George Bouzianis Γιώργος Μπουζιάνης (1885-1959) (Athens, a major Greek painter

Οι Πολύτιμες Συλλογές Γιαννη Σκεπετζακη Χάρης Καμπουριδης Ιστορικος της τεχνης, τ. Συμβουλος Εθνικης Πινακοθηκης, Διευθυντης Μουσειου Νεοελληνικης Τεχνης (1997-2003), μελος της Academia Europaea

2018-06-30T00:12:00.021+03:00

Ο Χάρης Καμπουρίδης είναι σημειολόγος και ιστορικός της τέχνης, πρόεδρος της Εταιρείας Εικαστικών Μελετών - Αρχείο Νεοελληνικής Τέχνης. Διετέλεσε Διευθυντής Μουσείου Νεοελληνικής Τέχνης (1997-2003)

μέλος των επιτροπών προγραμματισμού της Πινακοθήκης Ρόδου και της Εθνικής Πινακοθήκης, σύμβουλος της Κτηματικής Τράπεζας σε θέματα πολιτισμού και επίκουρος καθηγητής Επικοινωνιολογίας στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης. Σπουδασε στην Ελλάδα και στο Άαχεν, όπου και ίδρυσε (1977) το διεθνές επιστημονικό περιοδικό Code: An International Journal of Semiotics. Δημοσίευσε μελέτες σε πρακτικά συνεδρίων και ειδικά περιοδικά, οργάνωσε μουσειακές εκθέσεις για το ΥΠ.ΠΟ και από το 1985 είναι τεχνοκριτικός της εφ. ΤΑ ΝΕΑ. Το 1993 εξελέγη μέλος της Academia Europea. Γεννήθηκε στην Κομοτηνή, το 1950.
biblionet.gr Χαρης Καμπουριδης (Charis Kambouridis)

Σχέδια και ακουαρέλες Γ.Μπουζιάνη

The valuable collection Yiannis Skepetzaki

Χάρης Καμπουρίδης ιστορικός τέχνης, πρώην Σύμβουλος Εθνικής Πινακοθήκης, Διευθυντής Μουσείου Μοντέρνας Τέχνης (1997-2003), Μέλος της Academia Europaea.

30/06/2013

Τα Σχέδια και οι Υδατογραφίες του Γ.Μπουζιανη

Οι Πολύτιμες Συλλογές Γιαννη Σκεπετζακη

Χάρης Καμπουριδης Ιστορικος της τεχνης, τ. Συμβουλος Εθνικης Πινακοθηκης, Διευθυντης Μουσειου Νεοελληνικης Τεχνης (1997-2003), μελος της Academia Europaea

ΚΕΦΑΛΑΙΑ (1-2 σελ. Καθένα συν σημειώσεις συν παραρτήματα)
Το Σχέδιο και η Υδατογραφία και η καθοριστική σημασια τους στο έργο του Γιωργου Μπουζιανη - Διαχρονικη θεωρηση, Συντομη Αναδρομη Σχεση ελαιογραφιας, Υδατογραφιας και Σχεδίου στον Γ.Μπουζιανη Η ως τωρα προσεγγιση του θεματος απο κριτικους και μελετητες Οι Συλλογες Γιαννη Σκεπετζακη και η σημασια τους Η ευρυτητα των θεματων ως προς τα ως τωρα γνωστα συνολα σχεδιων και υδατογραφιας του Γ.Μπουζιανη Εξπρεσιονιστικες και νεοιμπρεσιονιοστικες καλλιτεχνικες τασεις στη Γερμανια και στη Γαλλία στα χρονια του Γ.Μπουζιανη Η ιδιαιτερη επιδοση και εξελιξη του ειδους απο τον καλλιτέχνη 1929-1957 Τα θέματα : Προσωπα, τοπια, νεκρες φυσεις. Κλασσικισμος και Ρομαντισμος, το εκκρεμες αναμεσα στην οπτικη αφορμη και στην αυτονομηση της πανω στην ζωγραφικη επιφανεια. Διαλυση της φορμας η ένας νεος δημιουργικος κοσμος; Η αποτυπωση της χαρακτηριστικης στιγμης στο σχεδιο και η αναγωγη της σε στερεοτυπο. Η προεξαγγελια της Μεταπολεμικης Αφαιρεσης και του Αμερικανικου Αφαιρετικου Εξπρεσιονισμου μεσα απο τις ακουαρελλες του Γ.Μπουζιανη. Επιδραση στους νεότερους: Χρονης Μποτσογλου, Μακης Θεοφυλακτοπουλος, Γ.Αντωνοπουλος, κ.ά.　　　　　　　　　　

Η σημασια του καλλιτεχνικου εργου του Γιωργου Μπουζιανη εχει επαρκως τονισθει στις τελευταιες δεκαετιες, και στο δημοσιο εκθεσιακο ενδιαφέρον αλλα και στον χωρο των ειδικων μελετητων και συλλεκτων, με κορυφαιες εκθεσεις και εκδοσεις. Δυο επιμερους ζητηματα έμειναν εκτοτε να ολοκληρωθουν: Το πρωτο ειναι η καταγραφη οσων των δυνατων περισσοτερων εργων του σπουδαιου καλλιτεχνη με στοχο την διαμορφωση του corpus των δημιουργηματων του. Και το δευτερο, η συσχετιση, ιστορικη και θεωρητικη με τα έργα της εποχης του αλλα και τα κατοπινα, στην Γερμανια, στην Ελλαδα αλλα και στις ΗΠΑ όπου συνεχιστηκε, μεταφυτευτηκε κυριολεκτικα, και ολοκληρωθηκε καλλιτεχνικος προβληματισμος του εξπρεσιονισμου, μετα την άνοδο των ναζι στην Γερμανια, με την οποια μεταφυτευση ο Μπουζιανης εχει σημαντικη ομοιοτητα και συγγενεια. 　　
Ως προς το πρωτο ζητημα η μελετη αυτη έρχεται να συνεισφερει σημαντικες νεες επισημανσεις, χαρη κυριως στις συλλογες εργων του συλλέκτη Γιαννη Σκεπετζακη (*), πολυτιμες ως προς το ευρος και τη πληροτητα τους, χαρη στις οποιες το σχεδιαστικο και υδατογραφικο έργο του Γ.Μπουζιανη φωτιζεται για πρωτη φορα στην έκταση και στην ολοτητα του.
Μεχρι σημερα, ολες οι μελετες βασιζοταν σε εξαιρετικα μικρο αριθμο εργων που αρχισαν να δημοσιευονται οσο ο καλλιτεχνης ζουσε και οσο οι Φιλοι του Μπουζιανη κατα καιρους συμπεριλαμβαναν στις εκδοσεις που επιμεληθηκαν. Η επιλεκτικη αυτη δημοσιοτητα ειχε μεν το θετικο αποτελεσμα την προκληση μεγαλου ενδιαφερονος απο φιλοτεχνους, καλλιτέχνες και ειδικους μελετητες, ωστοσο άφησε πολλα κενα ως προς την έκταση και την ολοτητα αυτου του εργου, Ωστόσο διατηρώ κάποιες επιφυλάξεις για την ολοτητα των έργων των φίλων του Γεωργίου Μπουζιάνη.
Ποσες ήταν οι ακουαρελλες και ποσα τα σχεδια του ζωγραφου; Ποτε εγιναν και για ποιο λογο; Ποια η θεματογραφια τους; Ποια η σημασια τους ως πηγη εμπνευσης για άλλα εργα οπως οι ελαιογραφιες και ποια εγιναν για να σταθουν αυτονομα ως υδατογραφιες ή σχεδια; Ποια ντοσιες με ενοτητες τετοιων σχεδιων και υδατογραφιων εστειλε απο το Παρισι στον γκαλεριστα του και ποια σε άλλους παραληπτες; 　　
Θέμα εγκυροτητας και γνησιοτητας των σχεδιων και των υδατογραφιων του Γιωργου Μπουζιανη, στο συνολο τους και επιμέρους, δεν εχει τεθει ποτε (πρβλ. Χ.Καμπουριδης 1992, Art Magazine), καθως τα εργα τεχνης σε χαρτι και μαλιστα απο ζωγραφο της εξπρεσιονιστικης, της λεγομενης 'ασχημης' ζωγραφικης, και παραγνωρισμενο εκτος Γερμανιας, δεν ειχαν ζητηση.
Σχεδον ολα τα δημοσιευμενα ωστοσο εχουν ενα κοινο γνωρισμα, την ευγλωττια του θεματος. Ετσι τα αλλα εργα του συνολου εμειναν ουσιαστικα χωρις αποτιμηση, καθως ειναι περισσοτερο αποσπασματικα η αφαιρετικα.
Στην πραξη, απο μουσειολογικής στηριζοντα ολα στη μαρτυρια και αξιοπιστία των κατα καιρους σχετιζομενων με το καλλιτεχνικό έργο του ζωγράφου, συλλεκτών, μελετητών, και εμπορευομένων.
Ας σημειωθει επισης οτι η σχεδιαστικη κινηση του Γ.Μπουζιανη ειναι ακρως ιδιοσυγκρασιακη και σχεδον αδυνατο να γινει αντικειμενο αντιγραφης.
Οι υδατογραφίες και τα σχέδια αποτελουν καλλιτεχνική έκφραση και εικαστική περιοχή άκρως ιδιοσυγκρασιακή του αυτουργου τους καθως συνίστανται απο συνδυασμό προσωπικών τεχνικών στερεοτύπων με αυτοσχεδιαστικές αποκλίσεις, σκόπιμες ή απρόβλεπτες, γνωρίσματα που αποτελούν την αισθητική τους γοητεία άλλωστε και ως εκ τουτου την ιδια την υπόστασή τους.
Αυτός είναι ο βασικός λόγος που τα καθιστά μη επιδεκτική αντιγραφής. Επιπλέον, ο μεγάλος αριθμός τους και η μικρη οικονομική αξία τους δεν τα καθιστα κερδοφόρα επένδυση για τους αντιγραφείς.
Ο ίδιος ο Μπουζιάνης είχε τη συνήθεια να γράφει και να υπογράφει στα περισσότερα εργα ακομα και στα προχειρα σχεδια. στα περισσότερα ζωγραφικά έργα από χαρτί ακουαρέλες σχέδια χρωματιστά μολύβια υπάρχουν και κρύβουν πολλές υπογραφές δικές του.

Η ύπαρξη αυτών των στοιχειων είναι βασική μαρτυρία γνησιότητας.
Όπως επίσης και η παλαιότητα της φέρουσας επιφάνειας, τα φύλλα χαρτιού, πάνω στα οποία φιλοτεχνούνται τα σχέδια και οι υδατογραφίες. Επίσης, καθως είναι ήδη γνωστό (2 ) ο Μπουζιάνης αναζητούσε σε όλη την ζωή (και στη Γερμανία, και στο Παρίσι και στην Αθήνα) του συλλέκτες και αγοραστές των έργων του, και συχνά έστελνε μικρά σύνολα από σχέδια ή υδατογραφίες σε πιθανούς αποδέκτες για να προωθήσει αυτή τη πιθανότητα.
Ως εκ τουτου, έργα σχεδίου και ακουαρέλας υπάρχουν πολλά, αλλά συστηματική καταγραφή και απόδοσή τους δεν έχει αποπειραθεί κανείς ως τωρα. 　　
Με τα εργα της Συλλογης Σκεπετζακη, εχουμε λοιπον για πρωτη φορα συνολα απο σχεδια και ακουαρέλες ενοποιημενα σε ντοσιε η σε μπλοκ, με μεγαλη θεματικη έκταση που καλυπτει το συνολο των γνωστων εικαστικων ενδιαφεροντων του Μπουζιανη.
Τα εργα φαινεται να συνιστουν μια δεξαμενη, ενα κεντρικο αρχειο θα λεγαμε, απο το οποιο ο καλλιτεχνης αντλουσε θεματα η έκανε άλλες ενοτητες, ειτε για να δωσει σε φιλοτεχνους ειτε για να προωθησει το εργο του ειτε για να διδαξει μαθητες, στα τελευταια χρονια που ζουσε στην Αθηνα.

Ολα τα έργα της συλλογής, της πολύτιμης αυτής συλλογής Σκεπετζακη, ειναι αυθεντικά σπάνια και πολύτιμα, έχω χορηγήσει πιστοποιητικό αυθεντικότητας για ολόκληρη τη συλλογή.

----------------------------------------------------------------------------------- 　　　　
Μπουζιάνης κριτικές [αποσπάσματα]
ΚΡΙΤΙΚΕΣ ΜΕ ΑΦΟΡΜΗ ΤΗΝ ΕΚΘΕΣΗ «ΣΧΕΔΙΑ ΚΑΙ ΑΚΟΥΑΡΕΛΛΕΣ» ΣΤΗ GALLERIE STUDIO [21/10/1934 – 8/11/1934] (Α΄ ΕΚΘΕΣΗ ΤΟΥ ΜΠΟΥΖΙΑΝΗ ΣΤΗΝ ΑΘΗΝΑ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΕΠΙΣΤΡΟΦΗ ΤΟΥ ΑΠΟ ΤΗ ΓΕΡΜΑΝΙΑ)
«Ο μεγάλος αυτός ζωγράφος έφτασε σε κατακτήσεις προδρομικές για τη δυτικοευρωπαϊκή τέχνη ως σύνολο, προεξαγγέλλοντας πράγματα που θεωρούνται κυρίως του μεταπολεμικού αφηρημένου εξπρεσιονισμού της Βορείου Αμερικής. Η ανασύνθεση, λόγου χάρη, της φιγούρας μετά τον ακρωτηριασμό της, γίνεται πολύ πριν από τον Ντε Κούνιγκ. Ο ελεύθερος γραφισμός του χεριού πριν από τον Πόλοκ. Και ο διάλογος των σκούρων χρωματικών πλάνων πριν από τον Ρόθκο. Αυτές οι επιτεύξεις του Μπουζιάνη μπορούν αναμφίβολα να τον εντάξουν ανάμεσα στους μεγάλους της δυτικής τέχνης».
Στην αίθουσα του «Στούντιο», διαρρυθμισμένη με τρόπο, ώστε να βρίσκουν μια καλύτερη τοποθέτηση τα εκθέματα, αρχίζει φέτος μια γερή προσπάθεια συστηματικής εργασίας γύρω από τη νεώτερη ελληνική τέχνη η δις Σ. Πολυχρονιάδη. Η πρώτη έκθεση του «Στούντιο» περιλαμβάνει σχέδια και ακουαρέλλες δεκατεσσάρων καλλιτεχνών, από τους πιο ζωντανούς και πιο σημαντικούς που έχουμε σήμερα. Ανάμεσά τους εντύπωση προκαλεί η εμφάνιση του κ. Γ. Μπουζιάνη.
Ο κ. Μπουζιάνης, γνωστότατος στην παληότερη καλλιτεχνική κίνηση της Αθήνας, εξ αφορμής μερικών νεανικών του έργων που μαρτυρούσαν αναμφισβήτητη ιδιοφυΐα, έφυγε στα 1906 για τη Γερμανία. Συπλήρωσε τις σπουδές του στην περίφημη Ακαδημία του Μονάχου κ’ έλαβε μέρος με πολυάριθμες συνθέσεις σε μεγάλες ομαδικές εκθέσεις του Μονάχου, της Λειψίας και άλλων κέντρων της γερμανικής τέχνης. Τα Μουσεία του Κέμνιτς και της Λειψίας αγόρασαν έργα του, κριτικοί κύρους ασχολήθηκαν με τη φύση και τη σημασία της προσπαθείας του. Ύστερ’ από είκοσι οκτώ ολόκληρα χρόνια ξαναγυρίζει σήμερα στον τόπο του και παρουσιάζει μια πλούσια σειρά από σχέδια και ακουαρέλλες, που αντί να δίνουν το καταστάλλαγμα της σοφίας του και της πείρας του, καθώς θα μπορούσε να περιμένη κανείς, δεν αποτελούν στο σύνολό τους παρά διαδοχικούς σταθμούς πυρετώδους αναζητήσεως.
Η τέχνη του κ. Μπουζιάνη δεν απευθύνεται στον απληροφόρητο θεατή. Θα είνε δύσκολο, αν όχι αδύνατο, να συλλάβη κανείς το εσωτερικό νόημα της προσπαθείας του, αν δεν υπάρχη μέσα του η ανγκαία καλλιέργεια και η διάθεση της αναγωγής των τρόπων της καλλιτεχνικής εκφράσεως σε ριζικές και σημαντικές απλουστεύσεις. Νομίζω πως εξετάζοντας κανείς το έργο του κ. Μπουζιάνη, πρέπει ν’ αρχίση από το «Σκύλο σε κίνηση» του αριθ. 53.
Είναι η πόρτα, από την οποία μπαίνομε σ’ ένα κόσμο άρρυθμο κι’ ακαλαίσθητο, φαινομενικό, πλούσιο σε ζωντάνια και σε εσωτερικό περιεχόμενο κατ’ ουσίαν.
Δεν υπάρχει αμφιβολία πως ο κ. Μπουζιάνης δεν κατορθώνει να πείση κανένα τελειωτικά. Μα ο τρόπος που αποδίνει τη φευγαλέα εντύπωση, σαν μέσ’ στο αβέβαιο φέγγος μιας αστραπής, που μετασχηματίζει μέσα του το αντικείμενο, που το απαλλάσσει από κάθε περιττό βάρος, που το ξεγυμνώνει και με μια άκρα απλότητα το ανάγει σ’ ένα-δυο χρώματα, σε μια-δυο σπασμένες γραμμές, παρουσιάζει εξαιρετικό ενδιαφέρον· και το ενδιαφέρον τούτο προκαλείται από την ικανότητα του ζωγράφου να αισθάνεται τον κόσμο ολόκληρο μέσα του όλο παλμούς και κραδασμούς, να τον αναλύσει στα πρωταρχικά και θεμελιώδη στοιχεία του και να τον ξαναδίνει συνθεμένον με απλότητα, που μαρτυρεί μια θαυμάσια δύναμη εκφράσεως.
Ι.Μ. Παναγιωτόπουλος, «Σχέδια και Ακουαρέλλες»,
Η Πρωΐα, 5 Νοεμβρίου 1934
* * *
Η ζωγράφος Σελέστ Πολυχρονιάδη θυμάται και αφηγείται το περιστατικό της γνωριμίας της με το Γιώργο Μπουζιάνη, στην πρώτη συμμετοχή του σε ομαδική έκθεση στην Ελλάδα το 1936. Οι δύο καλλιτέχνες συνδέθηκαν από τότε με στενή φιλία.
«Είχα τη διεύθυνση της γκαλερί “Στούντιο” στην πλατεία Καρύτση – λέει η Σελέστ Πολυχρονιάδη. Θυμάμαι ήταν Παρασκευή και τακτοποιούσα στην αίθουσα τα έργα της έκθεσης που θα εγκαινιάζαμε την Κυριακή. Είχα σχεδόν τελειώσει, όταν από την ανοιχτή πόρτα είδα να έρχεται προς τη γκαλερί ένας άνθρωπος, που, ομολογώ, μου φάνηκε λίγο παράξενος. Μπήκε μέσα κρατώντας ένα τεράστιο ντοσιέ στα χέρια του. Εγώ ανησύχησα λιγάκι: -Τι θέλετε; ρώτησα. -Είμαι ο ζωγράφος Μπουζιάνης. Ούτε που ήξερα το όνομά του. -Και τι θέλετε; -Με κάλεσαν από τη Γερμανία να έρθω στην Ελλάδα, για να διδάσκω στη Σχολή. Ήρθα, αλλά δεν έγινε τίποτα και έμεινα χωρίς δουλειά… -Και τι θέλετε από μένα; -Σας παρακαλώ να δείτε τα έργα μου, αν θέλετε να τα εκθέσετε. Έχω είκοσι ακουαρέλες… -Καλά, ανοίξτε το ντοσιέ να δω… Και μόλις είδα τη δουλειά του: -Όλα σας τα παίρνω κύριε… (δεν είχα συγκρατήσει το όνομά του). Ήταν κα΄τι ακουαρέλες αριστουργήματα. Ήπιαμε καφέ και μιλήσαμε για αρκετή ώρα. Γίναμε από την πρώτη κιόλας στιγμή φίλοι. Τα έργα στήθηκαν όλα και την άλλη μέρα
(ήταν η Πρώτη λοιπόν συμμετοχή του Μπουζιάνη σε ομαδική έκθεση στην Ελλάδα στην γκαλερί «Στούντιο». Το 1935, ο Μπουζιάνης έχει πια εγκατασταθεί μόνιμα στην Αθήνα με τη γυναίκα του και το γιό του.
Στην Ελλάδα ανεβοκατέβηκε πολλές φορές τα σκαλιά των Υπουργείων· κανείς –όπως φαίνεται- από τους καλλιτεχνικούς κύκλους της Αθήνας δεν τον υποστήριξε, κι έτσι ο9 καλλιτέχνης από την Ευρώπη, από το Μόναχο της πρωτοπορίας των Ευρωπαίων καλλιτεχνών, απομονώθηκε στο Κατσιπόδι, οδός Σουλίου 27. Η οδός ένα μικρό δρομάκι του Άη-Γιάννη της Δάφνης, μετονομάστηκε το 1960, αφού πέθανε ο ζωγράφος, σε οδό Γ. Μπουζιάνη.
Ο Μπουζιάνης επέστρεψε στην Ελλάδα εξαιτίας της ναζιστικής λαίλαπας που μάστιζε τη Γρερμανία. Η επιστροφή προετοιμάστηκε από τον έλληνα πρόξενο στο Βερολίνο Α. Ρίζο-Ραγκαβή και συνοδεύτηκε από μια υπόσχεση ότι θα γίνει καθηγητής. Υπόσχεση που, όπως φάνηκε, δεν ήταν παρά ένα ρητορικό σχήμα από έναν διπλωμάτη προς έναν καλλιτέχνη.
Από προφορικές μαρτυρίες γνωρίζουμε ότι ο Μπουζιάνης είχε μετανιώσει που γύρισε στην Ελλάδα· έλεγε χαρακτηριστικά ότι έχασε την ευκαιρία να βρίσκεται στην Αμερική μετά από πρόταση που του είχε γίνει, προτού επιστρέψει στην Ελλάδα.
Οι εκθέσεις στην Ελλάδα (1934 – 1959)
Μετά την πρώτη συμμετοχή του σε έκθεση του «Στούντιο» το 1934 ο Μπουζιάνης εκθέτει σε αραιά χρονικά διαστήματα. Συμμετέχει στις Πανελλήνιες εκθέσεις του 1938 και του 1939 (στην πρώτη με ένα σχέδιο και στην δεύτερη με τέσσερεις υδατογραφίες). Από το 1938 μέχρι το 1949, δέκα ολόκληρα χρόνια, φαίνεται ότι απομακρύνεται από τις εκθέσεις και «κλείνεται» στον εαυτό του. Μόλις το Νοέμβριο του 1949 παρουσιάζει σε ατομική (την πρώτη του ατομική έκθεση στη Ελλάδα) στον «Παρνασσό» 57 ελαιογραφίες, 22 υδατογραφίες και 15 σχέδια. Αυτή είναι και η μοναδική μεγάλη έκθεσή του στην Ελλάδα μέχρι το θάνατό του (1959).
Το 1950 έλαβε μέρος στην XXVI, Διεθνή Έκθεση της Βενετίας με 10 ελαιογραφίες και 7 υδατογραφίες. Συμμετείχε επίσης σε έκθεση με την ομάδα «Στάθμη» (1951-53). Το 1952 συμμετείχε στην τέταρτη Πανελλήνια Έκθεση , το 1957 εκθέτει στην Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών με την «Ομάδα των Πέντε». Η τελευταία του έκθεση γίνεται το Μάιο του 1959 στο «Πρακτορείο Πνευματικής Συνεργασίας», όπου παρουσιάζει τρεις προσωπογραφίες (ελαιογραφίες). Σύμφωνα με δημοσιευμένα στοιχεία, αναφέρονται ακόμα δύο συμμετοχές του: το 1952 στη Διεθνή Έκθεση Orangerie στο Erlangen της Γερμανίας και το 1953 στην «Έκθεση Σύγχρονης Ελληνικής Ζωγραφικής», στηνGaleria Nazionale d’ Arte Moderna Ρώμης.
Σε ένα από τα βιογραφικά του ο Μπουζιάνης αναφέρει ότι διακρήθικε το 1925 (;) ως εκθέτης «Jury Frei» της ομάδας Neue Oecession του Μονάχου. Το 1095 τιμήθηκε με το Α’ Ελληνικό Βραβείο του διεθνούς διαγωνισμού Guggenheim.

-----------------------------------------------

έγραψε κάποτε ο ιστορικός τέχνης Χάρης Καμπουρίδης: «Ο μεγάλος αυτός ζωγράφος έφτασε σε κατακτήσεις προδρομικές για τη δυτικοευρωπαϊκή τέχνη ως σύνολο, προεξαγγέλλοντας πράγματα που θεωρούνται κυρίως του μεταπολεμικού αφηρημένου εξπρεσιονισμού της Βορείου Αμερικής. Η ανασύνθεση, λόγου χάρη, της φιγούρας μετά τον ακρωτηριασμό της, γίνεται πολύ πριν από τον Ντε Κούνιγκ. Ο ελεύθερος γραφισμός του χεριού πριν από τον Πόλοκ. Και ο διάλογος των σκούρων χρωματικών πλάνων πριν από τον Ρόθκο. Αυτές οι επιτεύξεις του Μπουζιάνη μπορούν αναμφίβολα να τον εντάξουν ανάμεσα στους μεγάλους της δυτικής τέχνης».
Μουσείο Μπενάκη 10 Μαρ 2006 Εκδήλωση
αφιερωμένη στον ζωγράφο Γιώργο Μπουζιάνη, η οποία περιλαμβάνει εισηγήσεις και
συζήτηση.
Ομιλητές:
Χάρης Καμπουρίδης, ιστορικός
της τέχνης,
Θάνος Κωνσταντινίδης, ιατρός
– επίκουρος καθηγητής Πανεπιστημίου Αθηνών,
Δημήτρης Μαρωνίτης,
φιλόλογος-ομότιμος καθηγητής ΑΠΘ,
Χρόνης Μπότσογλου,
ζωγράφος-πρύτανης ΑΣΚΤ,

-------------------------------------------------------------------------------

Έργα και ημέρες του Χάρη Καμπουρίδη βιβλία που έχει γράψει !

biblionet.gr Χαρης Καμπουριδης (Charis Kambouridis)

(2009)	*Δομίνικος Θεοτοκόπουλος: El Greco*, 4π Ειδικές Εκδόσεις Α.Ε. [κείμενα, επιμέλεια]
(2009)	*Η νεοελληνική τοπιογραφία από τον 18ο έως τον 21ο αιώνα*, Ίδρυμα Εικαστικών Τεχνών και Μουσικής Β. & Μ. Θεοχαράκη
(2005)	*Ιερή και βέβηλη: όψεις της γυναίκας στη σύγχρονη ελληνική ζωγραφική 1930-2005*, Δημοτική Πινακοθήκη Χανίων [κείμενα, επιμέλεια]
(2003)	*Νέα εικονολατρεία*, Ergo [κείμενα, επιμέλεια]
(1994)	*Droungas*, Αδάμ - Πέργαμος


(2013)	*Μακρουλάκης*, Ίδρυμα Εικαστικών Τεχνών και Μουσικής Β. & Μ. Θεοχαράκη
(2011)	*Θόδωρος, γλύπτης*, Μουσείο Μπενάκη
(2011)	*Σωτήρης Σόρογκας, 50 χρόνια ζωγραφική*, Μουσείο Μπενάκη
(2010)	*Μάκης Θεοφυλακτόπουλος: Τύχες της ύλης*, Μουσείο Μπενάκη
(2009)	*The Perspective of Time Pictorial Histories*, Μουσείο Μπενάκη
(2009)	*Trauma Queen*, Futura
(2009)	*Το βλέμμα του χρόνου. Ιστορίες εικόνων*, Μουσείο Μπενάκη
(2008)	*Theocharakis: Pittura 1952 -2008*, Ίδρυμα Εικαστικών Τεχνών και Μουσικής Β. & Μ. Θεοχαράκη
(2008)	*Αχιλλέας Δρούγκας*, Αδάμ - Πέργαμος
(2008)	*Θεοχαράκης: ζωγραφική 1952 - 2008*, Ίδρυμα Εικαστικών Τεχνών και Μουσικής Β. & Μ. Θεοχαράκη
(2007)	*Εικαστικό πανόραμα στην Ελλάδα 2007*, Κρατικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης
(2007)	*Θεοχαράκης: Ζωγραφική 1952-2007*, Μουσείο Μπενάκη
(2007)	*Παναγιώτης Τέτσης*, Ελληνικά Γράμματα
(2007)	*Σωτήρης Σόρογκας*, Ελληνικά Γράμματα
(2007)	*Σωτήρης Σόρογκας*, Εκδόσεις Καστανιώτη
(2007)	*Το πορτρέτο και η κρίση της αναπαράστασης*, Μουσείο Μπενάκη
(2006)	*Όπυ Ζούνη: Διαδρομές στο φως και το χρώμα*, Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης
(1999)	*Modern Greek art the 20th Century*, Υπουργείο Αιγαίου
(1987)	*Μάκης Θεοφυλακτόπουλος*, Ολκός

http://www.tovima.gr/2008/11/24/culture/100-astika-topia/

-------------------------------------------------------------------------

1895 1982 ο προπάππους μου Ανδρέας Λαγουδάκης ..Και η συνάντηση του με τον Γεώργιο Μπουζιάνη!

2018-06-29T13:55:00.003+03:00

1895 1982 Ο Ανδρέας Λαγουδάκης προπάππους μου,Και η συνάντηση του με τον Γεώργιο Μπουζιάνη!

Ο Ανδρέας Λαγουδάκης διακρίνεται στη φωτογραφία αριστερά με Το μαντολίνο στο σπίτι στη Γερμανία στο Μόναχο με τον Γιώργο Μπουζιάνη!

Φωτογραφία δημοσιευμένη στο βιβλίο Μπουζιάνης, εκδ. Αδάμ, Αθήνα 1996 του Δημήτρη Δεληγιάννη

1895 1982 ο Ανδρέας Λαγουδάκης αξιωματικός της Βασιλικής χωροφυλακής,
υπηρέτησε ως στρατιωτικός ακόλουθος στο Μόναχο από το 1922 έως το 1932,
10 χρόνια εκεί γνώρισε μία κοπελιά μεγαλύτερή του που Σπούδαζε στο πανεπιστήμιο του Μονάχου την προγιαγιά μου Ευρύκλεια Σφακιανού, κόρη πλούσιας οικογένειας από την Τένεδο, που ο πατέρας της εμπορευόταν κρέατα...
στο Μόναχο ο προπάππους μου έμεναν στην οδό Σουντριχ 22
Σε μία διπλή μονοκατοικία,
Συμπτωματικά στον κάτω όροφο έμενε και ένας Έλληνας ζωγράφος που Σπούδαζε στη Γερμανία στο Μόναχο ονόματι Γεώργιος
Μπουζιάνης ...

Ο Ανδρέας Λαγουδάκης παππούς της μητέρας μου είχε και ένα χόμπι που αργότερα το έκανε και επάγγελμα του,
στην Κρήτη, ήταν ερασιτέχνης και λάτρης της φωτογραφίας..
Ακόμα επειδή λάτρευε τη μουσική έπαιζε και μαντολίνο.
Δέκα ολόκληρα χρόνια στο Μόναχο αναπτύξανε μία φίλια Με τον Γιώργο Μπουζιάνη,
Όπου γλέντια και χοροί Όπου εκδρομές παντού και πάντα εμφανίζονται μαζί,
από τις δεκάδες φωτογραφίες που έχω στα οικογενειακά άλμπουμ.

Ο φίλος του ο Μπουζιάνης παρακαλούσε τον φιλο του να του φωτογραφίζει τα έργα που ζωγράφιζε,
και πάντα από όσο ξέρω και γνωρίζω από μαρτυρίες του , τον πλήρωνε για τα έξοδά του με έργα που ζωγράφιζε.
Πολύ όμορφες ακουαρέλες άσχημες για τον παππού μου εκείνη την εποχή όπως μας έλεγε,
Απλά τον βοηθούσε λόγω του ότι και ο Μπουζιάνης δεν είχε οικονομική στήριξη σχεδόν από πουθενά.

το 1932 Ο Ανδρέας Λαγουδάκης πήρε μετάθεση για την Τένεδο,
ο φίλος του είχε ήδη φύγει και είχε πάει στο Παρίσι από το 1929,
το σπίτι όμως στο Μόναχο το διατηρούσε μία και τα έξοδα του τα πλήρωνε ο γκαλερίστας του στη Γερμανία …
λίγο πριν φύγει για την Τένεδο ο Μπουζιάνης επέστρεψε στη Γερμανία και ξανά βρέθηκαν και όπως μας έλεγε Θα έφευγε και αυτός για την Ελλάδα,
γιατί του είχαν υποσχεθεί μία θέση στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών στην Ελλάδα...

Από όσο γνωρίζω από διηγήσεις του γιατί ήταν πάρα πολύ καλοί φίλοι αντάλλαξαν υποσχέσεις να ξαναβρεθούν,
Αν ποτέ το έφερνε ο δρόμος τους στην Ελλάδα….
το 1936 με τον μεγάλο ξεριζωμό της Σμύρνης που οι Τούρκοι κατέλαβαν την Τένεδο και την Ίμβρο, ο προπάππους μου μαζί με την προγιαγιά μου έφυγαν από την Τένεδο και κατέβηκαν στο Ρέθυμνο,
μία και εκεί ήταν ο τόπος καταγωγής του,
στο Ρέθυμνο τότε διώχνουν τους Τούρκους και ο παππούς μου κατάφερε και αγόρασε ένα πολύ μεγάλο σπίτι, χιλίων εξακοσίων τετραγωνικών,
το μεγάλο χαμάμ του Ρεθύμνου που χτίστηκε το 1670 από τον Τούρκο πάσα Χατζή Αχμέτ αφέντη...

Το 1947 ο παππούς μου ανέβηκε στην Αθήνα και αγόρασε μία μονοκατοικία στον Χολαργό Μέτωνας 57-59,
που θα έμενε η αδελφή της γιαγιάς μου και θεία μου Αμερικάνα, αξιωματικός στα υποβρύχια των Ηνωμένων Πολιτειών Margaret James huss,
η οποία όταν θα κατέβαινε στην Ελλάδα ήθελε να έχει ένα σπίτι για να ζει μαζί με τον θείο μου και άντρα της Ναύαρχο του αμερικανικού ναυτικού James J Huss,
Σε αυτό το σπίτι μεγάλωσε κι η μητέρα μου και πήγαινε σχολείο και γυμνάσιο στο Χολαργό..

Η θεία μου και αδελφή της γιαγιάς μου Margaret Despina Spiro Huss!Αμερικανίδα υπήκοος και αξιωματικός στο US navy

1947 -1959 ο προπάππους μου ξαναβρέθηκε με τον αγαπημένο του φίλο οποίος είχε αγοράσει ένα σπίτι στη Δάφνη,

φτωχική συνοικία εκείνης της εποχής και βεβαίως άρχισαν να ξανακάνουν παρέα,

Όχι πολύ συχνά βέβαια μία και ο παππούς μου έμενε στην Κρήτη και απλά ανεβοκατέβαινε στο Χολαργό τέσσερις με πέντε φορές το χρόνο.

Θυμάμαι ότι μας έλεγε αργότερα ότι ο άνθρωπος αυτός, Δηλαδή ο Μπουζιάνης ήταν πολύ βασανισμένος, απογοητευμένος και προσπαθούσε μέσα από τη ζωγραφική του να βγάλει τα προς το ζην…

Πολλές φορές δεν τα κατάφερνε πολλές φορές δεν είχε τσιγάρο να καπνίσει,
πολλές φορές έλεγε στον φίλο του, Ανδρέα έχω πρόβλημα και πάντα ο φιλος του αγόραζε μικρά έργα από αυτόν μόνο και μόνο για να τον ενισχύσει οικονομικά,
χωρίς να τον προσβάλει.
Ο Ανδρέας Λαγουδάκης ένας άνθρωπος της εκκλησίας και της φιλανθρωπίας μία και στο Ρέθυμνο είχε ιδρύσει το φιλόπτωχο ταμείο Κορασίδων στο οποίο η γιαγιά μου Ευρύκλεια Λαγουδάκι ήταν πρόεδρος.

Φωτογραφία δημοσιευμένη στο βιβλίο Μπουζιάνης, εκδ. Αδάμ, Αθήνα 1996 του Δημήτρη Δεληγιάννη

Ο παππούς μου λοιπόν έκανε το χόμπι του επάγγελμα και μπορώ

να πω ότι έβγαζε αρκετά χρήματα εκείνες τις εποχές, μία και είχε δύο μεγάλες φωτογραφικές μηχανές με τρίποδο στον Εθνικό Κήπο του Ρεθύμνου έναν κήπο εφάμιλλο του βασιλικού κήπου της Αθήνας,

με ωραίους δρόμους και παρτέρια,

που όλα τα χωριά της Κρήτης όταν κατέβαιναν στο Ρέθυμνο πήγαιναν στον κήπο για να φωτογραφηθούν!

Έτσι λοιπόν έμεινε στην ιστορία, και πολλά βιβλία του Ρεθύμνου τον αναφέρουν ως ο ιστορικός φωτογράφος του κήπου στο Ρέθυμνο.

