Bratiaith

Diwedd y Byd

2026-02-01T18:12:00.003+00:00

Blast o'r bast

wnes i ffeindio bo fy hen gyfrif Blogger dal yn bodoli. Buodd hyn yn y "draffts"

Ces i siec yn ôl yn ddiweddar i dalu yn ôl fy arian am gyfranddaliad Dyddiol Cyf sydd ddim yn mynd i gynnig papur newydd Y BYD i'r Cymry wedi'r cwbl. Bu fethiant yr ymdrech i sefydlu'r papur yn fy arwain fi i fwydro am ddyfodol ein diwylliant. Heb sefydliadau sy'n uno Cenedl, megis papur newyddion dyddiol, sut mae modd creu'r fath o Gymru mae nifer ohonom eisiau ei gweld? Cofiwch cymaint o chwerthin gan Genedlaetholwyr o fri y dioddefwyd gan Ned Thomas a'i griw bach ffyddlon. Ymddengys bod yn well gan sawl i "Frwydro", "Aberthu", "Protestio", a mwynhau eu cyflwr fel Victims yr Ymerodraeth Gae Prydeinig, na adeiladu'n bositif Cenedl a diwylliant o sylwedd. (Nid dadlau yn erbyn brwydro, Aberthu, na Phrotestio dw i ond gosod yr egwyddor o adeiladu fel blaenoriaeth.

Dilornir arnaf yn aml am ddadlau dros Gymru a Chymreictod Cymraeg wrth goleddu gwleidyddiaeth y blaid Lafur. Chwarae teg i'r sawl sy'n anghytuno â fi, gan weld yr holl niwed mae Prydeindod wedi achosi i'r diwylliant dros yr oesoedd, a'r modd mae Prydeindod wedi lleihau'r parthau sific ble ystyrir y Gymraeg yn briod dull cyfathrebu. Ond gan fod ymdrech eithaf syml i sefydlu rhywbeth sylweddol o werth i greu Cenedl Sific yn methu dan ddilorni'r sawl sy'n fwyaf uchel eu cloch am annibyniaeth sut mae modd symud Datganoli ymlaen?
Wrth taflu sen ar ei gilydd yn ystod y gêm frwnt gwleidyddol mae'n hawdd anghofio ein bod ni'n cytuno 'da ei gilydd dros nifer o bwyntiau.

Y flwyddyn sydd ohonom.

2015-01-20T13:21:00.001+00:00

Pwy pleidleisiaf drostyn nhw yn yr etholiad nesa? Petawn i’n byw yn Grangetown o hyd, byddai’r ateb yn eithaf haws. Wedyn, bydd fy mhleidlais yn effeithio ar ddim byd. Gallwn i bleidleisio yn ôl fy nhaliadau gwleidyddol yn onest, gan ddewis rhwng helpu cryfhau pleidlais ymgeisydd Lafur (petai’r ymgeisydd hynny’n sosialydd neu ddemocratydd cymdeithasol sy’n gefnogol i’r Gymraeg a Datganoli ymhellach); neu, bleidleisio dros ymgeiswyr Plaid er mwyn dangos i’r plaid Lafur yn genedlaethol (Prydeinig a Chymreig) does dim hawl awtomatig iddyn nhw lywodraethu ac hefyd am rheswm amgen; Pleidleisiais Gomiwnydd unwaith er mwyn arbed blaendal y Dyn oedd yn sefyll o achos ei fod e’n Ddyn hoffus a diffuant.

Ond erbyn hyn, byw yn etholaeth Gogledd Caerdydd ydw i.

Felly mae fy mhleidlais i yn debyg i fod ymhlith y gannoedd fydd yn penderfynu symudiff Pwy i mewn i rif deg Stryd Downing. Holltiff y bleidlais yma, fel arfer, rhwng y Toris a Lafur, bron yn gyfartal. Bydd faint o bleidleisiau mae Tori’n colli i UKIP, a faint o bleidleisiau mae Lafur yn colli i Blaid, y Gwirion (sori Gwyrddion), a’r Rhyddfrydwyr yn effeithio’n uniongyrchol ar y canlyniad terfynol.

