme ikinci Sur’a üflenince Tekvir Suresi 7nci ayetindeki: “ruhlarla bedenler[*] birleştirilmiş,” [*] Ruh ve beden, her insanda bulunan iki nefistir. Ruh, bedeni ev gibi kullanır; beden uykuya dalınca çekip gider, uyanınca gelir. Ölen beden yıkılan ev gibidir; yeniden dirilinceye kadar ruh oraya dönmez (Zümer 39/42). Ruhun bedenle birleşmesi, yapısının tamamlanmasından sonradır. Bir âyet şöyledir: “Yarattığı her şeyi güzel yaratan ve o insanı (Âdem’i) yaratmaya çamurdan başlayan O’dur. Sonra onun soyunu bir özden; zayıf bir sudan yaratmıştır. Sonra (organlarını tamamlamış) dengesini kurmuş ve ona ruhundan üflemiş; (böylece) size dinleme, ileri görüşlü olma (basiret) yeteneği ve gönüller vermiştir. (Bu yetenekleri) Ne kadar az değerlendiriyorsunuz!” (Secde 22/7-9) Şu âyete göre, ruhun üflenmesiyle oluşan yetenekler cinlerde de vardır: “Cinlerin ve insanların çoğunu sanki Cehennem odunu olsunlar diye yetiştirdik. Onların kalpleri vardır ama (gerçeği) kavramazlar; gözleri vardır ama ilerisini görmezler; kulakları da vardır ama (söz) dinlemezler. Onlar en’âm (koyun, keçi, sığır ve deve) gibidirler. Aslında daha düşük seviyededirler. Onlar tam bir gaflet içindedirler.” (Araf 7/179) Bu yüzden Ahirette yeniden dirilen, kendini uykudan uyanmış sanır. “Sura üflenmiştir. İşte o zaman kabirlerinden Rablerine doğru koşup giderler. ‘Yazık oldu bize! Bizi uyuduğumuz yerden kim kaldırdı?’ derler.” (Yasin 36/51-52). Bütün Ruhlar bedenlerle birleştirildiğindeki diriltilme olayından bahsedilmektedir.

Maide Suresi 117nci ayette Hz.İsa yüce Allah’a Mahşer sabahında hesap verirken şöyle konuşacak: “Bana ne emrettiysen onlara onu söyledim. "Benim Rabbim ve sizin de Rabbiniz olan Allah’a kul olun" dedim. Aralarında bulunduğum sürece onlara şahittim. Beni vefat ettirdikten[bkz. Al-i İmran 3/55 "Ey İsa, ben seni vefat ettireceğim..."] sonra onlar, sadece senin gözlemin altındaydılar. Her şeye şahit olan sensin. ” Yani aralarında bulunduğum sürece sana iman ettiklerine şahidim ancak ben ölünce diğer olanları bilmiyorum, sadece sen biliyorsun."

Ali İmran Suresi 81nci ayetinde yüce Allah buyuruyor ki: “Allah nebilerinden kesin söz aldığında şöyle demiştir: "Size Kitap ve hikmet veririm de elinizde olanı onaylayan bir elçi (bir kitap[1*]) gelirse kesinlikle ona inanacaksınız ve destek vereceksiniz. Bunu kabul ettiniz mi? Bu ağır yükü (ısr[2*]) yüklendiniz mi?". Onlar: "Kabul ettik" demişlerdi. Allah: "Siz buna şahit olun, sizinle beraber ben de şahidim" demişti.” [1*] Resul (رسول) kelimesine “gönderilen şey” anlamı da verilebilir. Çünkü bir bilgiyi iletmek için gönderilen kişiye resul dendiği gibi onunla gönderilen bilgiye de resul denir. (Müfredat) Bilgi daha önemli olduğundan Allah Teâlâ şöyle demiştir: “Muhammed sadece elçidir. Ondan önce de elçiler geldi. O ölse veya öldürülse, gerisin geri mi döneceksiniz?” (Al-i İmran 3/144) Allah’ın son Nebîsi öldüğü için resul kelimesine, yerine göre elçi veya Allah’ın gönderdiği kitap anlamını vermek gerekir. [2*] Isr, yeni nebîye inanma görevidir. Nebîmizle birlikte ısr yükü kalkmıştır. Bir ayet şöyledir: “Yanlarındaki Tevrat’ta ve İncil’de yazılı buldukları bu elçiye, bu ümmi Nebîye uyanlar... O, onlara iyiliği emreder, kötülüğü yasaklar. Temiz ve lezzetli şeyleri helal, pis şeyleri haram kılar. Isr’larını ve üzerlerindeki bağları kaldırıp atar. Ona inanan, onu destekleyen, ona yardım eden ve onunla birlikte indirilen nûra uyanlar umduklarına kavuşurlar.” (A’raf 7/157)

Hz.İsa Nebimizin geleceğinin vahyini almıştı, tıpkı Hz. Musa’ nın da bir sonraki gelecek olan Nebi hakkında bilgilendirildiği gibi. İş bu sebeple Kur’an-ı Kerim bu konudan da bahsetmiş olması gerekiyordu ancak Hz.İsa’ nın geleceği ile ilgili tek bir ayet bile yoktur.

Hz.İsa’ nın çarmıha gerilmesi bile İncillerde itilaflıdır. Şöyle ki Matta’ ya Göre İncil’de 26:28 “Çünkü bu benim kanımdır, günahların bağışlanması için birçokları uğruna akıtılan antlaşma kanıdır.” Markos’ a Göre İncil’de 14:16 “İsa daha sonra, sofrada otururlarken Onbirler’ e göründü. Onları imansızlıklarından ve yüreklerinin duygusuzluğundan ötürü azarladı. Çünkü kendisini diri görenlere inanmamışlardı.” Luka’ ya Göre İncil’ de 22:24 “Ayrıca aralarında hangisinin en üstün sayılacağı konusunda bir çekişme oldu.” ve Yuhanna’ ya Göre İncil’ de 19:21 “Bu yüzden Yahudi baş kahinler Pilatus’ a, “ ‘Yahudiler’ in Kralı’ diye yazma” dediler. “Kendisi, ‘Ben Yahudiler’ in Kralı’ yım dedi’ diye yaz.” Bu ve bunun gibi birbiri ile çelişen bir çok ifade vardır, ayrıca hiçbir havarisi de Matta 10:38 “Çarmıhını yüklenip ardımdan gelmeyen bana layık değildir.” Hz.İsa’ nın çarmıha gerildiğinde hiçbir havarisi yanında değildi. Eve saklanmış ondan haber bekliyorlardı. Detaylarını "KUTSAL CUMA - PASKALYA CUMASI" konulu yazımda okuyabilirsiniz.

Bütün bu açıklamalar şu kanaatimizi teyit etmektedir: Kesin olan, Hz. İsa’nın Yahudiler tarafından çarmıha gerilerek, omurgası parçalanarak öldürülmediği, Allah Teâlâ’nın kulu ve elçisini onların elinden bir şekilde kurtardığı, onu daha sonra vefat ettirdiği ve kendine yükselttiğidir. Bir Mehdî ve İsa Mesih beklentisi, çeşitli zamanlarda birtakım sahtekârların ortaya çıkıp mehdîlik ve Mesihlik iddiasında bulunmalarına sebep olagelmiştir. Müslümanların vazifesi de ıslahat için Mehdî’yi veya Hz. İsa’yı beklemek değildir; kötülüğü engellemek, iyilik ve güzellikleri yaymak, yaşamak ve yaşatmak için ellerinden geleni yapmak, canla başla çalışmaktır. Allah müminlerden, ıslahatçıyı bekleyip beklemediklerini değil, bunun için kendilerinin ne yaptıklarını soracaktır. Nisa Suresi 124ncü ayetinde yüce Allah şöyle buyuruyor: “İster erkek, ister kadın olsun, kim inanıp güvenir ve iyi işler yaparsa onlar da cennete gireceklerdir. Onlara kıl kadar haksızlık yapılmayacaktır.” Herkes kendi ameli ile yargılanacak, Salih ameller işlemek temennisiyle…

Selam ve dua ile...

Tolga KARAGÖZ
Güncelleme 12.Temmuz.2018

Matta İncili Hakkında…

2017-06-15T09:38:00.001+03:00

Yeni Ahitte 4 Kanonik İncil vardır. Bunlar Matta, Markos, Luka ve Yuhanna’ dır. Ayrıca Resullerin işleri ve Hz.İsa’ yı hiç görmemiş ve onun tarafından seçilmemiş ancak kendine Havarisi diyen Pavlus’ un 14 mektubu ve söz de Yuhanna’ nın ki o Yuhanna bildiğimiz Yuhanna değildir, bunu tüm Hıristiyan alimleri de kabul edip Yeni Ahit’in Vahiy bölümünü geçersiz saymaktadırlar. Çünkü bu bölüm rüyalar gören Yuhanna’ nın ki aynı Yuhanna değil metne dönüştürüldüğü bir kitaptır. Bu tarihte Hz.İsa hayatta dahi değildir. Tıpkı Pavlus’ un mektuplarının yazıldığındaki gibi…

Ayrıca Eski Ahitte ve Yeni Ahit kitaplarının hiç birinde bu kitabın adının İncil, Eski Ahit ve Yeni Ahit diye hiçbir bölümde geçmez. Yani İslam kitabı Kuran’ daki gibi apaçık adı yazmaması da başka bir durumdur. Ayrıca Kanonik İncil dediğimiz Matta, Markos, Luka ve Yuhanna İncillerinin başlığında Matta’ ya Göre İncil, Markos’ a Göre İncil, Luka’ ya Göre İncil ve Yuhanna’ ya Göre İncil yazar… Neden böyle ona göre buna göre diye yazıyorlar? Çünkü binlerce yazmada bunların o kişiler tarafından yazıldığına dair hiçbir ibare imza vs bilgi bulunmamaktadır. Hatta Matta İncil’i içerisindeki ayette örneği dahi vardır.

Matta 9:9 “İsa oradan geçerken, vergi toplama yerinde oturan birini gördü. Matta adındaki bu adama, “Ardımdan gel” dedi. Adam da kalkıp İsa’nın ardından gitti.” Şimdi düşünün ki siz Matta’ sınız ve kitabın yazarısınız, şöyle yazmanız daha uygundur. Matta 9:9 “İsa oradan geçerken, vergi toplama yerinde oturan beni gördü ve bana, “Ardımdan gel” dedi. Ben de kalkıp İsa’nın ardından gittim.” Matta bölümünü bilinmeyen birisi yazmıştır. Bu kesindir. Bunu Anglikan Kilisesine bağlı Chichester Kilisesi sorumlusu J.B. Phillips de söylemektedir ki kendisi de bir Hıristiyan’dır. Ayrıca aynı kişi bu kitabın Markos İncilinden alındığını eklemeler yapıldığını söylemektedir. Matta ve Markos bire bir paralellik göstermektedir.

İnciller MS 70 ile MS 115 tarihlerinde Hz.İsa’ nın ölmesinden sonra kaleme alınmıştır ve Hz.İsa’ nın böyle bir emri ve talebi de olmaksızın. Hz.İsa bütün konuşmalarında İncil’ den konuşuyordu sinagoglarda, ancak koltuğunun altında ne Matta incili ne Markos incili ne Luka incili ve ne de Yuhanna incili vardı. Neden tek Hz.İsa’ ya verilen İncil yok ta bu sözde 4 ayrı kişinin yazdığı İncil var? Ayrıca neden yunanca yazıldı? Ki Hz.İsa Aramice ve İbranice konuşmaktayken! Bugünkü incilin kitap yapısına ulaşması için MS 325 yılındaki İznik konsülüne kadar Hıristiyan dünyasında pek çok farklı İnciller okunmaktaydı. O da halkın elinde yoktu, din adamlarının elindeydi bu parşömenler.

İncil’ in büyük bölümünü onu ne bir kere gören ve ne de duyan Pavlus ve öğrencileri tarafından yazılmış olan kitaplardan oluşmaktadır. Ki günümüzün büyük bir çoğunluğu Pavlus Hıristiyanlığı yaşamaktadır. Teslis vb sapık konular bu hayinin kaleminden çıkmıştır. Kanonik İncil’ dekiler tahribata uğrayarak değiştirilmiş ve bazı konular farklı aksettirilerek yazılmıştır.

İncilleri incelediğimiz zaman kendi içlerinde bir sürü hatalar ve çelişkili ayetleri görmekteyiz, bunlardan da bahsedeceğiz.

Gelin şimdi 24.000 yazılı doküman içerisinden Matta’ nın imzası ve kendi yazısı olmadan dahi yazılmış “Matta Göre İncili” inceleyelim.

Tapınmak (İnsan insana nasıl tapar)

Matta 2:8 “Gidin, çocuğu dikkatle arayın, bulunca bana haber verin, ben de gelip O’na tapınayım” diyerek onları Beytlehem’e gönderdi.”

Matta 2:11 “Eve girip çocuğu annesi Meryem’le birlikte görünce yere kapanarak O’na tapındılar. Hazinelerini açıp O’na armağan olarak altın, günnük ve mür sundular.”

Çelişkili Ayet (Melek bilgiye sahip değil ve karar değiştiriyor, Allah’ tan gelen bilgi eksik mi olur?)

Matta 2:19 ve 20 “Hirodes öldükten sonra, Rab’bin bir meleği Mısır’da Yusuf’a rüyada görünerek, “Kalk!” dedi, “Çocukla annesini al, İsrail’e dön. Çünkü çocuğun canına kıymak isteyenler öldü.””

Çelişkili Ayet Matta 2:22 “Ama Yahudiye’de Hirodes’in yerine oğlu Arhelas’ın kral olduğunu duyunca oraya gitmekten korktu. Rüyada uyarılınca Celile bölgesine gitti.”

Vaftiz (Orada sadece Hz.Yahya ve Hz.İsa varken yazar bunu böyle nasıl yazabilir)

Matta 3:16-17 “16 İsa vaftiz olur olmaz sudan çıktı. O anda gökler açıldı ve İsa, Tanrı’nın Ruhu’nun güvercin gibi inip üzerine konduğunu gördü. 17 Göklerden gelen bir ses, “Sevgili Oğlum budur, O’ndan hoşnudum” dedi.”

Hz.İsa kime ibadet ve kulluk edeceğini açık seçik söylemesi

Matta 4:10 “İsa ona şöyle karşılık verdi: “Çekil git, Şeytan! ‘Tanrın Rab’be tapacak, yalnız O’na kulluk edeceksin’ diye yazılmıştır.””

Hz.İsa Sinagog’ ta Öğretiyor (Kilise de değil, zaten hiçbir zaman bir kilise kurmadı)

Matta 4:23 “İsa, Celile bölgesinin her tarafını dolaştı. Buralardaki havralarda öğretiyor, göksel egemenliğin Müjdesi’ni duyuruyor, halk arasında rastlanan her hastalığı, her illeti iyileştiriyordu.”

Referans olarak Luka 20:1 “O günlerden birinde, İsa tapınakta(sinagog) halka öğretip Müjde(İncil)’yi duyururken, başkâhinler ve din bilginleri, ileri gelenlerle birlikte çıkageldiler.”

Tanrının çocuklar

Matta 5:9 “Ne mutlu barışı sağlayanlara! Çünkü onlara Tanrı oğulları denecek.”

Eski Ahit’ in Hz.İsa tarafında tasdiki ve kanunlarının uygulanması gerekliliği ile ilgili ayet

Matta 5:17 ““Kutsal Yasa’yı ya da peygamberlerin sözlerini geçersiz kılmak için geldiğimi sanmayın. Ben geçersiz kılmaya değil, tamamlamaya geldim.”

Zina ve Boşanma

Matta 5:27’ den 32’ ye “27 “ ‘Zina etmeyeceksin’ dendiğini duydunuz. 28 Ama ben size diyorum ki, bir kadına şehvetle bakan her adam, yüreğinde o kadınla zina etmiş olur. 29 Eğer sağ gözün günah işlemene neden olursa, onu çıkar at. Çünkü vücudunun bir üyesinin yok olması, bütün vücudunun cehenneme atılmasından iyidir. 30 Eğer sağ elin günah işlemene neden olursa, onu kes at. Çünkü vücudunun bir üyesinin yok olması, bütün vücudunun cehenneme gitmesinden iyidir.
31 “ ‘Kim karısını boşarsa ona boşanma belgesi versin’ denmiştir. 32 Ama ben size diyorum ki, karısını fuhuş dışında bir nedenle boşayan onu zinaya itmiş olur. Boşanmış bir kadınla evlenen de zina etmiş olur.””

Oruç

Matta 4:2 “İsa kırk gün kırk gece oruç tuttuktan sonra acıktı.”

Matta 6:16-18 16 “Oruç tuttuğunuz zaman, ikiyüzlüler gibi surat asmayın. Onlar oruç tuttuklarını insanlara belli etmek için kendilerine perişan bir görünüm verirler. Size doğrusunu söyleyeyim, onlar ödüllerini almışlardır. 17 Siz oruç tuttuğunuz zaman, başınıza yağ sürüp yüzünüzü yıkayın.18 Öyle ki, insanlara değil, gizlide olan Babanız’a oruçlu görünesiniz. Gizlilik içinde yapılanı gören Babanız sizi ödüllendirecektir.”

Allah’a Kulluk

Matta 6:24 “24 “Hiç kimse iki efendiye kulluk edemez. Ya birinden nefret edip öbürünü sever, ya da birine bağlanıp öbürünü hor görür. Siz hem Tanrı’ya, hem de paraya kulluk edemezsiniz.” (Ya da Siz hem Tanrı’ ya, hem de Hz.İsa’ ya kulluk edemezsiniz)

Kutsal Yasa ve Peygamber Sözleri

Matta 7:12 “İnsanların size nasıl davranmasını istiyorsanız, siz de onlara öyle davranın. Çünkü Kutsal Yasa’nın ve peygamberlerin söylediği budur.”

Allah’ ın dediği olur

Matta 7:21 “Bana, ‘Ya Rab, ya Rab!’ diye seslenen herkes Göklerin Egemenliği(Cennete)’ne girmeyecek. Ancak göklerdeki Babam’ın isteğini yerine getiren girecektir.”

Tanrıyı Yüceltmek

Matta 9:1-8 “1 İsa tekneye binip karşı kıyıya geçti ve kendi kentine gitti. 2 Kendisine, yatak üzerinde felçli bir adam getirdiler. İsa onların imanını görünce felçliye, “Cesur ol, oğlum, günahların bağışlandı” dedi. 3 Bunun üzerine bazı din bilginleri içlerinden, “Bu adam Tanrı’ya küfrediyor!” dediler. 4 Onların ne düşündüklerini bilen İsa dedi ki, “Yüreğinizde neden kötü düşüncelere yer veriyorsunuz?5 Hangisi daha kolay? ‘Günahların bağışlandı’ demek mi, yoksa ‘Kalk, yürü’ demek mi? 6 Ne var ki, İnsanoğlu’nun yeryüzünde günahları bağışlama yetkisine sahip olduğunu bilesiniz diye…” Sonra felçliye, “Kalk, yatağını topla, evine git!” dedi. 7 Adam da kalkıp evine gitti. 8 Halk bunu görünce korkuya kapıldı. İnsana böyle bir yetki veren Tanrı’yı yücelttiler.”

Matta’ nın Kitabı yazmadığına delil

Matta 9:9 “İsa oradan geçerken, vergi toplama yerinde oturan birini gördü. Matta adındaki bu adama, “Ardımdan gel” dedi. Adam da kalkıp İsa’nın ardından gitti.”

Matta 9:9 ayeti Markos 2:14 ile çelişkilidir. Markos 2:14 “Yoldan geçerken, vergi toplama yerinde oturan Alfay oğlu Levi’yi gördü. Ona, “Ardımdan gel” dedi. Levi de kalkıp İsa’nın ardından gitti.”

Matta 9:9 ayeti Luka 5:27-28 ile de çelişkilidir. Luka 5:27-28 “27 Bu olaydan sonra İsa dışarı çıktı, vergi toplama yerinde oturan Levi adında bir vergi görevlisini gördü. Adama, “Ardımdan gel” dedi. 28 O da kalktı, her şeyi bırakıp İsa’nın ardından gitti.”

Eğer ki Markos ve Luka’ nın söylediklerini doğru varsayarsak Matta kitabını atın gitsin, yok Matta doğru ise de Markos ve Luka kitaplarını atın…

Havralarda öğretiye devam

Matta 9:35 İsa bütün kent ve köyleri dolaşarak havralarda öğretiyor, göksel egemenliğin Müjdesi’ni duyuruyor, her hastalığı, her illeti iyileştiriyordu.

Seçilmiş Havariler (Nerede Markos ve Luka, gözlerim pek iyi seçemiyor da! Ayrıca Pavlus’u da göremiyorum!)

Matta 10:2-4 “Bu on iki elçinin adları şöyle: Birincisi Petrus adıyla bilinen Simun, onun kardeşi Andreas, Zebedi’nin oğulları Yakup ve Yuhanna, Filipus ve Bartalmay, Tomas ve vergi görevlisi Matta, Alfay oğlu Yakup ve Taday, Yurtsever Simun ve İsa’ya ihanet eden Yahuda İskariot.”

Barış için değil!

Matta 10:34 Yeryüzüne barış getirmeye geldiğimi sanmayın! Barış değil, kılıç getirmeye geldim.

Hz.İsa diyor ki

Matta 10:38 “Çarmıhını yüklenip ardımdan gelmeyen bana layık değildir.” Hz.İsa’ nın çarmıha gerildiğinde hiçbir havarisi yanında değildi. Eve saklanmış ondan haber bekliyorlardı.

Gerçek Rab

Matta 11:25 İsa bundan sonra şöyle dedi: “Baba, yerin ve göğün Rabbi! Bu gerçekleri bilge ve akıllı kişilerden gizleyip küçük çocuklara açtığın için sana şükrederim.

Kuranı Kerim En-am Suresi 6:72 “Ancak O’dur O Zât ki; gökleri ve yeri hak(lı bir neden ve insü cinnin imtihan yeri olması gibi büyük bir hikmet) ile yaratmıştır. O’nun (yaratmak istediği bir şeye ) hak (ve hikmete dayalı) olan buyruğu, (harften ve sesten münezzeh olarak) “Var ol!” buyurduğu vakitte (gerçekleşmekte)dir ki, o da hemen meydana gelmektedir. (Dolayısıyla mükevvenâttaki hiçbir şey, Allâh-u Te’âlâ’nın hikmetli emrinden hariç bir şekilde meydana gelemez.) Sûr`a üfürüleceği günde de mülk (ve hükümrânlık) sadece O’na aittir. (O, hislerin idrâk edemediği)gizliyide, görüneni de (hakkıyla) bilendir. (Bütün işlerinde ve yönetimlerinde yanlışı olmayan) Hakîm de, (gizli-açık her şeye tam manasıyla vâkıf olan) Habîr de ancak O’dur!

Kuranı Kerim Meryem Suresi 19:30 (O anda Îsâ (Aleyhisselâm), Allâh-u Te`- âlâ’nın mûcizesiyle dile gelerek) dedi ki: “Şüphesiz ben, Allâh’ın kuluyum! O bana o (İncil) kitab(ın)ı vermiş ve beni büyük bir peygamber yapmıştır.

Hz.İsa’nın Mucizesi Hz.Yunus ile aynı

Matta 12:38 “38 Bunun üzerine bazı din bilginleri ve Ferisiler, “Öğretmenimiz, senden doğaüstü bir belirti görmek istiyoruz” dediler. 39 İsa onlara şu karşılığı verdi: “Kötü ve vefasız kuşak bir belirti istiyor! Ama ona Peygamber Yunus’un belirtisinden başka bir belirti gösterilmeyecektir. 40 Yunus, nasıl üç gün üç gece o koca balığın karnında kaldıysa, İnsanoğlu da üç gün üç gece yerin bağrında kalacaktır.”

Matta 16:4 “Kötü (İngilizce metinlerde günahkar yazar ancak Türkçesine nedense daha naif yazmışlar) ve vefasız kuşak (İngilizce metinlerde vefasız kuşak yerine zinanın çocukları yazar ancak Türkçesine nedense daha naif yazmışlar) bir belirti istiyor! Ama ona Yunus’un belirtisinden başka bir belirti gösterilmeyecek.” Sonra İsa onları bırakıp gitti.

Hz.İsa Sabath Gününden önce yani Cuma günü çarmıha gerildiğini söylerler. Cuma gecesi olmadan çarmıhtan indirildi, çünkü Yahudilerde ve Müslümanlarda günün önce gecesi başlar sonra günü yaşanır, yani günümüzün Cuma akşamı Yahudilerde ve Müslümanlarda Cumartesi gecesi diye geçer ve sabath kuralları başlar. Bu kurallar gereği de çarmıh cezası durdurulur ve Pazar günü devam edilirdi. Hz.İsa Cuma gecesi İndirildiği çarmıhtan 3 gün 3 gece sonra dirildiğini varsayarsak sayalım bakalım, Cuma Gecesi 1, Cumartesi sabahı 1, Cumartesi Gecesi 2, Pazar sabahı 2, Pazartesi gecesi 3, Pazartesi sabahı 3 olmak üzere dirilmesi gerekiyor. Pardon Pazartesi günü mü? Ancak Pazar sabahı Magdalalı Meryem mezarını ziyaret ettiğinden Hz.İsa’ nın bedeni orada yoktur… Yani Ya Hz.İsa yalancı ya da bu kitabı yazanlar…

Hıristiyanlar hala gerçeği göremiyorlar Gerçek Din hakkında, Bakın Hz.İsa ne demiş bunlar için…

Matta 13:13 Onlara benzetmelerle konuşmamın nedeni budur. Çünkü,‘Gördükleri halde görmezler,
Duydukları halde duymaz ve anlamazlar.’

Kuran-ı Kerim Bakara Suresi 2:18 “(O münafıklar, hakikatleri duymaktan, konuşmaktan ve görmekten) sağırlardır, dilsizlerdir, körlerdir. Artık onlar (bıraktıkları o doğru yola geri) dönemezler.

Havra’ da Öğretiye Devam

Matta 13:54 “Kendi memleketine gitti ve oradaki havrada halka öğretmeye başladı. Halk şaşıp kalmıştı. “Adamın bu bilgeliği ve mucizeler yaratan gücü nereden geliyor?” diyorlardı.”

Hz.İsa Peygamber Rab Değil

Matta 13:57 Ve gücenip O’nu reddettiler. Ama İsa onlara şöyle dedi: “Bir peygamber, kendi memleketinden ve evinden başka yerde hor görülmez.”

Hıristiyanların Kayası Petrus ve İmanının Zayıf oluşu

Matta 14:28-31 28 Petrus buna karşılık, “Ya Rab” dedi, “Eğer sen isen, buyruk ver suyun üstünden yürüyerek sana geleyim.” 29 İsa, “Gel!” dedi. Petrus da tekneden indi, suyun üstünden yürüyerek İsa’ya yaklaştı. 30 Ama rüzgarın ne kadar güçlü estiğini görünce korktu, batmaya başladı. “Ya Rab, beni kurtar!” diye bağırdı. 31 İsa hemen elini uzatıp onu tuttu. Ona, “Ey kıt imanlı, neden kuşku duydun?” dedi.

Yeniden tapınma, Haydaaa!

Matta 14:33 Teknedekiler, “Sen gerçekten Tanrı’nın Oğlu’sun” diyerek O’na tapındılar.

Matta 15:9 Bana boşuna taparlar. Çünkü öğrettikleri, sadece insan buyruklarıdır.’

Hz.İsa sadece İsrail’e gönderildiğinin delili

Matta 15:24 İsa, “Ben yalnız İsrail halkının kaybolmuş koyunlarına gönderildim” diye yanıtladı.

Hz.İsa güya gaybten haber veriyor

Matta 16:21 Bundan sonra İsa, kendisinin Yeruşalim’e gitmesi, ileri gelenler, başkâhinler ve din bilginlerinin elinden çok acı çekmesi, öldürülmesi ve üçüncü gün dirilmesi gerektiğini öğrencilerine anlatmaya başladı.

Petrus bir Şeytan mı?

Matta 16:23 Ama İsa Petrus’a dönüp, “Çekil önümden, Şeytan!” dedi, “Bana engel oluyorsun. Düşüncelerin Tanrı’ya değil, insana özgüdür.”

Matta orada değil di aşağıdakiler olunca, o nereden biliyor???

Matta 17:1-3 1 Altı gün sonra İsa, yanına yalnız Petrus, Yakup ve Yakup’un kardeşi Yuhanna’yı alarak yüksek bir dağa çıktı. 2 Onların gözü önünde İsa’nın görünümü değişti. Yüzü güneş gibi parladı, giysileri ışık gibi bembeyaz oldu. 3 O anda Musa’yla İlyas öğrencilere göründü. İsa’yla konuşuyorlardı.

Havarilerin İmanlarının Kıtlığı (Bunlar nasıl havari anlayamadım)

Matta 17:19-21 19 Sonra öğrenciler tek başlarına İsa’ya gelip, “Biz cini neden kovamadık?” diye sordular. 20-21 İsa, “İmanınız kıt olduğu için” karşılığını verdi. “Size doğrusunu söyleyeyim, bir hardal tanesi kadar imanınız olsa şu dağa, ‘Buradan şuraya göç’ derseniz, göçer; sizin için imkânsız bir şey olmayacaktır.”

Petrus’ un Yalanı

Matta 26:33-35 33 Petrus O’na, “Herkes senden ötürü sendeleyip düşse de ben asla düşmem” dedi.
34 “Sana doğrusunu söyleyeyim” dedi İsa, “Bu gece horoz ötmeden beni üç kez inkâr edeceksin.”
35 Petrus, “Seninle birlikte ölmem gerekse bile seni asla inkâr etmem” dedi. Öğrencilerin hepsi de aynı şeyi söyledi.

Allah’ ın buyruklarını yerine getir

Matta 19:17 17 İsa, “Bana neden iyilik hakkında soru soruyorsun?” dedi. “İyi olan yalnız biri var(Allah). Yaşama kavuşmak istiyorsan, (Allah’ın) O’nun buyruklarını yerine getir.”

Hangi buyruklar ve Buyrukları yapınca ne olacak? (Resmen İslam öğretisi…)

Matta 19:18-23 18-19 “Hangi buyrukları?” diye sordu adam. İsa şu karşılığı verdi: “ ‘Adam öldürmeyeceksin, zina etmeyeceksin, çalmayacaksın, yalan yere tanıklık etmeyeceksin, annene babana saygı göstereceksin’ ve ‘Komşunu kendin gibi seveceksin.’ ” 20 Genç adam, “Bunların hepsini yerine getirdim” dedi, “Daha ne eksiğim var?” 21 İsa ona, “Eğer eksiksiz olmak istiyorsan, git, varını yoğunu sat, parasını yoksullara ver; böylece göklerde hazinen olur. Sonra gel, beni izle” dedi. 22 Genç adam bu sözleri işitince üzüntü içinde oradan uzaklaştı. Çünkü çok malı vardı. 23 İsa öğrencilerine, “Size doğrusunu söyleyeyim” dedi, “Zengin kişi Göklerin Egemenliği’ne zor girecek.

İnsana kul olmak mı? Bir ayet diğerini tutmuyor…

Matta 20:26-27 26 Sizin aranızda böyle olmayacak. Aranızda büyük olmak isteyen, ötekilerin hizmetkârı olsun. 27 Aranızda birinci olmak isteyen, ötekilerin kulu olsun.

Peygamber

Matta 21:11 “Kalabalıklar, “Bu, Celile’nin Nasıra Kenti’nden Peygamber İsa’dır” diyordu.”

Matta 21:46 “O’nu tutuklamak istedilerse de, halkın tepkisinden korktular. Çünkü halk, O’nu peygamber sayıyordu.”

Fahişeler Cennete

Matta 21:31 31 “İkisinden hangisi babasının isteğini yerine getirmiş oldu?” “Birincisi” diye karşılık verdiler. İsa da onlara, “Size doğrusunu söyleyeyim, vergi görevlileriyle fahişeler, Tanrı’nın Egemenliği’ne sizden önce giriyorlar” dedi.

Hz.İsa Rab değil, Rab Allah’tır.

Matta 22:35-40 “35-36 Onlardan biri, bir Kutsal Yasa uzmanı, İsa’yı denemek amacıyla O’na şunu sordu: “Öğretmenim, Kutsal Yasa’da en önemli buyruk hangisidir?” 37 İsa ona şu karşılığı verdi: “ ‘Tanrın Rab’bi bütün yüreğinle, bütün canınla ve bütün aklınla seveceksin.’38 İşte ilk ve en önemli buyruk budur. 39 İlkine benzeyen ikinci buyruk da şudur: ‘Komşunu kendin gibi seveceksin.’40 Kutsal Yasa’nın tümü ve peygamberlerin sözleri bu iki buyruğa dayanır.”

Yahudilerin Peygamberleri Öldürdüğünün Delili

Matta 23:30-31 30 ‘Atalarımızın yaşadığı günlerde yaşasaydık, onlarla birlikte peygamberlerin kanına girmezdik’ diyorsunuz. 31 Böylece, peygamberleri öldürenlerin torunları olduğunuza kendiniz tanıklık ediyorsunuz.

Kıyameti Kim Biliyor, Yalnızca RAB… Rab Kim Allah, Eğer Hz.İsa bilseydi Rab olurdu…

Matta 24:36 36 “O günü ve saati, ne gökteki melekler, ne de Oğul bilir; Baba’dan başka kimse bilmez.

Faiz önerisi, çok ilginç…

Matta 25:26-27 26-27 “Efendisi ona şu karşılığı verdi: ‘Kötü ve tembel köle! Ekmediğim yerden biçtiğimi, harman savurmadığım yerden devşirdiğimi bildiğine göre paramı faize vermeliydin. Ben de geldiğimde onu faiziyle geri alırdım…

Hamursuz Bayramını Hıristiyanlar Kutluyor mu? Çoğunluğu Hayır…

Matta 26:17-19 17 Mayasız Ekmek Bayramı’nın ilk günü öğrenciler İsa’nın yanına gelerek, “Fısıh yemeğini yemen için nerede hazırlık yapmamızı istersin?” diye sordular. 18 İsa onlara, “Kente varıp o adamın evine gidin” dedi. “Ona şöyle deyin: ‘Öğretmen diyor ki, zamanım yaklaştı. Fısıh Bayramı’nı, öğrencilerimle birlikte senin evinde kutlayacağım.’ ” 19 Öğrenciler, İsa’nın buyruğunu yerine getirerek Fısıh yemeği için hazırlık yaptılar.

Havarileri Kaçtı

Matta 26:56 “Ama bütün bunlar, peygamberlerin yazdıkları yerine gelsin diye oldu.” O zaman öğrencilerin hepsi O’nu bırakıp kaçtı.” Yani hiçbir havarisi çarmıha gerilme olayının şahidi değildir.

Petrus’ un Yalanı Ortaya Çıkıyor ve Hz.İsa’ yı İnkar ediyor… Matta 26:33’ teki olay

Matta 26:69-75 69 Petrus ise dışarıda, avluda oturuyordu. Bir hizmetçi kız yanına gelip, “Sen de Celileli İsa’yla birlikteydin” dedi. 70 Ama Petrus bunu herkesin önünde inkâr ederek, “Neden söz ettiğini anlamıyorum” dedi. 71 Sonra avlu kapısının önüne çıktı. Onu gören başka bir hizmetçi kız orada bulunanlara, “Bu adam Nasıralı İsa’yla birlikteydi” dedi. 72 Petrus ant içerek, “Ben o adamı tanımıyorum” diye yine inkâr etti. 73 Orada duranlar az sonra Petrus’a yaklaşıp, “Gerçekten sen de onlardansın. Konuşman seni ele veriyor” dediler. 74 Petrus kendine lanet okuyup ant içerek, “O adamı tanımıyorum!” dedi. Tam o anda horoz öttü. 75 Petrus, İsa’nın, “Horoz ötmeden beni üç kez inkâr edeceksin” dediğini hatırladı ve dışarı çıkıp acı acı ağladı.

Galileli Yahudi olan Hz.İsa Aramice konuşuyordu, işte bunun ispatı… Buna rağmen İnciller Yunanca yazılmıştır…

Matta 27:46 Saat üçe doğru İsa yüksek sesle, “Eli, Eli, lema şevaktani?” yani, “Tanrım, Tanrım, beni neden terk ettin?” diye bağırdı.

Havarilerinin dirildiğine şahitliği yok

Matta 28:7 Çabuk gidin, öğrencilerine(havarilerine) şöyle deyin: ‘İsa ölümden dirildi. Sizden önce Celile’ye gidiyor, kendisini orada göreceksiniz.’ İşte ben size söylemiş bulunuyorum.”

Yine insana tapınıyorlar

Matta 28:9 İsa ansızın karşılarına çıktı, “Selam!” dedi. Yaklaşıp İsa’nın ayaklarına sarılarak O’na tapındılar.

Bugünkü Yahudiler arasında da yaygın… İlginç… Matta kitabının çok sonradan yazıldığının bir başka delili

Matta 28:15 Böylece askerler parayı aldılar ve kendilerine söylendiği gibi yaptılar. Bu söylenti Yahudiler arasında bugün de yaygındır.

Üçleme, Teslis, Şirk… Buraya da eklenmiş… Çünkü bunu yazanlar Pavlus’ un mektuplarından etkilenmiştir, Pavlus Yeni Ahitteki ilk metinleri yazandır…

Matta 28:19 Bu nedenle gidin, bütün ulusları öğrencilerim olarak yetiştirin; onları Baba, Oğul ve Kutsal Ruh’un adıyla vaftiz edin;

Kuran-ı Kerim İhlas Suresi 112.3-4 O doğurmamıştır (, zira hemcinsi yoktur ki, onunla birleşme neticesi bir doğum söz konusu olabilsin, zaten yardımcıya da, yerine kalacak birine de ihtiyacı yoktur) ve doğrulmamıştır(, nitekim her doğan sonradandır ve cisimdir. O ise varlığının başlangıcı olma yan bir Kadîm’dir dolayısıyla varlığı öncesinde hiçbir yokluğun geçmiş olması söz konusu değildir)! Hiçbir kimse O’na (hiçbir yönden benzer, eş, eşit ve) denk de olmamıştır!”

Kuran-ı Kerim Bakara Suresi 2:116 (Yahudiler Uzeyr (Aleyhisselâm)`ı, Hristiyanlar Îsâ (Aleyhisselâm)ı, müşrikler ise melekleri Allâh’ın çocuğu kabul ederek:) “Allâh bir çocuk edindi!” dediler. (Noksan sıfatlardan tenzîh ve) tesbîh O’na! (O, çocuk edinmenin gerektirdiği; eşi ve benzeri olma gibi muhtaçlık ve yok olma belirtilerinden son derece pâk ve uzaktır!) Doğrusu göklerde ve yerde olanlar(ın tümü, dolayısıyla Uzeyr de, Îsâ da, melekler de) O’na aittir. Hepsi de (varlığını ve birliğini ikrar ederek) O’na itaat edicidirler.

Orijinal Hıristiyanlık Tevhid idi, bunu biraz anlatalım.

Kuranı Kerim Bakara 2:136 (Ey müminler! Sizi Yahudilik ve Hristiyanlığa davet edenlere) deyin ki: “Biz Allâh’a, bize indirilmiş olan(Kur’ân-ı Azîmüşşân) a, İbrâhîm’e, İsmâ`îl’e, İshâk`a, Ya`kûb’a ve o (İbrâhîm ile İshâk (Aleyhimesselâm)` ın)torunlar(ı olan oniki boy)a indirilmiş olan (sayfalar)a, Mûsâ’ya ve Îsâ’ya verilmiş olan (Tevrât ve İncil kitapların)a ve peygamberlere Rablerinden verilmiş olanlar(ın tamamın) a iman ettik. (Yahudi ve Hıristiyanlar gibi, kimine inanıp kimini inkâr ederek) onlardan hiçbiri arasında ayırım yapmayız. Ayrıca biz ancak O(nları gönderen Allâh-u Azîmü’şşâ)na (tam manasıyla boyun eğerek) teslim olucu (Müslüman) kimseleriz.”

Kuranı Kerim Şura 42:13 “(İslam’ı yaşayıp yaşatarak ve en ufak bir yanlışlığın bile kendisine yol bulmasına müsaade etmeyerek) o dîni ayakta tutun ve (kimine inanıp kimini reddederek ve kiminiz iman edip kiminiz inkâr ederek) onda ayrılığa düşmeyin!” diye kendisiyle Nûh’a vasiyette bulunmuş olduğu şeyi de, sana vahyetmiş olduğumuz o şeyi de, İbrâhîm’e, Mûsâ’ya ve Îsâ’ya kendisini kuvvetlice emretmiş olduğumuz şeyi de din olarak sizin için O(Rabbiniz) meşrû kılmıştır. (Habîbim!) Senin onları kendisine çağırmakta bulunduğun o (gerçekçi ve çok kolay bir) şey (olan İslâm’ı yaşamak), müşrikler üzerine pek büyük (ve kabulü çok zor gelen bir şey) olmuştur. Ama(yine de onların bu durumuna üzüntünden dolayı kendini helâk etme ve onların imanından büs bütün ümidini kesme, zira bugün en azılı müşriklerden görünse de, önünde sonunda) Allâh (hidâyeti seçece ğini bildiği için, hak dine muvaffak kılmayı) dilediği kişiyi Kendisine (ve rızasına ulaştıran doğru yola) seçer, (Zât’ına ibadete) yönelmekte olan kimseyi de Kendisine (manen yakınlaştıracak özel bir feyze ir şâd ve) hidâyet eder.

Kuranı Kerim Ali İmran 3:67 İbrâhîm ne (Yahudilerin dediği gibi) bir Yahudi, ne de (Hristiyanların iddiası gibi) bir Hristiyan değildi! Velâkin o, (yanlış inançlardan uzak, Hakk’ın tevhidine inanmış ve itaatine boyun eğmiş) bir hanîf ve bir Müslüman’dı. O, (sizin gibi, Uzeyr’i ve Îsâ’yı Allâh’a ortak koşan) müşriklerden de değildi.

İslam kelime anlamıyla Allaha toptan teslim olmaktır. İsteyerek samimi olarak teslimiyetten bahsediyoruz.

İlk Ahit Yasanın Tekrarı 10:12-14 te 12 “Şimdi, ey İsrail halkı, Tanrınız RAB sizden ne istiyor? Yalnız şunu istiyor: Tanrınız RAB’den korkun, O’nun yollarında yürüyün, O’nu sevin; bütün yüreğinizle, bütün canınızla O’na kulluk edin; 13 üzerinize iyilik gelsin diye bugün size bildirdiğim buyruklarına, kurallarına uyun.14 Gökler de, göklerin gökleri de, yeryüzü ve içindeki her şey Tanrınız RAB’bindir.

Yeni Ahit Matta 19:16-17’ de 16 Adamın biri İsa’ya gelip, “Öğretmenim, sonsuz yaşama kavuşmak için nasıl bir iyilik yapmalıyım?” diye sordu. 17 İsa, “Bana neden iyilik hakkında soru soruyorsun?” dedi. “İyi olan yalnız biri var. Yaşama kavuşmak istiyorsan, O’nun buyruklarını yerine getir.”

Yeni Ahit Yakup Kitabı 4:7 Bunun için Tanrı’ya bağımlı olun. İblis’e karşı direnin, sizden kaçacaktır.

