Subiektywne spojrzenie (nie tylko) na finanse

Elastyczność podzielona na sekcje

2013-10-07T11:56:00.000+02:00

Niekiedy bardzo trudno nakreślić plan działania, określić priorytety – trzeba się dostosowywać, czasem improwizować wśród możliwości, które napotykamy w chaosie świata.

Tylko człowiek dzięki swej wyobraźni może ograniczyć rozwój produkcji i konsumpcji. […] nadmiar wyboru zmusza bowiem konsumenta do niezwykle skomplikowanego procesu podejmowania decyzji. […] Poprzez zwiększenie różnorodności towarów dostępnych na rynku zwiększamy bowiem matematyczne prawdopodobieństwo zróżnicowania stylów życia człowieka.

Alvin Toffler: Szok przyszłości,
Zysk i S-ka Wydawnictwo, Poznań 1998, s. 73.

Media kształtują naszą postawę konsumpcyjną nie tylko poprzez reklamę, ale i dlatego, że istotą ich działania jest nadawanie, dostarczanie, wciskanie nam wszystkiego. Ten fakt, że nieustannie coś się nam daje, jest główną przyczyną naszej bierności, umysłowego uśpienia, pasywnego przeżuwania słów i obrazów. Człowiek nie musi już o nic starać się i troszczyć, o nic walczyć (co było przecież zawsze istotą ludzkiej natury) – bo wszystko jest mu dostarczone już w postaci uładzonej, spreparowanej, gotowej do trawienia.

Ryszard Kapuściński: Lapidarium V,
Czytelnik, Warszawa 2002, s. 110.

Aby przetrwać w obliczu niepewności zrodzonej przez szybkie zmiany, trzeba nauczyć się podróżować przez życie bez zbytniego obciążenia.

Współczesna cywilizacja na najwyższym piedestale stawia nowość – nowość to bożek, jedyne niepodważalne kryterium. Jest to również cywilizacja szybkiego i zupełnego zapomnienia, w której wszystko, co pojawia się przed naszymi oczami, istnieje tylko przez chwilę, żeby rozpłynąć się i zniknąć bez śladu.

Ryszard Kapuściński: Lapidarium V,
Czytelnik, Warszawa 2002, s. 84.

Standard materialny wciąż decyduje o naszym zadowoleniu z życia – jesteśmy radykalnymi materialistami: swój status postrzegamy przez to, co mamy. Chcemy pokazać nasze możliwości finansowe i łatwość z jaką przychodzi nam wydawanie pieniędzy. Lubimy posiadać rzeczy ładne, modne, użyteczne – podążać za trendami.

To ludzie, o których mówi się, że „liżą witryny” – widzą kuszący świat rzeczy, świecące, połyskujące morze gadżetów, które za wszelką cenę chcą posiadać natychmiast.

Ryszard Kapuściński: Lapidarium VI,
Czytelnik, Warszawa 2007, s. 72.

Współczesny kapitalizm to system, dla którego przyjaźń jest niewygodna, bo jego celem jest, by przyjaciele nie wspierali cię, tylko sprawdzali, czy posiadasz te dobra, które system ci oferuje. Ale gdy żyje się za mniej niż minimum socjalne (bo takie przypadki też się zdarzają), trzeba żyć wydajnie, ponieważ od tego zależy twoje przetrwanie, a koszty utrzymania muszą być ograniczone do niezbędnych. Konieczność uwalnia od męki wyboru.

Remedium na zniewolenie posiadaniem jest minimalizm. Minimaliści ograniczają swój stan posiadania. Droga do optymalnego minimalizmu wymaga samokontroli i walki z pokusami świata konsumpcji.

Życie oparte na posiadaniu jest mniej swobodne niż życie oparte na działaniu lub po prostu na istnieniu.

Alvin Toffler: Szok przyszłości,
Zysk i S-ka Wydawnictwo, Poznań 1998, s. 73.

Przecież można żyć prosto i ograniczać się do tego, co najpotrzebniejsze, co w pełni realizuje nasze cele, ale nie oznacza nadmiaru lub ascezy.

Złoty środek: żeby było trochę więcej niż mało, ale trochę mniej niż dużo.

Ryszard Kapuściński: Lapidarium VI,
Czytelnik, Warszawa 2007, s. 142.

Nauczmy się wybierać, oceniać, czy chęć posiadania czegoś to rzeczywista potrzeba, czy chwilowy kaprys. Dokonujmy świadomych wyborów i nie podążajmy ślepo za wszystkim, co oferuje świat, lecz potrafmy z tego pozornego bogactwa wybrać to, co będzie nas samych wzbogacało (przy czym mowa o bogactwie wewnętrznym, a nie stanie posiadania).

Zabij nudę!

2013-09-30T13:50:00.000+02:00

Nudziarze popadają w tarapaty [na własną prośbę]. To oni przede wszystkim stają się ofiarami kryzysu. Często sami bywają jego sprawcami. Jak to możliwe? Wybierają najłatwiejsze drogi, zawsze znane trasy. Trafiają na te same korki zawsze zdziwieni, że ulica o tej porze jest zapchana. Interesuje ich tylko znane.
Dlaczego? Bo jest bezpieczne, łatwe i pozornie szybkie. I daje ten sam rezultat. Nudę.

Peter Apianus: Zyskaj na kryzysie. Nudziarze zawsze przegrywają, G+J Gruner + Jahr Polska Sp. z o.o. & Co. Spółka Komandytowa, Warszawa 2009, s. 16.

Zabij nudę!

Dno...

2013-09-25T08:42:00.000+02:00

Nie zmienisz swojego życia, jeśli ono idzie w złą stronę, dopóki nie uderzysz w dno i poczujesz, że dalej już nie ma nic. Dopiero ten głuchy, złowieszczy odgłos, owa przejmująca świadomość dna może cię zmusić do zmiany radykalnej. Rzadko może być ona całkowita, zupełna, stuprocentowa. Ale może być jednak istotna, ważna. Nie licz na triumf jednorazowy, ostateczny: cierpliwie gromadź małe zwycięstwa.

Ryszard Kapuściński: Lapidarium V, Czytelnik, Warszawa 2002, s. 33 – 34.

Powiązane tematycznie:
Jakość życia
(Nie)zależność
Iluzja rzeczywistości
Punkty odniesienia

Chwalmy nasze małe życie

2013-09-17T16:04:00.000+02:00

Świat utrzymuje się dzięki instynktowi samozachowawczemu ludzi.

Człowiekowi dana jest możliwość rzeczy, ale nie rzecz sama. Tę ostatnią musi on dopiero zdobyć, musi do nie dochodzić, często trudem największym. Ów element aktywnego, nacechowanego wolą wysiłku jest tu podstawowy i niezbędny.

Ubóstwo jest najpierwotniejszą kondycją człowieka. Ubóstwo, bezbronność, lęk. Przez całe dzieje człowiek próbuje wydostać się z tego stanu, ale nadal jakieś gwarancje godziwej egzystencji posiada tylko dwóch spośród dziesięciu ludzi. I nie widać, aby ta proporcja mogła ulec szybkiej zmianie na lepsze.

Coraz wyraźniej dostrzegamy dziś jeszcze inną cechę biedy – jej dziedziczność. Przechodzenie biedy z pokolenia na pokolenie. Dziecko rodzi się z biednych rodziców, dorośleje w biedzie i następnie przekazuje ją swojemu potomstwu. Ten stan sprzyja rozwojowi mentalności getta, która cechuje myślenie każdego uwięzionego w swoim losie biedaka.

Pozaekonomiczne skutki ubóstwa:
- poczucie braku wyjścia, braku perspektyw;
- poczucie nicości, że jest się nikim, pionkiem, przedmiotem;
- poczucie upokorzenia i wstydu.
Często te czynniki pozaekonomiczne, psychologiczne, kulturowe mają większą wagę i są bardziej dotkliwe niż te materialne.

Ryszard Kapuściński: Lapidarium VI,
Czytelnik, Warszawa 2007, s. 16, 41, 86, 93.

Z każdym dniem wchodzi odrobina świtu?