Το σπίτι μας στο Ρέθυμνο όπως προανέφερα, ένα τεράστιο σπίτι που μου προκαλούσε φόβο και τρόμο σαν παιδάκι,

Γιατί για να πας από το ένα δωμάτιο στο άλλο και χωρίς ηλεκτρικό εκείνη την εποχή ήταν μεγάλο κατόρθωμα,

Άσπρα μάρμαρα, μεγάλα δωμάτια με κυκλικές πόρτες Καμάρες,

και 6 θόλους τουρκικούς γεμάτους γυαλιά για να φωτίζεται εσωτερικά…

Δεκάδες βιβλία από την εποχή του 16-17 αιωνα εκδόσεις φοίνικα τυπογραφείων της Ελλάδος στη Βενετία,

Δεκάδες μεταξωτά χαλιά (Μπαντιρμα) προσευχής στους τοίχους σαν ταπισερί,

Γεμάτο από τουρκικές αντίκες, γεμάτο από έργα τέχνης, μία και ο παππούς μου ήταν συλλέκτης,

Και από αυτόν πήρα αυτό το μικρόβιο…

Όλη την περιουσία τους την κληρονόμησαν στη μητέρα μου και στον πατέρα μου,

Βεβαίως ήταν οι αγαπημένοι μου παππούς και γιαγιά..

Τέλος πάντων ένα πανέμορφο σπίτι που απλά εμένα μου προκαλούσε φόβο σαν παιδάκι.

Όλα τα πράγματα και όλες οι συλλογές του παππού μου ήρθαν στην κυριότητα του πατέρα μου !

Αυτή είναι ιστορία δύο σπουδαίων ανθρώπων που το έφερε η μοίρα να συναντηθούν κάποτε.

Η φίλη μου μου σκηνοθέτης E, Κ. μου έστειλε πρόσφατα και την ευχαριστώ για αυτό, ένα απόσπασμα από ένα γράμμα του Ζωγράφου το 1930 που αναφέρεται στο φωτογράφο που του έβγαζε τις φωτογραφίες,(Το απόσπασμα που σου έστειλα είναι από το βιβλίο «Γ.Μπουζιανης, γράμματα στον Μπαρχφελντ», έκδοση. ΜΙΕΤ, σελ. 163. Επιστολή 30/05/1930)

-----------------------------------------------------------------------

Έργα του Μπουζιάνη που ήταν κρυμμένα στα χρηματοκιβώτια του Προπάππου και του πατέρα μου.
άρχισαν να εμφανίζονται το 1981 με 10-15 έργα που μου έκανε δώρο ο πατέρας μου..
όλα τα υπόλοιπα ήρθαν στην κατοχή μου μετά το θάνατο του πατέρα μου το 2013,
Το 2011 σε μία επίσκεψή μου στο Μουσείο Μπουζιάνη συναντήθηκα με τον φίλο του αείμνηστου Μπουζιάνη γιατρό Θάνο Κωνσταντινίδη,
μόλις είδε τα έργα πού του κρατούσα να τα δει έμεινε έκθαμβος! συγκινήθηκε τόσο πολύ που δεν έβγαζε τα μάτια του από πάνω τους, ευτυχώς κρατούσα μία κάμερα και με την άδειά του τον μαγνητοσκόπησα, πόσες φορές αναφώνησε σχέδιο ε! σχέδιο ε!
Έκτοτε έκανα άλλες δύο συναντήσεις μαζί του τον συνόδευσα μάλιστα μέχρι το σπίτι του στην οδό Αμερικής στο Κολωνάκι που με παρακάλεσε να τον πάω!
Μου είπε φρόντισε Γιάννη να τα δει κάποιος ιστορικός τέχνης Και πρόσεχε τα σαν τα μάτια σου Να τα κατοχυρώσεις…!
Ο κύριος Κωνσταντινίδης απεβίωσε μετά από δύο χρόνια περίπου,...Θυμήθηκα τα λόγια του!
Και Τότε ήταν που τα είδε και ο ιστορικός τέχνης Χάρης Καμπουρίδης και ενθουσιάστηκε με τα έργα! μου είπε Γιάννη... Αφού το εξέτασε σχολαστικά,Όλα αυτά είναι αυθεντικά κρατάς στα χέρια σου έναν θησαυρό! Έδωσε τον παρακάτω τίτλο,
( Θα τα πω Γιώργος Μπουζιάνης η υγρή περίοδος, οι πολύτιμες συλλογές του Γιάννη Σκεπετζάκη) Και θα ξεκινήσω να γράψω ένα βιβλίο για αυτά τα έργα!
Το βιβλίο ξεκίνησε να γράφεται..!

Τα Σχέδια οι Υδατογραφίες και λάδια του Γ.Μπουζιάνη Οι Πολύτιμες Συλλογές Γιάννη Σκεπετζακη (Video)

2017-11-10T19:40:00.001+02:00

https://www.youtube.com/watch?v=19Mp3CsELfs

Video Αφιερωμένο στο ζωγράφο ΓΙΩΡΓΟ ΜΠΟΥΖΙΑΝΗ,George Bouzianis

Μονάδα μέτρου το ανάστημα μας Video

2016-11-04T23:38:00.005+02:00

Μπορείτε να δείτε το βίντεο μόνο μέσα από το αρχείο της ΕΡΤ λόγω πνευματικών δικαιωμάτων, ο παρακάτω σύνδεσμος σας παραπέμπει στο βίντεο..
Το επεισόδιο της σειράς ντοκιμαντέρ παρουσιάζει ένα πορτρέτο του ζωγράφου ΓΙΩΡΓΟΥ ΜΠΟΥΖΙΑΝΗ. Ο ιστορικός τέχνης ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ συνομιλεί με τον ποιητή ΝΑΝΟ ΒΑΛΑΩΡΙΤΗ και τους ζωγράφους ΧΡΟΝΗ ΜΠΟΤΣΟΓΛΟΥ και ΔΑΝΙΗΛ με θέμα τη ζωή και το έργο, την τεχνοτροπία, την καλλιτεχνική ιδιαιτερότητα και αξία του ΓΙΩΡΓΟΥ ΜΠΟΥΖΙΑΝΗ.

http://archive.ert.gr/98309/

Μετά τις σπουδές του στη Σχολή Καλών Τεχνών στην Αθήνα, το 1906, ο Γ.ΜΠΟΥΖΙΑΝΗΣ μεταβαίνει στη Γερμανία, στην Ακαδημία του Μονάχου και λίγο αργότερα στο Βερολίνο όπου γνωρίζεται με τον ιμπρεσιονιστή ΜΑΞ ΛΙΜΠΕΡΜΑΝ. Το 1917 παρακολουθούμε τη στροφή του στον εξπρεσιονισμό ενώ η συμμετοχή του στα καλλιτεχνικά δρώμενα της εποχής του τεκμηριώνεται μέσα από την αναφορά στις ομαδικές εκθέσεις του, καθώς και στην σχέση του με το ρεύμα του γερμανικού εξπρεσιονισμού.

Εικαστικοί και τεχνοκριτικοί όπως, η ΕΛΕΝΗ ΒΑΚΑΛΟ, προσεγγίζουν ζητήματα που σχετίζονται με τους προβληματισμούς και τα μηνύματα της ζωγραφικής του, τους χαρακτήρες και τα θέματά του, την προσήλωσή του στο ανθρώπινο σώμα και τον τρόπο που απεικονίζεται. Ως προς την ανάγνωση του έργου του δίνεται έμφαση στην υπαρξιακή εσωτερικότητα του δημιουργού και τους στοχασμούς του πάνω στη ζωή και το θάνατο. Γίνεται, επίσης, αναφορά στην περίοδο από το 1934 οπότε επιστρέφει στην Ελλάδα, στην αναγνώρισή του μεταπολεμικά και στην πρώτη μεγάλη ατομική του έκθεση στον Παρνασσό το 1949.

Στο τελευταίο μέρος της εκπομπής εκπρόσωπος του Συλλόγου «Φίλοι του Μπουζιάνη» που συστήθηκε αμέσως μετά το θάνατό του, μιλάει για το σκοπό και τις δράσεις του Συλλόγου.

Περιέχονται πλάνα από την οικία του καλλιτέχνη στη Δάφνη, κτίριο που αξιοποιήθηκε πολιτιστικά και σήμερα στεγάζει το Μουσείο Γ. Μπουζιάνη.

http://archive.ert.gr/98309/

Ο Γιώργος Μπουζιάνης γεννήθηκε στις 8 Νοεμβρίου του 1885 στην Αθήνα. Ήταν το πρώτο από τα τρία παιδιά του Παναγιώτη Μπουζιάνη, έμπορου κρασιών από την περιοχή της Τριπόλεως, και της Χρυσάνθης Προκοπίου που καταγόταν από την Αθήνα. Παρακολούθησε στοιχειώδη και μέση εκπαίδευση στην Αθήνα. Το 1897, άφησε το Γυμνάσιο Νεαπόλεως στην Αθήνα, για να φοιτήσει στη «Σχολή Γραφικής» του Εθνικού Μετσοβείου Πολυτεχνείου. Εκείνη την εποχή καθηγητές της Σχολής ήταν ο Ροϊλός, ο Νικηφόρος Λύτρας, ο Βολανάκης και ο Γερανιώτης.

Το «Αποφοιτητήριο» της σχολής, με ημερομηνία 5 Μαΐου 1908, αναφέρει ότι ο Μπουζιάνης ενεγράφη στο Μητρών της Σχολής Καλών Τεχνών στις 7 Δεκεμβρίου 1897 με αύξοντα αριθμό 98 και μετά τις εξετάσεις του Ιουνίου του 1906΄ςλαβε το βαθμό 7,68. Από τον τρίτο χρόνο (1900) μέχρι το τέλος της φοίτησής του (1906) είχε συμφοιτητή τον Τζιόρτζιο ντε Κίρικο.

Η καλλιτεχνική πορεία του ως αποφοίτου της σχολής αρχίζει το 1906, όταν με την ιδιωτική υποτροφία του γιατρού Χαραμή μεταβαίνει στο Μόναχο, πόλη που επέλεξε αντί για το Παρίσι.

Ο ίδιος ο Μπουζιάνης αναφέρεται ελάχιστα στα χρόνια της καλλιτεχνικής του μαθητείας στην Αθήνα. Είναι βέβαιο ότι ούτε το κλίμα της σχολής συμπάθησε, ούτε τη ζωγραφική των δασκάλων του. Ακόμα και μετά από 50 χρόνια οι απόψεις του για το πρώτο καλλιτεχνικό σχολείο του δε θα αλλάξουν, αφού το 1955 δηλώνει ότι «ύστερα από τον Παρθένη στη ζωγραφική δεν έχουμε κανέναν αξιόλογο δάσκαλο».

Σε ένα ιδιόχειρο βιογραφικό σημείωμα (1938) αναφέρονται οι διάφοροι σταθμοί της δραστηριότητάς του, αρχίζοντας με την ημερομηνία γέννησης και αμέσως μετά με την αποφοίτηση από τη σχολή της Αθήνας. Εκεί διαφαίνεται η σημασία που αποδίδει ο ζωγράφος στην παραμονή του στο Μόναχο (απαριθμεί τις καλλιτεχνικές ενώσεις και τα σωματεία, στα οποία συμμετείχε, τους καθηγητές και τους φίλους του ζωγράφους στη Γερμανία, τις εκθέσεις του στο Μόναχο, στη Λειψία και στο Χέμνιτς). Ανήσυχος πάντα ως άνθρωπος και ως καλλιτέχνης, αναζητούσε το κατάδικό του προσωπικό και καλλιτεχνικό ύφος, γι’ αυτό και η διαδοχή των διαφόρων φάσεων της ζωής του είναι απόλυτα συνυφασμένη με τις καλλιτεχνικές ανησυχίες και αναζητήσεις του.

Τα έργα της περιόδου 1900-1906

Ελάχιστα είναι τα έργα που γνωρίζουμε από την πρώτη μαθητική του περίοδο. Είναι όμως ενδεικτικά για την μετέπειτα δραστηριότητά του. Τα κλασικιστικά στοιχεία κυριαρχούν ήδη από το πρώτο ξεκίνημα. Ο Γέρος (αρ. κατ. 1) Η Αδελφή του Ζωγράφου (αρ. κατ. 4) η Αυτοπροσωπογραφία του (αρ. κατ. 5) και μερικές Νεκρές Φύσεις είναι οι πρώτες ελαιογραφίες που μας αποκαλύπτουν αμέσως την εξαιρετική ωριμότητα του σπουδαστή. Η Αυτοπροσωπογραφία (1903-1905) είναι, μπορούμε να πούμε, το διαβατήριο του καλλιτέχνη για το Μόναχο. Πρόκειται για έργο σημαντικό, γιατί φέρει έντονα στοιχεία πρωίμου προσωπικού εξπρεσιονιστικού ύφους, πάνω στα οποία θα χτίσει την προσωπική του τέχνη μέχρι τέλους.

ΜΟΝΑΧΟ, 1906-1928

Ο Μπουζιάνης στο Μόναχο συνεχίζει τις σπουδές του στην εκεί Ακαδημία, κοντά στον καθηγητή Otto Seitz, και συγχρόνως εκπαιδεύεται κοντά στους εξωακαδημαϊκούς δασκάλους Walter Thor και Georg Schildknecht. Το Μόναχο θα γίνει για τον Μπουζιάνη το κέντρο των ενδιαφερόντων του και θα αποτελέσει το ορόσημο των καλλιτεχνικών του αναζητήσεων. Η παραμονή του εκεί διαρκεί είκοσι τέσσερα χρόνια. Το 1929 περνώντας από τη Βιέννη, σια δεύτερη φορά, κατευθύνεται στο Παρίσι, όπου μένει μέχρι το 1932. Επιστρέφει στο Μόναχο. Απ’ όπου φεύγει οριστικά το 1935 για την Αθήνα.

Το περιβάλλον υποδοχής

Τη χρονιά που φτάνει ο Μπουζιάνης στο Μόναχο (1906), τα γεγονότα εξελίσσονται με ταχύτητα και σηματοδοτούν τις διεργασίες που γέννησαν τη μοντέρνα τέχνη. Διαφορετικές απόψεις στις καλλιτεχνικές αναζητήσεις, ρήξη του παλιού με το καινούργιο, εμφανίσεις Ρώσων καλλιτεχνών στη Δύση, είναι μερικά από τα γεγονότα που δημιουργούν τις προϋποθέσεις για να εμφανιστεί η αναγκαιότητα μιας διαφορετικής πορείας των καλλιτεχνών, που θα συμβαδίζει με την ανάγκη μιας νέας ισορροπίας στην κοινωνία και στον κόσμο. Πολλοί καλλιτέχνες συγκροτούν μικρές ομάδες και ενώσεις προκειμένου να συντάξουν κώδικες ιδεολογικής και αισθητικής αλληλεγγύης. Ο Συμβολισμός, ο Φωβισμός, ο Κυβισμός, ο Φουτουρισμός συναποτελούν το πολιτιστικό υπόβαθρο, στο οποίο βρήκαν γόνιμο έδαφος (από τα τέλη του 19ου μέχρι και την πρώτη δεκαετία του 20ου αιώνα) οι νεαροί κυρίως καλλιτέχνες. Οι επιδράσεις του ανατολικού μυστικισμού θα βρουν, επίσης, μια ευνοϊκή περιοχή να εκφράσουν απόψεις και ιδέες γύρω από τη σχέση Κόσμος – Πνεύμα – Τέχνη. Πρωτοπόρος αυτής της έξοχης «αισθητικής επαφής» των δύο κόσμων είναι ο Καντίνσκι –στο Μόναχο όπου προσέλκυσε τους «συγγενείς» καλλιτέχνες, με τους οποίους θα ιδρύσει αρχικά την ομάδα «Phalanx» το 1901, αργότερα την «Ένωση των νέων καλλιτεχνών του Μόναχου» και το 1911-12 θα εγκαινιάσει στην γκαλερίThannhauser Μονάχου την πρώτη έκθεση του «Γαλάζιου Καβαλάρη» (Der blaue Reiter») – και ο οποίος εξέφραζε μια διαφορετική άποψη για τα χρώματα που εισήγαγε στα λοιπά αισθητικά γνωρίσματα του πίνακα την ανθρωποσοφική θεώρηση του κόσμου.

Την ίδια περίοδο ας δούμε πως εκφράζεται ο Μπουζιάνης σε μια επιστολή του.

«…Μετά από αυτό το ταξίδι, περίπου για δύο χρόνια κλείστηκα στο Μόναχο σ’ ένα ατελιέ και μελετούσα μοναχός μου. Εκείνη την εποχή δεν είχα ξεκαθαρίσει την εικόνα του εαυτού μου ακόμα, και είχα μεγάλες ανησυχίες. Δεν μπορούσα να θεωρήσω τον εαυτό μου ευχαριστημένο από τις πρώτες μου προσπάθειες. Έτσι οι ανησυχίες πλήθαιναν. Δεν ήταν αυτό που ζητούσα. Μόνο γύρω στο 1917 πλησίασα κάπως τον εαυτό μου και τη δουλειά μου με μια αυτοπροσωπογραφία. Αισθάνθηκα τότε κάπως γεμάτος, ότι είχα πει αυτό που έπρεπε. Από εκείνη την εποχή και ύστερα, έμπαινα περισσότερο στον εαυτό μου και αισθανόμουν εξοικειωμένος μαζί του. Μετά, έφυγα από την Ένωση των Καλλιτεχνών και προσπάθησα να μπω στην Neue Sezession-München, με την οποία είχα και μεγαλύτερη συγγένεια να εκθέσω μαζί τους. Έμεινα εκεί μέχρι που έφυγα από τη Γερμανία. Λίγο αργότερα, το 1917, γνώρισα τονWaldmüller και τον Maly και αργότερα τον Schwemmer και τον Hugo Becker, από τον Waldmüller. Έτσι σχημάτισα έναν κύκλο γνωριμιών γύρω μου που με εξέφραζε. Ειδικά ο Waldmüller ήταν αυτός που με πλησίασε περισσότερο. Ναι ο αγαπημένος μου Heinz – ένας εξαίρετος, βαθυστόχαστος ευαίσθητος άνθρωπος. Έτσι είχα την ατμόσφαιρας που χρειαζόμουν για να μπορώ να αναπνέω. Αισθανόμουν ευχαριστημένος με τον εαυτό μου, γιατί από τότε ήξερα πια ποιός είναι ο δρόμος μου.

Τα πρώτα έργα και οι πρώτες επιδράσεις

Με βάση τα πρώτα έργα του Μονάχου μπορούμε να υπολογίσουμε και τις πρώτες επιδράσεις που δέχεται ο Μπουζιάνης, ευρισκόμενος στο κέντρο μιας πόλης που γνωρίζει καλλιτεχνική ακμή στο κέντρο της Ευρώπης. Οι απεικονίσεις του Στουκ με τις μυστηριώδης μορφές και τις ποικίλες μορφές μυθολογικών σκηνών, που προηγουμένως είχε διδάξει με προσωπικό και εύστοχο τρόπο ο Arnold Böcklin, θα κεντρίσουν το ενδιαφέρον των αναζητήσεων του νεαρού μεσογειακού ζωγράφου. Στην ίδια ακριβώς θέση και στο ίδιο χρονικό διάστημα βρίσκεται εκεί ο Τζόρτζιο ντε Κίρικο, που παραμένει στο Μόναχο μόνο δύο χρόνια(1906-1908). Ο ίδιος μας πληροφορεί για την ατμόσφαιρα της Ακαδημίας: «Στην Ακαδημία των Καλών Τεχνών παρακολούθησα για μερικούς μήνες σχέδιο και μετά πέρασα σε άλλο εργαστήριο για ζωγραφική. Οι σπουδαστές ήταν πολύ αδύνατοι, σε αντίθεση με εκείνους του Πολυτεχνείου της Αθήνας· υπήρχαν πολλοί νέοι εκεί με ταλέντο, ρομαντική διάθεση και πάθος για τη ζωγραφική. Στην Ακαδημία του Μονάχου δεν βρισκόταν ούτε ένας να ξέρει να κρατήσει ένα κάρβουνο ή ένα πινέλο στο χέρι. Το ρεύμα που κυριαρχούσε εκείνη την εποχή ήταν η ζωγραφική της Sezession, το είδος της ζωγραφικής που αργότερα δημιούργησε στο Παρίσι το «Φθινοπωρινό Σαλόνι» και μετά εξαπλώθηκε σε όλον τον κόσμο συνθέτοντας την μοντέρνα τέχνη. Όλα αυτά τα ρεύματα που στο Παρίσι έγιναν μόδα χάριν της διαφήμισης των εμπόρων της τέχνης, πηγάζουν από το Μόναχο». Η άποψη του ντε Κίρικο είναι σημαντική.

Ο Μπουζιάνης εκδηλώνει με τον δικό του τρόπο τη συμμετοχή του στα καλλιτεχνικά δρώμενα της εποχής του. Βρίσκεται στο κέντρο των καλλιτεχνικών ζυμώσεων, αλλά, ως νεοφερμένος καλλιτέχνης εκεί, παραμένει στο περιθώριο. Δεν είναι μοχλός των καλλιτεχνικών γεγονότων αλλά απλός παρατηρητής. Οι εκδηλώσεις των πρώτων εξπρεσιονιστών ξεκινούν ουσιαστικά από το 1905 με την ομάδα «Die Brücke» («Η Γέφυρα») στη Δρέσδη και συνεχίζονται με το «Γαλάζιο Καβαλάρη» το 1911 στο Μόναχο. Ο Μπουζιάνης τα πρώτα χρόνια (1907-1912) αναλώνεται στο περιβάλλον της Ακαδημίας του Μονάχου, παρόλο που οι Walter Thor, Otto Seitz και GeorgSchildknecht δεν του ταιριάζουν ως δάσκαλοι. Και οι ίδιοι έχουν μείνει πίσω και δεν αντιλαμβάνονται τη σπουδαιότητα του εξπρεσιονιστικού έργου του Liebermmann. Αντίθετα, ο Μπουζιάνης τον επισκέπτεται στο Βερολίνο το 1909. Την ίδια χρονιά υπογράφει μια υδατογραφία με τίτλο Προσωπογραφία της Κας Künze, έργο που αντανακλά έντονα το εξπρεσιονιστικό ύφος της εποχής, αλλά και μια προσωπική κατάκτηση στο χώρο της αφαίρεσης. Το ίδιο ισχύει και για μια σειρά υδατογραφιών από το 1909 μέχρι το 1914.

Οι αναζητήσεις από το 1917 και εντεύθεν

Γύρω στο 1914 αρχίζει να τον απασχολεί μια καινούργια αναζήτηση στον κόσμο της ανθρώπινης μορφής. Σιγά-σιγά καταργεί το ελαφρά στιλιζαρισμένο ύφος της προσωπογραφίας και δοκιμάζει να απλώσει στην επιφάνεια του πίνακα πιο ελεύθερες και πιο αδρές πινελιές. Το 1917 κατασταλάζει ως προς αυτές της αναζητήσεις, καθώς ανακαλύπτει με μια αυτοπροσωπογραφία του και μια σειρά οικογενειακών προσωπογραφιών το μέτρο της εξπρεσιονιστικής γλώσσας που τον εκφράζει καλύτερα. Ο ίδιος λέει σχετικά:

«Ήτανε Οκτώβριος κοίταγα κάτω στο δρόμο που ήτανε φυτεμένος με αγριοκαστανιές, από το παράθυρο του ατελιέ μου, στο Μόναχο όταν μέσα στα πεσμένα φύλλα πήρε το μάτι μου ένα κίτρινο πράσινο φύλλο που με συγκίνησε. Μου φάνηκε σαν ένα σύμβολο. Μπήκα μέσα και έκανα ένα πορτρέτο της γυναίκας μου και βγήκανε κάπου δεκαπέντε πίνακες σ’ αυτό το πνεύμα που με ικανοποίησαν. Τα έργα αυτά τα εξέθεσα στην γκαλερί Rithaler του Μονάχου και οι κριτικές δεν ήτανε άσχημες. Εγώ όμως ο ίδιος δεν ήξερα τότε ότι έκανα εξπρεσιονισμό».

Είναι προφανής η σημασία αυτής της εξομολόγησης. Δημοσιεύτηκε αρκετές φορές στα ελληνικά περιοδικά και τις εφημερίδες και αποτέλεσε το μίτο της φιλολογικής ερμηνείας του μπουζιανικού εξπρεσιονισμού. «Ένα πεσμένο κίτρινο φύλλο που συγκινεί τον καλλιτέχνη…»

Η περίοδος 1920-1929

Σε ένα ιδιόχειρο σημειωματάριο, ο Μπουζιάνης μας πληροφορεί ότι το 1918 μέχρι το 1921 συνεργάζεται με τη γκαλερί Rithaler του Μονάχου, και από το 1926 μέχρι το 1930 με την γκαλερί Thannhausr. Παράλληλα (από το 1925 περίπου) αρχίζει σταθερή συνεργασία με την γκαλερί Heinrich Barchfeld της Λειψίας. Οι εκθέσεις του εκεί θα πυκνώσουν στο διάστημα 1927-1930. Επίσης η έκθεσή του στην Πινακοθήκη του Χέμνιτς το 1927 και η συμμετοχή του σε έκθεση με τη Neue Sezession του Μονάχου το 1928 ορίζουν μια από τις γονιμότερες περιόδους της καλλιτεχνικής του πορείας και την τελευταία της γερμανικής περιόδου. Στη φάση αυτή επιχειρεί την ολοκλήρωση του εξπρεσιονιστή καλλιτέχνη, που είχε ξεκινήσει σταθερά μια δεκαετία νωρίτερα ανιχνεύοντας τα όρια που τον συνδέουν (ή τον χωρίζουν) με την κοινωνία των μεγάλων καλλιτεχνών της εποχής του. Πλούσια είναι η παραγωγή έργων από θεματική, μορφολογική και τεχνική άποψη. Σχέδια, υδατογραφίες και ελαιογραφίες έχουν παραχθεί στον ίδιο ρυθμό παραγωγικής έκφρασης, ενώ από θεματογραφική άποψη, οι προσωπογραφίες, τα τοπία και οι ανθρώπινες μορφές χαρακτηρίζονται από πρωτόγνωρη ποικιλία στην υφολογική τους διατύπωση. Οι κριτικές είναι ενθουσιώδης. Ποτέ άλλοτε δεν θα γνωρίσει εν ζωή τη θερμή ανταπόκριση κοινού και κριτικής. Ούτε στο Παρίσι ούτε στην Ελλάδα.

Παρίσι 1929-1932

Ο Μπουζιάνης πηγαίνει στο Παρίσι με τη γυναίκα του και το γιό του και εγκαθίσταται εκεί περί τα τέλη του 1929. Η διαμονή στο Παρίσι είναι αποτέλεσμα της συμφωνίας του καλλιτέχνη με τον γκαλερίστα Χ. Μπάρχφελντ, ο οποίος του κάλυπτε τα έξοδα με αντάλλαγμα να του δίνει ο Μπουζιάνης έργα.

Η παρισινή περίοδος είναι ιδιαίτερα γόνιμη, γιατί ο χώρος θα δώσει καινούργιες εμπνεύσεις και ευκαιρίες στον καλλιτέχνη, χωρίς όμως να επιφέρει αλλαγές στο χαρακτήρα του. Η υδατογραφία και το σχέδιο είναι οι αποκλειστικές απασχολήσεις του και γι’ αυτό την περίοδο του Παρισιού την ονόμασε «Υγρή Περίοδο» - ευτυχής συγκυρία και για τον ίδιο και για το έργο του.

Η περιήγηση του Μπουζιάνη στο Παρίσι αρχίζει από τα Μουσεία. Υπάρχει πλήθος κρίσεων και παρατηρήσεων για έργα, καλλιτέχνες, μουσεία, καλλιτεχνικά ρεύματα και τάσεις της σύγχρονης τέχνης, όπως και αφορισμοί για το «αδιέξοδο της καινούργιας τέχνης».

Στο τετράδιο με τους αφορισμούς, αναφέρεται στον Πικάσο, στον Τζόρτζιο ντε Κίρικο στον Γκωγκέν και ακόμη στους Μπονάρ, Ματίς, Βλαμένκ, Ρουό, Ρενουάρ, Ροντέν, Μανέ κ.α. Μας πληροφορεί ότι συναντιέται με τον ντε Κίρικο στις 14 Μαΐου 1931 στο Μονπαρνάς, μπροστά από το καφέ Ντομ. Γράφει: «Ύστερα από 23 χρόνια ξαναείδα το νεανικό μου φίλο Τζόρτζιο ντε Κίρικο (…) ξέρω ότι τα βλέμματά μας αλληλοαιχμαλωτίσθηκαν. Βαθειά, πολύ βαθειά ήταν αυτή η στιγμή». Αναφέρεται και στον Αλμπέρτο Σαβίνιο, αδελφό του ντε Κίρικο, με τον οποίο είχε κανονίσει μια συνάντηση στην πύλη των Βερσαλλιών το απόγευμα της Κυριακής 17 Μαΐου 1931. Έχει σημειώσει επίσης την έκθεση του Πικάσο στην γκαλερί Ορντάν στις 17 Μαΐου 1930 καθώς και μια έκθεση Ντελακρουά για την οποία σημειώνει: 25 Μαΐου 1930, Παρίσι. Σήμερα στο Λούβρο. Έκθεση Ευγενίου Ντελακρουά. Σίγουρα γεννήθηκε πολύ ταλαντούχος, τα κατάφερε μόνο μέχρι τα πρώτα βήματα, γιατί με τον Ρούμπενς του… Δεν καταλαβαίνω τη τον ενθουσίασε τόσο στον Ρούμπενς. Για μένα ο Ρούμπενς ήταν πάντα μια αποκρουστική παρουσία». Και πιο κάτω: «Ω, εσύ αγαπητέ Μανέ που γνωρίζεις τα πράγματα. Για σένα όμως δεν κάνουν μεγάλη φασαρία».

Η γυναίκα του και ο γιος του!

Τα έργα του Παρισιού.

Οι υδατογραφίες του Παρισιού, αν και δεν αποτελούν εντελώς καινούργια εικαστική αντίληψη, μας υποβάλλουν μια διαφορετική αντίληψη για την τεχνική τους. Τα χρώματα μοιάζουν να έχουν παραμείνει ρευστά, η σύνθεση είναι πιο ελεύτερη και κυριαρχεί η τάση να καταλαμβάνεται όλος ο χώρος υποδοχής. Χαρακτηριστική είναι η περιρρέουσα ατμόσφαιρα και αυτό είναι εμφανέστερο στα τοπία. Η θεματική αυτή ενότητα έχει προσεχθεί ιδιαίτερα από τον Μπουζιάνη και δημιουργεί μια σχέση ποιοτικής και ποσοτικής αντιστοιχίας με τα τοπία του Αιχενάου και με άλλα έργα σε ελαιογραφίες που έκανε πριν αναχωρήσει για το Παρίσι (1929-1929). Τα εξαιρετικά τοπία του Μπουζιάνη καταλαμβάνουν δύο πόλους: Μόναχο (Αιχενάου) – Παρίσι. Αν στο Μόναχο και στο Παρίσι ο Μπουζιάνης ασχολήθηκε με διαφορετικές θεματικές απεικονίσεις (ανθρώπινη μορφή, τοπίο, εσωτερικά, νεκρές φύσεις) στην Ελλάδα δεν ασχολείται ιδιαίτερα με αυτή τη θεματογραφική ποικιλία. Αυτό είναι μια σοβαρή ένδειξη για το ψυχολογικό κλίμα υποδοχής και διαβίωσης που του επιφυλάχθηκε στην Ελλάδα.

Τα έργα του Παρισιού μολονότι αποπνέουν μιαν ευχάριστη ατμόσφαιρα, ωστόσο δεν ξεφεύγουν από το χαρακτηριστικό ύφος του υποκειμενικού εξπρεσιονιστικού πνεύματος του καλλιτέχνη. Είναι πάντως γεγονός ότι η «παρένθεση» του Παρισιού λειτούργησε καταλυτικά επάνω στο ζωγράφο και θα μπορούσε, ίσως, να υπάρξει μια διαφορετική συνέχεια στο έργο του, αν δεν αναγκαζόταν, σε πρώτη φάση, να εγκαταλείψει το Παρίσι για να επιστρέψει στη Γερμανία (1932), κι αν, σε δεύτερη φάση, δεν εγκατέλειπε τη Γερμανία, για να επιστρέψει στην Ελλάδα (1935). Η «Υγρή Περίοδος του Παρισιού δεν θα επαναληφθεί στην Ελλάδα. Θα βρει όμως εδώ, ο καλλιτέχνης, μια διαφορετική πραγματικότητα που θα τον οδηγήσει στη δημιουργία μιας σειράς έργων (1950-55), τα οποία θα αποτελέσουν τη τελευταία εκρηκτική και ίσως σημαντικότερη περίοδό του.

Μόναχο 1934.

Η επιστροφή στο Μόναχο συνδέεται με ένα καινούργιο στοιχείο: την υπόσχεση του ελληνικού κράτους να επιστρέψει στην Ελλάδα ως καθηγητής στη Σχολή Καλών Τεχνών της Αθήνας. Έτσι τα χρόνια 1933-34 θα αναλωθούν σε συνεννοήσεις με το ελληνικό προξενείο στο Βερολίνο (πρόξενος ο Αλέξανδρος Ρίζος – Ραγκαβής) για να κανονισθούν οι λεπτομέρειες. Πουλάει το σπίτι και το ατελιέ του στο Αιχενάου· την περίοδο αυτή δεν δουλεύει πολύ. Ελάχιστα έργα του μας είναι γνωστά. Όμως υπάρχει ένα σημαντικό ντοκουμέντο, ένα Σημειωματάριο, που συντάσσει ο ζωγράφος για έργα που «αφήνει πίσω του στη Γερμανία»· χρονολογείται από τον ίδιο το 1934.

Αθήνα, 1934-1959

Ύστερα από 27 χρόνια απουσίας ο Μπουζιάνης επιστρέφει στην Ελλάδα. Μια καινούργια ζωή αρχίζει για το ζωγράφο, όχι τόσο ρόδινη (όπως τα προηγούμενα χρόνια, όταν ήταν καλλιτέχνης στην Ευρώπη). Εδώ το περιβάλλον είναι στενό και γίνεται συχνά ασφυκτικό για τις συνήθεις; Του νεοφερμένου από την Ευρώπη. Μα προπαντός ήταν ένας απλός άγνωστος σε καλλιτέχνες και μη. Η πρώτη του επαφή είναι χαρακτηριστική: Μια μέρα του 1934 επισκέπτεται τη γκαλερί «Στούντιο» της Σελέστ Πολυχρονιάδη. Στην πρώτη ερώτηση «Τι θέλετε κύριε;», ο Μπουζιάνης απαντά: «Είμαι ο ζωγράφος Μπουζιάνης και θέλω να εκθέσω τη δουλειά μου». Η Πολυχρονιάδη απάντησε: «Δεν σας γνωρίζω». Καθώς όμως κοίταξε το φάκελο με τις υδατογραφίες –όπως η ίδια αργότερα διηγήθηκε- του είπε: «Όλα σας τα παίρνω, κύριε… (δεν είχα συγκρατήσει το όνομά του). Πρώτη λοιπόν συμμετοχή του Μπουζιάνη σε ομαδική έκθεση στην Ελλάδα στην γκαλερί «Στούντιο». Το 1935, ο Μπουζιάνης έχει πια εγκατασταθεί μόνιμα στην Αθήνα με τη γυναίκα του και το γιό του.

Στην Ελλάδα ανεβοκατέβηκε πολλές φορές τα σκαλιά των Υπουργείων· κανείς –όπως φαίνεται- από τους καλλιτεχνικούς κύκλους της Αθήνας δεν τον υποστήριξε, κι έτσι ο9 καλλιτέχνης από την Ευρώπη, από το Μόναχο της πρωτοπορίας των Ευρωπαίων καλλιτεχνών, απομονώθηκε στο Κατσιπόδι, οδός Σουλίου 27. Η οδός ένα μικρό δρομάκι του Άη-Γιάννη της Δάφνης, μετονομάστηκε το 1960, αφού πέθανε ο ζωγράφος, σε οδό Γ. Μπουζιάνη.

Ο Μπουζιάνης επέστρεψε στην Ελλάδα εξαιτίας της ναζιστικής λαίλαπας που μάστιζε τη Γρερμανία. Η επιστροφή προετοιμάστηκε από τον έλληνα πρόξενο στο Βερολίνο Α. Ρίζο-Ραγκαβή και συνοδεύτηκε από μια υπόσχεση ότι θα γίνει καθηγητής. Υπόσχεση που, όπως φάνηκε, δεν ήταν παρά ένα ρητορικό σχήμα από έναν διπλωμάτη προς έναν καλλιτέχνη.

Από προφορικές μαρτυρίες γνωρίζουμε ότι ο Μπουζιάνης είχε μετανιώσει που γύρισε στην Ελλάδα· έλεγε χαρακτηριστικά ότι έχασε την ευκαιρία να βρίσκεται στην Αμερική μετά από πρόταση που του είχε γίνει, προτού επιστρέψει στην Ελλάδα.