Yeni Ahit Yuhanna 5:30 “Ben kendiliğimden hiçbir şey yapamam. İşittiğim gibi yargılarım ve benim yargım adildir. Çünkü amacım kendi istediğimi değil, beni gönderenin istediğini yapmaktır.”

Kuranı Kerim Necm Suresi 53:3-4 3 O nefsânî bir arzudan dolayı konuşmaz! 4 O(nun söyledikleri), ancak (Allâh-u Te`âlâ tarafından Cebrâîl (Aleyhisselâm) vasıtasıyla kendisine) vahyedilmekte olan bir vahiydir.

Huzur ve Barış

Eski Ahit Yeşeya 32:17 17 Doğruluğun ürünü esenlik, Sonucu, sürekli huzur ve güven olacaktır.

Matta 5:9 Ne mutlu barışı sağlayanlara! Çünkü onlara Tanrı oğulları denecek.

Tolga KARAGÖZ

www.analizvakti.com sitesinden alınmıştır.

Bu Ramazan Değişim Zamanıdır

2017-06-15T09:36:00.002+03:00

Ramazan ayını çoğunluğumuz için aç kalıp susuz sigarasız ve sinir stres ile geçen bir aydan ibarettir. Sahura mahmurluğu ile yenilen enfes yemekler sonrası yakılan bir sigara ve belki bir çay, daha sonra tekrardan uykuya dalamama endişesi. Sabah bin bir ekşi suratla uyanış, etrafa bir negatif enerji saçımı, yoldayken sağa sola fazlaca bakıp bela arama telaşı. İşyerinde bir soğuk sohbetsizlik, duyarsızlık ve ilgisizlik. Sanki sadece siz bu orucu tutuyorsunuz sevabını ve ecrini bilmeden yapılan hareketler ile. İş arkadaşınla yanlış anlamalardan doğan veya müşteriniz ile telefonda yapılan atışmalar. Sonrasında çekilen sigara sancıları ve artan baskı ve stres, bu işin altından kalkılamayacağı endişesi, daha ilk günleri geçer alışırım muhabbetleri. İş çıkışı yine aynı terane ve yolda araç şoförleriyle yapılan atışmalar. Eve vardığınızda park yeri için yapılacak kavgalar. Kavgalar bununla da sınırlı değil, daha gidip pide sırasına girip orada da sıradan değil de önceliği varmış gibi arka taraftan pide alanlarla ya da aradan sıraya kaynamaya çalışanlarla yaşanacak arbede var. Bundan da kurtulduysanız bitti zannetmeyin. Daha eve gidip hazırlanmamış yemek yüzünden veya hazır olmayan sofra yüzünden yaşayacağınız tartışmaları da eklememiz lazım. Bu stres ta ki Allahuekber Allahuekber sesine kadar sürecektir. Akşam vaktinin girişi de size huzur verecek bir giriş olacaktır. Bir bardak su ile yapılan bir başlangıç ve ardından içilecek bir sigara ve yemek yemenin keyfi. Sahi ya Ramazan çoğumuz için böyle işkenceli oruçlar ile geçmiyor mu?

En azından böyle geçiyorsa şanslı bile sayılabilirsiniz. Orucun bizi eğitmesi gereken hiçbir öğretiyi algılayamayarak bir ramazan daha geçip gidecek ki ben bu yazıyı Ramazan ayı başlamadan bir Perşembe günü oruçlu olarak geçirdiğim anda kaleme alıyorum. Ramazan çoğunluk için oruç ayıdır. Ancak gerçek böyle mi? Yine başucu kitabına başvurmamız gerekmektedir.

Bakara Suresi 185nci ayetinde Rabbimiz şöyle diyor: “(O günler)[1*] Ramazan ayıdır. İnsanlara rehber olan[2*] ve rehberin açıklayıcı âyetlerinden oluşan Kur’ân’ın[3*], o Furkan’ın[4*] indirildiği aydır. Sizden kim o ayı yaşarsa, oruçlu geçirsin. Kim de hasta yahut yolculuk halinde olursa, o günlerin sayısı kadar diğer günlerde oruç tutsun. Allah sizin için kolaylık ister, zorluk istemez. Bunlar, sayıyı tamamlamanız, (orucun bittiği gün) sizi buna yöneltmesine karşılık (Bayram namazında) Allah’ın yüceliğini seslendirmeniz[5*] ve ona karşı görevinizi yerine getirmeniz içindir.”

[1*] Burada, “birbirine eklenmiş günler”i gösteren gizli mübteda vardır. هي شهر رمضان takdirindedir.

[2*] Âyetler; ana hükümleri gösteren muhkem ve onları açıklayan müteşâbih âyetler diye ikiye ayrılırlar.
[3*] Kur’ân, âyetler kümesi demektir. Ramazan için “Kur’ân’ın indirildiği ay” ifadesinin kullanılması, ilk inen âyetlerin bir âyetler kümesi halinde olduğunu gösterir.

[4*]Buradaki Furkan, Furkan suresi 1. âyetten dolayı v’el-furkanu şeklinde nâib-i fail sayılarak meâl verilmiştir. (Furkan ile ilgili olarak Bkz. Bakara 2/53)

[5*] Bunlar bayram tekbirleridir. Nebîmiz, Ramazan ve Kurban Bayramlarında, eşlerini ve kızlarını namaz kılınan yere çıkarır, bütün kadınların gelmelerini de emrederdi.(Buhari, lydeyn 15, 20, Hayz 23, Salât 2, Hacc 81; Müslim, Iydeyn 10-890) Bayram namazları, bu tekbirler için kılınır. (Ayrıca Bkz. Hac 22/37)

Ramazan ayı Kur’an ayıdır. Bizler için hidayet rehberi, hak ile batılı birbirinden ayırmamıza yarayacak bir kullanım kılavuzu, dosdoğru yolda olan Nebimizin izlerini takip edip rabbimizin hidayetine erişmemize yardımcı olan Kur’an ramazan ayında indirilmiştir. Ayetin ilk kısmında direkt konuya Ramazan oruç ayıdır dememektedir. İkinci kısmında bu aya ulaşanların bu ayı bazı açıklamalar ile oruçlu geçirmeleri emredilmiştir. Ayetin sonunda da hidayete erdirilmenin karşılığını yine hidayeti bahşedene şükretmek içindir. Bütün övgüler Allah’a mahsustur.

Kur’an’ ı Kerim’ den aldığımız bilgi ile bu ayın aslında öncelikli olarak Kur’an ayı olduğu vurgusudur. Hepimizin bildiği üzere Kur’an ilk besmele sonrası “Iqra” yani “Oku” ayetiyle başladı. Bu sure “Alak Suresidir”. Bu surenin indirilişi ise Nebimizin hemen hemen her gece Hira dağındaki mağaraya çekilerek yaşadığı yozlaşmış toplumun onun yüreğindeki açtığı yaralara merhem olacak bir şeyler arama çabasından ibaret olan bir günde oldu. O gece Kadir gecesiydi tabii ki ilk vahiy geldiğinde henüz onun Kadir gecesi olduğunu bilmiyordu, ancak o geceyi hayatı boyunca unutmayacağı bir gecedir. Bu kadar önemli bir hadisenin başımıza geldiğini tahayyül edebilir misiniz?

Gecenin bir yarısında karanlık bir ortam ve bir ses ve görüntü demeti, Hz. Cebrail’i her yerde görüp ki gözünü kapattığında da gören Nebimize “Oku” denmesi. O'na Allah'ın yarattığı ayetleri okuması emri verildi, vahiyle tanışmış oldu.

Buradaki surelerden anlayacağımız ilk ayetler grubu Kadir gecesinde Nebimizin gönlüne indirilmeye başlandığıdır. Peki şu Kadir Suresi’ne de bir göz atalım, bakalım orada neler anlatıyor? Mekke dönemi sırasında indirilmiş olan bu sure 5 ayettir ve Kadir gecesini anlattığı için bu isimle anılmaktadır. “Kadr” kelimesi “Azamet” ve “Şeref” demektir.

97nci Sure – Kadir Suresi:

İyiliği sonsuz, ikramı bol Allah’ın adıyla, Biz Kur’ân’ı kadir gecesinde indirdik! Kadir gecesi nedir, sen nereden bileceksin? Kadir gecesi, bin aydan hayırlıdır! O gece melekler, Rablerinin izniyle, her konudaki ruhlarla (tanımlanmış görevlerle) inerler[*]. O gece, tanyeri ağarıncaya kadar güvenlik ve esenlik gecesidir.

[*] “Hâ, Mîm. Her şeyi açıklayan bu Kitap çok önemlidir. Onu, mübarek bir gecede indirdik. Onunla uyarılarda bulunmaktayız.(O gece görev dağıtımı olur.) Karara bağlanmış her iş o gece dağıtılır. Her iş tarafımızdan belirlenir. Biz elçiler (melekler) göndeririz. Onlar Rabbinden (Sahibinden) bir iyilik olarak gönderilir. Çünkü O, sizi dinler ve her şeyi bilir.” (Duhân 44/1-6)

O gece meleklere görev taksimatı yapılır ve her biri, aldığı emirle görev yerine gitmek için Arş’tan ayrılırlar.

Ruh, Kur’an’da 20 yerde geçer ve oldukça kapsamlı bilgiler verilir. Bu suredeki ruh, emir kelimesiyle birlikte geçmiştir. Bu şekilde üç âyet daha vardır. İlk âyet şöyledir: “Sana o ruhu soruyorlar. De ki: “Ruh Rabbimin emridir. Size ilimden sadece az bir şey verilmiştir.” (İsra 17/85)

Bize verilen az ilim ile ilgili olarak şöyle buyurulur: “… Onlar Allah’ın bilgisinden onun imkân verdiği kadarı dışında bir şey kavrayamazlar…” (Bakara 2/255)

De ki: “Rabbimin sözleri için denizler mürekkep olsaydı; bir o kadarını daha katsaydık, Rabbimin sözleri tükenmeden denizler tükenirdi.” (Kehf 18/109)

Allah’ın emri olan ruhun bir kısmı Allah’ın indirdiği kitaplardır. Bunu ikinci âyeti bildirmektedir. “Allah, kendi emrinden olan o ruhu meleklerle kullarından seçtiği kimseye indirir ve der ki, “İnsanları uyarın; benden başka ilah yoktur. Öyleyse benden çekinin.” (Nahl 16/2)

Kadir gecesi Cebrail aleyhisselamın Muhammed aleyhisselama getirdiği de Allah’ın emrinden bir ruh yani Kur’ân âyetleri idi. Bunu konunun üçüncü âyeti açıkça ifade etmektedir.

“İşte bu şekilde sana da emrimizden bir ruh vahyettik. Yoksa sen bu Kitap nedir, o iman nedir, bilmezdin. Ama onu bir nur yaptık, düzenimize uyduğunu gördüğümüz kullarımızı onunla yola getiririz. Elbette sen doğru yolu gösterirsin.” (Şûrâ 42/52)

Allah’ın emrinden olan ruh, Allah’ın kitaplarıyla sınırlı değildir. Çünkü Cebrail aleyhisselam, Kadir Gecesi inen ve sayısını bilmediğimiz meleklerden sadece bir tanesidir. Meryem örneğinde olduğu gibi melekler Peygamber olmayana da inerler. Konuyla ilgili dördüncü âyet böyle bir durumu bildirir.

“Bütün katların üstünde olan, hâkimiyeti elinde tutan Allah, insanlara yüzleşme günü uyarısı yapmak için emrinden olan o ruhu kullarından düzenine uyanın içine atar”. (Mümin 40/15)

O ruh ile kişi güçlenir ve her konuda Allah’tan yana tavır koymaya başlar. Bu kişilerin özellikleri şu âyette açıklanmıştır: “Tek bir toplum bulamazsın ki, hem Allah’a ve ahiret gününe iman etmiş olsunlar hem de Allah’a ve Elçisine sınır koyan kimseleri sevsinler. Onlar isterse babaları, oğulları, kardeşleri veya aşiretleri olsun. Bunlar Allah’ın kalplerine iman yazdığı ve kendisinden bir ruh ile desteklediği kimselerdir. Onları ebedi kalmak üzere içinden ırmaklar akan cennetlere sokar. Allah onlardan razı, onlar da ondan razı olmuştur. İşte onlar, Allah’tan yana olanlardır. Bilin ki, Allah’tan yana olanlar umduklarına kavuşurlar.” (Mücadele 58/22)

Bütün bu âyetlerden anlaşıldığına göre emir kelimesiyle birlikte zikredilen ruh o emrin içeriğidir. Kadir gecesinde indirilen emirlerden birinin içeriğinin de Kur’ân âyetleri olduğuna göre Kadr suresinin 4. Âyetinin meali şöyle olur:

تَنَزَّلُ الْمَلَائِكَةُ وَ (معهم) الرُّوحُ فِيهَا بِإِذْنِ رَبِّهِم مِّن كُلِّ أَمْرٍ

O gece melekler, yanlarında o ruh (emir) olduğu halde Rablerinin izniyle her bir emir için inerler.

Kadir gecesinde hakkımızda iyi ölçülerin belirlenmesi için Allah’a çok dua etmeliyiz. İtikâfın Ramazan’da olması ve onun son on gününe tahsis edilmesi de bu tür duaların o günlerde yoğunlaşmasının önemini gösterir. Peygamberimiz her yıl bu günlerde itikâfa girerek bunu yapmıştır. Fecr suresindeki 10 gece Ramazan’daki itikâf gecelerdir.

Sureyi anlamaya çalıştığımızda şüphesiz diye başlıyor, bunda hiçbir şüphe yok ki Kadir gecesinde nazil olan Kur’an’ dır. Tabii ki yaratan yaratılanın fıtratını ve neyi bilip neyi bilmediği bilmektedir, onun için de bizim o gece hakkında hiçbir bilgiye sahip olamayacağımızı söylemektedir. Kadir gecesinin bin aydan daha hayırlı olduğunu beyan eder. Genel olarak o gece yapılan ibadetlerin bin ay yani yaklaşık insanın bir ömründe yapacağı ibadete eşdeğerdir gibi algılanır ve o gece farklı şekillerde ihya edilmektedir. Kur’an’ ın dilinde bin aydan diyip yine 2nci ayetteki “sen ne bileceksin”’e atıfta bulunarak bunun tam manasıyla ne kadar hayırlı olduğunun bilinemeyeceğine temas etmektedir. Bunda çok ça hayır vardır anlamı çıkarılmalıdır, ya da o indirilen Kur’an’ a ve içindeki hükümleri uygulayanların ömürlerini heba etmediklerini söylemektedir. Dördüncü ayetteki ilgili açıklamalar yukarıda verilmiştir.

Kur’an-ı Kerimi anlamak ve yaşamak neden bu kadar önemli? Etrafımıza bakalım, çevremizde neler olup bitiyor, insanlar nelere ilgi duyuyor, kimleri izliyor, kimleri takip ediyor, kimden öğreniyor bunu? Çünkü Allah bu Kur’an-ı Kerim açık seçik anlaşılır olduğundan bahsetmektedir. Öğrenmek için kendi anlayacağınız dilden tertil ederek okumanızdır. Tertil demek yavaş yavaş anlayarak tatbik ederek okumaktır. Ama genelde tembeliz, okumaktan çok bir başkasından dinlemeyi veya seyretmeyi seviyoruz. Bu da doğal olarak sorunlar meydana getirmektedir.

Etrafa baktığımızda çokça Cemaat, Tarikat veya Gruplar vardır ve hatırı sayılır bir mürit topluluğu vardır. Şeyhlerinin ağzından çıkan kesin emirdir. "Allah’a ulaşmak için illaki aracı lazımdır, lakin insan mürşitsiz yapamaz." diyen tarikatları ve cemaatleri incelediğinizde ve şüphesiz Kur’an’ ı okuyunca bu grupların insanlar ne kadar da sıkıntılı olduğunu anlaşılmaktadır.

Din ile ilgili olarak derin araştırmalara dalınca ilk önce Hıristiyanların ve Yahudilerin yanlış din inançlarıyla ilgili araştırmalara dalmıştım. Buradaki yanlışların ortaya çıkarılması ve bu yanlışların anlatılmasını, hakikatin onların papazlarının veya ruhban sınıfının anlattığı gibi olmadığının, sadece Kitabı Mukaddesi okumalarını ve tespit ettiğim yanlışlıkların herkes tarafından kolaylıkla tespitinin mümkün olduğunu anlatan çalışmalar yaptım. Hatta papazlar ve din bilginleriyle konuştum, sorularım karşısında cevapsız ve aciz oluşları çevremizdeki diğer dinleyicilerinin de dikkatlerini çekti. Ancak o kadar çok diğer dinlere yoğunlaştım ki kendi dinimiz İslam’ın içerisindeki yanlış inanışları bulmak konusunda eksiktim. Aslında böyle bir eksikliğin olacağını hiç düşünmemiştim bile. Sağlam değişmeyen ve değişmeyeceğinin teminatı olan Allah’ın kelamı var, nasıl inanış değiştirilebilir. Halbuki diğer dinlerde olduğu gibi bizim dinimiz içerisinde de insanları Kur’an’ dan uzak tutma yoluyla da bu işi başardıklarını tespit ettim. Allah’ın ipi olduğunu bilmeyen kul “şeyhlerin” “gavsların” iplerine tutunmuşlar, İslam toplumunun büyük bir bölümü şirk işine bulaşmış ve buna bulaştığının da farkında değildir. Çünkü "Kur’an’ ı sen mi anlayacaksın", "anlaman için benim kitaplarımı okumalısın", "şu şeyhin veya bu velinin yazılarını okumalısın" gibi sözleri sizlerde işitmişsinizdir. Hatta bazı cemaatler "bize akıllı değil itaatkâr, ne dersek yapacak müritler lazım" demektedirler. Ne kadar Kur’an’ dan uzaklaşırsak işte ayetteki karanlıklar içerisindeki gecede kalmaya devam ederiz, ancak ne kadar Kur’an anlar ve hükümlerini yerine getirirsek o karanlıklardan sabahın aydınlıklarına, yani mahşerde cennete gidecek kurtulmuş olanlardan oluruz.

Benim ilk dönüşümüm geçmiş dönemde yine bir Kur’an ayında olmuştur. Tabii ki bunu istemeniz, kalben istemeniz ve işe koyulmanız gerekmektedir. Allah bizleri hidayete erdirtmek istemektedir, yoksa neden buna nebiler ve kitaplar göndererek biz kullarını uyarsın ki. Hepimizin bu değişimi ve dönüşümü yine Kur’an ayı içerisinde Kur’an’ ı anlamak, yaşamak ve yaşatmak dileğiyle… Hepimize şimdiden hayırlı Ramazanlar olsun, Rabbim tutacağımız Oruçları, yapacağımız sadakaları, vereceğimiz Zekatlarımızı şimdiden kabul etsin. Ayrıca kendi anlayacağımız dilimizden okuyacağımız Kur’an’ ın ruhunun bizleri kuşatmasını temenni ederim. İnşallah Rabbimizin de izni ile hidayete kavuşanlardan olalım…

Saygılarımla,

Tolga KARAGÖZ

www.analizvakti.com sitesinden alınmıştır.

Kabir Azabı Var mıdır?

2017-06-15T09:35:00.001+03:00

İyiliği sonsuz, ikramı bol olan Allah’ın adıyla,

Aslında Kabir Azabı var mı konusu yerine tartışmamız gereken daha önemli mevzular olmasına rağmen kabir hayatı ve kabir azabı üzerinden insanların zihinlerini etkilemekte, aslında hayat açısından pekte önemsiz olan bir kısma yönelmelerine ve vakit harcayıp kafa yormaları sağlanmaktadır. Geleneksel İslam’ın bu konuya bakış açısı insanları etkileyen en büyük etmendir. Mevtanın kabrine defni sonrasında imamın “Telkin vermesi”(1), sözde “Münker”(2) ve “Nekir”(3) meleklerinin gelip önceden herkesin ezberleyeceği cevapları olan; “Rabbin kim, Resul kim, Kitabın ne vb.”(4) basit soruları sorması ve cevap veremeyenlere ise burada azab edilmesiyle mahşer sabahına kadar devam edecek bir durumdan bahsedilir. Kur’an’dan ne kadar uzak kalırsak Allah’ın has dininin içerisine olmadık ve umulmadık hurafeler böyle yavaş yavaş dine eklenmeye başlar. Bizler yüce Allah’ın dinini Resulullah’ın tebliğ ettiği Kur’an’dan, yine Resulullah’a öğretilen Hikmet ilmiyle ki bilenler topluluğu ve ilgili konunun uzmanıyla Kur’an’ı anlama yöntemiyle(5) tüm bunlar çözülebilecek durumdadır. Ancak insanlar ayetler arasındaki ilişkiler ağına()Nisa 4/82) bakmaksızın, parçacı okumalarla, hikmetten ve Kur’an’ı anlama yöntemine başvurmaksınız böyle hurafe anlatımları daha çekici bulup öğrendiklerini de doğru kabul ediyorlar.

Bireysel olarak “Kabir Hayatını” ve “Kabir Azabını” görmek için öncelikle bireysel olarak küçük kıyameti yaşamalıyız, yani öncelikle beden ruh ilişkisinin kesilmesi ve canımızı teslim etmemiz gerekmektedir. Bunu yaşamadan da öğrenebiliriz, öncelikle Kur’an-ı Kerim’ de ölüm anından bahseden ayetlere bir göz atalım.

Ölüm Anı

İnsanın ölüm anında mümin mi kâfir mi olduğu Allah nezdinde bellidir. Bunu aşağıdaki ayetlerden anlayabiliyoruz.

Kötü insanların ölümünü anlatan ayetler:

Nahl 16/28 ve Nahl 16/29 “Kendilerini kötü duruma düşürmüşken, meleklerin vefat ettirdiği kimseler hemen teslimiyet gösterir ve “Kötü bir şey yapmıyorduk ki!” derler. Allah ne yaptığınızı bilir. “Haydi, girin Cehennem’in kapılarından. Hep orada kalacaksınız. Büyüklük taslayanların yerleşecekleri yer ne kötüdür!”

Enam 6/93 “Bir yalanı Allah’a atfedenden veya kendisine bir şey vahyedilmemiş iken “Bana vahiy geldi” diyen yahut “Allah’ın indirdiği gibisini ben de indireceğim” sözünü söyleyen kişinin yaptığından daha büyük yanlışı kim yapabilir? Ölümün bütün etkileri ortaya çıktığında yanlışlar içindeki o kimseleri bir görsen. Melekler ellerini uzatıp şöyle derler: “Ruhlarınızı çıkarın. Bugün alçaltıcı bir azapla cezalandırılacaksınız. Bu ceza, Allah’a karşı gerçek dışı şeyler söylemiş olmanıza ve büyüklük taslayarak âyetlerinden uzaklaşmanıza karşılıktır.”

Enfal 8/50 “Melekler canlarını alırken o kâfirleri bir görsen; yüzlerine ve arkalarına vurarak onlara: “Yangın azabını tadın şimdi” derler.”

Buna karşılık İyilerin ölümünü anlatan ayetler;

Nahl 16/32 “Melekler, iyi durumdayken vefat ettirdikleri kişilere; “Esenlik ve güvenlik sizedir (Selamun aleykum)” derler, “Yapmış olduğunuz şeylerin karşılığı olarak girin cennete.””

Fussilet 41/30-32 “Rabbimiz (Sahibimiz) Allah’tır” deyip doğru davrananlara, melekler inerek şöyle derler: “Korkmayın, kaygılanmayın; size söz verilen Cennet’le sevinin”. “Biz, dünya hayatında sizin yakın dostlarınızdık, Ahirette de öyle olacaktır. Burada gönlünüzün çektiği her şey sizindir. Olmasını arzuladığınız şeyler de sizindir. Bunlar, bağışlaması ve ikramı bol olan Allah’ın yaptığı ağırlamadır.”

Kötü bir insan öldükten sonra şöyle söyler;

Nisa 4/97-100 “Melekler, yanlışlar içindeyken canlarını aldıkları kimselere “Ne haldeydiniz?” diye soracaklar, onlar: “Biz dünyada güçsüz hale getirildik” diyecekler, Melekler de “Allah’ın toprağı yeterince geniş değil miydi, hicret etseydiniz ya!” diyeceklerdir. Onların varıp kalacakları yer cehennemdir. Ne kötü yere düşmedir o! Güçsüz hale getirilmiş, çaresiz kalmış ve bir çıkış yolu bulamamış erkekler, kadınlar ve çocuklar bu hükmün dışındadır. Allah’ın işte bunları affetmesi beklenir. Allah, çok affeder, çok bağışlar. Kim Allah yolunda hicret (göç) ederse, yeryüzünde gidecek yer ve bir genişlik bulur. Kim Allah’ın ve Elçisi’nin yolunda hicret için evinden çıkar sonra ölürse onun ödülü Allah’a ait olur. Çünkü Allah bağışlar, ikramı boldur.”

Araf 7/37 “Bir yalanı Allah’a atfeden veya ayetleri karşısında yalana sarılandan daha yanlış yapan kim olabilir? Defterlerinde yazılı suçlarının cezası onları bulacaktır[Kehf 18/49]. Elçilerimiz canlarını almaya gelince: “Hani o Allah’tan önce yardıma çağırdıklarınız?” diyecekler, onlar da “Kaybolup gittiler!” diye cevap vereceklerdir. Kendilerinin kâfir olduklarına bizzat şahitlik edeceklerdir.”

Müminun 23/99-100 “Onlardan birine ölüm geldi mi şöyle der: “Rabbim! Beni geri çeviriniz. Terk ettiğim dünyada belki iyi bir iş yaparım”. “Hayır, asla; o onun söyleyeceği sözdür. Önlerinde yeniden dirilecekleri güne kadar bir engel vardır.”

Yasin 36/52 ““Ey vah! … Yatağımızdan bizi kim kaldırdı?” diyeceklerdir. Denecek ki; “İşte Rahman’ın tehdit ettiği şey. Demek ki, elçiler doğru söylemişler.””

Bu ayetlerden anlayacağımız üzere ölümden geri dönüş yoktur, bazı inanışlarda reenkarnasyon(6) inanışını da bu ayet grubu ile de ortadan kaldırılmış olmaktadır.

Zümer 39/55-60 “Farkına varmadığınız bir anda o azap gelip çatmadan önce Rabbinizden size indirilenlerin en güzeline uyun[Kur’an’a uyun].” Sonra kalkıp şöyle der: “Allah’a karşı çok kusur işledim; her şeyi kaybettim. Gerçekten ben hafife alanlardandım” Kalkıp şunu diyebilir: “Beni Allah yola getirseydi ben de çekinerek korunanlardan olurdum.” Azabı görünce şöyle de diyebilir: “Keşke elimde bir fırsat daha olsa da güzel davrananlardan olsam.” Hayır, sana bunca belgelerim geldi de sen onlar karşısında yalana sarıldın, büyüklük tasladın ve kâfirlerden oldun. Allah’a karşı yalan uyduranların, (mezardan) kalkış günü yüzlerinin kararmış olduğunu göreceksin. Büyüklük taslayanlar için Cehennem’de yer mi yok!”

Kabirde Azab Yok!

Kabirde azab olmaz, azab için Mahşerin kurulması, bu âlemin bitmesi ve yeni âlemin dizayn edilmesi gerekiyor. Yeni âlemin dizaynı için Kur’an’da ki ilgili ayetlere bakabilirsiniz, biz kabirde azab yok kısmına devam edelim.

Zümer Suresi 42nci ayetinde ruhların durumunu anlatır, Ruh Yüce Allah’ın kontrolünde, bir dahi cesede ulaşamayacak pozisyondadır.

Zümer 39/42 “Allah ölüm esnasında ruhları alır, ölmeyenlerinkini de uykuda alır. Ölümüne hükmettiğini tutar, ötekini o belirlenmiş eceline belli bir vakte kadar salıverir. Bunda, düşünen bir topluluk için göstergeler (ayetler) vardır.”

Yüce Allah ölümüne hükmettiğini tuttuğunu söylemektedir. Çünkü bir sonraki ayet ile ruh ile bedenin buluşacağını görüyoruz ki ikisi de farkı yerlerde olmalıdır;

Tekvir 81/7 “Ruhla beden birleştirilince,”

Fatiha Suresinin bir ayetinde “hesap ve ceza gününün (ahiret gününün) maliki Allah” der, Bunun için,

Fatiha Suresi 1/4 “Maliki yevmiddin” yani “hesap gününün” sahibi Allah’tır. Hesap gününden başka bir hesap günü olsaydı “Maliki yevmeyiddin” olmalı değil miydi? Veya daha da fazla hesap günü olsaydı bu “Maliki eyyamiddin” olmalı değil miydi? Yüce Allah’ın Fatiha’ da bildirdiği Hesap günü 1 tanedir o da mahşerdedir.(7)

Kuran-ı Kerimde Kabir azabı sorgu ve mükâfatı ile ilgili tek bir ayet yoktur. Bu sorgu durumu en başta anlattığımız ölüm anında olan ölüm meleğinin ve ruhun konuşmalarından oluşmaktadır.

Azab sadece “Dünyada” ve “Ahirette” olacaktır…

Secde Suresi 21 “Belki vazgeçerler diye büyük azaptan önce onlara kesinlikle küçük azaptan[*] da tattıracağız.”

Mealdeki Not Bölümü(8); [*] Bu ceza insanlara hayattayken, belki dönerler diye verilen iç huzursuzluğu, ilham ve buhrandır. İlgili diğer ayetler:

“(Şunları bilmeniz çok önemlidir:) Allah kişiye davranışlarındaki yanlışlığı da doğruluğu da ilham eder. Kim kendini geliştirirse umduğuna kavuşur, kim de kendini pis işlere sokarsa kaybeder.” (Şems 91/8-10)

“Allah, kimin yola geldiğini onaylamak isterse gönlünü İslam’a açar. Kimin de sapıttığını onaylamak isterse onun da içini daraltır; sanki göğe yükseliyor gibi olur. Allah, kendisine inanıp güvenmeyenlerdeki ızdırapları işte böyle oluşturur.” En’am 6/125

“Firavun hanedanına, belki akıllarını başlarına alırlar diye yıllar yılı kuraklık ve gelir darlığı yaşattık.” Araf 7/130

“Gösterdiğimiz her bir mucize diğerlerinden büyüktü. Belki dönerler diye onları sıkıntılara (krizlere, azaplara) soktuk”. Zuhruf 43/48

"(Hud'un kavmi) Ad, yeryüzünde haksız yere büyüklendi ve "Bizden güçlü kimmiş!" dediler.[Ad kavminin güçlü özellikleri için bkz. A'raf 7/69, Hud 11/52] Onları yaratan Allah'ın daha güçlü olduğunu görmediler mi? Onlar ayetlerimizi bile bile inkar ediyorlardı. Bu yüzden onlara, kara günlerde, soğuk ve şiddetli bir rüzgar gönderdik ki dünya hayatında rezil edici azabı tattıralım. Ahiretteki azap daha da rezil edici olacak ve yardım göremeyeceklerdir." Fussilet 43/15-16

Kabir Hayatına Gelenekçiler tarafından delil getirilen ayetlere cevap verelim;

Genelde Gelenekçiler diyorlar ki: Mu’min Suresi 46ncı ayetindeki “Ateş azabı (içlerini yaktı). Sabah akşam sürekli onunla yüz yüze geliyorlardı. Kıyamet saati geldiğinde de “Firavun hanedanını, suçları ile en orantılı olan azaba sokun!” denecektir.” kısmının kabir azabına dalaletidir. Buradaki sabah akşam gösterilir ibaresi kabirde yaşanılacağına dalalettir derler.

Yukarıdaki ayetlere destek olarak Tevbe Suresi 101nci ayetinde “Hem çevrenizdeki çöl Araplarından hem Medine halkından ikiyüzlülükte(münafıklıkta) uzmanlaşmış münafıklar vardır. Onları sen bilmezsin, biz biliriz. Onları iki defa azaba uğratacağız[*]. Sonra da büyük bir azaba itileceklerdir.” [*](9) Suç ile ceza arasında denklik vardır. Bir camı kıran önce o camı taktırır sonra da ceza olarak bir cam parası verir. Böylece cezası ikiye katlanmış olur. Şu âyetlere göre bu denklik ahirette de olacaktır: “(Mezardan) kalkış günü onun cezası ikiye katlanır. Cezayı çekerken ölmez, itibarsızlaştırılır.” (Furkan 25/68) Münafıklar iki suç işlerler, biri kâfirlik, diğeri de kendilerini müslüman göstererek yaptıkları yalancılıktır. Dünyada iki kat ceza görmelerinin sebebi budur. İlgili âyet şöyledir: “Bunların kalplerinde (kâfirliklerinden dolayı) bir hastalık oluşur; Allah onlara bir hastalık (yalancılık hastalığını) da ilave eder. Yalan söylemelerine karşılık hak ettikleri de acıklı bir azaptır.” (Bakara 2/10)

Ancak bu ilgili kısmı Mü’min Suresinin 27nci ayetinden itibaren bakmalıyız. Kuran’da bütüncül okumalara ihtiyaç vardır.

“Musa: “Ben, hesap gününe inanmayıp kendini büyük gören herkesten, benim Sahibim ve sizin de Sahibiniz olan Allah’a sığınırım.” dedi. Firavun ailesinden, imanını gizleyen bir mümin kalkıp dedi ki: “Bir adamı, Sahibim Allah’tır, dediği için mi öldürüyorsunuz? Halbuki size, Sahibinizden o açık belgelerle(mucizelerle) gelmiştir. Eğer yalancıysa, yalanının cezasını çeker. Dürüstse, yaptığı tehditlerin bir kısmı başınıza gelebilir. Allah, aşırılık eden yalancı birini yola getirmez. Ey halkım, bugün yetki sizdedir, bu toprak sizin hâkimiyetiniz altındadır. Başımıza Allah’tan bir bela gelirse bize kim yardım eder?” Firavun dedi ki “Size sadece kendi gördüğümü gösteriyorum. Size sadece doğru yolu gösteriyorum.” O mümin kişi sözlerini şöyle sürdürdü: “Ey halkım! O güçlü toplulukların yaşadıkları kötü günlerin sizin başınıza da gelmesinden korkuyorum. Nuh, Ad ve Semud halkının, bir de onlardan sonrakilerin başına gelenler beni endişelendiriyor. Allah kullarına yanlış yapmaz. Ey halkım! Karşılıklı bağrışmaların olacağı günden, sizin adınıza endişeleniyorum. İşlerinizin tersine döneceği gün sizi Allah’a karşı koruyacak kimse olmaz. Allah’ın sapık saydığını, kimse doğru yolda göremez.” Daha önce Yusuf da size o açık belgelerle (mucizelerle) gelmişti. Getirdiği şeylerden hep şüphe duymuş, öldüğü zaman da “Ondan sonra Allah, artık elçi göndermez” demiştiniz. Allah, aşırı şüpheci birini işte böyle sapık sayar. Onlar Allah’ın ayetleri hakkında, kendilerinde bir delil olmadan tartışanlardır. Bu hem Allah katında, hem de inanıp güvenler katında öfkeyi büyütür. Allah, büyüklük taslayan her bir zorbanın kalbini böyle mühürler. Firavun: “Ey Haman! Bana yüksekçe bir kule yap; belki o yollara ulaşırım. Göklerin yollarına ulaşır da Musa’nın ilahını (tanrısını) görürüm. Ben onun, gerçekten yalancı olduğunu düşünüyorum” dedi. Bu kötü tavrı, Firavun’a güzel göründü ve asıl yoldan engellendi. Firavun’un oyunu elbette boşa çıkacaktı. Mümin olan o kimse dedi ki “Ey halkım! Bana uyun, size doğru yolu göstereyim. Ey halkım! Bu dünya hayatı kısa süreli bir yararlanmadan ibarettir. Ahiret ise yerleşip kalınacak asıl yurttur. Kim bir kötülük yaparsa yaptığının dengi dışında bir ceza görmez. İster kadın, ister erkek olsun; inanıp güvenen ve iyi iş yapan kimse de cennete girer. Orada onlara hesapsız rızık verilir. Ey halkım! Ne oluyor? Ben sizi kurtuluşa çağırıyorum, siz beni ateşe çağırıyorsunuz. Siz, ne olduğunu bilmediğim bir şeyi Allah’a ortak sayarak, O’nu görmezlikten gelmemi istiyorsunuz. Ben de sizi, üstün olan, çok bağışlayan Allah’a çağırıyorum. Beni çağırdığınız şeyin, ne dünya ne de ahiretle ilgili bir çağrısının olmadığı da gerçek. Hepimizin çıkarılacağı yer, Allah’ın huzurudur. Aşırı gidenlerin, o ateşin ahalisi olacağında şüphe yoktur. Size söylediğimi yakında hatırlayacaksınız. Ben işimi Allah’a bırakıyorum. Allah, kullarını görür. Allah o mümin kişiyi, kurdukları tuzağın kötü sonuçlarından korudu. Firavun ailesinin başına da kötü bir azap geldi. Ateş azabı (içlerini yaktı). Sabah akşam sürekli onunla yüz yüze geliyorlardı. Kıyamet saati geldiğinde de “Firavun hanedanını, suçları ile en orantılı olan azaba sokun!” denecektir. Ateşin içinde birbirlerine baskın gelmeye çalışırlarken, güçsüzler, büyük saydıkları kişilere şöyle derler: “Biz size uyan kimselerdik. Şimdi ateşin bir parçasını olsun bizden savarsınız değil mi?” Büyük gördükleri kişiler şöyle derler: “Biz hepimiz ateşin içindeyiz. Allah kulları arasında hükmünü verdi.” Ateşte olanlar, cehennem bekçilerine şöyle derler: “Rabbinize (Sahibinize) yalvarın da bu azabı, hiç değilse bir günlüğüne hafifletsin.” Mü’min 40/27-49

Mü’min Suresi 40/45-46ncı ayetlere tekrardan bakalım .” Allah o mümin kişiyi, kurdukları tuzağın kötü sonuçlarından korudu. Firavun ailesinin başına da kötü bir azap geldi. Ateş azabı (içlerini yaktı). Sabah akşam sürekli onunla yüz yüze geliyorlardı. Kıyamet saati geldiğinde de “Firavun hanedanını, suçları ile en orantılı[*] olan azaba sokun!” denecektir.” [*](10) Âyetteki أَشَدَّ = eşedd kelimesi sıkıca bağlama anlamına gelen شَدَّ = şedd kökünden ism-i tafdildir en sıkı şekilde bağlı demektir. Allah’ın ödülü veya cezası, kulun fiili ile doğru orantılıdır: “Kim bir iyilikle gelirse ona, on katı verilir. Kim de kötülükle gelirse sadece bir katı ile cezalandırılır. Kimseye haksızlık yapılmaz.” (En’âm 6/160)

Yüce Allah mümin adamı öncelikle koruduğunu, yaptıklarından ötürü de firavun ailesine kötü azap geldiğini ve sabah akşam bu azabı tattıklarından bahseder. Son kısmında ise o azabın suçun orantısına göre tattırın der, yani cehennem.

Yani hangi azabtan bahsediyor Rabbimiz, sabah akşam sürekli yüz yüze kaldıkları azab nedir? Bunun açıklaması, Yakında başınıza musibetler olacağı ile ilgili bir uyarıdır. Kur’an’ da zaman kavramları dünya hayatı ile ilgili kavramlardır. Yani Ruh beden ile beraberken ki zamandan zaman kavramı vardır.

Dünya azablarına örnekler,

Sabah akşam sürekli azaba örnek ise Araf 7/130’ncu ayettir “Firavun hanedanına, belki akıllarını başlarına alırlar diye yıllar yılı kuraklık ve gelir darlığı yaşattık.”

Diğer başka dünya azablarına da bakalım;

Bakara 2/155 “Mallarınızdan, canlarınızdan ve ürünlerinizden eksilterek, sizi biraz korku ve biraz açlıkla yıpratıcı bir imtihandan geçireceğiz, bundan kaçış olmaz. Sen sabırlı davrananlara müjde ver.”

Zuhruf 43/48 “Gösterdiğimiz her bir mucize diğerlerinden büyüktü. Belki dönerler diye onları sıkıntılara (krizlere, azaplara) soktuk.”

Kabir Alemi için Berzah Alemi der Gelenekçiler! Peki, öyle mi?

Furkan 25/53 “İki denizi birbirine salan odur. Biri tatlı ve lezzetli, öbürü tuzlu ve acıdır. Aralarına da bir engel, aşılmaz bir sınır koymuştur.” ve Rahman 55/19-20 “Birbirine kavuşan iki denizi salıverir. Aralarında engel vardır, karışmazlar.” Ayetlerde berzah (tatlı ve tuzlu suyun bariyer olarak birbirine karışmayacağı) vardır ve Müminun 23/99-100 “Onlardan birine ölüm geldi mi şöyle der: “Rabbim! Beni geri çeviriniz. Terk ettiğim dünyada belki iyi bir iş yaparım”. “Hayır, asla; o onun söyleyeceği sözdür. Önlerinde yeniden dirilecekleri güne kadar bir engel vardır.” ayetleri Berzah âleminden değil, ölümden dönülemeyeceğini bildiren bir perde olduğudur.

Aşağıdaki ayette ise yine hem dünya hem de ahiret diye bahsetmektedir;

İbrahim 14/27 “Allah, inanıp güvenmiş kimselerin, dünya hayatında da ahirette de o değişmez söze bağlı kalmalarını sağlar; yanlış yapanları da sapık sayar. Allah ne yaparsa kurduğu düzene göre yapar.”

Buradaki ayette ise çok ilginç olarak büyük azaptan önce yukarıdaki satırlarda da incelediğimiz bir ayeti tekrardan kullanacağız;

Secde Suresi 21 “Belki vazgeçerler diye büyük azaptan önce onlara kesinlikle küçük azaptan da tattıracağız.”

Bazı gelenekselciler Kur’an’da ki “2 kere öldürüp 2 kere diriltme” kısmını yanlış anlayanlara da açıklama yapmak gerekir.

Mümin 40/11 “Onlar şöyle diyeceklerdir: “Sahibimiz! Bizi iki defa öldürdün, iki defa hayat verdin. Suçlarımızı itiraf da ettik. Buradan çıkışın bir yolu vardır, değil mi?.”” bunu yorumlamak 4 ayeti daha bilmek lazım,

Bakara 2/28 “Allah’a karşı nasıl iyilikbilmez olursunuz! Cansız haldeydiniz, size canı O verdi! Sonra sizi cansız hale getirecek ve yeniden can verecektir. Sonra O’nun huzuruna çıkarılacaksınız.” Kur’an’ da cansız yani yokluk ile başlayıp yani henüz oluşturulmama aşaması, yoktan var edilme durumu ile diriltme, sonra canlarımızın teslimi, sonra ikinci sur ile kıyama kalkıp tekrar diriltilme ve Allah’a döndürülme olacağından bahseder. Bu durum anlatılırken kabir ile ilgili bir bölümü geçmemektedir. Başka deliller ise,

Mülk 67/2 “Ölümü ve hayatı yaratan odur. Bunlar; hanginiz daha güzel iş yapacak diye sizi yıpratıcı bir imtihandan geçirmek içindir. O güçlüdür, bağışlayıcıdır.” Önce ölümü sonra hayatı der, bu da Bakara 2/28’i destekler niteliktedir. Yokluk(ölüm) ve varlık(hayat) ortaya çıkma anlamındadır.