2013-09-13T13:43:00.001+02:00

Kategoria przybliżenia jest jedyną rzeczywiście możliwą. W niczym nie jesteśmy w stanie osiągnąć ideału, pełni, absolutu, ale drogą wysiłku woli, intuicji i wyobraźni możemy przybliżyć się do celu, a im bardziej to się uda, tym większa wartość tego, co osiągnęliśmy.

Zadając pytanie o przyszłość, jej treść i kształt, człowiek podświadomie zakłada, że wszystko będzie rozwijać się tak jak dotychczas, według znanych nam z doświadczenia i historii scenariuszy i praw, tyle że czegoś będzie więcej, a czegoś – mniej, na przykład, że będzie więcej dobrobytu, a mniej wojen. Tymczasem przyszłość może się ukształtować w zupełnie inny sposób, w rezultacie zmian głęboko rewolucyjnych, o wyniku nieprzewidywalnym, jako że charakteru tych zmian ani ich przebiegu jeszcze nie znamy albo jeszcze nie rozumiemy.

Max Weber mówił zawsze o konieczności łączenia rozwiązań, dyskusji, rozmów o ekonomii ze sferą etyki. Uważał, że błędem o fatalnych skutkach było rozdzielenie tych dwóch pól działalności człowieka i ograniczenie ekonomii jedynie do cyfr, statystyki, praw rynku, mechanizmów giełdy.

Ryszard Kapuściński: Lapidarium V,
Czytelnik, Warszawa 2002, s. 122-123.

Historia lubi się powtarzać

2013-09-02T11:55:00.000+02:00

Każdy cieszyłby się, gdyby można było liczyć tylko na zyski. Natura rynku jednak na to nie pozwala. Nigdy dwa trendy wzrostowe nie podążają bezpośrednio za sobą. Co najwyżej możemy tutaj mówić o długo- lub krótkoterminowych trendach wzrostowych.
Za każdym razem po wzrostach na rynkach przychodzą spadki. Taka jest prawidłowość. Nie jest to żadną tajemnicą – każdy o tym wie. Ale nikt nie wie, jak długo będą trwać wzrosty i kiedy zmienią się w spadki.
Głęboka mądrość opiera się na rozległym repertuarze doświadczeń.
W historii rynków akcji dochodziło zawsze do gigantycznych wzrostów i spadków. Aby osiągnąć naprawdę ambitny cel, trzeba pokonać strach. Trzeba zmienić optykę myślenia i rzetelnie ocenić swoje możliwości. Zmienić swoje emocje z tym związane. Niekiedy warto wrócić do podstaw.
W czasie hossy warto wycofywać się z rynku akcji. W perspektywie krótkoterminowej sterowanie udziałem akcji w portfelu może okazywać się nieskuteczne. W długim horyzoncie inwestycji strategia może być bardziej skuteczna, gdy odpowiednio do sytuacji pozwala się zyskom rosnąć i ogranicza straty.
Trwała kolumna aktywów stanowi podwalinę portfela inwestycyjnego.

Gromadźmy kapitał bez emocji

2013-08-28T16:05:00.003+02:00

Każdy z nas ma marzenia. Każdy z nas ma swoje cele i plany, do których dąży i które chciałby zrealizować w przyszłości.
Z każdym rokiem przybywa nam zobowiązań, jesteśmy odpowiedzialni za coraz więcej spraw. Staramy się zabezpieczyć przed tym, co nieprzewidywalne, myślimy o swoich najbliższych, o tych, których los zależy od nas.
A do realizacji tego wszystkiego potrzebne są bardzo duże pieniądze, które dopiero zgromadzimy w przyszłości. „Przyszłość” to tylko skrócona nazwa „wszystkiego, co może się zdarzyć, lecz czego nigdy nie można być pewnym”.
Poczucie zagubienia w teraźniejszości i niepewność związana z przyszłością to nasi stali towarzysze w mozolnej wędrówce przez życie.
Wszystkie towarzystwa emerytalne i ubezpieczeniowe bazują na ludzkich emocjach, potrzebach i strachu. Na świecie brakuje wielu rzeczy, ale z pewnością nie brakuje na nim uzasadnionych powodów do obaw.
Dobry sprzedawca różni się od przeciętnego bogactwem i trafnością reakcji na typowe obiekcie potencjalnego klienta. Perswazja działa często w sposób nieuświadomiony przez odbiorcę. Jeśli informacja zostanie przedstawiona w odpowiedni sposób, to w sprzyjających okolicznościach nikt się jej nie oprze, a pod wpływem bardzo silnego oddziaływania pewnych sytuacji człowiek traci wrodzone predyspozycje.
Ogólnie rzecz biorąc, pomysł powierzenia własnych pieniędzy jakiejś instytucji bez możliwości korzystania z nich aż do osiągnięcia wieku emerytalnego wydaje się nieco dziwny, by nie powiedzieć przerażający. To, co dziś wydaje się pewne i na właściwym miejscu, już jutro może się okazać żałosną pomyłką, czymś płonnym i niedorzecznym, a poniesione koszty zdecydowanie przewyższą oczekiwane zyski.
Warto mieć powyższe na uwadze, jeśli kiedyś zechcemy podpisywać długoterminową umowę regularnego programu oszczędnościowo-inwestycyjnego. Któż może wiedzieć, jak jego sytuacja finansowa będzie wyglądała za lat kilka czy kilkadziesiąt – mogą się zdarzyć różne sytuacje losowe (chwilowy brak pracy, nieoczekiwany spadek zarobków czy wysokie wydatki), a wymagana umową składka będzie musiała być bezwzględnie zapłacona, bo inaczej ubezpieczający/ubezpieczony powinien liczyć się z utratą części (lub całości) wpłaconych środków.
Ochrona zgromadzonego kapitału i swobodny dostęp do własnych pieniędzy stanowi o naszym bezpieczeństwie finansowym. Pozwólmy zyskom rosnąć i ograniczajmy straty, ale róbmy to w sposób świadomy i bez emocji.

A imię jego będzie czterdzieści i cztery

2013-07-26T13:19:00.000+02:00

Współczesny świat bombarduje nas tysiącami obietnic szczęścia, jednak żadna z nich nie jest opatrzona gwarancją spełnienia. Podlega on nieustannym i błyskawicznym zmianom i zasypuje nas lawiną informacji oraz wszelkiego rodzaju bodźców zmysłowych, których często nie potrafimy już poddawać racjonalnej selekcji.
Zygmunt Bauman to wnikliwy obserwator rzeczywistości ponowoczesnej.
Poniżej odnośniki do wybranych fragmentów 44 listów ze świata płynnej nowoczesności.

Wychowanie
Niespełnieni konsumenci
Nieoczekiwany rynek pracy
Kultura i sztuka
Fobie codzienności
Przypadkowość atrybutów
Gra w pożyczanie
Węzeł gordyjski
Kupujesz część siebie
Data ważności
Kult nauki przez całe życie
Pamięć absolutna

Pułapka hedonizmu a poszukiwanie szczęścia

2013-06-26T09:17:00.000+02:00

Jesteśmy niewolnikami wielu rzeczy, których potrzebujemy, do których przywykliśmy, które posiadamy.

