Ne faqen 41-45, autori shprehet se gjuha e Pellazgeve eshte me e ngjashme me latinishten se sa me greqishten, u ruajt ne dialektin eolian dhe ne ate epirot, qe helenet i cilesonin si barbare. Gjithcka deshmon ne Thesali, vendqendrimin e Pellazgeve, majat ne shpatet lindore te Pindit jane te rrethuara nga muret e tyre masive. Autori shprehet se studiuesi Desdevizi thote: “Iliret e Pellazget do kene qene homogjene, domethene kusherinj te afert, por ndryshimi ishte se te paret (Iliret) erdhen nga Danubi,e te dytet (Pellazge) nga arkipelagu me emrin e tyre. Ne kohen e Gonatit, nga viti 281-278, te ndare ne trupa te shumte, keltet danubiane pushtuan Traken, Maqedonine dhe Greqine. Por cili popull ka jetuar dhe jeton ne keto krahina si Thesali dhe vecanti ne Pind e qe quhet krahina e Maqedonise? Vllehet. Por ky variant eshte me pak i pranueshem, per nje origjine te larget te vlleheve, ku enigme mbetet gjuha qe kane folur maqedonasit e vjeter (para ardhjes se fiseve sllave). Iliro-Romaket: Shqiptare, vllehe e te tjere Pushtimi nga romaket i gadishullit ilir kishte qene nje akt i dhimbshem, por ne thelb ai nuk ishte nje fatkeqesi, sepse ne Iliri kishte disa mbreteri dhe pas pushtimit romak ato u zhduken dhe banoret e tyre krijuan nje njesi te vetme ose pretendohet se ata te gjithe i perkisnin berthamave te ndryshme te se njejtes race. Me vone, Kostandini i cili kishte origjine ilire, krijoi nje shtet te Ilirise se romanizuar ku perfshiheshin nga Thraka, Myzia (krahine ilire mbi Dardanine, afersisht ne territoret e Serbise se sotme), Shqiperise, Maqedonise, Dakise ne veri e Greqise ne jug. Me invazionin sllav, vetem Shqiperia fale relievit malor mundi te ruaje banoret e saj, me nje ane shqiptaret, ne anen tjeter vllehet. Ne kete periudhe, romano-vllehet ishin pothuaj sa shqiptaret, por keta ishin me te shperndare. Ne kohen e Romes, ata levronin latinishten, ne te cilen Volskja (Vllahishtja) ishte dialekt popullor.

Volsket (Volshet) kane qene nje nder fiset me te lashte bashke me umbret, osket, bruzet, enotret etj te gadishullit italik, ne jug te Latiniumit qe u nenshtruan nga Roma ne 338 p.e.s. Duke cituar autorin, Straboni thote: “Pervec kesaj, 150 mije banore dhe kryetare familjesh u shperngulen (nga Iliria) ne Itali. Ne vend te tyre derguan (romaket) kolone te tjere, dhe keta ishin vllehet ose romenet e diteve tona (rreth vitit 168). Kurse ne faqen 118 autori shprehet: “Diku tjeter, kemi provuar se vendosja e Vlleheve ne Shqiperi shkon deri tek Pal-Emili (konsull romak v.168). Origjinen e kesaj ardhje, e mbeshtesim dhe sipas thenieve te Gjon Skilices (autor bizantin i mesjetes) se “me te arritur ne Dyrrah (Durres), Niqifor Bazilaku (perandor i Lindjes nga viti 1078-1081) rekrutoi nje ushtri nga te gjitha rrethinat dhe se ne krye te kesaj ushtrie, te perbere nga franket, romanet (vllehet), bullgaret dhe shqiptaret, ai iu drejtua Selanikut. Pra, nuk ka pasur kurre greke ne rrethinat e Durresit. Ende edhe sot, aty e gjithe popullsia eshte shqiptare ose vllehe (trupat e rekrutuara midis vlleheve dhe shqiptareve, meqe keta popuj ishin te perzier dhe shpeshhere kishin qene se bashku qysh prej epokes romane). Me tej, ne kete liber jane theniet e Pukevilit (konsull francez prane Ali Pashe Tepelenes) “ne pjese te tjera te vepres sime, njohjes se ketij rajoni te Pindit (Zagoria) qe eshte krejtesisht i banuar nga nje komb, ngulitja e te cilit ne Greqi (Shqiperi) daton qysh prej koheve te fundit te Perandorise se Poshtme. Diku tjeter, kemi provuar historikisht, sipas Tit Livit e Cezarit se shperngulja e vlleheve per Shqiperi, pati si shkak shpernguljen nga Pal-Emili. Autori per shpernguljen e vlleheve keto variante, ka shkruar ne liber.