Bu ayetleri destekleyen ayetlere de bakalım,

Saffat 37/58-59 “(Cennetteki arkadaşına döner ve şöyle der:) Artık bize ölüm yok; değil mi? Sadece ilk ölümümüz dışında bir şey yok, değil mi? Artık bize azap da çektirilmeyecek”.” Hayattan sonra ölüm tatmak bir defadır, ahirette ölüm yoktur.

Duhan 44/56 “Orada ilk ölüm olan uyku dışında bir ölüm tatmayacaklar, Allah onları alevli ateşin azabından korumuş olacaktır.”

Ayetlerden de anlayacağımız üzere kabirde ölüm ve diriltme olsa 3 defa ölüm ve diriltme olması lazımdır. Ancak Kuran-ı Kerim’ de bu yoktur.

Kur’an-ı Kerim; hem bu dünyayı, hem de ahreti düzgün yaşatabilir. Nahl 16/97 “Erkek olsun, kadın olsun, kim inanıp güvenir ve iyi iş yaparsa ona güzel bir hayat yaşatırız. Ödüllerini de yaptıklarının en güzeline göre veririz.”

Gelenekçilerin kabul ettiği ancak Kur’an’da böyle geçmeyen iman esaslarına da bir bakalım;

Amentü billahi ve melâiketihi,

ve kütübihî ve rusülihî ve’l yevmi’l-âhıri

ve bi’l-kaderi, hayrihî ve şerrihi mina’llâhi teâlâ

ve’l-ba’sü ba’de’l mevt.

Haggun, Eşhedü en lâ ilâhe illAllâh ve eşhedü enne

Muhammeden abdühû ve rasûlühü.(11)

“Ben Allâh-ü Te’âlâ’ya, meleklerine, kitaplarına,

Resullerine, âhiret gününe, kadere; hayır ve şerrin

Allâh-ü Te’âlâ’nın yaratmasıyla olduğuna inandım.

Öldükten sonra dirilmek de haktır. Ben şahadet ederim ki,

Allâh-ü Te’âlâ’dan başka ilâh yoktur. Ve yine şahadet

ederim ki, Muhammed (Sallallâhu Aleyhi ve Sellem) O’nun

kulu ve resulüdür.”

Burada da görüldüğü üzere Gelenekçilerin uydurduğu imanın şartlarında bile Kabir Hayatı İmanın esaslarında da yoktur. Kur’an’da imanı ise şu ayette görebiliriz Bakara 2/177 “… İyilik; Allah’a, ahiret gününe, meleklere, kitaplara ve nebîlere inanıp güvenen kişinin yaptığıdır.”

Gelenekselcilerin ve bu kişilere inananların öncelikle; cehennem azabının sözde kabir azabı ile karşılaştırma yapmaları gerektiğini belirtmekte gerekir, çünkü Cehenneme şirk günahı ile girene ölüm olmadığı ve sonsuz azab yaşanacağı bilgisi Kur’an ile sabit olmasına karşılık, çevremizdeki kişiler cehennemdeki azaba göre kabirdeki azabtan daha çok korkması ise ayrı bir noktadır. Yukarıdaki verdiğimiz bilgilerde 79 ayete başvurduk. Aslında Kur’an’a bütüncül bakılmasıyla alakalı delili de ortaya koymuşta oluyoruz. Kabir azabı ile ilgili konuya baktığımızda büyük resmi de aklımızdan çıkarmamamız gerekiyor. Bütüncül baktığımız zaman “Kabir Azabı” yüce Allah’ın Kur’an’da belirttiği adalet sistemine de aykırı olmaktadır. Bunlarla ilgili olarak birkaç ayete daha başvurup kafamızdaki tüm sorulara cevap verip yazımızı tamamlamak istiyoruz. Ancak burada yapacağımız açıklamalarda sadece sure ve ayet numaralarını vereceğiz ve araştırmasını bu sefer size bırakacağız. Kur’an-ı Kerim’e baktığınız zaman bütün yaratılmışlar ahirette sorgulanacağını (Hicr 15/92 Zuhruf 43/44 Tekasür 102/8), Nebiler ve tanıklar getirileceği (Zümer 39/69), suçluların ağızları mühürlenerek ellerinin, ayaklarının (Yasin 36/65) dilleri (Nur 24/24), kulakları, gözleri ve derileri şahitlik edeceğini (Fussilet 41/20), herkes kendi kitabını okuyacağını [dünyada yapıp ettiklerini] (İsra 17/14), kitabı okurken tüm suçlarının orada kayıt altında olduğunu (Kehf 18/49), suçlu olduklarını (Araf 7/37) ve tüm bu olanlara kişi kendisi şahit olduğunu (Enam 6/130) göreceksiniz. Kur’an-ı Kerim’in tamamına baktığımızda ise Kabir hayatında bir sorgulama yapılacağı ise bildirilmemektedir. Şura 42/21'de Yüce Allah şöyle buyuruyor: "Yoksa bu dinde onlar için, Allah'ın onaylamadığı kurallar koyan ortakları mı var? Eğer hesabın mahşere bırakıldığı sözü olmasaydı hemen yargılanırlardı. Yanlış yapanlar için acıklı bir azap vardır.". Adil olan ve kullarından da adil olmasını isteyen Yüce Rabbimiz vefat ettirdiği kuluna mahkeme kurmadan ceza vermesi düşünülemez. “Kabir azabı vardır”, “Kabir azabı haktır” gibi kalıplaşmış sözler aslında Yüce Allah’ın adil olmadığını söylemiş oluyorlar. Sözlerimizin gittiği adresi iyi bilmeliyiz. Özellikle konu Yüce Rabbimiz ve Din üzerine oluyorsa. Amellerin boşa gitmesini kimse istemeyecektir, bunun için de sağlam duruşlu olanlardan olmalıyız.

————–

Kaynakça:

1) DİA – yıl: 2011, cilt: 40, sayfa: 404-406

2) DİA – yıl: 2006, cilt: 32, sayfa: 14-15

3) DİA – yıl: 2006, cilt: 32, sayfa: 14-15

4) DİA – yıl: 2006, cilt: 32, sayfa: 14-15

5) “Kur’an ve Sünnet Temelinde Kur’an’ı Anlama Usulu” Yazar: Dr. Fatih Orum

6) “Sözlükte “gidermek, bir şeyi silip yok etmek” anlamındaki nesh kökünden türeyen tenâsüh “bir şeyi olduğu gibi başka bir yere nakletmek veya kopyalamak, bir şeyi iptal ederek başka bir şeyi onun yerine koymak” gibi mânalara gelir (Lisânü’l-‘Arab, “nsħ” md.; Tâcü’l-‘arûs, “nsħ” md.).” Detaylı bilgi için DIA – TENÂSÜH yıl: 2011, cilt: 40, sayfa: 441-443 Ruh göçünü ifade eden terim. Yazan: Ali İhsan Yitik

7) Prof.Dr. Mehmet Okuyan, Kur’an- Kerim’e Göre Kabir Azabı Var Mı?, Etüt Yayınları, Samsun, 2007 s.305-308

8) Süleymaniye Vakfı Meali Secde 32/21 ayetinin dip notu

9) Süleymaniye Vakfı Meali Tevbe 9/101 ayetinin dip notu

10) Süleymaniye Vakfı Meali Mü’min 40/46 ayetinin dip notu

11) DİA – Amentü Maddesi yıl: 1991, cilt: 3, sayfa: 28-30 İslam dininin iman esaslarını ana hatlarıyla ifade eden terim. Yusuf Şevki Yavuz

Yazan: Tolga Karagöz

KUR’AN’ DA SALÂT (NAMAZ) KAVRAMI

2017-06-15T09:31:00.001+03:00

"Kur’an’ da Salât kavramı namaz değildir", "İslam’ da şekilsel ibadet yoktur" diye düşünen ve bu yolla insanların akıllarını karıştıran mihraklar çıkagelmiştir. Şimdi bu iddialar ile ilgili olarak yine başvuracağımız ana kaynak Kur’an-ı Kerim’ dir.

Namaz gerek İslami dinlerde gerekse İslam’ın diğer farklı mezhep inanışlarında uygulama şeklinde bugüne kadar mütevatir olarak nesilden nesile aktarılmıştır. Namazın şekilselliğini anlamak için Kur’an-ı Kerim’ de ki ayetlere baktığımızda:

Maide Suresi 6ncı Ayeti: “Ey inanıp güvenenler! Namaza kalktığınız zaman yüzlerinizi ve dirseklerinize kadar ellerinizi yıkayın. Başınızı ve ayak bileği kemiklerine kadar ayaklarınızı mesh edin[1*]. Eğer cünüp olmuşsanız[2*] yıkanın. Hasta veya yolcu olur yahut sizden biri ayak yolundan[3*] gelir ya da kadınlarınızla birlikte olur da [4*] su bulamazsanız, temiz yüzeye (toprağa) yönelin; onunla yüzünüzü ve ellerinizi meshedin. Allah, size güçlük çıkarmak istemez. Onun isteği sizi arındırmak[5*] ve size olan nimetini tamamlamaktır. Belki görevlerinizi yerine getirirsiniz.” [1*] -Mesh: Bir şeyin üzerine elle dokunma. [2*] Cünüp: Cinsel ilişkiyle veya başka yolla meyana gelen orgazm hali. [3*] Kişinin boşaltma ihtiyacını giderdiği yer, tuvalet, hela [4*] Cinsel ilişkide bulunursanız. Cünüplük de bu kapsamda yer alır. [5*] Enfal 8/11: O gün güven içinde sizi uykuya daldırmış, sizi arındırmak, sizden şeytanın pisliğini gidermek, kalplerinizi birbirine bağlamak ve ayaklarınızı yere sağlam bastırmak için üzerinize gökten yağmur yağdırmıştı

Eğer ki reformcuların iddia ettiği gibi salât sadece destekten ibaret ise; her destekten önce abdest almanın mantığı nedir? Abdestsizken kimse desteklenemez mi? Destek için uyanmak ve abdestli olmak şartı nasıl izah edilebilir?

Tehlike anında binek üstünde destekleşmek?

Bakara Suresi 239ncu Ayeti: “Eğer korkarsanız[Namazı vaktinde kılamamaktan korkarsanız] (namazı) yürüyerek yahut binek üstünde kılın. Rahata kavuşunca Allah’ı, bu konuda bilmediğinizi size öğrettiği gibi zikredin. (Allah’ın âyetlerini kafanıza yerleştirmek için namaz kılın)."

Alınlardaki secde izi?

Fetih Suresi 29ncu Ayeti: “Muhammed Allah’ın elçisidir. Onunla birlik olanların, kendini doğrulara kapatanlara karşı sarsılmaz duruşları vardır. Birbirlerine karşı ise merhametlidirler. Allah’ın rızasını ve ikramını kazanmak için rüku ve secde ettiklerini görürsün. Onları tanıtan, secdenin yüzlerinde bıraktığı etkidir. Tevrat’ta da böyle anılırlar. İncil’de ise filiz vermiş ekine benzetilirler. Güçlenmiş, kalınlaşmış, sapı üzerinde dik durmuş, çiftçileri pek hayran bırakan ekin gibidir. Bunlar, kendini doğrulara kapatanları kıskandırmak içindir. Allah, onlardan inanıp güvenen ve iyi işler yapanlara bağışlama ve büyük bir ödül vadetmiştir."

Namaz şekilsel değil ise alınlarda neden secde izi oluyor? Bunun cevabını bulmak çok kolaydır, eğer düşünebiliyorsanız!…

Bu özellikler Tevrat ve İncil’ de de anlatılmaktadır. Dinimizde olduğu gibi Tevrat ve İncil’ de aktarılanlar da şekilseldir. Hatta bu şekilsellik İlk Nebimiz Hz. Adem (as) dan son Nebimiz Hz. Muhammed (sav) e kadar şekilsel ve vakitsel olarak ta aynıdır. Şimdi bunlar için hem Tevrat’ tan hem de İncil’den (her ne kadar değiştirilse de bu anlatımlar korunmuştur) hem de Kur’an-ı Kerim’ den aktarımlara bakalım.

Tevrat Mısırdan Çıkış 3:1-5 “1 Musa kayınbabası Midyanlı Kâhin Yitro’nun sürüsünü güdüyordu. Sürüyü çölün batısına sürdü ve Tanrı Dağı’na, Horev’e vardı. 2 RAB’bin meleği bir çalıdan yükselen alevlerin içinde ona göründü. Musa baktı, çalı yanıyor, ama tükenmiyor. 3 “Çok garip” diye düşündü, “Gidip bir bakayım, çalı neden tükenmiyor!” 4 RAB Tanrı Musa’nın yaklaştığını görünce, çalının içinden, “Musa, Musa!” diye seslendi. Musa, “Buyur!” diye yanıtladı. 5 Tanrı, “Fazla yaklaşma” dedi, “Çarıklarını çıkar. Çünkü bastığın yer kutsal topraktır.” 3-5’ te kutsal bir yere girdiğinde tıpkı bizlerin de yaptığı gibi çarıklarını ya da günümüz ayakkabılarını çıkararak ibadet etme yerine ya da kutsal sayılan yere girilme şeklini görmekteyiz.

Tevrat Mısırdan Çıkış 40:31-32 “31 Musa, Harun ve Harun’un oğulları ellerini, ayaklarını orada yıkadılar. 32 Ne zaman Buluşma Çadırı’na girip sunağa yaklaşsalar RAB’bin Musa’ya buyurduğu gibi orada yıkandılar.” Burada görüldüğü üzere Allah’ın Hz.Musa’ya emrettiği üzere abdest alma ayetini görmekteyiz.

Yeni Ahit Markos’ a Göre İncil 11:25-26 “Kalkıp dua ettiğiniz zaman, birine karşı bir şikâyetiniz varsa onu bağışlayın ki, göklerdeki Babanız da sizin suçlarınızı bağışlasın.” Kalkıp dua dediği kısım bizim Kıyama durduğumuz kısımdır. Hz.İsa (as) burada namazın kıyam bölümünü öğretiyor, bundan sonraki iki ayette ise rüku ve secde halini göreceğiz.

Rüku ayeti Yeni Ahit Luka’ ya Göre İncil 22:41 “Onlardan bir taş atımı kadar uzaklaştı ve diz çökerek şöyle dua etti:” Türkçe İnciller de yazmıyor ancak İngilizce Kral James versiyonuna baktığımız zaman “kneeled down” yani rüku hadisesidir.

Secde ayeti Yeni Ahit Matta’ ya Göre İncil 26:39 veya Markos’ a Göre İncil 14:35 “Biraz ilerledi, yüzüstü yere kapanıp dua etmeye başladı…” yere kapanıp kısmı da bizdeki gibi secde halidir.

Secde ayetleri sadece bu ayet ile de sınırlı değil. Örneğin;

Yaratılış 17:3 “Avram yüzüstü yere kapandı…”

Yaratılış 17:17 “İbrahim yüzüstü yere kapandı…”

Levililer 9:24 “…Bunu gören halkın tümü sevinçle haykırarak yüzüstü yere kapandı…”

Çölde Sayım 14:5, Çölde Sayım 16:4, Çölde Sayım 16:22, Çölde Sayım 16:44-45, Çölde Sayım 22:31, 1 Korintliler 14:25, Vahiy 7:11 ve Vahiy 11:16-17 vb.

Tevrat ve İncil’ den sonra Kur’an başvuralım:

İsra Suresi 107-108’nci ayetler: “De ki “Siz ona ister inanın, ister inanmayın. Daha önce kendilerine bu konuda bilgi verilmiş olanlara Kur’ân okunduğu zaman çenelerinin üstüne kapanıp secde ederler. Derler ki “Rabbimize boyun eğeriz; demek ki Rabbimizin verdiği söz gerçekleşmiş.”

Bakara Suresi 83ncü Ayet: “Bir gün İsrailoğulları'ndan “Allah’tan başkasına kul olmayacaksınız; ananıza babanıza, yakınlarınıza, yetimlere ve çaresizlere[*] iyi davranacaksınız. İnsanlarla güzel konuşacak, namazı düzgün ve süreklı kılacak ve zekâtı vereceksiniz.” diye söz almıştık. Sonra pek azı dışında hepsi yan çizerek sözlerinden dönmüşlerdi.” [*] “Çaresiz” diye meâl verdiğimiz kelime "miskindir"; kök anlamı hareketin ardından durağanlaşmadır. Nebîmiz şöyle demiştir: “Miskin bir parça, iki parça yiyecek ile yetinen kişi değildir. İhtiyacını karşılayamadığı halde utanan veya ısrarla kimseden bir şey isteyemeyen kişidir.” (Buhârî, Zekât 53) Gemileri delinen kişilerle ilgili şöyle bir âyet vardır: “O gemi denizde çalışan miskinlere aitti, önlerinde her gemiye zorla el koyan bir kral vardı; bu sebeple onu hasarlı hale getirmek istedim.”(Kehf, 18/79) Çünkü gemi ellerinden alınınca işsiz kalacaklardır.

Âli İmran Suresi 43ncü Ayet: “Ey Meryem! Rabbine (Sahibine) içten boyun eğ, secdeye kapan ve rüku edenlerle birlikte rüku et!”[yani namazını cemaatle kıl.]”

Bu emir biz Müslümanlar için de vardır. Bakara Suresi 43ncü ayet: “Namazı düzgün ve sürekli kılın, zekâtı verin; rükû edenlerle birlikte rükû edin!.”

Ayetlerde açıkça belirtilen şekilsel ibadet bugün bazı Yahudiler, Hıristiyanlar hatta Budistler tarafından hala yapılmaktadır. Bunlar ile ilgili videolara youtube tan ulaşabilirsiniz.

Vakit:

Namaz şekilsel bir ibadet değil de destek olmuş olsaydı buna belirli vakitler şartı gelmezdi. Gecenin yarısı uyanıp birini desteklemek mi yoksa şekilsel bir ibadet olan namazı ikame etmek mi mantıklıdır? Vakitlerle ilgili bilgiyi "MİZANA UYGUN NAMAZ VAKİTLERİ" isimli makalemde okuyabilirsiniz. https://blackeyetolga.blogspot.com/2017/08/mizana-uygun-namaz-vakitleri.html

Kıble:

Bakara Suresi 142nci Ayet: “İnsanlardan kimi akılsızlar şöyle diyecekler: “Bunları, yöneldikleri kıbleden çeviren nedir ki!”[*] De ki: “Doğu da Allah’ındır, batı da! O, doğru tercihte bulunanı doğru bir yola yöneltir.” [*] Müslümanlar önceleri, Yahudiler gibi Kudüs’teki Beyt-i Makdis’e yönelerek namaz kılarlardı. Âyete göre kimi Yahudiler de onlarla birlikte namaz kılıyorlardı. Çünkü kıblenin değişmesi onlardan başkasını rahatsız etmezdi.

Bakara Suresi 149ncu Ayet: “(Namaza) kalktığın her yerde yüzünü Mescid-i Haram tarafına[*] çevir. Rabbinin doğru saydığı budur. Yaptığınız hiçbir şey, Allah'ın dikkatinden kaçmaz.” [*] Namazda Mescid-i Haram’ın kendisine dönmek gerekmez. Onun bulunduğu ana yöne dönmek yeterlidir.

Ayetlerde Mescid-i Haram’a fiili olarak bir dönüş olduğu açıktır. Farklı bir yöne dönmekten bahsediyor ve bunu söylerken doğu ve batıyla yani yönlerle ilişki kuruyor. O zaman şunu sormalıyız: Neden Müslümanlar fiili olarak Mescidi Haram’ a yöneliyorlardı? Eğer namaz içinse bir açıklaması var. Namaz için değilse neden?

Salat’ ın namaz olmadığını iddia edenler bu aşağıdakilere de cevap vermek zorundadır.

Abdestsiz yardımlaşılamaz
Tehlike anında binek üstünde yardımlaşılabilir.
Alında yardımlaşma izi çıkabilir
Yardımlaşmak belirli vakitlerde yapılabilir
Yardımlaşma Kıbleye dönmek gerekir
Peygamber her gece uykudan kalkıp yardımlaşırdı.

Bir de Kur’an-ı Kerim’de 5 Vakit namazın olmadığından bahsedenler vardır, bir de bunlara cevap verelim.

Şimdi 5 vakit namazın 5’ nin de Kur’an’ da olduğunun deliline bakalım.

İsra suresi 78nci Ayet: “Namazı, güneşin zevalinden[1*] gecenin ğasakına[2*] kadar, bir de şafak ışıklarının kümeleştiği sırada[3*]sürekli ve tam kıl. Şafak ışıklardaki kümeleşme gözle görülür.”
[1*] batı tarafına yönelmesinden

[2* ] Gecenin ğasakı, gecenin karanlığı anlamına geldiği gibi soğuk vakti anlamına da gelir. (Lisan’ul-arab). Bulunduğumuz yerden Güneş ışınlarının tamamen çekilmesi, günün en serin vaktinin başlaması demektir. Beyaz gecelerin yaşanmadığı yerlerde Güneşin ufka uzaklığı en az 18 derece olur ve ufukta herhangi bir aydınlık kalmaz. Beyaz gecelerin yaşandığı yerlerde de, Güneş ortada olmasına rağmen gece serinliği iyice hissedilmeye başlar.

Abdullah b. Ömer’e Şafak sorulunca “beyazlığın gitmesi”; ğasak sorulunca da, “kızıllığın gitmesi”dir, demiş (Ebû Dâvûd,Salât 6). Bu, yerinde bir tespittir. Çünkü batı ufkunda oluşan kızıl ve beyaz ışık kuşaklarından beyaz kuşak kızıla karışınca yatsı vakti girer. Bu ince tabaka, başlangıçta bir kubbe gibi olur sonra tamamen kaybolur. Ufuktan Güneş ışınları çekilip en zayıf yıldızlar ortay çıkınca yatsı vakti çıkmış, gecenin ortası diye de tanımlanan ğasak başlamış olur.

[3*] Kur'ân, karaa قرأ fiilinin mastarı olan kur’ القُرْء veya kar’ القَرْء’dan türetilmiştir; kök anlamı toplamadır[Lisanu’l-Arab, قَرْء mad]. Mastar olarak kullanıldığı gibi makrû’ (مقروء) = bütünlük ve küme anlamında isim olarak da kullanılır. Kuran el fecri (قُرْاٰنَ الْفَجْر) doğuda, seher vakti aydınlığı ile Güneşin doğması arasında kümeleşen şafak ışıklar demektir. Yoğunlaşma görüntüsünü açıklayan âyet şudur: “(Ramazan’da) Fecrin (şafağın) olduğu tarafta, ak çizgi kara çizgiden size göre tam seçilinceye kadar yiyin, için.” (Bakara 2/187)

Bu ayete göre namaz vakitlerinin üç değişmez özelliği vardır:

Güneşin zevali yani tepe noktasından batıya kaymasıdır. Bu, dünyanın her yerinde ve her mevsimde kolaylıkla tespit edilebilir. Bu sırada öğlen namazının vakti girer.

Gecenin ğasakı: Güneş ışınları tamamen çekilince hem hava kararır hem de günün en soğuk vakti başlar. Beyaz gecelerin yaşandığı yerlerde karanlık olmaz ama havadaki soğuma kendini iyice hissedilmeye başlar.

Kuran el fecr.

Bu üç değişmez özellik, her mevsimde ve dünyanın her yerinde gözlemlenebildiği için Sıvalbard’da, Güneş ufkun bir hayli üstünde iken bile gözlenebilmiştir.

Âyette Güneşin sadece meridyen geçişinden söz edilmiştir. Eğer Güneşin doğuşu, batışı ve gecenin karanlığı ifadeleri kullanılsaydı kutup bölgesinde namaz ve oruç vakitlerini tespit imkansızlaşırdı.

Hud Suresi 114ncü Ayet: “Gündüzün iki bölümünde[1*] ve gecenin gündüze yakın zamanlarında[2*] namaz kıl. Çünkü iyilikler (namazlar), kabahatleri kötülükleri giderir. Bu, aklını başına alacaklar için bir hatırlatmadır.” [1*] Öğle ve ikindide [2*] Arapçada çoğul en az 3’tür.Dolayısıyla gece namazı en az üçtür. Akşam, yatsı ve sabah namazları.

Rum Suresi 17nci Ayet: “Akşama girdiğinizde ve sabaha çıkarken Allah’a kulluk edin.”

Rum Suresi 18cni Ayet: “Göklerde ve yerde, yaptığını güzel yapmak Allah’a mahsustur. İkindi ve öğle vaktinde de kulluk edin.”

Taha Suresi 130ncu Ayet: “Onlar ne derlerse desinler, sen sabret. Güneşin doğuşundan önce, batmasında önce ve gecenin bölümlerinde[*1] her şeyi güzel yaptığından dolayı Rabbine ibadet et. Gündüzün bölümlerinde [*2] de ibadet et; belki memnun kalırsın.” [*] Gecenin bölümleri وَمِنْ آنَاء اللَّيْلِ ifadesinde "bölümler" diye anlam verdiğimiz ânâ = kelimesi çoğuldur. Arapçada çoğul en az üçtür. Kur’an’a göre güneşin batımından doğumuna kadar olan süre gece olduğu için gecenin en az üç bölümünün olduğu anlaşılır. Güneşin batımından gök kubbenin tamamen kararması(yıldız gölmelerinin başlangıcı olan güneşin -18 dereceye ulaşması) arasında geçen birinci dilim içinde akşam ve yatsı namazları ve bunlara bağlı nafileler kılınır. Gök kubbenin aydınlanmaya başladığı sırada seher vakti girer. Sabah ışıklarının ufukta kümeleşip kümeleri birbirinden ayıran siyah ve bayaz ışıkların bir iplik gibi üst üste gelmesi sırasında imsak ve sabah namazı vakti girer. Güneş doğunca gece biter. Bu iki bölüm simetrik ve hemen hemen eşit uzunluktadır. birinci bölümde akşam ve yatsı namazları, üçüncü bölümün ikinci kısmında sabah namazı kılınır.

Bu ikisinin arası da gecenin en uzun bölümü olan gece yarısıdır. Bu vakitte güneş ışınlarının etkisi tamamen kaybolduğu için beyaz gecelerin yaşandığı yerlerde havanın iyice soğuduğu, diğer yerlerde de karanlığın en yoğun olduğu bölümdür..Bu bölüm ile seher vaktinde gece namazı kılınır.

[*2]“Bölümler” diye tercüme ettiğimiz “etraf = اَطْرَافَ” kelimesi “taraf = طرف”ın çoğuludur. Arapçada çoğul, en az üçü ve daha fazlasını gösterdiğinden gündüzün ilk bölümü, güneşin doğmasından zeval vaktine kadar olur. İkinci bölümü öğle namazının, üçüncü bölümü de ikindi namazının vakti olur. Âyet, “ سَبِّحْ = kuluk et” emriyle başladığı, “namaz kıl” diye açık bir emir içermediği için bu ayette yapılması istenen ibadet nafile namazlar olur. Ebu Hureyre’nin şöyle dediği bildirilmiştir:

“Dostum Muhammed sallallahu aleyhi ve sellem bana üç şey vasiyet etti: Her ay üç gün oruç tutmak, iki rekat kuşluk (duhâ) namazı ve uyumadan vitir kılmam [ Buhârî, Teheccüd 35; Muslim, Müsâfirîn 85 – (721)]”

Aslında bu ayetlere eklenecek ayetler bile var, ancak burada ayetler ile toplam’ da 5 vakit namaz ortaya çıkmaktadır. Daha fazla izaha da gerek yoktur.

Hz.Adem’ den Hz.Muhammed (sav) e kadar 5 vakit olduğu deliline bakalım.

Beyyine Suresi 1nci ayetinden 3ncü ayetine: “Ehl-i kitaptan (inandıkları ilahi kitabı iyi bilenlerden) kafir olanlar ile müşrikler, kendilerine o beyyine gelinceye kadar çözülecek değillerdir. Beyyine, Allah’ın elçisidir, tertemiz sayfalar okur[*]. Onlarda da dosdoğru hükümler bulunur.” [*] Allah’ın Kitabını anlayan ve içine bir şey katmadan tebliğ eden her insan bu kapsama girer. Yani Allah’ın ayetleri, Allah’ın kitapları okunmadan o toplumda çözülme olmayacaktır. Allah’ın kitaplarını okuduğunuz zaman tıpkı bir çamaşır suyunu kirin üzerine dökmek gibi kirin çözüleceği gibi o toplumdaki yanlış inançlarda çözülmeye başlamıştır. Özellikle batıl inançlar çözülecektir. Bugün bizim toplumumuzda olduğu gibi. Eğer ki bizler Kur’an-ı Kerim’i gerçek ve tek rehber olarak elimize alır, okur ve uygularsak bizlerde de çözülme yaşanacaktır. Ne mutlu ki bunu etrafımda görmeye başladım, inşallah bu giderek yayılır.

Beyyine Suresi 4ncü ayeti: “Kendilerine kitap verilenler de o beyyine (o kitap) gelinceye kadar bölünüp parçalanmazlar[*].” [*] “İnsanlar tek bir topluluktu; Allah onlara, müjde veren ve uyarıda bulunan nebiler gönderdi. Onlarla birlikte gerçeği içeren kitap da indirdi ki, ayrılığa düştükleri konularda insanlar arasında hakemlik yapsın. Kitapta ayrılığa düşenler kendilerine Kitap verilenlerden başkası olmadı. O açık belgeler geldikten sonra birbirlerinin haklarına göz diktikleri için böyle oldu. Sonra Allah inanmış olanları, anlaşamadıkları konuda, kendi izniyle doğruya ulaştırdı. Allah düzenine uyanı doğruya yöneltir.” (Bakara 2/213). Yahudiler ve Hıristiyanlar ne zaman parçalandılar? Tabii ki Kur’an-ı Kerim geldiği zaman oldu. Peki bu kitap onlara ne emrediyordu?

Beyyine Suresi 5nci ayeti: “Onlara sadece şu emir verilir: Dine bir şey katıştırmadan[1*] yalnız Allah’a kulluk edin; namazı özenle sürekli kılın ve zekâtı verin. İşte doğru din[2*] budur.” [1*] Allah’tan başkasının söz ve hükümleri katılmış din, Allah’ın dini olamaz. Bu yüzden Allah Teâlâ, Kur’an’ın, kendi koyduğu kurallar dışında açıklanmasını en ağır suç, kendini Allah’ın yerine koyma suçu saymıştır. (Hûd 11/1-2) [2*] Bu ayette belirtilen dosdoğru din, üçüncü ayette belirtilen sayfalardaki dindir. Bu ayette Sadece Allah’ın dinini tatbik etmelerini, Kilisenin ve ya Havranın dinini tatbik etmemelerini söylemiştir. Ve şu namazı kılmaları emredilmiştir, zekat vermelerini istemiştir. Buradaki ayette genel hüküm verilmiştir. Yani ilk peygamberden son peygambere kadar bilinen ve bilinmeyen tüm peygamberlere Allah’ın dininin tatbik edilmesini, sadece Allah’ a kul olunmasını, namazı kılıp zekatı verilmesi emredilmiştir. Çünkü Ey Muhammed diye bahsetmiyor bu 4 ve 5nci ayet grubunda. Burada genel kurallar verilmiştir.

Örneğin Taha Suresi 14ncü ayette Allah Hz.Musa’ya: “Ben!Evet ben Allah’ım; benden başka ilah yoktur. Sen, bana kulluk et ve benim zikrim[*] için (âyetlerimi kafana yerleştirmek için) düzgün ve sürekli kıl.” [*] Zikir Arapça’da ‘doğru bilgi’ anlamına gelir. Allah'ın indirdiği bütün kitaplar, O'nun doğru bilgisinden oluştuğundan Zikir, onların ortak adıdır. (Enbiya 21/24) Allah bütün varlıkları da o bilgiyle yarattığı için onlardan elde edilen bilgi de zikirdir.

“Namazı benim zikrim için kıl.” buyurmasından anlaşılacağı üzere her namaz Allah’ın kitabını ve yarattığı şeylerin değerini kavramak için kılınır. Allah Teâlâ, yarattığı ayetlerle ilgili olarak şöyle buyurulur:

"Göklerin ve yerin yaratılışında, gece ile gündüzün peşpeşe gelmesinde, sağlam duruşlu olanlar için göstergeler vardır.

Onlar (namaz kılarken); ayakta, oturarak ve yanları üstünde Allah’ı zikreder (anlayarak Kur'ân okur, dua eder) göklerin ve yerin yaratılışını düşünürler. Derler ki: "Rabbimiz! Sen bunu boşuna yaratmadın, sana içten boyun eğeriz, bizi o ateşin azabından koru!

Rabbimiz! Sen kimi o ateşe sokarsan rezil edersin. Yanlışlar içinde kalanların yardımcıları olmaz.

Rabbimiz! Bize çağrıda bulunan birini işittik; ‘Rabbinize inanıp güvenin’ diyerek imana çağırıyordu, hemen inandık. Rabbimiz! Günahlarımızı bağışla, kötü işlerimizi ört. Ruhumuzu iyilerin yanına al.

Rabbimiz! Elçilerin aracılığı ile söz verdiğin her şeyi bize ver. Kıyamet günü bizi rezil etme. Sen sözünden dönmezsin."

Rableri (Sahipleri) dualarını kabul eder ve şöyle der: "Erkek olsun, kadın olsun, sizden kim iyi bir çaba gösterirse çabasını boşa çıkarmam. Biriniz, diğerinden olmasınız. Hele hicret eden, yurdundan çıkarılan, yolumda eziyet görenler, savaşanlar ve o yolda öldürülenler var ya; onların da kötü işlerini örter, katımdan bir ödül olarak içinden ırmaklar akan bahçelere sokarım." Güzel karşılık Allah katındadır." (Al-i İmran 3/190-195)

Zikir, zeka ile yapılan bir eylemdir. Zeka çalışmak için kelimeleri kullanır. Dolayısıyla Allah’ın emrine uygun şekilde namaz kılabilmek için ya okuduğumuz dua ve ayetlerin Türkçe anlamlarını çok iyi bilmeli ya da Türkçe dua ve ayetlerle namazı kılmalıyız. Aksi takdirde namazı Allah’ın zikri için kılmak mümkün olmaz.

Lokman Suresi 17nci ayet: “Oğulcuğum! Namazı kıl, marufu emret, kötülüğe engel ol; başına gelene de sabret(göğüs ger). İşte bunlar, kararlılık gerektiren işlerdendir”

Şura 42/13'te yüce Rabbimiz şöyle buyurmuştur; “Allah Nuh’a ne emretmişse onu, sizin için bu dinin kuralı (şeriat)[*] yapmıştır. Sana vahyettiğimiz, İbrahim’e, Musa’ya ve İsa’ya emrettiğimiz şudur: “Bu dini ayakta tutun ve birbirinizden ayrı düşmeyin.” Senin çağırdığın şey müşriklere ağır gelir. Allah, bu dini tercih edeni kendi tarafına (yoluna) seçer ve O’na yöneleni doğruya yönlendirir.”

[*] “Biz, Nuh'a ve ondan sonra gelen nebilere nasıl vahyettiysek sana da öyle vahyettik. İbrahim'e, İsmail'e, İshak'a, Yakup'a, torunlarına, İsa'ya, Eyyub'a, Yunus'a, Harun'a ve Süleyman'a da vahyetmiş, Davud'a ise Zebur# vermiştik. “ (Nisa 4/163)

Din fıtrattır (Rum 30/30). Adem’den Nuh’a kadar olan dönemde farklı din ve tabiat kanunlarının (fıtratın), Nuh’tan bugüne ise mevcut din ve tabiat kanunlarının geçerli olduğu anlaşılmaktadır. Bunlar, ibadetler, Allah’a karşı görev ve sorumluluklar, ortalama insan ömrü, hastalıklara karşı direnç, atmosferin kalınlığı ve oksijen miktarı gibi çok çeşitli kanunlar olabilir. Nuh Tufanı, ilimde buzul çağının sona ermesi olarak bilinmektedir. Buzul çağı ile şimdiki dönem arasındaki bu fıtrat ve din farklılığı insanların yaşam kurallarının (şeriatının) değişmesi sonucunu doğurmuştur.

Bize verilen emir de bizden önce gönderilmiş tüm Nebilere de gönderilen emir “Şu Namazı Kıl”. Yani Hz. Musa’ ın (as) kıldığı namaz ne ise, Hz. Nuh’ un (as) kıldığı namaz ne ise, Hz. Adem’ in (as) kıldığı namaz ne ise, son peygamberimizin kıldığı namaz da odur. Cebrail (as) Nebimiz (sav) iki gün namaz kıldırmıştır ve sonunda namaz vakitlerini göstermek için “İşte bunlar senin ve senden önceki peygamberlerin namaz vakitleridir.” Namazlar bu vakitler arasında icra edilmiştir. Yani aslında bu açıklama ile de güya Miraç’ ta Peygamber efendim Allah-u Teala ile namaz pazarlığı yaparak namazı 50 vakitten 5 vakte indirdiğini de çürütmüş olmaktayız. Miraç olayı olmuştur, hem de birkaç defa olmuştur, ancak anlatıldığı gibi bedenen değil ruhen olmuştur ve orada bir pazarlık söz konusu olmamıştır. Kur’an-ı Kerim bunu açık, seçik ve sarih olarak bunu bize anlatmaktadır. Diğer rivayetler Kur’an ile çelişiyorsa Nebimizin söylediği söz olamaz. Nebimiz Kur’an’ ın dışında hiçbir lafız söylememiştir, çünkü Kur’an’ a kimse aykırı olamaz.

Son olarak Salât direkt olarak Namaz anlamına gelmese de Kur’an-ı Kerimde “Akimussalate” ne anlama gelmektedir, “Yukimunessalate” ne anlama gelmektedir, Tekbir ne anlama gelmektedir, “Subhaneke” ne anlama gelmektedir, Fatiha ne anlama geliyor, “rüku” ne demek, “secde” ne demek, “teşehhüd” ne demek oluyor? 14 küsur asırdır Müslüman alemi boşu boşuna mı yatıp kalkıp bu saydıklarımız ile bu vakitlerde ibadet ediyor? Müslümanlardan önce ta Adem as zamanına kadar namaz kılmış insanlar da mı boşuna yapmış? Namazın olmadığı nasıl iddia edilebilir ki? Namazın her detayı bile Kur’an da bulabilirsiniz. Resulün örnekliği neye yarar? Ayetler geldiği zaman Nebimiz dik durup ayakta gözlerini kapatarak dua mı yaptığını zannediyorsunuz? “Rüku edenler ile birlikte rüku’ ya var” ayetine mahzar olur Müslüman dediğin. “Secdeye kapan, Allah’a yakın ol” ayetine mahzar olur Müslüman dediğin. Kulun rabbine en yakın olduğu an secde anıdır Müslüman için. Rabbimiz bu ayetleri de mi boşuna indirdi? 5 Vakit namaz Kur’an’ da emredilmiş dini bir durumdur.

Nebimiz buyurmuştur ki: “Beni nasıl namaz kılıyor görüyorsanız öyle kılın” Yine peygamber efendimizin ağzından dökülen Subhaneke duasını bile parça parça Kur’an-ı Kerim’ de olduğu da bilinmektedir. “Sübhânekellâhümme” Yunus suresinde, “vebihamdike” Nasr suresinde, “vetebarekesmüke” Rahman suresinde, “vetaalaceddüke” Cin suresinde, “velailahegayruke” A’raf suresindedir. Bu güzel sözler ile Peygamber efendimiz yine yapılması güzel olan namazın başında söylenen güzel bir dua olarak yerleştirmiştir.

Namaz bireyin ve kulun Allah’ın ve Yaratıcısının huzurunda esas duruşudur, bu duruş sadece namaz kıldığı esas duruşu değildir, her iki namazın arasındaki duruşunu da ayarlaması gereken bir duruştur. Namaz geçmişe dair bir beyan geleceğe dair bir söz veriştir. Namaz adamı Adam yapandır. Allah’ın huzurunda günde beş defa “Yarabbi senin emirlerine amadeyim, istediğini yaptım ve yapmaya devam etmeye de kararlıyım” söz verişinin adıdır. Namaz Allah ile buluşmanın adıdır. Namaz kul ile Allah’ın arasına başkasını sokmayacağı muhteşem bir ibadettir, ki Fatiha’ da “(Allahım!) Yalnız sana ibadet ederiz ve yalnız senden yardım dileriz.” deriz.

Namazın olmadığını söylemek bu anlattıklarımız sonunda çöktüğüne eminiz. En son yine Kur’an-ı Kerim’den bir mesaj ile bitirmek istiyorum. Ankebut Suresi 45nci Ayet: “Bu Kitap’tan sana vahyedilen her şeyi anlayarak oku ve namazı tam kıl. Namaz her çeşit fuhuşu ve kötülüğü engeller. Allah’ın zikri (Kitabı) en önemlisidir. Allah, yaptığınız her işi bilir.” Selam ile…

Tolga KARAGÖZ

Güncelleme 12 Temmuz 2018

KİTAB-I MUKADDES YARDIMI İLE PAVLUS’ U TANIMAK

2017-06-15T09:28:00.001+03:00

İlkyazımı uzun zamandır aklımda olup ancak henüz yazıya dökmediğim, Hıristiyanlığın kurulmasında büyük ve hatta en önemli figürü Pavlus hakkında bir yazı yazmaktı. Analizvakti.com sitesini kurup çalışmalara başlayınca ilkyazımın Pavlus ile başlaması ile Hıristiyanların dikkatini bundan sonraki yazılarımıza çekeceğini varsayarak; bu ilk bilgilendirme ile bunun sınırlı kalmayacağının önemli bir belirtisi olacağıdır.

Hırıstiyanlığın mucidi ve bu dinin temelini atan en önemli kişisidir. Çünkü Hıristiyan toplumun tarihini anlatan, kendi inanç bilgilerini İncil yazarlarından da yıllarca evvel açıklayarak belgeleyen, Pavlus’ un ateşli mektuplarıdır. Bugün bu mektuplar Hıristiyanlığın temel kaynağını oluşturmaktadır. Kendisi Hz.İsa’ yı hiç görmediği halde onun elçisi (havarisi) unvanını da alan tek insandır.

Pavlus ile ilgili olarak sayfalarca yazı yazabiliriz, ancak bunu yapmaktansa en iyisi biz Kitab-ı Mukaddes olarak anılan kitaba başvurarak bir karşılaştırma serisi ile gerçekleri gözler önüne sermek istiyoruz. Gerçekleri gözler önüne sürmek burada yetersiz kalacaktır. Gönül gözlerinizi de açarak, anlayarak, tekrar tekrar okuyarak aşağıdaki Kutsal metinleri okuyarak hakikate ulaşabilirsiniz. Hepinize iyi serüvenler…

Hz.İsa Matta’ ya Göre İncil’ de şöyle dedi: 5nci Bölüm 17-19 Bab’ ları “17 Kutsal Yasa’yı ya da peygamberlerin sözlerini geçersiz kılmak için geldiğimi sanmayın. Ben geçersiz kılmaya değil, tamamlamaya geldim. 18 Size doğrusunu söyleyeyim, yer ve gök ortadan kalkmadan, her şey gerçekleşmeden, Kutsal Yasa’dan ufacık bir harf ya da bir nokta bile yok olmayacak. 19 Bu nedenle, bu buyrukların en küçüğünden birini kim çiğner ve başkalarına öyle öğretirse, Göklerin Egemenliği’nde en küçük sayılacak. Ama bu buyrukları kim yerine getirir ve başkalarına öğretirse, Göklerin Egemenliği’nde büyük sayılacak.”