Οι εκθέσεις στην Ελλάδα (1934 – 1959)

Μετά την πρώτη συμμετοχή του σε έκθεση του «Στούντιο» το 1934 ο Μπουζιάνης εκθέτει σε αραιά χρονικά διαστήματα. Συμμετέχει στις Πανελλήνιες εκθέσεις του 1938 και του 1939 (στην πρώτη με ένα σχέδιο και στην δεύτερη με τέσσερεις υδατογραφίες). Από το 1938 μέχρι το 1949, δέκα ολόκληρα χρόνια, φαίνεται ότι απομακρύνεται από τις εκθέσεις και «κλείνεται» στον εαυτό του. Μόλις το Νοέμβριο του 1949 παρουσιάζει σε ατομική (την πρώτη του ατομική έκθεση στη Ελλάδα) στον «Παρνασσό» 57 ελαιογραφίες, 22 υδατογραφίες και 15 σχέδια. Αυτή είναι και η μοναδική μεγάλη έκθεσή του στην Ελλάδα μέχρι το θάνατό του (1959).

Το 1950 έλαβε μέρος στην XXVI, Διεθνή Έκθεση της Βενετίας με 10 ελαιογραφίες και 7 υδατογραφίες. Συμμετείχε επίσης σε έκθεση με την ομάδα «Στάθμη» (1951-53). Το 1952 συμμετείχε στην τέταρτη Πανελλήνια Έκθεση , το 1957 εκθέτει στην Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών με την «Ομάδα των Πέντε». Η τελευταία του έκθεση γίνεται το Μάιο του 1959 στο «Πρακτορείο Πνευματικής Συνεργασίας», όπου παρουσιάζει τρεις προσωπογραφίες (ελαιογραφίες). Σύμφωνα με δημοσιευμένα στοιχεία, αναφέρονται ακόμα δύο συμμετοχές του: το 1952 στη Διεθνή Έκθεση Orangerie στο Erlangen της Γερμανίας και το 1953 στην «Έκθεση Σύγχρονης Ελληνικής Ζωγραφικής», στηνGaleria Nazionale d’ Arte Moderna Ρώμης.

Σε ένα από τα βιογραφικά του ο Μπουζιάνης αναφέρει ότι διακρήθικε το 1925 (;) ως εκθέτης «Jury Frei» της ομάδας Neue Oecession του Μονάχου. Το 1095 τιμήθηκε με το Α’ Ελληνικό Βραβείο του διεθνούς διαγωνισμούGuggenheim.

Ο επαγγελματίας ζωγράφος Μπουζιάνης ανδρώθηκε ουσιαστικά στη Γερμανία. Η επιτυχία του εκεί ολοκληρώνεται με την ένταξή του στην ομάδα «Neue Sezession» του Μονάχου, με την οποία εκθέτει το 1928. Με την επιστροφή του από το Παρίσι το 1932 στο Μόναχο ανήκει ήδη στους «εκφυλισμένους» καλλιτέχνες. Η επιστροφή του στην Ελλάδα συνοδεύεται από υποσχέσεις για ένα ακόμη πιο λαμπρό μέλλον. Η πραγματικότητα όμως είναι διαφορετική. Στην Ελλάδα τον ακολουθεί η ναζιστική λαίλαπα, μα ο Μπουζιάνης δε θα εκφυλιστεί, αλλά όχι χωρίς συνέπειες.

Τα τελευταία χρόνια της ζωής του δεν απουσίασε από δραστηριότητες που αφορούσαν το έργο του. Οι συμμετοχές του σε ομαδικές εκθέσεις είχαν πυκνώσει. Το Α’ Ελληνικό Βραβείο του διεθνούς διαγωνισμού Guggenheim με το οποίο τιμήθηκε το 1956, ήταν μια σημαντική διάκριση, αφού η πρόταση της επιτροπής υπογραφόταν από τον Μ. Καλλιγά (AICA), Μ. Χατζηδάκη (ICOM) και Βρ. Τσούχλο (AIAP), εκπροσώπους τριών μεγάλων διεθνών οργανισμών.

O Μπουζιάνης πέθανε τη νύχτα από 22 προς 23 Οκτωβρίου του 1959 από χρόνια βρογχίτιδα και καρδιακή ανεπάρκεια. Μετά τον θάνατό του, το σπίτι του ζωγράφου στην Δάφνη Αττικής αγοράστηκε από τον Δήμο Δάφνης και έχει μετατραπεί σε μουσείο. Έργα του Μπουζιάνη υπάρχουν στην Εθνική Πινακοθήκη καθώς και σε πολλές άλλες δημόσιες και ιδιωτικές συλλογές εντός και εκτός Ελλάδας. Αναδρομικές εκθέσεις με έργα του πραγματοποιήθηκαν στην Εθνική Πινακοθήκη το 1977 και το 1985, και στο Μουσείο Μπενάκη το 2005.

Πηγή: Αποσπάσματα από τον τόμο: Μπουζιάνης, εκδ. Αδάμ, Αθήνα 1996 του Δημήτρη Δεληγιάννη

Αυτοπροσωπογραφία (1931), υδατογραφία .

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟΝ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΜΟΥΖΙΑΝΗ

Γεώργιος Μπουζιανης – εγεννήθη εις Αθήνας 1885 – ετελείωσε την σχολή Καλώ Τεχνώ το 1906.

Αμέσως μετέβη εις Γερμανίαν εξακολουθήσας τας σπουδάς του εις την εν μονάχο Ακαδημίαν υπό των καθηγητώνOtto Seitz, Thor και Schildknecht.

Από του 1910 ηργάσθη ιδιωτικώς λαμβάνων μέρος αρχικώς εις διαφόρους εκθέσεις και καλλιτεχνικών σωματείων τοιαύτας και ως μέλος ανήκε εις Kunstverein-München, Gruppe Fürstenfeld im Glaspalast München, ιδία κατόπιν εις την Münchenen Neue Oecession – διεθνούς κύρους όπου και εξακολουθεί να εκθέτει υπό τον νέον τίτλον του σωματείου Münchenen Neue Gruppe, λαβών μέρος και εις την τελευταίαν έκθεσή του τον Σεπτέμβριον – Νοέμβριον εις Μόναχον 1949 δι’ έργων του – Sitzende Frau, Mädchen mit Höcker.

Από του 1929 ήρχισε μία σειρά εκθέσεών του διαρκέσασαν επί 14 έτη εις τας Galerie Anton Rithalen – München –Tannhauser Galerie – München – Berlin και ιδίως κατά τα τελευταία 11 έτη εις την Galerie Heinrich Barchfield –Leipzig – ετησίων εκθέσεών του – δι’ Ελαιογραφιών – Ακουαρελλών και Σχεδίων – Από των εκθέσεών του αυτών – δια της άνω Galerie H. Barchfield μετά της οποίας δια συμβολαίου συνδεδεμένος (…) ηγοράσθηκαν έργα του υπό τον κάτωθι Μουσείων και Πινακοθηκών.

1ον – Μουσείον Chemmitz – «Frauen Figur» αγοράς 1930.

2ον – Πινακοθήκη της Kunst-Hütte in Chemmitz, ηγόρασεν έργον του τον τίτλον Kinder Kopf – αγοράς 1927.

3ον – Μουσείον Leipzig – έτερα δύο έργα Frau mit Vase και Seine Brücke in Paris – έτος αγοράς 1933. Αρκετά του έργα και εκ των καλιτέρων της εποχής εκείνης κατέχει η Galerie Heinrich Barhfield, επίσης και ιδιωτικαί Συλλογαί εις Γερμανίαν – η Συλλογή Frau Kühn (sic) εκ Leipzig – Συλλογή Surrmann (sic) in Chemmitz – Leipzig επίσης εις Ελβετίαν Συλλογή – Grotmann (sic) και αλλού περιελθόντα δια των άνω Galerien.

Μετά υπήρξε από τα πρώτα από της ιδρύσεως της Reichs Verband Bildender Künstler Deutschlands.

Υπό του κριτικού Dr. Herbert Griebitzsch εγένετο διάλεξις για το έργο του από του ραδιοφωνικού σταθμού MittelDeutsche Rundfunk A.G. Leipzig – Kunst Bericht des Miraz – Dezember, 1932.

Επίσης εγένετο διάλεξης δια το έργο του εις την Λέσχην Φοιτητών Πανεπιστημίου Λειψείας υπό του κριτικού Dr.Nachod – ως και άλλοι Γερμανοί κριτικοί ησχολήθηκαν επί μακρού σειράν ετών με το έργον του – ως οι κ.κ. Dr.Hoffmann, Paul Renovanz, Dr. Delpi, Dr. Herbert, Griebitzsch και άλλοι.

Εν όσω έμεινε εις Γερμανίαν 30 έτη με μιαν διακοπή εκ 2,5 ετών δια καλλιτεχνικά ταξίδια ανά Βιέννην – Paris - εις Αθήνας ευρίσκεται από το 1936 – εξέθεσε εις το Σωματείον «Ομάς Τέχνη» ως μέλος του και εις τας Πανελληνίους Εκθέσεις ως και με ατομικήν του έκθεσην εις τον Παρνασσόν – Νοέμβριον 1949, - ως και με το Σωματείον «Στάθμη» ως μέλος του εις το Ζάππειον – Μάιον 1950 – και εις Θεσσαλονίκην Μάρτιον 1951 και εις την Διεθνή Έκθεσην της Βενετίας «Biennale» 1950.

Παρά του Υπουργείου Παιδείας Αθηνών ηγοράσθησαν δύο έργα του «Nature – Morte Άνθη» και Γυναικεία Κεφαλή – ως και παρά της Πινακοθήκης Δημαρχίας Αθηνών «Φάμπρικες», Ακουαρέλλα και «Δύο Γυναίκες» ελαιογραφία – έτος αγοράς τελευταίου Αύγουστον 1951, του πρώτου επί Μεταξά.

Εις Αθήνας ιδιωτικαί Συλλογαί κατέχουν έργα του ως εφοπλιστών Γράτσου και Βασιλείου Γουλανδρή – πρώτος περί τα 21 έργα του κατέχει, δεύτερος περί τα 15 – επίσης αρκετά και εκ των καλλιτέρων του κατέχει η Συλλογή Ανδρέα Αντωνόπουλου Πολ. Μηχανικού ως και Καθηγητού Κόκκαλη – και άλλων. Επισυνάπτω παρόν μη αρκούντως του χώρου του Δελτίου Πληροφοριών.

Μετά πάσης τιμής Γεώργιος Μπουζιάνης 15-9-51

Το παράπονο του που δεν τον προσέλαβαν στην ανωτάτη σχολή Καλών Τεχνών.. σε ένα μπλοκάκι με 50 σχέδια χρωματιστά μολύβια

Γιώργος Μπουζιάνης (τοπια George Bouzianis landscapes)

2013-04-09T22:05:00.000+03:00

Έργα του που ανήκουν στη συλλογή μου έργων τέχνης

Γιώργος Μπουζιάνης χρωματιστά (μολύβια George Busianis colored pencils)

2013-04-09T21:11:00.003+03:00

Έργα του που ανήκουν στη συλλογή μου έργων τέχνης

Γιώργος Μπουζιάνης 1885 1959 34x22-106

Γιώργος Μπουζιάνης 1885 1959 34x22-110

Γιώργος Μπουζιάνης (σχέδια George Bouzianis plans)

2013-04-09T21:10:00.038+03:00

Έργα του που ανήκουν στη συλλογή μου έργων τέχνης

Γιώργος Μπουζιάνης 1885 1959 21x30-206

Γιώργος Μπουζιάνης 1885 1959 34x24-51

Γιώργος Μπουζιάνης 1885 1959 34,5x23-121

Γιώργος Μπουζιάνης 1885 1959 34x24-50

Γιώργος Μπουζιάνης 1885 1959 34,5x23-122

Γιώργος Μπουζιάνης 1885 1959 34,5x23-135

Γιώργος Μπουζιάνης 1885 1959 34,5x23-134

Γιώργος Μπουζιάνης 1885 1959 34,5x23-133

Γιώργος Μπουζιάνης 1885 1959 34,5x23-132

Γιώργος Μπουζιάνης 1885 1959 34,5x23-131

Γιώργος Μπουζιάνης 1885 1959 34,5x23-129

Γιώργος Μπουζιάνης 1885 1959 34,5x23-130

Γιώργος Μπουζιάνης 1885 1959 34,5x23-128

Γιώργος Μπουζιάνης 1885 1959 34,5x23-127

Γιώργος Μπουζιάνης 1885 1959 34,5x23-126

Γιώργος Μπουζιάνης 1885 1959 34,5x23-125

Γιώργος Μπουζιάνης 1885 1959 34,5x23-124

Γιώργος Μπουζιάνης 1885 1959 34,5x23-123

Συλλογή kουγεντακη Φώτη

Γιώργος Μπουζιάνης 1885 1959 34x24-36

Συλλογή kουγεντακη Φώτη

Έργα του που ανήκουν στη συλλογή μου έργων τέχνης

Γιώργος Μπουζιάνης (Νεκρή Φύση George Bouzianis Still Life)

2013-04-09T20:51:00.012+03:00

Έργα του που ανήκουν στη συλλογή μου έργων τέχνης

Έργα του που ανήκουν στη συλλογή μου έργων τέχνης

Γιώργος Μπουζιάνης (πορτρέτα προσωπογραφίες George Bouzianis portraits)

2013-04-09T20:51:00.010+03:00

Έργα του που ανήκουν στη συλλογή μου έργων τέχνης

Προσοχή

το έργο αυτό έχει κλαπεί από τη συλλογή μου..

Προσοχή

το έργο αυτό έχει κλαπεί από τη συλλογή μου..

Γιώργος Μπουζιάνης self portrait 1885 1959 34x24-198

Συλλογή Ε. Κ.

Γιώργος Μπουζιάνης (λάδια George Bouzianis oils)

2013-04-09T20:44:00.005+03:00

Έργα του που ανήκουν στη συλλογή μου έργων τέχνης

Bouzianis Giorgos Γιώργος Μπουζιάνης (1885-1959) George Bouzianis Jorgo (Giorgos) Busianis

Λίζα Κόττου λάδι σε λινό καμβά

(Lisa Cottou oil on linen canvas)

40,5x21 61

Έργα του που ανήκουν στη συλλογή μου έργων τέχνης

Γυμνό. Γυναικα στον καθρέπτη λάδι σε λινό καμβά,oil on linen canvas 1952

120x75- 99x55

Γιώργος Μπουζιάνης 1885 1959 44X32-90 λάδι σε λινό καμβά

Γιώργος Μπουζιάνης (ακουαρέλες υδατογραφίες George Bouzianis watercolors)

2013-04-09T20:14:00.004+03:00

Έργα του που ανήκουν στη συλλογή μου έργων τέχνης

Από τα τελειότερα δείγματα του είδους αυτού

"οι ακουαρέλες του Μπουζιάνη αποτελούν ένα μνημείο στη σύγχρονη ευρωπαϊκή τέχνη κι ένα αυστηρό μάθημα για κάθε καλλιτέχνη. Γιατί ο Μπουζιάνης κατόρθωσε να επιτύχει μέσα σ' αυτές την απόλυτη ισορροπία του περιεχομένου, του αισθήματος με την τεχνική. Εκφραστικά οράματα, βγαλμένα από τη σύλληψη της ουσίας του αντικειμένου που θέλει να παραστήσει ο ζωγράφος, και που έχουν την ελαφρότητα που τους δίνει το άπλωμα του νερού επάνω στο χαρτί, είναι με τέτοιο τρόπο διαρθρωμένα που γίνεται η πιο αριστοτεχνική σύζευξη του χρώματος με το σχέδιο, του φωτός με τη σκιά, της ρευστότητας της ύλης με την υποβλητικότητα της μορφής, έτσι που ακόμα και ο τίτλος του κάθε έργου ή το όνομα του καλλιτέχνημα εντάσσονται σαν οργανικά στοιχεία και να παίζουν ένα ρόλο λειτουργικό."

Έργα του που ανήκουν στη συλλογή μου έργων τέχνης

Γυναικείο Πορτραίτο Παρισι 1931 34 X 24

Female Portrait Paris 1931 34 X 24

Γυναικείο Πορτραίτο Γυμνό Παρισι 1931 34 X 24

Female Portrait Paris 1931 34 X 24

Γυναικείο Πορτραίτο Παρισι 1931 34 X 24

Female Portrait Paris 1931 34 X 24

Γυναικείο Πορτραίτο Παρισι 1931 34 X 24

Female Portrait Paris 1931 34 X 24

Γυναικείο Πορτραίτο Παρισι 1931 34 X 24

Female Portrait Paris 1931 34 X 24

Γυναικείο Πορτραίτο Παρισι 1931 34 X 24

Female Portrait Paris 1931 34 X 24

Γυναικείο Πορτραίτο Παρισι 1931 34 X 24

Female Portrait Paris 1931 34 X 24

Γυναικείο Πορτραίτο Παρισι 1931 34 X 24

Female Portrait Paris 1931 34 X 24

Νεκρή φύση φρούτα στην πιατέλα 40Χ50

Still life fruit on the platter 40Χ50

Γυναικείο Πορτραίτο Παρισι 1931 34 X 24

Female Portrait Paris 1931 34 X 24

Γυναικείο Πορτραίτο Παρισι 1931 34 X 24

Female Portrait Paris 1931 34 X 24

Γυναικείο Πορτραίτο Παρισι 1931 34 X 24

Female Portrait Paris 1931 34 X 24

Γυναικείο Πορτραίτο Παρισι 1931 34 X 24

Female Portrait Paris 1931 34 X 24

Γυναικείο Πορτραίτο Παρισι 1931 34 X 24

Female Portrait Paris 1931 34 X 24

Γυναικείο Πορτραίτο Παρισι 1931 34 X 24

Female Portrait Paris 1931 34 X 24

Γιώργος Μπουζιάνης self portrait 1885 1959 34x24-198

Συλλογή Ε . Κ.

Γυναικείο Πορτραίτο Παρισι 1931 34 X 24

Female Portrait Paris 1931 34 X 24

Γυναικείο Πορτραίτο Παρισι 1931 34 X 24

Female Portrait Paris 1931 34 X 24

Γυναικείο Πορτραίτο Παρισι 1931 34 X 24

Female Portrait Paris 1931 34 X 24

Η γυναίκα και ο γιος του Ζωγράφου

The wife and son 34Χ25

Νεκρή φύση κανάτα με ρόδια

Still life jug with pomegranates 34Χ25

Γυναικείο γυμνό

Female nude 35Χ25

Γυναίκα καθιστή

Woman sitting 35Χ25

Γυναικείο Πορτραίτο Παρισι 1931 34 X 24

Female Portrait Paris 1931 34 X 24

Γυναικείο γυμνό

Female nude 35Χ25

Γυναίκα καθιστή

Woman sitting 35Χ25

Γυναικείο γυμνό

Female nude

Γυναικείο Πορτραίτο Παρισι 1931 34 X 24

Female Portrait Paris 1931 34 X 24

Γυναικείο Πορτραίτο Παρισι 1931 34 X 24

Female Portrait Paris 1931 34 X 24

Γυναικείο Πορτραίτο Παρισι 1931 34 X 24

Female Portrait Paris 1931 34 X 24

Γυναικείο Πορτραίτο Παρισι 1931 34 X 24

Female Portrait Paris 1931 34 X 24

Γυναικείο Πορτραίτο Παρισι 1931 34 X 24

Female Portrait Paris 1931 34 X 24

Γυναικείο Πορτραίτο Παρισι 1931 34 X 24

Female Portrait Paris 1931 34 X 24

Bouzianis Giorgos Γιώργος Μπουζιάνης (1885-1959) George Bouzianis . Έργα του που ανήκουν στη συλλογή μου έργων τέχνης

2013-03-17T01:02:00.004+02:00

Γιώργος Μπουζιάνης (λάδια George Bouzianis oils)

Γιώργος Μπουζιάνης 1885 1959 naked woman in mirror λάδι σε λινό καμβά -1952 99x55 -194

https://picasaweb.google.com/117568142509504577182/BouzianisGiorgos18851959GeorgeBouzianisAllRightsReservedCopyright#

BOUZIANIS Georgios Bouzianis Giorgos Γιώργος Μπουζιάνης (1885-1959) George Bouzianis Jorgo (Giorgos) Busianis 44X32 (νεκρη φυση φρουτα και μποτιλια)-λάδι σε λινό καμβά

2013-02-14T12:53:00.002+02:00

Έργα του που ανήκουν στη συλλογή μου έργων τέχνης

Bouzianis Giorgos Γιώργος Μπουζιάνης (1885-1959) George Bouzianis .All Rights Reserved Copyright

Bouzianis Giorgos Γιώργος Μπουζιάνης (1885-1959) George Bouzianis Jorgo (Giorgos) Busianis

44X32-90 λάδι σε λινό καμβά 40,5 x31 oil on linen canvas

BOUZIANIS Georgios Bouzianis Giorgos Γιώργος Μπουζιάνης (1885-1959) George Bouzianis Jorgo (Giorgos) BusianisΛίζα Κόττου λάδι σε λινό καμβά,40,5x21

2013-02-14T12:32:00.003+02:00

Έργα του που ανήκουν στη συλλογή μου έργων τέχνης

Bouzianis Giorgos Γιώργος Μπουζιάνης (1885-1959) George Bouzianis .All Rights Reserved Copyright

Bouzianis Giorgos Γιώργος Μπουζιάνης (1885-1959) George Bouzianis Jorgo (Giorgos) Busianis

Λίζα Κόττου λάδι σε λινό καμβά

(Lisa Cottou oil on linen canvas)

40,5x21 61

BOUZIANIS Georgios Bouzianis Giorgos Γιώργος Μπουζιάνης (1885-1959) George Bouzianis Jorgo (Giorgos) Busianis

2013-02-14T03:01:00.003+02:00

Έργα του που ανήκουν στη συλλογή μου έργων τέχνης

Γιώργος Μπουζιάνης wife and son 1885 1959 34x24-42

Αφιερωμένο στο ζωγράφο ΓΙΩΡΓΟ ΜΠΟΥΖΙΑΝΗ,George Bouzianis

2012-10-28T19:46:00.006+02:00

Τρεις μεγάλους καλλιτέχνες έχουμε βγάλει στην Ελλάδα, είναι ο Γύζης είναι ο Μπουζιάνης και ο Χαλεπάς, Αυτά λέει και πιστεύει ο μεγάλος ζωγράφος ΧΡΟΝΗΣ ΜΠΟΤΣΟΓΛΟΥ, σε μία συζήτηση που έχει με τον με τον αείμνηστο ιστορικό τέχνης Δημήτρη Δεληγιάννη..

Αφιερωμένο στο ζωγράφο ΓΙΩΡΓΟ ΜΠΟΥΖΙΑΝΗ,George Bouzianis

http://archive.ert.gr/98309/

Το επεισόδιο της σειράς ντοκιμαντέρ παρουσιάζει ένα πορτρέτο του ζωγράφου ΓΙΩΡΓΟΥ ΜΠΟΥΖΙΑΝΗ. Ο ιστορικός τέχνης ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ συνομιλεί με τον ποιητή ΝΑΝΟ ΒΑΛΑΩΡΙΤΗ και τους ζωγράφους ΧΡΟΝΗ ΜΠΟΤΣΟΓΛΟΥ και ΔΑΝΙΗΛ με θέμα τη ζωή και το έργο, την τεχνοτροπία, την καλλιτεχνική ιδιαιτερότητα και αξία του ΓΙΩΡΓΟΥ ΜΠΟΥΖΙΑΝΗ.

το επεισόδιο αυτό της σειράς ντοκιμαντέρ συνθέτει το πορτρέτο ενός σημαντικού καλλιτέχνη, μέσα από μια συζήτηση για το έργο και τη ζωή του έλληνα ζωγράφου. Ο ιστορικός τέχνης ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ συνομιλεί με τον ποιητή ΝΑΝΟ ΒΑΛΑΩΡΙΤΗ, σχολιάζουν την εξέλιξη του ΓΙΩΡΓΟΥ ΜΠΟΥΖΙΑΝΗ μέσα από μια διαρκή ανησυχία, μια δημιουργική διαδικασία έκφρασης της ευαισθησίας του καλλιτέχνη που τον οδήγησε μέχρι και την αφαίρεση. Ο ζωγράφος ΧΡΟΝΗΣ ΜΠΟΤΣΟΓΛΟΥ εξηγεί τη σημασία του έργου του ΓΙΩΡΓΟΥ ΜΠΟΥΖΙΑΝΗ στην προσωπική του καλλιτεχνική εξέλιξη και πορεία και ερμηνεύει μαζί με τον ΔΗΜΗΤΡΗ ΔΕΛΛΗΓΙΑΝΝΗ τη σχέση του έργου του ΜΠΟΥΖΙΑΝΗ με τον εξπρεσιονισμό, τη σημασία του σχεδίου και του χρώματος στο έργο του, τον τρόπο με τον οποίο αυτά αλληλεπιδρούν στα κάδρα του ΜΠΟΥΖΙΑΝΗ, την απλότητα που αποπνέουν τα πολυχρωματικά έργα του και τον έντονο λυρικό και ποιητικό χαρακτήρα τους. Ο ζωγράφος ΔΑΝΙΗΛ περιγράφει τη συγκλονιστική εμπειρία που βίωσε όταν στα τέλη της δεκαετίας του 40, (στην πρώτη μεγάλη αναδρομική έκθεση του ΜΠΟΥΖΙΑΝΗ στην αίθουσα ΠΑΡΝΑΣΣΟΣ το 1949) είδε για πρώτη φορά έργα του. Παράλληλα εξηγεί τους λόγους που κατέστησαν σαφές στη γενιά των νέων καλλιτεχνών της εποχής εκείνης, το ότι ο ΓΙΩΡΓΟΣ ΜΠΟΥΖΙΑΝΗΣ παρουσίαζε μια εντελώς διαφορετική τέχνη, επιτρέποντας να αναδύεται ξεκάθαρα το εσωτερικό του αντικειμένου που τον απασχολούσε κάθε φορά, αποφεύγοντας οποιαδήποτε σχολαστική περιγραφή της φόρμας, καθιστώντας έτσι εξαιρετικά δύσκολο για τους κριτικούς να τον κατατάξουν σε μια συγκεκριμένη κατηγορία. Ο ΧΡΟΝΗΣ ΜΠΟΤΣΟΓΛΟΥ, αφού εξηγεί γιατί ο ΜΠΟΥΖΙΑΝΗΣ δεν είναι εξπρεσιονιστής, αντιπαραβάλλει έργα του με άλλα μεταγενέστερων εκπροσώπων του ρεύματος του αφηρημένου εξπρεσιονισμού, ρεύμα το οποίο, τόσο ο ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ, όσο και ο ΧΡΟΝΗΣ ΜΠΟΤΣΟΓΛΟΥ, συμφωνούν ότι μπορεί κάλλιστα να θεωρηθεί συγγενές με την τέχνη του ΜΠΟΥΖΙΑΝΗ. Το επεισόδιο περιλαμβάνει πλούσιο αρχειακό φωτογραφικό υλικό, αναφορές στη βιογραφία και το έργο του ζωγράφου, ενώ παράλληλα προβάλλεται μεγάλος αριθμός πλάνων με λεπτομέρειες έργων και σχεδίων του ΓΙΩΡΓΟΥ ΜΠΟΥΖΙΑΝΗ

https://www.youtube.com/watch?v=ELRpUWS_aCw

Γυμνό. Γυναικα στον καθρέπτη λάδι σε λινό καμβά, 1952 99x55

2012-08-18T01:53:00.001+03:00

Έργα του που ανήκουν στη συλλογή μου έργων τέχνης

Γυμνό. Γυναικα στον καθρέπτη λάδι σε λινό καμβά,oil on linen canvas 1952
120x75- 99x55 -194

Γιώργος Μπουζιάνης George Bouzianis Jorgo (Giorgos) Busianis (Greek:) (Athens, 1885-1959) - Γυμνό. Γυναικα στον καθρέπτη λάδι σε λινό καμβά, 1952 99x55 -194

Γυμνό. Γυναικα στον καθρέπτη λάδι σε λινό καμβά,oil on linen canvas 1952
120x75- 99x55 -194

η υγρη περιοδος 1929 έως το 1932 αυτες οι υδατογραφίες είναι αληθινά αριστουργήματα!

2012-06-02T00:53:00.005+03:00

Παρίσι 1929-1932 Η Υγρή περίοδος

Έργα του που ανήκουν στη συλλογή μου έργων τέχνης

η υγρη περιοδος

Στην περίοδο από το 1929 έως το 1932 τον βρίσκουμε στο Παρίσι. Ο ίδιος χαρακτήρισε τα χρόνια αυτά ως «Υγρή περίοδο».

Παρίσι 1929-1932

Στο διάστημα των χρόνων 1920-1929 η παραγωγή έργων εντείνεται και η αποδοχή που θα γνωρίσει ο Μπουζιάνης είναι η μεγαλύτερη της καριέρας του. Οι ανθρώπινες μορφές και τα τοπία «κείτονται» μέσα σε μια χρωματική έκρηξη, ενώ οι μορφές μοιάζουν περισσότερο να ρέουν προς μια καθοριστική για τον καλλιτέχνη μεταμόρφωση, που γίνεται σχεδόν στιγμιαία. Στην περίοδο από το 1929 έως το 1932 τον βρίσκουμε στο Παρίσι. Ο ίδιος χαρακτήρισε τα χρόνια αυτά ως «Υγρή περίοδο». Από αυτή την εποχή έχουμε και το περίφημο «Τετράδιο με τους Αφορισμούς», που είναι κατ' ουσίαν ένας τεράστιος όγκος επιστολών, γραπτών σημειώσεων και ποιημάτων του, όπου εκεί βρίσκει κανείς και μια σπουδαία ιστορική μαρτυρία με αναφορές στο έργο πολλών μεγάλων ζωγράφων

Η περίοδος του Παρισιού αποτελεί και τη μεταβατική φάση του καλλιτέχνη από τη Γερμανία στην Ελλάδα, όπου θα επιστρέψει το 1934. Στη Γερμανία έχει ήδη επικρατήσει το ναζιστικό καθεστώς, γεγονός που συνέτεινε στην επιστροφή του καλλιτέχνη στην Ελλάδα, μετά από 27 χρόνια απουσίας. Στην Ελλάδα, ο Γ. Μπουζιάνης θα αντιμετωπίσει τον αποκλεισμό και την άρνηση του ελληνικού καλλιτεχνικού κύκλου και, κυρίως, μιας μεγάλης μερίδας τεχνοκριτικών της εποχής του.

«Παιδί πρέπει να μείνει κανείς σε όλη του τη ζωή, γιατί παιδί είδε για πρώτη φορά το φως», σημείωνε ο Γ. Μπουζιάνης. «Δε με ενδιαφέρουν οι ωραίες γυναίκες. Η άσχημη έχει πολύ περισσότερη έκφραση, ενδιαφέρον και προσωπικότητα. Ενας ζωγράφος που εκτιμώ πολύ λέει ότι, όταν μια γυναίκα είναι ωραία, αυτός την κάνει ακόμα πιο ωραία, την περιβάλλει με όνειρο, δε χορταίνει ομορφιά. Εγώ μπορώ να πω, δε χορταίνω ασχήμια. Ο άνθρωπος, το ζώο, το αντικείμενο, τα πάντα ξέρουν να μιλάνε σε κείνον που ξέρει να τα ακούει».

αυτές οι υδατογραφίες είναι αληθινά αριστουργήματα!

These watercolours are true masterpieces

the painter C. Polychroniadi exclaimed when she first saw

Bouzianis' vibrant and insightful watercolours in October 1934

Likewise, in an essay prefacing the 1965 Bouzianis-Watercolours posthumous retrospective in Athens three decades later, art critic G. Mourelos argued that Bouzianis' watercolours constitute a monumental accomplishment in contemporary European art.² Demonstrating swift rendering of the subject, fluid line and pulsating spread of colour, these precious jewels by the leading Greek expressionist had already made a strong impact in Germany as early as the late 1920s. Reviewing the artist's 1928 exhibition at Barchfeld's in Leipzig, Dr. H. Hofmann argued that Bouzianis' watercolours confirm his status as one of the greatest artists of his time³, while, on the occasion of the painter's 1932 show, the art critic M. Schwimmer remarked: "Employing the most frugal means he conveys powerful and insightful impressions, a sense experience of form and colour more intense than any offered by even the best watercolours by Nolde or Kirchner."⁴

Junge Frau mit blosse Arme perfectly illustrates these cogent points. Here, the element of distortion, a defining trait which usually plays a dramatic role in expressionism, is kept on a very tight rein. The artist avoids sentimentality and pathos, or indeed any theatrical device which might charge his forms with too obvious a pitch of heightened feeling. There are no grotesque excesses, no falsification whatsoever of the subject's essential integrity. Yet, this brilliant work of unforced clarity is full of strong feeling (notice how astutely the young woman's eyes are captured in a highly reductive fashion), marvellously disciplined by artistic intelligence and continuously subordinate to aesthetic demands, achieving unity of content and technique in such a masterly way that even the artist's signature becomes an integral element of the work.⁵

As perceptively noted by the painter C. Botsoglou, "Bouzianis' signed mats seem to be extending rather than framing his watercolours, becoming one with his pictures. Such paintings are born and raised naturally, like children or trees and have a life of their own, not by imitating nature but, rather, as integral parts of the aesthetics of nature. In this kind of painting it is probably inappropriate to distinguish between design, colour, material and space. They are all one... One of Bouzianis' favourite subjects is the female figure, a human presence inseparably linked with pictorial adventure. What I mean to say is that the intensity in Bouzianis' work does not derive from the expressiveness of faces and bodies, a fact that differentiates him from the mainstream of German Expressionism. His figures are emotionless, showing no expressive facial contortions. The expressive thrust of this type of painting relies exclusively on pictorial means."⁶

The seated woman, with her voluminous limbs and corporeal presence, fills the surface of the painting with her statuesque calm, generating a tension between bodily volume and pictorial space in the vein of Picasso's 'classic phase' in the 1920s, where the artist's predilection for plastic volumes in the treatment of the human figure was revived by his exposure to Greco-Roman sculpture. As keenly noted by Y. Tsarouchis, "there is something classical in the works of Bouzianis, because for a Greek the classical is a natural state of mind."⁷Elaborating on this remark in his recently published collection of essays, Y. Psychopedis notes: "Though he had assimilated the radical extremities of expressionism, Bouzianis transformed their pronounced gothic metaphysics to a discourse regarding the living human subject. His figures are tied to reality; they are not alienated as formless matter neither lose their identity becoming abstract, archetypal forms or nightmarish masks... His work emanates a nostalgia for the classical, a nostalgia for a lost and constantly sought balance."⁸However, in contrast to the sharp profiles on ancient Greek

vases, the frontality of the portrait is akin to the perception governing

Byzantine icon painting,⁹ endowing it with a symbolic dimension as

if it were the image of a modern saint.

Γιώργος Μπουζιάνης self portrait 1885 1959 34x24-198

Συλλογή Ε. Κ.

ΕΣΩΤΕΡΙΚΟ ΟΙΚΙΑΣ Η ΠΟΛΥΘΡΟΝΑ bouzianis-chair

ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ ΕΡΓΟΥ34 Χ 24

ΓΥΝΑΙΚΕΙΑ ΜΟΡΦΗ 26,5Χ22

ΓΥΝΑΙΚΕΙΑ ΜΟΡΦΗ 34Χ22

ΑΝΔΡΑΣ ΜΟΡΦΗ 27Χ22

ΝΕΚΡΗ ΦΥΣΗ ΜΕ ΦΡΟΥΤΑ» 42,2 Χ 31,2

ΝΕΚΡΗ ΦΥΣΗ ΜΕ ΦΡΟΥΤΑ ΚΑΙ ΚΑΝΑΤΑ» 42,2 Χ 31,2

ΜΟΝΜΑΡΤΗ ΥΠΑΙΘΡΙΟ ΤΟΠΙΟ

ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ ΕΡΓΟΥ

24 Χ 34

ΝΕΚΡΗ ΦΥΣΗ ΜΕ ΦΡΟΥΤΑ ΚΑΙ ΣΚΕΥΗ»//

ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ ΕΡΓΟΥ

24 Χ 34

«ΝΕΚΡΗ ΦΥΣΗ ΜΕ ΦΡΟΥΤΑ ΚΑΙ ΚΑΡΕΚΛΑ»

ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ ΕΡΓΟΥ

34 Χ 24

ΣΠΙΤΙΑ ΣΤΗΝ ΥΠΑΙΘΡΟ»

ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ ΕΡΓΟΥ

24 Χ 34

«ΝΕΚΡΗ ΦΥΣΗ ΜΕ ΡΟΔΙ ΚΑΙ ΣΚΕΥOΣ

ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ ΕΡΓΟΥ

34 Χ 24

ΝΕΚΡΗ ΦΥΣΗ ΜΕ ΤΟΜΑΤΕΣ ΚΑΙ ΚΑΝΑΤΑ»

ποσο ζωντανά & αναλλοίωτα τα χρώματα μετά από 82 χρονια!!

ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ ΕΡΓΟΥ

34 Χ 24

«ΝΕΑΡΟΣ ΑΝΔΡΑΣ»Η «ΓΥΝΑΙΚΕΙΑ ΜΟΡΦΗ»

ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ ΕΡΓΟΥ

34 Χ 24

Rainer Busianis my Great grandfather :)

«ΑΥΤΟΠΡΟΣΩΠΟΓΡΑΦΙΑ ΤΟΥ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΗ»

ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ ΕΡΓΟΥ

34 Χ 24

ΝΕΚΡΗ ΦΥΣΗ ΜΕ ΨΩΜΙ Η ΤΥΡΙ »

ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ ΕΡΓΟΥ

34 Χ 24

«ΝΕΚΡΗ ΦΥΣΗ ΜΕ ΡΟΔΙ ΚΑΙ ΣΚΕΥΗ»

ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ ΕΡΓΟΥ

24Χ 34

«ΓΥΝΑΙΚΕΙΑ ΜΟΡΦΗ»

ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ ΕΡΓΟΥ

34Χ 24

ΝΕΚΡΗ ΦΥΣΗ ΜΕ ΡΟΔΙ, ΜΠΟΥΚΑΛΙ ΚΑΙ ΚΑΡΕΚΛΑ»

παρίσι 1931

ποσο ζωντανά & αναλλοίωτα τα χρώματα μετά από 82 χρονια

ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ ΕΡΓΟΥ

34Χ 24

‘’ΝΕΚΡΗ ΦΥΣΗ ΜΕ ΚΑΡΠΟΥΖΙ’’

ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ ΕΡΓΟΥ

34 Χ 24

ΝΕΚΡΗ ΦΥΣΗ ΜΕ ΦΡΟΥΤΑ ΚΑΙ ΚΑΝΑΤΑ ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ ΕΡΓΟΥ 34 Χ 24

ΓΥΝΑΙΚΕΙΑ ΜΟΡΦΗ ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ ΕΡΓΟΥ

34Χ24

ΓΥΝΑΙΚΕΙΑ ΜΟΡΦΗ ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ ΕΡΓΟΥ

34Χ24

ΝΕΚΡΗ ΦΥΣΗ ΜΕ ΚΑΡΠΟΥΖΙ ΚΑΙ ΜΠΟΥΚΑΛΙ’’

ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ ΕΡΓΟΥ 34 Χ 24

’ΝΕΚΡΗ ΦΥΣΗ

ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ ΕΡΓΟΥ

34 Χ 24

’ΝΕΚΡΗ ΦΥΣΗ

ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ ΕΡΓΟΥ

34 Χ 24

’ΝΕΚΡΗ ΦΥΣΗ

ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ ΕΡΓΟΥ

34 Χ 24

ΕΙΔΙΚΟ ΘΕΜΑ: ΓΥΝΑΙΚΕΙΑ ΜΟΡΦΗ

ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ ΕΡΓΟΥ

34 Χ 24

ΕΙΔΙΚΟ ΘΕΜΑ: ΓΥΝΑΙΚΕΙΑ ΜΟΡΦΗ

ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ ΕΡΓΟΥ

34 Χ 24

ΘΕΜΑ: ΤΟΠΙΟ

ΕΙΔΙΚΟ ΘΕΜΑ: ΜΟΝΜΑΡΤΗ ΥΠΑΙΘΡΙΟ ΤΟΠΙΟ

ΕΡΓΟΣΤΑΣΙΑ ΣΤΟ ΠΑΡΙΣΙ

ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ ΕΡΓΟΥ

34 Χ 24

ΕΙΔΙΚΟ ΘΕΜΑ: ΑΥΤΟΠΡΟΣΩΠΟΓΡΑΦΙΑ

ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΟΥ: «ΑΥΤΟΠΡΟΣΩΠΟΓΡΑΦΙΑ ΤΟΥ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΗ»

ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ ΕΡΓΟΥ

34 Χ 24

ΕΙΔΙΚΟ ΘΕΜΑ: ΓΥΝΑΙΚΕΙΑ ΜΟΡΦΗ

ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ ΕΡΓΟΥ

34 Χ 24

ΕΙΔΙΚΟ ΘΕΜΑ: ΓΥΝΑΙΚΕΙΑ ΜΟΡΦΗ

ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ ΕΡΓΟΥ

34 Χ 24

Γέφυρα στο Παρίσι

ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ ΕΡΓΟΥ

34 Χ 24

ΕΙΔΙΚΟ ΘΕΜΑ: ΥΠΑΙΘΡΙΟ ΤΟΠΙΟ

«ΣΠΙΤΙΑ ΣΤΗΝ ΥΠΑΙΘΡΟ»

ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ ΕΡΓΟΥ

42X31-39

ΝΕΚΡΗ ΦΥΣΗ 34 Χ 24

Ο ιστορικός τέχνης ΧΑΡΗΣ ΚΑΜΠΟΥΡΙΔΗΣ στην εκπομπή τέχνης ΕΛΛΑΔΑ, ΔΕΚΑ ΖΩΓΡΑΦΙΚΕΣ ΕΠΟΧΕΣ

2012-03-28T05:35:00.002+03:00

Ο ιστορικός τέχνης ΧΑΡΗΣ ΚΑΜΠΟΥΡΙΔΗΣ στην εκπομπή τέχνης ΕΛΛΑΔΑ, ΔΕΚΑ ΖΩΓΡΑΦΙΚΕΣ ΕΠΟΧΕΣ

Αφιερωμένο στο ζωγράφο ΓΙΩΡΓΟ ΜΠΟΥΖΙΑΝΗ

expressionism-ΕΞΠΡΕΣΙΟΝΙΣΜΟΣ-ΑΦΑΙΡΕΣΗ Γιώργος Μπουζιάνης

ΕΛΛΑΔΑ, ΔΕΚΑ ΖΩΓΡΑΦΙΚΕΣ ΕΠΟΧΕΣ ΕΞΠΡΕΣΙΟΝΙΣΜΟΣ-ΑΦΑΙΡΕΣΗ

Ο ιστορικός τέχνης ΧΑΡΗΣ ΚΑΜΠΟΥΡΙΔΗΣ στην εκπομπή τέχνης ΕΛΛΑΔΑ, ΔΕΚΑ ΖΩΓΡΑΦΙΚΕΣ ΕΠΟΧΕΣ, προσπαθεί να μυήσει τους θεατές της στα διάφορα καλλιτεχνικά ρεύματα που έχουν παρατηρηθεί στην ελληνική ζωγραφική. Στο επεισόδιο αυτό, κάνει λόγο για το καλλιτεχνικό ρεύμα του ΕΞΠΡΕΣΙΟΝΙΣΜΟΥ και της ΑΦΑΙΡΕΣΗΣ. Ο ίδιος αλλά και άλλοι ειδικοί, όπως η ΕΛΕΝΗ ΒΑΚΑΛΟ και ο ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ, μιλούν για τις τάσεις και τα φιλοσοφικά ρεύματα που αναπτύχθηκαν και επέδρασαν, ώστε να δημιουργηθούν τα εξπρεσιονιστικά έργα των ΠΙΤΣΙΩΡΗ, ΓΙΩΡΓΟΥ ΜΠΟΥΖΙΑΝΗ, ΔΗΜΗΤΡΗ ΜΥΤΑΡΑ κ. ά νεότερων, ή τα έργα του Αφηρημένου Εξπρεσιονισμού. Στη συνέχεια μας εισάγει στην τεχνική της Αφαίρεσης. Μιλά για αυτή παρουσιάζοντας ταυτόχρονα έργα γνωστών Ελλήνων ζωγράφων όπως ο ΓΙΑΝΝΗΣ ΣΠΥΡΟΠΟΥΛΟΣ, ο ΑΛΕΚΟΣ ΚΟΝΤΟΠΟΥΛΟΣ, ο ΝΙΚΟΣ ΚΕΣΣΑΝΛΗΣ, ο ΒΛΑΣΗΣ ΚΑΝΙΑΡΗΣ, ο ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΟΡΑΛΗΣ κ. ά. Κλείνοντας, τόσο η ΕΛΕΝΗ ΒΑΚΑΛΟ όσο και ο ΧΑΡΗΣ ΚΑΜΠΟΥΡΙΔΗΣ αναφέρονται στα στοιχεία που οι ίδιοι έχουν αποκομίσει από τη συνάντηση των Ελλήνων ζωγράφων με τα δύο αυτά καλλιτεχνικά ρεύματα. Ελληνική Ραδιοφωνία Τηλεόραση - Αρχείο

ΤΟ ΠΑΙΔΙ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ ΓΙΩΡΓΟΣ ΜΠΟΥΖΙΑΝΗΣ

2012-03-28T04:43:00.002+03:00

http://www.ert-archives.gr/V3/public/main/page-assetview.aspx?tid=75680&autostart=0
http://www.ert-archives.gr/V3/public/main/page-assetview.aspx?tid=75680&autostart=0
Το επεισόδιο με τίτλο «ΤΟ ΠΑΙΔΙ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ» χωρίζεται σε τρία μέρη:
Το πρώτο μέρος με τίτλο «Οι ζωγράφοι της Σχολής του Μονάχου και η εποχή τους» παρουσιάζει έργα των ΝΙΚΟΛΑΟΥ ΓΥΖΗ, ΝΙΚΗΦΟΡΟΥ ΛΥΤΡΑ, ΠΕΡΙΚΛΗ ΠΑΝΤΑΖΗ, ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΝΙΚΙΑΔΗ και ΠΟΛΥΧΡΟΝΗ ΛΕΜΠΕΣΗ που αφορούν στη θεματική της παιδικής ηλικίας, αντικείμενο της έκθεσης που παρουσιάζεται στην Εθνική Πινακοθήκη. Οι επιμελήτριες της Εθνικής Πινακοθήκης, ΕΙΡΗΝΗ ΟΡΑΤΗ και ΑΦΡΟΔΙΤΗ ΚΟΥΡΙΑ αναλύουν τους πίνακες ως προς την τεχνοτροπία, τις χρωματικές αποχρώσεις και τους συμβολισμούς που επιχείρησαν να αποδώσουν οι ζωγράφοι μέσα από αυτά. Ειδική μνεία γίνεται επίσης στη σχέση της ζωγραφικής με τη φωτογραφία και την επίδρασή της στα πορτρέτα, αλλά και στην επίδραση που ασκήθηκε από την εμφάνιση των πρώτων κινούμενων – κινηματογραφικών εικόνων και στην καταγραφή σπάνιων στιγμιότυπων όπως λ. χ. με τα παιδιά της βασιλικής οικογένειας στην Ελλάδα από τον ΖΟΖΕΦ ΧΕΠ.
Το δεύτερο μέρος με τίτλο «Το παιδί στη νεοελληνική ζωγραφική» επιχειρεί να αναδείξει τις διαφορές της επόμενης γενιάς ελλήνων ζωγράφων και η ΕΙΡΗΝΗ ΟΡΑΤΗ αναλύει ως χαρακτηριστικό παράδειγμα τη διαφορά στην τεχνοτροπία, στις αποχρώσεις και το μοτίβο με τα οποία διαπραγματεύεται ο ζωγράφος ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΛΥΤΡΑΣ, γιος του Νικηφόρου, ένα κοινό θέμα σε σχέση με τον πατέρα του.
Το τρίτο μέρος με τίτλο «Από τον Παπαλουκά στον Γκίκα» αναφέρεται στην επόμενη γενιά ζωγράφων που από το Μεσοπόλεμο και έπειτα ασχολήθηκαν με το θέμα της απεικόνισης του παιδιού και της παιδικής ηλικίας, όπως ο ΣΠΥΡΟΣ ΠΑΠΑΛΟΥΚΑΣ, ο ΓΙΩΡΓΟΣ ΜΠΟΥΖΙΑΝΗΣ και ο ΝΙΚΟΣ ΧΑΤΖΗΚΥΡΙΑΚΟΣ ΓΚΙΚΑΣ. Σε αυτό το μέρος περιλαμβάνονται και πλάνα με τον Ν. ΓΚΙΚΑ. Κατά τη διάρκεια του επεισοδίου παρεμβάλλονται πλάνα από το χώρο της έκθεσης όπου πλήθη μαθητών και μαθητριών απολαμβάνουν τα εκθέματα και συζητούν με τις δασκάλες τους σχετικά με αυτά.

Video Με αφορμή τη συμπλήρωση 60 ετών από το θάνατο του σπουδαίου Έλληνα ζωγράφου, Γιώργου Μπουζιάνη

2012-03-23T21:11:00.007+02:00

ΟΙ «ΑΦΟΡΙΣΜΟΙ» ΤΟΥ ΓΙΩΡΓΟΥ ΜΠΟΥΖΙΑΝΗ

Bouzianis Giorgos Γιώργος Μπουζιάνης (1885-1959) έργα του μεγάλου μας Ζωγράφου Bouzianis Giorgos Γιώργος Μπουζιάνης (1885-1959) που ανήκουν στην συλλογή μου έργων τέχνης

Video Αφιερωμένο στο ζωγράφο ΓΙΩΡΓΟ ΜΠΟΥΖΙΑΝΗ,George Bouzianis

Είτε άνθρωπος, ζώο είτε πράγμα: όλα έχουν να πουν κάτι για όποιον ακούει 24.
Weiß ich wer ich bin, der diese Hülle trägt; eins will ich wissen: was ich nicht bin.
Ξέρω ποιος είμαι εγώ, αυτός που φορά αυτή τη φλούδα. Ένα θέλω να ξέρω: αυτό που δεν είμαι.
Oh, Du glücklicher Bauer!
Α, εσύ, ευτυχισμένε χωρικέ!
Wie liebe und hasse [ich] dich so heiß, liebe Kunst!
Πόσο σ’ αγαπώ και σε μισώ με πάθος, τέχνη αγαπημένη!
Sagt mir das Wesen, das Euch liebkost, was [Euch] zu nahe tritt!
Πείτε μου το ον που σας θωπεύει, το ον που σας πληγώνει!
Hat jemand geredet? Habt was gehört? O[h], diese Todesstille!
Μίλησε κανείς; Ακούσατε τίποτα; Α, αυτή η νεκρική σιγή!
Trage eine große Rechnung. O[h], mir!!
Κουβαλώ ένα μεγάλο χρέος — αλί σ’ εμένα!!
Das Wort hat er, der lang stumm immer war!
Τον λόγο έχει αυτός που για καιρό έμενε πάντοτε βουβός!
Wer nicht redet, der hört!
Όποιος δεν μιλά, ακούει!
24 Σε άμεση συνάφεια η επιστολή προς τον Barchfeld από το Παρίσι (9.11.1930): «Αυτή η πόλη επιβάλλεται
με το πνεύμα της ‒αυτή κρίνει‒ από εκείνη τη στιγμή αρχίζει το Παρίσι να μιλάει σε όποιον μπορεί να
ακούσει τη φωνή του», Γ. Μπουζιάνης, Γράμματα…, σ. 174.
ΣΕΛ. 3
Alles was in die Tiefe geht, verliert die Oberfläche!
Ό,τι προχωρά στο βάθος, χάνει την επιφάνεια!
Wer ist unter uns ohne Vater? Und um ein Adam zu sein, dafür sind wir seit lang[em] vom Paradies
weg (fort) gejagt!
Ποιος ανάμεσά μας είναι δίχως πατέρα; Και για να γίνεις Αδάμ, μάθε πως έχουμε εξοριστεί καιρό
τώρα από τον Παράδεισο!
Gegenwart ist Oberfläche; Vergangenheit ist Tiefe; Zukunft ist Lebenstrieb!
Το παρόν είναι επιφάνεια. Το παρελθόν είναι βάθος. Το μέλλον είναι ορμή ζωής!
Jugend ist Krieg; das Alter Friede; Jugend ist koloriert; das Alter einfarbig!
Τα νιάτα είναι πόλεμος, τα γηρατειά ειρήνη. Τα νιάτα είναι πολύχρωμα, τα γηρατειά μονόχρωμα!
Was eilst Du? Deine Zeit ist dir gegeben!
Τι βιάζεσαι; Ο χρόνος σου σού είναι δοσμένος!
Alles muss gereift werden.
Όλα πρέπει να ωριμάσουν.
Es ist nicht zuviel; wer es tragen kann.
Δεν είναι υπερβολικό [το φορτίο]. Όποιος μπορεί ας το σηκώσει.
ΣΕΛ. 4
Alles ist Überzeugung; was überzeugt, ist auch berechtigt!
Το πάν είναι να πείθεις. Ό,τι πείθει είναι δικαιωμένο!
Jede Frucht, die zum Leben bestimmt ist, wird einmal reif.
Κάθε καρπός που προορίζεται να ζήσει, κάποτε θα ωριμάσει.
Der Jugend gehört die Zukunft, dem Alter die Vergangenheit!
Στα νιάτα ανήκει το μέλλον, στα γηρατειά το παρελθόν!
Es gibt ein Oben und ein Unten, ewige Wellen des Lebens!
Ένα πάνω και ένα κάτω έχει, αιώνια κύματα της ζωής!
Wer hat mehr gesehen, als bis zum Horizont!
Ποιος είδε ποτέ παραπέρα από τον ορίζοντα!
Alles mag groß sein; das Größte misst sich immer nur mit dem Kleinsten!
Ας είναι όλα μεγάλα· το μεγαλύτερο αναμετριέται πάντα μόνο με το μικρότερο!
Mit [dem] Mikroskop muss man Gott suchen!
Με το μικροσκόπιο πρέπει να ψάχνουμε τον Θεό!
Der Maßstab langt immer nur bis zu unserer Größe!
Η μονάδα μέτρησης φτάνει μόνο μέχρι το δικό μας το μπόι!
Wer kann vom Guten und Bösen reden ohne an sich zu denken!
Ποιος μπορεί να μιλά για το καλό και το κακό, χωρίς να σκέφτεται τον εαυτό του!
ΣΕΛ. 5
Das Gute für die anderen tut man für sich; das Böse aber für die anderen!
Το καλό για τους άλλους το κάνουμε για τον εαυτό μας, το κακό όμως για τους άλλους!
Der Weg ist lang, die Füße werden aber wund!
Ο δρόμος είναι μακρύς, τα πόδια όμως πληγιάζουν!
Es gibt nicht hoch, nicht nieder, es gibt nur rund. Die Runde muss ein Jeder mitmachen, der gehen
will.
Δεν υπάρχει ψηλά, δεν υπάρχει χαμηλά, κύκλοι μόνο υπάρχουν. Στον γύρο πρέπει να μπει ο
καθένας που θέλει να βαδίσει.
Ich habe einen Schmerz. Der, der mich nicht schmerzt, das ist der ewige Schmerz!
Έχω έναν πόνο. Αυτός που δεν με πονά είναι ο πόνος ο αιώνιος!
Wer gibt mehr als er geben kann? So gebt doch was Ihr geben könnt!
Ποιος δίνει παραπάνω απ’ ό,τι μπορεί να δώσει; Ε, δώστε λοιπόν ό,τι μπορείτε να δώσετε!
Das Wort ist da um gesprochen zu werden, sei es in allen Dingen!
Οι λέξεις υπάρχουν για να μιλιώνται, κι αυτό για το καθετί!
Habe ich jemals Gutes getan?
Έκανα ποτέ καλό;
ΣΕΛ. 6
Ich bin nur eine Antenne, alles kommt von den Lüften.
Εγώ μια κεραία είμαι μοναχά, από τους αιθέρες προέρχονται όλα.
Herbst ist Schwindsucht.
Το φθινόπωρο είναι φθίση.
Löwe ist mein Lieblingstier.
Το λιοντάρι είναι το αγαπημένο μου ζώο.
Winter ist meine Epoche!
Ο χειμώνας είναι η εποχή μου!
Ich bin eine Biene.
Είμαι μια μέλισσα.
Was geht mich die Menschensprache an?
Tι με νοιάζει εμένα η γλώσσα των ανθρώπων;
Kunst darf keine Kunst sein, dann wird erst Kunst.
Η τέχνη δεν κάνει να είναι τέχνη — τότε μόνο γεννιέται Τέχνη.
Schätze das Weib, weil es Mutter ist!
Να εκτιμάς τη γυναίκα επειδή είναι μητέρα!
Liebe die Sterbenden wie die Lebenden, nur die Halblebenden nicht!
Αγάπα αυτούς που πεθαίνουν σαν τους ζωντανούς, τους μισοζωντανούς μόνο όχι!
Die Dirne bewundere, weil sie begabt ist.
Την πόρνη να θαυμάζεις, επειδή έχει ταλέντα.
ΣΕΛ. 7
Ringkämpfer will [ich] sein, weil [ich] dann des Sieges bewusst bin.
Πυγμάχος θέλω να είμαι, γιατί τότε θα έχω επίγνωση της νίκης.
[Ein] Einsamer bin [ich] und will [es] sein.
Μοναχικός είμαι και μοναχικός θέλω να μείνω.
Das Glück ist für jeden Menschen anders; selbst der Unglückliche hat sein Glück.
Η ευτυχία είναι για κάθε άνθρωπο διαφορετική. Ακόμη και ο άτυχος έχει τα τυχερά του.
Zu süße Violinen gefallen mir nicht; sie haben (im Grunde) etwas bissiges.
Τα πολύ γλυκερά βιολιά δεν μου αρέσουν, έχουν (επί της ουσίας) κάτι δηκτικό.
Es ist mir lieber viel kaufen aber wenig und bestes immer zu verkaufen.
Προτιμώ να αγοράζω πολλά αλλά να πουλώ λίγα και μόνο τα καλύτερα.
Wie sehr möchte [ich] Maske tragen, wenn ich Almosen gebe!
Πόσο θά ‘θελα να φορώ μάσκα, όταν δίνω ελεημοσύνη!
Die Heiligen müssen bitter sein!
Οι άγιοι πρέπει να είναι πικρόχολοι!
Wenn sie statt malen, Violine gespielt hätten, wären sie mir gar zu süß.
Αν, αντί να ζωγράφιζαν, έπαιζαν βιολί, θα μου ήταν εξαιρετικά γλυκεροί.
ΣΕΛ. 8
Granitstein muss man sein!
Πέτρα από γρανίτη πρέπει να είσαι!
Die Fäuste vor, wenn man durchgehen will!
Τις γροθιές μπροστά, αν θέλεις να περάσεις μπροστά!
Den Durchmesser Eurer Leiber will ich sehen, Ihr Frechen!
Εσείς οι αναιδείς! Tη διάμετρο της κοιλιάς σας θέλω να δω!
Vieles habe ich von Euch gelernt; habe mich kennengelernt!
Πολλά έμαθα από εσάς: γνώρισα τον εαυτό μου!
Hart gegen hart sein.
Σκληρός να είσαι στα σκληρά.
Die Sonnenblume ist meine Lieblingsblume.
Το ηλιοτρόπιο είναι το αγαπημένο μου λουλούδι.
Bitter war mein Leben.
Πικρή ήταν η ζωή μου.
In dem Grund liegt die Tiefe.
Στη βάση βρίσκεται το βάθος.
Das Teuerste und auch das Billigste waren immer die Blumen und [die] Kunstwerke.
Το ακριβότερο μαζί και το φθηνότερο ήταν πάντοτε τα λουλούδια και τα έργα τέχνης.
ΣΕΛ. 9
Mitkämpferin muss das Weib sein; Mitsiegerin soll ihr Ziel sein.
Συναγωνίστρια πρέπει να είναι η γυναίκα· σκοπός της η νίκη μαζί με τον άντρα.
Wir brauchen die Erde wie den Himmel.
Χρειαζόμαστε και τη γη και τον ουρανό.
In der Luft wohnen alle Wetterelemente, so in [der] Freundschaft; solche von nur sonnigen Tagen
ist nicht von Dauer.
Στον αέρα κατοικούν όλα τα στοιχεία της φύσης, όπως στη φιλία. Αυτά που φέρνουν μόνο
λιακάδες, δεν διαρκούν.
Ein noch geschlossener Brief hat etwas von [einer] Jungfrau.
Ένα γράμμα ανέπαφο, έχει κάτι από κορίτσι ανέγγιχτο.
In der Vergangenheit liegt die Ernte!
Στο παρελθόν βρίσκεται η συγκομιδή!
Die Gegenwart genießt durch die Vergangenheit.
Το παρόν απολαμβάνει μέσα από το παρελθόν.
Erde, bist ein lockendes Weib, ich soll aber ein Mönch sein.
Γη, είσαι ένα θελκτικό θηλυκό, εγώ όμως πρέπει να καλογερέψω.
ΣΕΛ. 10
Einen sonderen Geschmack hat dieser Teufel um uns wegen zu schreiten; nun schaffen [wir] ihm
wenigstens auch eine Arbeit.
Περίεργα τα γούστα αυτού του Σατανά, να γυροφέρνει για λόγου μας· ας φροντίσουμε
τουλάχιστον να ’χει και δουλειά.
Ein Leben, das nicht gelebt ist, ist kein Leben; dazu gehören Lebemenschen; das sind aber die
Untugendsamen. O[h], Ihr Tugendsamen!
Μια ζωή που δεν τη ζεις δεν είναι ζωή· γι’ αυτό πρέπει να είσαι γλεντζές. Αυτοί όμως δεν είναι οι
ενάρετοι. Α, εσείς οι ενάρετοι!
Lieber bissiger Hund sein, als Schafskopf.
Καλύτερα να είσαι σκύλος δαγκανιάρης, παρά βόδι ηλίθιο.
Wehe Euch, Schafherden, wenn [es] keine bissigen Hunde gäbe!
Αλί σ’ εσάς, αρνιά του κοπαδιού, αν δεν υπήρχαν δαγκανιάρικα σκυλιά!
Logik ist Langweile; ewig blauer Himmel; Begrenztheit. O[h], Ihr Unvernünftigen, Ihr Verkannten!
Η λογική είναι πλήξη: ένας διαρκώς γαλάζιος ουρανός· στενοκεφαλιά. A, εσείς οι παράλογοι,
εσείς οι παραγνωρισμένοι!
ΣΕΛ. 11
Nüchternheit verdirbt alles Edle.
Η πεζή λογική καταστρέφει καθετί πολύτιμο.
Nichts Dümmeres und Unlogischeres, als ein Logischer.
Τίποτα πιο ανόητο και μη λογικό από έναν λογικό.
Wir haben so viel geladen, dass das Weiterladen weniger Mühe macht, als das Ausladen. Die Karre
muss umgeschmissen werden.
Φορτωθήκαμε τόσο πολλά, που ’ναι λιγότερος κόπος να φορτώσουμε κι άλλα, παρά να
ξεφορτώσουμε. Να το τουμπάρουμε το κάρο.
Mein Herkules war es wert, dass du so viel Dreckarbeit machen musstest? Hättest den Dreck
gelassen; Dreck gibt immer guten Dünger!
Καλέ μου Ηρακλή, άξιζε τον κόπο να κάνεις όλη αυτή τη βρόμικη δουλειά; Ας άφηνες την κόπρο,
κάνει τόσο καλό λίπασμα!
Und ich kann [es] dem Zeus nicht übel nehmen, dass [er] die Leda haben musste.
Και δεν μπορώ να κακίσω τον Δία, που ήθελε να αποκτήσει εξάπαντος τη Λήδα.
Nur keine Eile, alle kommen mit.
Μόνο μη βιάζεστε, όλοι θα προλάβετε.
ΣΕΛ. 12
Es kann nicht fehlen, unser Ziel ist vereint.
Χωρίς αμφιβολία, ο στόχος μας είναι κοινός.
Zeigt mir wo Gold ist und seid vergewissert, dass ich [es] mitnehme.
Δείξτε μου πού υπάρχει χρυσάφι και να ’στε σίγουροι ότι θα το βουτήξω.
Freund! Freund! Ehe wir boxen, kommen wir besser zur Umarmung.
Φίλε, φίλε! Πριν παίξουμε μπουνιές, ας αγκαλιαστούμε καλύτερα.
Durch’s Dunkel geht man zum Licht.
Μέσα από το σκοτάδι βγαίνουμε στο φως.
Mutter Erde, um Dich ganz zu lieben, ist uns verboten.
Μάνα γη, μάς έχουν απαγορέψει να σ’ αγαπούμε πλέρια.
Ich sah Kinder beim Spielen; ich sah ernste Männer beim Schaffen; wandte mich zum Himmel und
wandte mich zu den ernsten Männern und sah Kinder spielen; und, o[h], wandte mich zu den
Kindern und sah ernste Männer schaffen.
Είδα παιδιά στο παιχνίδι, είδα σοβαρούς άντρες στη δουλειά. Στράφηκα προς τον ουρανό και
στράφηκα προς τους σοβαρούς άντρες και είδα παιδιά να παίζουν. Και, ιδού, στράφηκα προς τα
παιδιά και είδα σοβαρούς άντρες στη δουλειά.
ΣΕΛ. 13
Hat einer was gesagt, so hat der andere widersagt.
Μόλις μίλησε ο ένας, ο άλλος αμέσως αντιμίλησε.
Das Beten kommt immer nach dem Fluchen; wer nicht geflucht hat, hat auch nie gebetet.
Η προσευχή έρχεται πάντα μετά τη βλαστήμια. Όποιος δεν βλαστήμησε, δεν έχει ούτε προσευχηθεί ποτέ.
Nie werden wir vernünftig, weil die Vernunft der Tod ist!
Ποτέ δεν θα γίνουμε λογικοί: επειδή η λογική είναι ο θάνατος!
Jede Wunde tut weh, wenn man sie drückt.
Κάθε πληγή πονά όταν την πατάς.
[Auf] klaren Himmel folgt immer Gewitter.
Τον καθαρό ουρανό, ακολουθεί πάντοτε καταιγίδα.
O[h], Ιhr Braven, Ιhr Drückeberger!
Α, εσείς οι γενναίοι, εσείς οι λιποτάκτες!
Ein Wackerer kämpft immer mit Gefahr; er ist aber unlogisch unvernünftig, denn der Logische,
der Vernünftige, der nimmt den ungefährlichen Weg, den bequemen, den der Wackere
Ο γενναίος μάχεται πάντα εν κινδύνω, είναι όμως παράλογα άμυαλος, επειδή ο λογικός, ο
μυαλωμένος, παίρνει τον ακίνδυνο δρόμο, τον άνετο, αυτόν που ο γενναίος
ΣΕΛ.14
vermieden hat. Du vernünftiger Hund, Dieb; so aber bist immer der Vernünftige. O[h], Ihr
Dummköpfe!
απέφυγε. Α, εσύ, μυαλωμένε σκύλε, κλέφτη. Έτσι είσαι όμως διαρκώς εσύ ο μυαλωμένος. Α,
εσείς οι κουφιοκέφαλοι!
Der Moment ist die Zeit, auf den Moment kommt [es] an. Wehe dem, der den Moment verpasst.
Η στιγμή είναι ο χρόνος, από τη στιγμή εξαρτώνται όλα. Αλίμονο σ’ αυτόν που χάνει τη στιγμή!
Ist Erziehung nötig? So [wie] die Nacht ein Übel ist, somit [ist] alles was mit Dunkel und Hell und
[mit] Gut und Böse verbunden ist (entweder Erziehung oder Notwendigkeit, [es] sind beides leere
Begriffe. Διεγράφη)· Erzogen werden kann immer der, der erzogen geboren ist. Man kann nur von
Unterschieden reden und deren Auseinandersetzung, nicht aber von Erziehung!
Είναι αναγκαία η αγωγή; Όπως η νύχτα είναι ένα δεινό, έτσι είναι και όλα όσα συνδέονται με το
σκοτάδι και το φως, με το καλό και το κακό (αγωγή ή αναγκαιότητα —και τα δύο κενοί όροι.
διεγράφη25). Μόνο όποιος γεννιέται με αγωγή μπορεί να την μάθει. Να γίνεται λόγος μόνο για
διαφορές και τις διαμάχες που προκύπτουν — όχι όμως για αγωγή!
ΣΕΛ. 15
Sah ein Mädchen vorbei gehen mit zwei gut ernährten Brüsten. Als ich es sah, sagte [ich] mir ins
Geheim: Stillen sollst Mädchen, stillen sollst!
Είδα να περνά ένα κορίτσι με δυο καλοθρεμμένα στήθια. Με το που το είδα, είπα μέσα μου: να
θηλάζεις πρέπει, κορίτσι μου, να θηλάζεις!
O[h], du armer Prometheus!
Αχ, εσύ καημένε Προμηθέα!
Wie winzig ist das Glück!
Μικροσκοπική που είναι η ευτυχία!
O[h], Ιhr Berge, Berge, macht Menschenflügel hungrig! Euch opfere [ich] mich, denn zu euch zieht
[es] mich, denn Euch liebe ich.
25 Για λόγους πιστότητας στην παρουσίαση του εξαιρετικά δυσανάγνωστου χειρόγραφου, έχουν
συμπεριληφθεί και μεταφραστεί οι συχνά διαγραμμένες φράσεις ή λέξεις που πάντως συγκροτούν τον
εκφραστικό αυθορμητισμό –συχνά γραμματικά λανθασμένο– του συγγραφέα του, οι οποίες είτε
διορθώθηκαν από την Γερμανίδα σύζυγο είτε πληροφορούν για δυναμικότερες, προσβλητικές και σε
δεύτερη ανάγνωση, απορριφθείσες εκφράσεις. Σε κάθε περίπτωση, οι διαγραφές –όσες είναι δυνατόν
να διαβαστούν σωστά– κεντρίζουν το ενδιαφέρον του αναγνώστη.
Βουνά, ω, εσείς, βουνά! Κάντε τις ανθρώπινες φτερούγες να λαχταρήσουν! Σε εσάς τάζω τον
εαυτό μου, γιατί εσείς με τραβάτε, γιατί εσάς αγαπώ.
Wie wenig bedarf das Glück!
Πόσα λίγα χρειάζεται η ευτυχία!
Wer auf den Abend denkt, wird [am] Nachmittag und auch [am]
Όποιος έχει στη σκέψη του το βράδυ, θα ’ναι γαλήνιος το απόγευμα,
ΣΕΛ. 16
Vormittag in Friede sein.
θά ’ναι γαλήνιος και το πρωί.
Was lebendig ist, ist auch wahr.
Καθετί που έχει ζωή είναι και αληθινό.
Kind muss man bleiben; als Kind hat man auch das Licht [zu]erst erblickt.
Παιδιά πρέπει να μένουμε. Γιατί ως παιδιά πρωτοαντικρίσαμε το φως.
Malerei darf (kann) nicht zur Vollendung (zum Bild werden) kommen; sie muss fortsetzen können,
ähnlich dem Weltraum.
Η ζωγραφική δεν πρέπει (μπορεί) να φτάνει την πληρότητα (να γίνεται εικόνα). Οφείλει να
επεκτείνει, όμοια με το σύμπαν
Bewahren wir das Kind, das in uns lebt, aus welchem wir heraus gewachsen (sind), in unserem
ganzen Dasein.
Ας διαφυλάξουμε το παιδί που ζει μέσα μας —που από μέσα του ξεπεταχτήκαμε— σε ολόκληρο
το Είναι μας.
Unser Zeitmalertum besteht aus Erfindertum; selten wird aus innerer Notwendigkeit gemalt.
Η τάση στη ζωγραφική της εποχής μας συγκροτείται από επινοήματα 26. Σπάνια ζωγραφίζει κανείς
από εσωτερική αναγκαιότητα.
Es wird viel zu viel an einem Bild gemacht; es braucht nicht mehr, nicht weniger als zu leben!
Το παρακάνουν οι ζωγράφοι δουλεύοντας έναν πίνακα. Δεν χρειάζεται τίποτε περισσότερο,
τίποτε λιγότερο από το να ζει!
ΣΕΛ. 17
Alle machen Bilder, einige haben gemalt!
Όλοι φτιάχνουν πίνακες, μερικοί έκαναν ζωγραφική!
Malerei ist Lebendigkeit; ist das erreicht, so ist [es] auch getan.
Η ζωγραφική είναι ζωτικότητα. Αν το κατάφερες αυτό, τότε έχεις πετύχει.
Malerei ist Ausdruck; wozu dann reden, wenn man nichts zu sagen hat? Μan bekommt nur [einen]
dummen Kopf!
Η ζωγραφική είναι έκφραση. Ποιος ο λόγος να μιλάς, αν δεν έχεις τίποτε να πεις; Μόνο στην
αποβλάκωση οδηγούμαστε!
Gott ist von Beruf Maler!
Ο Θεός είναι από επάγγελμα ζωγράφος!
Manche können reden, wenig[e] wissen wo aufhören; manche können malen, wenig[e] wo sie
aufhören müssen.
Κάποιοι ξέρουν να μιλούν, λίγοι ξέρουν πού να σταματήσουν. Κάποιοι ξέρουν να ζωγραφίζουν,
λίγοι πού πρέπει να σταματήσουν.
Die Schnur ist noch ganz, bevor sie bricht.
Το κορδόνι είναι γερό πριν σπάσει.
26 Πρβλ. επιστολή προς τον Barchfeld (Αθήνα, 21.12.1947), με την οποία απαντά στο ερώτημά του για την
τοποθέτησή του απέναντι στην τέχνη: «Για τη σημερινή πορεία της τέχνης […] αισθάνεται [κανείς] ότι
επιχειρείται κάτι σαν αναζήτηση ευρηματικότητας, του πρωτότυπου ή μάλλον του εκπληκτικού –που
σημαίνει φτώχεια σε πραγματική δημιουργία‒ επομένως γίνεται όχι από εσωτερική παρόρμηση, αλλ’
απλώς για να ειπωθεί κάτι», Γ. Μπουζιάνης, Γράμματα…, σσ. 255-256.
ΣΕΛ. 18
O[h], du Adler, Vogel, Adler!
Αϊτέ, πουλί, α, εσύ, αϊτέ!
Es hat einen van Gogh gegeben, einen Renoiar (sic), einen Mareès (sic), einen Cezanne (sic), einen
Manét (sic), einen Paul Gauguin!
Jorgo Busianis
Υπήρξε κάποτε ένας βαν Γκογκ, ένας Ρενουάρ, ένας Μαρέ, ένας Σεζάν, ένας Μανέ, ένας Πολ
Γκογκέν!
Γιώργος Μπουζιάνης
Mein Werk soll vollendet werden, sei es im Malen, sei es im Leben!
Το έργο μου πρέπει να ολοκληρωθεί, είτε στη ζωγραφική είτε στη ζωή!
Ich bin ein Stiller; wie wollte ich, ich könnte noch stiller sein!
Είμαι σιωπηρός· πόσο θα ’θελα να ήμουν ακόμη σιωπηρότερος.
Du Lieber, bewahre mir Geistesdenkfreiheit!
Θεέ μου, διαφύλαξέ μου την πνευματική ελευθερία της σκέψης!
ΣΕΛ. 19
Viele haben die Eigenschaft, bei Kunstwerken nötige, scheinbar fehlerhafte Stellen zu suchen.
Wenn [man] bei jeder Stadt die nötigen Odelgruben sucht, so wird man nie und nirgends eine
saubere Stadt finden (können)!
Πολλοί έχουν την ιδιοτροπία να γυρεύουν στα έργα τέχνης τα αναπόφευκτα, φαινομενικά
ελαττωματικά σημεία. Αν σε κάθε πόλη γυρεύαμε τους αναπόφευκτους βόθρους, δεν θα
βρίσκαμε ποτέ και πουθενά μια καθαρή πόλη!
Woher sie kommen? Wohin sie wollen will ich wissen.
Από πού έρχονται; Πού θέλουν να πάνε, ζητώ να μάθω.
Seid geschont vor Jugendsünden, eine unquittierbare Rechnung!
Προφυλάξτε τους εαυτούς σας από νεανικές αμαρτίες: ένας λογαριασμός που δεν
εξαργυρώνεται!
Ich habe einen Himmel voll[er] Sterne, da findet sich auch mein Stern; manche Sterne leuchten,
manche funkeln und manche blitzen fortwährend; da findet sich auch mein Stern!
Έχω έναν ουρανό γεμάτο άστρα: εκεί βρίσκεται και το δικό μου άστρο. Κάποια άστρα φέγγουν,
κάποια σπιθίζουν και κάποια ολοένα αστραποβολούν. Εκεί βρίσκεται και το δικό μου άστρο!
ΣΕΛ. 20
Der Moment ist alles, nicht die Stunde; nicht zu früh, nicht zu spät an die Dinge greifen; nicht
eilen, nicht verschieben; immer den Moment abwarten. Dann aber [an]greifen.
Η στιγμή είναι το παν· όχι η ώρα — ούτε πολύ νωρίς ούτε πολύ αργά να καταπιανόμαστε με τα
πράγματα. Χωρίς βιασύνη, χωρίς αναβολή, πάντα τη σωστή στιγμή να περιμένουμε. Τότε, όμως:
ακαριαία επίθεση27.
Greco! War ein Maler. Greco! War ein Geist! Greco! War der Größte. Greco! Wie freue ich mich,
dass du ein Greco bist!
Ο Γκρέκο! Ήταν ζωγράφος. Ο Γκρέκο! Ήταν πνεύμα! Ο Γκρέκο ήταν μέγιστος! Πόσο χαίρομαι που
είσαι ένας Γραικός!
Es gibt in der Kunst keine Gesetze außer der Natur; alles andere ist Quatsch. Was für den einen
gut ist, ist für den anderen schlecht. Was für den einen als Gesetz gilt, ist dem anderen nur
Hindernis; die Gesetze sind immer [die] eigene[n]; es gibt nur Empfindung, Instinkt, Überzeugung;
was überzeugt, ist auch lebensfähig.
Jo Busianis
Στην τέχνη δεν υπάρχουν νόμοι άλλοι από τη φύση. Όλα τ’ άλλα είναι ανοησίες. Αυτό που είναι
καλό για τον ένα, είναι κακό για τον άλλο. Αυτό που για τον ένα έχει ισχύ νόμου, είναι σκέτο
εμπόδιο για τον άλλο. Οι νόμοι είναι πάντοτε υποκειμενικοί. Υπάρχει μόνο ευαισθησία, ένστικτο,
πεποίθηση. Αυτό που πείθει, αυτό μπορεί και να επιβιώσει.
Γ. Μπουζιάνης
27 Εδώ ταιριάζει η εύστοχη διάγνωση του Γιάννη Τσαρούχη στο εισαγωγικό του κείμενο στο Μπουζιάνης,
Ακουαρέλλες, σ. 9: «Αυτό το Ένα γυρεύει ο Μπουζιάνης, αλλά το κυνηγάει σα μια φευγαλέα πεταλούδα
και το συλλαμβάνει με τη βαθειά ηδονή που το ζώο αρπάζει τη λεία του, Ένας κυνηγός αυτού του Ενός
που το βρίσκει με το ένστικτό του αδιαφορώντας για όλα τα άλλα, με θάρρος ασυνήθιστο για Έλληνες».
ΣΕΛ. 21
MEINUNGEN
ΓΝΩΜΕΣ
Picasso! [Es] besteht manchmal die Gefahr, Ρlakat[iv] zu werden, doch er weiß immer zu
balancieren (Paris 1931).
Ο Πικάσο! Καμιά φορά κινδυνεύει να γίνει επίπεδος, ξέρει όμως πάντα να ισορροπεί (Παρίσι 1931). (ευδιάκριτη η χιαστί διαγραφή)
Maly Willy; habe Angst um seine junge Begabung.
Ο Βίλι Μάλι28! Τον φοβάμαι για το νεανικό του ταλέντο.
Giorgio de Chirico! Mein Jugendfreund; kann ich nichts anfangen, (doch [ist er] ein Τiefer,
διεγράφη), ist sicher jemand, nur dass er Sandalen angezogen hat; bin in Sorge, dass er nicht
erfriert.
O Τζόρτζο ντε Κίρικο! Ο φίλος των νιάτων μου! Δεν μου λέει τίποτε (έχει πάντως βάθος,
διεγράφη), σίγουρα είναι αξιόλογος, μόνο που φόρεσε σανδάλια και ανησυχώ μήπως
ξεπαγιάσει.
ΣΕΛ. 22
Paul Gauguin! Liebe ihn; ein Ehrlicher, [ein] Hochstehender!
Ο Πολ Γκογκέν! Τον αγαπώ, ένας έντιμος, κάποιος που στέκει στα ύψη!
Baunnard (sic)! [Ein] Unsympathischer.
Ο Μπονάρ! Αντιπαθής.
Mathiesse (sic)! Wirklich jemand!
Ο Ματίς! Στ’ αλήθεια σημαντικός!
28 Wilhelm Maly, (Μόναχο 1894-1943), ζωγράφος και ξυλογλύπτης, φοίτησε στην Ακαδημία Καλών
Τεχνών του Μονάχου, υπήρξε μέλος της Münchner Neue Sezession (1932). Τα έργα του υπάχθηκαν από
τους ναζί στην κατηγορία της «εκφυλισμένης τέχνης».
Flammink (sic)! Durchaus Maler, aber [ein] bisschen langweilig, wiederholt seine ewig gleiche Luft.
Ο Βλαμένκ! Ζωγράφος ως το μεδούλι, λίγο ανιαρός, επαναλαμβάνει την διαρκώς ίδια
ατμόσφαιρά του.
Rouault! Gefällt mir!
Ο Ρουό! Μου αρέσει!
Renoiar (sic) ! Konnte viel, fast zuviel, wäre besser, er könnte weniger!
Ο Ρενουάρ! Με πολλές δυνατότητες, ίσως περισσότερες από όσες θα ’πρεπε, καλύτερα να ’χε λιγότερες!