W skali międzynarodowej do najważniejszych spostrzeżeń dotyczących pieniędzy i szczęścia należy tzw. paradoks Easterlina […]. Osoby o dochodach wyższych od przeciętnej […] są szczęśliwsze od uboższych. Nic w tym zaskakującego, ale Easterlin ustalił również, że kiedy jakiś kraj osiągnie poziom rozwoju, przy którym zaspokojone zostają podstawowe potrzeby mieszkańców – dach nad głową, żywność, zaopatrzenie w wodę i energię – przeciętny poziom szczęścia przestaje wzrastać. Paradoks polega na tym, że powyżej pewnego poziomu większa ilość pieniędzy już nas nie uszczęśliwia. Znajdujemy się natomiast w pułapce hedonizmu, gdzie o szczęściu stanowi dorównanie poziomowi konsumpcji ludzi z naszego otoczenia. Kiedy powodzi im się lepiej niż nam, choć w kategoriach absolutnych i nam powodzi się dobrze, jesteśmy nieszczęśliwi. […]
Tymczasem poziom szczęścia w ramach określonego systemu gospodarczego wyznaczany jest przez różnicę między oczekiwaniami ludzi dotyczącymi względnego dochodu a realną możliwością jego uzyskania. […] przepaść między najbogatszymi i najuboższymi stale rośnie […] Coraz więcej bogactwa koncentruje się w rękach nielicznej garstki, której styl życia chwalą i propagują media, co oznacza, że oczekiwania większości są coraz dalsze od możliwości ich realizacji. Mniej zadowolenia przynoszą nam rzeczy, które normalnie bardzo by nas cieszyły. Weźmy na przykład telewizor – jeszcze pięć lat temu bylibyśmy szczęśliwi, mając go, ale dziś już nie. W niczym się nie zmienił, ale w porównaniu z bardziej płaskimi, większymi i dającymi ostrzejszy obraz odbiornikami, jakie widzimy w bezczelnych podprogowych reklamach, wydaje się toporny.
To inflacja tak zwanych dóbr pozycyjnych – czyli takich, które nam i naszemu otoczeniu ukazują nasz status społeczny – sprawia, że pogłębiająca się nierówność unieszczęśliwia większość ludzi. Co gorsza, nierówności narastają w skali globalnej […].

Raj Patel: Wartość niczego. Jak przekształcić społeczeństwo rynkowe i na nowo zdefiniować demokrację, Warszawskie Wydawnictwo Literackie MUZA SA, Warszawa 2010, s. 45-47.

Ludzie pracują, żeby móc zapłacić za rzeczy, których posiadanie zyskuje im szacunek otoczenia. Każdy pracuje coraz ciężej, żeby zachować swój status w oczach społeczeństwa.
Doświadczenie uczy, że działanie przeszkód zmienia się zależnie od postawy, jaką wobec nich zajmujemy. Braku nie odczuwamy, gdy nie odczuwamy potrzeby. Albo gdy jesteśmy do niego przyzwyczajeni i uważamy go za naturalny. Od człowieka samego zależy, czy przeszkody, jakie ma w życiu, będą mu dokuczać więcej czy mniej lub też wcale nie będą dla niego przeszkodami. „Nie przyzwyczajaj się do rzeczy, a nie będą ci konieczne. Nie mów sobie, że są ci nieodzowne, a nie będą nimi” – pisał Epiktet. Podobnie Marek Aureliusz: „Jeśli trapi cię jakiś przedmiot zewnętrzny, to nie on ci dolega, ale twój sąd o nim, a ten zmienić jest w twojej mocy”.
Zwłaszcza w ciężkich chwilach życia okazuje się cała nicość bogactwa. Ale i w najzwyklejszych warunkach może być szkodliwe, bo ten kto je posiada, przyzwyczaja się do niego i jeśli je utraci, będzie cierpieć z tego powodu. Nie każdy traci to, co posiada, ale każdemu grozi utrata; z groźbą zaś utraty łączy się niepokój, więc cierpienie.
Kto chce szczęścia, niech ogranicza potrzeby.
Chciwość jest szkodliwa dla psychiki: „Abyśmy mając wszystko, nie pragnęli jeszcze” – jak pisał Lechoń. Podwójne jest ryzyko potrzeb: będą źródłem cierpień, gdy nie będą zaspokojone, i będą nimi także, gdy będą zaspokojone. A tym czasem wyzbycie się ich jest możliwe. Ileż jest rzeczy, bez których możemy się obejść. Człowiek potrzebuje wielu rzeczy, ale może żyć z byle czym.
Każdy ma jakiś obraz świata, a od tego obrazu świata zależy także, jak odczuwa własne życie.

Zagadnienia powiązane:
Prognozy
Punkty odniesienia
Etap życia mężczyzny
Szlachetne zdrowie

Czy mamy alternatywę?

2013-06-20T10:36:00.001+02:00

Neuromarketing wciąż jest w powijakach, ale […] w najbliższych latach bardzo się rozprzestrzeni. Być może nigdy nie będzie w stanie wskazać, w której części mózgu znajduje się „guzik zakupów” („I dzięki Bogu!”, pomyśli wielu ludzi), ale z pewnością pomoże przewidzieć konkretne kierunki i trendy, które odmienią oblicze i los światowego handlu.
A zresztą, jaki mamy wybór? Czy jako jednostki możemy uciec marketerom, markom i nowym formom reklamy odwołującym się do naszej podświadomości? Nie jest to łatwe w dzisiejszym świecie. Może udałoby się, gdyby pojechać do supermarketu, napakować jedzenia na najbliższe dziesięć lat, a potem zamknąć się w domu na cztery spusty, wyłączyć telewizor, pozbyć się komórki, zerwać umowę na szerokopasmowy Internet – po prostu całkowicie odciąć się od zewnętrznego świata.
Podejrzewam, że wtedy szybko życie stałoby się nudne i nieciekawe. Owszem, bylibyśmy poza zasięgiem marketerów, ale jakim kosztem?
Czy mamy alternatywę? Tak, to świat, w którym wobec ataku reklam stajemy z większym zrozumieniem naszych pobudek i motywacji, znajomością tego, co nas pociąga, co odpycha, a co wkurza. To świat, w którym nie jesteśmy zakładnikami tajemniczo działającej nieświadomości ani kukiełką w rękach marketerów czy koncernów, które chcą nami zawładnąć. To świat, w którym, zanim ruszymy, by kupić ten nowy krem do rąk o zapachu wanilii albo szampon z formułą X, albo paczkę marlboro (choć rozsądek podpowiada, że płuca przytkają nam się tłuszczem), zatrzymamy się na chwilę. Bo to będzie świat, w którym my, konsumenci, będziemy mogli uniknąć sztuczek i pułapek zastawianych na nas przez wielkie firmy tylko po to, byśmy kupili ich produkty. […]

Martin Lindstrom: Zakupologia. Prawda i kłamstwa o tym, dlaczego kupujemy, Wydawnictwo Znak, Kraków 2009, s. 185.

Przeczytaj także:
Poskramianie oczekiwań wobec nieograniczonego wyboru: Wybór przestaje oferować możliwości, a zamiast tego narzuca ograniczenia.
Konsumenci jutra: Podobnie jak naszych pradziadków, którzy wchodzili w dorosłe życie podczas Wielkiego Kryzysu, dzisiejszych młodych konsumentów zmieni na zawsze fakt dorastania podczas głębokiej gospodarczej recesji.
Paradoks wyboru między oczekiwaniami a realiami: Paraliż jest konsekwencją zbyt wielu wyborów.

Pamięć absolutna

2013-06-06T14:06:00.000+02:00

[…] świat, w którym przyszło nam żyć, skłania raczej do zapominania niż do uczenia się i zapamiętywania.

[…] Biada ludziom obdarzonym zbyt dobrą pamięcią: wczorajsze wypróbowane trasy zmieniają się z dnia na dzień w ślepe zaułki, a tradycyjne, kiedyś niezawodne wzory postępowania, zamiast zapewniać sukces, prowadzą do klęski. W takim świecie uczenie się musi polegać na nieustannej pogoni za wciąż wymykającymi się przedmiotami, które w dodatku mają zwyczaj rozpływać się w dłoni, gdy się je wreszcie pochwyci. A ponieważ nagrody za poprawne wykonanie zadania znajdują się każdego dnia gdzie indziej, wszelkie „wzmocnienia”, służące kiedyś potwierdzeniu słuszności naszych decyzji, okazują się teraz mylące i zwodnicze: to pułapki i należy się ich wystrzegać, ponieważ mogą wyrobić w nas nawyki i odruchy, które rychło okażą się bezużyteczne, jeśli nie szkodliwe.

[…] jeśli ślizgasz się po cienkim lodzie, twój ratunek w szybkości. Lepiej pędzić co tchu w płucach, aby nie wystawiać na próbę wytrzymałości kruchego podłoża. W niestabilnym świecie […], w którym formy niemal nigdy nie zachowują swojego kształtu wystarczająco długo, by zakrzepnąć i dowieść, że można na nich polegać, lepiej iść, niż siedzieć, lepiej biec, niż iść, a jeszcze lepiej – surfować. Surfing wygrywa na lekkości i zwinności surfera; dobrze też, jeśli surferzy nie okażą się szczególnie wybredni w doborze fal i gotowi będą w każdej chwili zmienić upodobania. […]

Zygmunt Bauman: 44 listy ze świata płynnej nowoczesności, Wydawnictwo Literackie, Kraków 2011, s. 152-153.