Buna göre bizim dikkate ve nazara alacağımız kısım Kutsal Yasa yani Eski Ahit’i dikkate alarak yasalara uymamızdır. Dünya’ dan Ahrete kadar bu yasanın geçerli olacağının da konfirmesidir.

Eski ahitten bunun için birkaç örneğe bakalım;

Zinanın Cezası: Yasanın Tekrarı 22:22 “Eğer bir adam başka birinin karısıyla yatarken yakalanırsa, hem kadınla yatan adam, hem kadın, ikisi de öldürülecek. İsrail’den kötülüğü atacaksınız.

Sünnet: Yaratılış 17:10-12 “11 Seninle ve soyunla yaptığım antlaşmanın koşulu şudur: Aranızdaki erkeklerin hepsi sünnet edilecek. 11 Sünnet olmalısınız. Sünnet aramızdaki antlaşmanın belirtisi olacak. 12 Evinizde doğmuş ya da soyunuzdan olmayan bir yabancıdan satın alınmış köleler dahil sekiz günlük her erkek çocuk sünnet edilecek. Gelecek kuşaklarınız boyunca sürecek bu.

Put Edinmeme: Mısırdan Çıkış 20:4-5 4 “Kendine yukarıda gökyüzünde, aşağıda yeryüzünde ya da yer altındaki sularda yaşayan herhangi bir canlıya benzer put yapmayacaksın. 5 Putların önünde eğilmeyecek, onlara tapmayacaksın. Çünkü ben, Tanrın RAB, kıskanç bir Tanrı’yım. Benden nefret edenin babasının işlediği suçun hesabını çocuklarından, üçüncü, dördüncü kuşaklardan sorarım.

Günah Babadan Oğla Geçmez: Yasanın Tekrarı 24:16 “Ne babalar çocuklarının günahından ötürü öldürülecek, ne de çocuklar babalarının. Herkes kendi günahı için öldürülecek.

Domuz Yeme: Yasanın Tekrarı 14:8 “Domuz çatal tırnaklıdır, ama geviş getirmez. Sizin için kirli sayılır. Bu hayvanların etini yemeyecek, leşine dokunmayacaksınız.”

Şabat Gününe Sadık Kal: Mısırdan Çıkış 31:16 “İsrailliler, sonsuza dek sürecek bir antlaşma gereği olarak, Şabat Günü’nü kuşaklar boyu kutlamaya özen gösterecekler.”

Levililerin Kahinliği (İmamlığı): Mısırdan Çıkış 40:15 “Bana kâhinlik etmeleri için babaları gibi onları da meshet. Bu mesh onların kuşaklar boyu sürekli kâhin olmalarını sağlayacak.”

Hz.İsa Matta’ ya Göre İncil’de 5:19’ da “Bu nedenle, bu buyrukların en küçüğünden birini kim çiğner ve başkalarına öyle öğretirse, Göklerin Egemenliği’nde en küçük sayılacak…” demiştir. En Küçük diye çevrilen kısmın İngilizcesi Least’ dir. Grekçe’ de “Elechistos” tan çevrilmiştir. Bunun da Latincesi Pauxillus’ dur. Latincenin kısa formu da Paulus’ tur. Bunu Grekçe yazmak isterseniz Paulos olarak yazmalısınız. Türkçesi de Pavlus’ tur. Şimdi Pavlus’ a bakalım kendi ismi ile nasıl oynuyor?

1 Korintliler 15:9’ da “Ben elçilerin en önemsiziyim. Tanrı’nın kilisesine zulmettiğim için elçi olarak anılmaya bile layık değilim.” En önemsiziyim kısmı İngilizce Kutsal kitaplarda yukarıdaki anlattığım gibi Least kelimesinin tercümesidir.

Jamieson – Fausset – Brown Kutsal Kitabı Açıklamalarında bu babın sonunda bir not eklenmiş ve Least kelimesinin Latince isim olarak Pavlus olduğu yazmaktadır.

Farrar, The Life and Work of St.Paul (E.P. Dutton, 1880) sayfa 200’ de ki kitabında Pavlus’ un isminin anlamını vermektedir. Orijinal İngilizce metni “Paulus, a contraction of Pauxillus, means least” Yani size yaptığımız açıklamanın aynısını E.P.Dutton’ da bildirmiştir.

Evet, Pavlus’ un adı önemsiz ve küçük anlamındadır.

1 Korintliler 15:9’ da “Ben elçilerin en önemsiziyim. Tanrı’nın kilisesine zulmettiğim için elçi olarak anılmaya bile layık değilim.”

Şimdiyse Pavlus’ un Kutsal Yasa ile olan ilişkisine bir göz atalım… Yine kendi yazılarıyla, Kutsal Kitaptan…

Romalılar 7:6 “ Şimdiyse biz, daha önce tutsağı olduğumuz Yasa karşısında öldüğümüz için Yasa’dan özgür kılındık. Sonuç olarak, yazılı yasanın eski yolunda değil, Ruh’un yeni yolunda kulluk ediyoruz.”

Romalılar 7:21 “Bundan şu kuralı çıkarıyorum: Ben iyi olanı yapmak isterken, karşımda hep kötülük vardır.”

Galatyalılar 3:12 Yasa imana dayalı değildir. Tersine, “Yasa’nın gereklerini yapan, onlar sayesinde yaşayacaktır.”

Romalılar 5:20 “Kutsal Yasa suç çoğalsın diye araya girdi; ama günahın çoğaldığı yerde Tanrı’nın lütfu daha da çoğaldı.”

Galatyalılar 3:13 “Mesih bizim için lanetlenerek bizi Yasa’nın lanetinden kurtardı.”

Eski Ahit ile Pavlus’ un Yazılarını Karşılaştıralım

Yasa Derki Yaratılış 17:10 “Seninle ve soyunla yaptığım antlaşmanın koşulu şudur: Aranızdaki erkeklerin hepsi sünnet edilecek.”

Pavlus Derki Galatyalılar 5:2 “Bakın, ben Pavlus size diyorum ki, sünnet olursanız Mesih’in size hiç yararı olmaz.”

Yasa Derki Hezekiel 18:20 “Ölecek olan günah işleyen kişidir. Oğul babasının suçundan sorumlu tutulamaz, baba da oğlunun suçundan sorumlu tutulamaz. Doğru kişi doğruluğunun, kötü kişi kötülüğünün karşılığını alacaktır.”

Pavlus Derki Romalılar 5:19 “Çünkü bir adamın söz dinlemezliği yüzünden nasıl birçoğu günahkâr kılındıysa, bir adamın söz dinlemesiyle birçoğu da doğru kılınacaktır.”

Yasa Derki Yasanın Tekrarı 27:26 “‘Bu yasanın sözlerine uymayan ve onları onaylamayana lanet olsun!’ “Bütün halk, ‘Amin!’ diyecek.””

Pavlus Derki İbraniler 7:18 “Önceki buyruk, zayıflığı ve yararsızlığı nedeniyle geçersiz kılındı.”

Şimdi Allah’ın ve Peygamberinin en büyük düşmanının kim olduğunu görebiliyor musunuz? En Küçük ve Önemsiz “Least” denilen?

PAVLUS

Hiçbir zaman Hz.İsa ile buluşmadı, tanışmadı. Hz.İsa’ nın en büyük düşmanıdır, sadece Hz.İsa’ yı ruh halinde gördüğünü varsayarak insanlara anlatmıştır. Bu zamandan ölünceye kadar güya Hz.İsa’ nın mesajını insanlara anlatmaya çalışmıştır.

Eski ahit ve Yeni ahit kitapları tek bir kitap halinde sunulmaktadır. Kitabın Hz.Musa’ ya atfedilen bölümü 5 Kitap ve 125,139 kelimden oluşur, Üzeyir’ e atfedilen bölümü 3 Kitap 43,618 kelimeden oluşur, İncil Yazarlarından havari olmayan ve Pavlus’ la da bir ara takılan Luka 2 kitap 37,932 kelimeden oluşan kitap yazdığı varsayılmaktadır, Yeremya 2 Kitap ve 35,306 kelimden oluşur, Pavlus ise 13 kitap ve 32,408 kelimden oluşur. Sadece bu 5 yazar ile Kitabı Mukaddesin %45’ ine tekabül etmektedir. Ayrıca Yeni Ahitte İncillerden önce ilk kitap yazan Pavlus’ tur ve yazılacak olan İncilleri etkilemiştir…

Yazdığı Kitaplar

Pavlus toplamda 13 kitap yazmıştır, bunlardan ilkini güya Hz.İsa’ nın çarmıha gerilip öldüğü ve tekrar dirilip göğe çekildiği tarih kabul edilen MS 30’ da 18 sene sonra yazmıştır. İlk Kitap 48 ila 53 yılları arasında Galatyalılar Kitabını Antakya ve Korint’ te bulunduğu sırada, 51 yılında 1nci Selanikliler Kitabını yine Korint’ te bulunduğu sırada, 51-52 yıllarında 2nci Selanikliler Kitabını yine Korint’ te bulunduğu sırada, 55 yılında 1nci Korintliler Kitabını Efes’ teyken ve 2nci Korintliler Kitabını Makedonya’ dayken, 57 yılında Romalılar Kitabını Korintteyken, 60 Yılında Roma’ dayken Efesliler, Koloseli’ ler ve Filimonlular Kitaplarını yazmıştır, 61 Yılında Filipeliler Kitabını Roma’dayken, 63 ve 65 yılları arasında Makedonyada bulunduğu sırada 1nci Timoteos ve Titus Kitaplarını yazmıştır ve en son 67-68 yıllarında Romadayken 2nci Timoteos kitaplarını yazmıştır.

Romalılar 3:7’ de “ Ama Tanrı’nın her zaman doğruyu söylediği benim yalanımla yüceliği için daha açık şekilde ortaya çıkmışsa, ben niçin yine bir günahkâr olarak yargılanıyorum?” benim yalanımla diyen kim di? Pavlus…

Ferisi olan Pavlus:

Elçilerin İşleri 23:6’ da “Oradakilerden bir bölümünün Saduki, öbürlerinin de Ferisi mezhebinden olduğunu anlayan Pavlus, Yüksek Kurul’a şöyle seslendi: “Kardeşler, ben özbeöz Ferisi’ yim. Ölülerin dirileceği umudunu beslediğim için yargılanmaktayım”

Hz.İsa’ nın Ferisiler için genellemesi:

Luka’ ya Göre İncil 11:39 “Rab ona şöyle dedi: “Siz Ferisiler, bardağın ve tabağın dışını temizlersiniz, ama içiniz açgözlülük ve kötülükle doludur”

Hz.İsa Ferisileri anlatmaya devam ediyor:

Matta’ ya Göre İncil 16:11 “Ben size, ‘Ferisiler’in ve Sadukiler’in mayasından kaçının’ derken, ekmekten söz etmediğimi nasıl olur da anlamazsınız?””

Ayrıca şu pasajlara da göz atmamız gerekmektedir.

Matta’ ya Göre İncil’ de 5:17 Kutsal Yasa’yı ya da peygamberlerin sözlerini geçersiz kılmak için geldiğimi sanmayın. Ben geçersiz kılmaya değil, tamamlamaya geldim.

Efesliler 2:15 “Çünkü Mesih’in kendisi barışımızdır. Kutsal Yasa’yı, buyrukları ve kurallarıyla birlikte etkisiz kılarak iki topluluğu birleştirdi,…”

Matta’ ya Göre İncil’ de 5:19 Bu nedenle, bu buyrukların en küçüğünden birini kim çiğner ve başkalarına öyle öğretirse, Göklerin Egemenliği’nde en küçük sayılacak. Ama bu buyrukları kim yerine getirir ve başkalarına öğretirse, Göklerin Egemenliği’nde büyük sayılacak.”

Romalılar 10:4 Oysa her iman edenin aklanması için Mesih, Kutsal Yasa’nın sonudur.

Matta’ ya Göre İncil’ de 19:17 İsa, “Bana neden iyilik hakkında soru soruyorsun?” dedi. “İyi olan yalnız biri var (Allah). Sonsuz Yaşama kavuşmak istiyorsan, O (Allah)’ın buyruklarını yerine getir.”

Romalılar 3:20 Bu nedenle Yasa’nın gereklerini yapmakla hiç kimse Tanrı katında aklanmayacaktır. Çünkü Yasa sayesinde günahın bilincine varılır.

Kurtuluş Hakkında Hz.İsa Ne Diyor?

Matta’ ya Göre İncil’ de 25:31-46 31 “İnsanoğlu kendi görkemi içinde bütün melekleriyle birlikte gelince, görkemli tahtına oturacak. 32 Ulusların hepsi O’nun önünde toplanacak, O da koyunları keçilerden ayıran bir çoban gibi, insanları birbirinden ayıracak. 33 Koyunları sağına, keçileri soluna alacak. 34 “O zaman Kral, sağındaki kişilere, ‘Sizler, Babam’ın kutsadıkları, gelin!’ diyecek. ‘Dünya kurulduğundan beri sizin için hazırlanmış olan egemenliği miras alın! 35 Çünkü acıkmıştım, bana yiyecek verdiniz; susamıştım, bana içecek verdiniz; yabancıydım, beni içeri aldınız. 36 Çıplaktım, beni giydirdiniz; hastaydım, benimle ilgilendiniz; zindandaydım, yanıma geldiniz.’ 37 “O vakit doğru kişiler O’na şu karşılığı verecek: ‘Ya Rab, seni ne zaman aç görüp doyurduk, susuz görüp su verdik? 38 Ne zaman seni yabancı görüp içeri aldık, ya da çıplak görüp giydirdik? 39 Seni ne zaman hasta ya da zindanda görüp yanına geldik?’ 40 “Kral da onları şöyle yanıtlayacak: ‘Size doğrusunu söyleyeyim, bu en basit kardeşlerimden biri için yaptığınızı, benim için yapmış oldunuz.’ 41 “Sonra solundakilere şöyle diyecek: ‘Ey lanetliler, çekilin önümden! İblis’le melekleri için hazırlanmış sönmez ateşe gidin! 42-43 Çünkü acıkmıştım, bana yiyecek vermediniz; susamıştım, bana içecek vermediniz; yabancıydım, beni içeri almadınız; çıplaktım, beni giydirmediniz; hastaydım, zindandaydım, benimle ilgilenmediniz.’44 “O vakit onlar da şöyle karşılık verecekler: ‘Ya Rab, seni ne zaman aç, susuz, yabancı, çıplak, hasta ya da zindanda gördük de yardım etmedik?’ 45 “Kral da onlara şu yanıtı verecek: ‘Size doğrusunu söyleyeyim, mademki bu en basit kardeşlerimden biri için bunu yapmadınız, benim için de yapmamış oldunuz.’ 46 “Bunlar sonsuz azaba, doğrular ise sonsuz yaşama gidecekler.”

Luka’ ya Göre İncil’ de 10:25-37 25 Bir Kutsal Yasa uzmanı İsa’yı denemek amacıyla gelip şöyle dedi: “Öğretmenim, sonsuz yaşamı miras almak için ne yapmalıyım?” 26 İsa ona, “Kutsal Yasa’da ne yazılmıştır?” diye sordu. “Orada ne okuyorsun?” 27 Adam şöyle karşılık verdi: “Tanrın Rab’bi bütün yüreğinle, bütün canınla, bütün gücünle ve bütün aklınla seveceksin. Komşunu da kendin gibi seveceksin.” 28 İsa ona, “Doğru yanıt verdin” dedi. “Bunu yap ve yaşayacaksın.” 29 Oysa adam kendini haklı çıkarmak isteyerek İsa’ya, “Peki, komşum kim?” dedi. 30 İsa şöyle yanıt verdi: “Adamın biri Yeruşalim’den Eriha’ya inerken haydutların eline düştü. Onu soyup dövdüler, yarı ölü bırakıp gittiler. 31 Bir rastlantı olarak o yoldan bir kâhin geçiyordu. Adamı görünce yolun öbür yanından geçip gitti. 32 Bir Levili de oraya varıp adamı görünce aynı şekilde geçip gitti. 33 O yoldan geçen bir Samiriyeli ise adamın bulunduğu yere gelip onu görünce, yüreği sızladı. 34 Adamın yanına gitti, yaralarının üzerine yağla şarap dökerek sardı. Sonra adamı kendi hayvanına bindirip hana götürdü, onunla ilgilendi. 35 Ertesi gün iki dinar çıkararak hancıya verdi. ‘Ona iyi bak’ dedi, ‘Bundan fazla ne harcarsan, dönüşümde sana öderim.’ 36 “Sence bu üç kişiden hangisi haydutlar arasına düşen adama komşu gibi davrandı?” 37 Yasa uzmanı, “Ona acıyıp yardım eden” dedi. İsa, “Git, sen de öyle yap” dedi.

Kurtuluş Hakkında Pavlus Ne Diyor?

Romalılar 3:27-28 27 Öyleyse neyle övünebiliriz? Hiçbir şeyle! Hangi ilkeye dayanarak? Yasa’yı yerine getirme ilkesine mi? Hayır, iman ilkesine. 28 Çünkü insanın, Yasa’nın gereklerini yaparak değil, iman ederek aklandığı kanısındayız.

II Timoteos 1:9-10 Tanrı bizi yaptıklarımıza göre değil, kendi amacına ve lütfuna göre kurtarıp kutsal bir yaşama çağırdı. Bu lütuf bize zamanın başlangıcından önce Mesih İsa’da bağışlanmış, şimdi de O’nun gelişiyle açığa çıkarılmıştır. Kurtarıcımız Mesih İsa ölümü etkisiz kılmış, yaşamı ve ölümsüzlüğü Müjde aracılığıyla ışığa çıkarmıştır.

Efesliler 2:8-9 8 İman yoluyla, lütufla kurtuldunuz. Bu sizin başarınız değil, Tanrı’nın armağanıdır. 9 Kimsenin övünmemesi için iyi işlerin ödülü değildir.

Galatyalılar 2:16 Yine de insanın Kutsal Yasa’nın gereklerini yaparak değil, İsa Mesih’e iman ederek aklandığını biliyoruz. Bunun için biz de Yasa’nın gereklerini yaparak değil, Mesih’e iman ederek aklanalım diye Mesih İsa’ya iman ettik. Çünkü hiç kimse Yasa’nın gereklerini yaparak aklanmaz.

Titus 3:4-6 Ama Kurtarıcımız Tanrı iyiliğini ve insana olan sevgisini açıkça göstererek bizi kurtardı. Bunu doğrulukla yaptığımız işlerden dolayı değil, kendi merhametiyle, yeniden doğuş yıkamasıyla ve Kurtarıcımız İsa Mesih aracılığıyla üzerimize bol bol döktüğü Kutsal Ruh’un yenilemesiyle yaptı.

Kul Olmak Hakkında Hz.İsa Ne Diyor?

Matta’ ya Göre İncil’ de 20:27 Aranızda birinci olmak isteyen, ötekilerin kulu olsun.

Matta’ ya Göre İncil’ de 23:11 Aranızda en üstün olan, ötekilerin hizmetkârı olsun

Markos’ a Göre İncil’ de 9:35 İsa oturup Onikiler’i yanına çağırdı. Onlara şöyle dedi: “Birinci olmak isteyen en sonuncu olsun, herkesin hizmetkârı olsun.”

Markos’ a Göre İncil’ de 10:44 Aranızda birinci olmak isteyen, hepinizin kulu olsun.

Kulluk Hakkında Pavlus Ne Diyor?

Efesliler 6:5 Ey köleler, dünyadaki efendilerinizin sözünü Mesih’in sözünü dinler gibi saygı ve korkuyla, saf yürekle dinleyin.

Titus 2:9-10 9 Köleleri, her konuda efendilerine bağımlı olmaya özendir. Efendilerini hoşnut etsinler. Ters yanıt vermeden, 10 hırsızlık yapmadan, tümüyle güvenilir olduklarını göstersinler. Böylece Kurtarıcımız Tanrı’yla ilgili öğretiyi her yönden çekici kılsınlar.

Kadınlarla Hakkında Hz.İsa Ne Diyor?

Luka’ ya Göre İncil’ de 8:2-3 Kötü ruhlardan ve hastalıklardan kurtulan bazı kadınlar, içinden yedi cin çıkmış olan Mecdelli denilen Meryem, Hirodes’in kâhyası Kuza’nın karısı Yohanna, Suzanna ve daha birçokları İsa’yla birlikte dolaşıyordu. Bunlar, kendi olanaklarıyla İsa’ya ve öğrencilerine yardım ediyorlardı.

Luka’ ya Göre İncil’ de 10:38-42 38 İsa, öğrencileriyle birlikte yola devam edip bir köye girdi. Marta adında bir kadın İsa’yı evinde konuk etti. 39 Marta’nın Meryem adındaki kızkardeşi, Rab’bin ayakları dibine oturmuş O’nun konuşmasını dinliyordu. 40 Marta ise işlerinin çokluğundan ötürü telaş içindeydi. İsa’nın yanına gelerek, “Ya Rab” dedi, “Kardeşimin beni hizmet işlerinde yalnız bırakmasına aldırmıyor musun? Ona söyle de bana yardım etsin.” 41 Rab ona şu karşılığı verdi: “Marta, Marta, sen çok şey için kaygılanıp telaşlanıyorsun. 42 Oysa gerekli olan tek bir şey vardır. Meryem iyi olanı seçti ve bu kendisinden alınmayacak.”

Kadınlarla Hakkında Pavlus Ne Diyor?

1 Korintliler 11:6 Kadın başını açarsa, saçını kestirsin. Ama kadının saçını kestirmesi ya da tıraş etmesi ayıpsa, başını örtsün.

1 Korintliler 14:35-36 35 Öğrenmek istedikleri bir şey varsa, evde kocalarına sorsunlar. Çünkü kadının toplantı sırasında konuşması ayıptır. 36 Tanrı’nın sözü sizden mi kaynaklandı, ya da yalnız size mi ulaştı?

1 Timoteos 2:12 Kadının öğretmesine, erkeğe egemen olmasına izin vermiyorum; sakin olsun.

Titus 2:4-5 Öyle ki genç kadınları, kocalarını ve çocuklarını seven, sağduyulu, temiz yürekli, iyi birer ev kadını ve kocalarına bağımlı olmak üzere eğitebilsinler. O zaman Tanrı’nın sözü kötülenmez.

Sadece elimizdeki Kitab-ı Mukaddese bakarak aslında bu görünen Hıristiyanlığın ortaya çarpık halde çıkmasına sebep olan kişi Pavlus’ tur. Bunu hala devam ettiren Allah’ ın kulları bu araştırmayı yapmalılar.

Tolga KARAGÖZ

www.analizvakti.com sitesinden alınmıştır.

Kösem Sultan - Haseki Mâh-Peyker Kösem Valide Sultan

2015-08-05T12:24:00.000+03:00

Kösem Sultan - Haseki Mâh-Peyker Kösem Valide Sultan

Doğum: 1590, Tinos, Yunanistan (Aslen bir Papaz' ın kızıdır)

Ölüm: 3 Eylül 1651, İstanbul (Perde kordonuyla boğularak)

Eşi: I. Ahmed (e. ?–1617)

Çocukları: İbrahim, IV. Murad, Fatma Sultan, Şehzade Kasım, Ayşe Sultan, Gevherhan Sultan, Şehzade Süleyman

Gerçek Adı: Nastasya

Lakabı: Kösem (Padişah bunu takmıştır. Anlamı Koyun sürüsünün önünde herkesi bir yere sürükleyen en zeki, en becerikli hayvana verilen isimdir.)

Hayatı

IV. Murad ve Sultan İbrâhim’in annesi, vâlide sultan.

Hayatının ilk yılları hakkında kaynaklarda bilgi yoktur. Saraya ne zaman ve nasıl alındığı, ailesinin kimliği bilinmemekle beraber Ortodoks bir papazın kızı olduğu, muhtemelen Bosna taraflarından getirildiği ileri sürülür. Kaynaklarda Kösem adıyla birlikte Mahpeyker adı da geçer. Haremde asıl adının Mahpeyker olduğu, daha çok tanındığı Kösem’in ise lakap olarak kendisine verildiği anlaşılmaktadır. Kösem lakabını Mahpeyker adının anlamından da hareketle pürüzsüz, güzel bir cildi bulunmasından dolayı almış olması kuvvetli bir ihtimaldir. Ayrıca Kösem adının “koyun sürüsü önünde giden koç” mânasına geldiği ve bu bakımdan onun liderlik vasfına işaret ettiği de belirtilir.

Öldürüldüğü sırada altmış iki yaşında olduğu rivayet edildiğine göre 1589’da doğduğu söylenebilir. Saraya geldiğinde güzelliğiyle I. Ahmed’in dikkatini çekmiş ve onun en önde gelen hasekisi olmuştur. Oğlu Murad’ı (IV.) 1021’de (1612) dünyaya getirdiğine göre Kösem’in saraya geliş yılının en geç 1018-1019 (1609-1610) yılları olması gerekir. 1024’te (1615) İbrâhim’in ve ardından Kasım’ın doğumu ile sarayda giderek ön plana çıkmaya başlayan Kösem Sultan’ın I. Ahmed’in ölümcül humma hastalığına tutulması üzerine oğullarına saltanatı hazırlama yolunda çeşitli faaliyetlere giriştiği, bunu sağlamak için I. Ahmed’in vefatından sonra onun Mahfirûz Hatice Sultan’dan doğma oğlu Osman’ın yerine III. Mehmed’in oğlu ve I. Ahmed’in kardeşi Mustafa’yı tahta çıkarttığı, böylece saltanat sisteminde önemli bir değişikliğe yol açmış olduğu ileri sürülür. Kösem Sultan’ın bu olaylardaki rolü hakkında kesin bilgi bulunmamakla birlikte saray çevrelerinde ve kamuoyunda büyük tepkilere yol açan kardeş katli uygulamasının sona erişinde oğullarını koruma amaçlı da olsa nisbî bir payı olduğu açıktır.

Kösem Sultan, I. Mustafa’nın iki saltanatı ile II. Osman’ın padişahlığı döneminde Eski Saray’da altı yıl kadar ikamet etti. Oğlu IV. Murad’ın tahta çıkışı (14 Zilkade 1032 / 9 Eylül 1623) ona arzuladığı gücü sağladı, Eski Saray’dan Topkapı Sarayı’na özel bir törenle gelip vâlide sultan oldu. Murad’ın henüz on iki yaşında bulunması devletin idaresinde onu söz sahibi yaptı. Bu yıllarda yeniçerilere cülûs bahşişi dağıtılması problemi yanında Bağdat’ın elden çıkması, eyaletlerdeki itaatsizlikler, Abaza Mehmed Paşa’nın isyanı, Kazak eş-kıyasının boğaza kadar sokulması, Kırım’daki huzursuzlukların çözüme kavuşturulması gibi konularda devlet erkânıyla birlikte çalıştı. Sultan Murad da annesinin yanında devlet işlerini öğreniyor, idareyi devralmayı planlıyordu. Kösem Sultan ise yetkilerini oğluna bırakmak niyetinde değildi. Fakat Sadrazam Hüsrev Paşa’nın azledilmesinin ardından taşrada ve İstanbul’da gelişen olaylar, Topal Receb Paşa’nın sadâreti elde ederek giriştiği çeşitli manevralar, onun gücünün kırılması ve bizzat idareyi IV. Murad’ın almasıyla sonuçlandı (1041/1631-32). Ancak yine de IV. Murad annesinin sözünü dinliyor ve ondan bütünüyle kopamıyordu.

Nitekim Bursa seyahati sırasında IV. Murad’ın, hakkında bazı şikâyetler bulunan İznik kadısını idam ettirmesi neticesinde ulemâ arasında ortaya çıkan tepkiler üzerine Şeyhülislâm Ahîzâde Hüseyin Efendi, Kösem Sultan’a bir tezkire göndererek oğlunu uyarmasını rica etmiş, ayrıca padişahın tahttan indirilme söylentilerini de ona bildirmiş, Kösem Sultan bütün bu gelişmeleri hemen oğluna iletmişti. Bu ihbar üzerine padişah İstanbul’a gelip hadiseyi hiç soruşturmadan şeyhülislâmı idam ettirdi. Bu olay dolayısıyla oğlunun güvenini kazandığı anlaşılan Kösem Sultan, IV. Murad’ın Revan seferinden başarıyla dönüşünün ardından ayrı anneden kardeşleri olan Bayezid ve Süleyman’ı (Rebîülevvel 1045 / Ağustos 1635), Bağdat Seferi’ne çıkmadan bir süre önce de öz kardeşi Kasım’ı (Şevval 1047 / Şubat 1638) öldürtmesine engel olamadı. Fakat diğer oğlu İbrâhim’i âciz ve zavallı gibi göstererek kurtardığı gibi onun saltanatın tek vârisi olarak tahta çıkmasını da sağladı.

Sultan İbrâhim’in cülûsu Kösem Sultan’ı yeniden eski gücüne kavuşturdu. İbrâhim’in zihnî problemleri onun sorumluluğunu arttırmıştı. Kösem’in ilk işi, Osmanlı tahtının son bulmasını önlemek için İbrâhim’in bir erkek evlât sahibi olmasını sağlayacak tedbirlere yönelmek oldu. Padişaha sunulan câriyeler ve gözdelerin sayısındaki artış önemli ölçüde harcamalara yol açmış, bu kadınlarla birlikte musahipler ve nedimler de devlet işlerine karışmaya başlamıştı. Öte yandan Sultan İbrâhim artan ruhî sıkıntılarının da etkisiyle annesini dinlemez oldu. Hatta gözdelerinin de tesiriyle onu saraydan uzaklaştırdı, İskender Çelebi Bahçesi’nde ikamete mecbur etti. Bir rivayete göre İbrâhim annesini Rodos’a sürmek istemişti.

Bu arada Kösem Sultan’ın IV. Murad’ın kızı Kaya Sultan’ı Silâhdar Mustafa Paşa ile evlendirmek istemesi, Sadrazam Kemankeş Kara Mustafa Paşa ile arasının açılmasına sebep oldu. Çünkü Kara Mustafa Paşa, Silâhdar Mustafa Paşa’yı rakip olarak görüyordu. Kemankeş’in hazinede yapmak istediği ıslahat bazı şikâyetlere yol açmış ve kendisine yeni düşmanlar kazandırmıştı. Sadrazamın yıpranması Kösem Sultan’ın işine geliyordu. Kemankeş’in sonunu hazırlayan bu hadiselerden sonra Sultan İbrâhim’de samur ve amber merakı başladı. Kösem Sultan bu yüzden İbrâhim’in musahibesi Şekerpâre Hatun’u saraydan çıkarmak için büyük gayret sarfetti.

Padişahın çılgınca talepleri gün geçtikçe artıyordu. Kösem dahi bunca yıllık tecrübesine rağmen hayatından endişeliydi. Devlet erkânı ve Yeniçeri Ocağı ileri gelenleri padişahın tahttan indirilmesinin zaruret haline geldiği hususunda fikir birliği içindeydi. Sadrazam Sofu Mehmed Paşa ve Şeyhülislâm Abdürrahim Efendi gibi devlet adamları bu iş için vâlide sultanın rızâsının alınması gerektiğini biliyorlardı. Gelişmeler üzerine saraya dönen Kösem Sultan’a bir heyet gönderilerek hal‘ kararı kendisine tebliğ edildi. Kösem Sultan’ın rızâ göstermesi üzerine başta şeyhülislâm olmak üzere Karaçelebizâde Abdülaziz Efendi, Hanefî Mehmed Efendi ve Muslihuddin Ağa ile diğer bazı devlet erkânından oluşan heyet saraya geldi. Bunlar güçlü deliller ileri sürerek Kösem Sultan’ı razı etmeye çalıştılar. Kösem Sultan önce rızâ göstermeyip direndi. Ardından çaresiz kalmış gibi görünerek torunu Mehmed’i hazırlamak üzere harekete geçti (DİA, XXI, 279-280). Bir müddet sonra da torunuyla dönerek cülûs gerçekleşti (8 Ağustos 1648). Bu hal‘ ve cülûsta Kösem Sultan’ın etkili bir rolü olduğunda devrin kaynakları birleşmektedir. Hatta Sultan İbrâhim’in daha sonra kapatıldığı odasında boğdurulmasında onun parmağı olduğu da belirtilir (Karaçelebizâde Abdülaziz Efendi, s. 15-17).

Kösem Sultan için İbrâhim’in saltanatı pek tatmin edici geçmemişti. Zira vâlide sultanlık yetkilerini istediği gibi kullanamamış, Kemankeş Kara Mustafa Paşa’nın idamıyla (1644) başlayan saraydaki huzursuzluklar yüzünden zaman zaman endişeli günler geçirmişti. Torununun yedi yaşında olması, annesi Hatice Turhan Sultan’ın genç ve tecrübesiz bulunması sebebiyle iktidarın kendisinde kalmasını tabii karşılıyordu. Hâlbuki geleneğe göre büyük vâlidenin Eski Saray’a gidip köşesine çekilmesi, Turhan Sultan’ın yetkileri kullanması usuldendi. Kösem Sultan cülûstan sonra böyle görünmüşse de onun samimi olmadığı kısa zamanda anlaşıldı.

IV. Mehmed’in saltanatının ilk yıllarında Kösem Sultan, Yeniçeri Ocağı’na dayanarak devlet işlerine müdahale etmeyi sürdürdü. Bu müdahaleler dolayısıyla Sofu Mehmed Paşa sadâretten azledilerek yerine yeniçeri ağası Kara Murad Paşa getirildi. Murad Paşa’nın sadâretinde diğer ağalarla baş gösteren geçimsizlik ve Kösem Sultan’ın her konuyu Bektaş Ağa ile konuşması sıkıntılara sebep oldu. Öte yandan Turhan Sultan da padişah annesi olarak devlet işlerine müdahaleye başladı. O da saray ağalarına dayanıp bir denge kurmayı başarmıştı. Bu karışık ortamda Kara Murad Paşa fazla dayanamayarak istifa etti. Yeni sadrazam Melek Ahmed Paşa’nın bütçe açığını kapatmak için aldığı tedbirler İstanbul’da esnaf ve halkın ayaklanmasına sebep oldu. Saraya yürüyen halk ağaların idamını talep etti. Buna yanaşmayan Kösem Sultan halka rağmen ağaları korudu, yine düzenin ağalar sayesinde ayakta kalabildiğini düşünüyordu. Böylece Kösem Sultan’ın ağalar nezdinde itibarı artmış, Turhan Sultan karşısında güçlenmişti. Yıldızı parlamaya başlayan Köprülü Mehmed Paşa da Kösem Sultan’ı destekleyenlerin safına katıldı. Diğer taraftan Turhan Sultan saray ağalarıyla gizliden gizliye büyük vâlide aleyhinde çalışmalarını yürütüyordu (Naîmâ, V, 106 vd.).

Bu sırada yanındaki kuvvetlerle İstanbul’a doğru ilerleyen âsi reisi İpşir Mustafa Paşa, Kösem Sultan ile ocak ağaları için tehlike arz ediyordu. Bunun üzerine Kösem Sultan ve ekibi, ellerini çabuk tutup padişahı tahttan indirmeye ve Turhan Sultan’ı ortadan kaldırmaya karar verdiler. Tahta, safdil bir kadın olan Dilâşûb Sultan’dan doğma Mehmed’in kardeşi Süleyman’ı çıkarmayı planladılar. Böylece büyük vâlide rahat bir şekilde hâkimiyetini devam ettirebilecekti. Kösem Sultan, ocak ağalarına gizlice mektuplar göndererek Turhan Sultan taraftarı dört harem ağasının öldürülmesine yardımcı olmalarını istedi (Kâtib Çelebi, II, 376). Kararlaştırılan gece ağalar, adamları ile birlikte gizlice saraya inip Turhan Sultan ile adamlarını bertaraf ettikten sonra IV. Mehmed’e de zehirli şerbet içirilecekti. Ancak iki vâlide ile de temasta bulunan Melekî Kadın, Turhan Sultan’ı uyarınca durum Kösem aleyhine döndü. Turhan Sultan Kösem’i öldürtmek üzere faaliyete geçti. Bu iş için Başlala Uzun Süleyman Ağa’yı görevlendirdi. Süleyman Ağa ve adamları Kösem Sultan’ı Harem’deki odaların birinde dolap üzerinde bulup öldürdüler (16-17 Ramazan 1061 / 2-3 Eylül 1651). Karışıklığı haber alıp saraya gelen Kösem taraftarı Sadrazam Siyavuş Paşa durumu anlayıp uzaklaştı. Kösem Sultan’ın cenazesi Eski Saray’a götürüldü, gerekli işlemler yapılarak Sultan Ahmed Camii hazîresindeki zevci I. Ahmed’in yanına defnedildi (Karaçelebizâde Abdülaziz Efendi, s. 118-119).

Kösem Sultan’ın feci âkıbeti devlet işlerine müdahaleleri eksik olmayan ocak ağalarının da sonu oldu. Sadrazam Siyavuş Paşa aldığı tedbirlerle bu işi çabuklaştırdı. Kösem’in ölümünden sonra Uzun Süleyman Ağa’nın itibar kazanması üzerine onun da nüfuzunu kırmaya çalıştı. Kösem Sultan’ın hizmetinde bulunan kızlar Eski Saray’a nakledildi. Vâlidenin malından her birine 10.000’er akçe para ile ikişer sandık eşya verilerek uygun kimselerle evlendirildi.

Kaynaklarda “vâlide-i muazzama, koca vâlide, ümmü’l-mü’minîn, sâhibetü’l-makām, mehd-i ulyâ, vâlide-i atîka, vâlide-i kebîre” olarak da anılan Kösem Sultan (Kâtib Çelebi, II, 367, 376; Vecîhî Hasan, vr. 44b; Naîmâ, IV, 276, 290, 315, 450; V, 108), IV. Murad ile Sultan İbrâhim döneminde ve IV. Mehmed devri başlarında saray hayatında ön plana çıkmış, birçok hadisenin müsebbibi olarak kaynaklarda itham edilmiştir. Bununla beraber saltanat makamının karşı karşıya kaldığı türlü badirelerin iyi veya kötü atlatılmasında pay sahibi olarak bir devre damgasını vurmuştur.

Çağdaş tarihçi Şârihulmenârzâde’den naklen Naîmâ (Târih, V, 112) Kösem Sultan’ın gelirinin çok olduğuna temas ederek Menemen, Zile, Gazze, Kilis ve İzdin’de haslarının bulunduğunu, bunlardan yılda 250.000 riyal gelir toplandığını belirtir. Karaçelebizâde ise bu miktarı 300.000 kuruş göstererek onun zenginliğini ifade etmiştir. Livadya ve köylerinden, ayrıca İstanbul, Galata ve Üsküdar’da sonradan gelip yerleşen halktan toplanan vergilerden gelirleri de vardı (BA, Muhasebe Evkaf Defteri, nr. 5493). Terekesinden 2700 adet kıymetli şal çıkmıştır. Vakfettiği Büyük Vâlide Hanı’nda sakladığı yirmi sandık filorini ve mücevheratı devlet hazinesine aktarılmıştır. Kösem Sultan’ın bu gelirleri cömertçe dağıttığı bilinmektedir. Hatta bizzat hapishanelere gider, borçluların borçlarını ödeyerek onları kurtarırdı. Onun “sâdât ulûfesi” adıyla tesis ettiği hayır işinden 200 fakir yararlanıyordu. Hizmetindeki kızları bir müddet çalıştırdıktan sonra çeyizini düzüp uygun kimselerle evlendirirdi. İnşa ettirdiği hayır eserlerinin başında 1640’ta tamamlanan Üsküdar’daki Çinili Cami gelir. Bu camiye ilâve olarak mektep, çeşme, dârülhadis, çifte hamam, 1623’te tamamlanan Anadolukavağı Mescidi, Çinili Cami civarında çeşme, Şehremini’nde çeşme, Yenikapı’da çeşme, 1645’te tamamlanan Beşiktaş’ta çeşme, sûfiye ricâlinden Abdülmecid Şeyhî Efendi’nin Eyüp’teki türbesi hayratı arasında bulunmaktadır. Kösem Sultan hac yolundaki hacıların su ihtiyacının mümkün mertebe giderilmesi, Haremeyn’de fakirlere yardım edilmesi ve burada Kur’an okutulması için de bir vakıf tesis etmiştir. Bu vakıf 6000 sikke-i haseneye bâliğ olup nâzırı Dârüssaâde ağası idi. Kösem, İstanbul’da Çakmakçılar Yokuşu’nda yüksek bir kulesi bulunan Büyük Vâlide Hanı’nı da inşa ettirmiştir. Vâlide Sultan’ın Eğriboz, Midilli ve Kıbrıs dahil bazı yerlerde daha vakıfları vardı. Hayatı, yerli ve yabancı yazarlarca kaleme alınmış, çoğu gerçek dışı olaylarla dolu, tarihî romanlara da konu olmuştur.

BİBLİYOGRAFYA:

TSMA, nr. E. 1118; nr. E. 5222/2 (IV. Murad’ın Kösem Sultan’a verdiği mülknâme); nr. D. 3831 (İskenderun’daki hasları defteri); BA, Muhasebe Evkaf Defteri, nr. 5493; Kâtib Çelebi, Fezleke, II, 38, 160, 220, 309, 367, 376; Solakzâde, Târih, TSMK, III. Ahmed, nr. 3078, vr. 462a-b, 476b-477a; Karaçelebizâde Abdülaziz Efendi, Zeyl-i Ravzatü’l-ebrâr (haz. Nevzat Kaya, doktora tezi, 1990), İÜ Ed. Fak. Genel Kitaplık, nr. TE 81, s. 3-5,12-18, 32, 33, 41, 70, 73, 91, 99, 100, 103, 104, 105, 113, 115, 118-119, 120, 123, 124, 162-163; Mehmed Halîfe, Târîh-i Gılmânî, İstanbul 1340, s. 21-22; Vecîhî Hasan, Târih, İÜ Ktp., TY, nr. 2543, vr. 29b, 32b, 44b, 45a; Rycaut, Histoire de l’état présent de l’Empire ottoman (trc. Briot), Paris 1670, IV. bl.; Naîmâ, Târih, II, 262; III, 67 vd., 183, 290, 426; IV, 222, 276, 290, 314-315, 317, 318, 319, 322, 395, 415, 418, 450; V, 11, 15, 29, 48, 70, 101, 102, 106-121, 134, 137, 150, 154, 155, 164, 229, 336, 338, 341; VI, 407; Ayvansarâyî, Hadîkatü’l-cevâmi‘, I, 215-216, 218; II, 183, 184-186; a.mlf., Mecmûa-i Tevârîh (haz. Fahri Ç. Derin - Vâhid Çabuk), İstanbul 1985, s. 235, 282; Hammer (Atâ Bey), VIII, 186; IX, 9, 71, 92, 103, 104, 129, 173, 264, 287, 291, 295, 306, 309; X, 5-7, 24, 97, 101, 104, 105, 109, 124, 131, 134, 142, 144-146, 152, 157, 158, 163-169, 171, 178-201; Mehmed Râif, Mir’ât-ı İstanbul, İstanbul 1314, s. 130-131; Ahmed Refik [Altınay], Kadınlar Saltanatı, İstanbul 1332/1923, II-IV, tür.yer.; a.mlf., Samur Devri, İstanbul 1927, tür.yer.; İbrahim Hilmi Tanışık, İstanbul Çeşmeleri, İstanbul 1943-45, I, 23, 74, 78; II, 266; Uzunçarşılı, Osmanlı Tarihi, III/1, bk. İndeks; III/2, s. 401, 553, 588; a.mlf., Saray Teşkilâtı, s. 48, 93, 96, 141, 156, 157; Danişmend, Kronoloji, III, 257, 263, 266, 270, 301, 302, 325, 354, 409, 412, 416, 417; R. Mantran, 17. Yüzyılın İkinci Yarısında İstanbul (trc. Mehmet Ali Kılıçbay - Enver Özcan), Ankara 1990, I, 78-79, 102, 234; M. Çağatay Uluçay, Padişahların Kadınları ve Kızları, Ankara 1992, s. 47, 48-49, 50, 57, 58, 60, 62; a.mlf., Harem, Ankara 2001, II, 33, 35, 42, 49, 56, 62, 63, 65, 87, 92, 122; L. P. Peirce, Harem-i Hümayun: Osmanlı İmparatorluğu’nda Hükümranlık ve Kadınlar (trc. Ayşe Berktay), İstanbul 1996, tür.yer.; İnci Enginün, Yeni Türk Edebiyatı Araştırmaları, İstanbul 1998, s. 69-76; Mücteba İlgürel, “Kösem Sultan’ın Bir Vakfiyesi”, TD, sy. 21 (1966), s. 83-94; M. Cavid Baysun, “Kösem Sultan”, İA, VI, 915-923; a.mlf., “Murad IV”, a.e., VIII, 625-647; a.mlf., “Kösem Wālide”, EI² (İng.), V, 272-273; Feridun Emecen, “İbrâhim”, DİA, XXI, 279-280.