Ω φτωχε μου Μπουζιανη....

2012-03-22T21:16:00.005+02:00

Ω φτωχε μου Μπουζιανη....
Εξπρεσιονισμός. Προβολή της εσωτερικής εικόνας

Ο χρόνος γυρίζει πίσω, στην εποχή κατά την οποία ο κορυφαίος ίσως των Ελλήνων εξπρεσιονιστών Γιώργος Μπουζιάνης κρατούσε σηµειώσεις σε ένα διαβατήριο και η παλέτα του ήταν γεµάτη χρώµατα. Την εποχή, κατά την οποία έζησε τόσο φτωχά, ώστε να µην έχει χρήµατα για το εισιτήριο του λεωφορείου και δεν του έδωσαν τη θέση στη Σχολή Καλών Τεχνών που τού έταξαν.

Ω φτωχε μου Μπουζιανη....

Το έχει φαίνεται η μοίρα του μεγαλύτερου έλληνα εξπρεσιονιστή ζωγράφου να εκτιμάται και να αγαπιέται περισσότερο στο εξωτερικό παρά στον τόπο που τον γέννησε

Ο άνθρωπος, το ζώο, το αντικείμενο, τα πάντα ξέρουν να μιλανε σ΄ εκείνον που ξέρει να τ’ ακούσει Γ.Μ.

«Εδώ έζησε ο Γιώργος Μπουζιάνης από το 1935 ώς το θάνατό του στις 22/10/59. Το σημαντικότερο έργο του δημιουργήθηκε σε αυτό το σπίτι».

Εποχή, η οποία θα ξαναζωντανέψει στη γειτονιά του, τη Δάφνη. Εκεί όπου το σπίτι - µουσείο του, το οποίο απέκτησε ο ζωγράφος τα τελευταία 25 χρόνια της ζωής του και αγοράστηκε από τον δήµο το 1984, θα συµπληρωθεί µε το νεόδµητο Πνευµατικό Κέντρο «Γ. Μπουζιάνης» (τα οποία ενώνει µία αυλή), για να παρουσιάσουν στο ευρύ κοινό κοµµάτια της ζωής και του έργου του µέσα από πίνακες, φωτογραφίες, αλληλογραφία, βιβλία και καταλόγους, αφίσες, ντοκιµαντέρ και φωνητικά ντοκουµέντα. Κεντρικό έκθεµα όµως αναµένεται να αποτελέσει το γνωστό µεν, αλλά άφαντο σηµειωµατάριο του δηµιουργού, που ανακαλύφθηκε τυχαία στη συλλογή του νεαρού συλλέκτη Ηριδανού Τσιριγκούλη, κληρονόµου αρχείων και έργων Μπουζιάνη. Την οργάνωση και την επιµέλεια του αφιερώµατος υπό τον τίτλο «Ο Μπουζιάνης επιστρέφει σπίτι του» υπογράφει η Ελένη Κυπραίου.Το Μουσείο Μπουζιάνη βρίσκεται στην οδό Γ.Μπουζιάνη 27-31 στη Δάφνη (κάθετη στη λεωφόρο Βουλιαγμένης) και τα εγκαίνιά του θα τελεστούν τη Δευτέρα 4 Οκτωβρίου, στις 7 το απόγευμα.

Το «Μουσείο Μπουζιάνη» στεγάζεται σε ένα νεόδμητο τετραώροφο κτίριο, που βρίσκεται δίπλα από την ανακαινισμένη οικία του. Γκρι επίχρισμα, επένδυση με ξύλινα πετάσματα και περσίδες αλουμινίου διαχωρίζουν εντελώς την αισθητική του νέου από το παλιό οίκημα. Τα δυο τους όμως επικοινωνούν μέσω μιας παλιάς αυλής, στην οποία δεσπόζει μια μεγάλη νεραντζιά. Μια γωνιά στην οποία ο χρόνος μπορεί να γυρίσει ακόμα πίσω στη Δάφνη του '30.

Ποιο είναι όμως το ιστορικό της οικίας και του παραπλήσιου μουσείου που δημιουργήθηκε με πρωτοβουλία της δημοτικής αρχής; «Στις αρχές της δεκαετίας του 1980 η κατοικία του Γιώργου Μπουζιάνη πέρασε στην ιδιοκτησία του Δήμου Δάφνης», μας λέει ο δήμαρχος Δάφνης κ. Μιχάλης Σταυριανουδάκης, ο οποίος προσθέτει ότι την ίδια δεκαετία αγοράστηκαν από τον δήμο τα δύο όμορα οικόπεδα «με διακαή πόθο να αφιερωθεί ένας χώρος στον καλλιτέχνη και το έργο του». Από το 1986 ξεκίνησε η διοργάνωση πολιτιστικών εκδηλώσεων στην οικία του ζωγράφου, με αποτέλεσμα το 2003 που ο ίδιος ανέλαβε τη δημαρχία να υπάρχει πολιτιστική δράση επικεντρωμένη κυρίως τον μήνα του Οκτωβρίου- λόγω της επετείου του θανάτου του Μπουζιάνη. Η έγκριση της χρηματοδότησης κονδυλίου ύψους 2.800.000 από το Γ΄ Κοινοτικό Πλαίσιο Στήριξης το 2004 άνοιξε τον δρόμο για τη δημιουργία του μουσείου Μπουζιάνη και για την πιο συστηματική διοργάνωση εκδηλώσεων. Το έργο ανέλαβε το γραφείο Studio 75 και ο χρόνος κατασκευής του διήρκεσε από τον Μάιο του 2008 ως τον Ιούνιο του 2010.

Σύμφωνα με την επιμελήτριά της έκθεσης ΕλένηΚυπραίου

(Η ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΑΔΙΚΙΑΣ)

Την αρχή της νέας εποχής σηματοδοτεί η έκθεση «Ο Μπουζιάνης ξαναγυρίζει σπίτι του»,.Στο μουσείο θα παρουσιαστούν αρχειακό υλικό και προσωπικά αντικείμενα του ζωγράφου όπως η θήκη των χρωμάτων του,φωτογραφικό υλικό για τον καλλιτέχνη, την οικογένειά του,το σπίτι και την εποχή του. Ο Χαρίλαος Σισμάνης είναι ο σύμβουλος του αρχειακού υλικού,ενώ το σπίτι του Μπουζιάνη θα φιλοξενήσει έκθεση έργων του πολλά από τα οποία παρουσιάζονται για πρώτη φορά.

Ο Μπουζιάνης επιστρέφει σπίτι του».
«Τον γνωρίζετε τον Γιώργο Μπουζιάνη;». Ο περιπτεράς, ο ψιλικατζής και η ψηλή κυρία με το καρότσι- όλοι κάτοικοι του Δήμου Δάφνης- στην αρχή μας κοιτούν περίεργα. Τι ερώτηση και αυτή εν μέσω καύσωνα... Στη συνέχεια ο πρώτος κουνά αρνητικά το κεφάλι του, ο δεύτερος μας λέει ότι κάτι του θυμίζει αλλά αυτή τη στιγμή έχει πολλή δουλειά και η τρίτη κοντοστέκεται: «Δεν είναι ο ζωγράφος που κάποτε έζησε στην περιοχή μας και μάλιστα στο σπίτι του γίνονταν κάποιες εκθέσεις;».

27 χρόνια, ο Βασίλης Βαλαμπούς προσπαθούσε ”να εντοπίσει τις δημιουργίες του Μπουζιάνη, διασπαρμένες σε κατόχους διαφόρων εθνικοτήτων, και να ανασυστήσει την ενότητα της κατακερματισμένης καλλιτεχνικής παραγωγής, συγκροτώντας σήμερα την πλουσιότερη ιδιωτική συλλογή του σπουδαίου Έλληνα ζωγράφου”.

Ο συλλέκτης Βασίλης Ι.Βαλαμπούς υπήρξε ένας από τους πιο οξυδερκείς έλληνες συλλέκτες έργων τέχνης που απέκτησε δημιουργική «μονομανία» με το έργο του Μπουζιάνη μετά την επίσκεψή του στην Εθνική Πινακοθήκη και την πρώτη αναδρομική έκθεση για τον καλλιτέχνη το 1977. Μετά τον θάνατό του το 2006 η συλλογή του πέρασε στα χέρια των κληρονόμων του.

Σάνια Παπά ιστορικός τέχνης και καθηγήτρια της ΑΣΚΤ

Για τον Γιώργο Μπουζιάνη η ιστορικός τέχνης και καθηγήτρια της ΑΣΚΤ κυρία Σάνια Παπά,που επιμελήθηκε τη μεγάλη αναδρομική έκθεση του καλλιτέχνη στο Μουσείο Μπενάκη το 2005 από τη συλλογή του Βασίλη Ι.Βαλα μπού,λέει: «Πρόκειται αναμφισβήτητα για έναν από τους σημαντικότερους καλλιτέχνες των νεότερων χρόνων της Ελλάδας αλλά και της Γερμανίας που αρνήθηκε τις ασφαλείς συνταγές της ΑΣΚΤ και αποδεσμεύτηκε από τις ακαδημαϊκές αρχές της Σχολής του Μονάχου,αν και μαθήτευσε κοντά στον Λύτρα,τον Βολανάκη και άλλους εκπροσώπους της.

Διαμόρφωσε ένα έργο προσωπικό και με εξπρεσιονιστικές αρχές,παρ΄ ότι ο ίδιος δεν ανήκε επισήμως στο κίνημα του εξπρεσιονισμού. Στην Ελλάδα το έργο του απορρίφθηκε και ο Μπουζιάνης πέθανε φτωχός βοηθούμενος οικονομικά μόνο από κάποιους φίλους, ενώ η αναγνώρισή του ήρθε καθυστερημένα.Θεωρώ σημαντικό που δημιουργείται αυτό το μουσείο για τον καλλιτέχνη,έστω και αργοπορημένα».Σύμφωνα με την κυρία Παπά,η συλλογή Βαλαμπού από την οποία παρουσιάστηκαν 69 έργα του κορυφαίου έλληνα ζωγράφου στο Μουσείο Μπενάκη το 2005 είναι η σημαντικότερη συλλογή έργων Μπουζιάνη,όχι μόνο στην Ελλάδα αλλά και στην Ευρώπη γενικότερα.

Προσοχή

το έργο αυτό έχει κλαπεί από τη συλλογή μου..

Rainer Busianis my Great grandfather :)
Γιώργος Μπουζιάνης 1885 1959//παρίσι 1931 Αυτοπροσωπογραφία!!ποσο ζωντανά & αναλλοίωτα τα χρώματα μετά από 82 χρονια!!Προσωπική συλλογή Skepetzakis Giannis..

Γιώργος Μπουζιάνης 1885 1959//παρίσι 1931 νεκρη φυση!!ποσο ζωντανά & αναλλοίωτα τα χρώματα μετά από 82 χρονια!!Προσωπική συλλογή Skepetzakis Giannis..
ποσο καλοκαιρινό είναι αυτό το έργο του!!!!

Στην Ελλάδα και γενικά στο Νότο ο Εξπρεσιονισμός σπανίζει. Ίσως γιατί το φως της Μεσογείου απορροφά τις ψυχικές εκρήξεις, σκορπίζει τα φαντάσματα. Η Γενιά του ’30, ωστόσο, μας έδωσε μερικούς εξπρεσιονιστές. Ο μεγαλύτερος και πιο αυθεντικός Έλληνας εξπρεσιονιστής παραμένει ο Γιώργος Μπουζιάνης. Η ζωγραφική του ωρίμασε στην πατρίδα του Εξπρεσιονισμού, τη Γερμανία, όπου έζησε από το 1906 ως το 1935. Ήταν ο μόνος από τους Έλληνες ζωγράφους της Σχολής του Μονάχου που έφτασε εκεί με ψυχική προδιάθεση να εγκολπωθεί το δίδαγμα της εξπρεσιονιστικής ζωγραφικής, της εθνικής σχολής της Γερμανίας. Ο Μπουζιάνης δημιουργεί ένα ζωγραφικό σύμπαν που ενοικείται από τα πάθη του ανθρώπου, ταοποία εξελίσσονται σε πάθη της μορφής και πάθη της ζωγραφικής ύλης.

Künstler Jorgos Busianis in Eichenau

19927: Busianis vor seinem Haus in Eichenau

Jorgos Busianis (* 1883 oder 1885 † 1959 eigentlich Georgios Bouzianis) war ein griechischer Maler, der zwischen 1906 und 1934 in München und Eichenau lebte. Ein Platz in Eichenau ist nach ihm benannt.

1906 kam Busianis mit einem Privatstipendium nach München um seine Kunstausbildung fortzusetzen. Er studierte erst an der Privatschule von Prof. Walter Thor, dann an der Akademie der Bildenden Künste München.

Dort traf er den etwas jüngeren Athener Studienkollegen Giorgio de Chirico, mit dem er sich zeitweise auch ein Atelier teilte. 1909 ging er nach Berlin zu Max Liebermann. Anschließend kaufte er sich ein Haus in der Arcisstraße, verkaufte gut und beteiligte sich an Ausstellungen. Die Galerien Ritthaler und Thannhauser verkaufen ihn. Seit 1914 war er Mitglied der Münchner Künstlergenossenschaft, später der „Münchner Sezession“. Er zog 1921 mit seiner Frau und seinem Sohn von München nach Eichenau, wo er sich in der Zweigstraße ein kleines Haus bauen konnte. Dort hatte sich eine kleine Künstlerkolonie gebildet und auch Busianis zog Freunde wie Joachim Ringelnatz zum Feiern an den Stadtrand. Ab 1927 ging es ihm wirtschaftlich so schlecht, dass die Familie zeitweise auf öffentliche Hilfe angewiesen war. Sein Leipziger Galerist Heinrich Barchfeld finanzierte ihm ab 1929 einen dreijährigen Studienaufenthalt in Paris. Als er 1932 nach Eichenau zurück kam, gab es für ihn in Deutschland keine Zukunft mehr. Unter der Nazi Diktatur galt seine Kunst als „entartet“. 1934 folgte er einem Ruf an die Kunsthochschule in Athen. Als er dort ankam, war der versprochene Lehrstuhl aber schon besetzt. Seine Frau verkaufte trotzdem das Haus in Eichenau und kam mit dem Sohn nach Athen. Sein Sohn kam aber 1936 nach München zum Studium zurück und zog dann nach Eichenau.

Die Eichenauer Kunsthistorikerin Ursula Mosebach charakterisiert die Kunst von Jorgos Busianis so: „Waren seine frühen Bilder mit ihrer tonigen Farbigkeit noch geprägt von einem akademischen Traditionalismus, so kam es durch den Kontakt mit Max Liebermann in Berlin zur Auseinandersetzung mit dem Spätimpressionismus. Die radikale Wende zum Expressionismus mit seiner vereinfachten, direkten Bildsprache, der Dominanz der Farbe und einer expressiven, dramatischen Pinselführung vollzog sich bam Ende des Ersten Weltkrieges. Busianis zählt heute zu den bedeutendsten griechischen Malern des 20. Jahrhunderts.“ Ursula Mosebach: '' Bildende Kunst in Eichenau.'' In: Busley et al. München 2007, S.236.

Seine Werke werden international zwischen 16 000 und 50 000 Euro gehandelt. [[Marktberichte; Kunstmarkt.de]]Kunstmarkt.de: '' Busianis'' In: Internet.

1950 vertrat er Griechenland auf der Biennale in Venedig. Sein Haus in Attika wurde in ein Museum umgewandelt. Neben der Nationalgalerie in Athen finden sich seine Werke in vielen Museen in Griechenland und der ganzen Welt.

Werke:

Mehrere Werke im Archiv der Stadtsparkasse Fürstenfeldbruck,

Gemeinde Eichenau,

Privatbesitz,

Spätere Bilder sind im Internet hier zu sehen.

*http://www.eikastikon.gr/zografiki/bouzianis_2_en....

Griechische Briefe aus seiner Eichenau Zeit finden sich auch bei Anna Lemesos, die von seinen Werken begeistert ist und ihm eine Webseite gewidmet hat. http://homepages.pathfinder.gr/sketchyan/buz/lette...

Sein Sohn, der in Eichenau lebt, gab anlässlich des 100 jährigen Jubiläums der Siedlung 2007 das Bild der Eichenauer Lehrers Hanns Weigl an die Gemeinde. (Abbildung: http://www.minzmuseum.de/chronik/online/seite/25/)

Ausstellungen:

München 1985, Bayerischen Versicherungskammer, Jorgo Busianis, Oils, Watercolours, Drawings, 15 March-27 April 1985, no 51.

Fürstenfeldbruck 1989, 13. Gemäldeausstellung der Sparkasse Fürstenfeldbruck, Maler in Bruck, gewidmet Jorgo Busianis.

Literatur:

- Saur, Allgemeinses Künstlexikon, Bd. 15, München, 1997, S. 329

- Roos, Gers, in: Bauer, H., Schwabing- Kunst und Leben um 1900, München 1998, S. 290

- Kuegler,Ina, „Ein Grieche in Eichenau. Der Maler Busianis international geehrt und 1933 als „entartet“ diffamiert“ in: Süddeutsche Zeitung, Landkreis Fürstenfeldbruck, 4/5.11.1989 S.III

- Marwitz, Herbert., Yorgo Busianis: ein griechischer Maler neben Max Beckmann, Pantheon 39 (1981) 231-236.

- Well, Walter G. Jorgo Busianis. Ein Grieche in Eichenau, Amperland 27 (1991), S.005-011.

- Mosebach, Ursula, in: Busley et al, (Hrsg.) "Eichenau - 1907 2007", Utz Verlag München, 2007: S. 235 – 236,(dort BILDER: Selbstbildnis 1951, Männlicher Akt 1927, Schulleiter Hanns Weigl 1923 S. 143, Schulbaracke o.J., S. 141)

- Dimitris Deligiannis, Bouzianis, Adam publications, Athens 1996, p.305, no 517.

- Faedon Michos, Letters to H. Barchfeld, MIET publications, Athens 1989, p.308, no 5.

=> library of Asfa (Athens School of Fine Art''Κατερίνα Χαριάτη-Σισμάνη, Μαθητεύοντας κοντά στον Μπουζιάνη, Προμηθευτής-Εστία, Αθήνα 1985. (Translated, ''Katerina Hariati-Sismani, A student to Bouzianis, 1985''

=> library of Asfa (Athens School of Fine Art''Γιώργος Μπουζιάνης, Γράμματα προς τον Χάινριχ Μπάρχφελντ, Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης, Αθήνα 1989'' (Translated, ''Giorgos Bouzianis, Letters to Heinrich Barfheld, Educational Institute of National Bank of Greek, Athens 1989)

"In Griechenland hochgeschätzt ist Jorgo Busianis, hierzulande kennt den 1959 verstorbenen Künstler kaum ein Mensch. Doch war er schon zu Lebzeiten hochbezahlt, so dass sich auch für sein um 1925 entstandenes Ölbild „Mutter mit Kind“ sicher ein Liebhaber finden wird, der 50.000 bis 60.000 Euro dafür hergibt." http://www.kunstmarkt.de/pagesmag/kunst/_id166466-...

2006"Seiner Wiederentdeckung in Deutschland harrt bis heute Jorgo Busianis, während er in seiner griechischen Heimat längst bekannt ist. Einst wurde der zur Münchner Sezession gehörende Künstler auf eine Stufe mit Max Beckmann gestellt. Vielleicht kann „Der Matrose“ aus der zweiten Hälfte der 1920er Jahre seinen Beitrag dazu leisten (Taxe 20.000 bis 25.000 EUR)." http://www.kunstmarkt.com/pagesmag/kunst/_id111147... "Der Grieche Jorgo Busianis war zu seiner Zeit ein gefragter Mann, der der Münchner Sezession beitrat und mit Max Liebermann in Kontakt stand. Seine Wiederentdeckung auch in Deutschland wäre zu wünschen. Dennoch reichte es für seinen distanziert mit einer dicken Malschicht aufgetragenen Matrosen aus den 1920er Jahren nur für 16.500" http://www.kunstmarkt.de/pagesmag/kunst/_id112595-...

01.05.1926
Änderung der Schulleitung und Lehrerwechsel

Lehrer Franz Xaver Nußrainer bekommt die Schulleitung übertragen, weil Lehrer Hanns Weigl nach München versetzt wird. Lehrer Johann Mahkorn kommt von Halfing nach Eichenau.

Lehrer und Schulleiter Hanns Weigl

(Ölgemälde von Jorgo Busianis)

Το «όχι» στον Ιόλα

Σε μια έκθεσή του, τον ειδοποίησαν να σπεύσει στην είσοδο να υποδεχθεί έναν εκπρόσωπο της Πολιτείας. «Αν ενδιαφέρεται πραγματικά για την τέχνη μου, να έρθει να με βρει», απάντησε εκείνος. Έπειτα από επιμονή φίλου του, δέχθηκε κάποια στιγμή στο σπίτι του τον Αλέξανδρο Ιόλα. Η δεύτερη συνάντηση μαζί του δεν πραγματοποιήθηκε ποτέ, επειδή ο γκαλερίστας καθυστέρησε στο ραντεβού. Έτσι, ο Μπουζιάνης κλώτσησε την ευκαιρία για μια μεγάλη έκθεση έργων του στην Αμερική τη δεκαετία του ’50. «Με τα έργα του τον έδενε μια συγγένεια αίματος», έγραψε κάποτε ο στενός του φίλος Φαίδωνας Μίχος, ένας από τους ανθρώπους που προστάτεψαν και ανέδειξαν το έργο του. «Τα θεωρούσε παιδιά του. Πριν πουλήσει οτιδήποτε, ρωτούσε ποιος ήταν ο αγοραστής και αν καταλάβαινε την τέχνη του. Αν είχε αμφιβολία, δεν έδινε τα έργα του, όση ανάγκη χρημάτων και αν είχε...».

Ο νεοεμπρεσιονιστής εξπρεσιονιστής Μπουζιάνης

Αξιοσημείωτα είναι τουλάχιστον δύο πράγματα όσον αφορά το έργο του Γιώργου Μπουζιάνη. Το πρώτο είναι ότι το έργο του ακόμα και σήμερα παραμένει απροσπέλαστο. Και ο λόγος που παραμένει απροσπέλαστο είναι ότι παραμένει ανένταχτο σε κίνημα και θεωρία, δύσκολο να κατανοηθεί, δύσκολο να προσεγγιστεί. Ίσως γιατί ήταν και παραμένει πολύ μπροστά από την εποχή του. Αυτό μας οδηγεί και στο δεύτερο αξιοσημείωτο του πράγματος. Ότι δηλ. παραμένει σχετικά παραγνωρισμένος ακόμα και σήμερα.

Ποιά όμως είναι η ιδιαιτερότητα του έργου του; Ο Μπουζιάνης δομεί τα έργα του με χρωματικές κηλίδες. Όπως έλεγε κι ο Εγγονόπουλος "το σχέδιο είναι το σχήμα που παίρνει η χρωματική κηλίδα για να συμβάλει συνθετικά με τις άλλες κηλίδες, στη νόμιμη αξιοποίηση της επίπεδης επιφάνειας του πίνακος."

Ο Μπουζιάνης βλέπει χρωματικές εντυπώσεις. Ως προς αυτό ακολουθεί τους Ιμπρεσιονιστές που κοίταζαν και έβλεπαν τις χρωματικές εντυπώσεις και μεταβολές του φωτός και τις μεταξύ τους αλληλεπιδράσεις. Αυτό όμως που τον διαφοροποιεί από αυτούς είναι ότι ο Μπουζιάνης επιλέγει τις εντυπώσεις εκείνες που χαρακτηρίζουν και εκφράζουν αυτό που αυτός βλέπει και θέλει να πει για το θέμα του. Αυτές και μόνο αυτές καταγράφει στο χαρτί. Ο χώρος είναι φαινομενικά κενός και η μορφή βασιλεύει. Ο χώρος όμως είναι φαινομενικά κενός, γιατί ο χώρος εσωτερικεύεται στη μορφή.

Και εκεί είναι, σ' αυτή τη διαδικασία της επιλογής και της εσωτερίκευσης, που αγγίζει τον Εξπρεσιονισμό. Το 1910 ο Αντονίν Μάτετσεκ που μάς έδωσε τον πρώτο ορισμό του κινήματος, είδε τον Εξπρεσιονισμό ως αντίποδα του Ιμπρεσιονισμού και ο Daniel Albright χαρακτήρισε τον Εξπρεσιονισμό ως έναν αποσταγμένο και εσωτερικευμένο Ιμπρεσιονισμό. Για τον Μάτετσεκ ο «εξπρεσιονιστής επιθυμεί να εκφράσει τον εαυτό του [...], απορρίπτει τις απευθείας αντιλήψεις για να χτίσει το έργο του πάνω σε πιο περίπλοκες ψυχικές δομές. Εντυπώσεις και νοητικές εικόνες περνούν μέσα από την ψυχή του σαν από φίλτρο, αφαιρώντας τα υλικά συσσωματώματα για να μείνει η καθαρή ουσία. Εντυπώσεις και νοητικές εικόνες αφομοιώνονται και συμπυκνώνονται σε γενικότερες μορφές και τύπους, που μεταγράφονται με απλά στενογραφικά σύμβολα και τύπους»

Δεν είναι αυτός ο ορισμός εξαιρετικά χαρακτηριστικός για το έργο του Μπουζιάνη, ο οποίος ήταν ένας ζωγράφος με ένα πολύ υψηλό επίπεδο αντίληψης, αλλά και αφαίρεσης; Πίσω από την φαινομενική λιτότητα των υδατογραφιών του κρύβεται το εξαιρετικά περίπλοκο χάος της οπτικής εμπειρίας, το οποίο έχει πρώτα καταγράψει και συνάμα διυλίσει και αποστάξει σε χρώμα που είναι εντύπωση, αλλά και συνάμα έκφραση.

Αυτό είναι το σημείο που ο Ιμπρεσιονισμός συναντάει τον Άλλο του εαυτό: τον Εξπρεσιονισμό. Και είναι αξιοσημείωτο ότι η ένωση αυτή έγινε μέσα στην ψυχή ενός Έλληνα που πέρασε το μεγαλύτερο μέρος της ζωής του στην κοιτίδα του Εξπρεσιονισμού και που όταν πήγε στην άλλη κοιτίδα και τότε επίκεντρο της καλλιτεχνικής ζωής του κόσμου, το Παρίσι, κανείς δεν γύρισε να τον κοιτάξει.

πηγη για το συγκεκριμένο άρθρο:

http://ekomisa.blogspot.gr/2012/03/blog-post.html

Όσα χρειάζεται κανείς για να περιγράψει το έργο του Γεωργίου Μπουζιάνη είναι αδύνατον να χωρέσουν στις λίγες γραμμές που μπορεί να φιλοξενήσει ετούτο το έντυπο. Άλλωστε η πλήρης ανάπτυξη του έργου του είναι δουλειά των ειδικών της συγκεκριμένης τέχνης. Θελήσαμε απλά να προετοιμάσουμε κυρίως τον ανυποψίαστο επισκέπτη, τα παιδιά, τους νέους, για τη σπουδαιότητα του χώρου που επισκέπτονται, μιας και σ αυτόν έζησε μια μεγάλη μορφή της ζωγραφικής τέχνης.
Ο Μπουζιάνης έζησε σε χρόνια πολύ μα πολύ δύσκολα. Στο «μάτι του κυκλώνα», όπως χαρακτηριστικά λέγεται, όταν ζούσε στη χιτλερική Γερμανία, όπου οι άνθρωποι της τέχνης ήταν υπό
διωγμό και ιδιαίτερα η μοντέρνα ζωγραφική θεωρήθηκε «εκφυλιστική». Μέσα απ' το βίωμα πολλών στερήσεων, ένα ανήσυχο πνεύμα βρήκε το δρόμο του και ξεδίπλωσε ένα ταλέντο που άφησε ανεξίτηλη σφραγίδα στην τέχνη. Κι όπως συμβαίνει με τους πολύ μεγάλους, το πέρασμα του χρόνου μετράει πολλαπλασιαστικά για την αξία του έργου τους.

Εξ άλλου, χαρακτηριστικό στο πρώτο μισό του 20ου αιώνα ήταν το φαινόμενο όπου, άνθρωποι πρωτοπόροι σε μορφές τέχνης και πνεύματος έμοιαζαν να μην χωρούν στον αιώνα τους, όντας τόσο μπροστά από την εποχή τους. Έτσι και με τον Μπουζιάνη. Η Ελλάδα και ο κόσμος ολόκληρος, ανακάλυπτε ολοένα, μετά τον θάνατό του, πως κάθε αχνάρι του χρωστήρα του είχε να πει κάτι, πέρα απ' αυτό που βλέπουν οι γνωστές αισθήσεις. Αλλά ας αφήσουμε καλύτερα τον ίδιο να μιλήσει, μέσα απ' τα λόγια μιας συνέντευξής του, που παραχωρήθηκε στον Ι.Βουτσινά και δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα «Βραδυνή», στις 6 Ιουλίου 1955.