Wrth ystyried y llwyfan gwleidyddol Prydeinig; Petai modd gwahanu Plaid rhag eu hobsesiwn ‘da’r gwestiwn gyfansoddiadol, rhaid i fi gyfaddef fy mod i’n gefnogi eu hegwyddorion a pholisïau yn fwy nag ydw i’n cefnogi fy mhlaid o ddewis fy hun, sef Lafur. Wrth ystyried y llwyfan gwleidyddol Cymreig, mae Lafur yn achub y blaen ar Blaid gan eu bod nhw’n fwy realistig am fanylion rhedeg Gwlad, ond ar eu colled gan does dim digon o ddychmygwch a gobaith ‘da nhw am sut i greu Cymru gwell sydd ddim yn dibynnu ar “elusen” Lloegr ers dygwyd ein diwydiannau. Ac er fy mod i wedi fy nigaloni ‘da sut mae Lafur wedi methu symud i ffwrdd o’r obsesiwn ‘da trwyll ac wedi methu cynnig polisïau blaengar, mae’r ymgeisydd Lafur yng Ngogledd Caerdydd yn tra ragori ar weddill y blaid yn San Steffan.

Felly ar hyn o bryd dw i am bleidleisio Lafur ym Mai, er mwyn atal y Toris a (duw a gwaredo) eu clymblaid ‘da UKIP, rhag ffurfio Llywodraeth Prydeinig....

Gan dal fy nhrwyn yn erbyn y gwynt LafurNewyddllyd sy’n chwythu o Lundain o hyd.

CELWYDDGWN O GENEDLAETHOLWYR a PHRYDAIN-CASWYR

2014-01-11T12:47:00.001+00:00

CELWYDDGWN O GENEDLAETHOLWYR a PHRYDAIN-CASWYR

Celwyddgwn yw’r Cenedlaetholwyr wrth iddyn nhw’n gwadu nad yw eu beirniadaethau ar Brif Weithredwr yr Urdd, Eva Jones am ei phenderfyniadi dderbyn cael ei gwobrwyo gan y Wladwriaeth Brydeinig gyda MBE yn ymosodiadau personol. Wrth gwrs maen nhw’n bersonol !

Efallai bod y feirniadaeth yn deg: - os ydych gan anian genedlaetholgar ac wrth Ymerodraethol; fel rhan fwyaf fy ffrindiau. Ond pan ddefnyddir geiriau megis Brad am ei phenderfyniad mae’r feirniadaeth yn trwy i fod yn rhywbeth amgen. Yn y bôn mae’r bobol yma’n dadlau does dim hawl gan Geidwadwyr, Sosialwyr, a Rhyddfrydwyr sy’n ystyried eu hunain yn Brydeinwyr gwneud dim byd dros yr Iaith Gymraeg nac i weithredu eu syniadau am sut byddai Cymry a Chymru fod.

Mae’r gair Ymerodraeth yn wrthun i fi. Felly dwi’n beio’r sawl sy’n derbyn y fath anrhydeddau. Mater personol yw hyn, fel dwi’n beirniadu’r sawl sy’n pleidleisio dros y Toris yn bersonol. Mae Toris yn gogoneddu trachwant a gormes y cryf dros y wan yn fy marn i. Does ots ‘da fi os bydd hynny’n tramgwyddo’r sawl sy’n gwrthod y syniad nid yw’n bosib creu busnes heb gymorth y gweithwyr a bod y busnes yn eiddo i bawb sy’n llafurio dros ei llwyddiant. Mae entrepreneuriaid yn haeddu eu gwobrwyo ond ni ddylai eu mympwy nhw’n penderfynu dyfodol eu cyd-weithwyr yn y fenter.

Felly os oes beirniadaeth deg arni hi am dderbyn y wobr hon, mae’r feirniadaeth yn bersonol. Dim byd i wneud a’r Urdd yw’r feirniadaeth hon. Felly mae galw ar bobol i foicotio’r Urdd a’r Eisteddfod yn deillio o rywbeth arall. Twpdra plentynnaidd babanod yn taflu teganau mas o bram yw hyn. Ond yn waith na hynny yw’r siofinyddiaeth genedlaetholgar enwadol ac atgas y tu ôl i’r fath datganiadau. Mae pobol yma’n dweud nad oes hawl i’r ni sydd ddim yn Ymwahanwyr o Genedlaetholwyr, a’r sawl sy’n gyda syniadau hen ffasiwn am yr Ymerodraeth fel rhywbeth llesol neu fel “dim ond gair hanesyddol y dyddiau ‘ma” gyda ddim hawl i fod yn “Gymry go-iawn”. Peryglus dros ben yw syniadau felly.