Kendi çocuğunun öldürülmesinde başroldedir. Ama binlerce kişiyi doyuran, borçluları hapisten kurtaran da odur. Kösem Sultan’ı, onun soyundan gelen hanedan üyeleri dâhil herkes yargılar ama bunu yaparken dikkatli olmalı

Osmanlı tarihinin en ilginç portrelerinden biridir ve hiç şüphesiz Harem’de kadın hâkimiyetinin sembolü haline getirilmiştir. Kösem’in uzun hayatı ve iktidarı tarihçi Ahmet Refik’in “Kadınlar Saltanatı” adlı çok okunan ve vakayinamelere dayanan çekici üsluplu kitabından sonra Osmanlı tarihçiliği için bir genelleme haline getirilmiştir. Başka yazılan eserlere kimse fazla dikkat etmemektedir.

Kösem Sultan’ın nerede doğduğu ve hangi aileden geldiği tartışılıyor. Hanedanda mavi kanlı prenseslerin gelin gelme âdeti terk edildiğinden beri bu bir ortak yöndür. Padişahı cezbeden genç ve zeki kızların köken kayıtları titizlikle tutulmuş değildir, doğrusu kimse de fazla ilgilenmez. Hürrem için Galiçyalı papaz kızı deniyor. Başka iddia da ileri sürülebilir.

Alımlı ve zekiydi, buluğ çağındaki I. Ahmed’i etkiledi

Asıl olan bu gelen zeki ve güzel kızın Harem’de alacağı eğitim, Müslümanlığı benimsemesi ve Türk dilini kullanmasıdır. Türkçe öğrenemeyen bir kadının, ne valide sultanı ne de oğlu padişahı etkilemesi mümkün değildir. Kaldı ki Osmanlı hareminde okuma-yazma düzeyi fevkalade yüksektir. Çok kabiliyetsizlerin dışında göze batan ve padişahın etrafında olanların veya dışarıda iyi adaylarla evlendirilenlerin (çırak edilenlerin) ümmi olmamaları düşünülemez.

Kösem Sultan da Bosnalı veya Yunan adalarından gelmiştir denir; papazın kızı diyenler de var. Belli değildir; alımlı ve zeki olduğu açık. Adeta çocuk padişah denecek buluğ çağındaki I. Ahmed’i etkiledi. Kendisi de çok gençti. I. Ahmed Osmanlı tarihinin tasavvuf ve din kültürüne hakkıyla sahip padişahlarındandır. Yaşından beklenilmeyecek ölçüde devlet işlerine aklı eren, bilge bir kişilikti. Kösem böyle bir genci etkileyebilmiştir. İkisinin aşkını tarihçi Reşad Ekrem’den başka tasvir edecek bir kalem çıkmadı.

Çiftin tasavvufla olan yakın ilgileri o dönemin meşhur mutasavvıfı, dergâhı bugünkü gibi Üsküdar’da bulunan şeyh Aziz Mahmud Hüdai’nin feyz ve irşadına yönelmelerini sağladı. İstanbul’un ilginç bir dönemiydi, genç padişah Sultanahmet Camii’ni yaptırdı. Tatlı yıllar çabuk bitti; genç padişahın ölümüyle evvela hakikaten deli olan I. Mustafa, ardından tarihimizin talihsiz reformatörü II. Osman’ın (Genç) taht yılları boyunca genç dul Kösem Mahpeyker Bayezid’deki eski saraya kapandı, daha doğrusu kapatıldı.

Kanlı bir isyan ve ardından I. Mustafa’nın ikinci kere ha’l edilmesiyle Kösem’in oğlu Murad tahta çıktı. Padişah güçlü kuvvetliydi, zekiydi, yetenekliydi ama çocuktu. Kösem ise henüz 30’unda bir valide sultan olarak Topkapı Sarayı’na avdet etti. Sıkıntılı yıllarında muhtemelen bir daha eski saraya dönmemeye yemin etmişti. Üç kıtadaki devletin her köşesinde anarşi ve isyan vardı. Merkez bürokrasisi ise askeri kanatla birlikte çıkar gruplarına ayrılmıştı. Kösem yapabileceğinin en doğrusunu yaptı, askeri elde tuttu.

Murad 20 yaşında aslan kesildi, yarattığı terör herkesi sindirdi

Genç padişah ise yeniçerilerin ayaklanmalarında bizar olmuştu. Hele bu ayaklanmalar sırasında en sevdiği devlet adamları ve nedimleri onlar tarafından paralanmıştı. 20 yaşına erince birden aslan kesildi. Yarattığı terör herkesi sindirdi. Bu terör havası içinde Anadolu isyanları bastırıldı, İranlıların eline düşen Bağdat ve Irak kıtası yeniden fethedildi, gene onların elinde olan Revan yani Ermenistan da imparatorluğa katıldı. Genç mareşal 28 yaşında ölene kadar anasını bir köşeye iteledi ve devlet işlerine karıştırtmadı.

Kösem iktidarın tadına varmıştı, daha doğrusu iktidarsız yaşayamayacağını anlamıştı, oğlu Sultan İbrahim’in Harem’e kapanması işine geldi ama deli denen padişah hiç de deli değildi; bir müddet sonra bazı devlet adamlarının telkiniyle Kösem gene geri plana itildi ve nihayet İbrahim’in ha’l edilmesi sırasında en meşum rolü oynadı. Onu hapsettikleri hücrenin kapısına vurulan kilide kurşun akıttırdı, bir daha açılmasın diye. Katline fetva verilişini seyretti.

Bu idama kadar olaylar nasıl gelişti? Değerlendirmesini yapmak çok zor. Kösem Sultan’ı yargılayanlar sadece sıradan insanlar veya tarihçiler değildir, onun soyundan yürüyen hanedanın üyeleri de vardır. Oysa bu gibi olayları değerlendirmek ve nedenini aramak bir cemiyeti ve zamanı kaleme almak için kaçınılmazdır.

O ölünce İstanbul’da 10 bin kişi aç kaldı

Kösem torunu IV. Mehmed’in çocuk yaşta padişah olması üzerine bu sefer büyük valide unvanını aldı. Kendini tehlikede gördü, çocuk padişaha karşı tertiplenen iki suikast teşebbüsünde de parmağı olduğu söylendi ve bir saray ayaklanmasında boğuldu. Tarihte ilk defa olarak bizzat Harem’in içine kadar giren bir zülüflü baltacı Kuşçu Mehmet onu bir yüklük dolabında bulup kement ile boğmuştu.

İktidar Hatice Tarhan Sultan’ındı. Tarhan Sultan saray hayatındaki köşesine çekileceği Eminönü’ndeki Yeni Cami gibi hayır eserlerini yaptıracağı bir dönemin özlemiyle birkaç sadrazamı denedikten sonra Köprülü Mehmet Paşa’yı buldu. Paşa okuma yazma bilmezdi, yeniçerilikten gelmeydi ama devlet işlerinden çok iyi anladığı görüldü. Acımazsızca düzeni sağladı. Bu restorasyonun düzenli sonuçları II. Viyana Kuşatması’na yani 1683 felaketine kadar devam etti. Osmanlı tarihinde Çandarlılardan sonra bir Köprülüler vezir ailesi döneminden bahsedilir.

1651 yılının 3 Eylül’ünde Kösem Sultan’ın boğulduğu gecenin gününde İstanbul’da

10 bin kişinin aç kaldığı söylenir. Kurduğu imaretler şehrin fukarasını besliyordu, fakir kızları o besliyor ve evlendirip çeyizlerini düzüyordu, hapishanelerdeki borçluları o kurtarıyordu. Halk Kösem’in yok edilişine çok üzüldü. Geriye Üsküdar’da Çinili Cami denen mütevazı ve güzel külliyesi, şehrin merkezindeki Valide Hanı gibi muhteşem eserler kaldı. “Kadınlar Saltanatı” denen döneminin de ömrü bu kadardır.

Kadın tesiri abartılıyor

Aşağı yukarı her milletin tarihinde iktidara karışan hükümdar yakınları, hatta bizzat iktidarı kullananlar vardır. Rusya tarihinde Naibe Sofya, Fransa tarihinde Katrin de Medici, Roma tarihinde Livia ve Agrippina gibi... Kösem Sultan üstelik devlet çocuk padişahlara kaldığı zaman, resmen naibe-i saltanat olduğu için bu hâkimiyeti ele geçirmiş sayılır. Bir bakıma yeniçeriler ve tüm kapıkulu ocaklarıyla cömert ödemelere dayalı etkili bir ilişki kurduğu için sınırlarda İran ve Avusturya’nın, içeride de Celali isyanlarının karışıklıklar yarattığı bir dönemde çocuk padişahların yaratacağı mahzurları bu yolla önlemiş sayılabilir.

Kendisinden sonra gelini, Sultan İbrahim’in de hasekisi olan Hatice Tarhan Sultan devlet üzerindeki naibelik sıfatını ve onun getireceği iktidarı kudretli sadrazamlara devretmeyi tercih etmiş ve Köprülü Mehmet Paşa’nın sadareti ile bu gayesine ulaşınca kenara çekilmiştir. Bundan sonra Osmanlı tarihinde kadın tesiri önemli bir politik etken sayılmamalıdır.

Kösem’den evvel hanedanın büyükannesi sayılan (zira hanedan soyca Kanuni Süleyman ve Hürrem Sultan’ın çocuklarından yürümüştür) Hürrem Sultan’ın etkisinden söz edilir. Olaylarda Hürrem’in padişah üzerindeki siyasi etkisi tarihçiler tarafından abartılmaktadır. Ümmühan Sultan ve Safiye Sultan gibi 16. yüzyılın ünlü sultanlarından ise siyasi iktidar sahipleri olarak değil, daha çok adam kayırmacılık ve rüşvet mekanizmasından söz etmek mümkündür.

Kadınlar saltanatı

Kadınlar saltanatı (Osmanlıca: قادينلر سلطنتي), Osmanlı İmparatorluğu'nda Haseki Sultan'ların veya Valide Sultan'ların (hatta Mihrimah Sultan örneğinde görüldüğü gibi, bir padişah kızının) devlet yönetimine müdahale ettikleri, hatta zaman zaman bizzat devleti yönettikleri dönem olarak bilinir[1]. Dönem büyük ölçüde Osmanlı İmparatorluğu'nun duraklama dönemine denk gelir. Kanuni Sultan Süleyman’ın yaşlılık döneminde 1540 civarı başlamış, 1656 yılında Köprülü Mehmet Paşa’nın sadrazam oluşuna kadar devam etmiştir[2].

İçindekiler

1 Kavramın anlamı

2 Osmanlı tarihinin kadın sultanları

3 Kadınlar saltanatının güçlü sultanları

3.1 Hürrem Sultanın saltanatı (1534-1558)

3.2 Mihrimah Sultanın saltanatı (1558-1578)

3.3 Nurbanu Sultanın saltanatı (1578-1583)

3.4 Safiye Sultanın saltanatı (1583-1604)

3.5 Kösem Sultanın saltanatı (1623-1651)

3.6 Turhan Sultanın saltanatı (1651-1656)

4 Dönemin sona ermesinin nedenleri

5 Ayrıca bakınız

6 Kaynaklar

7 Diğer kaynaklar

Kavramın anlamı

Kadınlar saltanatı kavramının ilk olarak Osmanlı tarihçisi Ahmet Refik Altınay tarafından 1916 yılında aynı ad altında yayınlanmış kitabında kullanıldığını görüyoruz[3]. Leslie Pierce İngilizce aslını 1993 yılında yayınladığı Harem-i Hümayun: Osmanlı İmparatorluğu'nda Hükümranlık ve Kadınlar adlı kitabında Kadınlar Saltanatı kavramını benimsemekte, ancak bu konuda birçok yanlış anlaşılmaların mevcut olduğuna işaret etmektedir[4]. Bu yanlış anlaşılmalardan biri, kökleri çok eskilere dayanan bir inanç olup, devlet yönetimine kadınların karışmasının Osmanlı Devleti'ne zarar verdiği düşüncesidir. Leslie Pierce, kitabında şeyhülislam Sunullah Efendi'nin daha 1599 yılında kadınların devlet işlerine karışmasından şikâyetçi olduğunu yazar. O zamandan beri giderek Osmanlı İmparatorluğu'nun Kanuni Sultan Süleyman'dan sonra başlayan duraklama ve gerileme süreçlerine kadınların devlet işlerine karışmasının neden olduğu görüşü yaygınlaşmış ve kadınlar saltanatı dönemi halk ve tarihçiler arasında olumsuz bir şekilde algılanmaya başlamıştır. Ancak kadınlar saltanatının 1656 yılında sona ermesine karşılık Osmanlı Devleti'nin çöküşünün yavaşlamadığı, tam tersine hız kazandığı da gerçektir. Nitekim Leslie Pierce ve İlber Ortaylı dâhil birçok Osmanlı tarihçileri, Osmanlı Devleti'nin asıl zayıflama döneminin 1683 yılındaki II. Viyana Kuşatması'nın başarısızlıkla sonuçlanmasından sonra başladığına inanmakta[1], dolayısıyla kadınlar saltanatının Osmanlı Devleti'nin çökmesinden sorumlu tutulamayacağına işaret etmektedirler.

Günümüzde kadınlar saltanatı (ya da batı dillerinde bilinen biçimiyle Sultanate of Women veya Reign of Women) kavramı tarihçiler tarafından 1550-1656 yılları arasındaki bu dönemi, kadınların Osmanlı Devleti'ni bizzat yönettikleri anlamında olmasa bile, kadınların diğer dönemlere kıyasla Osmanlı devlet yönetiminde daha fazla bir güce sahip olduğu bir dönem anlamında kullanılmaktadır. Zaman zaman bu güç mutlak bir güce yaklaşmış ancak hiçbir zaman Rusya İmparatorluğu'ndaki II.Katerina veya Britanya İmparatorluğu'ndaki I. Elizabeth gibi resmi bir nitelik kazanmamıştır.

Osmanlı tarihinin kadın sultanları

Bütün dünya monarşilerde olduğu gibi Osmanlı Devleti'nde de hanedan üyesi kadınlar her zaman için hükümdarın devlet yönetimde aldığı kararları etkilemekten geri kalmamışlardır. Ancak Osmanlı Devleti'nin diğer monarşilerden farkı, padişahların eşlerini cariyeler arasından seçmeleri ve resmi nikâh yapmaktan kaçınmalarıydı[5]. Bu kural özellikle yükselme döneminde yerleşmiş, padişah eşlerinin ve ailelerinin, padişahı etkilemesini önlemeleri amacıyla getirilmişti.

Kanuni Sultan Süleyman ilk defa Hürrem Sultan'la resmi nikâh yaparak bu kuralı bozmuş ve kadınlar saltanatının yolunu açmıştır. Kadınlar saltanatı, böylece Haseki Sultan'ın yani padişahın en gözde eşinin güç kazandığı bir dönem olarak başlamış, Nurbanu Sultan ve Safiye Sultan dönemlerinde güç Haseki Sultan'dan Valide Sultan'a yani padişahın annesine geçmiştir. İki padişahın (IV. Murat ve İbrahim) annesi olan ve torunu IV. Mehmet'in hükümdarlığında dahi gücünü koruyan Kösem Sultan'ın dönemi, kadınlar saltanatının zirveye ulaştığı dönem olarak kabul edilir. Özellikle oğullarının ve torununun küçük yaşta olduğu dönemlerde naiplik görevini üstlenerek devleti bizzat yönetmiştir. Ancak kadınlar saltanatı zirveye ulaştıktan kısa bir süre sonra Kösem Sultan'ın öldürülmesiyle sona ermiş, dönemin Valide Sultanı Turhan Sultan eline geçirdiği gücü kullanmayarak geri plana çekilmeye karar vermiş, 1656 yılında Köprülü Mehmet Paşa’nın sadrazam olmasını destekleyerek bilinçli bir kararla yönetimi diğer devlet adamlarına bırakmıştır[6].

Kadınlar saltanatının sona ermesi kadınların Osmanlı Devleti'nin yönetimi üzerindeki etkilerinin tamamen sona erdiği anlamına gelmez. Valide Sultanlık Osmanlı Devleti'nin son yıllarına kadar önemini korumuş olan önemli bir kurumdur. Valide Sultanlar her zaman için padişah olan oğullarını devlet işlerinde etkilemeye devam etmişler, ayrıca cami, hastane inşaatı, hayır işleri konusunda büyük bir bütçeye ve karar yetkisine sahip olmuşlardır. Örneğin son dönem Valide Sultanlarından Bezmialem Sultan ve Pertevniyal Sultan devletin birçok mimari projelerinin arkasında yer almışlardır. Ancak kadınlar saltanatı dönemine kıyasla aradaki fark, Kösem Sultan'dan sonraki Valide Sultan'ların iç ve dış siyaset konularına doğrudan doğruya karışmaktan sakınmış olmalarıdır.

Kadınlar saltanatının güçlü sultanları

Haseki Hürrem Sultan

Hürrem Sultanın saltanatı (1534-1558)

Hürrem Sultan Osmanlı tarihinde bir padişahla resmi nikâhla evlenmiş ilk Haseki Sultan (padişahın en gözde eşi) olma özelliğini taşımaktadır. Bu evlilik Kanuni Sultan Süleyman'ın daha önceki nikâhsız eşi olan Mahidevran Sultan'ın etkisinin azalmasına neden olmuştur. Ancak Mahidevran Sultan yeniçeriler tarafından çok sevilen ve geleceğin padişahı gözüyle bakılan Şehzade Mustafa'nın annesi olarak hala müstakbel Valide Sultan durumundaydı. Ayrıca Kanuni Sultan Süleyman'ın sadrazamı olan İbrahim Paşa da padişaha kardeş kadar yakın ve güçlü bir devlet adamıydı. İbrahim Paşa'nın 1536 yılında, Şehzade Mustafa'nın ise 1553 yılında [7] Kanuni'nin emriyle öldürülmelerinden sonra Hürrem Sultan büyük bir güç kazandı. Birçok tarihçi Kanuni’nin 1553 yılında Şehzade Mustafa’yı öldürtmesini Hürrem Sultan’ın etkisine bağlarlar.[8] Bu sayede Hürrem Sultan'ın oğlu II. Selim’e padişahlık yolu açılmış oldu.

Mihrimah Sultanın saltanatı (1558-1578)

Kanuni Sultan Süleyman'ın Hürrem Sultan'dan olan kızı Mihrimah Sultan da olgun bir yaşa geldikten sonra annesiyle birlikte büyük bir güç kazanmış, sadrazam olan eşi Rüstem Paşa'yla birlikte imparatorluğun en güçlü kişilerinden biri haline gelmiştir. Hem Hürrem Sultan'ın, hem de Mihrimah Sultan'ın Osmanlı İmparatorluğu'nun Lehistan Krallığı'yla barış içerisinde olmasını sağlamasında paylarının büyük olduğu ileri sürülmektedir[9]. Her iki sultanın da Lehistan Kralı II. Zygmunt'un tahta geçmesini kutlamak için yolladıkları mektuplar Polonya Devlet Arşivlerinde muhafaza edilmektedir[10].

Nitekim Mihrimah Sultan o kadar zengindi ve devlet işleriyle o kadar ilgiliydi ki, babası Kanuni Sultan Süleyman'ı Malta Seferi'ne çıkmaya ikna etmek için kendi cebinden ödeyeceği paralarla 400 gemi yaptıracağına söz vermişti[11]. Mihrimah Sultan'ın gücü anne ve babasının ölümünden sonra da devam etti. Ölene kadar padişah kardeşi II. Selim'in en yakın danışmanlarından biri olarak kaldı.

Nurbanu Sultanın saltanatı (1578-1583)

Mihrimah Sultan'ın ölümünden sonra bu sefer de II. Selim’in Venedikli eşi Nurbanu Sultan güç kazandı. Eşinin padişahlığı dönemindeki etkisi oğlu III. Murat’ın döneminde daha da artmıştır. Avrupa ile ilgilenmiş, Venedik Cumhuriyeti'yle Yahudi asıllı kirası (sekreteri) Ester Handali aracılığıyla hediye alışverişinde bulunmuş[12]., Fransız kraliçesi Catherine de Medici ile mektuplaşmıştır[13]Oğlunun padişahlığı döneminde, Venedik taraflısı bir politika izlemiş ve Venedik’le uzunca bir barış dönemi yaşanmasını sağlamıştır[12].

Safiye Sultanın saltanatı (1583-1604)

III. Murat’ın eşi Safiye Sultan eşinin padişahlığının ilk yıllarında kayınvalidesi Nurbanu Sultan ve kizları Esmehan Sultan ve Gevherhan Sultan ile iktidar mücadelesi yaşamış. 1583'da Nurbanu Sultan’ın ölümünden sonra eşi üzerindeki etkinliği sayesinde büyük güç kazanmıştır. Safiye Sultan’ın etkisi oğlu III. Mehmet’in döneminde de devam etmiştir. Eşi ve oğlunun padişahlıkları döneminde sadrazamların sık değiştirilmesinden sorumlu olduğu öne sürülür. Safiye Sultan'ın kayınvalidesi Nurbanu Sultan gibi Venedik yanlısı bir politika izlediği iddia edilir. O da kayınvalidesi gibi Avrupa ile ilgilenmiş, hatta İngiltere kraliçesi I. Elizabeth ile mektuplaşmıştır. I. Elizabeth Safiye Sultan’a süslü bir araba hediye etmiş[14] ve Safiye Sultan da bu araba ile İstanbul’da o zaman için hiç alışılmadık şekilde gezmeğe başlamıştır. Safiye Sultan yurt içindeki ve yurt dışındaki saray dışı ilişkilerini Yahudi asıllı kirası (sekreteri) olan Esperanza Malchi aracılığıyla yürütmüştür. Esperanza Malchi, Safiye Sultan'a verdiği hizmetlerden dolayı çok büyük bir servete ulaşmış, bunu çekemeyen yeniçerilerin başlattığı bir ayaklanma sonucu 1600 yılında öldürülmüştür[5]. Şehzade Mahmut ve annesi, Safiye Sultan'ın iktidarının geleceğini tehdit ediyorlardı. Bu yüzden gelininin ve torununun ortadan kalkması gerekiyordu. Oğlu III. Mehmed'i dolduran Safiye Sultan amacına ulaştı. Şehzade Mahmut 1603'da sessizce sarayda boğduruldu. Annesi ise sürgün edildi.

Haseki Mâh-Peyker Kösem Valide Sultan

Kösem Sultanın saltanatı (1623-1651)

III. Mehmet'in ölümünden sonra padişah olan I. Ahmet, babaannesi Safiye Sultan’ı 1604'de Eski Saray’a göndererek politikaya karışmasına engel olmuştur. Safiye Sultan da I. Ahmet'in tahta çıkışından kısa bir süre sonra ölmüştür. I. Ahmet’in nikâhlı eşi Kösem Sultan, eşinin padişahlığı döneminde sarayda fazla etkili değildi. Ancak eşinin ölümünden sonra politikaya karışmaya başladı. Daha sonra tahta çıkacak olan IV. Murat ve İbrahim'in annesiydi. Fakat eşinin başka bir kadından doğmuş bir oğlu olan II. Osman daha önce tahta çıkınca Eski Saray’a gönderildi. Kendi çocukları padişah olunca yeniden saraya dönüp kısa zamanda büyük bir otorite sahibi oldu. 11 yaşında tahta geçen oğlu IV. Murat’ın çocukluk dönemindeki naiplik görevi ile daha sonra diğer oğlu İbrahim’in yönetimdeki zayıflığı, Kösem Sultan’ı imparatorluğun en önemli yöneticilerinden biri haline getirdi.[15] Daha sonra 6 yaşında padişah olan torunu IV. Mehmet döneminde de gücünü korudu.

Tarhan Sultanın saltanatı (1651-1656)

Ancak bu dönemde yeni bir rakibi vardı. O da IV. Mehmet’in annesi olan Tarhan Sultan'dı[16]. Kösem Sultan, Tarhan Sultan’ın gücünü kırmak için IV. Mehmet’i tahtan indirmeyi planladı. Fakat durumu öğrenen Tarhan Sultan taraftarlarınca öldürüldü. Mücadeleyi kazanan Tarhan Sultan naip oldu. Ancak ülkeyi doğrudan yönetmeyip, birkaç sadrazam değiştirdikten sonra 1656 yılında görevi Köprülü Mehmet Paşa’ya verdi.[17] Bu tarih kadınlar saltanatının sona erdiği tarih olarak kabul edilir.

Dönemin sona ermesinin nedenleri

Kadın sultanların oğullarının iktidar mücadelesinde rol oynamaları ilk zamanlarda sadece iktidar mücadelesi değil, aynı zamanda can mücadelesiydi. I. Ahmet dönemine kadar yürürlükte olan Fatih Kanunnamesi'ne göre, tahta geçen padişahlar kardeşlerini öldürdükleri için iktidar mücadelesini kaybedenler canlarını da kaybediyorlardı[18]. O yüzden de Hürrem Sultan örneğinde görüldüğü gibi, bir Haseki Sultan'ın oğlunu padişah yapmak için karıştığı olaylar, oğullarının yaşam mücadelesinin bir parçasıydı. Nitekim I. Ahmet döneminde Fatih Kanunnamesi'nin kaldırılmasından sonra kadınlar saltanatı, küçük yaşta tahta geçmiş padişahlar nedeniyle Kösem Sultan döneminde bir süre daha devam etmiş, ancak bundan sonra sona ermiştir.

Bazı örneklerde yaşam içgüdüsünün yanı sıra anayurtlarıyla bağlantılarını sürdüren Nurbanu Sultan gibi bazı sultanların kendi anayurtlarının çıkarlarını savunmak için devlet işlerine karıştıkları da görülmüştür[19].

Kadınlar saltanatının sona ermesinin bir nedeni de Köprülü ailesiyle başlayan bir dizi yetenekli sadrazamın işbaşına geçmesi, padişahların savaşa gitmek dâhil devlet işlerini büyük ölçüde diğer devlet adamlarına devretmeye başlamasıydı. Böylece güç bir ölçüde Topkapı Sarayı'ndan Bab-ı Ali'ye geçmiş oluyor, sadece kadın sultanların değil, padişahların da sorumlulukları azalmış oluyordu.

Timur' un Günlüğü

2012-08-06T12:47:00.001+03:00

&lt;p&gt;&amp;amp;amp;amp;lt;p&amp;amp;amp;amp;gt;&amp;amp;amp;amp;amp;lt;p&amp;amp;amp;amp;amp;gt;&amp;amp;amp;amp;amp;lt;a rel="nofollow" href="http://www.kure.tv/kultur/89-kitap-evi/kitap-evi-timurun-gunlugu/207-Bolum/72394/&amp;amp;amp;amp;amp;amp;embeddedplayer=v1"&amp;amp;amp;amp;amp;gt;Kitap Evi - ''Timur'un Günlüğü''&amp;amp;amp;amp;amp;lt;/a&amp;amp;amp;amp;amp;gt;&amp;amp;amp;amp;amp;lt;/p&amp;amp;amp;amp;amp;gt;&amp;amp;amp;amp;lt;/p&amp;amp;amp;amp;gt;&lt;/p&gt;

Timur’un Günlüğü adıyla yayımlanan eser Timur’un kendi ağzından saltanat mücadelesini, orduyu ve devleti yönetme ilkelerini, toplum görüşünü, din anlayışını, felsefesini ve kişisel ideallerini anlatır. Bu eserin “Melfuzât” denen kısmında Timur, ilk saltanat kavgasından son Ankara Savaşı’na kadar gerçekleşen olayları kendi perspektifinden otuz bir fasıl (kengeş) içinde hikâye eder. Eserin ikinci bölümü olan “Tüzükât” kısmında ise, devlet kurma ve yönetme ilkeleri ve onun uygulamalarını ortaya koyar.

Günlükte Neler Var?

Melfuzât ve Tüzükât’ın Timur’a ait olup olmadığına ilişkin tartışmalara özellikle Rus Tarihçisi Barthold’a değinen önemli bir giriş yazısı var. Kitabı hazırlayanların kanaati kitabın Timur’a ait olduğu yönünde.Zaten onun hayatına dair ayrıntılı anlatımların yer bulduğu satırların bir başkası tarafından yazılması imkansız gibi.

Kitabı hazırlayanlar onun eserinin ikinci kısmı Tüzükât’ı sadece bir tarih eseri değil; aynı zamanda Timur’un başarılı bir asker, bir devlet adamı ve bir lider olarak temel ilkelerini içeren bir rehber kitap olarak görülebileceğini ifade ediyorlar. Onun, iyi tetkik edildiğinde hayatta öncü olmak isteyen müteşebbis, işadamı, yönetici, siyasetçi ve aile reisi gibi herkesin prensip edinebileceği ilkeleri içerdiğinin görüleceğini belirtiyorlar. Timur bu kitapta başarısının sırlarını vermekte ve sağlam bir devlet kurabilmenin esaslarını ortaya koymaktadır. Bu bakımdan Tüzükât, adalet esaslı bir devlet oluşumunda esaslı rol oynayacak düşünceye kaynaklık edecektir.

Tefeül Dolu Bir Hayat

İnsan Timur’un yazdıkları üzerine düşününce, eğitim hayatımız boyunca onun bizde oluşan imajıyla çelişik bir yanının olduğunu görüyor. Bu durum yazar Timur’un okur tarafından anlaşılmasını güçleştirici bir özellik olarak değerlendirilebilir. Oysa günlüğü bir bütünlük içinde incelendiğinde, onun hayat algısının temel yönleri kolaylıkla fark edilecektir. Örneğin kitap falı olarak bilinen tefeül onun hayatında geniş bir yer tutmakta. Bilindiği gibi bir niyet veya dilek tutularak kutsal kitapların rastgele açılması neticesinde, ilk göze çarpan ifadelerin okunarak yorumlanması, “tefeül, tefeül etmek” olarak tanımlanmıştır. Timur, Melfuzât’ta “Çocukluk Çağı ve Şeyh Şemsüddin’in Rehberliğinde Eğitim” başlığında, kendisiyle ilgili bilgiler verirken, isminin Kur’an’dan tefeülle belirlendiği konusunda açıklamalarda bulunmaktadır. Timur’da karar veremediği durumlarda Kur’ân’a bu amaçla sık sık kullanmaktadır. Nitekim bir başka yerde, “bir işi yapmaya niyet etsem, istişare bir neticeye ulaşınca yine Kur’an’dan tefeül ederek, ona göre davranırdım” der.

Ankara Savaşında mağlup ettiği Yıldırım Bayezid’i Kayser olarak anan Timur onun askerlerini de Rum olarak anar ve şöyle der : “Sonra kendüm Angürya yoluyla Kayser üstüne leşkerlerle yürüdüm. Kayser Bâyezid ise atlı ve yaya olarak yüz bin askerle beni karşılamıştı. Savaş başlayınca Rum askerini yendim. Askerlerim Kayser’i esir alıp önüme getirdiler.Y edi yıllık seferden sonra zafer ve galibiyetle Semerkand’a geri döndüm.”

O nedenle Timur’un anlaşılması için bir anahtar niteliğindedir. Ben okudum, sizlerin de okumasını tavsiye ederim.

Timur

2012-08-04T10:30:00.000+03:00

Temür ( Demir) Türklerin dünya tarihine armağan ettikleri en olağan üstü hükümdarlardan biridir. Askeri zaferlerinin kudreti ve liderlik yetenekleriyle abartısız dünya tarihinin en büyük hükümdarıdır. Hiçbir savaşında yenilmemiştir. Devletini ne Büyük İskender gibi babasından devr almış, nede Cengiz Han gibi bir kabile reisi olarak doğmuştur. Timur kendi devletini Türkistan çöllerinden ve hiçlikten yaratan insanüstü bir tarihsel figür olarak karşımıza çıkar. Kendisi Bugünkü Özbekistan bölgesinde doğmuş ve devletinin çekirdeğini oradan oluşturmuştur. Kendisinin gayet veciz biçimde ifade ettiği üzere Türktür. Askeri taktikleri ve teşkilatlanması olağanüstüdür.O dönemde kendi ordusuna karşı durabilecek herhangi bir güç bulunmuyordu. Muhteşem lojistik destekli, manevra kabiliyeti son derece yüksek ve mobilize, tamamen zırhlı, liyakat esasına göre derecelendirilmiş, lidere sadakat esası üzerine kurulmuş ve yüzlerce sıcak savaş görmüş, Kuzey Rusya buz çöllerinden Hindistan cangıllarına, Afganistan dağlarından İran çöllerine, Bağdat önlerinden Kafkas dağlarına, Moğolistana, Güney suriyeye, Anadoluya kadar her iklimde carpışmış inanılmaz gözü kara hayatını savaşa adamış askerlerden kurulu bir orduya sahipti.

Sitedeki arkadaşlar 19. yy ürünü olan milliyetçilik safsatalarından yola çıkarak türk tarihinin “tengrinin kölgesi“ olarak kabul ettiğimiz kutlu hakanları hakkında ulu orta laf etmesinler. Normal insan iradesini aşan ve kendisini yüzyılları biçimlendirmeye adamış hükümdarlarımız hakkında hangisi olursa olsun edeple konuşmak icap eder.

Bilinmelidir ki Timur ile Yıldırım Beyazid Han ın karşılaşmaları Türklük vs gibi durumlarla ilgili değil, iki cihangirin dünya egemenliği mücadelesi idi. Bunu iki yiğidin er meydanında kapışmasına benzetebiliriz. Baş eğmeyen bu iki cihangirin kapışması son derece olası idi ve buda 1402 de Ankara savaşında gerçekleşmiştir.

Yıldırm Bayazid Han da Emir Timur Gürkan da aynı ölçüde bizim öz hakanımız, başımız övünç kaynağımızdır. Nazarlarımızı haddimiz olmadan eleştirmeye değilde örnek almaya ve onların ufuklarını anlamaya hasretmemiz gerekmektedir.Milyonlarca kilometrekarelik topraklarda mutlak egemenlikle hüküm sürmesini bilen bu demir pençeli aslanlardan, bu gök bakışlı yıldırımlardan bugünün “doğu sorunlu “ Türkiye Cumhuriyeti nesilleri olarak öğreneceğimiz çok şeyler bulunmaktadır.

Türklerde hükümdarlar İslam öncesi ve sonrası , hangi dönemde olursa olsun, “tanrı kutuyla” kutlanmıştırlar ve bunlar hakkında konuşmak hassas bir iştir, Tanrı korusun dilimize ağır gelir dilimiz kopar, başımıza yıldırım düşer.

Son olarak Türk tarihi konusunda konuşmak fikir beyan etmek isteyen arkadaşlara tavsiyem : ÜNİVERSİTE KÜRSÜLERİNDEN TÜRK TARİHİNE BAKAN,HAYATINDA KOYUN BİLE KESMEMİŞ, KENDİ SINIFINI İDAREDEN ACİZ akademisyenlerin yazdıklarıyla okunmaz TÜRK tarihi. Ufku 120 m2 lik evi ile üniversite odası olan bir adam o devletlerin nasıl çevirildiğini eşek yüküyle kitap okusa anlayamaz. Sokakta dilenciye para veren,milli maçlarda gaza gelen,küçük dindarlıklarla küçük erdemlerin beşiği olan bir vicdan türk tarihini yargılamak için ufak gelir, hayatı ailes, mahallesindeki dostları ve tuttuğu takımdan ibaret olan bir adamın kafasıyla cihan tarihi okunmaz.

Türk tarihini öğrenmek istiyorsak, Hunlardan başlayacağız, edep ve ciddiyetle okuya okuya Osmanlıya geleceğiz ve bi 3 sene asgari Osmanlı tarihine ayıracağız , her şeyden önce kanımızda o tarihi yaratan insanların kanı olacak anlayabilmek için. Bir koyun dağların sisine, gecenin fırsatlar yaratan karanlığına kurdun gözleriyle bakamaz bu böyle biline...

Aşağıda internette çeşitli ortamlardan derlenmiş, Timur hakkında bilgi içeren yazılar bulunmaktadır. Arkadaşların dikkatlerine sundum.

Şu konu asla hatırlardan çıkarılmasın, Türk herne yapsa bu Türki bir hususiyet taşır. Türklük bir ideoloji değil bir varoluş durumudur.

Asıl adı Temir Kürkan (Gürkan) olan Başbuğ Timur'un genel anlamda hayatı, savaşları ve fetihleri internet de dahil olmak üzere birçok kaynaktan kolayca öğrenilebilir. 27 ülkeye hakan olduğunu ve kültürün, bilimin, medeniyetin öncülüğünü yaptığını bilmeniz zaten konuya yabancı olmadığınızı gösteriyor. Bu yüzden kitaplarda yazılmayanlara değineceğim...

Çingiz Kağan Türk devlet anlayışına uygun olarak, ülke topraklarını oğulları arasında taksim etmiştir. Bu paylaşmaya göre büyük oğlu Çuçi Deşt-i Kıpçak'ın, Çağatay Türkistan'ın, Ögeday doğu bölgelerinin ve küçük oğlu Toluy Moğolistan'ın hâkimi olacaktır. Ancak Çingiz'in ölümü ve merkezi kağanlığın zayıflaması ile beraber bu bölgelerde müstakil devletler kurulmuştur: Kubilay Hanlığı, İlhanlılar, Çağatay Hanlığı ve Altınordu... Timur, Çağatay Hanlığı'na bağlı Barulas (Barlas) oymağın beği Turagay (Turgay)'ın oğlu olarak 1336 yılında Türkistan'ın Keş şehrinde dünyaya geldi.

"Biz ki Melik-i Turan, Emîr-i Türkistan'ız,
Biz ki Türk oğlu Türk'üz;
Biz ki milletlerin en kadîmî ve en ulusu
Türk'ün başbuğuyuz!..."

Bu dizeler Timur'a aittirAltı yaşında at binip kılıç kuşanan, oniki yaşında amcası Hacı Barlas'ın yanında savaşa katılan, yirmialtı yaşına geldiğinde üçyüz kişilik bir kuvvetle onbin kişilik bir orduyu yenen ve savaşlardan, savaş talimlerinden arta kalan zamanını okumakla, büyük âlimlerden ders almakla geçiren, yüksek derecede tarih, edebiyat, felsefe bilgisine sahip olan, tüm ömrü boyunca ilim ve sanatın gelişmesi için uğraşan; Asya'da Türkçe'nin ve Türk kültürünün Fars kültürü baskısı altında yok olup gitmesini önleyerek öne geçmesi, örnek olması çığırını açan; askerlerinin adeta taptığı ve milletinin baba olarak gördüğü Başbuğ Timur'un kurduğu devletin sınırları İtil (Volga)'den Hindistan'daki Ganj Nehri'ne, Tanrı Dağları'ndan İzmir'e ve Şam'a kadar uzandı... O aslında Turan'ı kurmuştu...

''ATATÜRKÜN LİDERLİK SIRLARI'' adlı kitap da Atatürkün timur ile ilgili bir anısını okumuştum onu buraya kısaca yazmak istiyorum Atatürk akşam yemeğinden sonra konukları ile sofrada sohpet etmeye devam eder. bu arada konu daha önce yaşamış devlet adamlarına ve hükümdarlara gelince konuklardan biri atatürke tarihte beğendiği yada örnek aldığı bir devlet adamı yada hükümdar varmı diye soru sorar Atatürk sofradakilere birkaç Türk hümdarının isimlerini verir ama bana en çok beğenip saygı duyduğum bir hükümdar sorarsanız ben size timuru söylerim cevabını verdikten sonra masadakilerden bazıları Atatürkün timurdan daha büyük olduğunu söyler ve içlerinden birisi -''aman paşam sizde çok abarttınız timur şimdi yaşasaydı sizin yaptıklarınızı yapabilirmiydi'' demesi ile Atatürk hemen cevabını verir -timur benim zamanımda yaşasaydı bizim yaptıklarımızı yapabilirmiydi bilemem ama ben eğer timurun zamanında yaşasaydım onun yaptıklarını yapamazdım. değerli ırkdaşlarım yüce Türk büyüğü timurdan bahsedilince Atatürkün okuduğum bir anısını kısaca yazmak istedim kitabın ismini yazdım ancak yazarını hatırlayamıyorum Atatürkün anıları ile dolu bir kitap okunmasını tavsiye ederim esenlikler......

Büyük BAŞBUĞ TİMUR

Timur kendi adıyla anılan büyük Türk imparatorluğunun kurucusudur. 8 nisan 1336'da doğmuştur. Semerkant'ta bulunan bu yerin adı "Şehr-i Şebz" dir. Babası barlas oymağının beyi Turagay (turgay) annesi Tekine Hatun idi. Barlas boyu orta asyadan gelen bir Türk kavimi idi. Barlas boyu ise çağatay hanlığına bağlıydı.

Tuğrana ulaşabilmek için Timur, hepsi zaferle sonuçlanan 17 sefer düzenlemiş. 27 ülkenin hakanına baş eğdirmiş onlara baş olmuştu.

Hakanı olduğu ülkeler: Turan, iran, Rum(anadolu),Mağrip, suriye, ırak-ı arap, ırak-ı acem,mezenderan, geylan, şirvan, azerbaycan, fars, horasan, cidde, büyük tataristan, harzem, hotin, kabilistan, bahter, zemin, hindistan... (22 yer sayıyor, diğerleri de gürcistan ermenistan gibi ve kafkas ülkeleri idi.)