Tematycznie powiązane:
Poskramianie oczekiwań wobec nieograniczonego wyboru: Wybór przestaje oferować możliwości, a zamiast tego narzuca ograniczenia.
Więcej niż wiedza i informacja: Głęboka mądrość opiera się na rozległym repertuarze doświadczeń.
Świat to za małoWiększość innowacji rodzi się, gdy dostrzega się wyjątkową okazję lub zagrożenie na rynku, takie jak wyłonienie się nowego trendu wśród konsumentów, rewolucyjne odkrycie technologiczne, odważne posunięcie konkurenta czy projekt ustawy.
Zarządzanie ryzykiem a strach: Aby osiągnąć naprawdę ambitny cel, trzeba pokonać strach. Trzeba zmienić optykę myślenia i rzetelnie ocenić swoje możliwości. Zmienić swoje emocje z tym związane.
Doświadczenia, które kształtują: Gdy spotykamy się z czymś nowym, działamy na nowym terytorium, uczymy się, jak radzić sobie z czymś niezwykłym i jak nadawać sens rzeczom w stanie dezorientacji.
Przekraczanie granic: Postęp wymaga zamiany instytucjonalnej i odnowy nie tylko produktów i usług, nie tylko organizacji i branż, ale całych połączonych ze sobą systemów.

Kult nauki przez całe życie

2013-06-05T11:31:00.000+02:00

Zamiast stosować męczącą kontrolę i nadzór, dominację można sobie dzisiaj zapewnić przy znacznie mniejszym nakładzie pracy, czasu i pieniędzy, grożąc brakiem lub wycofaniem swojego zaangażowania. Groźba cofnięcia zaangażowania przerzuca obowiązek tworzenia i podtrzymywania niezbędnego do życia układu na tę drugą, „zdominowaną” stronę. To podwładni muszą teraz zachowywać się tak, aby znaleźć uznanie w oczach szefów i skłonić ich do „zakupu” oferowanych usług i autorskich „produktów” – podobnie jak inni producenci i handlowcy kuszą potencjalnych klientów, aby wzbudzić w nich pragnienie posiadania towarów wystawianych na sprzedaż. Do osiągnięcia tego celu nie wystarczy już „rutynowe postępowanie”.

[…] każdy, kto chce odnaleźć się w układzie, który zastąpił model zatrudnienia wzorowany na „labiryncie szczurów”, musi się wykazać komunikatywnością i łatwością nawiązywania kontaktów, otwartością i dociekliwością – musi wystawić na sprzedaż całą swoją osobę jako wyjątkową i niepowtarzalną wartość, która przyczyni się do podniesienia jakości pracy zespołu. To aktualni lub potencjalni pracownicy muszą dzisiaj „monitorować samych siebie”, stać się własnymi obserwatorami, aby zyskać pewność, że ich działalność jest przekonująca i może liczyć na aprobatę kupujących, także wówczas, gdy zmienią się ich pragnienia, upodobania i gusta. Glajchszaltowanie osobowości pracowników, homogenizowanie ich zachowań i wtłaczanie ich działań w sztywne ramy rutyny, co ma uczynić z nich towar wart nabycia, nie jest już rolą szefów.

Recepta na sukces to „być sobą”, być „niepodobnym do innych”. To różnica, a nie takożsamość, sprzedaje się najlepiej. Dysponowanie wiedzą i umiejętnościami „wymaganymi na danym stanowisku” i prezentowanymi już przez tych, którzy zajmowali je wcześniej lub starają się o nie obecnie, to dzisiaj za mało. To raczej słabość niż atut. Zamiast tego potrzeba niezwykłych pomysłów, wyjątkowych i niespotykanych wcześniej, a przede wszystkim kociej umiejętności chodzenia własnymi ścieżkami.

Tego rodzaju wiedzy (a właściwie inspiracji) pragną ludzie żyjący w epoce płynnej nowoczesności. Potrzebują raczej ekspertów, którzy pokażą im, jak się poruszać, niż nauczycieli, którzy zapewnią ich, że obrali jedyną właściwą – choć zatłoczoną – drogę. Eksperci, na których czekają i za których usługi gotowi są zapłacić każde pieniądze, powinni pomóc im dokopać się do głębokich pokładów ich charakteru i osobowości, gdzie spoczywają ponoć, czekając na wydobycie, bogate złoża najcenniejszych kruszców. Eksperci nie zarzucą swoim klientom niewiedzy; prędzej gnuśność i zaniedbanie. […]

Obecny kult „nauki przez całe życie” koncentruje się w znacznej mierze na potrzebie ciągłego uaktualniania profesjonalnej wiedzy, ale w takim samym, a być może nawet większym stopniu zawdzięcza on swoją popularność przekonaniu, że pokłady ludzkiej osobowości są niewyczerpalne, a znalezienie duchowych mistrzów, którzy powiedzą, jak dotrzeć do nie odkrytych jeszcze złóż, przeoczonych lub nie dość skutecznie zlokalizowanych przez innych przewodników, jest tylko kwestią czasu: wymaga jedynie pewnego wysiłku i oczywiście dostatecznej sumy pieniędzy, by móc zapłacić za ich usługi.

Zygmunt Bauman: 44 listy ze świata płynnej nowoczesności, Wydawnictwo Literackie, Kraków 2011, s. 158-160.

Tematy powiązane:

Ocean możliwości...?: Dla wielu znalezienie nowej formy aktywności zawodowej może oznaczać uniezależnienie się od dotychczasowej pracy, środowiska, służbowej podległości i spełnienie się we własnym biznesie.
Jak Cię widzą, tak Cię piszą, czyli marka osobista: Na wiele sposobów pojawiamy się w świadomości otoczenia. Od naszej postawy zależy nasz wizerunek, a od niego – nasz osobisty sukces.
Inny wymiar: Wciąż doświadczamy kapitalizmu, który jest totalnie zdegenerowany, dziki i cechujący się wielką liczbą feudalnych naleciałości.
Wieczny projekt: Każdy człowiek zdany jest wyłącznie na siebie i dlatego nie powinien znikąd oczekiwać wsparcia, lecz podjąć świadomie brzemię własnej wolności.

Data ważności

2013-06-03T11:08:00.002+02:00

W świecie płynnej nowoczesności trwałość rzeczy, podobnie jak trwałość więzi międzyludzkich, traktuje się zwykle z niechęcią, widząc w niej zagrożenie. W końcu każda przysięga wierności, każde długoterminowe (a cóż dopiero dozgonne) zaangażowanie zapowiada przyszłość obarczoną brzemieniem zobowiązań, które ograniczają swobodę ruchów i możliwość skorzystania z nowych, nieznanych jeszcze okazji, gdy te (niechybnie) się pojawią. Perspektywa obarczenia się jakimś nieusuwalnym ciężarem albo zobowiązania się z czymkolwiek na całe życie jest z gruntu odpychająca i napawa lękiem. Nic dziwnego, skoro najbardziej pożądane przedmioty starzeją się dzisiaj szybko, w mgnieniu oka tracą swój urok i przeobrażają się z obiektów dumy w powód do wstydu.

[…] „zamożność […] mierzyć należy nie tyle przedmiotami, które się codziennie wyrabia, sprzedaje i kupuje, ile tymi, które wyrzuca się codziennie, żeby uczynić miejsce dla nowych”. Radość „pozbywania się rzeczy”, „kończenia z nimi”, porzucania ich i wyrzucania na śmietnik jest prawdziwą namiętnością naszego świata.