Pavaresisht nga kjo, nga studiues te tjere ka edhe variante te tjera ku midis te tjerave eshte edhe ai i mbeturinave te ushtrive ne luften ndermjet Pompeit e &_rit ne Farsala te Greqise nga ku ka prejardhjen edhe nje dege e rendesishme e vlleheve -farserotet, te cilet me vone krijuan edhe disa fshatra si ne Shqiperi dhe Bullgari me emrin Frasher. Ne Durostor ne 31 tetor 1926 familjet Ballamaci, Bacu, Nastu, Dima, Cufeku, Cales, Mustaka dhe Vanghele krijuan fshatin Frasher. Te gjithe keto familje ishin nga vllehet e Korces dhe Plases se Shqiperise. Gjuha e folur, shkollat e vendndodhjet e vlleheve Ashtu sic e kemi theksuar edhe me siper, gjuha e vlleheve eshte dialekt popullor i latinishtes ku autori shprehimisht citon: “ata levronin latinishten, ne te cilen Volskja (Vllahishtja) ishte dialekt popullor e tashme, per vllehet ose volsket, eshte e folmja neper familje. Kjo gjuhe ruhet e tille deri ne ditet e sotme duke patur sigurisht edhe huazimet sipas shteteve ku jetojne vllehet. Per ruajtjen e gjuhes vllahe (arumune) eshte bere nje lufte e madhe midis vlleheve e ca qarqeve te caktuara shoviniste per ta eliminuar kete dhe ndonje gjuhe tjeter. Autori ne faqen 389 permend nje rast konkrete ku nje murg, roli i te cilit ka qene teper rrenimtar per kombin vlleh. Ai nuk predikonte Ungjillin, por kercenonte me shkisherim te gjithe vllehet e gjithe shqiptaret qe nuk flisnin ne gjuhen e murgut. “Tregohet ende ne Samarina thekson autori, vendi ku ai u predikonte vlleheve kunder perdorimit te gjuhes se tyre amtare. Per kete problem, ka folur edhe profesor Abeleanu ne librin e tij botuar ne vitin 1905, ku shprehet per 37 fshatra ne krahinen e Zagorise qe u detyruan te nderrojne gjuhen sepse po te mesoje ne vllahisht, atehere flisje me djallin dhe jo me Zotin. Me thirrjen e tij, vllehet e Zagorise ne Epir dhe shume te tjere, hoqen dore nga perdorimi i gjuhes se tyre amtare. Autori ne faqen 167 shprehet: “Ne vend te levronin gjuhen e tyre, levruan greqishten.

Edhe sot e kesaj dite, ka nder vllehet, shqiptaret e bullgaret qe shkruajne me teper ne romaica ose greqishte makaronike, sic thoshte vllehu Bajaxhi i Voskopojes. Me 11 korrik 1708, Zosima nxjerr nje bule ose aktthemelim per komisarin e madh te Hongro-Vllahise, Gjergjin e Kosturit, per ngritjen e dy shkollave ne Kostur. Ne kishen metropolitane te Elbasanit, gjendet nje dokument i datuar me 1736, ku metropoliti i Beratit Metodi u dergua per te inspektuar kishen e Shen-Merise se Neokastres dhe shkollen e ndertuar ne po kete qytet (Elbasan). Te krishteret e Kavajes, Tiranes e Durresit mbajne ne kembe shkolla te ngjashme. Kisha e Neokastres, keshtu e quajne vete vllehet e Elbasanit ende kete qytet. Keto jane dy dokumentat e para me te hershme te shkollave vllahe. Me vone, ne vitin 1878, Emir-name e sulltanit i thoshte Valiut te Selanikut dhe Janines: “Ne jemi bere me dije se nga njera ane vllehet e Epirit, Thesalise, Maqedonise, Janines, Trikalles dhe Selanikut, deshirojne te ngrejne shkollat dhe te arsimohen ne to me gjuhen amtare. Sulltani iu lejoi atyre (vlleheve) te kishin aq shkolla sa ta shihnin te arsyeshme. Autori ne nje vizite qe ka bere ne vitin 1884 ne qytetin e Korces, shprehet se aty nuk kishte shkolla shqipe. Ne vitin 1770, del ne Venecia nje fjalor greqisht-vllahisht-shqip me 1070 fjale, me autor Tedor Kavaljotin, protopap i Voskopojes. Ky fjalor u riprodhua nga Tunmani. Duke e pare kete veper te mbushur me gabime, doktor Rosa me origjine nga Voskopoja akuzon Kavaljotin se vuri shkronjat greke ne vend te shkronjave latine qe i perdornin vllehet e Voskopojes dhe vendeve te tjera.