Timurun ölüm döşeğinde söyledikleri;

Oğullarım,
Milletin refahını saadetini sağlamak için sizlere bıraktığım vasiyetive tüzükleri iyice okuyun, asla unutmayın ve tatbik edin.
Milletin dertlerine derman bulmak vazifenizdir. Zayıfları koruyun, yoksulları zenginlerin zulmüne bırakmayın. Adalet ve iyilik etmek düsturunuz rehberiniz olsun. Benim gibi uzun saltanat sürmek isterseniz, kılıcınızı iyice düşünerek çekiniz. Bir defa cektikten sonra da onu ustalıkla kullanınız. Aranıza nifak tohumları ekilmemesi için cok dikkatli olun.Bazı nedimleriniz ve düşmanlarınız nifak tohumları saçmaya, bundan faydalanmaya çalışacaklardır.Fakat vasiyetimde size idare şeklini ana ilkelerini gösterdim. Bunlara sadık kalırsanız taç başınızdan düşmez.
Ölüm söylenen babanızın bu sözlerini unutmayın.
Benden sonra Hakan Pir Muhammed Cihangir olacaktır. Ona bana itaat eder gibi itaat edeceksiniz. Kumandanlarım şimdi itaat yemini ediniz.

Timur 19 mart 1405 günü vefaat etti. Cenazesi mumyalanarak Semerkant'a götürdüler.Sağlığında çok sevdiği torunu için yaptırdığı türbeye torununun yanına gömüldü...

Timur vasiyetinde veliaht olarak torunu Pir Muhammet Mırza'yı seçmişti. Pir Muhammed Cihangir Mırza'nın kücük oğlu idi.Fakat çin seferine giderken otrar'da öldüğü zaman Pir muhammed büyük babası adına hindistan ve afgnistanı idare ediyordu. Tahta gecmek için oradan gelmesi ve ordunun başına geçmesi zaman alacaktı. Ayrıca kargaşa cıkabilirdi. Henüz orduda çin seferinden dönmemişti.

Durumu değerlendiren kumandanlar Miranşah'ın oğlu halil mırza'yı Hakan ilan ettiler.Halil Mırza yaşı 21 olduğundan amcası Şahruh'da ona karşı çıkmış Hakan o olmuştur...

-------------------------------------------------------------------------------------

Timur, kendi adıyla anılan büyük Türk İmparatorluğu'nun kurucusudur. 8 Nisan 1336'da, Türkistan'ın Keş şehrinde dünyaya geldi. Semerkant'ın güneyinde bulunan bu yerin bu günkü adı "Yehr-i Şebz"dir. Babası, Barlas oymağının beyi Turagay (Turgay), annesi Tekine Hatun idi. Barlas boyu Orta Asya'dan gelen bir Türk kavmidir. O devirde Barlas boyu Çağatay Hanlığı'na bağlı idi.

Timur'un babası 1360'da ölmüş, onun yerine geçen amcası Hacı Barlas 'da 1361'de öldürülmüştü. Timur, O sırada 25 yaşlarında idi. Cesur, zeki, bilgili bir Türk asilzadesi olan Timur, siyasî ve askerî dehasını gösterecek her fırsattan yararlanacak, kısa zamanda yükselecek ve cihangir olacaktı. Doğu Türk Hakanlığı'nın tahtına çıkacak, imparatorluğun sınırlarını İtil (Volga)'den Hindistan'daki Ganj Nehri'ne, Tanrı Dağları'ndan İzmir ve Şam'a kadar uzatacaktı.
İskender, Sezar ve Dârâ gibi ünlü cihangirlerin seviyesine çıkabilmek için, Timur, hepsi zaferle sonuçlanan 17 sefer düzenlemiş, 27 ülkenin hakanına baş eğdirmiş, onlara baş olmuştu. Böyle bir şahsiyeti çocukluğundan itibaren bazı özellikleriyle tanımak gerekir.

İşte tarihçilerin Timur için söyledikleri:

At binen, kılıç kuşanan, attığı oku yüzük deliğinden geçiren bir çocuk; on iki yaşında savaşa katılan bir bahadır;
Savaşlardan, savaş talimlerinden arta kalan zamanını okumakla, büyük âlimlerden ders almakla geçiren genç bir idealist;
Üç yüz kişilik bir kuvvetle on bin kişilik bir orduyu yenen eşsiz stratejist;
Bir savaşta ayağından yaralanan ve bu yüzden adının sonuna Fars dilinde "topal" anlamına gelen "lenk" sıfatı eklenen bir başbuğ. (Türkler 'Aksak Timur' Batılılar 'Tamerlan' derler).
Dünya tarihine, özellikle Türk-İslâm tarihine çok bilen, dinin, ilim ve sanatın koruyucusu;
Asya'da Türkçe'nin, Türk sanat ve kültürünün Fars kültürünün baskısı altında yok olup gitmesini önleyen, öne geçmesi, örnek olması çığırını açan hükümdar;
Aman dileyenin dostu, düşmanlarının acımasız baş belası, ama askerlerinin âdeta taptığı hükümdar ve milletinin babası...

Bu kadar değil. Günahını sevabından, zulmünü adaletinden çok göstermek isteyenler de vardır. Kellelerden kuleler yaptığını, şehirleri yakıp yıktığını da hatırlatırlar. Yıldırım Bayezid'le savaşmış ve kardeş orduları birbirine kırdırmış olmakla da suçlanır. Gerçekten Ankara Savaşı'ndan sonra Osmanlı Devleti bir süre bocalamış ve bir fetret devri geçirmiştir. Fakat aynı tarihçiler, hatta bütün tarihçiler, Timur'un son ana kadar savaşı başlatmamak için, Yıldırım'ın ise başlatmak için gayret gösterdiğini yazarlar.Ey Firdevsî, kalk, kalk da, her satırında kötülediğin mağlup Türk'ü şimdi gör!

Timur'u Hıristiyan Batı zalim ve yıkıcı olarak anar. Timur, daha hayatta iken bu suçlamalara cevap vermiştir.O, İlhanlı Devleti'nin ve ona bağlı Çağatay Hanlığı'nın kargaşalıklar, entrikalarla sarsıldığı bir dönemde, yenilmez bir güç olarak ortaya çıkmıştı. Türk, İran ve Arap tarihçileri, bu kargaşalığa Yahudi tüccarların ve Hıristiyan misyonerlerin birinci derecede sebep olduklarını belirtirler. Bu tüccarlar ve bazı misyonerler Avrupa krallarına casusluk yapıyorlardı ve bunlar bütün Türkistan'a dolmuşlardı. Timur bunların faaliyetlerine son verdi. Hindistan'dan Hıristiyan misyonerlerin kovulmasını, bu kıtada Müslümanlığın yayılmasını sağladı. Bunun için Hıristiyanlar ona düşman idi. Timur, işgal ettiği yerlerde, Yunan ve Roma eserlerinin kalıntılarını, putları yıkmıştı. Bu yüzden ona "yıkıcı" demişlerdir.

Ama ona kendi devrinin İslâm âlimleri, "Kutübeddin","Sâhib-Kırân-ı Âzam Cennet Mekân" adını da vermiş ve böylece onun, Dinin kutbu, en iler geleni; Kutlu, güçlü ve cennetlik" bir hükümdar olduğunu da söylemişleridir. İsfahan'dan yetmiş bin kişiyi kılıçtan geçirip kellelerini kule gibi yığması da insan kellesinden kule yapan hükümdar" olarak anılmasına sebep olmuştur. Buna kendisinin verdiği cevap şudur: İsfahan'a bıraktığım memurlarımı ve beş bin kişilik askerimi, isyan edip bir tekini bile sağ bırakmadan kılıçtan geçirdikleri, dinsizlik ettikleri için..."

İran tarihçilerinin Timur'un daima aleyhinde olmalarının, böylece batıda olduğu gibi doğuda da kötülenmesinin bir sebebi de şudur: Timur, İran seferinde, Şehname'nin yazarı ünlü şair Firdevsî'nin mezarına giderek, "Kalk, kalk da, her satırında kötülediğin mağlup Türk'ü şimdi gör!" demiştir.

Timur'un, İslâmiyete öncelik vermek ve din adamlarını kullanmak suretiyle Türk milliyetçiliğini gerilettiğini söyleyenler de olmuştur. Ama o, kendi devrine kadar Bilge Kağan'dan başka hiçbir Türk hükümdarın göstermediği bir anlayışla, gurur kaynağını şu sözlerle belirtmiştir:

"Biz ki Mülük-i Turan, Emir-i Türkistan'ız:
Biz ki Türk oğlu Türk'üz;
Biz ki milletlerin en kadîmî ve en ulusu
Türk'ün başbuğuyuz!..."

Yaşadığı devirden, cihangirliğinden, yaptıklarından söz etmeden de onun kimliğini belirttiğimiz zaman büyüklüğünü ifade etmiş oluruz:

Timur, Sultan II. Murad Han'ın 1441 yılında yazdığı bir nâme ile kendisini Büyük Türk Hakanı olarak tanıdığını ve tâbi olduğunu bildirdiği âlim hükümdar Şahruh'un babası; şair hükümdar Hüseyin Baykara'nın ve bu gün Ay'ın en geniş kraterlerinden birine adı verilen Ay atlasında Türk adını bulunduran ünlü astronom Uluğ Beğ'in dedesidir.
Timur 25 yaşlarında iken Çağatay Hanlığı valilerinden Kazgan Han'ın emrine girdi ve büyük bir birliğin kumandanı oldu. Kazgan Han onu kızı Olcay Türkân'la evlendirdi. Kazgan Han'ın düşmanları onu pusuya düşürüp öldürdüler. Timur, Kazgan Han'ı öldürtenlere savaş açarak hepsini ortadan kaldırdı. Bu başarıları karşısında Çağatay Hanı onu kendi hizmetine aldı ve Tümen Beyi yaptı

Timur bundan sonra nüfuzunu, gücünü hızla arttırdı. Hanlarla, beyler arasında sık sık meydana gelen çekişmelere karışıyor, durumu kendi lehine değerlendiriyordu. Devrin âlimleri, Timur'u, devletteki hızlı çöküntüyü durduracak lider olarak görmeye başlamışlardı.1370 yılında Timur, Belh şehrinde, mutlar hâkim ve tam bağımsız bir duruma geldi. Fakat Cengiz soyundan olmadığı ve Cengiz hanedanının büyük prestijinden de yararlanmak istediği için, Cengiz soyunun Çağatay sülalesinden Soyurgatmış Han'ı tahta çıkardı onu, hayatı boyunca kukla bir hükümdar olarak yanında gezdirdi. Şeklen ona bağlı görünüyordu, ama mutlak hâkim kendisiydi.

Belh'te toplanan Kurultay, Timur' "Kutbeddin" ve Sâhib Kırân" unvanlarını verdi. Timur kısa bir süre sonra başkenti Belh'ten Semerkant'a nakletti. Bundan sonra dört yöne başarılı seferler düzenledi. Çok iyi planlanmış taktikler uyguluyor, yıldırım savaşları yapıyor ve her seferini zaferle sonuçlandırıyordu. 1371-1377 yılları arasında Harezm'e üç sefer, Moğolistan'a iki sefer düzenledi. 1378'de birinci Altın Ordu seferi ile ününü bütün dünyaya tanıttı. 1379'da Harezm'e bir sefer daha yaptı. 1380'de Herat'a girdi ve böylece harezm ve Horasan tamamen fethedildi. 1389'a kadar yaptığı seferlerle Turfan, Karaşar bölgelerini zaptetti ve Uyguristan'ı kendisine bağladı.

1390 ve 1391 yıllarında tekrar Altın Ordu seferine çıktı. Bu son seferi düzenlemesine Altın Ordu Hakanı Toktamış Han'ın nankörlüğü sebep olmuştu. Çünkü önceki seferlerinde Timur, Toktamış Han'ı desteklemiş onun düşmanlarını bertaraf etmişti. Toktamış Han bu destek sayesinde güçlenince bu defa Timur'a başkaldırmıştı. Bu seferinde, Doğu Avrupa'ya hâkim olan Toktamış'ı yıkmak için onun bütün ülkesini işgal etmek, tahrip etmek zorunda kalmıştı. Bu da, Rusya'nın doğup gelişmesine sebep olacak ve Timur istemeden sebep olduğu bu gelişmeden dolayı daha sonra tarihçiler tarafından suçlanacaktı.

Timur, 1401'e kadar yapılan dört seferle Irak ve Güney Anadolu, 1398-99 seferleriyle Hindistan Delhi Sultanlığı'nı, 1401-1402' Suriye'yi fethetti. Nihayet 1402'de yapılan Ankara Savaşı'nda Osmanlı Devleti'ni de mağlup ederek itaat altına aldı.

"Kıymetli bahadırlar sayesinde pek çok yer fethettim ve 27 ülkenin hakanı oldum" diyen Timur hakanı olduğu ülkeleri şöyle sıralıyor:

Turan, İran, Rum (Anadolu), Mağrib, Suriye, Mısır, Irak-ı Arap, Irak-ı Acem, Mazenderan, Geylan, Şirvan, Azerbaycan, Fars, Horasan, Cidde, Büyük Tataristan, Harezm, Hotin,, Kâbilistan, Bahter, Zemin, Hindistan... (Yirmi iki yer sayıyor, diğerleri de Gürcistan, Ermenistan gibi kafkas ülkeleri).

Büyük cihangir son seferini Çin'e yapacaktı. 1404 yılı kışında her tarafın karla kaplı olduğu bir zamanda yola çıktı. Ömrünün sonuna yaklaştığını seziyor, en büyük cihadı geciktirmemek gerektiğine inanıyordu. Çin sınırındaki Otrar şehrine geldiği zaman durdu. Burada ordusuna büyük bir geçit töreni yaptırdı. Kuğu avı düzenledi. Fakat Timur hastalanmış, yatağı düşmüştü. Hekimbaşı Fazlullah, ona ölüm döşeğinde olduğunu apaçık bildirdi. Bunun üzerine Timur vaziyetini hazırladı. Sayar adamlarını, orduda bulunan torunlarını yanına çağırarak, ölüm döşeğinde bir konuşma yaptı.
Timur Ölüm döşeğinde şunları söyledi:

"Oğullarım,
Milletin refahını, saadetini sağlamak için sizlere bıraktığım vasiyeti ve tüzükleri iyi okuyun, asla unutmayı ve tatbik edin.
Milletin dertlerine derman bulmak vazifenizdir.
Zayıfları koruyun, yoksulları zenginlerin zulmüne bırakmayın. "Adalet ve iyilik etmek" düsturunuz, rehberiniz olsun.
Benim gibi uzun saltanat sürmek isterseniz, kılıcınızı iyice düşünerek çekiniz, bir defa çektikten sonra da onu ustalıkla kullanınız.
Aranıza nifak tohumları ekilmemesi için çok dikkatli olun. Bazı nedimleriniz ve düşmanlarınız nifak tohumları saçmaya, bundan faydalanmaya çalışacaklardır. Fakat vasiyetimde size idare şeklini, ana ilkelerini gösterdim. Bunlara sadık kalırsanız taç başınızdan düşmez.
Ölüm döşeğimde söylenen babanızın bu sözlerini unutmayın.
Benden sonra hakan Pir Muhammed Cihangir olacaktır. Ona, bana itaat eder gibi itaat edeceksiniz. Kumandanlarım, şimdi itaat yemini ediniz!" (Ve bütün kumandanlar, saray adamları, ağlayarak yemin ettiler.)

Timur, 19 Mart 1405 günü vefat etti. Son sözü "Lâilâhe illallah" oldu. Cenazesini mumyalayarak Semerkant'a götürdüler. Sağlığında çok sevdiği torunu Muhammed Sultan için yaptırdığı türbeye, torununun yanına gömüldü.
------------------------------------------------------------------------------------------------

Yirmi yedi ülkenin hâkanı olan Timur Han, başarılarının sırrını 12 maddede toplamış ve bunlara, oğullarının da uyması vasiyetiyle eserinde şöyle belirtmiştir:

1. Allahü teâlânın dînini ve hazret-i Muhammed’in şerîatini dünyâya yaymayı esas edindim. Her zaman her yerde İslâmiyeti tuttum.

2. Etrâfımda olan adamları 12’ye ayırdım. Gerek ülkeler fethi ve gerekse fethettiğim ülkeleri idârede bunların bâzısı bana kolları, bâzıları meşveretleriyle yardım ettiler. Bunların ikbâlinin artması için istihdam ettim. Bunlar sarayımın süsüydüler.

3. Düşman ordularını mağlup ve eyâletler feth etmekte âlimler ve emirlerle istişâre ettim. Hükümet idâresinde yumuşaklık, insâniyet ve sabırla hareket ettim. Hiç meşgul olmuyor gibi görünürken her şeyi basîretim altında bulundurdum.

4. Hükümet idâresinde kânunlara riâyet ve intizam o dereceydi ki vezirler, emirler, askerler ve halk bir üst sınıfa çıkmak için can atar halde değildi. Her biri bulunduğu sınıftan memnun olarak vazifesini yapardı.

5. Zâbit ve askerlerime cesâret vermek için altın ve cevâhir sarfından çekinmedim. Onları soframa oturttum. Böyle kıymetli bâzûların ve cengaverlerimin yardımıyla yirmi yedi imparatorluğun hükümdârı oldum.

6. Adâlet ve tarafsızlıkla Allah kullarının hep iyiliğini istedim ve onların teveccühünü kazandım.

7. Seyyidlere, ulemâya, fukahâya ve târihçilere mümtaz muâmele ettim. İyi ve cesur adamlar (Çünkü Allah böylelerini sever) benim dostlarımdı. Ulemâyla sıkı münâsebette bulundum. Bunlarla istişare ettim. Bunların hayır duâları bana zaferler temin etti. Derviş ve fakihleri himâye ettim. Bunlara zerre kadar fenâlık etmemeye uğraştım ve hiçbir taleplerini reddetmedim. Başkası aleyhinde söyleyenleri sarayımdan kovdum. Bunların sözlerine ve iftiralarına hiç ehemmiyet vermedim.

8. Her teşebbüsümü başarmakta sebatkâr idim. Bir projeyi bir kere kabul ettim mi artık bütün zihnim onunla meşgul olurdu. Onu muvaffakiyetle başarmadıkça aslâ terk etmedim. Hiçbir vakit hâlim (davranışlarım), kâlime (söylediğim sözlere) aykırı olmadı.

9. Halkın hâline vâkıf idim. Büyüklere kardeşim, küçüklere çocuklarım gibi muâmele ettim. Her eyâlet ve her şehrin ahâlisinin durumuna ve seciyesine göre âdetler edindim.

10. Bir kabîle veya bir Arap, bir Acem göçebesi bayrağım altına girmeği dileyince beylerini şerefle, diğer adamlarını mevkilerine göre îtibârla kabul ettim. İyilere iyilikle muâmele ettim ve kötülere fenâlıklarını iâde eyledim.

11. Oğul, torun, dost, müttefik benimle bağlantısı olan herkes iyiliğimden nasibdâr oldu. İkbal ve saâdetimin parlaklığı ve yüksekliği hiç kimseyi unutmaya sebep olmadı.

12. Gerek leh, gerek aleyhte hareket etsinler, her zaman askerlere hürmet ettim. Sürekli bir saâdeti, çabucak kayboluveren şeye üstün tutan adamlara teşekkür etmek borçtur. Onlar cihâda koşuyor ve hayatlarını fedâ ediyorlar.

--------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Kişisel Görüş:

Timur aslında batı sınırında gaza ile meşgul olan Osmanoğulları’nı takdir ile izlemekte idi. O sıralar kendisinin hedefi Çin’in fethi idi ve ordusunu bu yönde hazırlamaktadır. Ancak İran ve Azerbaycan topraklarında Türkmen beyi kara Yusuf’ un yaptığı yağmalar ve Bağdat hükümdarı Ahmet’in yeniden tahta geçip Timur’a kafa tutması Timur’u onları cezalandırmak için Batıya dönmeye mecbur etmiştir. Yıldırım Bayazid’ in onlara arka çıkması ve mektuplarında kullandığı aşağılayıcı üslup, Timur’a karşı Memlük, Bağdat, Türkmen ve Osmanlı güçlerinin birleşme ihtimali Timur ‘u bu ittifakı daha başlamadan ezmek zorunda bırakmıştır.

Bu seferin amacı Türklere ve Osmanlı’ya zarar vermek değil, tamamen kendi mülkünü ve egemenliğini koruma çabasında olan bir hükümdarın hareketleridir. Yıldırım Bayazid Hanı taabiyete davet etmesi ise garipsenecek bir durum değildir. O dönemde tüm Türk dünyasında hükümdarlar Cengiz Han sülalesinden gelmektedirler. Buna Altun soy denmektedir. Ve Türklerde Hanlık tuğu bir kez kalkınca buna Türk soylular intiba eder. Türklerde birden fazla devlet olmaz, devlet tektir ama sülaleler farklıdır. Timur devleti Cengiz Han’ın halefi olma iddiasında idi ve bu nedenle Büyük Hanlığın bağlıları olan Selçuklu topraklarında hükmeden ve Türk dünyası içinde daha önce han çıkarmamış bir soy olan Kayı boyundan gelen Osmanlıları bağlılığa çağırması normaldir. Kendisini Emir i Türkistan olarak nitelendirmiştir. Osmanlı devleti örneğin bir seçim yapmış ve Timur’ un Türk dünyasında( Turan) egemenliğini kabul etmeyerek onunla hanlık mücadelesine girmişlerdir. Ve kaybetmişlerdir. Ama örneğin Kırım Hanlığı Osmanlı ile sınırdaş olunca savaşsız Osmanlı egemenliğini tanımış ve Türklerde hanlığın tek olduğu fikrini gayet güzel örneklemiştir. Daha sonra Çelebi Mehmet Han’ın oğlu II Murat Han Timur devletinin egemenliğini tanıyacaktır. Mesele bir cihangirlik mücadelesidir. Hatta sonradan Osmanlılar, Yavuz Sultan Selim döneminde Iranı aşarak Orta Asya’ yı da taabiyet altına almayı düşünmüşlerdi. Fakat buna Yavuz’un ömrü kifayet etmemiştir.

Örnekleri şu yüzden veriyorum ki, Türklerin yaşadığı bu geniş coğrafyadaki devletler birbirlerine ilgisiz değildir. Timur devletinin yıkılışından sonra bile o bölgede kurulan hanlıklar Türk dünyasındaki büyüklüğünden dolayı Osmanlı hanedanlığını bir üst hanedan olarak tanımışlardır. Sovyet öncesi dönemde bile o bölgedeki aydınlar Istanbul ile kendi ülkeleri arasında mekik dokumuş ve Türk dünyasında bugün eksik olan kültürel ve siyasal iletişime örnek olmuşlardır. Timur’ un Yıldırım’ dan istediği daha sonra Osmanlıyı tanıyan oradaki hanlıkların yaptığı gibi kendisinin tanınması idi, O kendisine göre Türkistan Emiri Turan Hakimi ve Cengiz soyunun gürkanıdır.

Altınordu meselesi ise daha şahsidir. Altunordu Hanı Toktamış’ ı tahta geçiren Timur’un kendisidir. Toktamış Timur Kafkasya seferindeyken Timur’ un gözbebeği şehri Semerkant’ ı yağmalamaya kalkmış, Timur’un hareket etmesiyle af dilemiş, sonra bir kez daha ihanet etmiş, kendi toprağında yenilmiş ve sonra yeniden toplanıp Timur’a kafa tutunca da acımasızca, halkı ve şehirleri ile beraber cezalandırılmıştır. Amaç Rusların önünü açmak değildir. Zaten o dönemde Rusların esamesi okunmamaktadır. Köle olmaktan başka bir vasıfları yoktur Türklerin gözünde.

Şimdi vaziyet budur.

Gelelim en önemli mevzuya : Edep ve Haya anı icab iderkim Etrak taifesinden ( Türk soyundan ) olan bir kimesne (kimse) heçbir vakit kendü neslünden olan Hanına asi olmaya ve dahi anın ismini zikrüderken zevzeklük itmey.Hak teala hazretlerünün dövlet tacu ile taçladugu ve hükümdarlık nişanu ile nişanladuğu, cümle ömrünü gaza, cihad, hayır ve hasenat üzre geçirmüş, alimleri himaye idüp zalimleri cezalandırmuş bir emir ü müsliminin( Müslümanların emirinin) gıyabından ve dahi ardından kelam iderken ZORBA kimin(gibi) hayasuzca, kendini bilmez,cahilane söz idmek maazallah hakkın gazabınun ve musibetinün kişi oğluna musallat olmasına vesile olur.

Emir ü Türkistan ve Melik i Turan Temür Gürkan Han ı hakkıylen mütaalaa idmek istersenüz, bu fakirün tavsiye iddüğü ol kitabun tedris edilmekligü icap ider ki anlar dahi şöyledir :

Manole Neagoe: Üç Bozkırlı,
Jean Paul Rox : Aksak Temür
Justin Marouzzi : Tamerlane,
Harold Lamp : Timurlenk
Rene Grousset : Bozkır İmparatorluğu
Şerafeddin Yezdi : Zafername.

İLHANLI ORDUSUNDA HİYERARŞİ: ASKERÎ YETKİLİLER VE NİTELİKLERİ

2012-07-31T09:55:00.000+03:00

Cengiz Han, Moğolların genişleme harekâtının en önemli unsuru olması
sebebiyle, orduya ehemmiyet vermiş; selefleri de onun kurduğu ordu
sistemini geliştirmişlerdi. Cengiz Han ve takipçilerinin orduları genelde,
aileleri ve sürüleriyle hareket eden kabile güçleri şeklinde kalma eğiliminde
idiler. Moğol Devleti’nde var olan feodal ilkelerin hemen hepsi, ordu için de
geçerli idi. Neredeyse tümü hafif donanımlı süvariydi ve yegâne silahları yay
idi. Hâkimiyetinin başlangıcından itibaren Cengiz Han ordusu içinde Moğol
unsurlara taktik ve donanım bakımından oldukça katkı sağlayan özellikle
Türk ve Çinli unsurlar da bulunmaktaydı. Bu unsurların sayısı, Moğollar
Batı Avrasya ve Orta-Doğu’ya yayıldıklarında daha da artacaktı1.

Cengiz orduları, iki temel amaç olan taktik ve disiplini sağlamak üzere
on binlik, binlik, yüzlük ve onluk olmak üzere, onluk (decimal) sisteme göre
tanzim edilmişlerdi. Merkezî otoriteyi sağlamak ve kabilevî bağları ortadan
kaldırmak bakımından en uygun yol, bu onluk sistem uygulamasıydı. Bu
sistemle Moğol, Tatar, Kereit, Nayman gibi unsurlar artık Yeke Moğol Ulus
olarak bir otorite altında toplanmış, hepsi birer urug olmuşlardı2.

Elbette ki bu sistem, Cengiz Han’ın kendisi tarafından icat edilmemişti.
Bu sistemin Mete Han’a kadar uzanan bir geçmişi olup, benzer uygulama
Orta Asya menşeli diğer konargöçerler arasında da mevcuttu. Kitan ve
Curcidler de bu sistemi kullanmışlardı. Cengiz Han ordu hiyerarşisinde, ast
ve üst sınırlarını kati bir biçimde belirleyerek itaatsizliğe kesinlikle taviz
vermemiş, birlikler arası geçişi de ölüm cezası ile yasaklamıştı3.

Strateji ve lojistik amaçlar için ordu, çeşitli kamplara, ordo/ordulara
ayrılmıştı. Bunların kumandası, noyan (çoğ. Noyad) veya noyin unvanlı,
Cengiz Han ailesi ile bir şekilde kan akrabalığı bulunan kişilere verilirdi.
Ordu içi disiplin ve sadakat, akrabalığın önüne geçirilerek klanların
dağılmaları önlenmiştir. Evlenme yolu ile Cengiz ailesine akraba olmuş
kürgen veya küregen unvanlı kumandanlar, kadınlarına nazaran daha alt
mertebede bulunurlardı. Kadınlar bu birliği, çeyizinin (incu) bir kısmı olarak
getirirdi4.

Cengiz Han fetihlerinin İran coğrafyasında siyasî bir teşekküle
dönüşmesi sonucu ortaya çıkan İlhanlı Devleti, gerek kültür ve gerekse
kurumlar bakımından Yakın ve Orta Doğu coğrafyasında temasta bulunduğu
devletlerden etkilenmişti. Bunun izleri, askerî teşkilatta da görülmektedir.
Asya bozkırlarından İran ve Orta Doğu coğrafyasına gelen Moğollar, ilk
olarak üretim-tüketim alışkanlıklarını, Türk ve İslam toplumlarını örnek
alarak değiştirmişlerdir. Yakın Doğu’daki tarım toplumlarının istikrar ve
düzeni, konar-göçer Moğolları da ezp ederek toprağa bağlamış, bu sayede
devletin yapısı daha müessir ve belirgin hale gelmiştir. Moğolların bu
coğrafyadaki rakibi olan Memlûk Devleti, Moğollardaki askerî değişimi
hızlandıran amillerin başında gelir.

Moğolların İran topraklarında kurdukları İlhanlı Devleti’nin askerî
teşkilatı, bir tez çalışması ile tarafımızdan incelenmiştir. Bu makalede,
İlhanlı ordusunun hiyerarşisi, askerî görevlileri, bunların yetki ve
sorumlulukları, maaşları, sorgu ve cezalandırılmalarına ilişkin olarak, tez
çalışmamız sırasında elde ettiğimiz bilgileri paylaşacağız.

1. İlhanlı Ordusunda Ümerâ-yi Leşker (Ordu Komutanları)

Önce Mete Han, sonra da Cengiz Han’ın teşkil ettiği Asya bozkır
orduları gibi İlhanlı ordusu da, iki temel amaç olan strateji ve disiplini
sağlamak üzere onluk (decimal) sisteme göre tanzim edilmişlerdi. Bu
hiyerarşik düzenin Moğolca isimleri (tümen [çoğ. tümet], mingan [çoğ.
minkat], cagun [çoğ. cagut], arban [çoğ. abrat]) artık geldikleri coğrafyanın
hâkim dili olan Farsça’ya tebadül etmişti. Bu birimler için, İlhanlı ordusunda
kullanılan ıstılahlar şunlardı: tümen5 (çoğ. tümenât, 10.000’lik birlik), hezâre
(çoğ. hezârehâ, 1.000’lik birlik), sede (çoğ. sedehâ, 100’lük birlik), dehe
(çoğ. dehehâ, 10’luk birlik). Bu birliklerin başında bulunan emîrler de
sırasıyla emîr-i tümen, emîr-i hezâre, emîr-i sede, emîr-i dehe idi6.

Bu emîrlerin tümü, noyan/noyin/no’in adı verilen askerî aristokratlara,
umumî kumandanlara bağlıydılar7. Noyanlar, İlhanlı Devleti tarihinin her
döneminde kilit rol oynamışlardı. Bu noyanlar, birden fazla tümenin emîri
olabildikleri gibi sadece bir tümenin de emîri olabilmekteydiler. Ortaçağ
Türk-İslam teşkilat tarihi bakımından önemli bilgiler sunan el-Kalkaşandî,
eserinde noyan (el-nûyân) için şu tanımlamayı yapmaktadır: “Kaan
memleketlerinde (bi el-memâlik el-kâniyye) reislerin elkâbıdır. Saltanatın,
ulus ümerasının ve vezirin nâibi gibidir. Bunlar, İran memleketinde
varlıklarını Ebî Sa‘îd dönemi sonuna kadar devam ettirmişlerdir.”8

İlhanlı Devleti’nde Çurmagun Noyan ile başlayan ve Baycu Noyan ile
devam eden bir noyanlar hâkimiyeti ve nüfuzu, kendisini her dönemde
hissettirmiştir. Abaka Han zamanında Samagar, Baynal, Sülemiş, Çoban
noyanlar; Olcaytu Han döneminde (1304–1316) Emîr Kutluğşâh Noyan ve
Çoban Noyan’ın en yüksek askerî mevkide bulundukları görülmektedir9.
Kutluğşâh, Gazan Han (1295–1304) döneminde önemli emîrlerden olup
nüfuzunu Olcaytu Hüdâbende zamanında da devam ettirmiştir. Çoban’ın
nüfuzu ise Ebû Sa‘îd Han zamanında da sürmüş, kaynağın dediğine göre,
“hatta Emîr Çoban tüm Ebû Sa‘îd memleketini eline geçirmişti”10.

Olcaytu Sultan Tarihi’nin girişinde, Kâşânî tarafından verilen 25 emîrin
isimleri ve tasvirleri, İlhanlı döneminin askerî yapılanması hakkında bize
malumat vermekte ve bazı soruları cevaplamamıza yardımcı olmaktadır.
Verdiği malumata göre, İlhan Olcaytu döneminin emîrleri şunlardır:
1) Emîr Kutluğşâh Noyan11
2) Çoban Noyan12
3) Emîr-i muazzam Pulad Çinsang.
4) Emîr Hüseyin
5) Emîr Sevinç Aka13
6) Emîr-i kebîr İrencin
7) Emîr Muiziddin İsen Kutluk
8) Emîr Togan: Bağdad emîr-i tümenidir.
9) Emîr Ali Kuşçi 10) Emîr Sutay Ahtaci: Diyarbekir bölgesinin emîridir. Fırat ırmağını
ve Şam sınırını korumak üzere görevlendirilmiştir.
11) Emîr Körbuka: Diyarbekir, Rum ve civarının emîr-i tümenidir.
12) Emîr Casamura Sultan: Horasan garnizonunun emîridir.
13) Emîr Algu: Horasan’da Narin emîr-i tümenidir.
14) Emîr İlyasmış: Diyarbekir civarında bir bölgenin korumasını
üstlenmiştir.
15) Emîr Bektut: Amûye (Ceyhun) Irmağı sınırını korumaktadır.
16) Emîr Turumtaz14
17) Emîr Dana
18) Emîr Noldar
19) Emîr Ramazan Gürkan
20) Karançuk
21) Emîr Baydu: Anadolu’da bulunmaktadır.
22) Emîr İnak Tokmak: İlhan Olcaytu’nun akrabasıdır.
23) Emîr Hirze Muhammed
24) Emîr Sorakan Başkırd
25) Emîr Taştemür15.

Ümeranın devlet yönetimindeki yerine gelince, ilhanlar üzerindeki
nüfuzları oldukça fazla idi: İlhan Ahmed Teküder ve Şehzade Argun
arasındaki mücadele sırasında (1283–1284) Ahmed Teküder, nüfuzlu
emîrlerden olan Alinak’ı yanına çekmek için kızını ona vermişti16. Yine
Geyhatu’nun tahta oturması sırasında (1291) Emîr Çoban ve Kurmuşi,
Geyhatu’nun tarafını tutarlarken diğerleri buna itiraz etmiş ve netice
isteklerinin hilafına gerçekleşince bulgak, yani isyan çıkarmışlardı17.
Emîrlerin nüfuzlarının arttığı ve ilhanlar için tehlike oluşturmaya
başladıkları dönemler de mevcuttu. Argun Han saltanatının en önemli emîri
olan ve onun tahta oturmasında büyük emek sarf eden Buka, Argun’un
ilhanlığı sırasında çok nüfuz kazanmış, Emîr Buka’nın tasvip etmediği hiçbir
iş gerçekleşemez olmuştu. Öyle ki, Tebriz emîri Ali, İlhan Argun’un yarlıg
ve payzesi ile huzuruna gelen elçileri dahi Emîr Buka’nın altamgası
olmaksızın kabul etmemekteydi18.

Sivil otoriteyi temsil eden vezirlere nisbetle, emîrlerin mevkilerinin
daha yüksek olduğunu görmekteyiz. Hülagu ve Abaka hanlar zamanında vezirlerin, ilhanın katına çıkmadan önce emîrler ile istişare (kengaç) etmesi
yönünde bir teamülün var olduğunu, Emîr Çoban ile Emîr İrencin arasında
geçen şu diyalogdan anlamaktayız: Vezir Tâceddin Alişâh, yapılan bir
yolsuzluk sebebiyle, gece vakti, af dilemek için Sultan Olcaytu’nun
huzuruna varmıştı. Bunun üzerine Emîr Çoban, kendisine ve diğer ümeraya
danışılmadan ilhan ile görüşülmesine öfkelenerek Emîr İrencin’e şöyle
serzenişte bulunmuştu: “Hülagu Han ve Abaka Han devirlerine yazık! Birisi
padişaha bir şey arz edecek olsa idi, tüm ümera ile istişare etmeden bunu
yapamazdı. Fakat, şimdi durum o raddeye geldi ki, Tâcik, emîrlerle istişare
etmeden gece yarılarında padişah ile yalnız kalıyor, istişarede bulunuyor,
ümeranın rey’ini zâyi ediyor! Hâce, emîri ve onun konuşan dilini
susturdu!”19. Emîr Çoban’ın bu yakınması, İlhanlı Devleti’nde ümera ve
vüzeranın birbirine olan konumlarını ortaya koyması bakımından önemlidir.

İlhanlı askerî sistem ve hiyerarşisi içinde yer alan diğer görevliler
şunlardı:

2. Şıhne

Bu ıstılahın öncelikli anlamı murâkıp ve muhâfızdır. Doerfer bu ıstılah
için, “gönüllü olarak ilhak olmuş topraklara atanan görevli” demektedir20.
Fakat gerçek anlamda şıhne, fethedilen topraklarda, sultan adına idareyi ele
alan yeterli sayıdaki askerî birlik demektir. Bu teriminin ve müessesenin en
çok Büyük Selçuklular tarafından kullanıldığına şahit olmaktayız21.
İlhanlılardan önce, Moğollar tarafından kullanılan ve bu ıstılahı karşılayan
kelime baksak ve daruga idi. İlhanlılar döneminde, fethedilen topraklara ve
kalelere birçok defalar şıhne tayini yapılmıştı. Örneğin, Bağdad’ın fethinden
(1258) hemen sonra Hülagu, buraya bir şıhne tayin etmiştir22. 1284 tarihinde
Tonsga, Argun Han tarafından Bağdad şıhneliğine yollanmıştır23. Yine
Geyhatu’nun yakın emîrlerinden Muhammed Şikurçi, bu ilhan döneminde
Bağdad şıhnesidir24.

Şıhnelik haricinde bir de şehirlerin emâreti söz konusudur: Bağdad’da
Tonsga öldükten sonra (1288), yerine Baydu Şikurçi şıhne olarak atanmış;
Ordu Kiya ise Bağdad emîri olmuştu. Yine Argun Han döneminde Şirâz
emîrliği (emâret-i Şirâz) Cuşi’ye verilmişti. Errân, Tebriz ve Kuçan’daki
emîrler de Cuşi’nin nökerleri, yani muâvinleri olarak tayin edilmişlerdi25.
Müşrifler bu şehir emîrlerini teşrif etmekte, yani denetlemekteydiler.
Sa‘düddevle’nin Bağdad’a müşrîf olarak gönderilmesini tanımlarken
Reşîdüddin’in kullanmış olduğu tâbirden, müşriflerin sadece mülkî işleri
değil, askerî işleri ve idâreyi de teşrîf ettikleri ortaya çıkmaktadır26. Baydu
döneminde ise Bağdad şıhnesi, Muhammed Şikurçi’dir27. Ayrıca, eyaletlerde
bulunan şehzadeler, askerî işlerle ilgilenmemekte olup bu işlere ümera
bakmakta idi. Şehzadeler, askerî görevleri ifa etmekten ziyade, İlhanlı
otoritesinin bir temsilcisi olmak üzere taşrada bulunuyorlardı28. Gazan’ın
Horasan valiliği sırasında, bu bölgenin emâreti Emîr Nevrûz’da olduğu gibi,
İlhan Olcaytu Horasan’da bulunduğu sırada buranın emîri Argudak Noyan
idi ve askerî yetkiler onun elindeydi29.

3. Kütvâl/Mustahfız-ı Kal‘a

Kütvâl ıstılahı, Hintçe’den Farsça’ya geçmiş, İlhanlı ordu teşkilâtında
da kullanılmış bir kelimedir. Hintçe kota (kale) ve pâla (muhafız)
kelimelerinin terkibinden meydana gelmiştir. Bu ıstılahın Gazneli Mahmûd
tarafından İran’a getirildiği tahmin edilmektedir30. İlhanlı Devleti askerî
teşkilâtı içerisinde de kütvallerin, yani kale müstahfızlarının bulunduklarını
görüyoruz. Örneğin Abaka Han döneminde Akbek adlı bir emîr, Âmûye
(Ceyhun) Kalesi müstahfızı olmuş ve Barak’ın faaliyetlerine karşı burayı
korumuştur31. Ayrıca Kâşânî’nin eserinde, Erbil Kalesi kütvalliğinin Abaka
Han tarafından Kıyatlılara verildiği zikredilmektedir32.

4. Bugavul/Bukavul

Bu emâret, daha önceleri çaşnigirlik ile vazifeliydi33. İlhanlılar
döneminde, askerî işleri düzenleme ve teftiş görevi başta olmak üzere, asker
sayısının saptanması, gelirlerinin düzenlenmesi, levazımatın tedariki ve
dağıtımı sorumluluklarını uhdesine almıştı. Birliklerin hareket hatlarının,
lojistik stratejinin belirlenmesi; savaş sonunda elde edilen ganimet ile sürek
avı sonrasında avlanan hayvanların pay edilmesi34 yine bu emîrin
sorumluluğundaydı. Kurultay ve toylarda yasavul ile birlikte oturma
düzeninin belirlenmesini ve hiyerarşinin bozulmamasını sağlardı.
Nahçivânî’nin ifadesine göre, her tümen için bir bukavul görevlendirilmekte
ve bukavullar maaşlarını divân-ı büzürgten almaktaydılar35. İlhanlı ordu
sisteminde Bukavul-i tümen haricinde bukavul-i hezâre ve bukavul-i sede
adlı görevliler de bulunmaktaydı36.

5. Yurtçi

Bu görevli, herhangi bir sefer esnasında, yaylak ve kışlakta, av
mekânlarında ve diğer her menzilde ilhanın, şehzadelerin, emîrlerin,
inakların ve diğer devlet erkânının konaklayacakları yeri tayin ederdi.
Nahçivânî, tüm bu devlet mensuplarının, padişahın çadırını görecek şekilde,
yurtçi tarafından yerleştirilmeleri gerektiğini söylemektedir. Buna ilave
olarak, yurtçi bu konaklama yeri bilgilerini gizli tutacak, padişah ve yukarıda
sayılan devlet erkânının konakları, başkaları tarafından bilinmeyecekti37.

Yerleşme düzenine baktığımızda, şehzadeler ve ulus emîrleri sağ tarafa;
vezirler ve divan üyelerinin de padişahın konağının soluna konuşlandıklarını
görürüz38.

6. Yasavul/Yasa’ul

Ordu içinde, kurultaylarda, toylarda askerî hiyerarşiyi teftiş eden ve
mevkileri tayin eden görevlidir. Bu görevli, sefer zamanında askerin nasıl bir
düzen içinde hareket edeceğini de belirlerdi. Ayrıca, bukavulun da yardımını
alarak kurultay ve toylara davet edilenlere, ilhanın buyruklarını tebliğ
ederdi39.

7. Bularguçi

Bulargu terimi, kaybolmuş herhangi bir eşya anlamına gelmektedir40.
İlhanlı askerî teşkilâtında da bularguci adıyla anılan bir görevlinin varlığına
şâhit olmaktayız. Bu görevli, kaybolmuş at, deve, katır ve eşek gibi
hayvanları; gulâm ve cariyeler ile savaş teçhizatını bulmak ve sahibine
teslim etmekle yükümlüydü. Bu emîr, dîvân-ı büzürg tarafından tayin edilir
ve özellikle sefer veya göç esnasında, nökerleri ile birlikte konakları (yurt)
gezerek askerlerin kayıp eşyalarını belirler, bulunan eşyaları toplar ve
sahibine iade ederdi. Kaynağın verdiği bilgiden anlaşıldığına göre bu görev,
sadece askerî amaca hizmet etmemekte, sivil anlamda da sorumluluk
taşımaktaydı41.