Zdolność trwania „po wieczne czasy” nie przemawia już na korzyść rzeczy ani ludzkich więzi. Rzeczy i więzi mają służyć tylko przez pewien określony czas, a kiedy przystaną być przydatne – co musi kiedyś nastąpić – należy je zniszczyć, odrzucić lub w inny sposób usunąć z pola widzenia. Trzeba także unikać posiadania rzeczy, a zwłaszcza takich rzeczy, których niełatwo się pozbyć. Dzisiejszy konsumeryzm nie polega na gromadzeniu rzeczy, lecz na czerpaniu z nich błyskawicznych i doraźnych przyjemności.

Zygmunt Bauman: 44 listy ze świata płynnej nowoczesności, Wydawnictwo Literackie, Kraków 2011, s. 149-151.

Tematy powiązane:
Konsumenci jutra: Mogą oni oszczędzać z wyboru, dokonując pożytecznych, a nie przymusowych cięć w swoich wydatkach.
Człowiek wśród ludzi a cywilizacyjne przeobrażenia świata: Ludzie żyją dziś szybciej i w krótkim czasie pragną zaspokoić wszystkie swoje potrzeby, które poprzednie pokolenia realizowały w ciągu całego życia.
Synergia sprzedaży: umysł zniewolony: „Każdy właściciel sugestywnej marki stara się wytworzyć relację tak idealnie zharmonizowaną z samopostrzeganiem konsumentów, by zapragnęli oni, albo przynajmniej zgodzili się, zostać wiernymi wasalami swoich markowych panów”.

Kupujesz część siebie

2013-05-29T10:08:00.001+02:00

[…] „komercjalizacja dzieciństwa stała się ważnym motorem napędowym świata turbokonsumpcji”. […] dzieci są tylko jednym z wielu terytoriów zajmowanych, podbijanych i kolonizowanych przez turbokonsumpcjonizm, który odnosi sukcesy na wielu frontach jednocześnie. Coraz więcej osób „ulega przekonaniu, że jeśli ktoś nie nadąża za najnowszymi trendami, jago życie jest klęską”. […] „Kupujemy przedmioty, żeby pokazać, kim chcemy być i jak chcemy być postrzegani”.
[…] znakiem naszych czasów jest stopniowe zamazywanie się granicy między aktami konsumpcji a resztą naszego życia. […] Wszystkie drogi prowadzą przez kasy sklepowe, a przynajmniej to właśnie mówi się nam każdego dnia i przy każdej nadarzającej się okazji. […] reklama […] łączy wszystkie te sugestie i obietnice, stwierdzając bez ogródek: „Kupujesz część siebie”. I nie chodzi tu oczywiście o jakąś niewielką, drugorzędną i mało znaczącą „część”, ale o twój publiczny wizerunek, twój obraz w oczach innych, oblicze, które pokazujesz światu.

Zygmunt Bauman: 44 listy ze świata płynnej nowoczesności, Wydawnictwo Literackie, Kraków 2011, s. 89-91.

Powiązane zagadnienia:
Religia
Zaspokajanie potrzeb
Asceza konsumpcyjna
Scenariusz alternatywny
Gra w pożyczanie

Węzeł gordyjski

2013-05-28T10:12:00.001+02:00

Jaki moment najbardziej sprzyja temu, by zmienić ludzi oszczędnych w dożywotnich dłużników? Ten, w którym są najbardziej bezradni, a więc moment przejścia z dzieciństwa do dorosłości, kiedy nie pozbyli się jeszcze dziecięcych nawyków, choć w coraz mniejszym stopniu pasują one do nowych pokus, wymogów i wyzwań dorosłego życia. […]
Miejsce, które na prywatnej, mentalnej mapie świata młodych ludzi zajmowali rodzice, nagle się opróżniło. Dla kredytobiorców oznacza to niepowtarzalną okazję do wślizgnięcia się in loco parentis. Jak wilk z bajki o Czerwonym Kapturku, próbuje zająć miejsce ukochanej babci, mając nadzieję, że tym razem słodki Czerwony Kapturek nie będzie tak spostrzegawczy i sprytny jak w oryginalnej wersji opowieści i nie przejrzy na czas podstępu lub w ogóle go nie dostrzeże, ponieważ współczesne Czerwone Kapturki nie wędrują samotnie przez las, ale poruszają się tłumnie, a w tłumie każdy, niejako automatycznie, zachowuje się tak jak wszyscy pozostali, zamiast podjąć trud i ryzyko samodzielnego myślenia.
[…] zaciągnięcie kredytu […] stało się kusząco i zwodniczo łatwe. Złudzeniem pozostaje niestety równie kusząca, lecz pozorna, łatwość jego spłaty. […] Promowanie życia na kredyt sprawiło, że branie pożyczek na spłatę starych długów wydaje się dzisiaj czymś całkiem naturalnym. Istny węzeł gordyjski. A takich węzłów nie da się rozwinąć: można je tylko przeciąć. […]
Ile osób podobnych […] mieszka w twoim sąsiedztwie? Może jedna z nich mieszka w twoim domu? Śpi w twoim łóżku? Nosi twoją piżamę?

Zygmunt Bauman: 44 listy ze świata płynnej nowoczesności, Wydawnictwo Literackie, Kraków 2011, s. 84-87.

Gra w pożyczanie

2013-05-27T17:32:00.001+02:00

Instytucje udzielające kredytów żyją i bogacą się dzięki kredytobiorcom. Osoby, które nie chcą zaciągać pożyczek i odmawiają życia na kredyt, są dla tych ludzi bezużyteczne. Z kolei ludzi, którzy gotowi są zaciągnąć długi ponad miarę, „nie licząc się z możliwościami spłaty zadłużenia”, przyjmuje się tu z otwartymi ramionami. Właśnie oni stają się stałym źródłem zysków dla tych instytucji, spłacają bowiem w nieskończoność odsetki od zaciągniętych kredytów… Nic dziwnego, że przedstawiciele towarzystw kredytowych, banków oraz organizacji zajmujących się wydawaniem kart kredytowych gotowi są obiecać wszystko, aby tylko wciągnąć możliwie największą liczbę osób do gry w pożyczanie, zakładając słusznie, że kredytobiorcy, którzy raz do tej gry wejdą, będą szukać rozwiązania swoich kłopotów przede wszystkim w zaciąganiu dalszych kredytów… […]

Zygmunt Bauman: 44 listy ze świata płynnej nowoczesności, Wydawnictwo Literackie, Kraków 2011, s. 84.

Rozwinięcie tematu: Węzeł gordyjski

Konsumpcja i minimalizm

2013-05-13T13:56:00.000+02:00

Poskramianie oczekiwań wobec nieograniczonego wyboru: Wybór przestaje oferować możliwości, a zamiast tego narzuca ograniczenia.

Nienasycenie a świątynie konsumpcji: Konsumenci odgrywają w kapitalizmie zbyt poważną rolę, by można im było pozwolić na podejmowanie samodzielnych decyzji.

Paradoks wyboru między oczekiwaniami i realiami: Na cokolwiek patrzymy – małe lub wielkie sprawy, sprawy materialne, styl życia – życie to kwestia wyboru.

Religia: Wiele koncepcji próbowało zawładnąć światem. Udało się tylko jednej - konsumpcji.

Niespełnieni konsumenci: Wiele osób ma status „niepełnych”, „niedostatecznych”, nieudanych lub niespełnionych konsumentów, ale ów status nie przysparza im szczęścia.

Człowiek wśród ludzi a cywilizacyjne przeobrażenia świata: Ludzie żyją dziś szybciej i w krótkim czasie pragną zaspokoić wszystkie swoje potrzeby, które poprzednie pokolenia realizowały w ciągu całego życia.

Zaspokajanie potrzeb: Ileż jest rzeczy, bez których możemy się obejść.

Wartość pożądania: Cena jakiejś rzeczy w ogóle nie jest miernikiem jej wartości.

Potrzebujesz mniej: Rynek stwarza całą masę potrzeb i produktów do ich zaspakajania, o których konsumenci nigdy w świecie by nie marzyli.

Asceza konsumpcyjna: Stworzyliśmy świat obfitości, który sprawia, że ciągle chcemy więcej.