Nga studiuesi Hammer mesojme se “ne mesin e shekullit XVII nje voskopojar i quajtur Dhimiter Prokopi levronte letersine ne Vllahi me mjaft sukses. Ndersa studiuesi Pakimer thote: “Vllehet shtriheshin prej rrethinave te Kostandinopojes deri ne Bizi e me tutje. Duke u rritur ne numer, ata pelqejne te jetojne ne vende te paarritshme, ku ushqejne kopete dhe kur u pa se iu pelqenin armet, u dyshua se mund te bashkoheshin me Skitet (Moldovllahet). Benjamin de Tydel ne vitin 1160, vizitoi Thesaline ku greku Niketa e emerton si principata e Toparkise (e vlleheve) ku ky studiues thote se: “Ky komb ia kalon dhive ne shkathtesi. Askush nuk ia dilte atyre ne lufte dhe asnje mbret nuk arriti t’i nenshtroje ata. Principata e tyre filloi me Zaitunin. Nje princ quhej Engjell dhe nje Tarona (v.1207)”. Dhendri i Tarones eshte princ i nje kombi te shumte ne numer dhe ishte mjaft i fuqishem per te arritur fitoret. Ushtria e tij perbehej nga vllehet e medhenj. Te shperhapur neper Shqiperi, Maqedoni e gjetke, qe nga koha romane vllehet dhe shqiptaret, shtrihen me vone ne Greqi, prej ku greket ishin larguar. Ne kohen e veziriatit te Ibrahimit, vllehet e Pindit me fermanin perandorak, i organizonte ata ne 15 krahina, secila e drejtuar nga nje kapiten. “Ne vitin 1680, komuna e Krusheves (Kercova) qe gjendet thote autori, gjashte ore ne perendim te Prilepit, u themelua nga vllehet e Dibres dhe me vone nga ata te Gramozit.” Por ku ndodhen vllehet sot: Ata ndodhen ne Shqiperine e Mesme dhe te Jugut, Maqedoni, Greqi pjesa qendrore e veriore, Bullgari, Rumani, Serbi pjesa juglindore si dhe SHBA, Gjermani, Kanada, Australi, Argjentine etj. Por keta, jane vllehe te emigraur nder vite, pra te larguar nga qendrat e tyre tradicionale.(V.M). Ne Fraiburg te Gjermanise, eshte qendra e studimeve vllahe-arumune me profesor V.Barben ne krye.

Besimi fetar, profesionet dhe tregtia qe benin vllehet Besimi fetar i vlleheve-arumuneve sot, eshte ai ortodoks dhe nje pjese shume e vogel, ai Meglen eshte musulman (V.M). Ne hyrjen e librit Robert Elsie thote: “Une i njoh nga pamja kater prifterinj vllehe qe sipas Imz.Faveirial jane katolike e permendin emrin e Papa Leonit XIII ne liturgjite e tyre. Po cfare beri Bizanti? Ai rendi te konvertoje ne herezi, ate cka apostujt e kishin konvertuar ne Krishterim, per te shnderruar ne helene ata qe Roma i kishte kthyer ne romake. Pra ceshtja kryesore e Bizantit, qe te mbeste zoteruese e Ohrit e mos lejonte Iliret te krijonin shtet me vete, si ne vende te tjera, si dhe te kthente ne bizantizem ate qe Roma e kishte romanizuar. E me tej, te zevendesonte me te folmen greke, ne fillim latinishten e me pas dhe gjuhet vendase. Keto jane momentet kyce ku vllehet katolike u kthyen ne ortodokse. Ne Iliri, behej politike nacionaliste, ku greket i bene te besojne bullgaret, vllehet e shqiptaret se kushdo qe nuk ishte grek, nuk ishte as i krishtere. Nga kjo del qe greket i shkeputen shqiptaret, bullgaret dhe vllehet nga katolicizmi e i kane lidhur pas orbites se tyre me dinakeri. Ne kryengritjen e vitit 1185, trupat e rekrutuara mes vlleheve e shqiptareve, meqe keta popuj ishin te perzier bertisnin “Eshte deshira e Zotit qe vllehet e bullgaret te clirohen. Shen Dimitri i ka braktisur greket e ka ardhur tek ne per te na siguruar fitoren.” U pa se perandorit bizantin iu dorezua princi i Vllahise se Madhe nga despoti i Epirit. Nje veprim i tille natyrhem nuk mund te fitonte simpatine e ketyre malesoreve krenare dhe as te ndihmonte per nenshtrimin ndaj perandorise. Autore vllehe na bejne te ditur se shqiptari Jazili Ujku, hartoi kodin e pare te ligjeve te vendit te tyre, ne saje te tyre ata mund te degjojne meshen ne rumanisht.

Kantakuzeni (studiues e perandor) sakteson se “metropolitet, peshkopatat e kishat e tjera te principates vllahe, duhet t’i binden kishes se madhe te Kostandinopojes, si ka qene qemoti”. Profesionet me kryesore qe vllehet benin fillimisht ishin praktika e mjekeve shetites, mirembajtja e kanaleve, ujesjellesave, burimeve, ngritja e ndertesave e urave. Por duke punuar mes bullgareve, shqiptareve etj mesuan ate gjuhe e mbahen per bullgare apo shqiptare, por le te germojne ne origjinen e tyre, te marrin ne shqyrtim tipat dhe te studiojne prirjet dhe tiparet e races vllahe. Pukevili na ben te ditur se ne shekullin XVIII gjejme ne Shqiperi 5 qytete ne lulezim: Janina, Mecova, Voskopoja, Vithkuqi e Shkodra. Ne Janine tregtaret franceze blenin 6 mije kuintal dyll qe vinin nga Vllahia, Moldavia e Bosnja, tre ose kater mije lemure bualli dhe dy mije kuintal pambuk. Me ane te vlleheve, gjenerali Komenciol transportoi ne vitin 586 provizionet ushtarake, jane po vllehet zbulues ne luften mes bullgareve dhe Bizantit etj. Mbreteria shqiptaro-vllahe e Prespes (v.976-1017) Mbreteria shqiptaro-vllahe ka jetegjatesine nga 976 kur duke lene Bullgaro-Myzet (Serbet) ne fatin e tyre, shqiptaro-vllehet zgjodhen per mbret kontin Samuel, njeri i pasur me guxim te admirueshem, me origjine armene dhe i vendosur ne Maqedonine e eperme. Samueli pranoi te ngrinte ne Pind flamurin e mposhtur te Ballkaneve. Samueli luften e filloi ne 976 dhe perfundoi me 1017 (Samueli vdiq me v 1014), me marrjen e Ohrit. Humbja e luftes nga shqiptaro-vllehet ndodhi me shume nga mungesa e prijesave, se nga mungesa e guximit. Ne vitin pasues, Samueli humbi edhe qytetin, dhe fortesen e Durresit, per shkak te tradhtise se grekut Azot me te cilin ishte martuar e bija e tij. I biri i Samuelit u quajt Roman, vellai i Samuelit Vladislavi u vra ne rrethimin e Durresit. Basili perfitoi nga kjo rremuje per te plackitur Ohrin dhe thesaret qe kishte lene aty mbreti i fundit i shqiptaro-vlleheve (v.1017). Ndersa vllahu Docean, bashkoi trupat vllahe (v.1041) dhe shtiu ne dore vendet nga Nishi deri ne Shkup, Maqedonine, Shqiperine, Epirin dhe Thesaline. Pushtimi i ishujve Joniane dhe i Akrokeraunit, ishte per vllehet e Aspropotamit dhe Pindit, pothuaj sic ishte marrja e Krujes dhe Shkodres per mirditoret.