8. Tavacı

Asker toplama işi için İlhanlılar yasamişi tabirini kullanmaktaydılar42.
İlhanlı ordusunda, asker toplamak ve askerî kıtaların teftişine memur olan
görevli tavacıdır. Bu görevli, aynı zamanda idam cezasının infazına da
nezaret etmekteydi43.

9. Hatunların Muhafız Birliği Emîrleri

İlhanlı Devleti’nde, hanedan hatunlarına, özellikle ilhanın ilk hatununa
ait kendi çadırı, sarayı, yani ordusu bulunmaktaydı. Bu orduların askerlerce
korunduğu ve bu askerlere de emîrlerin kumanda ettiği, kaynaklarda açıkça
belirtilmektedir. Örneğin İlhan Argun döneminde Gazan Bahadır ve Eşek
Toklu, Olcay Hatun’un ordu emîrleriydiler44.

Ümeranın Maaşı ve Maaşların Miktarı

Gazan Han dönemine gelinceye değin, İlhanlı ordusunda askerlere
düzenli olarak herhangi bir nakit ya da maaş (mersûm ve câmegî)
ödemesinin yapılmadığını45 biliyoruz. İlhanlı ordusu, kendi kendini
destekleyen bir yapıya sahip olup, ihtiyaç duyulmadığı sürece ilhandan
yardım almamaktaydı. Fakat düzensiz bir şekilde, arızi durumlarda ilhanların
askere para dağıttığı mevzubahistir. Aynı zamanda bazı kaynaklar, Hülagu
zamanından itibaren, yalnızca tümen emîrlerine olmak üzere, düzenli maaş
dağıtıldığı yönünde malûmât vermektedirler. el-Kalkaşandî, Mesâlik el-
Ebsâr’dan aktararak şunları söylemektedir: “Hülagu (Hûlâkû) zamanından
beri her tümen noyanına (nûyin el- tûmân) 10.000 dinar maaş verilirdi. Daha
sonraları buna kanaat etmediklerinden bu miktar 50 tümen dinara, yani
500.000 dinara yükselmiştir. Sonra bu miktar 40 tümene düşmüştür. Çoban,
beylerbeyiliği46 (beklârî-bek) zamanında 300 tümen dinar, yani 3.000.000
dinar almıştır. Binlik emîri (emîr el-elf) 1.000 dinar maaş almaktaydı.
Yüzlük emîri (emîr el-mi’e), onluk emîri (emîr el-‘aşere) ve diğer askerler
100 dinar maaş almaktaydılar ve maaşlarında fark yoktu. Yüzlük emîri ve
onluk emîri, askere ait olan şeylerden kendilerine biraz alarak, aradaki farkı
temin ediyorlardı. Her bir taife için yerleşecekleri yerler verilmişti ve bunlar
Hülagu’dan itibaren seleften halefe tevarüs etmekteydi.”47

İlhanlı ordusunda askerlerin almış oldukları maaşlar hakkında bilgi
veren diğer bir kaynak, Risâle-i Felekiyye’dir. Bu esere göre, İlhanlı
Devleti’nin son dönemlerinde el-emîr el-kebîr olarak adlandırılan ser-leşker
Sa‘dullah Bîg’in maaşı (mersûmihu) senelik 30.000 dinardır; ücret Şirvân
emvâlinden karşılanmıştır48. Pehlivân Ebû Tâlib mesuliyetinde (bi-ihtimâm
Pehlivân Ebû Tâlib) bulunan Sultâniye Kalesi’ndeki 100 nefere 200’er
dinar; toplamda ise 20.000 dinar ödenmiştir. Yine Hacı Ali ihtimâmındaki
el-Nacak Kalesi’nde bulunan 70 nefere 100’er dinardan toplam 7.000 dinar
ödeme yapılmıştır49. Horasan askerlerinden Moğol ve Tâciklerin (Moğol
olmayanlar) berâtlarına göre ödenekleri şöyle idi: el-Emîr el-A‘zâm ‘AcebŞîr
tümenine 100.000 dinar; el-Emîr el-‘Âdil Ali Şîr tümenine 80.000 dinar
ve el-Emîr Rüstem hezâresine, 10.000 dinar olmak üzere Moğol askerleri
toplam 190.000 dinar. Tâciklerin, yani Moğol olmayan askerlerin maaşları
ise, Emîr-i Mu‘azzam Fahrüddin uhdesindeki her askere 500 dinar olmak
üzere toplam 50.000 dinar. Sözü edilen bu emîrlerin maaşlarına
baktığımızda ise, Emîr el-A‘zâm ‘Aceb-Şîr (emîr-i tümen) 20.000 dinar;
Emîr el-‘Âdil Ali Şîr (emîr-i tümen), 20.000 dinar; Emîr Rüstem (emîr-i
hezâre) 5.000 dinar almaktaydı50.

Maaşların miktarlarından anlaşılacağı üzere, maaşlar mevkilere göre
farklılık gösterdiği gibi, bulunulan bölge ve zaman göre de farklılık
göstermektedir. Bu yüzden, belli bir maaş cetveli ortaya çıkarmak zordur.
Yalnızca sınırlı bir şekilde, yıldan yıla verilen maaşların miktarları tesbit
edilebilmektedir.

Emîrlerin Yargılanmaları ve Cezalandırılmaları

Emîrlerin, işlemiş oldukları suçlardan ötürü sorgu (tegişmişi) ve yargıya
(yargu) tâbi tutuldukları malûmumuzdur. Yapılan yargu sonucunda, idama
mahkûm etme (be yargu resâniden) yanında, çoğunlukla sopa vurma veya
falaka cezasının (çûb zeden) verildiğini görmekteyiz51. Emîrlerin yarguya
tâbi tutulmalarına ilhanlar da nezaret etmekteydiler. İlhan Geyhatu,
kendisinin tahta oturması sırasında isyan eden, yani bulgak çıkaran emîrlerin
yargusuna bizzat nezâret etmişti52. Gazan Han, ikinci Şam seferi sırasında,
(1302) savaş meydanından kaçan emîrleri yarguya tâbi tutmuştu. Sorgulama
ve mülâkat işlemine tegişmişi dediklerine bu yargu işlemi sırasında tesadüf
ediyoruz53.

Burada hemen belirtmek gerekir ki, emîrlere uygulanan yargu, sadece
suç işlenmesi durumunda yapılan bir iş değil, mutad olarak, genel yoklama
niteliğinde bir işlemin de adı idi. Zira, 1308 yılı Temmuz ayında
Sultâniye’de yapılan bir yargu işlemini tasvir eden Kâşânî, “her birinin
gayret ve çabası; tehir ve kabahati ortaya çıksın diye bir zaman yargu ile
meşgul oldular” demektedir54. Yine bu durumu teyit eden başka bir örnek,
Emîr Çoban, Polad Çinsang ve diğer bazı emîrlerin İlhan Olcaytu huzuruna
çıkarak “mutad bir şekilde yapılan yargu işlemini neden uzun zamandır
yapmadığını” sormalarıdır55.

KAYNAKÇA

al-M.ZANDAR.N., eAbdollah Ibn Mohammad Ibn Kiy.. (1952). Die Res.la-ye
Falakiyya. (haz. Walter Hinz). Wiesbaden.
BARTHOLD, V. V.. (1990). Mo.ol .stilas.na Kadar Turkistan. (Cev. Hakk. Dursun
Y.ld.z). Ankara.
BENAK.TI. (1378). Ravzat ulifl-Elbab fi Tevarih el-Ekabir ve el-Ensab (Tarih-i
Benakiti). (tas. Caefer .iear). Tahran.
BOSWORTH, C. E.. gArmy, Islamic to the Mongol Periodh. Encyclopedia Iranica.
I, 499.503.
DAWSON, Christopher. (1987). Mision to Asia. Toronto.
DOERFER, Gerard. (1963) .Turkische und mongolische Elemente im
Neupersischen. Wiesbaden.
EBRU, Hafiz-i. (1350). Zeyl-i Camie el-Tevarih-i Re.idi. (Ne.r. Hanbaba Beyani).
Tahran.
el-KALKA.ANDI, Ahmed b. Ali. (Tarihsiz). Subh el-Ae.a fi S.naeat el-.n.a. (tah.
Muhammed Huseyin .emseddin). Beyrut.
EMIN, .emis .erik. (1357). Ferheng-i .stilahat-i Divan-i Devran-i Mo.ul. Tahran.
ERDEM, .lhan. (1995). Turkiye Selcuklular.-.lhanl. .li.kileri (1258.1308).
(Bas.lmam.. Doktora Tezi) Ankara.
GR.GOR, Aknerli. Mo.ol Tarihi. (1954). (Cev. Hrand Andreasyan). .stanbul.
GROUSSET, Rene. (1993). Bozk.r .mparatorlu.u. (Cev. Dr. M. Re.at Uzmen).
.stanbul.
HEMEDANI, Re.iduddin Fazlullah. (1373). Camie el-Tevarih-i Re.iduddin
Fazlullah Hemedani. (tas. Muhammed Ru.en-Mustafa Musevi). III, Tahran.
HOND.AH, Mir Muhammed b. Seyyid Burhanuddin (MIRHOND). (1339). Tarih
Ravzat el-Safa. V, Tahran.
.BNUL.BR., Ebulferec. (1941). Tarihi Muhtasarudduvel. (Cev. .erafeddin
Yaltkaya). .stanbul.
.MAMI, M. Taki. (1971). .ran Mo.ollar. Devlet Te.kilat.. (A. U. Bas.lmam..
Doktora Tezi). Ankara.
KA.ANI, Ebu el-Kas.m b. Abdullah Muhammed b. Ebi Tahir eAbdullah. (1348).
Tarih-i Olcaytu Sultan. (Ne.r. Mehin Hambeli). Tahran.
LAMBTON, Ann K.S.. gShih.nah. Encyclopedia of Islam (Second Edition). 437-438.
MARTINEZ, A. P.. (1986). gSome Notes on the Il-X.nid Armyh. Archivum
Eurasiae Medii Aevi. V: 129.242.
MAY, Timothy. (2004). The Mechanics of Conquest and Governance: the Rise and
Expansion of the Mongol Empire, 1185-1265. (University of Wisconsin in
Madison. (Bas.lmam.. Doktora Tezi).
___________. (2007). The Mongol Art of War. South Yorkshire.
NAHC.VANI, Muhammed b. Hindu.ah b. Sencer. (1964, 1971, 1976). Dustur el-
Katib fi Taeyin el-Meratib. (Ne.r. eAbd el-Kerim Ali o.li Alizade. I/1, Baku,
I/2, Baku, II, Baku.
OGEL, Bahaeddin. (1964). Sino-Turcica. Cengiz Han ve Cin'deki Hanedan'.n Turk
Mu.avirleri. Taipei.
PIRIEV, V. Z.. (1977). gO Termine Bukaolh. Doklad. Akademi Nauk Azerbaydjana
33(12):63-66.
SAUNDERS, J. J.. (1971). The History of the Mongol Concuests. London.
SINOR, David. (1971). gOn Mongol Strategyh. Proceedings of the Fourth East
Asian Altaistic Conference. Taipei.
SMITH, Jr. John Mason. (2000). gMongol Nomadism and Middle Eastern
Geography: Qishl.qs and Tumensh. The Mongol Empire & Its Legacy. (ed.
Reuven Amitai-Preiss; David Morgan) Leiden. Boston: Brill, 39.56.
SPULER, Berthold. (1987). .ran Mo.ollar.. (Cev. Cemal Koprulu). Ankara.
TEM.R, Ahmet. (1992). gTurk Mo.ol .mparatorlu.u ve Devam.h. Turk Dunyas. El
Kitab.. I. Cilt. Ankara. 385.400.
THACKSTON, W. M.. (1999). Rashiduddin Fazlullahfs Jamieutft-Tawarikh:
Compendium of Chronicles. (ed. .inasi Tekin&Gonul Alpay Tekin). III.
Duxbury.
UYAR, Mustafa. (2007). .lhanl. Devletifnin Askeri Te.kilat.. A.U. Sosyal Bilimler
Enstitusu, (Bas.lmam.. Doktora Tezi) Ankara.
UZUNCAR.ILI, .smail H.. (1970). Osmanl. Devleti Te.kilat.na Medhal. Ankara.

-----------------------------------------------------------------------------------
1 A. P. Martinez, gSome Notes on the Il-X.nid Armyh, Archivum Eurasiae Medii Aevi, V
(1986), 129.242, s. 138; Turkler, Mo.ollar.n vucuda getirmi. olduklar. her sistem ve
te.kilatta bilfiil rol oynam..lard.r, bknz. Bahaeddin Ogel, Sino-Turcica, Cengiz Han ve
Cin'deki Hanedan'.n Turk Mu.avirleri, Taipei 1964; Ahmet Temir, gTurk Mo.ol
.mparatorlu.u ve Devam.h, Turk Dunyas. El Kitab., I. Cilt, Ankara, 1992, s. 385.400; J. J.
Saunders eserinde Turklerin Mo.ollar. hem idari ve hem askeri bak.mdan etkilemi. olmalar.
uzerine bir bolum tahsis etmi.tir, bknz. J. J. Saunders, The History of the Mongol Concuests,
London 1971; C. E. Bosworth, gArmy, Islamic to the Mongol Periodh, Encyclopedia Iranica,
I, 499.503, s. 502.
2 Martinez, gSome Notes on the Il-X.nid Armyh, s. 138; Christopher Dawson, Mision to Asia,
Toronto 1987.s. 32.33.
3 V. V. Barthold, Moğol İstilâsına Kadar Türkistan, (terc. Hakkı Dursun Yıldız), Ankara
1990, s. 409–410; René Grousset, Bozkır İmparatorluğu, (çev. Dr. M. Reşat Uzmen), İstanbul
1993, s. 219; B. Spuler, İran Moğolları, (çev. Cemal Köprülü), Ankara 1987, s. 435; D. Sinor,
“On Mongol Strategy”, Proceeding of the Fourth East Asian Altaistic Conference, Taipei
1971, s. 239.
4 Timothy May, The Mechanics of Conquest and Governance: the Rise and Expansion of the
Mongol Empire, 1185-1265 (University of Wisconsin-Madison, Basılmamış Doktora Tezi
2004), s. 34–37; Timothy May, The Mongol Art of War, South Yorkshire 2007, s. 31–32;
Barthold, Türkistan, s. 408; Spuler, İran Moğolları, s. 436; Grousset, Bozkır İmparatorluğu, s.
219.
5 Tumen buradaki .st.lah manas. itibariyle gon bin adeth demektir. Ka.garl. Mahmud ise
tumen icin gherhangi bir .eyin cok olan.h demektedir, bknz. Ka.garl. Mahmud, Divanu
Lugatift-Turk, (cev. Seckin Erdi-Serap Tu.ba Yurteser), .stanbul 2005, s. 603. Jr. John
Masson Smith, tumen ad. alt.nda te.kilatland.r.lan birliklerin, genelde olmas. gereken say.n.n
ancak %70fi oran.nda te.kil edilebildi.ini soylemektedir. .ddias. uzere, asker sa.layan
ailelerin, at ve techizat bak.m.ndan ne kadar say.da askeri destekleyebilecekleri birincil
etkendir. Ortalama her aile 100 koyun ve 10 ata sahiptir. Bu say.lar azald...nda, ailenin
sa.layabilece.i asker say.s. da azalmaktad.r. Dolay.s.yla tumenler, cok istisnai durumlar
haric, hicbir zaman 10.000 askerden olu.mam..t.r, bknz. Jr. John Mason Smith, gMongol
Nomadism and Middle Eastern Geography: Qishl.qs and Tumensh, The Mongol Empire & Its
Legacy, (ed. Reuven Amitai-Preiss; David Morgan) Leiden, Boston, Brill, 2000, 39.56, s. 39.
40, 2. dipnot. Burada belirtmekte fayda vard.r ki, baz. muas.r kaynaklar tumen say.s.n. yanl..
vermektedirler. Orne.in Aknerli Grigor gbir tumen 30.000 askerden olu.maktad.rh
demektedir; bknz. Aknerli Grigor, Mo.ol Tarihi, (cev. Hrand Andreasyan), .stanbul 1954, s.
25.
6 Kaynaklarda bu .st.lahlara cok s.k rastlamak mumkundur. el-Kalka.andi, Mesalik el-
Ebsarfdan aktararak .oyle demektedir: gBunlar dort tabaka uzerinedir. Bunlar.n en yukse.i
noyin, sonra emir-i tuman olarak tabir edilen on binlik emiri (emiru ea.ereti alaf); sonra binlik
emiri (emiru elf); sonra yuzluk emiri (emiru miee); sonra ise onluk emiri (emiru ea.ere).
Ahmed b. Ali el-Kalka.andi, Subh el-Ae.a fi S.naeat el-.n.a, (tah. Muhammed Huseyin
.emseddin), Beyrut (Tarihsiz), IV, s. 421. Daha once hicbir tetkik eserde tan.mlanmam.. bir
emirlik olan emir-i cehar-hezar/hezare, muhtemelen tumenin bir alt .ubesiydi. Bu emirli.in
var olu.u, tumenlerin gercekte tam olarak 10.000 ki.i de.il de 8.000 veya daha az say.larda
birliklerden olu.tu.u anlam.na gelmektedir. Buna gore, muhtemelen, bir tumen iki ceharhezareden
olu.maktayd.. Biz bu terimi, Re.iduddinfdeki .u kay.ttan o.renmekteyiz: c..ek
Tokli ki emir-i cehar hezar bud... bknz. Re.iduddin Fazlullah Hemedani, Camie el-Tevarih-i
Re.iduddin Fazlullah Hemedani, (tas. Muhammed Ru.en-Mustafa Musevi), Tahran 1373, II,
s. 1168; 1184. Bu emaretin, ya da en az.ndan boyle bir .st.lah.n var olu.u, Smithfin yukar.da
zikretti.imiz iddias.n. do.rular niteliktedir. Boyle bir .st.lah.n varl...na, .lhan Erdem de i.aret
etmektedir, bknz. .lhan Erdem, Turkiye Selcuklular.-.lhanl. .li.kileri (1258.1308),
(Bas.lmam.. Doktora Tezi) Ankara 1995, s. 310, 493. dpnt.
7 .emis .erik Emin, Ferheng-i .stilahat-i Divan-i Devran-i Mo.ul, Tahran 1357, s. 338.
8 el-Kalkaşandî, Subh el-A‘şâ, VI, s. 33–34.
9 Ebû el-Kâsım b. Abdullah Muhammed b. Ebî Tâhir ‘Abdullah Kâşânî, Târîh-i Olcaytu
Sultân, (neşr. Mehîn Hambelî), Tahran 1348, s. 10.
10…Emîr Çuban, tamâmet-i memâlik-i Ebû Sa‘îd der-kabza-i kudret ve dest-i tasarruf girift…,
bknz. Hâfiz-i Ebrû, Zeyl-i Câmi‘ el-Tevârîh-i Reşîdî, (neşr. Hânbâbâ Beyânî), Tahran 1350, s.
163; el-Kalkaşandî, Subh el- A‘şâ, s. IV, s. 422.
11 Kâşânî’ye göre bu emîr, hiyerarşik olarak diğer emîrlerin hepsinden önde gelmektedir,
bknz. Kâşânî, Târîh-i Olcaytu Sultân, s. 8.
12 Kaynak tarafından emîr-i kebîr şeklinde tesmiye olunan bu noyan, “Acem ve Türk’ün
öncüsü görüş, siyaset, kifayet, cesaret ve bahadırlıkta hepsinden öndedir”, bknz. Kâşânî,
Târîh-i Olcaytu Sultân, s. 8.
13 Bu emîr, bir Uygur Türkü’dür, bknz. Kâşânî, Târîh-i Olcaytu Sultân, s. 8.
14 Bir Uygur Türkü olan bu emîr, iki kardeºi Mengütaz ve Ertana ile birlikte zikredilir, bknz.
Kâºânî, Târîh-i Olcaytu Sultân, s. 8.
15 Kâºânî, Târîh-i Olcaytu Sultân, s. 10.
16 Reºîdüddin, Câmi‘ el-Tevârîh, II, s. 1134.
17 Reºîdüddin, Câmi‘ el-Tevârîh, II, s. 1190.
18 Reºîdüddin, Câmi‘ el-Tevârîh, II, s. 1167.
19 Kâşânî, Târîh-i Olcaytu Sultân, s. 195–196.
20 Gerard Doerfer, Türkische und mongolische Elemente im Neupersischen, Wiesbaden 1963,
s. 1326; W. M. Thackston, Rashiduddin Fazlullah’s Jami‘ut’t-Tawarikh: Compendium of
Chronicles, (ed. Şinasi Tekin&Gönül Alpay Tekin), III, Duxbury 1999, s. 771.
21 Muhammed b. Hindûşâh b. Sencer Nahçivânî, Düstûr el-kâtib fi ta‘yîn el-merâtib, (neşr.
‘Abd el-Kerîm Ali oğli Alizâde, I/1, Bakü 1964, I/2, Bakü 1971, II, Bakü 1976, II, s. 33; Ann
K.S. Lambton, “Shih.na”, Encyclopedia of Islam (Second Edition), 437-438, s. 437.
22 Ebülferec İbnülibri, Tarihi Muhtasarüddüvel, (çev.Şerafeddin Yaltkaya), İstanbul 1941, s.
36.
23 Reşîdüddin, Câmi‘ el-Tevârîh, II, s. 1164.
24 Reşîdüddin, Câmi‘ el-Tevârîh, II, s. 1200.
25 Reşîdüddin, Câmi‘ el-Tevârîh, II, s. 1175.
26 …Baydu Şukurçi be-şıhnegî mevsûm geşt ve Şerefüddin be-mülkî ve Sa‘düddevle be-râh-i
müşrifî ber-ser-i îşân…, bknz. Reşîdüddin, Câmi‘ el-Tevârîh, II, s. 1165.
27 Reşîdüddin, Câmi‘ el-Tevârîh, II, s. 88.
28 Kâşânî, Târîh-i Olcaytu Sultân, s. 18.
29 Kâşânî, Târîh-i Olcaytu Sultân, s. 21.
30 Emîn, Ferheng-i İstilâhât, s. 204.
31 Reşîdüddin, Câmi‘ el-Tevârîh, II, s. 1098; Benâkitî, Ravzat ûlî’l-Elbâb fî Tevârîh el-Ekâbir
ve el-Ensâb (Târih-i Benâkitî), (tas. Ca‘fer Şi‘âr), Tahran 1378, s. 433.
32 Kâşânî, Târîh-i Olcaytu Sultân, s. 113,
33 Thackston, Rashiduddin Fazlullah’s Jami‘ut’t-tawarikh, s. 766; Doerfer, Türkische und
mongolische Elemente im Neupersischen, s.755.
34 Mîr Muhammed b. Seyyîd Burhânüddin Hondşâh (Mîrhond), Târîh Ravzat el-Safâ, Tahran
1339, V, s. 144.
35 Nahçivânî, Düstûr el-kâtib fi ta‘yîn el-merâtib, II, s. 53–58; M. Takî İmâmî, İran Moğolları
Devlet Teşkilatı, (A. Ü. Basılmamış Doktora Tezi), Ankara 1971, s. 35, İsmail H. Uzunçarşılı,
Osmanlı Devleti Teşkilâtına Medhal, Ankara 1970, s. 228; G. Doerfer, Türkische und
mongolische Elemente im Neupersischen, s.755.
36 Nahçivânî, Düstûr el-Kâtib fi Ta‘yîn el-Merâtib, II, s. 57; V. Z. Piriev, “O Termine
Bukaol”, Dokladı Akademi Nauk Azerbaydjana, XXXIII/12 (1977), 63-66, s. 65.
37 Nahçivânî, Düstûr el-Kâtib fi Ta‘yîn el-Merâtib, II, s. 62–63; Emîn, Ferheng-i İstilâhât, s.
268–269; Thackston, Rashiduddin Fazlullah’s Jami‘ut’t-tawarikh, s. 773; Doerfer, Türkische
und mongolische Elemente im Neupersischen, s. 1915; Uzunçarşılı, yurtçi ile alâkalı bir bilgi
vermemiş, yurtçinin yapmakta olduğu konak yeri belirleme işinin yasavul tarafından
yapıldığını düşünmüştür, bknz. Uzunçarşılı, Osmanlı Devleti Teşkilâtına Medhal, s. 229.
38 Nahçivânî, Düstûr el-Kâtib fi Ta‘yîn el-Merâtib, II, s. 63.
39 Nahçivânî, Düstûr el-Kâtib fi Ta‘yîn el-Merâtib, II, s. 57–58; Takî İmâmî, İran Moğolları
Devlet Teşkilâtı, s. 36; Uzunçarşılı, Osmanlı Devleti Teşkilâtına Medhal, s. 229; Thackston,
Rashiduddin Fazlullah’s Jami‘ut’t-tawarikh, s. 773; Doerfer, Türkische und mongolische
Elemente im Neupersischen, s. 1863. Uzunçarşılı bu görevliyi, Osmanlı ordusunda askerin
geri dönmesini engellemek üzere görevlendirilmiş ordu alay çavuşlarına benzetmektedir,
bknz. Uzunçarşılı, Osmanlı Devleti Teşkilâtına Medhal, s. 229.
40 Nahçivânî, Düstûr el-Kâtib fi Ta‘yîn el-Merâtib, II, s. 67; Thackston, Rashiduddin
Fazlullah’s Jami‘ut’t-tawarikh, s. 766; Doerfer, Türkische und mongolische Elemente im
Neupersischen, s. 92.
41 Nahçivânî, Düstûr el-Kâtib fi Ta‘yîn el-Merâtib, II, s. 67–68; Uzunçarşılı, Osmanlı Devleti
Teşkilâtına Medhal, s. 230–231.
42 Reşîdüddin, Câmi‘ el-Tevârîh, II, s. 1087; Kâşânî, Târîh-i Olcaytu Sultân, s. 67.
43 Uzunçarşılı, Osmanlı Devleti Teşkilâtına Medhal, s. 231; Takî İmâmî, İran Moğolları
Devlet Teşkilâtı, s. 37.
44 Re.iduddin, Camie el-Tevarih, II, s. 1168.
45 Re.iduddin, Camie el-Tevarih, II, s. 1487.
46 Muahhar Arapca kaynaklar.n Emir Coban icin kullanm.. olduklar. beylerbeyi yerine,
donemin ca.da. .lhanl.-Fars kayna.. olan Ka.ani, emir-i kebir tabirini kullanm..t.r.
Muhtemelen bu durum, sonradan geli.en merkez ve ta.ra te.kilat. anlay...n.n ve bunun
kaynaklara yans.mas.yla alakal.d.r; kar..la.t.n.z, el-Kalka.andi, Subh el- Ae.a, IV, s. 423;
VII, s. 285 ve Ka.ani, Tarih-i Olcaytu Sultan, s. 8.
47 el-Kalka.andi, Subh el-Ae.a, IV, s. 423.
48 eAbdollah Ibn Mohammad Ibn Kiy. al-M.zandar.n., Die Res.la-ye Falakiyya, (haz. Walter
Hinz), Wiesbaden 1952, v. 61b.
49 al-M.zandar.n., Die Res.la-ye Falakiyya, v. 68b.
50 al-M.zandar.n., Die Res.la-ye Falakiyya, v. 60a-60b.
51 Re.iduddin, Camie el-Tevarih, II, s. 1161; Ka.ani, Tarih-i Olcaytu Sultan, s. 72.
52 Re.iduddin, Camie el-Tevarih, II, s. 1191.
53Re.iduddin, Camie el-Tevarih, II, s. 1315.
54 …ve yekçendgâh be-yarguhâ iştigâl dâştend tâ say‘ u cehd ve te’hîr u taksîr-i her-yek
istikşâf nümûdend…bknz. Kâşânî, Târîh-i Olcaytu Sultân, s. 239.
55 Kâşânî, Târîh-i Olcaytu Sultân, s. 239.

Yazan: Arş. Gör. Dr., Ankara Üniversitesi, Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi, Tarih
Bölümü, Ortaçağ Tarihi Anabilim Dalı.

Cülûs Törenleri (Cülûs-u Hümayun)

2012-07-20T11:09:00.001+03:00

Cülûs Törenleri (Cülûs-u Hümayun)

Osmanlı devlet törenleri içerisinde en önemlisi devletin yapısını
ve iktidar anlayışını işaret eden cülûs törenleridir. Tahta çıkış törenleri
olan cülûs törenleri en eski Türk devletlerinden itibaren her devirde
yapıldığı gibi Osmanlı Devletinde de kuruluşundan başlayarak her
devirde çeşitli şekillerde kutlanmıştır. Ölüm veya hall gibi sebeplerle
boşalan tahtın en kısa zamanda doldurulması yani herhangi bir iktidar
boşluğunun yaşanmaması için cülûs töreninin mümkün olan en kısa
zamanda yapılması esastır. Normal şartlar içinde sarayda ölen bir
padişahın yerine geçecek olan veliahd şehzade en kısa zamanda
hazırlanır, ölen padişahın cenazesi hazırlanmadan önce devlet erkanı,
ordu temsilcileri ve ulemanın katılımıyla derhal cülûs merasimi
yapılırdı. Padişah, sefer veya göç nedeniyle başka bir yerde ölmüşse
cülus töreni payitahtta veya ölen padişahın olduğu yerde yapılırdı.

Osmanlı tahtında saltanatın intikali genel olarak iki şekilde
olmuştur. Devletin henüz beylik olduğu ilk yıllarda padişahın oğulları
olan şehzadeler babalarıyla birlikte yönetime ve savaşlara katılırlar,
idari ve siyasi tecrübe edinirlerdi .Zamanı gelince padişahın ve
etrafındaki soylu Türk beylerinin de onayladığı birisi babasının ölümü
ile birlikte tahta geçerdi. Daha sonra şehzadelerin sancağa gönderilmesi
ile bu durum fazla değişmemiş olup yine padişahın ve devlet erkanının
tercih ettiği veya ordunun bilhassa saltanat müjdesi verilerek tahta davet
edilmiştir. Şehzadelerden en liyakatlısını devlet adamları ve ordunun
tercihi ile iktidara getiren bu usul güçlü padişahların tahta geçmesini
sağlaması yanında Fatih tarafından kanunlaştırılan kardeş katlini teşvik
etmiştir.Zira Osmanlı hanedanına mensup her erkek üye günün birinde
padişah olabilir düşüncesiyle yetiştirilmekte olup şehzadeler için ikinci
bir hayat tarzını tamamen ortadan kaldırmaktadır.Nitekim Yıldırım
Bayezıd’ın savaş meydanında babasının ölümünü kardeşinden önce
öğrenerek, kendisini iktidar sahibi olarak ilan edip kardeşi Savcı Bey’i
öldürtmesi ile başlayan iktidara yönelik hanedan içi kanlı mücadeleler
on yedinci yüzyılın başına kadar sürmüştür.Ordunun ve ulemanın desteği
yanında kendi güçlü kişiliği ile tahta çıkan Yavuz Sultan Selim
kardeşleri Şehzade Ahmed ve Korkud’u, Kanuni Sultan Süleyman
şehzadelerini tahta talib oldukları gerekçesi ile, III.Murad ve III.Mehmet
ise kardeşlerini ortada böyle bir hareket görülmediği halde olabilir
endişesi ile öldürtmüşlerdir. I. Ahmed’den sonra ailenin en büyük erkek
üyesinin iktidara layık görülmesi ile saltanatın intikalinde
imparatorluğun sonuna kadar ikinci bir yol takip edilmiştir.

Osman Bey’in 1299 yılında bağımsızlığını ve hakanlığını ilan
ettiği sırada halk tarafından hakanlığının kabul edildiği açıktır. Bu
bağlılık töreni Türk adetlerine, Oğuz Han töresine göre olmuştur. Şöyle
ki biat merasimine katılanlar Osman Bey’in önünde birer birer gelip diz
çöktüler. O da bunlara birer bardak kımız sundu. Bunu alıp içenler
kendisine itaat edeceklerini ispatlamış oluyordu.

Orhan Gazi ve I. Murat’ın tahta çıkışları esnasında merasim
yapılıp yapılmadığı konusunda bir bilgimiz yoktur. I.Murat’ın Kosova
Savaşında şehit olmasından dolayı Yıldırım Beyazıd için parlak merasim
yapılmasına ortam müsait değildir.

Çelebi Mehmet’in tahta çıkışı ise olaylı olmuştur. Kardeşleriyle
yaptığı mücadeleyi kazanarak Edirne’ye giderek tahta oturmuştur. Çelebi
Mehmet de tahta çıkış merasimi yapılmasına lüzum görmemiştir.

Tahta çıkış merasimlerinin II. Murat’la başladığını söyleyebiliriz.
Devlet büyüklerine, ahaliye, askere, tahta çıkış bahşişi dağıttırmış ve
etek öptürmüştür. Böylece “cülüs bahşişi” adedti bu zamandan itibaren
başlamıştır.

Osmanlı padişahlarından, II. Murat kendi arzusuyla padişahlığı
oğluna terk etmiş ve II. Beyazıd da bu makamı küçük oğluna terke
mecbur olmuş, I. Mustafa, II. Osman, İbrahim, IV. Mehmet, II. Mustafa,
III.Ahmet, III.Selim, IV. Mustafa saltanattan indirilmişlerdi.Bunların
arasında II.Osman, İbrahim, III.Selim, IV.Mustafa tahttan indirildikten
sonra gelişen olaylarla öldürülmüşlerdi.

Hükümdarlıktan çekilenlerin bir kısmı ailesiyle sarayda
kendilerine gösterilen bir daireye giderek hizmetine verilen cariyelerle
nezaret altında tutulurlardı. Yeni Hükümdarlar da aynı tarzdaki kafes
hayatından saltanata gelirlerdi.

Osmanlı Devleti’nde İstanbul’un fethinden sonra cülus
merasimlerinin çoğu Topkapı Sarayı’nda yapılmıştır. Tahta geçecek olan
şehzade Şimşirlik’te ki dairesindeyken Kızlar ağası ve Silahdarağa
yanına gidip padişahın vefat ettiğini ve saltanat nöbetinin kendisine
geldiğini söyleyerek tebrik ederler. Ardından yeni padişah önce Hırka-i
saadet dairesine gidip orada bir şükür namazı kıldıktan sonra has odada
yakın hizmetindeki vazifelilerin ilk önce biat etmeleri Osmanlı geleneği
idi. Ardından Sadr-ı azam ve Şeyhülislamın daha sonra darüssaade
ağasıyla, enderun ricalinin biatlerini kabul ederdi. Biat, cülusun
tamamlayıcı unsuru olup, hükümdara yapılan sadakat ve itaat şeklidir.

Bu merasimin daima sarayda yapılması adet iken V. Murat ile V.
Mehmet’e kendilerinden öncekilerin tahttan indirilmesi sebebiyle, tahta
çıkış töreni Harbiye nezaretinin dış kapısı yanındaki köşklerde
yapılmıştır. (şimdiki üniversite binası)

Padişah sefer veya göç nedeniyle başka bir yerde ölmüşse
payitahtta veya devlet erkanı ve ölen padişahın olduğu yerde yapılırdı.
Sultan I. Selim Edirne’ye giderken Çorlu civarında öldüğünde İstanbul
yakın olduğu için Sadrazam Piri Paşa hemen başkente gitmiş ve
sancaktan gelen şehzade Süleyman’ın cülusu Topkapı Saray’ında
yapılmıştır. Kanuni Sultan Süleyman’ın Sigetvar’da ölmesi üzerine ise
bütün devlet erkanı ve ordu yanında olduğu için II.Selim ‘in Belgrat’ta
cülus töreni yapması beklenmiştir. Şehzadelerin bulundukları yerde cülus
merasimleri yapmaları adet değildi.

Padişahların cülusları merasimle yapılır ve hiç vakit geçirilmeden
yeni padişaha o gün biat olunurdu. Eğer padişah gece vefat etmiş ise
tabii olarak merasim sabah erkenden yapılırdı. XVII. yy ile XVIII. yy’de
bazı padişahların başlarına Yusufi denilen serpuşu giydikleri görülür.

Padişahın vefatını ve Hal’ini yerine geçecek olan şehzadeye,
darüssaade ağası bildirir, koltuğuna girer, evvela vefat edenin naşını
gösterir. Daha önce söylediğimiz gibi Hırka-i Şerif Dairesine götürür. Ve
Hırka-i Şerif’e giderken diğer koltuğuna da silahdarağa girerdi.

1. Cülûs Merasimi

Yeni padişahın cülusu, gün ve saati teşrifatçı tarafından merasime
iştirak edecek olanlara derhal bildirilirdi. Padişahın tahtı Babüssaade
denilen Ak ağalar kapısının önüne kurulurdu. Merasimde bulunacak
olanların sıraları teşrifatçı vasıtasıyla ve bir deftere kaydedilirdi.61
Padişah bir koltuğunda Darüssaade ağası ve diğer koltuğunda bir
zamanlar Babüssaade ağası daha sonraları silahdarağa olduğu halde biat
mahalline geldiğinde meydan da bulunan divan-ı hümayun çavuşları hep
bir ağızdan ve ritmik bir sesle iyi dilek ve dua cümleleri söylerlerdi ki
buna alkış tutmak denir. Müneccim başının tayin ettiği saat-ı muhtar
denilen uğurlu bir anda tahta otururdu. Nakibül eşrafın dua etmesiyle
başlayan merasimde vezirler, divan üyeleri olarak kazaskerler,
defterdar, nişancı ve diğer yüksek rütbeli memur varsa Kırım Hanları
yeniçeri ağası ve dört bölük ağaları, İstanbul kadısı, ulema, meşayih,
çaşnıgirler, müteferrikalar ve diğer birun halkı şayet İstanbul’da ise
kaptan paşa katılırdı. Merasimde kaptan paşa ve yeniçeri ağası vezaret
rütbesinde iseler vezirlerin arasında dururlardı. Bunlardan yeniçeri
ağası, biat sırası orduya geldiğinde vezirlerin sırasından çıkarak bölük
ağalarının baş tarafına giderdi. Resmi devlet törenleri için en önemli
kaynak olan Fatih’in Teşkilat Kanunnamesi’nde cülus ve bayram
törenlerindeki biat esnasında padişahın kimlere ayağa kalkıp
kalkmayacağı, kimlerin el öpmesi gerektiği belirtilmiştir. Buna göre
padişah, sadrazam, vezirler, şeyhülislam, nakibüleşraf, kazaskerler,
defterdar gibi üst düzey makam sahipleri ve ulema el öpmek için
yaklaştıklarında ayağa kalkmaktadır. Bir nevi teşkilat görevi yapan
Divan-ı Hümayun çavuşları bu esnada bir yanlışlığa yer vermemek için
ayağa kalkması gerektiğinde padişaha “hareket-i hümayun padişahım”
oturması gerektiğinde de “istirahat-ı hümayun padişahım” sözcükleri ile
alkış tutardı. Askerlerin biat etmesine sıra geldiğinde padişahın bunlara
yüksek sesle “bahşiş ve terakkileriniz kabulümdür” demesi
gerekmekteydi. Teşrifat sırasına göre herkes biat ettikten sonra teşrifatî
efendinin biat etmesi ile merasim biter, padişah yine alkış arasında ayağa
kalkıp içeriye giderdi.

Osmanlı padişahının cüluslarında ve viladetlerinde toplar, atılmak
suretiyle bunun halka ilan olunması adetti. Cülus yeni padişah adına
hutbe okutmak suretiyle ilan edilirdi. Yeni padişah adına hutbe okumak
ise saltanat alameti olup cülusun bütün ülkeye ilan edilmesidir. Uzak
vilayetlere ve komşu devletlere ulaklar gönderilerek söz konusu
değişiklik resmi yazılarla bildirilirdi. Bunlardan sonra başta devlet
erkanı olmak üzere cülus tebrikleri başlardı. Uç vilayetlerden gelen
sancak beylerinden sonra komşu ülkelerden de cülus tebriği için elçiler
gelirdi. Devrin şartlarına göre bu ülkelerin haber alıp elçi
göndermeleri bazen aylar sürerdi. Mesela Şah Tahmasb’ın cülus tebriği
için gönderdiği Tokmak Han III. Murat’a ancak bir buçuk sene sonra
gelebilmiştir.

Hükümdarlığa geçen bir şehzade cülusunu müteakip traş olur ve
tesrih-i lihye tabiri ile sakal salıverirdi. Küçük yaşta hükümdar olanlar
ise büyüyüp yaşları yirmiye gelince sakal uzatırlardı. Osmanlı
hanedanlığı içinde yalnız Yavuz Sultan Selim sakal uzatmamıştı.

Bir padişah tahta çıktığında sikke veya paranın yeni hükümdar adına
bastırılması emir olunurdu. Padişah adına bastırılacak paranın mahall-i
darbının Konstantaniyye, İstanbul veya İslambol isimlerinden hangisi
olacağı kendine sorulur ve padişah bu isimlerden hangisini münasip
görürse o suret ile bastırılırdı.

Yeni hükümdar namına basılmış olan sikkeler rikap merasiminde
darphane defterdarı tarafından padişaha takdim olunur. O da bunları
Sadr-ı azam ve diğer devlet erkanına dağıtırdı.

Yeni padişahın cülusunda ilk işi kendi namına mühür kazıtmaktı;
mühür-i hümayun denilen bu mührün bir tanesi sadr-ı azama verilir.
Böylece sadr-ı azam görevinde kalırdı. Çünkü her padişah değiştiğinde
üst düzeydeki bütün görevler iptal edilmiş olarak kabul ediliyor. Yeni
padişahın onaylaması ile görevlerinde kalanların görevleri ise “ibka
edilmiş” sayılıyordu. Fakat bu kural yeni padişaha verilmiş olan bir hak
olmakla birlikte doğal olarak bütün görevler için uygulanmıyordu.
Çoğunlukla padişah ilk anda uygun gördüğü bütün resmi görevleri
onaylıyordu. Fakat zaman içinde tercih ettiği atamaları yapıyordu.

Yeni padişahın cülus merasimi bittikten sonra vefat eden
hükümdarın cenazesi gaslolunur ve sonra padişahın da katılımıyla cenaze
namazı kılınıp hangi türbeye defni emredilirse merasimle oraya
gömülürdü.

2. Cülûs Bahşişi

Padişahın cüluslarında sadr-ı azamdan başlayarak devlet erkanına
ve ulemaya ve kapıkulu ocaklarına cülus bahşişi denilen bir bahşiş
verilmesi kanundu. Bundan başka padişahların saraya kapanmadıkları
zamanlarda, ilk defa sefere gidişlerinde askere sefer bahşişi ismiyle

başka bir bahşiş daha vermeleri usuldendi. Cülus bahşişi verilmesi 1774
senesinde I. Abdülhamit’in hükümdarlığına kadar devam etmişti. Bu
hükümdar tahta çıktığı zaman Rus seferi devam ettiğinden hazinede para
yoktu; bundan dolayı bahşiş verilmemiş ve daha sonraları da bu usul terk
olunmuştur. IV. Mustafa’nın cülusunda askerin bahşişi için bazı
dedikodu olduysa da biraz parayla işin önü alınmıştır.