«…Με λένε εξπρεσσιονιστή γιατί δεν μπορούν να τοποθετήσουν σε καμιά από τις γνωστές τεχνοτροπίες την εργασία μου. Θα μπορούσα να πω πώς το έργο μου είναι αυτός ο ίδιος ο εαυτός μου. Μια εσώτερη βαθύτερη ανάγκη μ’έκανε να εκδηλώνουμαι μ’ αυτόν τον τρόπο στο μουσαμά.
Κείνο που έχει σημασία είναι το πως θα δεις, αλλά πιο πολύ πως θα ζήσεις μέσα σου, μια οποιαδήποτε φόρμα. Δεν αρκεί να διαθέτεις ταλέντο και τεχνικές γνώσεις μονάχα. Χρειάζεται να έχεις τη δυνατότητα να αφομοιώνεις τις εντυπώσεις σου από τον εξωτερικό κόσμο. Ένα ξερό κούτσουρο μπορεί να γίνει η πιο πλούσια πηγή δημιουργίας, φτάνει να δουλέψουν καταπώς πρέπει το πνεύμα και η ψυχή σου. Γι'αυτό μπροστά στο πιο ασήμαντο αντικείμενο θα δείτε τους περισσότερους καλλιτέχνες να περνούν αδιάφοροι, ενώ άλλοι, που διαθέτουν αυτό το ψυχοπνευματικό στοιχείο, θα σταθούν γοητευμένοι και θα δημιουργήσουν απ’αυτό, όχι ό,τι ακριβώς βλέπουν, αλλ’ ό,τι μίλησε στην ψυχή τους να σκεφτεί και να ταξιδέψει. Πιστεύω πως το θέμα δεν παίζει κανένα ρόλο στη ζωγραφική. Κείνο που βαραίνει είναι το τι θα βγάλεις από το θέμα

Πικράθηκα πολύ στη ζωή μου. Εκφράζω με το έργο μου, τον πόνο της ψυχής μου, την αγωνία του νου μου, έτσι που να παίρνει τη μορφή συνεχούς διαμαρτυρίας. Επαναστατώ για ό,τι δε βρίσκω σωστό και θέλω όλα τούτα να τα πω. Δεν καταβαραθρώνω όμως την αξία του ανθρώπου. Ίσα ίσα που τον τοποθετώ στην κορυφή μιας πυραμίδας. Εκεί τον θέλω, αν και γνωρίζω πως είναι τόσο δύσκολο να σταθεί στο σημείο αυτό, μια και γύρω του προβάλλουν τα χαοτικά ερέβη των γκρεμών.
Έμαθα στη ζωή μου να μην κάνω υποχωρήσεις κι ίσως αυτό το αδιάλλακτο να βρίσκεται στο έργο μου.

ΜΠΟΥΖΙΑΝΗΣ ΓΙΩΡΓΟΣ
ΝΕΚΡΗ ΦΥΣΗ ΜΕ ΦΡΟΥΤΑ ΚΑΙ ΚΑΝΑΤΑ
40x29

ΜΠΟΥΖΙΑΝΗΣ ΓΙΩΡΓΟΣ BOUZIANIS Georgios
Γυναικα στον καθρέπτη
λάδι σε λινό καμβά διάστασης 99x55

ΟΙ «ΑΦΟΡΙΣΜΟΙ» ΤΟΥ ΓΙΩΡΓΟΥ ΜΠΟΥΖΙΑΝΗ...Της Μαριλένας Ζ. Κασιμάτη...Επιμελήτριας Εθνικής Πινακοθήκης

2012-03-21T18:42:00.091+02:00

ΟΙ «ΑΦΟΡΙΣΜΟΙ» ΤΟΥ ΓΙΩΡΓΟΥ ΜΠΟΥΖΙΑΝΗ
Της Μαριλένας Ζ. Κασιμάτη
Επιμελήτριας Εθνικής Πινακοθήκης
ΔΗΜ. ΣΤΟ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΤΕΧΝΗΣ
ΠΕΡΙΟΔΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΑΙ ΤΗ ΘΕΩΡΙΑ ΤΗΣ ΤΕΧΝΗΣ, ΤΕΥΧΟΣ
6, ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ 2017, σσ. 150-169.
ΠΗΓΕΣ / ΤΕΚΜΗΡΙΑ - SOURCES / DOCUMENTS - QUELLEN / DOKUMENTE
ΤΟΝ ΙΟΥΝΙΟ ΤΟΥ 1912, Ο ΓΕΡΑΣΙΜΟΣ ΒΩΚΟΣ ΥΠΟΓΡΑΦΕΙ ΣΤΗ ΣΤΗΛΗ

«Σύγχρονοι Έλληνες Καλλιτέχνες» του περιοδικού που διηύθυνε, ένα
κείμενο με έκδηλο θαυμασμό για έναν νέο, τότε συμβολιστή, μέλος της
ομάδας του «Συνδέσμου Καλλιτεχνών» (Kunstverein) στο Μόναχο και
μελλοντικό μέλος της Neue Sezession, τον εικοσιεπτάχρονο Γιώργο
Μπουζιάνη1. Το άρθρο συνοδεύουν φωτογραφίες έργων του μαθητή,
όπως ισχυρίζεται ο Βώκος, του Stuck –και όχι του ταπεινού Georg Schildknecht και του ακόμη ταπεινότερου Otto Seitz– τον οποίον, όπως ήταν φυσικό, αγνοούσε.

Η αφορμή δεν δόθηκε ύστερα από αυτοψία έργων ή μέσω άλλης διαμεσολάβησης αλλά αφού παρέλαβε μια επιστολής «γνωριμίας» που, όπως πληροφορούμαστε σε προηγούμενο τεύχος, τού απηύθυνε ο τολμητίας νεαρός ζωγράφος πριν από τον Απρίλιο του 1922. Η παρουσίαση, ωστόσο, έγινε εφικτή μόνο ύστερα από την παραλαβή του φωτογραφικού υλικού των έργων. Η επιστολή του Μπουζιάνη έχει χαθεί και στο κείμενο γίνεται αποσπασματικά μόνο γνωστή. Τα εγκώμια του συγγραφέα αφορούν λιγότερο την

1 Ο Καλλιτέχνης, έτος Γ′, τχ. 27, Ιούνιος 1912, σσ. 70-76.
2 Ο Καλλιτέχνης, έτος Γ′, τχ. 25, Απρίλιος 1912, σσ. 30-31.
καλλιτεχνική αξία των έργων, όπως διακρίνονται στις μάλλον ανεπαρκείς φωτογραφίες, όσο τις συναρπαστικές ψυχικές του ιδιότητες, για τις οποίες τον κατατάσσει «αδιστάκτως εις την χορείαν των δημιουργών». Σε φράσεις της επιστολής σαν αυτή θα πρέπει να αναγνώρισε ο συγγραφέας τη σημασία μιας αληθώς ποιητικής και σπάνιας, άγνωστης στα καθ’ ημάς, εκφραστικής φλέβας εκεί στο Μόναχο, απεξαρτημένης από δασκάλους, όχι όπως άλλοι ζωγράφοι μας που, κατά τον Βώκο: «κατώρθωσαν πράγματι να μας φέρουν απ’ έξω […] τεχνητούς ουρανούς και ορίζοντας παρμένους από τις παλέτες των καθηγητών τους»3. «Δεν ζωγραφίζω εγώ», γράφει ο Μπουζιάνης, «για να κάμω κάδρα αλλά γιατί δεν μπορώ να κάμω άλλο παρά να ζωγραφίζω, ζωγραφίζοντας όπως αισθάνομαι και όταν αισθάνομαι. Είναι μάλιστα στιγμές που θά ‘θελα να μην ζωγράφιζα […]. Κάποτε, ή και συχνά, θυσιάζω όχι χωρίς συνείδησιν φυσικές αλήθειες
χάριν της στιγμής και της αισθητικής φόρμας· και αυτό το κάμω Νόμο»4.
Ήδη στην επιστολή του 1912 –και αυτό είναι μια σημαντική επισήμανση– ο Βώκος αναφέρεται και σε αφορισμούς του Μπουζιάνη, που, πέρα από τους στοχασμούς του, εμπεριέχονταν επίσης στην επιστολή από το Μόναχο. Η πρώτη επισήμανση αφορισμών, επομένως, έγινε σε εκείνη την πολύ πρώιμη εποχή, ενώ η σχετική αναφορά λέει: «[…]
αξιέπαινος η τάσις της απαλωτριώσεώς του η καταδεικνυόμενη εις τους σχετικούς
αφορισμούς του, τους συμπεριλαμβανόμενους εις την ανωτέρω δημοσιευμένην
επιστολήν»5.
Μεσολαβούν αρκετά χρόνια, η παραγωγή αφορισμών φαίνεται πως δεν
σταματά: Η ενδελεχής μελέτη των επιστολών που έστελνε ο Μπουζιάνης στον
γκαλερίστα του από το 1925, Heinrich Barchfeld, ιδίως κατά τα βασανισμένα χρόνια του
Παρισιού (1929-1932)6, επιτρέπει την υπόθεση ότι η «μαγιά» για την τελική καταγραφή
τους στην μορφή που πήραν οι επιλεγμένα στο «Τετράδιο των Αφορισμών», όπως το
ονόμαζε, θα πρέπει να διαμορφώθηκε στα χρόνια του Παρισιού, ενώ στην πορεία
3 Ο Καλλιτέχνης, έτος Γ′, τχ. 27, σ. 75.
4 Ο Καλλιτέχνης, έτος Γ′, τχ. 27, σ. 70.
5 Ο Καλλιτέχνης, έτος Γ′, τχ. 27, σ. 75.
6 Γιώργος Μπουζιάνης, Γράμματα προς τον Χάινριχ Μπάρχφελντ, μτφρ.-επιμέλεια, Φαίδων Μίχος, Αθήνα,
ΜΙΕΤ, 1989, σσ.155-156, επίσης σημ. 122.
συμπεριέλαβε και τους 27 προϋπάρχοντες από τα χρόνια της Γερμανίας, για τους
οποίους γίνεται λόγος στην έκδοση των επιστολών7. Ως ιδιαίτερα διαφωτιστική
προσφέρεται η αναφορά στο ενδιαφέρον κάποιου –προφανώς κοινού γνωστού τους–
για τους (ήδη καταγεγραμμένους στα προηγούμενα χρόνια) αφορισμούς, τους οποίους
όμως φάνηκε πως δεν είχε πρόχειρους στο Παρίσι. Ο Μπουζιάνης γνώριζε ότι ο
γκαλερίστας θα φύλαγε τα γράμματά του, στα οποία, όχι σπάνια –στο πλαίσιο του
πνευματικού τους διαλόγου– διατύπωνε «αφοριστικές» φράσεις με ενδιαφέρον. Το
γεγονός ότι παραπέμπει στα γράμματά του για να ικανοποιήσει το «συγκινητικό», όπως
γράφει, ενδιαφέρον του γνωστού τους, αποκτά νόημα: «Με συγκινεί η επιστολή του
κυρίου Βöhmer και το ενδιαφέρον του για μένα. Μόνο που εδώ δεν έχω τώρα
‘αποφθέγματα’ γιατί με το ταξίδι όλα έμειναν σφραγισμένα σε πακέτα […] στο Μόναχο.
[…] Ούτε μπορώ να γράψω τώρα τίποτε, γιατί τέτοια πράγματα δεν μπορεί κανείς να τα
βιάσει, βγαίνουν σε ορισμένες στιγμές. Εκτός από μερικούς αφορισμούς που βρήκα εδώ,
αλλά δεν ξέρω αν είναι κατάλληλοι για την προκείμενη περίπτωση. Μπορείτε να
διαλέξετε μερικούς, σας τους στέλνω […]. Σας στέλνω λοιπόν μερικούς αφορισμούς, θα
μπορούσατε και εσείς να βγάλετε μερικούς από τις επιστολές μου, όπου έχω εκφραστεί
για θέματα τέχνης.» (Παρίσι, 26.4.1930)8. Έχουμε επομένως παραπάνω από έναν λόγους
να θεωρούμε ότι οι επιστολές από το Παρίσι αποτελούν έναν βασικό μεν, όχι όμως
πρωταρχικό πυρήνα της οριστικής καταγραφής στο «Τετράδιο», στην οριστική μορφή
που έδωσε στα λυτά φύλλα, που στερέωσε με συνδετήρες. Αυτό ας ισχύσει μόνο για το
ένα από τα δύο μέρη στα οποία διαχωρίζει το υλικό του: για τους «Αφορισμούς», για
τους οποίους η χρονολόγηση δεν μπορεί να είναι συγκεκριμένη. Για τις «Γνώμες»
(Meinungen) όμως είναι σαφέστερη, δεδομένου ότι έχουν χρονολογηθεί από τον ίδιο και
αποτελούν καθ’ ολοκληρία καταγραφές από το Παρίσι9.
Η πρώτη δημοσίευση δέκα συνολικά αφορισμών γίνεται στο περιοδικό της
Λειψίας Auf neuen Wegen (Οκτ. 1930) με την ευκαιρία έκθεσης έργων Μπουζιάνη στην
7 Γιώργος Μπουζιάνης, Γράμματα…, σ. 322, σημ. 122.
8 Γιώργος Μπουζιάνης, Γράμματα…, σ.155.
9 Δ. Δεληγιάννης ‒ Μ.Ζ. Κασιμάτη, Το Τετράδιο με τους Αφορισμούς του Μπουζιάνη. Aphorismen von Jorgo
Busianis, Αθήνα, εκδόσεις Νίκος Βότσης, Αθήνα, 1988, σ. 9.
γκαλερί του Barchfeld, ο οποίος του οργάνωνε από το 1925 ετήσιες εκθέσεις με μεγάλη
επιτυχία10. Περιέχονται όλες διάσπαρτες στο «Τετράδιο», δεν πρέπει όμως να
χρονολογούνται αναγκαστικά την εποχή εκείνη.
Στο «Τετράδιο με τους Αφορισμούς», που βρισκόταν πλέον στην κατοχή της
χήρας του καλλιτέχνη Marie Imholz-Μπουζιάνη, αναφέρεται για πρώτη φορά από το
1930 στην νεκρολογία του για τον Μπουζιάνη ο λογοτέχνης και δημοσιογράφος Πάνος
Καραβίας το 1960, από το οποίο άντλησε στοιχεία για το κείμενό του11.
Στις 23 Οκτωβρίου 1962, η, προφανώς γερμανομαθής φιλόλογος και αγαπημένη
φίλη του Μπουζιάνη, Αλεξάνδρα Γραικιώτη-Κόττου, δίνει στη «Στέγη Γραμμάτων και
Τεχνών» διάλεξη συνοδεία προβολών με θέμα «Στοχασμοί του Μπουζιάνη γύρω από την
τέχνη και τη ζωή» και αναφέρει για πρώτη φορά επιλεκτικά 28 ελεύθερα αποδοσμένους,
παρά με συνέπεια μεταφρασμένους αφορισμούς12, λόγος για τον οποίο επανέρχεται
αναθεωρώντας την αρχική μετάφραση το 1982 13 σε κάθε περίπτωση όμως, χωρίς
αναφορά στο συγκεκριμένο «Τετράδιο».
Ο Γιώργος Μουρέλος αναφέρεται το 1972 στους αφορισμούς, επισημαίνοντας
για πρώτη φορά ότι ο Μπουζιάνης είχε δύο τετράδια με «προσωπικούς στοχασμούς
επάνω στη ζωή και την τέχνη, που βρίσκονται τώρα στα αρχεία του συλλόγου «Οι φίλοι
του Μπουζιάνη»14.
10 Φωτοτυπημένο αντίγραφο στο Αρχείο Καλλιτεχνών της Εθνικής Πινακοθήκης-Μουσείου Αλ. Σούτζου.
11 Π. Καραβίας, «Γιώργος Μπουζιάνης, ζωγράφος του αγωνιακού Εξπρεσιονισμού», Νέα Εστία, τ. 65, Ιαν.-
Ῑούν. 1960, σσ. 9-14.
12 Η διάλεξη από 18 δακτυλογραφημένες σελίδες φυλάσσεται στο Αρχείο Καλλιτεχνών της Εθνικής
Πινακοθήκης-Μουσείου Αλ. Σούτζου. Δημοσιεύτηκε τροποποιημένη στην Επιθεώρηση Τέχνης, έτος Η΄, τ.
ΙΣΤ΄, τχ. 96, Δεκ. 1962,σσ. 775-777, ενώ απουσιάζουν οι αφορισμοί. Βλ. επίσης Επιθεώρηση Τέχνης, έτος
Ι′, τ. Κ′, τχ. 118, Οκτ. 1964 (αφιέρωμα για τα πέντε χρόνια από τον θάνατο του Μπουζιάνη), σσ. 365-381
(παράθεση δέκα αφορισμών, επιλογή και μτφρ. της Α. Γραικώτη-Κόττου, σ. 371) και κείμενα των Γ. Πετρή,
Γ. Μηλιάδη, Ο. Κανέλλη, Κ. Μαραγκοπούλου, Κ. Χαριάτη.
13 Μπουζιάνης-Ακουαρέλλες, Αθήνα, εκδόσεις Άγρα-«Φίλοι του Μπουζιάνη», Αθήνα, 1982. Εισαγωγή:
Γιάννης Τσαρούχης.
14 Οι Έλληνες ζωγράφοι, 20ός αιώνας, Γ. Μπουζιάνης, Αθήνα, εκδόσεις Μέλισσα, 1975, σ. 175. Το
πρωτότυπο χειρόγραφο βρισκόταν, ωστόσο, στα χέρια του γιού του Μπουζιάνη, ενώ οι «Φίλοι» διέθεταν
μόλις μια φωτοτυπία του «Τετραδίου» στο αρχείο τους, το οποίο, σύμφωνα με νεώτερες πληροφορίες δεν
διέθεσαν για την έρευνα του Δημήτρη Δεληγιάννη. Βλ. Γ. Μπουζιάνης, Γράμματα…, σ. 295, σημ. 3. Ένα
μικρό σε διαστάσεις σημειωματάριο είχε αφιερώσει ο Μπουζιάνης στην Αλ. Γραικιώτη-Κόττου, βλ. Δ.
Δεληγιάννης ‒ Μ.Ζ. Κασιμάτη, Το Τετράδιο με τους Αφορισμούς…, σσ. 11-12.
Η δημοσίευση ολόκληρου του «Τετραδίου των Αφορισμών» του Μπουζιάνη στην
γλώσσα που γράφτηκε (ακολουθώντας για το δύσκολο καθήκον της πιστής μετάφρασης
τη μεταγραφή από το πρωτότυπο χειρόγραφο) και η μετάφρασή του στα ελληνικά
(τεκμηριωμένη με φωτογραφικές α/μ λήψεις ανά δισέλιδο), πρωτοδημοσιεύτηκε το
1988 15 μαζί με πληροφορίες για ένα σημειωματάριο με 50 φωτογραφίες contact, και
αποδέκτη την γκαλερί του Barchfeld στη Λειψία16. Ο εντοπισμός του χειρογράφου με
τους Αφορισμούς, η φωτογραφική τεκμηρίωση και η εισαγωγή στην έκδοση, έγιναν από
τον αείμνηστο ιστορικό τέχνης Δημήτρη Δεληγιάννη —κατόπιν υποδείξεως Έλληνα
συλλέκτη που βρισκόταν σε επαφή με τον Πάνο Μπουζιάνη στο Μόναχο— τον Απρίλιο
του 1988 17, η μεταγραφή, η μετάφραση από τα γερμανικά και ο σχολιασμός, από την
υπογράφουσα. Η έκδοση, ακολουθώντας την μάλλον αυθαίρετη σειρά του
χειρογράφου, περιλάμβανε 123 αφορισμούς, 14 «Γνώμες» για καλλιτέχνες, 4
ποιήματα18, 7 σχολιασμούς για καλλιτέχνες που του προκάλεσαν ερεθίσματα στο Παρίσι,
άλλους 21 αφορισμούς και στην κατακλείδα έναν αφορισμό γραμμένο στα ελληνικά με
μολύβι και χρονολογία «Δεκέμβριος 1944», όπου επικαλείται με αγωνία τα στοιχεία της
φύσης, φρίττοντας για τον ανθρώπινο σπαραγμό των Δεκεμβριανών. Τέσσερις
αφορισμοί επαναλαμβάνονται, πράγμα κατανοητό σε ανάλογες περιπτώσεις, κατά τις
οποίες δεν δίνεται οριστική επιμέλεια, ελλείψει σχεδίου έκδοσης.
Το αρχικό μεταφραστικό εγχείρημα έφερε την εποχή εκείνη απροσδόκητες
αντιδράσεις, που δημοσιεύτηκαν σε συνέχειες στις σελίδες «Βιβλιοκριτικά» του
περιοδικού Αντί, με αφορμή κείμενο του Αλέξανδρου Γ. Ξύδη, ο οποίος, εκτός του
ειδικού ενδιαφέροντος προς το έργο του Μπουζιάνη και του αρχείου που είχε
15 Δ. Δεληγιάννης ‒ Μ.Ζ. Κασιμάτη, Το Τετράδιο με τους Αφορισμούς....
16 Έργα από το 1920 ως το 1928 που προφανώς τού παρέδιδε προς πώληση. Είχε συνταχθεί στο Μόναχο το
1934, την χρονιά δηλαδή που ο Μπουζιάνης επέστρεψε στην Ελλάδα, ενώ μια ιδιόχειρη σημείωση τού 1934
αποκαλύπτει τον εκπληκτικό αριθμό 600 ιδιόχειρων έργων, από τα οποία είχαν διατεθεί τα 400! Βλ. Δ.
Δεληγιάννης ‒ Μ.Ζ. Κασιμάτη, Το Τετράδιο με τους Αφορισμούς…. σσ. 14-19. Σήμερα βρίσκεται στην
κατοχή ιδιώτη συλλέκτη στην Αθήνα.
17 Σήμερα το χειρόγραφο «Τετράδιο» πρέπει να βρίσκεται πλέον στην κατοχή του κληρονόμου του Πάνου
Μπουζιάνη, άγνωστο πού.
18 Είναι γνωστό ότι ο Μπουζιάνης αγαπούσε τη μουσική, έπαιζε μάλιστα ένα μουσικό όργανο, οπότε δεν
αποκλείεται να αποτελούσαν ποιήματα –σε ύφος συγγενικό με το είδος του χαϊκού– προς μελοποίηση,
πράγμα διόλου απίθανο δεδομένης της μουσικότητάς τους.
συγκροτήσει, είχε ασχοληθεί με το ζήτημα μετά τη μεγάλη αναδρομική του καλλιτέχνη
στην Ελληνοαμερικανική Ένωση, ενώ το 1964 19 είχε επίσης κάνει 21 «εγγραφές» (ενν.
μεταφράσεις ισάριθμων αφορισμών, άγνωστο πού δημοσιεύτηκαν). Οι αρχικά
καλοπροαίρετες επισημάνσεις για την σημασία και την αξία της έκδοσης, κατέληγαν σε
παράθεση σειράς, όχι πάντα δικαιολογημένων, μεταγραφικών αβλεψιών εκ μέρους της
υπογράφουσας. Έτσι αναπτύχθηκε αναπόφευκτα επιθετικότητα και από τις δύο
πλευρές, παρόλο που ο Ξύδης ομολογούσε καλόπιστα ότι ο ίδιος είχε κάνει «μια μόνο
παρανάγνωση που διορθώνει η κυρία Κασιμάτη: τα «σάνδαλα του ντε Κίρικο τα είχα
διαβάσει σκάνδαλα». Ανάμεσα στις αποδεκτές από την υπογράφουσα παρανοήσεις
ήταν η κατά Μπουζιάνη εγγραφή του ονόματος του Matisse ως Matthiessen (sic)20. Στους
διαξιφισμούς θώρησαν καλό να συμμετάσχουν προς υπεράσπιση του Ξύδη αυτόκλητοι
και έτεροι συνάδελφοι, αναγνώστες της στήλης του περιοδικού, την οποία κάλυπτε τότε
ο αείμνηστος τεχνοκριτικός. Ήταν ωραίες εκείνες οι εποχές του Αντί και η αντιπαράθεση
γόνιμη!
Μια επαναδιαπραγμάτευση του πρωτογενούς υλικού, και με επιμονή στην
προσπάθεια μιας ακόμη ακριβέστερης μεταγραφής του χειρογράφου (πάντα από τις
φωτογραφίες), με την συμπερίληψη της πρωτότυπης σελιδαρίθμισης για ευχερέστερη
συσχέτιση της ελληνικής απόδοσης από τους γερμανομαθείς, η γλώσσα της μετάφρασης
να είναι ακόμη πλησιέστερα προς τον ρυθμό και το μέτρο της αρχικής γερμανικής και η
αναδρομή σε ένα σύντομο ιστορικό των μεταφράσεων των «Αφορισμών», αποτέλεσαν
την αφορμή για την επαναδιαπραγμάτευση της αρχικής εκδοχής που δημοσιεύεται εδώ.
Σήμερα, με την άνθηση της μικρής φόρμας, της λιτής (της «μπονζάι, όπως έχει γραφτεί)
έκφρασης, το απόφθεγμα, ο αφορισμός ή το επίγραμμα, ο ποιητικός, εν τέλει, λόγος
κερδίζουν ολοένα έδαφος ως αναγκαίο συμφραζόμενο, ως ο τελευταίος κρίκος μιας
μακράς σειράς συλλογισμών υπεράνω κριτικής, που δεν απαιτεί αναγκαστικά
19 Αλ. Γ. Ξύδης, «Ο Μπουζιάνης μέσα στην ευρωπαϊκή ζωγραφική», Ζυγός, τχ. 1, 1965, σσ. 11-20, ομιλία
στη «Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών» (10.12.1964). Ο Ξύδης διέθετε προφανώς ακριβή γνώση των
«Αφορισμών» μέσω των «Φίλων του Μπουζιάνη» από τις μεταφράσεις της Γραικιώτη-Κόττου, στις οποίες
αναφέρεται, βλ. σσ. 16-17.
20 Αντί, τχ. 403, 19-25.5.1989, σσ. 38-39, τχ. 405, 2-8.6 1989, σσ. 55-58, τχ. 408, 23-29.6.1989, σ. 57, τχ 410,
14.7.1989.
επαλήθευση, αφού κυριότατο χαρακτηριστικό του είναι ότι δεν απαιτεί επαλήθευση,
αφού διακηρύσσει μόνο βεβαιότητες. Στον Μπουζιάνη, παρόλη τη χρήση της
καθημερινής γλώσσας, οι κοφτές φράσεις προσεγγίζουν την κατάσταση της ποίησης,
λόγος για τον οποίο προκαλούν και γοητεύουν με έναν ιδιαίτερο τρόπο. Το ρητορικό
είδος του αφορισμού επιβάλλει μία γλώσσα ψυχρή, απόλυτα οργανωμένη, λιτή και
αιχμηρά υπολογισμένη. Στην περίπτωση του Μπουζιάνη σημαδεύεται επιπλέον από τη
δεσπόζουσα, διαρκώς παρούσα αγωνία του για την τέχνη του και την αποστολή του ως
ζωγράφου μέσα σε έναν κόσμο σκοτεινό, έναν κόσμο παρμένο, θαρρείς, από τους
«Υπνοβάτες», την τριλογία του μεγάλου μοντερνιστή των ετών ’30, Hermann Broch, με
χαρακτήρες που έχουν χάσει την ιδέα της κοινωνικής συνοχής και δρουν σύμφωνα με
την ατομική τους ιδεολογία, στη λογική της οποίας νομιμοποιείται αποκλειστικά η
ιδιωτική συμπεριφορά.
Τέλος: Όταν ο διάσημος συλλέκτης έργων του γερμανικού Εξπρεσιονισμού,
Lothar-Günther Buchheim (1918-2007), έφθασε στην Εθνική Πινακοθήκη για να
παρουσιάσει μέρος της συλλογής του, έναν μόνο Έλληνα ζωγράφο είχε ξεχωρίσει: Τον
Γιώργο Μπουζιάνη. Εντυπωσιακό το γεγονός, ότι το 1986 τον αγνοούσε, παρόλο που το
αντίθετο θα ήταν φυσιολογικό. Κατανόησε βέβαια αμέσως την αξία του βλέποντας τις
πέντε –τότε– μόνιμα εκτεθειμένες ελαιογραφίες. Αν είχε γνώση και των «Αφορισμών»,
πιθανότατα να αναγνώριζε την ίδια κρουστή πυκνότητα, που ο καλλιτέχνης είχε επιβάλει
και στη ζωγραφική του.
ΟΙ «ΑΦΟΡΙΣΜΟΙ» ΤΟΥ ΓΙΩΡΓΟΥ ΜΠΟΥΖΙΑΝΗ (ΓΕΡΜΑΝΙΚΑ / ΕΛΛΗΝΙΚΑ)
ΣΕΛ. 121
Meine Personalität. Bin in Athen geboren im Jahr 1883, am 8. November, als erstes Kind meiner
Eltern. Meine Mutter hieß Chrisanthe Prokopiou-Busianis, mein Vater Panayotis Busianis
(Kaufmann); habe noch einen Bruder, Vasos Busianis, Oberst und eine verheiratete Schwester,
Tasia Daniel, Oberstgattin.
Το άτομό μου. Γεννήθηκα στην Αθήνα στις 8 Νοεμβρίου 188322, ως πρωτότοκο παιδί των γονέων
μου. Η μητέρα μου λεγόταν Χρυσάνθη Προκοπίου-Μπουζιάνη, ο πατέρας μου Παναγιώτης
Μπουζιάνης (έμπορος). Έχω επίσης έναν αδελφό, τον Βάσο Μπουζιάνη, συνταγματάρχη, και μία
παντρεμένη αδελφή, την Τασία Δανιήλ, σύζυγο συνταγματάρχου23.
Meine Frau, Marie Imholz-Busianis. Mein Sohn Panos Georg Busianis.
Η γυναίκα μου, Μαρί Ίμχολτς-Μπουζιάνη. Ο γιος μου, Πάνος-Γεώργιος Μπουζιάνης.
ΣΕΛ. 2
APHORISMEN ETC.
Von Busianis
ΑΦΟΡΙΣΜΟΙ ΚΛΠ.
του Μπουζιάνη
21 Η αρίθμηση αναφέρεται στις 39 σελίδες του χειρογράφου. Αξίζει να σημειωθεί ότι, όπως φαίνεται από
τη φωτογραφική απεικόνιση του πρωτοτύπου, οι σελίδες θα ήταν λυτές και στερεωμένες με συνδετήρες
σε ένα διαφορετικό –άγνωστου περιεχομένου– τετράδιο με τις ίδιες διαστάσεις, πράγμα που εξηγεί σε
μεγάλο βαθμό την αρκετά έντονη απουσία νοηματικής συνοχής και συνέχειας των αφορισμών . Η σελιδαρίθμηση δόθηκε προφανώς αργότερα από τον γιο του καλλιτέχνη, αρχιτέκτονα Πάνο Μπουζιάνη, στα χέρια του οποίου βρισκόταν το χειρόγραφο μέχρι τον θάνατό του. Μέσα σε αγκύλες οι λέξεις που
συμπληρώνουν ή διορθώνουν τις φράσεις στα γερμανικά.
22 Ως έτος γέννησης του Μπουζιάνη, ακολουθώντας ιδιόχειρες σημειώσεις του ζωγράφου, όπως λ.χ. στο
«Δελτίο Πληροφοριών», που φυλάσσεται στο αρχείο καλλιτεχνών της ΕΠΜΑΣ (15.9.1951), αλλά και σε
άλλες, αναφέρεται συνήθως το 1885, έτος που έχει υιοθετηθεί και από το Allgemeines Lexikon der
bildenden Künstler des XX. Jahrhunderts, Λειψία, εκδ. H. Vollmer, 1953, κ.ά. Στην περίπτωση του Τετραδίων
των Αφορισμών διακρίνεται σαφώς η χειρόγραφη ημερομηνία και το έτος 1883. Βλ. και Μπουζιάνης-
Ακουαρέλλες, Αθήνα, εκδόσεις Άγρα-Οι Φίλοι του Μπουζιάνη, 1982, σ. 97.
23 Σύμφωνα με την αυτοβιογραφία του Μπουζιάνη, στην επιστολή του προς τον γκαλερίστα του, Barchfeld
(Αθήνα, 21.12.1947), ο πατέρας του ήταν έμπορος κρασιών, η αδελφή του ήταν η αμέσως νεότερή του και
ακολουθούσε ο αδελφός του. Βλ. Γ. Μπουζιάνης, Γράμματα προς τον Χ. Μπάρχφελντ, μτφρ.-σχόλια,
Φαίδων Μίχος, Αθήνα, ΜΙΕΤ, 1989, σ. 25.
Sei [es] Mensch, Tier oder Gegenstand — alles weiß zu reden, für den, der hören kann.
Είτε άνθρωπος, ζώο είτε πράγμα: όλα έχουν να πουν κάτι για όποιον ακούει 24.
Weiß ich wer ich bin, der diese Hülle trägt; eins will ich wissen: was ich nicht bin.
Ξέρω ποιος είμαι εγώ, αυτός που φορά αυτή τη φλούδα. Ένα θέλω να ξέρω: αυτό που δεν είμαι.
Oh, Du glücklicher Bauer!
Α, εσύ, ευτυχισμένε χωρικέ!
Wie liebe und hasse [ich] dich so heiß, liebe Kunst!
Πόσο σ’ αγαπώ και σε μισώ με πάθος, τέχνη αγαπημένη!
Sagt mir das Wesen, das Euch liebkost, was [Euch] zu nahe tritt!
Πείτε μου το ον που σας θωπεύει, το ον που σας πληγώνει!
Hat jemand geredet? Habt was gehört? O[h], diese Todesstille!
Μίλησε κανείς; Ακούσατε τίποτα; Α, αυτή η νεκρική σιγή!
Trage eine große Rechnung. O[h], mir!!
Κουβαλώ ένα μεγάλο χρέος — αλί σ’ εμένα!!
Das Wort hat er, der lang stumm immer war!
Τον λόγο έχει αυτός που για καιρό έμενε πάντοτε βουβός!
Wer nicht redet, der hört!
Όποιος δεν μιλά, ακούει!
24 Σε άμεση συνάφεια η επιστολή προς τον Barchfeld από το Παρίσι (9.11.1930): «Αυτή η πόλη επιβάλλεται
με το πνεύμα της ‒αυτή κρίνει‒ από εκείνη τη στιγμή αρχίζει το Παρίσι να μιλάει σε όποιον μπορεί να
ακούσει τη φωνή του», Γ. Μπουζιάνης, Γράμματα…, σ. 174.
ΣΕΛ. 3
Alles was in die Tiefe geht, verliert die Oberfläche!
Ό,τι προχωρά στο βάθος, χάνει την επιφάνεια!
Wer ist unter uns ohne Vater? Und um ein Adam zu sein, dafür sind wir seit lang[em] vom Paradies
weg (fort) gejagt!
Ποιος ανάμεσά μας είναι δίχως πατέρα; Και για να γίνεις Αδάμ, μάθε πως έχουμε εξοριστεί καιρό
τώρα από τον Παράδεισο!
Gegenwart ist Oberfläche; Vergangenheit ist Tiefe; Zukunft ist Lebenstrieb!
Το παρόν είναι επιφάνεια. Το παρελθόν είναι βάθος. Το μέλλον είναι ορμή ζωής!
Jugend ist Krieg; das Alter Friede; Jugend ist koloriert; das Alter einfarbig!
Τα νιάτα είναι πόλεμος, τα γηρατειά ειρήνη. Τα νιάτα είναι πολύχρωμα, τα γηρατειά μονόχρωμα!
Was eilst Du? Deine Zeit ist dir gegeben!
Τι βιάζεσαι; Ο χρόνος σου σού είναι δοσμένος!
Alles muss gereift werden.
Όλα πρέπει να ωριμάσουν.
Es ist nicht zuviel; wer es tragen kann.
Δεν είναι υπερβολικό [το φορτίο]. Όποιος μπορεί ας το σηκώσει.
ΣΕΛ. 4
Alles ist Überzeugung; was überzeugt, ist auch berechtigt!
Το πάν είναι να πείθεις. Ό,τι πείθει είναι δικαιωμένο!
Jede Frucht, die zum Leben bestimmt ist, wird einmal reif.
Κάθε καρπός που προορίζεται να ζήσει, κάποτε θα ωριμάσει.
Der Jugend gehört die Zukunft, dem Alter die Vergangenheit!
Στα νιάτα ανήκει το μέλλον, στα γηρατειά το παρελθόν!
Es gibt ein Oben und ein Unten, ewige Wellen des Lebens!
Ένα πάνω και ένα κάτω έχει, αιώνια κύματα της ζωής!
Wer hat mehr gesehen, als bis zum Horizont!
Ποιος είδε ποτέ παραπέρα από τον ορίζοντα!
Alles mag groß sein; das Größte misst sich immer nur mit dem Kleinsten!
Ας είναι όλα μεγάλα· το μεγαλύτερο αναμετριέται πάντα μόνο με το μικρότερο!
Mit [dem] Mikroskop muss man Gott suchen!
Με το μικροσκόπιο πρέπει να ψάχνουμε τον Θεό!
Der Maßstab langt immer nur bis zu unserer Größe!
Η μονάδα μέτρησης φτάνει μόνο μέχρι το δικό μας το μπόι!
Wer kann vom Guten und Bösen reden ohne an sich zu denken!
Ποιος μπορεί να μιλά για το καλό και το κακό, χωρίς να σκέφτεται τον εαυτό του!
ΣΕΛ. 5
Das Gute für die anderen tut man für sich; das Böse aber für die anderen!
Το καλό για τους άλλους το κάνουμε για τον εαυτό μας, το κακό όμως για τους άλλους!
Der Weg ist lang, die Füße werden aber wund!
Ο δρόμος είναι μακρύς, τα πόδια όμως πληγιάζουν!
Es gibt nicht hoch, nicht nieder, es gibt nur rund. Die Runde muss ein Jeder mitmachen, der gehen
will.
Δεν υπάρχει ψηλά, δεν υπάρχει χαμηλά, κύκλοι μόνο υπάρχουν. Στον γύρο πρέπει να μπει ο
καθένας που θέλει να βαδίσει.
Ich habe einen Schmerz. Der, der mich nicht schmerzt, das ist der ewige Schmerz!
Έχω έναν πόνο. Αυτός που δεν με πονά είναι ο πόνος ο αιώνιος!
Wer gibt mehr als er geben kann? So gebt doch was Ihr geben könnt!
Ποιος δίνει παραπάνω απ’ ό,τι μπορεί να δώσει; Ε, δώστε λοιπόν ό,τι μπορείτε να δώσετε!
Das Wort ist da um gesprochen zu werden, sei es in allen Dingen!
Οι λέξεις υπάρχουν για να μιλιώνται, κι αυτό για το καθετί!
Habe ich jemals Gutes getan?
Έκανα ποτέ καλό;
ΣΕΛ. 6
Ich bin nur eine Antenne, alles kommt von den Lüften.
Εγώ μια κεραία είμαι μοναχά, από τους αιθέρες προέρχονται όλα.
Herbst ist Schwindsucht.
Το φθινόπωρο είναι φθίση.
Löwe ist mein Lieblingstier.
Το λιοντάρι είναι το αγαπημένο μου ζώο.
Winter ist meine Epoche!
Ο χειμώνας είναι η εποχή μου!
Ich bin eine Biene.
Είμαι μια μέλισσα.
Was geht mich die Menschensprache an?
Tι με νοιάζει εμένα η γλώσσα των ανθρώπων;
Kunst darf keine Kunst sein, dann wird erst Kunst.
Η τέχνη δεν κάνει να είναι τέχνη — τότε μόνο γεννιέται Τέχνη.
Schätze das Weib, weil es Mutter ist!
Να εκτιμάς τη γυναίκα επειδή είναι μητέρα!
Liebe die Sterbenden wie die Lebenden, nur die Halblebenden nicht!
Αγάπα αυτούς που πεθαίνουν σαν τους ζωντανούς, τους μισοζωντανούς μόνο όχι!
Die Dirne bewundere, weil sie begabt ist.
Την πόρνη να θαυμάζεις, επειδή έχει ταλέντα.
ΣΕΛ. 7
Ringkämpfer will [ich] sein, weil [ich] dann des Sieges bewusst bin.
Πυγμάχος θέλω να είμαι, γιατί τότε θα έχω επίγνωση της νίκης.
[Ein] Einsamer bin [ich] und will [es] sein.
Μοναχικός είμαι και μοναχικός θέλω να μείνω.
Das Glück ist für jeden Menschen anders; selbst der Unglückliche hat sein Glück.
Η ευτυχία είναι για κάθε άνθρωπο διαφορετική. Ακόμη και ο άτυχος έχει τα τυχερά του.
Zu süße Violinen gefallen mir nicht; sie haben (im Grunde) etwas bissiges.
Τα πολύ γλυκερά βιολιά δεν μου αρέσουν, έχουν (επί της ουσίας) κάτι δηκτικό.
Es ist mir lieber viel kaufen aber wenig und bestes immer zu verkaufen.
Προτιμώ να αγοράζω πολλά αλλά να πουλώ λίγα και μόνο τα καλύτερα.
Wie sehr möchte [ich] Maske tragen, wenn ich Almosen gebe!
Πόσο θά ‘θελα να φορώ μάσκα, όταν δίνω ελεημοσύνη!
Die Heiligen müssen bitter sein!
Οι άγιοι πρέπει να είναι πικρόχολοι!
Wenn sie statt malen, Violine gespielt hätten, wären sie mir gar zu süß.
Αν, αντί να ζωγράφιζαν, έπαιζαν βιολί, θα μου ήταν εξαιρετικά γλυκεροί.
ΣΕΛ. 8
Granitstein muss man sein!
Πέτρα από γρανίτη πρέπει να είσαι!
Die Fäuste vor, wenn man durchgehen will!
Τις γροθιές μπροστά, αν θέλεις να περάσεις μπροστά!
Den Durchmesser Eurer Leiber will ich sehen, Ihr Frechen!
Εσείς οι αναιδείς! Tη διάμετρο της κοιλιάς σας θέλω να δω!
Vieles habe ich von Euch gelernt; habe mich kennengelernt!
Πολλά έμαθα από εσάς: γνώρισα τον εαυτό μου!
Hart gegen hart sein.
Σκληρός να είσαι στα σκληρά.
Die Sonnenblume ist meine Lieblingsblume.
Το ηλιοτρόπιο είναι το αγαπημένο μου λουλούδι.
Bitter war mein Leben.
Πικρή ήταν η ζωή μου.
In dem Grund liegt die Tiefe.
Στη βάση βρίσκεται το βάθος.
Das Teuerste und auch das Billigste waren immer die Blumen und [die] Kunstwerke.
Το ακριβότερο μαζί και το φθηνότερο ήταν πάντοτε τα λουλούδια και τα έργα τέχνης.
ΣΕΛ. 9
Mitkämpferin muss das Weib sein; Mitsiegerin soll ihr Ziel sein.
Συναγωνίστρια πρέπει να είναι η γυναίκα· σκοπός της η νίκη μαζί με τον άντρα.
Wir brauchen die Erde wie den Himmel.
Χρειαζόμαστε και τη γη και τον ουρανό.
In der Luft wohnen alle Wetterelemente, so in [der] Freundschaft; solche von nur sonnigen Tagen
ist nicht von Dauer.
Στον αέρα κατοικούν όλα τα στοιχεία της φύσης, όπως στη φιλία. Αυτά που φέρνουν μόνο
λιακάδες, δεν διαρκούν.
Ein noch geschlossener Brief hat etwas von [einer] Jungfrau.
Ένα γράμμα ανέπαφο, έχει κάτι από κορίτσι ανέγγιχτο.
In der Vergangenheit liegt die Ernte!
Στο παρελθόν βρίσκεται η συγκομιδή!
Die Gegenwart genießt durch die Vergangenheit.
Το παρόν απολαμβάνει μέσα από το παρελθόν.
Erde, bist ein lockendes Weib, ich soll aber ein Mönch sein.
Γη, είσαι ένα θελκτικό θηλυκό, εγώ όμως πρέπει να καλογερέψω.
ΣΕΛ. 10
Einen sonderen Geschmack hat dieser Teufel um uns wegen zu schreiten; nun schaffen [wir] ihm
wenigstens auch eine Arbeit.
Περίεργα τα γούστα αυτού του Σατανά, να γυροφέρνει για λόγου μας· ας φροντίσουμε
τουλάχιστον να ’χει και δουλειά.
Ein Leben, das nicht gelebt ist, ist kein Leben; dazu gehören Lebemenschen; das sind aber die
Untugendsamen. O[h], Ihr Tugendsamen!
Μια ζωή που δεν τη ζεις δεν είναι ζωή· γι’ αυτό πρέπει να είσαι γλεντζές. Αυτοί όμως δεν είναι οι
ενάρετοι. Α, εσείς οι ενάρετοι!
Lieber bissiger Hund sein, als Schafskopf.
Καλύτερα να είσαι σκύλος δαγκανιάρης, παρά βόδι ηλίθιο.
Wehe Euch, Schafherden, wenn [es] keine bissigen Hunde gäbe!
Αλί σ’ εσάς, αρνιά του κοπαδιού, αν δεν υπήρχαν δαγκανιάρικα σκυλιά!
Logik ist Langweile; ewig blauer Himmel; Begrenztheit. O[h], Ihr Unvernünftigen, Ihr Verkannten!
Η λογική είναι πλήξη: ένας διαρκώς γαλάζιος ουρανός· στενοκεφαλιά. A, εσείς οι παράλογοι,
εσείς οι παραγνωρισμένοι!
ΣΕΛ. 11
Nüchternheit verdirbt alles Edle.
Η πεζή λογική καταστρέφει καθετί πολύτιμο.
Nichts Dümmeres und Unlogischeres, als ein Logischer.
Τίποτα πιο ανόητο και μη λογικό από έναν λογικό.
Wir haben so viel geladen, dass das Weiterladen weniger Mühe macht, als das Ausladen. Die Karre
muss umgeschmissen werden.
Φορτωθήκαμε τόσο πολλά, που ’ναι λιγότερος κόπος να φορτώσουμε κι άλλα, παρά να
ξεφορτώσουμε. Να το τουμπάρουμε το κάρο.
Mein Herkules war es wert, dass du so viel Dreckarbeit machen musstest? Hättest den Dreck
gelassen; Dreck gibt immer guten Dünger!
Καλέ μου Ηρακλή, άξιζε τον κόπο να κάνεις όλη αυτή τη βρόμικη δουλειά; Ας άφηνες την κόπρο,
κάνει τόσο καλό λίπασμα!
Und ich kann [es] dem Zeus nicht übel nehmen, dass [er] die Leda haben musste.
Και δεν μπορώ να κακίσω τον Δία, που ήθελε να αποκτήσει εξάπαντος τη Λήδα.
Nur keine Eile, alle kommen mit.
Μόνο μη βιάζεστε, όλοι θα προλάβετε.
ΣΕΛ. 12
Es kann nicht fehlen, unser Ziel ist vereint.
Χωρίς αμφιβολία, ο στόχος μας είναι κοινός.
Zeigt mir wo Gold ist und seid vergewissert, dass ich [es] mitnehme.
Δείξτε μου πού υπάρχει χρυσάφι και να ’στε σίγουροι ότι θα το βουτήξω.
Freund! Freund! Ehe wir boxen, kommen wir besser zur Umarmung.
Φίλε, φίλε! Πριν παίξουμε μπουνιές, ας αγκαλιαστούμε καλύτερα.
Durch’s Dunkel geht man zum Licht.
Μέσα από το σκοτάδι βγαίνουμε στο φως.
Mutter Erde, um Dich ganz zu lieben, ist uns verboten.
Μάνα γη, μάς έχουν απαγορέψει να σ’ αγαπούμε πλέρια.
Ich sah Kinder beim Spielen; ich sah ernste Männer beim Schaffen; wandte mich zum Himmel und
wandte mich zu den ernsten Männern und sah Kinder spielen; und, o[h], wandte mich zu den
Kindern und sah ernste Männer schaffen.
Είδα παιδιά στο παιχνίδι, είδα σοβαρούς άντρες στη δουλειά. Στράφηκα προς τον ουρανό και
στράφηκα προς τους σοβαρούς άντρες και είδα παιδιά να παίζουν. Και, ιδού, στράφηκα προς τα
παιδιά και είδα σοβαρούς άντρες στη δουλειά.
ΣΕΛ. 13
Hat einer was gesagt, so hat der andere widersagt.
Μόλις μίλησε ο ένας, ο άλλος αμέσως αντιμίλησε.
Das Beten kommt immer nach dem Fluchen; wer nicht geflucht hat, hat auch nie gebetet.
Η προσευχή έρχεται πάντα μετά τη βλαστήμια. Όποιος δεν βλαστήμησε, δεν έχει ούτε προσευχηθεί ποτέ.
Nie werden wir vernünftig, weil die Vernunft der Tod ist!
Ποτέ δεν θα γίνουμε λογικοί: επειδή η λογική είναι ο θάνατος!
Jede Wunde tut weh, wenn man sie drückt.
Κάθε πληγή πονά όταν την πατάς.
[Auf] klaren Himmel folgt immer Gewitter.
Τον καθαρό ουρανό, ακολουθεί πάντοτε καταιγίδα.
O[h], Ιhr Braven, Ιhr Drückeberger!
Α, εσείς οι γενναίοι, εσείς οι λιποτάκτες!
Ein Wackerer kämpft immer mit Gefahr; er ist aber unlogisch unvernünftig, denn der Logische,
der Vernünftige, der nimmt den ungefährlichen Weg, den bequemen, den der Wackere
Ο γενναίος μάχεται πάντα εν κινδύνω, είναι όμως παράλογα άμυαλος, επειδή ο λογικός, ο
μυαλωμένος, παίρνει τον ακίνδυνο δρόμο, τον άνετο, αυτόν που ο γενναίος
ΣΕΛ.14
vermieden hat. Du vernünftiger Hund, Dieb; so aber bist immer der Vernünftige. O[h], Ihr
Dummköpfe!
απέφυγε. Α, εσύ, μυαλωμένε σκύλε, κλέφτη. Έτσι είσαι όμως διαρκώς εσύ ο μυαλωμένος. Α,
εσείς οι κουφιοκέφαλοι!
Der Moment ist die Zeit, auf den Moment kommt [es] an. Wehe dem, der den Moment verpasst.
Η στιγμή είναι ο χρόνος, από τη στιγμή εξαρτώνται όλα. Αλίμονο σ’ αυτόν που χάνει τη στιγμή!
Ist Erziehung nötig? So [wie] die Nacht ein Übel ist, somit [ist] alles was mit Dunkel und Hell und
[mit] Gut und Böse verbunden ist (entweder Erziehung oder Notwendigkeit, [es] sind beides leere
Begriffe. Διεγράφη)· Erzogen werden kann immer der, der erzogen geboren ist. Man kann nur von
Unterschieden reden und deren Auseinandersetzung, nicht aber von Erziehung!
Είναι αναγκαία η αγωγή; Όπως η νύχτα είναι ένα δεινό, έτσι είναι και όλα όσα συνδέονται με το
σκοτάδι και το φως, με το καλό και το κακό (αγωγή ή αναγκαιότητα —και τα δύο κενοί όροι.
διεγράφη25). Μόνο όποιος γεννιέται με αγωγή μπορεί να την μάθει. Να γίνεται λόγος μόνο για
διαφορές και τις διαμάχες που προκύπτουν — όχι όμως για αγωγή!
ΣΕΛ. 15
Sah ein Mädchen vorbei gehen mit zwei gut ernährten Brüsten. Als ich es sah, sagte [ich] mir ins
Geheim: Stillen sollst Mädchen, stillen sollst!
Είδα να περνά ένα κορίτσι με δυο καλοθρεμμένα στήθια. Με το που το είδα, είπα μέσα μου: να
θηλάζεις πρέπει, κορίτσι μου, να θηλάζεις!
O[h], du armer Prometheus!
Αχ, εσύ καημένε Προμηθέα!
Wie winzig ist das Glück!
Μικροσκοπική που είναι η ευτυχία!
O[h], Ιhr Berge, Berge, macht Menschenflügel hungrig! Euch opfere [ich] mich, denn zu euch zieht
[es] mich, denn Euch liebe ich.
25 Για λόγους πιστότητας στην παρουσίαση του εξαιρετικά δυσανάγνωστου χειρόγραφου, έχουν
συμπεριληφθεί και μεταφραστεί οι συχνά διαγραμμένες φράσεις ή λέξεις που πάντως συγκροτούν τον
εκφραστικό αυθορμητισμό –συχνά γραμματικά λανθασμένο– του συγγραφέα του, οι οποίες είτε
διορθώθηκαν από την Γερμανίδα σύζυγο είτε πληροφορούν για δυναμικότερες, προσβλητικές και σε
δεύτερη ανάγνωση, απορριφθείσες εκφράσεις. Σε κάθε περίπτωση, οι διαγραφές –όσες είναι δυνατόν
να διαβαστούν σωστά– κεντρίζουν το ενδιαφέρον του αναγνώστη.
Βουνά, ω, εσείς, βουνά! Κάντε τις ανθρώπινες φτερούγες να λαχταρήσουν! Σε εσάς τάζω τον
εαυτό μου, γιατί εσείς με τραβάτε, γιατί εσάς αγαπώ.
Wie wenig bedarf das Glück!
Πόσα λίγα χρειάζεται η ευτυχία!
Wer auf den Abend denkt, wird [am] Nachmittag und auch [am]
Όποιος έχει στη σκέψη του το βράδυ, θα ’ναι γαλήνιος το απόγευμα,
ΣΕΛ. 16
Vormittag in Friede sein.
θά ’ναι γαλήνιος και το πρωί.
Was lebendig ist, ist auch wahr.
Καθετί που έχει ζωή είναι και αληθινό.
Kind muss man bleiben; als Kind hat man auch das Licht [zu]erst erblickt.
Παιδιά πρέπει να μένουμε. Γιατί ως παιδιά πρωτοαντικρίσαμε το φως.
Malerei darf (kann) nicht zur Vollendung (zum Bild werden) kommen; sie muss fortsetzen können,
ähnlich dem Weltraum.
Η ζωγραφική δεν πρέπει (μπορεί) να φτάνει την πληρότητα (να γίνεται εικόνα). Οφείλει να
επεκτείνει, όμοια με το σύμπαν
Bewahren wir das Kind, das in uns lebt, aus welchem wir heraus gewachsen (sind), in unserem
ganzen Dasein.
Ας διαφυλάξουμε το παιδί που ζει μέσα μας —που από μέσα του ξεπεταχτήκαμε— σε ολόκληρο
το Είναι μας.
Unser Zeitmalertum besteht aus Erfindertum; selten wird aus innerer Notwendigkeit gemalt.
Η τάση στη ζωγραφική της εποχής μας συγκροτείται από επινοήματα 26. Σπάνια ζωγραφίζει κανείς
από εσωτερική αναγκαιότητα.
Es wird viel zu viel an einem Bild gemacht; es braucht nicht mehr, nicht weniger als zu leben!
Το παρακάνουν οι ζωγράφοι δουλεύοντας έναν πίνακα. Δεν χρειάζεται τίποτε περισσότερο,
τίποτε λιγότερο από το να ζει!
ΣΕΛ. 17
Alle machen Bilder, einige haben gemalt!
Όλοι φτιάχνουν πίνακες, μερικοί έκαναν ζωγραφική!
Malerei ist Lebendigkeit; ist das erreicht, so ist [es] auch getan.
Η ζωγραφική είναι ζωτικότητα. Αν το κατάφερες αυτό, τότε έχεις πετύχει.
Malerei ist Ausdruck; wozu dann reden, wenn man nichts zu sagen hat? Μan bekommt nur [einen]
dummen Kopf!
Η ζωγραφική είναι έκφραση. Ποιος ο λόγος να μιλάς, αν δεν έχεις τίποτε να πεις; Μόνο στην
αποβλάκωση οδηγούμαστε!
Gott ist von Beruf Maler!
Ο Θεός είναι από επάγγελμα ζωγράφος!
Manche können reden, wenig[e] wissen wo aufhören; manche können malen, wenig[e] wo sie
aufhören müssen.
Κάποιοι ξέρουν να μιλούν, λίγοι ξέρουν πού να σταματήσουν. Κάποιοι ξέρουν να ζωγραφίζουν,
λίγοι πού πρέπει να σταματήσουν.
Die Schnur ist noch ganz, bevor sie bricht.
Το κορδόνι είναι γερό πριν σπάσει.
26 Πρβλ. επιστολή προς τον Barchfeld (Αθήνα, 21.12.1947), με την οποία απαντά στο ερώτημά του για την
τοποθέτησή του απέναντι στην τέχνη: «Για τη σημερινή πορεία της τέχνης […] αισθάνεται [κανείς] ότι
επιχειρείται κάτι σαν αναζήτηση ευρηματικότητας, του πρωτότυπου ή μάλλον του εκπληκτικού –που
σημαίνει φτώχεια σε πραγματική δημιουργία‒ επομένως γίνεται όχι από εσωτερική παρόρμηση, αλλ’
απλώς για να ειπωθεί κάτι», Γ. Μπουζιάνης, Γράμματα…, σσ. 255-256.
ΣΕΛ. 18
O[h], du Adler, Vogel, Adler!
Αϊτέ, πουλί, α, εσύ, αϊτέ!
Es hat einen van Gogh gegeben, einen Renoiar (sic), einen Mareès (sic), einen Cezanne (sic), einen
Manét (sic), einen Paul Gauguin!
Jorgo Busianis
Υπήρξε κάποτε ένας βαν Γκογκ, ένας Ρενουάρ, ένας Μαρέ, ένας Σεζάν, ένας Μανέ, ένας Πολ
Γκογκέν!
Γιώργος Μπουζιάνης
Mein Werk soll vollendet werden, sei es im Malen, sei es im Leben!
Το έργο μου πρέπει να ολοκληρωθεί, είτε στη ζωγραφική είτε στη ζωή!
Ich bin ein Stiller; wie wollte ich, ich könnte noch stiller sein!
Είμαι σιωπηρός· πόσο θα ’θελα να ήμουν ακόμη σιωπηρότερος.
Du Lieber, bewahre mir Geistesdenkfreiheit!
Θεέ μου, διαφύλαξέ μου την πνευματική ελευθερία της σκέψης!
ΣΕΛ. 19
Viele haben die Eigenschaft, bei Kunstwerken nötige, scheinbar fehlerhafte Stellen zu suchen.
Wenn [man] bei jeder Stadt die nötigen Odelgruben sucht, so wird man nie und nirgends eine
saubere Stadt finden (können)!
Πολλοί έχουν την ιδιοτροπία να γυρεύουν στα έργα τέχνης τα αναπόφευκτα, φαινομενικά
ελαττωματικά σημεία. Αν σε κάθε πόλη γυρεύαμε τους αναπόφευκτους βόθρους, δεν θα
βρίσκαμε ποτέ και πουθενά μια καθαρή πόλη!
Woher sie kommen? Wohin sie wollen will ich wissen.
Από πού έρχονται; Πού θέλουν να πάνε, ζητώ να μάθω.
Seid geschont vor Jugendsünden, eine unquittierbare Rechnung!
Προφυλάξτε τους εαυτούς σας από νεανικές αμαρτίες: ένας λογαριασμός που δεν
εξαργυρώνεται!
Ich habe einen Himmel voll[er] Sterne, da findet sich auch mein Stern; manche Sterne leuchten,
manche funkeln und manche blitzen fortwährend; da findet sich auch mein Stern!
Έχω έναν ουρανό γεμάτο άστρα: εκεί βρίσκεται και το δικό μου άστρο. Κάποια άστρα φέγγουν,
κάποια σπιθίζουν και κάποια ολοένα αστραποβολούν. Εκεί βρίσκεται και το δικό μου άστρο!
ΣΕΛ. 20
Der Moment ist alles, nicht die Stunde; nicht zu früh, nicht zu spät an die Dinge greifen; nicht
eilen, nicht verschieben; immer den Moment abwarten. Dann aber [an]greifen.
Η στιγμή είναι το παν· όχι η ώρα — ούτε πολύ νωρίς ούτε πολύ αργά να καταπιανόμαστε με τα
πράγματα. Χωρίς βιασύνη, χωρίς αναβολή, πάντα τη σωστή στιγμή να περιμένουμε. Τότε, όμως:
ακαριαία επίθεση27.
Greco! War ein Maler. Greco! War ein Geist! Greco! War der Größte. Greco! Wie freue ich mich,
dass du ein Greco bist!
Ο Γκρέκο! Ήταν ζωγράφος. Ο Γκρέκο! Ήταν πνεύμα! Ο Γκρέκο ήταν μέγιστος! Πόσο χαίρομαι που
είσαι ένας Γραικός!
Es gibt in der Kunst keine Gesetze außer der Natur; alles andere ist Quatsch. Was für den einen
gut ist, ist für den anderen schlecht. Was für den einen als Gesetz gilt, ist dem anderen nur
Hindernis; die Gesetze sind immer [die] eigene[n]; es gibt nur Empfindung, Instinkt, Überzeugung;
was überzeugt, ist auch lebensfähig.
Jo Busianis
Στην τέχνη δεν υπάρχουν νόμοι άλλοι από τη φύση. Όλα τ’ άλλα είναι ανοησίες. Αυτό που είναι
καλό για τον ένα, είναι κακό για τον άλλο. Αυτό που για τον ένα έχει ισχύ νόμου, είναι σκέτο
εμπόδιο για τον άλλο. Οι νόμοι είναι πάντοτε υποκειμενικοί. Υπάρχει μόνο ευαισθησία, ένστικτο,
πεποίθηση. Αυτό που πείθει, αυτό μπορεί και να επιβιώσει.
Γ. Μπουζιάνης
27 Εδώ ταιριάζει η εύστοχη διάγνωση του Γιάννη Τσαρούχη στο εισαγωγικό του κείμενο στο Μπουζιάνης,
Ακουαρέλλες, σ. 9: «Αυτό το Ένα γυρεύει ο Μπουζιάνης, αλλά το κυνηγάει σα μια φευγαλέα πεταλούδα
και το συλλαμβάνει με τη βαθειά ηδονή που το ζώο αρπάζει τη λεία του, Ένας κυνηγός αυτού του Ενός
που το βρίσκει με το ένστικτό του αδιαφορώντας για όλα τα άλλα, με θάρρος ασυνήθιστο για Έλληνες».
ΣΕΛ. 21
MEINUNGEN
ΓΝΩΜΕΣ
Picasso! [Es] besteht manchmal die Gefahr, Ρlakat[iv] zu werden, doch er weiß immer zu
balancieren (Paris 1931).
Ο Πικάσο! Καμιά φορά κινδυνεύει να γίνει επίπεδος, ξέρει όμως πάντα να ισορροπεί (Παρίσι 1931). (ευδιάκριτη η χιαστί διαγραφή)
Maly Willy; habe Angst um seine junge Begabung.
Ο Βίλι Μάλι28! Τον φοβάμαι για το νεανικό του ταλέντο.
Giorgio de Chirico! Mein Jugendfreund; kann ich nichts anfangen, (doch [ist er] ein Τiefer,
διεγράφη), ist sicher jemand, nur dass er Sandalen angezogen hat; bin in Sorge, dass er nicht
erfriert.
O Τζόρτζο ντε Κίρικο! Ο φίλος των νιάτων μου! Δεν μου λέει τίποτε (έχει πάντως βάθος,
διεγράφη), σίγουρα είναι αξιόλογος, μόνο που φόρεσε σανδάλια και ανησυχώ μήπως
ξεπαγιάσει.
ΣΕΛ. 22
Paul Gauguin! Liebe ihn; ein Ehrlicher, [ein] Hochstehender!
Ο Πολ Γκογκέν! Τον αγαπώ, ένας έντιμος, κάποιος που στέκει στα ύψη!
Baunnard (sic)! [Ein] Unsympathischer.
Ο Μπονάρ! Αντιπαθής.
Mathiesse (sic)! Wirklich jemand!
Ο Ματίς! Στ’ αλήθεια σημαντικός!
28 Wilhelm Maly, (Μόναχο 1894-1943), ζωγράφος και ξυλογλύπτης, φοίτησε στην Ακαδημία Καλών
Τεχνών του Μονάχου, υπήρξε μέλος της Münchner Neue Sezession (1932). Τα έργα του υπάχθηκαν από
τους ναζί στην κατηγορία της «εκφυλισμένης τέχνης».
Flammink (sic)! Durchaus Maler, aber [ein] bisschen langweilig, wiederholt seine ewig gleiche Luft.
Ο Βλαμένκ! Ζωγράφος ως το μεδούλι, λίγο ανιαρός, επαναλαμβάνει την διαρκώς ίδια
ατμόσφαιρά του.
Rouault! Gefällt mir!
Ο Ρουό! Μου αρέσει!
Renoiar (sic) ! Konnte viel, fast zuviel, wäre besser, er könnte weniger!
Ο Ρενουάρ! Με πολλές δυνατότητες, ίσως περισσότερες από όσες θα ’πρεπε, καλύτερα να ’χε λιγότερες!