Me renien e mbreterise se Prespes (v.1017), kombet qe e perbenin ate: vllehet, shqiptaret e bullgaret, e humben pavaresine e tyre politike. Por primatia Ilire nuk e humbi te sajen. Ndersa mbreteria Bullgaro-Vllahe, u krijua nga dy vellezer vllehe nga Ternova, qe nxiten kryengritjen e vitit 1185 duke fituar mbi Isak Engjellin (perandor i lindje), me Asenin car te bullgareve. Per Voskopojen Ne faqen 385 autori na e pershkruan keshtu: “dhe per te dyten here, ata plackiten Voskopojen, qytet i lulezuar 45 mije banore. Vllehet nuk ishin greke, po te krishtere e si te tille, ata i besuan pak a shume premtimeve dinake te agjenteve ruse. U pa e udhes se duhet te fillonin djegien nga qyteti i lulezuar i Voskopojes.” Ne vitin 1818 deri 1820 ndodhi emigracioni i fundit i voskopojareve. Ali Pasha u pati ofruar mbrojtjen e tij, por duhej t’i jepnin para, e aty kishin mbeur te varferit qe me pas dhe ata e braktisen qytetin. Voskopoja ishte per vllehet e Pindit te larte, ajo cka Mecova qe per vllehet e Pindit te poshtem. Por keto dy qytete nuk paten te njejtin fat e rendesi. Mecova ekziston ende, ndersa Voskopoja eshte shkaterruar. Autori e shpreh shume bukur djegien e Voskopojes duke thene: “Po cfare nuk do kish shkruar Pukevili mbi Voskopojen, nese do kish arritur ta vizitonte kete qytet me 45 mije banore, i pari atyre koheve ne gjithe Shqiperine, para se te plackitej e katandisej ne fshat me 250 familje.” Delegacioni vlleh ne Kostandinopoje Pjesa me delikate, me permbajtje shume thelbesore ne liber, eshte pjesa kur rreth viteve 1878, nga Kongresi i Berlinit filluan e u shkeputen shume krahina nga shtete te ndryshme ne perfitim te shteteve tjera, ai aneksimi i Epirit dhe Thesalise. Ketu shihet qendrimi shume unik i shqiptareve e vlleheve dhe autori e thekson: “Po aq sa dhe Epiri, Thesalia kurrnjihere s’i ka perkitur Greqise. Vllehet donin t’i kunderviheshin aneksimit te saj, me po ato arsye te drejta, si shqiptaret ndaj aneksimit te Epirit.” Nje delegacion vlleh shkoi ne Kostandinopoje per te marre takim me ambasadore te disa shteteve te medha qe te sqaronin aneksimet e ketyre krahinave. Por jo te gjithe ambasadoret e priten mire kete delegacion. Dhe konkretisht, kur u takuan me ambasadorin rus ai u tha: “Kini mendjen, ju keni marre pergjegjesi te madhe mbi vete.” Ata iu pergjigjen: “Shkelqesi, ne i kemi menduar keto, por jemi mes jetes e vdekjes. Dhe midis dy te keqijave duhet te zgjedhim me te voglen, ndaj kemi parapelqyer shpresen per jeten ndaj vdekjes”.