Mae’r MBE a’r OBE yn wobrwyon sy’n cael eu rhoi i bobol sydd ddim yn eu haeddu. Mae pobol sy’n haeddu eu hanrhydeddu yn cael eu hesgeuluso’n aml iawn. Mae enw ar yr anrhydeddau’n wrthun i ran helaeth ohonom. Felly beirniadu’r sawl sy’n eu derbyn nhw ond peidiwch byth â chogio nid yw’n feirniadaeth bersonol. A pheidio byth ag awgrymu bod dim ond eich Cymreictod chi yw’r unig Gymreictod cyfaddas a real.

Chris

Yr EDL go iawn

2013-03-15T14:58:00.002+00:00

EDL

Ymateb i Leanne Wood yn Ennill.

2012-03-16T18:15:00.002+00:00

Llongyfarchiadau a dymunaf bob lwc yn gyntaf; bydd yn grintachlyd i beidio er yn disgwyl byddwch yn ymosod arnom yn y Plaid Lafur. Er hynny mae Leighton Andrews yn taro’r nod iawn yn ei erthygl yma dwi’n credu.

Baswn i ychwanegu mae cefnogaeth i Leanne yn dod o bobl ifanc yn arbennig. Mae hi wedi sbarduno ymaelodi er mwyn pleidleisio drosti. Mae delfrydiaeth ei syniadaeth yn ysbrydoli hyd yn ôl y sawl ohonom ar y chwith sy’n gwrthodi ei pholisïau. Er hynny mae angen ystyried y Realpolitik:

Fe allai’r aelodau newydd cwympo i’r ochor wrth iddynt daro yn erbyn realiti gwleidyddiaeth gyda’r holl cyfaddawd er mwyn ennill pethau pitw a diflastod tuag at y pobol mae rhaid ichi dioddef ar gyfer eu cefnogaeth (eto am bethau pitw).

Mae Plaid Lafur a’r Toris yn fynegiant o garfannau gyda grym go iawn o fewn cymdeithas; y naill ydy Gweithwyr Cydweithredol, yr undebau Lafur, ac Athronyddion megis y Fabians, a’r llall ydy’r Cyfalafwyr, a phobl sy'n gweld eu hun fel darpar Cyfalafwyr. Heb dechrau ennill cefnogaeth carfannau grymus fel yr Undebau nad ydynt yn mabwysiadwyd i Lafur, does gobaith i Blaid.
Problem arall i Leanne ydy’r Dyn ar y Gorwel sef Adam Price – cytunaf a Leighton taw gweld Leanne yn ofalydd dros dro y mae cefnogwyr Adam. Efallai dyna be’ mae Leanne yn credu yng nghefn ei meddwl.

Ac yn drydedd y mae tebygrwydd ni fydd cefnogwyr Elin Jones a Dafydd El yn gadael iddi sefyll yn gadarn ar ei thraed. Cofia trafferth Gordon Brown gyda’r Blêryddion, y ddwy garfan Millibandista, a’r modd mae Toris mor barod i dorri gyddfau ei gilydd. Sgersli bilîf dyw Pleidwyr ddim o’r un rhyw.

Oherwydd hyn oll, dwi ddim yn gweld Leanne yn arwain Cymru i fod yn Wlad yr addewid annibynnol. Ond y gorau wnaiff hi fydd tocio pleidlais Lafur ac ennill sawl sedd. Ond wrth wneud hyn, colli pleidleisiau fwy geidwadol o ryddfrydol yn y Canolbarth a Gogledd, ac arbed y Rhyddfrydwyr rhag y tranc maen nhw’n haeddu a chan hollti’r pleidlais blaengar a gadael sawl Tori mewn trwy ‘r drws cefn.

Nick a Dave

2012-03-13T06:38:00.003+00:00

Mae Bratiaith yn fy newydd wedd yn dod yn ôl yn araf. Dyma cartwn ichi.