Scenariusz alternatywny

2013-04-25T11:19:00.000+02:00

To pytanie może zmienić Twoje życie. Być może zadajesz go sobie codziennie. Pytanie brzmi: Co znaczy dla ciebie wolność? Czym wolność jest dla ciebie? Jakie znaczenie ma w Twoim własnym życiu?
Prawdopodobnie każdy moment jest dobry, aby stanąć z boku i zastanowić się, jak idziemy przez nasze życie i czy nie koreluje to z tym, czego naprawdę chcemy.
Na początku można zacząć od aspektów finansowych naszego życia i stopniowo rozszerzać temat na kolejne sfery. Czy jestem kolekcjonerem kredytów? Czy jest kolejny kredyt, kolejna rzecz ze scenariusza, według którego prowadzimy nasze życie? To nie my wybieramy ten scenariusz – to on wybiera nas, bo nie potrafimy, bo nie chcemy odpowiedzieć sobie na pytanie: Co znaczy dla Ciebie wolność? Jeśli nie chcesz odpowiedzieć sobie na to pytanie, z pewnością znajdzie się ktoś (firma, korporacja, osoba, rząd), kto z przyjemnością znajdzie dla ciebie tę odpowiedź. A Ty obudzisz się pewnego dnia i zauważysz, że żyjesz według cudzego scenariusza.
W szkole uczą nas, jak się mamy uczyć. Oceny ze szkoły średniej to szansa na studia. Koniec studiów to kawałek papieru, za którym idzie obietnica bezpiecznej, stabilnej, może dobrze płatnej pracy. Później partner, stały związek, po 2-3 latach dzieci, być może awans, większe mieszkanie, wyższy poziom życia. Lata mijają. Zmieniają się potrzeby i wydatki. Kontynuujesz ten cykl przez kolejne 30-40 lat swojego życia dopóki nie osiągniesz „ziemi obiecanej” – emerytury. Naturalnie nie ma w tym scenariuszu nic złego. Chyba, że… nie chcesz go.
Żyjemy według domyślnego schematu. Kolekcjonujemy nowe rzeczy, a każdy kolejny kredyt może odzwierciedlać nasze lekkomyślne wydatki. Ale co się dzieje w sytuacji, gdy musimy się dostosować fizycznie, emocjonalnie, finansowo do dowolnej sytuacji w życiu? Jesteśmy w martwym punkcie, jesteśmy w stagnacji, jesteśmy trzymani w sidłach – mamy blokadę przed adaptacją do dowolnej sytuacji przez rzeczy, kredyty, zobowiązania, które posiadamy.
Dlaczego mamy obsesję na punkcie kupowania nowych rzeczy, jednocześnie będąc przywiązanymi do rzeczy starych? W jaki sposób wkupiliśmy się w to uzależnienie? Myślę, że to przez pewien rodzaj mitu. Mit, który głosi, że nabywanie rzeczy i pogoń za środowiskiem, wypełnionym różnymi rzeczami, zagwarantuje nam bezpieczeństwo (wielu sądzi, że da nam to również szczęście). W tej pogoni za rzeczami zaczynamy się z nimi identyfikować: można stwierdzić, kto osiągnął sukces, a kto nie.
Ale prawda, którą sobie uświadamiamy, którą większość ludzi dostrzega w życiu może zbyt późno, jest fakt, że więcej rzeczy nie da ci bezpieczeństwa i z pewnością nie da ci szczęścia. W zasadzie jest zupełnie odwrotnie.
Gdy masz mniej rzeczy (zupełne minimum niezbędne do poprawnego funkcjonowania), nie jesteś wstrzymywany przez obsesję posiadania, stajesz się elastyczny, otwarty na nowe możliwości, a tożsamość nie jest oparta na rzeczach materialnych, ale na doświadczeniach.
Jednak dalej przeważa przeświadczenie, że wzrokowe atrybuty sukcesu, czyli gromadzenie modnych i drogich rzeczy, stanowi o powodzeniu w życiu i uznanie w środowisku.
Jeśli pracujesz naprawdę ciężko, możesz się wkupić w fantastyczny styl konsumpcyjnego życia. Znaleźliśmy jednak inną drogę, dzięki której nie musimy już pracować na ten styl – możemy po niego sięgnąć natychmiast. Żeby wkupić się w ten fantastyczny styl życia, zadłużamy się. Musimy więcej pracować, żeby spłacić zaciągnięty dług. Kupujemy za pieniądze, których jeszcze nie zarobiliśmy, więc trzyma nas to przy pracy i pracujemy ciężej. A przecież większość z nas nie lubi swojej pracy – jesteśmy zestresowani i przepracowani. Jak radzimy sobie ze stresem? Jemy, kupujemy, konsumujemy. Uciekamy od tej ciężkiej pracy przez kupowanie – zasłużyliśmy, bo ciężko pracujemy (tak się usprawiedliwiamy). Kupujemy ubrania, gadżety, wycieczki zagraniczne, by uciec od swojej pracy. Ale nie mamy przecież pieniędzy, więc pożyczamy. Płacimy za pozorną ucieczkę jeszcze większym długiem. Działa to jak efekt kuli śniegowej. Ten cykl więzi miliony osób na całym świecie. Miliony ludzi w naszym społeczeństwie wiedzie życie w niemej rozpaczy, spędzając długie, męczące godziny w pracy, której nie znoszą, by móc kupić rzeczy, których nie potrzebują, żeby zrobić wrażenie na ludziach, których nie lubią. Ludzie kupują więcej, niż potrzebują, płacą więcej, niż trzeba, i wydają więcej, niż powinni.
Usuń ciężar, który cię powstrzymuje, usuń zbędne rzeczy, usuń zobowiązania, a będziesz bardziej wolny, by zacząć nowe życie, nową pracę, nową pasję.
Czym jest dla Ciebie wolność? Tylko Twoja własna odpowiedź ma moc, by zmienić Twoje życie. Odpowiedź zmieni Twój świat, jeśli tylko jej pozwolisz.

Przeczytaj także:
Terminowa spłata zobowiązań
Nienasycenie a świątynie konsumpcji
Naczynia połączone

Ocean możliwości...?

2013-04-18T12:42:00.002+02:00

W czasach, kiedy więcej niż co dziesiąty zdolny do pracy człowiek nie może znaleźć stałego zajęcia, a płace nie nadążają za rosnącymi kosztami życia, coraz bardziej naturalne staje się to, że zaczynamy szukać możliwości stworzenia sobie własnego warsztatu pracy.
Dla tych, którzy nie mają zatrudnienia, może to być szansa na stały dochód, dla pracujących na etacie – możliwość dorobienia i zaspokojenia rosnących aspiracji finansowych. Dla wielu wreszcie znalezienie nowej formy aktywności zawodowej może oznaczać uniezależnienie się od dotychczasowej pracy, środowiska, służbowej podległości i spełnienie się we własnym biznesie.
Jesteśmy przedsiębiorczy i aktywnie potrafimy dostosowywać się do warunków rynkowych, reagować na kryzysy i wykorzystywać gospodarcze okazje.
Wejście w świat przedsiębiorców może nie jest tak łatwe, jakbyśmy chcieli i jak od lat obiecują nam politycy, ale radzi sobie z tym co roku kilkaset tysięcy osób.
Jednakże przed wejściem na drogę samodzielnej działalności gospodarczej, trzeba dobrze przemyśleć, co chce się robić i nie ma co liczyć na gotową receptę na sukces. Wielu rzeczy można się nauczyć, ale szukając sobie nowej aktywności, zajmijmy się tym, co przy okazji będzie nam sprawiać przyjemność i dawać poczucie satysfakcji.
Czy się uda? Tego nie wie nikt. Ale warto marzyć i mierzyć wysoko, i warto ciężko pracować, bo przy odrobinie szczęścia może się udać. Nie dowiemy się jednak o tym, jeśli nie spróbujemy…

Tymczasowość i stabilizacja

2013-04-10T11:59:00.000+02:00

Chcieli używać świata, ale dookoła używanie było jednoznaczne z posiadaniem. Chcieli czekać w dziewiczej gotowości na wielką szansę, ale lata płynęły, a szansy nie było. Inni, może w kajdanach, ale jednak szli naprzód; oni nie ruszali się z miejsca. Dla innych bogactwo stawało się ostatecznie jedynym celem, ale oni wcale nie mieli pieniędzy.
Mówili sobie, że nie jest im tak najgorzej. Może i mieli rację. Ale współczesne życie podkreślało ich niedolę, tuszując niedole innych; to tamci inni wybrali słuszną drogę. Czymże byli: „wolnymi najmitami”, wolnymi strzelcami, facetami z księżyca? Co prawda czas w pewnym sensie pracował na nich, a ich obraz świata mógł wydawać się porywający. Była to jednak – zgadzali się co do tego – wątpliwa pociecha.