Ne takimin me ambasadorin italian Kontin de Korti, ata u pergjigjen “Po, Europa na garanton ne zoterimin e disa fushave, maleve e shkrepa, por ajo nuk del dorezane per kombesine tone romane, gjuhen e zakonet tona. Dhe per ne kane rendesi keto vlera me shume se te tjerat, pasi jane keto qe duan te na marrin perhapesit e Idese se Madhe. Ne, romanet, me t’u perfshire ne Greqi, padyshim do biem pre e tyre dhe nese ndokush kerkon te mbetet roman, ai me hir a pahir, do jete i detyruar te emigroje. E shihni pra z.Ambasador, se nese forma ndryshon, thelbi mbetet i njejte. T’u lihen tokat tona grekeve, do te thote te leme ne dore te tyre kombesine, gjuhen e zakonet tona, me nje fjale ajo c’ka eshte me e shtrenjte per ne”. Por me e rendesishmja eshte Proklamata drejtuar popullit shqiptar 4 gusht 1888, La Turquie nga Shoqata e Shqiptareve, me 1887. “… Dhe t’i deshmojme botes se qyteteruar se shumica e popullsise se Shqiperi-Maqedonise eshte shqiptare e vllahe dhe aspak…”. Apo “…Me ne fund, iu drejtuam per ndihme personaliteteve te larta te Rumanise dhe fale shpirtit te tyre fisnik e bujar, ne e rimekembem shoqaten…”. Ose “… Sot rumunet jane rumune te vertete e vlejne shume. Ata jane krenare per origjinen e kombin e tyre. Pse mos jemi edhe ne per kombin tone…”. Ja nje shprehje e rendesishme e autorit: “Le t’u afrohemi koherave ne vitet 1339 e 1343. Me 1339, Epiri heq dore prej pavaresise se tij dhe ne 1343 Vllahia e Madhe (trevat lindore te Pindeve dhe vendet e Thesalise prane tyre) ripohon te veten ne nje dokument zyrtar, dokument mjaft i sigurt per t’u besuar, pasi vjen pikerisht prej atij, ne duart e te cilit Epirotet kishin lene fatin e tyre e kishin hequr dore nga pavaresia.

A.LGORI, Etnolog

The post MARREDHENIET SHQIPTARO-VLLAHE E HISTORIA E VLLEHEVE NE LIBRIN E ZHAN KLOD FAVEIRIAL appeared first on Boatseafarsharoteasca.

Di Nicolae Batzaria

Tărtsia un ghift pi sum cali,
vădzu yinja ninga vali,
ira mesu Yimiciune,
cănd sănt aueli ma bune
shi rrapunli cum llăescu,
Sh’-aidi măcă- canda grescu,
veadi Ghiftu shi lj’fug bali
s’turră tas’iasă di n’cali.
Sh’mintui ta s’niagă s’fură,
căt buni va s’hibă ngură,
ma intrai dot, ee aproape
păn tu yinjă ee dau ceape.

Ghini s’intru…Ma pandarru..
ell nu vas nj’umflă sumarru?
Tiĥi sllabă sh’mi acătsară..
sh’ljini preftu ti ngurpari,
shtiu că l’ôam ôspi shdi’altôră,
dit yinjili di la môră,
mi’ari frămtă di biteri,
ti-nă ceapă sh’heamă môri..
ai ma ghini sinj trrag cala,
nj’aspari mi măcă kiela;
Nkisi cala sh’fudzi ninti,
yinja nu j’fudzia dit minti.

S’turră napoi tas mutrastă,
j’pari nă bôtsi sij grastă:
-Intră, tsi stai? Intră glare,
n’ôri vărr, ma nu ti’aspari,
pandarru vai ee diparti,
cai lju dôrmi vărră parti.
-Aide s’intr cum tsădo s’hibă,
ma sh’pandarru diu’să shtibă?
Ell vai dôrmi.. Ja, că nj’tsăni,
sh’canda smi adun cu năs măni?
Shi smi viadă, us fug frate;
Că li’am ciciorră nvătsate.

Pănă s’grască sh’pănă s’ljină,
mini’us ôam păndica mplină.
Arsăru gardu sh’intră,
tsi’afllă dininti măcă,
nu ee ôră ti’alidzeri,
măca sh’nôvia finiteri.
-Duri tora, aist’ôră,
greshti singur- s’es nafôră-
Căt măcai, sinj facă ghini,
sh’altă dzuă vas măc mini.
Sh’vru ta s’iasă, sh’avdi bôtsi,
Sh’gri:-Ollă, tsi cafts auôtsi?
S’tôrră sh’vedi. Ee pandarru,
-Diu nj’ishă, bre aist harru,
lele kieli tsi’ari s’pată,
s’vedi minti n’ôam băgată.

Mi llo di zvercă sh’aurră,
cu bôatsi ahurĥi smi ngiură.
-Ved că minti nu băgash,
sh’furara nu ôllăsash,
acui yinjă sănt, nu nj’dzăts,
di ljinj auô cănd vre s’măts?
Ljinj ca domn tu yinj’ata,
sh’malla a’papătu s’eara!..
S’mintuia Ghiftu tsi s’dzăcă?
si aspari că us li măcă…
Cum s’lôrrădă..tsi s’dzătsia?
Tsi sturii s’mullusia..?
-Ascultă săts dzăc lai frate,
stă sh’ascultă, nu mi bate,
voi săts spun tsi’am pătsătă,
tsi păn ază nu e’avdzătă-.