Ymddiheuriadau am safon y llun does sganiwr 'da fi ar hyn o bryd.

Ar ei newydd wedd

2012-03-03T22:47:00.001+00:00

Wedi bod yn twtio rhywfaint. Bwriadaf postio yn fuan.

Neis bod yn Rong

2007-08-14T13:43:00.001+01:00

Rhaid imi ymddiheuro i'n hoff wleidyddion yn y Cynulliad. Codent i'r sialens wedi'r cwbl i adeiladu consensws synhwyrol. Gobeithio bydd y clymblaid yn ein arwain i ddyfodol disglair!

wel dwi ddim yn wir disgwyl cymaint a hynny. Ond edrychaf ymlaen at ddealltwriaeth cynnyddol rhwng ddwy prif canran gwleidyddol ein Gwlad fach. Mae'r clymblaid pinko a gwyrdd-olau ohonom.

The futures bright the future's beige.

Prifysgolion i wbod gwybodaeth am Deuluoedd.

2007-03-16T10:45:00.001+00:00

Should Universities know the social background of applicants?
Too Bloody right they should.

Pwy sy'n cwyno am Hyn? - y sawl sydd gyda manteision.
"Mae rhaid i'r cae bod yn wastad i bawb" dwedodd dyn sy'n cynrychioli'r ysgolion preifat. Ond pam y mae'n annheg i wbod pwy sydd wedi dechrau yn y blaen.
Yntydi B y bachgen croenddu gyda Mam sengl sydd heb addysg prifysgol a sy'n gweithio i'r cyngor fel glanheuwres, yn syfrdanol o well na'r A sydd gan Tywysogion Siarl. wpps,sori, anghofiais aeth Siarl i Brifysgol gyda dim ond D.

Rudyard Kipling

2006-07-14T12:50:00.000+01:00

Mae cartwn yn Tribune heddiw sy'n fy atgyfodi fi am ba mor dda ydoedd Rudyard Kipling fel Llenor. Mae'n dyfynnu y gerdd The Young British Soldier, yn nes at llun o Doni Fler mewn gwisg Capten y Fyddin Fictoriadd.

When you're wounded and left on Afganistan's plains

And the Women come out to cut up what remains

Jest roll on your rifle and blow out your brains

An go to yer Gawd like a soldier...

Fel arfer gwelwyd Kipling fel Brydeiniwr rhonc a gefnogodd yr Ymerodraeth a dim mwy. Dyna'r farn eich bod chi'n debyg o'i weld ar Maes-e. Mae cywirdeb yn y barn ond mae'n lawer mwy amwys na hynny, fel y mae erthygl yma o India yn ei ganmoli yn traethu sawl agwedd bositif yn ei ysgrifen am rinweddau India a'i phobl. Bu Rudyard yn garedig iawn i'r milwr cyffredin Megis y gerdd Danny Deever sy'n tosturi dros milwyr cyffredin mewn sefyllfa erchyll sy'n dangos eu dyniolaeth. Mae stori enwog Sahib's War yn dangos rhogoriaethau dynion o India ac Awstralia dros dirywiad y Saeson. Sydd yn destun y stori fer Mary Postgate lle mae hen fenyw chwerw yn darganfod Awerynnwr ifainc o Almaenwr wedi ei anafu'n ddifrifol. Oherwydd marw ei fab yn rhyfel y byd gyntaf gwylio ef yn marw y wnaiff, yn hytrach na cael cymorth iddo.

Mae'n ysgrifennwr gwerth ei ddarllen.

Mae'r Byd Ar y FFordd, Welsh Language Daily Paper on it's way!

2006-06-18T14:12:00.001+01:00

Pam mae BBC mor Negyddol?

Pam? gan fod euogrwydd 'da'r dosbarth canol Cymreig am eu esgeulustod a diffyg fenter. Mae'n newyddion gwych y bydd PApur Newydd dyddiol 'da ni yn fuan. Bydd yn helpu creu diwylliant sifig a chenedlaethol go iawn. Byddwn i disgwyl i'r cenedlaetholwyr gwneud mwy o swn am greu infastructure genedlaethol.