Postawili na tymczasowość. Pracowali tak, jak inni studiują: dowolnie dobierali sobie rozkład zajęć. Obijali się, jak tylko studenci potrafią się obijać.
Ale ze wszystkich stron czyhały na nich niebezpieczeństwa. Pragnęli, aby ich dzieje były dziejami szczęścia; za często było to szczęście zagrożone. Byli jeszcze młodzi, ale czas płynął szybko. Podstarzały student to żałosna postać; wykolejeniec, miernota – jeszcze żałośniejsza. Bali się.
Nie brakło im wolnego czasu; ale czas pracował także przeciwko nim. Trzeba było płacić za gaz, elektryczność, telefon. Odżywiać się codziennie. Ubierać się, odnawiać mieszkanie, zmieniać pościel, oddawać bieliznę do prania, koszule do prasowania, kupować obuwie, jeździć pociągiem, kupować meble.

Czasami troski ekonomiczne pochłaniały ich bez reszty. Myśleli o nich bez przerwy. Nawet życie uczuciowe w dużej mierze wiązało się z finansami. Wszystko prowadziło do wniosku, że ich wspólne szczęście rozkwitało, gdy byli nieco bogatsi, gdy nie musieli liczyć się z każdym groszem, gdy żaden przymus nie ciążył nad ich miłością. Ich upodobania, kaprysy, pomysły, apetyty zlewały się w jedną, identyczną wolność. Ale to były chwile wyjątkowe; częściej wypadało walczyć; przy pierwszych oznakach deficytu nierzadko dochodziło między nimi do krótkich spięć. Kłócili się o byle głupstwo […]
Pieniądz wznosił się między nimi jak przegroda. Jak mur, jak rodzaj buforu, o który wciąż się obijali. To było coś gorszego od nędzy: ciągłe braki, liczenie się z groszem, ciułanie. Żyli w zamkniętym świecie swego zamkniętego życia, bez przyszłości, bez widoków, prócz nierealnych cudów, niemądrych, bzdurnych mrzonek. Dusili się. Czuli, że idą pod wodę.

[…] Niech tylko któregoś dnia coś się stanie, niech któraś z agencji zamknie budę albo szefowie uznają ich za nazbyt starych czy niesystematycznych w pracy, albo któreś z nich zachoruje, a wszystko runie. Nie mieli ani osiągnięć, ani widoków. Nie dawało im to spokoju. Wciąż mimo woli wracali do tej myśli. Wyobrażali sobie, jak to miesiącami będą bez pracy, przyjmując – byle wyżyć – doraźne zajęcia, zapożyczając się, żebrząc. W takich razach mieli chwile czarnej rozpaczy; marzyli o biurze, stałej posadzie, dniach pracy, stanowisku. Ale te obrazy doprowadzały ich do jeszcze gorszej rozpaczy, zdawało im się, że nie mogą rozpoznać siebie w obrazie – choćby promiennym – człowieka ustabilizowanego; dochodzili do wniosku, że nienawidzą hierarchii i skądinąd, od świata, od Historii przyjdzie jakieś cudowne czy niecudowne rozwiązanie. Ciągnęli dalej swe życie zdane na los szczęścia; odpowiadało ono ich naturalnym skłonnościom. W świecie pełnym niedoskonałości ich życie – łatwo to sobie wmawiali – nie było takie znowu najgorsze. Żyli z dnia na dzień; w parę godzin wydawali to, co zarobili przez trzy dni; często zaciągali pożyczki, jedli paskudne frytki, dzielili się ostatnim papierosem, czasami godzinami szukali biletu do metra, który gdzieś się zapodział, nosili nicowane koszule, słuchali zużytych płyt, podróżowali autostopem i dosyć często przez miesiąc i dłużej nie zmieniali pościeli. Gotowi byli wierzyć, że w sumie takie życie ma swój urok.
[…] Zdawało im się, że ta właśnie droga, a raczej brak wytkniętej drogi określa ich doskonale; i nie tylko ich, ale całe pokolenie rówieśników. Poprzednie generacje – mówili sobie – były w stanie osiągnąć pełniejszą samowiedzę, a zarazem wiedzę o świecie, jaki zamieszkiwały.

Georges Perec: Rzeczy, Książka i Wiedza, Warszawa 1982, s. 68-73.

Weryfikacja

2013-04-09T13:20:00.000+02:00

[…] O ile bowiem szefowie łatwo zgadzają się, aby osoby poniżej trzydziestki, zachowywały pewną niezależność i pracowały, kiedy im się podoba, o ile czasami nawet doceniają fakt, iż można je zaangażować w dowolnej chwili, doceniają rozległość zainteresowań, wszechstronność doświadczeń, o tyle, zresztą dosyć niekonsekwentnie, od pracowników po trzydziestce żądają (czyniąc w ten sposób z trzydziestki rodzaj Rubikonu), aby dawali dowody pewnej stałości, gwarantowali punktualność, poważny stosunek do pracy, wierność, dyscyplinę. Szefowie […] nie tylko unikają angażowania osób powyżej trzydziestu pięciu lat, ale także niechętnie okazują zaufanie komuś, kto przekroczywszy trzydziestkę nigdy jeszcze nie miał stałej pracy. Nie chcą także […] zatrudniać ich dorywczo; pracownik nie ustabilizowany robi niepoważne wrażenie; w wieku lat trzydziestu powinno się być kimś, albo jest się nikim. A nie jest się kimś, o ile nie znalazło się swego miejsca, swojej „firmy”, nie ma się własnych kluczy, gabinetu, tabliczki z nazwiskiem.

Georges Perec: Rzeczy, Książka i Wiedza, Warszawa 1982, s. 62-63.

(Nie)przebrane bogactwa świata

2013-04-08T12:25:00.000+02:00

Ludzie, którzy decydują się najpierw robić pieniądze odkładając swe prawdziwe zamiary na potem, na czas, gdy się wzbogacą, nie zawsze muszą się mylić. Ci zaś, którzy chcą tylko żyć i nazywają życiem jak największą wolność, pogoń za szczęściem, wyłącznie tylko zaspokajanie pragnień czy instynktów, natychmiastowe korzystanie z nieprzebranych bogactw świata […] ci na pewno zawsze będą nieszczęśliwi. […] zdarzają się ludzie, dla których tego rodzaju dylemat nie istnieje albo prawie nie istnieje, bo są albo za biedni i nie mają innych potrzeb jak tylko trochę lepiej jeść i mieszkać, trochę mniej się zapracowywać, albo też są od początku za bogaci, aby doceniać wagę czy bodaj znaczenie tego rodzaju dylematu. Ale w naszych czasach i w naszych okolicach globu coraz więcej ludzi nie zna ani bogactwa, ani biedy; marzą o bogactwie i mogliby się wzbogacić – tu właśnie zaczyna się ich nieszczęście.

Georges Perec: Rzeczy, Książka i Wiedza, Warszawa 1982, s. 65-66.