An-ca tora, njadză viară,
dupu tsină ună siară,
sănătos, sh’fără kideri,
măcam sh’nôviam finiteri.
Sănătos ca vărr fruntsell,
mi băgai sh’durnji ca njell.
Dimiatsa cănd mi scullai,
lăngorră’tuti acătsai:
Mutsai shi’di oclj kiurrui,
dip surdzai păn apări.
Di’u nj’vini..cai shti tsi’us ĥibă,
nic’afllam dot vărr să shtibă?!.
La căts yiats sh’dervish am spusă,
la căti văcăĥ nj’est dusă!?
Ma dărmani nu si’afllă,
ti’astenja tsi’mi acătsă.
Asărnôptia Stă-Măria,
s’funusi s’pusi yitria.
-Dzăsi:-Scôllăti dimiatsă,
sh’ni spillat nică tu fatsă,
fudz lla yinja di sum vali,
tas ti vindits di’ata hali;
itră tu yinjă, ma’ascultă:
nu voi s’măts auă multi,
tre gărutsă…gôllă trei,
tas ti vindits, ma că vrei.
mas vidiai ca ti ciudii,
s-ts’am ruciănjli Stă-Mării!
Tre gărrutsă căt măcai,
sh-tu minut mi vindicai.
Nic’urecjli, nitsi gură,
tuti ntrôră, vedz tărcură…
mi’adukiesht, tsi caft pandare,
vinju c’aviam nă allă mare.
Ti’auă voi săts dzăc ndrept-u,
shi sinj dai nu nj’arăsest-u.

Avdză pandarru tsi’avdză,
lj’dedi cali sh-llu aurră.
Nu shtiu ghini că tsi s’fetsi,
di cati’or Ghiftu tsi tretsi,
la’tsa yinja nu mutreshti,
fudzi cala sh’cărtsăneshti,
sh’nică shtiu, ma di’atsa dzuă,
nu va s’bagă n-gură auă..

Turrată pi dialectu fărshărot di:
Leo Gjata, Ndreu 4, 2013

The post Ghiftu tu yinjă appeared first on Boatseafarsharoteasca.

Ună dzuă vulpia, tărtsia t’un băhchă,
Ma bunili’auă, di’atsell măhăllă.

Ca tu agust ardia soarră,
Di foami sji lloa cicioarră,
Mutri rrapunli di auă,
Oh..tsi’us măc aistă dzuă.

Arrsăru s’oacatsă, sh’nu oacătsa dot,
Cărstăni napoi, ma s’ciucutia cot…
Tora llo irushi..n’troară cărtsăni…
Cu gura zdicisă, goallă li’anjurdzi.

Etămă s’oacatsă, rrapunu ma mari,
Căt dedi di năsi, sh’cădzu tish pi nari..
Nu li’acătsa dot, si’alimsi ndau’or,
Scullă nara nsus, sh’mutri citi nor..

Ba…ba-ba sănt puscă, z’ved nu sănt ti mini,
Nu li voi sh’tish canda, s’li ai tu san di’asimi.

*efculla s’ngiur atsa tsi nu poats s’oai….

Leo Gjata, Yizmiciun 25, 2013

The post VULPIA SHI AUĂLI appeared first on Boatseafarsharoteasca.

Mardzăna di monopati
ună fiată ca thălăndză
cu dali sini anăltsati
aspăr ca dau nărăndză..

Aman j’dzăsh tish aco n’cali
naca nj’dai ună di’năsi..
Aledzi cai vre di dali.
Rrushă ca merru sh’arrăsi.

Aistă dzăsh, ôm alaptă
sh’timsh măna pi sin’oje
Nu..ninga că nu ee faptă
ee aĝără’atsa tsi vre..

Ôpufusi s’oshtăptam-u
nu u z’ja mult ta si facă
tretsi’un sezon, tretsi’un an-u
tretsi viara, sh’iarra s’tracă..

Ma mushata cănd ôfllai
nu mi’ashtăptă ca maninti
nu ira’tsa tsi’ashtăptai
alăxi ma nu cum prindi..

Ca carra pi dămăndari
nărăndzili n’ôshtăpta..
cănd s’fetsără ti’adunari.
tuts ficiorjă li’ahulia..

Nărăndzeli n’ôshtăpta
sh’un sezon nu ee putsăn
ma sh’ficiorjă n’ôrrăvda..
Li ded, nu pătui sli tsăn..

Leo Gjata/August 9, 2013

The post NU… NINGA CĂ NU E FAPTĂ appeared first on Boatseafarsharoteasca.

Mardzăna di rrău Niliu
măcă printsjă crocodillu

Llu băgară tuts n’cicioari
păn lla cadilu a li hoari

’Spindzuratslu.!’ llo un zborru,
dapoia gri dhikiyorru:

’Crimă tuts s’avets’..llă dzăsi,
că sh’ell oarfun arrămasi !’

Leo Gjata/Sumetur 23, 2013

The post Crocodhilu tu dhicastir appeared first on Boatseafarsharoteasca.

*ChipiOxhăs=Namăsa di măhăllă, lju si’aduna aryatsljă dimiatsa di ntărba lju va slucra atsa dzuă..
Cujiel= Ună hoară apropia di sinurru a Greku tu Gramusti..
MaliCuki & KiafCazani= Dzeni pi sărau di Gramusti, sinur cu greku..

Leo Gjata/Sumetru 2, 2013

The post MA VRE PISTUSIAU appeared first on Boatseafarsharoteasca.