ΣΕΛ. 23
Δεν έχω δει τον παιδικό μου φίλο Giorgio de Chirico για 23 χρόνια. Τον συνάντησα
σήμερα, 14 Μαΐου 1931 στο Mont-Parnasse (sic) μπροστά από το Café Dôme με τη γυναίκα του,
μια ενδιαφέρουσα Ρωσίδα, και τον αδελφό του Alberto de Chirico, που τώρα ονομάζεται Savinio.
Οι λέξεις δεν μπορούν να περιγράψουν την πρώτη συνάντηση μαζί του. Ξέρω ότι η εμφάνισή μας
προτάθηκε αμοιβαία. βαθιά, πολύ βαθιά ήταν αυτή η στιγμή. Την Κυριακή 17 θέλουμε
να ξαναδούμε ο ένας τον άλλον στον αδερφό του Alberto Savinio [το απόγευμα], στο [the] Porte des Versailles
(Παρίσι, 17.V.31).
23 χρόνια είχα να δω τον νεανικό μου φίλο, Τζόρτζο ντε Κίρικο. Τον συνάντησα σήμερα, στις 14
Μαΐου 1931 στο Μονπαρνάς, μπροστά από το Καφέ Ντομ, μαζί με τη γυναίκα του —μια
ενδιαφέρουσα Ρωσίδα— και τον αδελφό του Αλμπέρτο ντε Κίρικο, που σήμερα λένε Σαβίνιο.
Λόγια δεν μπορούν να αποδώσουν το πρώτο μας αντάμωμα. Ξέρω ότι τα βλέμματά μας
αιχμαλωτίστηκαν. Μια στιγμή βαθιά, πολύ βαθιά. Την Κυριακή στις 17 του μήνα κανονίσαμε να
ξαναβρεθούμε στου αδελφού του Αλμπέρτο Σαβίνιο, στην Πόρτα των Βερσαλλιών (Παρίσι, 17
Μαΐου 1931).
ΣΕΛ. 24
Hugo Becker! Zum zweiten Mal trafen [wir] uns in Paris; er wird nicht aus den kleinen Dingen in
[der] Kunst wie im Leben [he]raus kommen. Vor einigen Tagen trafen wir uns wieder [am] Abend
im Café Coupole. Er war mit einigen seiner Bekannten, [er] sagte mir, er könnte mich heute nicht
zu seiner Gesellschaft einladen, “da [wir] unter uns Deutsche sind“; ich ging mit dem Gefühl, [ich]
gehörte nicht zu diesem (Paris, 2.V.31).
Ο Χούγκο Μπέκερ29! Ειδωθήκαμε για δεύτερη φορά στο Παρίσι. Δεν θα καταφέρει να ξεφύγει
από τα μικροπράγματα στην τέχνη, όπως και στη ζωή. Προ ημερών ξαναβρεθήκαμε, βράδυ, στην
29 Hugo Becker (Λειψία 1887-1960), γλύπτης, χαράκτης μεταλλίων και ακουαρελίστας, φοίτησε στην
Ακαδημία Καλών Τεχνών του Μονάχου, όπου συνδέθηκε με τους Maly και Waldmüller. Στις αρχές της
δεκαετίας του 1920 γνώρισε τον γκαλερίστα Barchfeld στη Λειψία, ο οποίος, σε αναζήτηση νέων
Κουπόλ. Ήταν μαζί με μια παρέα γνωστών του και μου είπε πως σήμερα δεν θα μπορούσε να με
προσκαλέσει στη συντροφιά του, «επειδή η παρέα είναι μόνο Γερμανοί. Έφυγα με το συναίσθημα
ότι γινήκαμε ξένοι (Παρίσι, 2 Μαΐου 1931).
ΣΕΛ. 25
Mein bester Freund —und auch mein ärgster Feind— war Waldmüller Heiz (sic)!!! Doch [ich] liebe
ihn, ein Hochfeinfühlender!
Ο καλύτερός μου φίλος —και ο πιο άσπονδος εχθρός— ήταν ο Χάιντς Βάλντμιλερ30!!! Και όμως,
τον αγαπώ. Με τρομερή ενσυναίσθηση!
Stein hat mir viel Gutes in [der] Not getan; eine hochinteressante Erscheinung und delikate Seele!
Ο Στάιν με βοήθησε πολύ όταν είχα ανάγκη· μια εξαιρετικά ενδιαφέρουσα παρουσία και μια
ντελικάτη ψυχή!
Corot; brav.
Ο Κορό: Σωστός.
Rodin, guter Meister, aber nur guter Meister, zweifle [daran] ob [er] Künstler war.
Ο Ροντέν, καλός μάστορας, αλλά μόνο αυτό, αμφιβάλλω αν ήταν καλλιτέχνης.
O[h], du edler Manét (sic); Frankreich kann stolz auf dich sein.
Α, εσύ φίνε Μανέ. Η Γαλλία μπορεί να υπερηφανεύεται για σένα.
ΣΕΛ. 26
Rinder
Wie Alpen ruhen / der sitzenden Rinder Rücken / und gewaltige Köpfe / ins glühende Mittaggrün.
Γελάδια
προσανατολισμών, τον έφερε σε επαφή με τον κύκλο των συμφοιτητών του από το Μόναχο (Maly,
Waldmüller, Stein, Becker) και το 1924 με τον Μπουζιάνη, η πρώτη έκθεση του οποίου τεκμηριώνεται στην
γκαλερί του τον Φεβρουάριο του 1925. Για τον Μπουζιάνη, ο Becker δεν ήταν παρά «ένας έντιμος
χειρώναξ, ένας παπουτσής», Βλ. Γ. Μπουζιάνης, Γράμματα… ό.π., σ. 300-301, σημ. 11 και σ. 322, σημ. 125.
30 Heinz ή Heinrich Waldmüller (Μόναχο 1887-Έρλανγκεν 1945), τοπιογράφος και χαράκτης, φοίτησε στην
Ακαδημία Καλών Τεχνών του Μονάχου κοντά στον Otto Seitz, όπως και ο Μπουζιάνης. Από το 1919 μέλος
της Νeue Sezession του Μονάχου. Το 1924, 1925 και 1929 εξέθεσε στην γκαλερί του Barchfeld.
Σαν Άλπεις αναπαύονται / των καθισμένων γελαδιών οι ράχες / και τα θεόρατα κεφάλια / στο
φλογισμένο πράσινο του μεσημεριού.
Die Spitze
Es ist die Spitze! / die ersehnte Spitze! / Sei es in allen Lebendige [n]. / Was bleibt, / was bleibt? /
Ha, Leute! / Sturz oder Ζurück?
Η κορφή
Είναι η κορφή! / η πολυπόθητη κορφή! / Κι ας είναι για καθετί που ’χει η ζωή. / Τι απομένει, / τι
απομένει; / Χα, κόσμε! / Γκρεμός ή γυρισμός;
ΣΕΛ. 27
Frage
Was ist so traurig / in meiner Seele? / Was ist! / Was ist der Herbst / so gelb erschienen? /
Drohender Bote, / Winters Einzug. / Ach, was ist / in meiner Seele? / Was weint so innerlich? / So
eigen ist was geworden. / Was Teueres geht / geht. / Was ist so traurig / in meiner Seele?
Jorgos Busianis
Ερώτημα
Τι είν’ αυτή η θλίψη / μέσα στην ψυχή μου; / Τι είναι! / Τι μπήκε το φθινόπωρο / τόσο
κατακίτρινο; / Απειλητικός άγγελος, / του χειμώνα ο ερχομός. / Α, τι είναι / μέσα στην ψυχή μου;
/ Τι κλαίει τόσο βαθειά μέσα μου; / Πόσο αλλόκοτο αυτό που έγινε. / Κάτι πολύτιμο χάνεται /
χάνεται. / Τι είν’ αυτή η θλίψη / μέσα στην ψυχή μου;
Γιώργος Μπουζιάνης
ΣΕΛ. 28
Es wacht ein Auge
Es wacht ein Auge über mich, / Über mich. / Wenn alle Stürme / blitzen auf mich / fürchte nichts,
/ fürchte nichts, / es wacht ein Auge über mich. // Und wenn die Welt / verschwört [sich] auf mich
/ tut mir nichts / tut mir nichts. /Es wacht ein Auge über mich. // Und wenn des Teufels Horn /
spießt mich auf / fürchte nichts, / fürchte nichts. / Es wacht ein Auge / über mich.
Ένα μάτι αγρυπνά
Ένα μάτι αγρυπνά από ψηλά για μένα / από ψηλά για μένα. / Όταν όλες οι καταιγίδες /
αστράφτουν πάνω μου / δεν θα φοβηθώ / δεν θα φοβηθώ. / Ένα μάτι αγρυπνά από ψηλά για
μένα. // Κι όταν ο κόσμος όλος συνωμοτεί για να καταστραφώ / δεν θα πειραχτώ / δεν θα
πειραχτώ. / Ένα μάτι αγρυπνά από ψηλά για μένα. // Κι όταν του Σατανά το κέρατο / θα μ’ έχει
σουβλίσει / δεν θα φοβηθώ / δεν θα φοβηθώ. / Ένα μάτι αγρυπνά από ψηλά / για μένα.
ΣΕΛ. 29
Van Gogh! Frische Quelle; ein Komet!
Ο βαν Γκογκ! Γάργαρη πηγή. Ένας κομήτης!
Cezanne (sic), braver, guter und ungewöhnlicher Vater!
Σεζάν, σωστός, καλός και ασυνήθιστος πατέρας!
Derain, [ein] Äußerlicher (unecht).
Ο Ντερέν, επιφανειακός (ψεύτικος, διεγράφη).
25. Juni 1930. Paris. Heute im Louvre, Ausstellung Delacroix Eugen (sic). Sicher ist er als Großer
geboren, hat [es] aber nur bis zum Anfang des Begreifens gebracht, denn mit seinem Rubens
begreife [ich] ihn nicht, was ihn so bei Rubens begeisterte; mir bleibt immer von Anbeginn Rubens
eine widerliche Erscheinung.
25 Ιουνίου 1930. Παρίσι. Σήμερα στο Λούβρο. Έκθεση Ευγένιου Ντελακρουά31. Σίγουρα ήρθε
στον κόσμο ως μεγάλο ταλέντο, τα κατάφερε όμως μέχρι τα πρώτα βήματα της κατανόησης,
επειδή με τον Ρούμπενς του δεν αντιλαμβάνομαι τι να ’ταν αυτό που τον ενθουσίασε τόσο. Για
μένα ο Ρούμπενς θα παραμένει, ευθύς εξαρχής, μια αποκρουστική παρουσία.
ΣΕΛ. 30
Er könnte gerade so gut ein guter Maurer, wie [er] ein guter Diplomat war; wenn je [et]was einem
Delacroix geschadet hat, so war es Rubens; ohne ihn, wäre [er] ein größerer Kerl geworden.
Θα μπορούσε κάλλιστα να ήταν καλός χτίστης, όπως υπήρξε καλός διπλωμάτης. Αν όντως κάτι
έβλαψε έναν Ντελακρουά, αυτό ήταν ο Ρούμπενς. Χωρίς αυτόν, θα είχε γίνει καλύτερος
ζωγράφος.
O[h], du lieber Manet, wie wusstest du Bescheid; für dich aber macht man keinen so großen
Klimbim.
Α, εσύ καλέ μου Μανέ, είχες γνώση εσύ! Για σένα όμως δεν κάνουν τόσα πολλά ταρατατζούμ.
31 Επετειακή έκθεση για τα 100 χρόνια του Ρομαντισμού στο Λούβρο, Ιούνιος-Ιούλιος 1930. Ο κατάλογος
της έκθεσης είναι προσβάσιμος στην ηλεκτρονική διεύθυνση
http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k6572724s/f9.item (πρόσβαση: 1/2/ 2017). Οι εντυπώσεις του για το
Λούβρο , το Μουσείο του Λουξεμβούργου και την πορεία της σύγχρονης γερμανικής ζωγραφικής, βλ. Γ.
Μπουζιάνης, Γράμματα…σσ. 172-177.
Paris, 17.5.30. Heute bei [der] Picasso Ausstellung, Galerie Audran (?). Frage mich: muss er alles
das machen
Παρίσι, 17 Μαΐου 1930. Σήμερα στην έκθεση του Πικάσο, στην Γκαλερί Οντράν (;). Αναρωτιέμαι:
Υπάρχει λόγος να τα κάνει
ΣΕΛ. 31
oder fabrizieren oder wollte [er] mehr ein Edison sein, als ein guter Maler (sein).
ή να τα μαστορέψει όλ’ αυτά, ή ήθελε να γίνει μάλλον Έντισον, παρά καλός ζωγράφος;
Wie schön wäre [es], wenn Delacroix diese großen Bilder nicht gemalt hätte, wie Monèt (sic) die
seinigen!
Jo Busianis
Καλά που θα ήταν αν ο Ντελακρουά δεν είχε ζωγραφίσει όλους αυτούς τους μεγάλους πίνακες,
όπως και ο Μονέ τους δικούς του!
Γ. Μπουζιάνης
ΣΕΛ. 32
Die ganze Malerei gefällt mir nicht; ich weiß nicht, stelle [mir] immer [et]was anderes unter
Malerei vor; überall von Anbeginn sieht man nur Bilder, immer Bilder; es muss [et]was anderes
entstehen, [et]was anderes sein; zu dem, am aller wenigsten komme ich dahinter!
Τίποτα δεν μου αρέσει στη ζωγραφική συνολικά. Δεν ξέρω, με τον όρο ζωγραφική φαντάζομαι
πάντα κάτι διαφορετικό. Παντού, από τις απαρχές, βλέπει κανείς μόνο εικόνες, πάντα εικόνες.
Πρέπει να γεννηθεί κάτι διαφορετικό, να υπάρξει κάτι διαφορετικό. Όλο και λιγότερο μπορώ να
το εντοπίσω!
Das schönste Bild was man macht, ist es was man im Kopf hat. O[h], dass man sich nicht realisieren
kann.
Ο ωραιότερος πίνακας που κάνουμε, είναι αυτός μέσα στο κεφάλι μας. Α, να μην μπορούμε να
πραγματωθούμε!
Wirkungen erzielen durch Kontraste, leicht aber ohne solche!
Jo Busianis
Να πετυχαίνουμε αποτελέσματα μέσω αντιθέσεων, ακόμη καλύτερα βέβαια χωρίς αυτές!
Γ. Μπουζιάνης
ΣΕΛ. 33
Wenn [du] nicht Dirne sein kannst, so sei Spitzbube.
Αν δεν μπορείς να είσαι πόρνη, γίνε τουλάχιστον κατεργαράκος.
Wenn man den Wurm tötet, entgeht man nicht dem Tod.
Σκοτώνοντας το σκουλήκι, δεν γλιτώνεις τον θάνατο.
Ich brauche Liebe und Liebe muss ich geben.
Αγάπη χρειάζομαι, κι αγάπη πρέπει να δώσω.
Ihr lasset Euch nicht lieben!
Δεν αφήνεστε στην αγάπη!
Armut macht edel / Armut macht Verbrecher/ macht Armut edel?/ Macht Armut Verbrecher?
Η φτώχεια εξευγενίζει / η φτώχεια γεννά εγκληματίες / εξευγενίζει η φτώχεια; / Γεννά η φτώχεια
εγκληματίες;
Ihr habt meine Welt zu schlecht gemacht!
Μου τον διασύρατε εντελώς τον κόσμο μου!
Ihr habt mich zu stark verwundet!
Πολύ βαριά με λαβώσατε!
[Der] Kürbis schwimmt, [er ist] jedoch kein Schwimmer.
Η κολοκύθα επιπλέει, ενώ δεν ξέρει κολύμπι.
Ich gebe (lasse) Euch das Licht, der Reflex gehört aber mir!
Σας δίνω (αφήνω) το φως, η αντανάκλαση όμως μου ανήκει!
Man redet immer vom Tod; ich rede vom Leben.
Μιλούν πάντα για τον θάνατο· εγώ μιλώ για τη ζωή.
ΣΕΛ. 34
Die Minute wird nicht [zur] Stunde und die Stunde wird nicht [zur] Minute!
Το λεπτό δεν γίνεται ώρα, και η ώρα δεν γίνεται λεπτό!
(επανάληψη τεσσάρων αφορισμών της σελ. 3)
ΣΕΛ. 35
Der Tod ist für’s Leben!
Ο θάνατος είναι για τη ζωή!
Baut doch Häuser, zu was die vielen Gräber!
Χτίστε επιτέλους σπίτια, προς τι τα τόσα μνήματα!
Wir leben in der Oberfläche, [wir] können weder tief noch hoch, [wozu] das viele Gerede von
Himmel und Hölle?
Ζούμε στην επιφάνεια, ούτε ψηλά ούτε χαμηλά μπορούμε να πάμε, προς τι οι τόσες ανούσιες
κουβέντες για τον Παράδεισο και την Κόλαση;
Neugier ist Versuchung und Versuchung fährt nie zum Guten.
G. Busianis
Η περιέργεια είναι πειρασμός, και ο πειρασμός δεν οδηγεί ποτέ σε καλό.
Γ. Μπουζιάνης
Was bis ich mehr als du? Was bist du mehr als ich? Wichtig ist, zusammen gehen können!
Τι είμαι εγώ παραπάνω από εσένα; Τι είσαι εσύ παραπάνω από εμένα; Σημασία έχει να μπορούμε
να πορευόμαστε μαζί!
(σημ. «Επικολλημένο στη σελ. 12, πάνω από: «Είδα παιδιά στο παιχνίδι».)
Leute, die enthusiastisch sind, sind nicht zuverlässig.
Άνθρωποι που είναι ενθουσιώδεις δεν είναι αξιόπιστοι. (με μολύβι)
ΣΕΛ. 36
Und ich rufe alle Elemente zu Hilfe, Stürme, Blitze, Winde, um von dem fürchterlichen
Menschenelement gerettet zu werden. Dezember 1944.
Jo Busianis
Και καλώ σε βοήθεια όλα τα στοιχεία της φύσης: Θύελλες, αστραπές, ανέμους, για να σωθώ από
το φρικαλέο ανθρώπινο στοιχείο. Δεκέμβριος 1944 (με μολύβι).
Γ. Μπουζιάνης
ΣΕΛ. 37
(λείπει)
ΣΕΛ. 38
Mein Kunsthändler war Heinrich Barchfeld in Leipzig (Galerie Barchfeld), Schillerstr. 7,32 Leipzig
Έμπορος των έργων μου ήταν ο Χάινριχ Μπάρχφελντ (Γκαλερί Μπάρχφελντ), Σίλλερστράσσε 7,
Λειψία
[Das] Museum Chemnitz hat ein Bild von mir gekauft, Titel: „Frauenfigur“, Aquarelle (sic).
Το Μουσείο του Κέμνιτς αγόρασε από εμένα ένα έργο. Τίτλος: «Γυναικεία μορφή», ακουαρέλα.
[Die] Chemnitzer Kunsthütte, Pinakothek, kaufte ebenfalls ein Bild von mir. Titel: „Knabenbild“,
Aquarelle (sic).
Το «Καλύβι της Τέχνης» του Κέμνιτς, η Πινακοθήκη, αγόρασε επίσης από εμένα ένα έργο. Τίτλος:
«Πορτρέτο αγοριού», ακουαρέλα,
und zwei kaufte das Leipziger Museum, Titel: „Seine-Brücke“ und „Frau mit Blumen“, Aquarelle
(sic).
32 Από τις αρχές του 1925, οι κριτικές των εκθέσεων του Μπουζιάνη στη Λειψία, αναφέρονται στην νέα
γκαλερί Barchfeld, Schillerstraße, σε ένα νοικιασμένο ημιυπόγειο του Πανεπιστημίου της Λειψίας.
και δύο έργα αγόρασε το Μουσείο της Λειψίας. Τίτλοι: «Γέφυρα στον Σηκουάνα» και «Γυναίκα
με λουλούδια, ακουαρέλες33.
ΣΕΛ. 39 (μόνο στα ελληνικά)
«Εις όλους που κατέχουν έργα μου. Έχω αλλάξει τρεις φορές την υπογραφήν μου. Είναι οι κάτωθι
κατά σειράν:
1η Busianis – παλαιά
2η Jo Busianis ή και μόνον Busianis
3η Jo Busianis [ρέουσα] – ή και μόνον Busianis, νεωτέρα.
Μονογραφή Jo. Bus. [ρέουσα] ή ελληνική – Γ. Μπουζιάνης [ρέουσα]
Γ. Μπουζ. Ελληνική Μονογραφή Γ. Μπουζ. [ρέουσα]
Παρακαλώ κανένα των έργων μου να βερνικωθεί. Δεν αγαπώ το βερνίκι.
Γ. Μπουζιάνης
Jo Busianis
Δεκέμβρης 1936 / Αθήνα».