Trwałe preferencje a śmierć produktu

2013-04-02T13:15:00.000+02:00

Minimalne zaangażowanie jest dokładnie tym, co dostaje za swoje pieniądze użytkownik produktu przeznaczonego do jednorazowego użytku. […]
[…] „życie oparte na posiadaniu jest mniej swobodne niż życie oparte na działaniu lub po prostu na istnieniu”.
Obawa […] przed starzeniem się produktu zachęca przemysłowców do innowacji, a jednocześnie skłania konsumentów ku dobrom […] krótkotrwałym oraz […] produktom jednorazowego użytku. Sama idea starzenia się jest kłopotliwa dla ludzi wychowanych na ideale trwałości; szczególnie zaś jest denerwująca, gdy wydaje się planowana. […]
[…] przemysłowcy celowo skracają użyteczny żywot wytwarzanych przez siebie produktów w celu zapewnienia sobie większej sprzedaży artykułów je zastępujących. Podobnie nie ma wątpliwości, że wiele corocznych zmian modeli – do których to zmian konsumenci […] coraz bardziej się przyzwyczajają – nie mają istotnego znaczenia z technicznego punktu widzenia. […]
Jest więc prawdą, że konsument często daje się złapać w starannie zastawioną pułapkę – śmierć starego produktu jest rozmyślnie przyspieszona przez producenta, a jednocześnie pojawia się „nowy, ulepszony” model reklamowany jako ostatni zesłany z nieba triumf wysoko rozwiniętej techniki.
[…] Szybkie starzenie się jest nieodłączną częścią całego procesu przyspieszenia, który […] obejmuje całe społeczeństwa. […]
Niezdolność produktu do pełnienia funkcji, które nadal są potrzebne konsumentowi, wyznacza moment, gdy produkt należy zastąpić. […]
Starzenie się występuje jednak również wtedy, gdy zmieniają się potrzeby konsumentów, gdy ulegają zmianie funkcje, jakie ma spełniać produkt. […] Przedmiot, czy to samochód, czy też otwieracz do konserw, może być oceniany z różnych punktów widzenia. Na przykład samochód jest czymś więcej niż tylko środkiem lokomocji. Określa on osobowość użytkownika, jest symbolem statusu społecznego, źródłem przyjemności, jaką daje szybkość, źródłem różnorodnych bodźców zmysłowych – dotykowych, węchowych, wizualnych itp. Satysfakcja, jaką uzyskuje konsument z tych powodów, może – zależnie od uznawanych przezeń wartości – przewyższać zadowolenie, które mógłby zyskać w przypadku zmniejszenia zużycia paliwa lub zwiększenia mocy.
Każdy przedmiot jest wielofunkcyjny.
[…] potrzeby zaspokojone przez produkty różnią się w zależności od nabywcy i czasu.
[…] Często nie mając jasnego wyobrażenia o tym, jakie potrzeby chciałby zaspokoić, konsument ma bliżej nie sprecyzowane uczucie, że pragnie zmiany. Reklama pobudza to uczucie i korzysta z niego, ale trudno stwierdzić, że sama stworzyła to uczucie. […]
Szybkość zmian potrzeb konsumentów znajduje wyraz w skwapliwości, z jaką nabywcy porzucają produkty i lojalność wobec znaków firmowych. […]
[…] ciągłe przetasowania – dokonujące się pod wpływem reklamy, ale nie kontrolowane całkowicie przez nią – nadają codziennemu życiu jednostek oszałamiający dynamizm. Wzmagają one jeszcze bardziej poczucie szybkości, zamieszania i nietrwałości społeczeństwa.
[…] Szybko wkraczamy w epokę krótkotrwałych produktów wykonanych krótkotrwałymi metodami w celu zaspokojenia krótkotrwałych potrzeb.

Alvin Toffler: Szok przyszłości, Zysk i S-ka Wydawnictwo, Poznań 1998, s. 71-80.

Ukryte koszty za darmo

2013-03-27T11:08:00.000+01:00

Kto nie lubi darmochy? Wszyscy cieszymy się, dostając bezpłatne próbki, darmowe gry, darmowe obiady, darmowe telefony, mając dostęp do darmowej telewizji. Komu i jak mogłyby szkodzić? […] Odpowiedź ma charakter systemowy; chodzi o to, co się dzieje, kiedy zimna, racjonalna korporacja styka się z irracjonalnymi istotami ludzkimi, których irracjonalność przejawia się jeszcze bardziej, gdy w supermarketach, centrach handlowych, w telewizji i Internecie różne rzeczy rozdawane są za darmo. Taktyka jest zawsze taka sama. Biznesowy model przyjęty przez firmę polega na zakładzie. Firma stawia na to, że dając tobie, konsumentowi, coś za darmo, zwabi cię w przyszłości do sklepu, a ty, biorąc ofiarowaną ci bezpłatną rzecz, wysupłasz pieniądze na coś trochę droższego, skonsumujesz trochę więcej niż normalnie i nabierzesz ciepłych uczuć do marki, która za ciebie płaci.
Nie ma w tym nic złego. Wygrywasz, ponieważ dostajesz więcej rzeczy, firma zaś wygrywa, bo zgarnia więcej forsy. Gdy się jednak bliżej przyjrzymy tej wolnej wymianie, okaże się, że jest ona w istocie próbą zmiany twoich decyzji i preferencji jako nabywcy. Ekonomiści umyślnie nie zajmują się zagadnieniem, dlaczego ludziom podoba się to, co im się podoba. Często powtarza się De gustibus non est disputandum – o gustach się nie dyskutuje – ale korporacje wciąż starają się wpływać na te gusty, my zaś, na swoją zgubę, to ignorujemy. Gdyby ktoś próbował wzbudzić w tobie upodobanie do heroiny, dając ci bezpłatne próbki, zapewne byś odmówił, ponieważ dobrze wiesz, jak uzależnienie od narkotyków wpłynęłoby na twoje preferencje, a ty nie chcesz, żeby się w taki sposób zmieniły. Nie jest to oczywiście w stu procentach trafna analogia – wymiana darmowych rzeczy nie musi prowadzić do uzależnienia – wynika z niej jednak, że nasze wybory, w większym stopniu, niż chcielibyśmy w to wierzyć, są nie tyle wynikiem racjonalnego namysłu, ile przedmiotem manipulacji.
[…] Ekonomista Richard McKenzi opisuje w książce Why Popcorn Costs So Much at the Movies (Dlaczego popcorn w kinie tak dużo kosztuje), jak kupował nowy komputer. Producent zaproponował mu za darmo drukarkę, którą autor wziął. Wiedział, że producent odzyska pieniądze, sprzedając mu drogie kartridże z atramentem, więc kiedy atrament się skończył, McKenzie postąpił racjonalnie – wyrzucił drukarkę. Szokuje to was? Jeżeli uważacie wyrzucenie darmowej drukarki za marnotrawstwo, nawet gdyby to było racjonalne, uczucie szoku nie powinno was opuszczać. McKenzie zachowuje się jak homo oeconomicus, pokonując producenta komputerów jego własną bronią, większość z nas jednak daje się łapać na takie sztuczki, ponieważ mamy poczucie, że wyrzucanie rzeczy, które dostaliśmy za darmo, jest naganne. Zwłaszcza że musiały coś kosztować i ktoś musiał za to zapłacić. […]

Raj Patel: Wartość niczego. Jak przekształcić społeczeństwo rynkowe i na nowo zdefiniować demokrację, Warszawskie Wydawnictwo Literackie MUZA SA, Warszawa 2010, s. 65-68.

Kwestia odporności

2013-03-26T10:35:00.000+01:00

Według tradycyjnej teorii ekonomii większą wartość ma przecież to, co występuje w niewielkich ilościach. Stereotypowe symbole bogactwa – diamenty i złoto – są cenne dlatego, że jest ich mało. Kiedy rzadko spotykany produkt lub surowiec pojawia się w obfitości, traci wartość […] Jednakże sieci rządzą się odmienną logiką: ich siła i wartość pochodzą z obfitości. Im więcej kopii oprogramowania ukaże się na rynku, tym więcej osób dołączy do sieci i tym potężniejsza stanie się sama sieć. […]
[…] Epidemia jest również formą sieci: wirus przenosi się z jednej osoby na drugą: im więcej ludzi zainfekuje, tym większej „siły” nabiera epidemia. Ale nierzadko z tego samego powodu również się zatrzymuje. Osoby, które przeszły jakąś odmianę grypy czy odrę, uodparniają się bowiem na te choroby, a kiedy odporność na konkretnego wirusa nabędzie dostatecznie dużo ludzi, epidemia wygaśnie.

Malcolm Gladwell: Punkt przełomowy. O małych przyczynach wielkich zmian, Wydawnictwo Znak, Kraków 2009, s. 255-256.