Părmith di Cilimanj

Un aush cu tre ficior,
mizi sij crastă cu dor,
ira vedur ti mults anj,
singur cu tre cilimanj,
t’ună cilivă di pajă,
n’oavia agări sh’nămajă,
goallă avia’nă mullari,
cipest sh’sumarr ti ncărcari.

Aushu cănd arushă..
ună dzuă llăndădză,
llă gri a treillu ficior:
-Dzăsi:-Ascultats c’us mor,
tini ficior cama mari,
va săts dau ună mullari,
sumarru sh’cipest voi njits,
voi sli lloats s’nu vi nărrits-.

Tatăsu ma căt muri,
ma mari ficior fudzi,
cu mullara dusi n’hoară,
ti sumarr, cipest shi cioară.
Zborr-di zborr c’un embur mari,
s’ciucutia s’facă păzari,
j’dzăsi:-Stiĥimă s’băgăm,
cu psemati sni’agiucăm-.

-Dză ună-sut di’arrăder,
isi nu mullara kier..
ma dzăsesh us kiărdhăsesht,
sumarru-nou sh’un cipest.
Dzăsi’arrăder căt pătu,
ma di treidzăts nu tărrcu.
Kiru mullara sh’fudzi,
lla doljă frats mullusi..

Vini radha’llăntui frati,
tas viadă vai avia fati*,
llo sumarru sh’dusi n’hoară,
alla u kiru cintroară,
tsindzăts di’arrăder tsi shtia,
tas amintă n’oagiundzia,
capu n’ĥima, moali-moali,
dusi’acasă mănjli goali..

Cama njicu capu bell,
ira shcurt, nu tivikiell,
llo cipestărru sum-soari,
sh’dusi lla doamnu’ali hoari.
’Bună dzua, doamne mari,
am vinită s’fac păzari’…
’Ghini vinish ficiurac’
ti păzari, snu’oai mărac!..

’Dzănj ună-sut di’arrăder,
ii cipestărru vas kier,
ma nj’dzăsesh dot ună-sută,
u săts dau avera tută’..

’Mi scullai..ii ma durnjam,
dishtiptat..ii n-jis vidiam?
Nesh păn la yiesht lju ira,
avia yiesht, sh nic’avia?,
misurai shnu’misurai,
misurai di căts afllai,
goallă un yiespi lipsia,
cai uz vinia su fura?..

Dapoia mi murzui,
nesh pi’ună dziană sh’mutri,
ma napoi nu oafllai,
ninga’amari mi’alănai,
tish pi acu tsi mpălltai,
vădzui naparti di amari,
un hurjat pi airari,
c’un buvall sh’yiespi zevyari.

A..ha dzăsh cănd u vădzui,
yiespil’anjell cănăscui,
cum su jau tora tsi’oafllai?
ună simitsă sămnai,
pănă s’crastă oashtăptai,
sh’lloai un som.. Cănd mi scullai,
di curcubetă văllstari,
cărscu ca punti t’oamari!.

Nesh ti naparti sh’dzăsh:-Ha…
ll’afllai omu tsi’aira.
-Dzua bună…Bună’s ai..!
-Yespil’anjell voi sinj dai,
mintuiam cai nju fură!
-Vin’ishish..si spigiură,
-Ghini j’dzăsh..s’nu ni’acătsăm,
ună păzari s’afllăm!..

-S’tsu pultest-dzăsi ell n’chărru,
-Prota voi s’mi allash semn gărru,
ashtiaptă s’crastă niĥamă,
sh’us u taj-su fac tu lămă*
su zvintur su-bag tu sats,
ună furtii su fats.
U sămnă sh’tsi j’tupuri,
Un alt agur ahurĥi!

Tiljă gărru sh’oadună,
tu doi sats mar u băgă.
-Na gărru, na sh’musca’ta,
nj’pulti borgia tsi’nj avia.
U loai musca sh’u ncărcai,
pi furtii ncilicai,
s’esht ghini-j’dzăsh..sh’llu oallăsai..
pi curcubetă imnai.

Cala ni scapătat soarră,
furtia ahurĥi s’toarră,
tish t’oamari kinduri,
gărru pi degă guli,
ună-citi-un misurai,
un gărruts ma mult afllai,
loai tăpoarra sh’u tiljai,
tu doljă sats u părtsai.

Acasă cănd nesh t’oborr,
hoară tută giuca n’corr,
di pi yespi dupunai,
satsjă di gărr zdăcărcai,
tatănju s’fetsi nvătsai,
surmunitsă j’adărai,
llăna tsi tumsh di ună stani,
n’oagiumsi sij fac culpani.

Ma năpoi nesh tu păduri,
c’ună dufeki sh’căburi,
ma nic’ună nu llucra,
sh’cu doi zayar tsi psusia,
un ljepur psoĥ vătămai,
tu tsir s’ĥarbă u băgai,
carra tută si scurră,
sh’dzama fumelja măcă..

Duri..tărcush di’ună-sută,
psemati’ahtăr n’oam vădzută,
mullara, sumarr sh’cipest,
na sh’casa su hărăsesht,
aman..aman voi s’cipsesht,
nj’pari us mi zurrusesht.!!
Qirosu* cu doljă frats,
bănară na năsh sh’ich alts…

Leo Gjata/Sumetur 23, 2013

The post UNĂ’SUT DI ARRĂDER appeared first on Boatseafarsharoteasca.