* Ανάγνωση /μεταγραφή χειρογράφου, μετάφραση: Μαριλένα Ζ. Κασιμάτη
33 Βλ. Γ. Μπουζιάνης, Γράμματα…, σ. 275, «[…]Ήταν τότε που ο κύριος Süssmann μ’ επισκέφτηκε στο
Παρίσι και μου πήρε μερικές ακουαρέλες, τις οποίες πούλησε για μένα στο Κέμνιτς, και μια απ’ αυτές
(Γυναικεία φιγούρα) την αγόρασε το Μουσείο Κέμνιτς. Τα χρήματα τα έλαβα τότε κατευθείαν από το
Μουσείο και σας έγραψα σχετικά» (Αθήνα, 9.8.1950). Σε επιστολή της 13.11.1959 πληροφορείται την
καταστροφή των μουσείων της Λειψίας και του Κέμνιτς μαζί τον χαμό των έργων του (σ. 277), οι τρεις
ακουαρέλες είχαν ήδη αφαιρεθεί και κατασχεθεί κατά τη διάρκεια της εκστρατείας για την
«εκφυλισμένη τέχνη» το 1937. (σ. 333).
Σελίδες από το «Τετράδιο με τους Αφορισμούς», αυτοτελές τετράδιο εμπορίου (20 x 14 εκ.) με
αριθμημένες σελίδες (1-39). Φωτογραφήθηκε από τον Δημήτρη Δεληγιάννη στο Μόναχο τον
Απρίλιο του 1988 με άδεια του κληρονόμου και γιου του Γιώργου Μπουζιάνη, Πάνου. Σήμερα
βρίσκεται στην κατοχή του εγγονού του ζωγράφου στη Γερμανία. Δημοσίευση με την ευγενική
παραχώρηση του εκδοτικού οίκου Νίκος Βότσης.

Για τον Πικιώνη (κείμενο του Γ.Μ. για τον φίλο του Πικιώνη)

Με τον Πικιώνη συνδεθήκαμε στενά το 1907 στο Μόναχο,

γνωριζόμαστε όμως από την Αθήνα. Θυμάμαι τους πολύωρους σχεδόν καθημερινούς βραδυνούς μας περιπάτους, τις κουβέντες μας. Πάντοτε μου ήτανε μια πνευματική ηδονή και την διατηρούσα για να την ανανεώνω την επόμενη βραδυά ή το πολύ μετά δυο τρεις ημέρες.

Τότε ζωγράφιζε παράλληλα με την αρχιτεκτονική κι έδειχνε μάλιστα εξαιρετικό ταλέντο. Μα πάντα κι η ομιλία του και η ζωγραφική του είχε κάτι που έμοιαζε με πειραματισμό. Ποτέ μια συνομιλία δεν έφτανε σ'ενα απόλυτο συμπέρασμα. Πάντα σταματούσε σ'ένα σημείο που απαιτούσε μια συνέχεια. Έμεινε κάτι το αόριστο. Και ακριβώς αυτό το αόριστο, η ανάγκη της συνέχειας, κρατούσε τον φιλικό μας δεσμό ζωντανό που όλο και βαθύτερος γινότανε. Θυμάμαι που μου είχε γίνει απαραίτητος και που νοσταλγούσα την επόμενή μας συνάντηση. Είχε κάτι το μυστηριώδες η ομιλία του. Άρχιζε πάντα χαμηλόφωνα, ύστερα η φωνή του δυνάμωνε χωρίς όμως ποτέ να γίνει δυνατή. Και έπειτα,

δεν ξέρω πώς, έσβυνε στο τέλος, σαν μέσα στο άπειρο. Σε ανάγκαζε να βρεις μόνος σου μέσα σε μιαν απεραντοσύνη τον τόπο όπου έτρεχε η δικιά του φαντασία. Πάντα, θυμάμαι, βρισκόμουν σε μια κατάσταση φόβου, μη τυχόν και χάσω το νήμα της ομιλίας του. Κάποτε όμως έρριχνε ο ίδιος το φως μεσα στα μυστηριώδη και κρυμμένα νοήματά του και με παρέσυρε και μένα μέσα σ'ενα

μαγευτικό κόσμο. Αλλά σε μια στιγμή που μου μιλούσε γι'αυτά που κάνει πάνω στα σχέδια και την ζωγραφική του, μου λέει: << Να, ξέρεις, ένα σαγόνι, ένα στόμα, ένας λαιμός, το χέρι, ένα μάτι>>. Και ξαφνικά, όπως συνήθιζε, διέκοψε και πρόσθεσε: << Μα ξέρεις, δεν θέλω εγώ να τα κάνω αυτά,

μα να γίνω αιτία να τα κάνουν άλλοι, ή άλλη γενιά, άλλες γενεές>>. Τότε άρχισα κάπως να τον καταλαβαίνω. Είχα την εντύπωση ότι κρατούσε σπόρους στη χούφτα του και τους έρριχνε περπατώντας πάνω στη γη και ήξερε πώς κάποτε θα καρποφορήσουν.Ένας εξαιρετικός τύπος, μια ξεχωριστή φυσιογνωμία, απόλυτα πνευματοποιημένη με ανεξιχνιαστο βάθος που χάνεται μέσα στο

ασύλληπτο.Έτσι χωριστήκαμε όταν έφυγε για την Ελλάδα. Τον νοσταλγούσα, μου έλειπε. Συναντηθήκαμε πια στην Ελλάδα και ήταν σα μια συνέχεια εκείνης της εποχής.Μα τώρα όλα μου φαινόντανε πιο ξεκάθαρα, πιο συνειδητά και πιο θετικά. Είναι ένας άνθρωπος που ήξερε τι ζήταγε, που έφτασε και συνεχίζει και θα συνεχίζει πάντα αυτό που πιστεύει. Είναι το πνεύμα που τρέχει θαρρείς μέσα στην ατμόσφαιρα και όλα τα βλέπει και τα προσέχει και τα ρυθμίζει, και που διαρκώς μας τα δίνει. Μια διαρκής ανανέωση. Μόλις προφταίνει κάτι να ωριμάσει αρχίζει κάτι άλλο,

όπως η φύση.Μια μεγάλη βαθειά φυσιογνωμία που περπατά μέσα στους δρόμους μας και πετάει τους σπόρους που θα βγάλουν σίγουρα καρπούς.

Είμαι ευτυχής που γνώρισα από τόσο κοντά αυτόν τον ξεχωριστό άνθρωπο και καλλιτέχνη.

Αθήνα 11.1.58 Γ.Μπουζιάνης

Αγαπητέ μου κύριε Μπαρχφελντ,

2012-03-21T18:42:00.001+02:00

Αγαπητέ μου κύριε Μπαρχφελντ,

(...) η Τέχνη είναι κτήμα όλων των ανθρώπων, ακόμη κι αν κατάγεται από έθνη διαφορετικά - έτσι βλέπω εγώ ως δημιουργός τα πράγματα. Το πρόσωπό μου - συμπαθητικό ή αντιπαθητικό - γυρίζει

γύρω από την τέχνη, έτσι όπως είμαι, δηλαδή αληθινό - αυτό ζητάει άλλωστε και το κοινό, γιατί τότε είναι ωραίο.Και τώρα εντυπώσεις απο το Παρίσι... αν μπορούσε κανείς να τις βάλει στο χαρτί - θα το προτιμούσα- αν και ο Πικάσσο, θαρρώ, έλεγε, πιό καλά να ζωγραφίζεις παρά να γράφεις, κι ο Νolde, παρόλο που αγαπά ολοφάνερα τα γράμματά του, τα κατηγορεί πώς του κλέψαν νύχτες και ένα μέρος από τη δουλειά του. Πότε πότε, ίσως σε πιο κατάλληλες στιγμές, θα μπορέσω να δώσω αναλυτικά τις εντυπώσεις μου - σήμερα μόνο κάτι συνολικό. Το Λούβρο λοιπόν, με την αταξία του, όλοι οι μεγάλοι δάσκαλοι μαζί, παλιοί και νέοι, κι ωστόσο έχει ένα καλό, σου δίνει, κοντά στ'αλλα, την ευκαιρεία να δεις εκεί όλη την πορεία της σημερινής ζωγραφικής πάνω στο δρόμο που άνοιξαν οι μεγάλοι πρωτοπόροι: ο Γκρέκο πρώτα, έπειτα ο Ντελακρουά, ο Μανέ κι ο Σεζάν, που χωρίς αυτούς όλη η σημερινή εξέλιξη θα ήταν αδιανόητη...Ο Γκρέκο ανοίγει το δρόμο, σπάει τις αλυσίδες, ελευθερώνει, ο Ντελακρουά χτίζει τις γέφυρες, ο Μανέ περνάει, ο Σεζάν οδηγεί στο τέρμα - όλοι οι άλλοι είναι ιστορίες για τον εαυτό τους. Ο Γκρέκο, ο Ντελακρουά, ο Μανέ, ο Σεζάν, είναι στυλοβάτες της ζωγραφικής όπως ο Φειδίας, ο Μιχαήλ Άγγελος, ο Ροντέν της γλυπτικής.Το Λούβρο λοιπόν, αλλά με λίγα λόγια - αλλιώς το γράμμα δε θα τελειώσει-, πολύ πλούσιο κυρίως σε παλιούς δασκάλους, για πρώτη φορά μου άρεσε εδώ ο Ραφαήλ - ένας γνήσιος-, ο Γκρέκο δεν αντιπροσωπεύεται καλά, ο Ρέμπραντ αρκετά, αλλά ειναι κακά κρεμασμένος (κατα τα άλλα τον προτιμώ ως χαράκτη - άλλη φορά περισσότερα γι'αυτόν), το ίδιο η <<Ολυμπία>> του Μανέ, πολύ κακά κρεμασμένη, κυρίως περίμενα περισσότερα από αυτό το έργο- ωστόσο όλοι αντιπροσωπεύονται πλούσια, σχεδόν ως τους πιό πρόσφατους νέους. Πηγαίνεις εκεί πότε πότε για να βρεις ορισμένους ανθρώπους που σε νιώθουν, για ν'ανταλλάξεις σκέψεις, να συζυτήσεις, να τους αναγνωρίσεις το δίκιο τους, να τους σταματήσεις εκεί που έχουν άδικο- κατα τα άλλα το Λούβρο, όπως και το Μουσείο του Λουξεμβούργου (στο τελευταίο τα τρία τέταρτα είναι παραπεταμένα) είναι Αιώνιοι Ναοί και καλά εγχειρίδια για τους νέους, όπως έλεγε ο Σεζάν. Μπορείς να τ'αγαπάς, να τα σέβεσαι, να τα εκτιμάς υπερβολικά, σε συγκινούν γιατί ξέρεις τί σημαίνει να φτάσεις τόσο μακριά, με τι αυτοθυσίες συνδέονται όλα - όμως πια δεν μπορώ να θαυμάζω, το αφήνω για τον κόσμο.

Κατά τα άλλα, μπορείς να δεις εδώ κακογουστιά μαζί και ποιότητα, όπως στη Γερμανία (γκαλερί και των δύο ειδών), με τη διαφορά πως απο εδώ λείπει ο τόσο συχνός μέσος όρος - ή κακογουστιά θα βρεις ή ποιότητα. Κι όμως νιώθεις την ανησυχία - οι άνθρωποι θέλουν να δημιουργούν με την πραγματική σημασία της λέξης, θέλουν να ανασαίνουν, έχουν μια ορμή ελευθερίας. Με λύπη μου είμαι αναγκασμένος εδώ να σκεφτώ τον Truebner - δεν μπορώ να κάνω αλλιώς- που έλεγε πως <<οι γάλλοι προηγούνται απο μας στην εξέλιξη, αλλά αυτοί οι άνθρωποι δεν θα μάθουν ποτέ να συνδέουν το στέρεο έργο του χεριού με τη μεγαλοφυή τέχνη>>. Εγώ όμως, αντίθετα, ανακάλυψα πως έχουν ξεπεράσει το έργο του χεριού, όπως το εννοεί ο Truebner (πράγμα που αλλού το επιχειρούν τώρα για

πρώτη φορά!), βρίσκονται πιο πάνω από το να γίνουν καλλιτέχνες σύμφωνα με τη φύση τους. Ο Truebner ζητάει τσαγκάρηδες κι αυτό τον χαρακτηρίζει. Ο Leibl, που επίσης δεν περιφρονεί το έργο του χεριού του, είναι περισσότερο καλλιτέχνης, και βρήκε εδώ κατανόηση- αν και δεν είναι του γούστου μου ούτε ο ένας ούτε ο άλλος-, εννοώ πως άνθρωποι σαν τον Truebner είναι κατάλληλοι για να κάνουν καλά όλα τα επαγγέλματα, τίποτε περισσότερο, κάτι τέτοιοι δεν έχουν καμία

σχέση με την αληθινή τέχνη και τη μεγαλοσύνη της καλλιτεχνικής δημιουργίας. Κάθε άνθρωπος πρέπει να πείθεται μόνος του για την ύπαρξη του Θεού - το πολύ κήρυγμα δεν ωφελεί σε τίποτα...

Εδώ δεν υπάρχουν αυταπάτες για το αν κάποιος θα προκόψει ως καλλιτέχνης ή αν δεν θα γίνει ποτέ του. Κι αν θέλω να κάνω συγκρίσεις, ας είμαστε ειλικρινείς, στη σημερινή εποχή, που είναι τόσο

φτωχή σε αληθινή τέχνη, εδώ υπάρχει ακόμη τέχνη στο δικό της έδαφος - δηλαδή (και μιλώ για τη γαλλική ζωγραφική) δύο τρεις πραγματικοί δημιουργοί. Στη Γερμανία υπάρχουν ίσως πολύ

περισσότεροι ζωγράφοι, ανάμεσά τους μερικοί καλοί, αλλά γερμανική ζωγραφική, γερμανοί καλλιτέχνες μετά την εποχή του Hans Thoma, αυτού του γνήσιου, καθαρόαιμου Γερμανού, δεν υπάρχουν ακόμη (δεν θέλω να μιλήσω για τον Marees, γιατί αυτός ήταν μάλλον αρχαίος Έλληνας του Νότου, καλός κι αυτός). Δεν συμβαίνει το ίδιο με τη μουσική, αυτή σήμερα είναι ακόμη ζωντανή στη Γερμανία. Για την γλυπτική, να μην πούμε ακόμη τίποτα, γιατί έχουν τον Lehmbruck, να πούμε προπάντων για τον Duerer, για τον Gruenewald όπου μπορεί κανείς να μιλήσει για γερμανική ζωγραφική - αν πάμε όμως στον Σεζάν, ο Σεζάν παραμένει στο Παρίσι, και στη Γερμανία δεν βρίσκεται ούτε το μικρό του δαχτυλάκι - το πνεύμα και η ψυχή δεν δανείζονται.Λοιπόν, ας συνεχίσω - αυτό που προσφέρει το Παρίσι στον προνομιούχο είναι το αίσθημα ότι βαδίζει με ελεύθερη συνείδηση πάνω στον τόπο που κάποτε πάτησαν ο Ντελακρουά, ο Μανέ, ο Σεζάν, γιατί αυτόν τον τόπο μόνο προνομιούχοι μπορούν να τον δεχτούν και να τον νιώσουν - εδώ δεν υπάρχουν ενδιάμεσες καταστάσεις. Αυτή η πόλη επιβάλλεται με το πνεύμα- αυτή κρίνει- από εκείνη τη στιγμή αρχίζει το Παρίσι να μιλάει σ'όποιον μπορεί να ακούσει τη φωνή του.Άλλες εντυπώσεις τώρα - τις περιγραφές της πόλης ας τις αφήσουμε για ανθρώπους που έχουν καιρό για τέτοια - με δυο λόγια λοιπόν, πόλη με σπάνιο ενδιαφέρον, όσον αφορά την αρχιτεκτονική της και τον τρόπο ζωής, μια πόλη που κυματίζει σε όλους τους τόνους, άλλοτε βράζει, λικνίζεται, ησυχάζει, μαγεύει, ό,τι έχει βρίσκεται σε μιαν αδιάκοπη κίνηση - σε σύγκριση με τις γερμανικές μεγαλουπόλεις της υποδειγματικής τάξης, εδώ έχουμε το αντίθετο, αλλιώς θα χανότανε ό,τι δίνει σ'αυτή την πόλη μια νότα ξεχωριστή. Κι αυτό βγαίνει από την ξεχωριστή ελευθερία που βασιλεύει εδώ - πολύ αδρά ειπωμένο, καθένας κάνει ότι θέλει, αλλά αυτό συνδέεται βαθύτερα με την ελευθερία του πνεύματος, κατα τα άλλα υπάρχει ένας αιώνιος αναβρασμός, είναι πόλη που δεν ησυχάζει και δε σ'αφήνει να ησυχάσεις, αναντικατάστατη για τον καθένα μας - κι αυτό οφείλεται στο ίδιομορφο πνεύμα της που φτιαχνει έτσι αυτή την πόλη και που σε αιχμαλωτίζει-, αλλά μια πόλη ευγενική, σπουδαία, μεγαλοπρεπή, αριστοκρατική, με την πραγματική σημασία της λέξης, μια πόλη τόσο ζωντανή!Αυτή την πόλη- την πόλη την ίδια- κυριολεκτικά τη χρειάζεσαι... κι αυτή είναι η εντύπωση που βαραίνει περισσότερο μέσα μου.

Ας πω και κάτι για το Salon: αυτό εκπροσωπεί κυρίως την κακογουστιά ή , για να το πω πιο ωμά, την τέχνη που βγαίνει για πούλημα - τουλάχιστον φέτος έτσι ήταν.Το κίνημα των νέων καλλιτεχνών πολύ ζωντανό. Η φύση εδώ ωραία, όπως πάντα, όμως προτιμώ τη γερμανική.Κατά τα άλλα, προβάλλουν εδώ σε πρώτο πλάνο όλα τα στοιχεία: το ίδιο έντονα η ευημερία όπως και η αθλιότητα.

Για τη δουλειά μου δεν θέλω να μιλήσω τώρα, γιατί είναι στο χαρακτήρα μου πάντοτε ν'αφήνω τα έργα να μιλούν - αυτά με λίγα λόγια. Τους πρώτους μήνες μπόρεσα να δουλέψω, όπως σας

έγραφα τότε, πουλώντας τα έπιπλά μου, ύστε μου εξαντλήθηκαν τα μέσα κι έτσι πέρασαν 4-5 μήνες, που δεν λέω ότι πήγαν χαμένοι, γιατί στη διάρκειά τους ζωγράφιζα πνευματικά και μάζευα εντυπώσεις και βιώματα πού θά'πρεπε κάποια στιγμή να ξαναδοθούν σε ζωγραφική - τα μέσα είναι εκείνα που λείπουν στη δημιουργική μου διάθεση. Με εξαίρεση αυτό το ακούσιο διάλειμμα, όπου δεν ήμουνα σε θέση ν'αγοράσω ούτε ένα χαρτί ούτε λίγα χρώματα γι'ακουαρέλες, είναι

τώρα δυο μήνες που μπορώ και ξαναδουλεύεω, και θα ρωτήσετε πώς: Βρήκα τα οικονομικά μέσα - ο Stein πούλησε 4 κομμάτια ακουαρέλες μου στο Chemnitz τον Αύγουστο- αρχές Σεμπτεβρίου.

Απ'αυτές αγόρασε τη μία η Δημοτική Πινακοθήκη. Δηλαδή αγόρασε

την πρώτη ο Suessmann και όπως μου 'γραψε ο Stein προσπάθησε ο ίδιος να πουλήσει κι άλλες - ακολούθησαν ο Dr.Grage στο Chemnitz και ένας κύριος Fischer, εργοστασιάρχης του Chemnitz. Η

Δημοτική Πινακοθήκη μου έστειλε εδώ για την ακουαρέλα 903 φράγκα, για τις άλλες έλαβα από 200 μάρκα για καθεμία. Αμέσως, με όλα σχεδόν αυτά τα χρήματα, αγόρασα υλικά που να μου φτάνουν για μερικούς μήνες, καθώς και μερικά πράγματα που όπως γνωρίζετε από καιρό είχα απόλυτη ανάγκη: ένα φτηνό ένδυμα για μένα, επλήρωσα τα σχολικά τέλη καθώς και βιβλία για το παιδί. Ωστόσο έμεινα ακόμη χωρίς εσώρουχα και χειμωνιάτικο πανωφόρι, γιατί με τα χρήματα αυτά νοίκιασα και ένα μικρό δωμάτιο σαν λύση ανάγκης, που όμως δεν έχει καθόλου ευνοικό φωτισμό, αλλά το πήρα από τον ίδιο ιδιοκτήτη ώσπου να βρω κάτι καλύτερο, επειδή ήταν φτηνό, με 150 φράγκα το μήνα σαν δωμάτιο εργασίας - από τότε ασχολούμαι και με λάδια κι έχω υλικά, όπως υπολογίζω, για ένα μήνα ακόμη. Μετά πρέπει πάλι να περιμένω ώσπου να μπορέσω ν'αγοράσω μερικά με το νοίκι από το Eichenau. Αυτό που ήταν σπουδαίο, ξέχωρα από τη βοήθεια, ήταν και η προβολή του έργου μου όπως γράφει ο Stein σ'ένα γράμμα του - επαναλαμβάνω τη φράση του: <<Το αγνό αίσθημα που φέρνει μέσα της η Τέχνη σας είναι εκείνο που μου δίνει δύναμη να βάλω σε ενέργεια όλες τις δυνάμεις μου για σας, αγαπητέ Μπουζιάνη>>. Αυτή η προβολή της ζωγραφικής μου, που κάνει στον κύκλο των γνωστών του, δεν έχει μόνο μεγάλη σημασία για μένα αλλά και για σας και για την όλη υπόθεσή μας - καταλαβαίνετε τώρα αυτά που γράφω γι'αυτόν στο προηγούμενο γράμμα μου σε σας- πόσο εκλεκτός είναι, όχι μόνο ως καλλιτέχνης, αλλά και ως άνθρωπος, αυτό το ξέρετε και σεις. Όταν ήταν εδώ και είδε την κατάστασή μου, και κυρίως τον πόνο που είχα μέσα μου, καθώς δεν μπορούσα να δουλέψω παρ'όλη την εσωτερική μου παρόρμηση, και είδε τη βαριά μου θλίψη γι'αυτό (τα αφηγούμαι, κύριε Μπαρχφελντ, μόνο για να με καταλάβετε, γιατί δεν έχω άλλον άνθρωπο εκτός απο σας για να του πω τον πόνο μου), θλίψη που αισθάνθηκε βαθιά ως καλλιτέχνης δημιουργός (που είναι και ο ίδιος), μου πρότεινε τότε απο το Chemnitz να του στείλω μερικά κομμάτια, γιατί με χαρά θα έκανε κάτι για μένα, πράγμα που το έκανα, όπως ζητούσε.

Τώρα, το τί σημαίνει ο Stein για την όλη υπόθεσή μας, δεν χρειάζεται να το πω εδώ - τέτοιες πράξεις συμβαίνουν μόνο μια φορά για να γνωρίσει κανείς βαθύτερα έναν άνθρωπο. Και τα έκανε όλα με

δική του πρωτοβουλία - δεν γνωρίζω κανένα, εννοώ μεταξύ των συναδέλφων, που να είναι τόσο μεγαλόψυχος. Ο Stein στέκεται μοναδικός ανάμεσά τους. Αυτή η είδηση θα σας δώσει χαρά και τθα

τον τοποθετήσει ακόμη πιο βαθιά μέσα στην καρδιά σας.Τρεις ξεχωριστούς ανθρώπους ανάμεσα στους άξιους έχω γνωρίσει στη ζωή μου - εκτός απο εσάς: ο Becker ανήκει επίσης σ'αυτούς, ύστερα από την τελευταία μας συνάντηση εδώ - μεταξύ των φίλων συναδέλφων είναι ο Stein και ο Waldmueller - το επεισόδιο με τον τελευταίο δεν έχει σημασία, τίποτε δεν άλλαξε σε μένα, παραμένει όπως μου ήταν πάντα.Αυτές τις μέρες ήταν εδώ ο νεαρός Burckhardt, είναι ένας

αξιόλογος νέος, χάρηκα βλέποντας την έφεσή του, και παρά τις δυσκολίες που υπάρχουν σε τόσο νέους ανθρώπους - τι να κάνουμε- προσθαθώ να του εξηγήσω ορισμένα πράγματα για την τέχνη και να ικανοποιήσω το ενδιαφέρον του γι'αυτήν. Με γάλλους ζωγράφους, εκτός απο ένα που τον εγνώρισα φευγαλέα, δεν έχω έρθει σ'επαφή- αυτοί έχουν αλλιώς συνηθίσει, συναντιούνται στα καφέ, ενώ εγώ πρέπει να περιμένω ώσπου να αποκτήσω τα οικονομικά μέσα γι'αυτό, και είναι κρίμα, μπορεί κανείς να δημιουργήσει με τη μεσολάβησή τους μερικές αξιόλογες σχέσεις. Φαντάζομαι να

μπορέσω κάποτε να το καταφέρω.Λοιπόν, αγαπητέ μου κύριε Μπάρχφελντ, για το Παρίσι (θα σας

γράψω) πάλι μια άλλη φορά [...].

Δικός σας Γ.Μ.

Παρίσι, 9.11.1930 Αγαπητέ μου κύριε Μπαρχφελντ,

2012-03-21T18:41:00.001+02:00

Αγαπητέ μου κύριε Μπαρχφελντ,

(...) όσον αφορά την τράπεζα, δεν μπορούσα σε καμιά περίπτωση να δεχτώ την πρότασή της, γιατί απλούστατα δεν έχω σκοπό να τους κάνω καλές δουλειές, λένε να ξοφλήσω πρώτα αυτή την υποθήκη και μετά ενδεχομένως να συνάψω μιαν άλλη - δηλαδή να χάσω πάλι γύρω στα 365 μάρκα για έξοδα υποθήκης και άλλα, πληρώνοντας έτσι σε απώλειες και τόκους τα μισά απ'όσα θα πάρω - αυτό φυσικά δεν μπορώ να το κάνω. Θα χαρώ όταν μπορέσω ν' απαλλαγώ απ' αυτό το βραχνά - τέτοιες σκέψεις με σκοτώνουν και μου αφαιρούν δυνάμεις και χρόνο από τη δουλειά μου....Ο βαρύτερος ουρανός είναι εκείνος που δεν έχει σύννεφα - τα σύννεφα βοηθούν την προοπτική,μια λεία επιφάνεια θα διαλυόταν πιο δύσκολα απο μιαν ανώμαλη – και στη ζωή δεν είναι διαφορετικά. Μια πορεία χωρίς αγώνα τη βρίσκω πληκτική και απελπισμένη - δεν μπορώ να φανταστώ κάτι τέτοιο. Αλλα τι περισσότερο μπορεί να κάνει κανείς από το να ζει. Είτε με αγώνα είτε χωρίς αγώνα, ο δρόμος βρίσκεται εκεί. Και τι είναι η ζωή χωρίς στόχο. Εμείς όμως έχουμε στόχο και ζούμε γι'αυτόν (...)

Παρίσι, 9.11.1930