Cülus ikramı iki şekilde olurdu bunlardan birincisi yeniçeri ve
devlet görevlilerinin ulufelerine yani mevcut maaşlarına zam
yapılmasıdır ki buna cülus terakkisi denilirdi; ikincisi ise yine askere ve
devlet erkanına yeni padişahın hediyesi olarak bir defaya mahsus verilen
paradır. Buna da cülus inamı veya cülus bahşişi denilirdi bahşiş eski bir
gelenek olup sadece para olarak verilmez hilat giydirmek veya çeşitli
hediyeler vermek de bu gruba girerdi.

Kanuni Sultan Süleyman’ın tahta çıkışında verilen cülus bahşişlerini
örnek olarak verirsek, babası öldükten sonra Manisa’dan gelip tahta
çıktığı zaman bahşiş ve terakkiler vermiştir. Genel olarak yeniçerilere
üçer bin akçe bahşiş verilmiştir, sipahi ve silahdarlar bölüklerinin her bir
neferine yirmi beşer akçe terakki ile bin akçe ihsan ve garipler
zümresine dörder akçe ve ulüfecilere üçer akçe zam ile biner akçe inam
verilmiştir. Bunların dışında Saruhan (Manisa) da iken padişahın
hizmetinde bulunan büyük küçük tüm görevlilerin ulüfelerine ve
dirliklerine zamlar yapılmıştır.

3. Cülûs Tebrikleri

Cülus tebriklerinin ilk günden başlayarak uzun bir süre devam
ettiği görülmektedir. Cülus töreninden hemen sonraki günlerde devlet
adamları ve ulema ayrıca tebriğe geliyorlar ve bunlara derecelerine göre
hilat ve kaftanlar giydiriliyordu. İstanbul dışında bulunan beylerbeyi ve
beyler ise çeşitli vesilelerle sonradan cülus tebriğine geliyorlar veya
davet ediliyorlardı. Tebriğe gelenlerin cülus pişkesi denilen hediyeler
takdim etmeleri usulden olup karşılığında cülus bahşişi olarak para ve
çeşitli hediyeler aldıkları görülmektedir.

Gönderilen cülus haberlerinden sonra ülke dışından da elçiliklerle
tebrikler ve hediyelikler gönderiliyordu. Gönderilen cülus tebrikleri
içinde en çok dikkati çeken Şah Tahmasb tarafında III. Murat’a
gönderilen hediyelerdir. III. Murat tahta çıktığı zaman cülus haberi
gönderilmemesine rağmen iyi ilişkiler kurmak isteyen İran Şahı I.
Tahmasb cülus tebriği ve taziye için gönderdiği elçi Tokmak Han
mesafenin uzaklığı ve iklim şartlarının uygun olmasını beklemesinden
dolayı cülustan bir buçuk sene sonra 5 Safer 984 / 4 Mayıs 1576
tarihinde İstanbul’a gelmiştir. Cülus tebriği için getirdiği hediyeler ve
maiyetinden otuz kişi ile birlikte saraya giren Tokmak Han Divan-ı
Humayun’a girmiş önce Şah’ın mektubunu ve hediyelerini daha sonra
kendi hediyelerini takdim edip, cülus tebriği için vezirler ile birlikte
padişahın yanına çıkıp el öpmüştür. Bu hediyeler arasında ; bir
muhteşem çadır, çeşitli halılar, Horosan keçeleri, 18 musanna ve
müzehhep mushaf-ı şerif, İran şairlerine ait murakka’at, 10000 tane
balıkçıl teli, üç okka mumiya-i ma’deni ve panzehir, kıymetli taşlarla
dolu çekmeceler, oklar, yaylar, kılıçlar, olduğu kaydedilmektedir.

Hazırlayan: Ebru BAYKAL

Osmanlı Devletinden Önceki Türklerde Törenler

2012-07-19T11:37:00.001+03:00

Eski Türklerin ölünün ardından bir takım usul ve adetler yererine getirdiği
görülmektedir. Bu usul ve adetleri, Türklerin İslamiyeti kabulünden evvel ve sonra diye
iki ana grupta toplamak mümkündür. Ancak İslamiyet’in kabulünden sonra da
İslamiyet’ten evvel oluşan usul ve adetlere bazı yerlerde kısmen değişik görülmekle
beraber, rastlamaktayız.

Şamanizm, Maniheizm ve Budizm Dinlerine inanan Türklerin, bu dinlere dayalı
ölüm ile ilgili düşünce ve inançları mezar geleneklerine yansımıştır. Eski Türklerde
ruhun kuş şekline girerek uçup geldiği yere gittiğine inanılırdı. Orhun Yazıtlarından
anlaşıldığına göre, insan ruhu öldükten sonra kuş veya böcek şekline girmekte ve ölen
hakkında “uçtu” denilmektedir.1 Batı Türklerinde İslamiyet’in kabulünden sonra dahi
öldü yerine “Sonkur oldu”2 “Şunkar boldu” yani şahin oldu deyimi kullanılmaktadır.3

Eski Türklerde ölüm halinde yas törenleri yapılır, bu törenlere “yoğ” deniyordu.4
Hunlar ölülerini tabut içine koyarlardı. Bu tabut iki katlı olup iç ve dış tabutlardı. Bu
tabutları altın ve gümüş işlemeli kumaşlarla örterlerdi. Ağaç dikilmiş mezarları ve
matem elbiseleri yoktu. Ölü ile beraber öldürülen yüz, hatta yüzden fazla olurdu.5
Göktürklerin defin töreninde ölüyü çadıra koyarlar. Oğulları, torunları, erkek-kadın
başka akrabası atlar ve koyunlar keserler ve çadırın önüne sererler. Ölü bulunan çadırın
etrafında at üzerinde yedi defa dolaşırlar. Kapının önünde bıçakla yüzlerini kesip
ağlarlar. Yüzlerinden kan ve yaş karışık olarak akar. Bu töreni yedi defa tekrar ederler.
Sonra muayyen bir gününde mezara gömerler. İlkbaharda ölenleri sonbaharda, otların
ve yaprakların sarardığı zaman gömerler. Defin gününde ölünün akrabası, tıpkı öldüğü
günde yaptıkları gibi, at üzerinde gezer ve yüzlerini keser, ağlarlar. Mezar üzerinde
kurulan yapının duvarlarına ölünün resmini, hayatında yaptığı savaşları resim ederler.
Bu ölü ömründe bir adam öldürmüş ise mezar üzerine bir taş koyarlar. Bazı ölülerin
mezarında bu taşlar yüze, hatta bine ulaşır. Atlar ve koyunlar kurban ettikten sonra
kafalarını kazıklar üzerine koyarlar.6 Bazen cesetler yakılır, kalanları gömülürdü.7

Oğuzlarda defin töreni ise; Oğuzlardan biri hastalanırsa köleler ve cariyeler
bakar; ev adamlarından hiç kimse hastaya yaklaşmaz. Hanedan uzak bir çadır dikip
hastayı oraya koyarlar iyileşinceye yahut ölünceye kadar çadırda kalır. Yoksul ve köle
hastalanırsa onu kırlara bırakıp giderler. Ölüye büyük bir çadır hazırlanırdı. Ölüye ceket
giydirirler, kuşağını kuşandırır, yayını yanına koyarlar; eline içki dolu tahta kadeh
tutturulup önüne de içki dolu bir tahta kap koyarlar. Bütün mal ve eşyasını bu eve
/çukura doldurup ölüyü buraya oturturlar. Sonra çukurun üzerine topraktan kubbe gibi
döşeme yaparlar.8 Gömülme işi bittikten sonra ölünün atları kesilerek yenirdi ki bu da
bütün Türk kavimlerinde görülen yuğu aşı veya ölü aşı geleneği idi. Yenilen atların
başlarını ayaklarını ve derilerini mezarın üzerinde bulunan sırıklara asarlardı. Ölen
cennete etleri yenilen ve derileri sırıklara asılan bu atlar ile gidecekti. Bu yapılmadığı
takdirde ölen yorucu cennet yolculuğunu yayan yapmak mecburiyetinde kalacaktı.9 Bu
ölü hayatında adam öldürmüş ve cesur bir kişi ise öldürdüğü adamlar sayısı kadar
ağaçtan suret yontarlar ve mezarın üzerine koyarlar. Hazarlar ile Oğuzlarda ölüyü nehir
yatağına gömmek âdetinin olduğu da görülür. Bunun için evvela başka bir istikamet
verilen ırmağın yatağında, dayanıklı malzeme ile bir mezar hazırlanır ve ölü buraya
gömüldükten sonra sular eski mecraya çevrilirmiş.10 Türkler ölünün yeri belli olsun diye
kurgan inşa ederler, mezarların üstüne tümsek yaparlar veya geniş daireler şeklinde taş
yığarlar ve hatta taş heykeller dikerlerdi.11 Ölen kişinin, gelecekteki hayatında bütün bu
şeylere ihtiyaç duyacağına, yani ölenlerin süt elde etmek için kısrağa, binmek için
aygıra vs. ihtiyacı olacağına inanılıyordu. Benzer sebeplerle mezara altın ve gümüşten
yapılmış çeşitli ziynet eşyaları da konuluyordu.12 Daha önce bahsettiğimiz cesedin
yakılması âdetinin kötülüklerden temizlenme amacıyla yapıldığı sanılmaktadır. Ayrıca
Türklerde mumyalama âdetini zaman zaman görmekteyiz.13

Oğuzların başlıca yas alameti giydikleri alışılan ak renkteki elbiseleri çıkarıp
karalar giymekti. Bu geleneği de Selçuklu devrinde Türkmenler arasında İran
Moğollarında, Timurlularda, Kara-Koyunlular’da, Ak-Koyunlular’da Anadolu
Beyliklerinde ve nihayet Osmanlılarda görmekteyiz. Ayrıca atın kuyruğunun kesilmesi,
ağlamak, kadınların saçlarını yolması, yüzlerini ve yakalarını yırtmaları, ayakkabılarını
çıkarmaları14elbiseyi ters giymeleri, baş açmaları gibi ananeleri görmekteyiz . 15
Abartılan yas gösterileri ve burada yüzlerini kesmek gibi adetler ile bugün hala Şii
Azeri Türklerinin Kerbela Vakıa’sı dolayısıyla Muharrem günlerinde yapılmakta olan
matem gösterileri arasında büyük benzerlik göze çarpmaktadır.16

Eski Türklerde evlenme törenleri konusunda araştırmacıların farklı şeyler
söylediğini görmekteyiz. Bu konuda referans olarak kabul görenlerden biri Grenard’ın
Türkistan’da evlenme törenleri konusundaki görüşleri özetle şöyledir. Erkek dostlarıyla
beraber kız babasının evine gider. Kızın babası, gelenleri kapıda karşılar. Kendilerine
misafir ekmeğini verdikten sonra delikanlının boynuna bir yazma sarar. Bu yazma
otoritenin artık babadan delikanlıya geçtiğine alamettir. Bundan sonra bir fincan tuzlu
su getirilir. Bu tuzlu su içinde ıslanmış ekmeği nişanlılar yerler, kız baba evinden çıkar.
Atlı bir alay musiki ile güveyin evine gider. Gelinle onun tarafında olanlar ağlarlar,
sızlarlar. Delikanlı tarafı da teselli edici şarkılar söylerler. Güvey tarafı, yalancıktan bir
kız kaçırma hareketi yapar. Kız tarafı karşı koyar. Güveyin koynundaki yazmayı almak
isterler. Güvey yazmayı vermemek için bedel olarak herkese ayrı ayrı paralar
verir.(Düğünlerde para serpmek âdeti burada kalmış olsa gerektir.) Alay erkek evinin
eşiğine gelince ev eşiği mukaddes olduğu için, genç kız eşiğe basamaz. Bir keçe içine
konarak, el üstünde kapıdan içeri sokulur. İçeride yanan ocak ateşinin yanına giderler

(Türkler de aile koruyucusu perinin ateşidir.) Genç kızın perisi ile erkeğin perisi
birdenbire barışmayacağı için, kız ve delikanlı, üç gün ayrı dururlar. Kız, çadırın bir
köşesinde gizli kalır. Üç gün sonra yüz açılma merasimi yapılır. Türklerde “yüz
görümlüğü” adı ile hediye verilmesi bu gelenekten kalmadır.17

Oğuzlarda evlenme geleneğinde kalın-başlık verme usulü yaygındır.18 Kalın ve
başlık Türk ailesinin temel sigortasıdır. Kalın babanın oğullara, evlenme payıdır. Başlık
ise evlenme sırasında kız ailesine verilen bir hediye görünüşündedir. Baba malından
kızlara bir pay düşüyorsa bu da kızın çeyizidir. Günümüze kadar ulaşan eski bir Türk
geleneği olan “kalın” bilinen tarihlerden bu yana bir düğün geleneği olarak varlığını
sürdürmüştür.19

Oğuzların düğünleri ve oyunlarına dair bilgimiz yoktur. Yalnız Tuğrul Bey’in
1063yılında Halife el-Kaim Biemrillah’ın kızı ile evlendiği zaman, bir oda da kürsü
üzerinde oturan gelini, ziyaret ettikten sonra avluya çıktığını ve orada beyleri ile birlikte
sevinç içinde raksettiğini ve bu esnada Türkçe şarkılar çalındığını biliyoruz.20 Birbirini
seven aileler daha beşikte iken çocuklarını birbirine nişanlamakta idiler. Erkek
nişanlandığı kızın parmağına kendi yüzüğünü takmaktadır. Kız da nişanlısına kendi
diktiği kırmızı renkte kaftan göndermekte ve oğlan gerdeğe bu kaftanı giyerek
girmektedir. Nişanlandıktan bir süre sonra düğün yapılmaktadır. Düğünde damadın
yüzüğüne arkadaşları tarafından ok atma geleneği vardı. Damadın gerdeğe gireceği yeri
ok atarak tayin ederlerdi. Destanlarda beylerden birçoklarının birbirleri ile dünürlük
kurmuş olduğu görülür. Üç-Oklardan Bay Büre Bey oğlu Beyrek, Boz-Oklardan Bay
Bien Bey’in kızı ile evlenmiş idi. Yine iç Oğuz’dan olması muhtemel bulunan Kazılık
Koca, Boz-Oklar’dan sayılan Büğdüz Ermen’in kardeşi ile evlenmiş ve bu evlenmeden
oğlu Yigerek doğmuştu. Bu misallerden Oğuzlar arasında dış evlenme geleneğinin
bulunduğu hükmünü belki verebilir. İse de bu hususta kesin bir şey söylemek mümkün
değildir. Çünkü bu evlenmelerde sadece siyasi ve içtimai bir gaye güdülmüş olabilir.21

Eski Türklerde ölen kardeşin dul karısı ile evlenme geleneği vardı ve hatta bu
gelenek günümüze kadar devam ede gelen çok eski bir gelenektir.22

Eski Türklerde Bayram törenlerine gelince bayram kavramı ilk defa Kaşgarlı
Mahmud’un XI. yüzyılda yazdığı “Divan”da görülür. Kaşgarlı’ ya göre bayram
“eğlenme gülme ve sevinme günüdür.” Bayramlar XI. yy Türk toplumunda, şüphesiz
“bayram yeri” adı verilen bir meydanda kutlanmaktaydı. Bayram yeri, özellikle
çiçeklerle süslenmekte çıra veya meşalelerle aydınlatılmaktaydı ki burası Kaşgarlı’nın
ifadesiyle adeta “gönül açan” bir mekân olmaktaydı. Kaşgarlı Mahmut bu açıklamayla
Ramazan ve Kurban bayramları gibi dini bir bayramdan değil, milli bir bayramdan söz
etmektedir.23

Türklerin Hunlardan beri bayram ve festival türünden birçok tören ve faaliyetleri
vardı. Mesela, Hun Türkleri beşinci ayda, yani ilkbaharda “Lung –cınğ” adı verilen
yerde topluca büyük bir bayram yapmaktaydılar. Bu bayramda hem inançla ilgili adetler
yerine getirilmekte, hem de türlü müsabakalar düzenlenmekteydi. Dini adet olarak
evrenin yaratıcısı “Gök Tanrı” ve kutsal sayılan “ yer” için at kurban edilmekteydi.
Bundan sonra bayramın müsabaka ve eğlence kısmına geçiliyordu. Bu kısımda
Türklerin en çok sevdikleri bir spor türü olan at yarışları yapılıyordu.24 Hunlar, onların
torunları Göktürkler ve Uygurlar yılın beşinci ayında aynı mukaddes dağ üzerinde
toplanır. Tanrıya ve atalara kurban keserlerdi. Göktürklerin bu ayin ve merasimleri
demircilikle uğraştıkları ve kurt menşei efsanesiyle bağlı bulundukları Altay dağlarının
bir vadisinde yüksek beylerin ve asillerin iştiraki ile yapılıyordu. Çin kaynaklarında
ecdat mağarası olarak tanınan bu yer Türk ananesinde Ergenekon ismini almış ve İslam
kaynaklarına kadar intikal etmiştir. Gerçekten Türkler her yılbaşı buraya gidip
demircilik devrinin hatırası olarak bir miktar demiri örs üzerine dövmek suretiyle bir
bayram yapıyorlardı. Kötü ruhlarda, yeraltında, cehenneme gidiyor; onların
fenalıklarından kurtulmak için de kamlar, yani din adamları vazife görüyorlardı.25

Aynı bayram Uygur Türklerinde de vardı.450 yılında Uygur Türklerinden 5grup
birleşerek, Çin’in kuzeyinde büyük bir tören yapmışlardır. Onlar bu törende önce “Gök
Tanrı” ya kurban sunmuşlar, sonra da şarkılar söyleyerek eğlenmişlerdir. Öte yandan
840 yılından sonra Tarım havzasına gelip, yarı yerleşik hayata geçen Uygurlar, din
olarak Budizm’i kabul ettikleri halde eski geleneklerini terk etmemişlerdir.26

Türklerin İslamiyet’ten önce Orta Asya’da kendilerine has bir hayat tarzları ve
inançları olduğu gibi, yine kendilerine has bayramları da olmuştur. Görüldüğü gibi bu
bayram ve festivallerin esasını inançla ilgili davranışlar ve toplu yapılan eğlenceler
oluşturmaktaydı.27

Türkler, İslam dinini kabul ettikten sonra eski bayram adetlerini de muhafaza
etmekle beraber, İslam dininin getirdiği başlıca Ramazan ve Kurban bayramlarına
ehemmiyet ve kutsiyet vermeği dini bir vecibe saydılar .28

Selçuklularda Ramazan ve Kurban bayramı kutlamalarına büyük önem
vermişlerdir. Saraylar süslenir, bayram namazından sonra Selçuklu Sultanı hanedan
mensuplarının, devlet ricalinin ve halkın tebriklerini kabul ederdi. Bu arada sarayın
önünde davul ve zurnalar çalınırdı. Sultan halkın arasına karışır, mescitlere gider, hutbe
ve vaazları dinler, kestirdiği hayvanların etini fakirlere dağıtırdı. Sultanlar Abbasi
halifeleriyle karşılıklı olarak birbirlerine hediye gönderirlerdi. Abbasiler ve Fatımiler
gibi Nevruz ve Mihrican bayramlarını da kutlamışlardır.29

Eski Türklerde gördüğümüz törenlerden birisi de sık sık toylar verdikleridir. Toy
ziyafet demektir. Toylar doğum, bey oğlunun ilk avı, bir dilekte bulunma bir felaketten
kurtulma, kısaca herhangi bir sevinç vesilesi ile verilmekte idi. Toyların diğer Türk
kavimlerinde olduğu gibi, Oğuzların sosyal hayatında da mühim bir yeri vardı. Toylar
yalnız beylere değil, halka da veriliyordu. Bu, o kadar esaslı bir gelenek idi ki Oğuzlar
da ve diğer Türk kavimlerinde siyasi ve sosyal düzenin muhafazası toylar ile pek

yakından ilgili idi. Beylerbeyi Salur Kazan Bey Üç-ok ve Boz-Ok Beyleri ordasına
geldiklerinde (yılda bir defa) geniş bir otağ da onlar için büyük bir toy verirdi. Toyda
yenilip içildikten sonra Kazan hatununun elinden tutarak otağdan uzaklaşır, davetliler
orada bulunan bütün eşyayı yağmalarlardı. Yağmadan sonra beyler bağlı oldukları Salur
Kazan’ı selamlarlar ve atlarına binip yurtlarına dönerlerdi.30 Türkler, Yakın Doğu
ülkelerine geldiklerinde diğer gelenekleri arasında bu yağmalı toy geleneğini de
getirmişlerdi. Selçuklulardan başka Suriye Atabeyleri devletinde (Zengiler) ve
Osmanlılarda da bu geleneğin devam ettiği görülmektedir.31

Umumi ziyafetler ve büyük toylar zafer şenlikleri, cülus ve veliaht tayini
merasimleri münasebeti ile çok muhteşem olurdu. Yunus Emre de malın
yağmalatılmasını ilahi aşka bir vasıta ve manevi bir toy sayardı.32

Kara-koyunlu ve Ak-koyunlularda toylar göçebe hususiyetlerini daha fazla
muhafaza ediyordu. Kara Yusuf Bey, oğlu Kara-Budak’ı Diyarbekir’de padişahlığa
yükseltirken tertip ettiği büyük toyda 300 at, 3000 koyun kestirmiş çeşitli yemekler ve
içkiler hazırlatmış; birçok musiki şinaslar merasim ve eğlencelere katılmıştı.33

Göktürklerin müşterek ayin ve bayramlarında mukaddes yerlerde dua ve
kurbanlarından başka sefere çıkarken bir mabede gidip zafer duası yaptıkları ve ondan
sonra da orduları harekete geçirdikleri gözüküyor.34

Oğuzlarda beylerin yeni doğmuş çocukları “dolaması altın beşiklerde”
uyutuluyor ve dadılara verilerek büyütülüyordu. Kız çocuklara sahip olmak onlarda,
Araplarda olduğu gibi hor görülmüyordu. Bay Biçen Bey kız çocuğu olması için kalın
Oğuz Beylerinden alkış yani duada bulunmalarını rica etmiştir.35

----------------------------------------------------

1 Alım Karamürsel,”Türklerde Mezar Geleneği”,Türkler, C.III, Ankara 2002, s. 76.
2 Yıldız Kocasavaş,”Eski Türklerde Yas ve Ölü Gömme Adetleri”, Türkler, C.III, Ankara 2002, s. 67.
3 Alım Karamürsel, a.g.m., s.76.
4 İbrahim Kafesoğlu,Türk Milli Kültürü, İstanbul 1994, s.290.
5 Alım Karamürsel, a.g.m., s.76 ;Yıldız Kocasavaş, a.g.m., s.67.

6 Yıldız Kocasavaş, a.g.m., s.67.
7 Alım Karamürsel, a.g.m., s.77.
8 Yıldız Kocasavaş, a.g.m., s.67.
9 Faruk Sümer, Oğuzlar (Türkmenler), İstanbul 1999, s.398.
10 Yıldız Kocasavaş, a.g.m., s.67,68.
11 İbrahim Kafesoğlu, a.g.e., s.291.

12 Dmıtry Dubrovsky, “Cuci Ulusunun Cenaze Törenlerinde At Kurban Edilmesi”, (Çeviren: Nurşen
Özsoy),Türkler, C.III, Ankara 2002, s.81.
13 Alım Karamürsel, a.g.m., s.77.
14 Faruk Sümer, a.g.e., s.397,398,399.
15 İ.H.Uzunçarşılı, Osmanlı Devlet
16 Alım Karamürsel, a.g.m., s.77.

17 Ali Erkul, “Eski Türklerde Evlenme Gelenekleri”,Türkler, C.III, s.59.
18 Faruk Sümer, a.g.e.,s.57.
19 Ali Erkul,a.g.m., s.63.
20 Faruk Sümer, a.g.e.,s.57.
21 Faruk Sümer, a.g.e.,s.291,292.

22 Ali Erkul,a.g.m., s.60.
23 Osman Turan,”Bayram” Maddesi, İA, C.II, İstanbul 1993, s. 421; Salim Koca,”Eski Türklerde Bayram
ve Festivaller”, Türkler, C.III, Ankara 2002, s.51.
24 Salim Koca, a.g.m., s.51.
25 Osman Turan, Türk Cihan Hâkimiyeti Mefkûresi Tarihi, İstanbul 1994, s.52.

26 Salim Koca, a.g.m.,s.51.
27 Salim Koca, a.g.m.,s.52.
28 Osman Turan, a.g.e.,s.422.
29 Nebi Bozkurt, “Bayram Kutlamaları” Maddesi, DİA, C.V, İstanbul 1992, s.422.

30 Faruk Sümer, a.g.e., s.296.
31 Faruk Sümer, a.g.e., s.297.
32 Osman Turan, a.g.e., s.106.
33 Osman Turan, a.g.e.,s.107.
34 Osman Turan, a.g.e.,s.53.
35 Faruk Sümer, a.g.e., s.292.
Hazırlayan: Ebru BAYKAL

OK, UÇ, ON, AT ve OW, UW, OĞ TAMĞALARI

2012-07-18T16:17:00.000+03:00

Daha önce de söylediğimiz gibi, şimdi kullandığımız alfabe ve onun dayandığı LÂTİN alfabesinde harfler bir mânâ ifade etmez. Çoğu bir hece bile değildir. Ancak başka harflerle birleşerek heceleri, heceler de kelimeleri oluşturur. çoğu hece de bile anlam yoktur, anlamlar kelimelerle ortaya çıkar.

Halbuki PROTO-TÜRKÇE yazı sisteminde öyle değildir. PROTO-TÜRKÇE’de TAMĞA sistemi vardır. Yukarda gördükleriniz gibi ÇİZGİLER, NOKTALAR ile ifade edilir ve her biri kendi içinde tam ve yeterli bir anlam taşır.

Meselâ, yukarıdaki TAMĞALAR’dan,

- OQ (OK) = yeryüzü kişisi, yeryüzünde varoluş,

- UÇ = bey, han, lider, bayrak

- ON = kozmos, kozmos kişisi,

- AT = ad, TANRI’ya atılma, egemen

anlamına gelirler. Dikkat edilirse, hepsinin SESLİ HARF’le başladığı görülür. TÜRKÇE’de bazı SESSİZ HARFLER’in kelime başına gelmemesi (meselâ R), bazı yabancı kelimelerin SESSİZ HARF’le başladığı için (stasyon, spirit) TÜRKLER tarafından başına bir SESLİ HARF getirilerek okunması da (istasyon, ispirto, Rus-Urus, Recep-İrecep gibi), bu yüzdendir.

TEK başına iken bu anlamı taşıyan ve birer kelime olan bu TAMĞALAR, eğer bir CÜMLE içinde iseler iki şekilde karşımıza çıkar. Birincisi, okunuşunu ve anlamını korur... İkincisi, başındaki SESLİ HARF düşer, kalan SESSİZ HARF’ten sonra başka SESLİ HARF gelir ve cümle içinde yerini öyle alır.

Bir daha tekrarlamak gerekirse, eski TÜRKÇE’de her işaret TAMĞA’dır, aynı zamanda tek seferde söylenebilen bir HECE’dir, ve ayrı bir KAVRAM ifade eden bir KELİME’dir... Eski TÜRKÇE’nin aslı HECE-KELİMELER’den oluşurdu. Sonradan heceler kaynaşarak kelimeler oluşturmuştur.

Bugün ÇİNCE, JAPONCA, KORECE böyle bir YAZI’ya ve HECE-KELİMELER’den oluşan bir dile sahiptir. Ancak bunların en eskisi ÇİNCE bile, M.Ö. 1700’den önceye gitmez!.. Yani ÇİNCE’nin TÜRKÇE’yi etkilemiş olabileceği gibi bir sonuç çıkarmak yanlıştır. Olsa olsa TÜRKÇE, kendinden sonra gelen ÇİNCE’yi etkilemiştir. Nitekim şimdiki ÇİN ALFABESİ’nden 41 TÜRK TAMGASI vardır.

PROTO-TÜRKLER… (ki, bu ifadeyi TÜRK kelimesinin kavram olarak ortaya çımadığı dönemler için kullanıyoruz, çok eski tarihleri kastediyoruz) bilgi ve tecrübeleriyle, üstün vasıflarıyla halk arasında sivrilmiş kimselere ÖGÜL-UKUS derlerdi. ÖGÜL, “düşünme yeteneği, felsefe, haysiyet, sahip olma, majeste” anlamlarına gelir. UKUS ise, YAZI demektir!

Bu kişiler üstün gözlem ve sezgi kaabiliyeti ile etraflarındaki tabiatın, hayatın ve kâinatın sırlarını araştırmışlar, üzerinde kafa yormuşlar, sonra da tesbitlerini soyut kavramlar halinde “taşa urmuş”, kaydetmişlerdir..

Burada çok önemli bir husus vardır…. Şimdi lütfen önce yukarıdaki HAYVAN FİGÜRLERİ tablomuzu bir kaç dakika inceleyiniz…

Eminiz ki, yukardaki GEYİK resmi ile, aşağıdaki çeşitli hayvan figürleri arasındaki farkı görmüşsünüzdür.

GEYİK, BODENSEE’de, THAYGEN yakınlarındaki KESSLERLOVCH Mağarasında, bir MAMUT DİŞİ’ne çizilmiş resimdir… Aynen resmedilmiştir, bir fotoğraf kadar gerçeğe uygundur! Bir sanat eseridir, ama başka bir özelliği yoktur. Bir AVRUPA insanının ürünüdür.

Halbuki diğer üç figür, GEYİK resmi gibi değildir. Hayvan figürleri tabiattaki şekilleriyle değildirler, şematik bir hal almışlardır. Onlar ASYA İNSANI’nın ürünüdürler.

Daha önce belirttiğimiz gibi, ASYA’da kaya resimleri M.Ö. 30.000’lerde başlar… Bunların yazı elemenler içermeye başlaması M.Ö. 15.000’lerdedir… Ve yazıya geçiş ise M.Ö. 8000’in sonlarındadır. (G. Musabayev, A. Maxmutov, G. Aydarov; KAZAK EPİGRAFYASI, Almati, 1971)

ŞEKİL 1’de görülen figürler TAMĞALI SAYI galerisindendir. Hayvanlar naturist değil, şematiktir. AT,İT, KEÇİ figürleri, bu hayvanları sembolize eder ama; boynuzları, bacakları, kuyrukları da ayrı anlamlar taşır. TAMGA anlayışı henüz başlamıştır.

ŞEKİL 2’de görülen figürler de TAMGALI SAYI’ndadır. Daha sonraki bir döneme aittir. Hayvan ve insan şekilleri tamamen şematize edilmiş, semboller haline gelmiştir. TAMĞALAR bariz şekilde görülmektedir.

ŞEKİL 3, DOĞU ANADOLU’da SAT Dağında bulunan M.Ö.8000 yıllarına ait bir kaya resmidir. (E.Alok, ANADOLU KAYA ÜSTÜ RESİMLERİ, Akbank, İstanbul, 1988) Üstünde daha sonra açıklıyacağımız pek çok TAMĞA bulunur ve bize uzun bir mesaj verir.

Bir başka örnek te, üzerindeki yazı karakterleri bariz olduğu için İLK YAZIT sayılan ULU KEM SÜLYEK YAZITI’dır. YENİSEY’in kollarından biri olan ULUĞ KEM’in geçtiği vadilerden biri olan SÜLYEK’te bulunmuştur.... M.Ö. 8000’e aittir. (Gravures Rup. V. Comanica, D. Riba, ed. Fr.Empire, Paris, 1984)

Bu resimleri, AVRUPALI insanın yaptığı resimle kıyaslayıp “basit, çocukça, ve sanat değeri olmayan” çiziktirmeler saymak, son derece yanlıştır!.. Ama burada gene DOĞU, BATI’dan ileridir... Çünkü DOĞU’da şekiller, figürler, desenler her kültür için ORTAK bir anlam taşır. Sadece YAPAN değil, OKUYAN da o figürün ne anlama geldiğini bilir. Halbuki BATI’da her sanatkârın SEMBOLİZM’i kendine aittir. Aynı millette dahi ORTAK bir KÜLTÜR oluşturmaz!

Bu yazıtları ve diğerlerini ilerde teker teker ele alacağız... Bu sayfada amacımız, yukarıda verdiğimiz TAMĞALAR’ı biraz daha açıklamak ve onların yakın-uzak örneklerini göstermektir. Ancak bu açıklamaları yapmadan konuya giremezdik.

TAMĞALAR, nasıl ortaya çıkmıştır?… Birinci sebep daha üstün bir düşünce seviyesine, bir hayat ve kâinat felsefesine ulaşılmasıdır. İkincisi ise, kayalara bu felsefeyi uzun uzun “taşa urmak”, yani kayalara kazıyarak sonraki nesillere ulaştırmaya çalışmanın zorluğudur. Meselâ GÜNEŞ’i anlatabilmek için bir DAİRE çizip etrafına bir sürü IŞIN ÇİZGİSİ koymak yerine; bir YUVARLAK, içine de bir NOKTA koyarak aynı mânâ verilmiş, ortaya OĞ tamğası çıkmıştır!

ORTA ASYA İNSANI, yani TÜRKLER’in atasının dünyanın dört bir yanına yaydığı OĞ TAMĞALARI’nı görmek gerçekten heyecan vericidir.

Şimdi bu TAMĞALAR’ı, taşıdıkları mânâyı, ve AVRASYA başta olmak üzere dünyada rastlanan örneklerini verelim.

OK TAMĞASI:

OK; “yeryüzü kişisi, TANRI’dan gelip yeryüzünde varolma, mevcudiyet” anlamlarına gelir... PROTO-TÜRKLER’den bir kısmı kendilerine OK adını verir. Yazıyı bulanlar onlardır... Bugün kullandığımız OKUMAK fiili onlardan gelir. Aslında “OKLAR’ın yazdığını anlamak” demektir.

OK tamğasının içeriğinde

GÖK’teki TANRI’dan gelip YERYÜZÜ’nde varolma,

YERYÜZÜ’nde ölerek UÇARAK, GÖK’teki TANRI’ya dönme

mânâları da gizlidir. Ve bu geliş-gidiş ATEŞ KÜLTÜ ile bağlantılıdır. OZ’laşarak YERYÜZÜ’ne inme, kişi olma, OK olma; sonra en üst noktada OK’un BUĞ (BEY) görevini üstlenerek, halkına, etrafına iyi hizmetler yapması, bunun karşılığında yakılarak tekrar OZ’laşması ve Uç’arak tekrar KOZMOS’a, GÖKYÜZÜ’ne dönüş… Hepsi OK kelimesinde gizli anlamlardır.

YAKILMAK; TANRI’ya AT’ılmak, fırl’AT’ılmak demektir. Bu da OK tamğaları arasında en çok kullanılanlardan olan HAÇ (+) işaretinin, AT tamğasının bir çeşidi olduğunu düşündürmektedir.

Görüldüğü gibi HAÇ, Hıristiyanlıkla birlikte ortaya çıkmış bir sembol değil; çok daha eski KUTSAL bir işarettir. Belki de “TANRI’ya UÇ’arak erişme”yi sembolize eden KUŞ figürünün “birbirini kesen iki çizgi” şeklinde TAMĞA’laşmasından ortaya çıkmıştır.

DOĞU ANADOLU’da, ISUB-ÖG olan ESKİ TÜRK ALFABESİ’nde mevcut, yukarıdaki ETRÜSK YAZISI resminde görülen UÇLARI HİLAL OLAN HAÇ şeklindeki OK tamgası, PROTO-MISIR’a dahi ulaşmıştır.

HALI VE KİLİMLERDE OK TAMĞASI

OK UÇU, “OK bayrağı” demek olup, kelime ETRÜSKLER vasıtasıyla LATİNCE’ye CROCE (KROÇE-İngilizcesi CROSS) olarak girmiştir. Hıristiyanlar için de KUTSAL bir işaret olmuştur.

OK AÇ, “OK sembolü” demek olup bizde de KHAÇ-HAÇ kelimesini oluşturmuştur.

HAÇ şeklindeki OK damğası, Hıristiyanlıkla hiç bir ilişkisi olmayan DÜNDARLI, ÇAVDARLI, KARAHACILI, KARAKOYUNLU, YEŞİLYURT, KINIK, HAYTA gibi YÜRÜK aşiretlerinde ARMA olarak kullanılmaktadır.

ON TAMĞASI :

ON, “KOZMOS, kozmos kişisi” demektir. Ya KUBBE şeklinde, ya da ON nokta, 10 benek, 10 tüy, veya 10 aynı cinsten figürle gösterilir.... Yukarıdaki resimde çeşitli ON TAMĞALARI görülmektedir... birinci figür TAMĞALI SAYI kaya resmindeki BUĞ’un kafasının içinde ON NOKTA bu sembolü vermektedir... İkinci figür SAT DAĞI’ndaki kaya resmidir, kral damgasında ON BENEK ile aynı sembolü gösterir... Üçühcü figür KIRGİZİSTAN ISSIKKÖL’de bir mezardan çıkan yüzüğün üzerindeki resimdir, ON TÜY ile aynı mânâyı verir. Amerikan kızılderililerinde, MAYALAR ve AZTEKLER'de de aynı sembole rastlanır.

Ayrıca İTALYAN ALPLERİ’nde NAQUANE bölgesinde HALAY ÇEKEN ON KİŞİ figürü de aynı kavrama işaret eder. (Grav. Rup. Val Comanica, D. Riba, Fr. Emp. Paris, 1984)

ANADOLU’da bulunan HİTİT kurslarının üzerindeki ON GEYİK, ON FİGÜR de ON tamğasına işarettir.

GREK mitolojisinde geçen DAKTİLLER (Dactyiles) demircidirler. Nereden geldikleri konusunda çeşitli rivayet vardır. FRİGYA’daki İDA DAĞI’ndan (yani bizim EDREMİT’teki KAZ DAĞI), veya GİRİT’teki İDA DAĞI’ndan geldikleri öne sürülür. Bunlar ON KİŞİ’dirler… DAKTİL parmak demek olduğuna, ve iki elde ON parmak olduğuna göre, DAKTİLLER bu açıdan ON KİŞİ, yani ON’lar anlamına gelir. ON TÜRKLERİ’ne işarettir.

Ama esas kanıt, DEMİRCİ kelimesinin eski GREKÇE’ye DEMİOERCOİ diye geçmiş olmasıdır!.. Kimse TÜRKÇE’den geldiğini bilmez.

GREKLER’e bağlanmak istenen FRİG adının aslı PROTO-TÜRKÇE’de UB-URUK’tur. Bu kelime bugün OBRUK olarak kullanılır, ve ANADOLU’da FRİGLER’in yaşadığı merkez yaylanın adıdır. MİDAS YAZITI’ndan öğrendiğimize göre, zaten ANADOLU’nun bir adı da FRİGYA’dır! FRİGLER ve DAKTİLLER de TÜRK’tür!

ON kelimesi, aynı zamanda bir kısım PROTO-TÜRKLER’in kendileri için kullandığı addır. Tıpkı bizim şimdi kendimize ÂDEMOĞLU dediğimiz gibi, onlar da kendilerine ON = KOZMOS KİŞİSİ derlerdi. Diğer bir kısım PROTO-TÜRKLER de OK = YERYÜZÜ KİŞİSİ adını almışlardı. Ama kullandıkları semboller hep aynı idi. ORTA ASYA’da kurulan TÜRK devletinin adı ON-OYUL, daha sonra İSVİÇRE merkez olmak üzere AVRUPA’da kurulan devletin adı da ON-OYUNG idi.

ON kelimesi, zamanımıza anlamını kaybederek, sadece ON sayısını ifade etmek suretiyle yansımıştır. Ancak ANADOLU’da ON tamgaları halılarda, kilimlerde, çeşitli eşya ve süslerde varlığını devam ettirir.

ÇEŞİTLİ AT TAMĞALARI:

AT kelimesi, “ad, nam, atılma, bilinen, egemen” demek olduğu gibi, binek hayvanı AT’ı da kasteder. Yukarıdaki HALI VE KİLİM resimlerinde altta görülen şekiller, AT tamğalarıdır.

AT üzerindeki kişi yayalardan yüksekte, ve imkân bakımından ondan üstündür. Bu haliyle “bilinen, tanınan”dır, AD’ı vardır. Yüksekten bakar, “egemen”dir. AT’ılma yoluyla en yükseğe, TANRI’ya ulaşabilir. Bütün bu kavramlar, AT tamğasının çeşitli anlamlar kazanmasına, sonradan UÇ, UB ED ve BUĞ tamğalarının doğmasına yol açmıştır.

”TANRI katına AT’ılma” kavramı zamanımızda dahi KUZEY ASYA şamanlarında yaşar. Şaman davuluna AT’a biner gibi oturur, kendinden geçerek çalar, bu suretle TANRI’ya ulaşır. ETRÜSKLER’in KANATLI AT sembolü elbette ki PELASKLAR’da da vardı ve GREK mitolojisine de yansımıştır.

KANATLI AT’ı SELÇUKLULAR’da da görürüz.

AT tamgası sonraları ATEŞ ve OT (od-ateş) kelimelerinin oluşmasını sağlamıştır.

AT + US … AT-US… ATAS…ATAŞ…ATEŞ

AT*AS … ATAS… ATAŞ…ATEŞ

OG*AT… OT …. OD… (ODUN kelimesi de ATEŞ üreten, ateşte yakılan anlamına gelir)

BAŞKA HALILARDA AT TAMĞALARI :

ÇEŞİTLİ UÇ TAMĞALARI:

UÇ kelimesinin “bey, han, lider, bayrak” anlamlarına geldiği belirtmiştik... ATEŞ KÜLTÜ’nden doğmuşlardır. Kişi OZ’laşarak, yani şekil değiştirerek (MÂNÂ’dan MADDE'ye geçerek) YERYÜZÜ’ne İner, sonra yine şekil değiştirerek (MADDE’den MÂNÂ’ya geçerek) GÖKYÜZÜ’ne AT’ılarak, TANRI’ya döner... Bu sebeple UÇ TAMĞALARI’nın çoğu AT tamğalarının çeşitlemeleri arasında bulunur. Bu sayfadaki ilk figür hem KANAT AÇMIŞ UÇAN KUŞ, burca dikilmiş BAYRAK sembolüdür. Beşinci figür hem KANAT AÇMIŞ UÇAN KUŞ’tur, hem de cümle içinde OK anlamına gelebilir. Resmin en sonundaki ÜÇ NOKTA ise, hem UÇ tamğasını gösterir, hem de kelimenin nasıl ÜÇ SAYISI’na dönüştüğünü açıklar.

Yukarıdaki resimde ilk şekil, “KANAT AÇMIŞ KUŞ şeklindeki HAÇ’tır. Adamın başının içindeki ON NOKTA dikkatinizi çekmiştir.

UW, OW ve OĞ TAMĞALARI :

UW , OW veya OĞ, “şeref, kutsal kişi, mensup olma” anlamlarına gelir. PROTO-TÜRKLER’in ilk tamğalarındandır. Daha sonra OĞ şeklinde seslendirilmiş, şekil ve anlam sayısı çoğalmıştır. Kaynağı TEK TANRI inancı ve BOĞA KÜLTÜ’dür.

Yukarıdaki OĞ TAMĞALARI resminde üstteki ilk iki şekil, VAN’da, BAŞET DAĞI’ndaki KIZLARIN MAĞARASI’nda DUVAR RESİMLERİ’dir!.. Havaya kalkmış kollar, hem BOĞA’nın BOYNUZLARI’nı, hem de TANRI beldesine yönelmeyi göstermektedir.