Cama gionj-jă oar nturmănă,
fac tsi vra, cai u sij tsănă?
Un njell tărdzău, sh’tut seu
bia apă la rrău.
Un lup si sălghi
sh’llu mutri:
Avia foami vra s’măca
ti vărr nămaj grass căfta.
-Citse nj’cutruburash apa?,- dzăsi lupu cănd l’oafllă,
njellu ma căt llu vădzu, frica llu tiljă.
-Doamne mari- mizi gri,
nu shtiu tsi ti murzui,
aco ndziană lju be tini
esht stri mini
nu shtiu apa tsi pătsă!
-Shtiu mini..s’cătrubură!
Ma nj’dzăsi un cănăscut
mi ngiurash un anu tărcut.
-Mini nu iram născut-
-Vărr frati-. –N’oam alt.
Tatătu, cănj sh’picurar..
tută dzua nj’dzăc ngiurăr,
u shtiu mult ghini,
t’atsa nu scaki di mini,
kindura sh’nu pllăndzi,
că prindi s’ljau săndzi.
Arsăru shll’oacătsă,
tu păduri llu purtă,
llu zgurrmă, sh’măca,
c’ashă vra!!

Leo Gjata, Sumetur 17/2013

The post LUPU SHI NJELLU appeared first on Boatseafarsharoteasca.

Un aush cu mults ficior,
S’murzui di sherr’ollor,
Cathi dzuă si’acătsa,
Un-allantă tut s’vărlja,
Eh..aushu llăndădză…
Vai s’nu moară si’aspără,
Ficiorljă tuts lj’adună:
-Am aoa un stog z’videts,
shufri supser voi s’frrendzets,
lloats ună shufră cintroară,
ia frrăndzetsli tuts di’unoară.
-Lloats tora ună mănată,
citi dzatsi li’am ligată,
cai su frrăngă s’aibă hiri,
va silj dau dhor tsintsi liri..
S’ciucutiră ma nu putia,
că mănata nu s’frrăndzia..
-Ficior vădzut…băgat-u oară,
cum nu s’frrăng tuti di’unoară!?.
S’nu vi ved mă s’vi acătsats,
un-allantă s’agiutats,
un-citi-un nidzets kiruts,
tuts deadun hits gionj sh’ávuts!.
Ma vrets di’oa-nclo smi’ascultats,
altoară snu vi’acătsats,
vărroară snu vi părtsats…
că hits frats..

Leo Gjata/Yizmiciun 8, 2013

The post MĂNATA DI LEMI appeared first on Boatseafarsharoteasca.

Capra shi vulpia..

Ună vulpi rroshă, cărpată di seti,
Cădzu tish tu puts, sh’nu lj’aflla igreti,
Biu s’finiti di’apă, ma n’oavia dărmani,
Nu si’alikia dot, s’ncisi tu hăpsani.

Mardzăna di puts, capra lj’vinia s’crapă,
Uz vra z’băga capu, si finitia di’apă,
Hee..lj’dzăsi ali vulpi, tsi căftash atsia?
Duri că u’biush tută, allasinj sh’anjia-

Aidi lj’dzăsi vulpia, ti tsi mi mutresht?
Bia căt sits vra kefja, sh’llăti sti’arrătsesht.
Capra arsăru, sh’biu păn s’finiti,
Haristo lla soatsă, zghărră sh’hărăsi….

Ma ti finitish, vulpia lj’dzăsi voi…
Sinj dzăts cum us esh, di’auo nunt napoi?
Cum us esh shi tini, him davli auo nunt,
Sni mintuim davli, s’ishăm ma cărrund.

Vulpia lj’dzăsi ascultă, că fatsi arrăcoari,
Scoallă ndupurrată, pi davli cicioari,
Mini us mi’alikest, pi pultărr sh’pi coarră,
Sh’us ts’agiut s’esh tini, ni scăpătat soarră.

Vulpia llo tas fugă, cănd ishă nafoară,
Nu nj’agiuts la vulpi, mi’agărshash cintroară?
He ..he minti shcurtă, mini us fac tsi voi,
S’irai mintuită, cum us esh napoi!.

Mini vai cădzui, tini lju nidziai?
S’oaviai mintuită, că cum us ishai!!..

Nu pistusia vărroară atsell tsi s’niacă.

Pescatorru sh’pishticu..

Un pescator dusi, cu varca t’oamari,
Cot căfta ti pesht, (că) n’oavia ti’acătsari,
S’amin ning’un grep..dzăsi, ntunucă
Cănd u strapsi hirru, mutri tsi’acătă.

Kiushtu s’părpăla, ira un pishtic-u
Ma n’oavia di năs, căt un dziditic-u,
Doamne..cum n’oai crimă, nu fă amartii,
Sălghami tsi’us măts, goallă’ună bulcii ?!.

Cănd s’crest dau palmi, ai napoi smi acats,
Su duts lla fumeljă, tre-pat ish s’măcats..
Cai nj’da garantii, c’us ti acats napoi??
Diu ich bun esht sh’tini, as nu esht tsi voi..

Leo Gjata/Yismiciun 2, 2013

The post FABULĂ RRĂMĂNESHTI appeared first on Boatseafarsharoteasca.