Brysur, Busy, Brysur - resymau dros fy nawelwch

2006-03-21T12:31:00.001+00:00

Dim cyswllt band llydan 'da fi cartref ar hyn o bryd
Tri traethawd 'da fi i'w sgwennu erbyn Pasg ar gyfer y radd allanol Aberystwyth
Genedigaeth fy mab ieiaf, sef Rhydian Ianto, diwedd mis Chwefror a felly dim cwsg.

Costa del Caithness

2005-10-21T12:50:00.001+01:00

More bad news for sustainable communities.

Mae tyddyniaeth yn bodoli fel modd cadw cymunedau yn fyw ac yn dda i'r amgylchedd. Ond mae aelodau canol dosbarth yn senedd yr Alban yn amlwg eisiau prynu tai haf ger y lli. Fydd Llew Smith yn gweiddi "hilgwn" ar albanwyr sy'n moyn cadw eu ffordd o fyw yn fuan? Sut mor hir cyn Sioned Stryd Porthor yn dechrau sgrechian am Hilgwn sinsir mewn tartan yn hela eu da dros y byrynoedd am geiniog?

Blog un Pwnc?

2005-10-18T10:13:00.001+01:00

Mae erthygl Dewi Prysor yn ddiddorol ac yn gwneud lot o sens. Mae'n debyg na fyddai Dewi'n cael ei ystyried o ddifri y tu fas o gylchoedd Cenedlaetholgar o achos y modd y cafodd ei gysylltu (yn annheg) a'r Free Wales Army a'u hymgyrch treisiol. Ond mae fe'n gwneud pwyntiau da iawn sydd yr un mor berthnasol y tu fas o'r Fro Gymraeg a thu fas o Gymru. Mae'n dangos sut y mae marchnad "skewed" yn difetha hawliau Tai trigolion yr ardal wedi'r Landlords yn gwerthu tai i bobl o'r tu fas.

Pan dechreuodd Cymuned ymoswyd arnynt am "hiliaeth" er mwyn ymosod ar genedlaetholdeb. Nonsens llywr yw hyn. Er gwaethaf y siofinistiaeth gul sy'n perthyn i sawl aelod y fudiad genedlaetholgar nid yw hynny yn gyfartal a hiliaeth a chasineb at leiafrifoedd. Mae gwrthseisnigrwydd yn ddiflasu dyn, ond mae'n dod mas o broblemau go-iawn Cymry.

Afresymol Crefydd

2005-10-11T08:50:00.000+01:00

Mae pobl ofergoelus yn wastad yn edrych am "Brawf" o'u crefyddau. Mae engrhaifft gwych yn y Times (diolch i Leighton Andrews am y ddolen), lle mae nhw'n son am "enynau crefyddol".

Mae'n son am enynnau crefyddol gan fod bodion dynol yn debyg i dueddu goroesi os ydynt yn credu mewn "rwpeth uchod" - bolycs! Gwrthod gweld esboniadau eraill yw hyn fel mae gwefan logical fallacies yn esbonio.

Enghreifftiau -

1 Mae Dogfael yn cael ei amgylchu gan Braidd o Lewod, mae fe'n gweddio i'w dduw wrth rhedeg a neidio'n wyllt i'w osgoi. Se'n credu yn llwyr wedyn taw gwyrth oedd ei ddianc.

2 Mae Bratiaith yn cael ei amgylchu gan Braidd o Lewod, mae fe'n meddwl ei fod e'n ry bwysig i farw fel hyn wrth rhedeg a neidio'n wyllt i'w osgoi. Se'n credu yn llwyr wedyn taw gwyrth oedd ei ddianc.

Nid Genyn Crefyddol yw'r Genyn - Genyn Afresymoldeb yw e!

Credwch y Pab!

2005-10-07T09:38:00.000+01:00

Mae'r Beibl yn llawn celwyddau - credwch y Pab; pe credech chi ddim fi.

Talwrn y Siwmperau

2005-10-04T08:53:00.001+01:00

Roedd y ffliw arnaf fi yn 1985.
Mae fy siwmper fi yn Waeth na siwmper Nic

Llyfr newydd

2005-09-23T11:47:00.001+01:00

Llyfr newydd

Dwi newydd brynu llyfr. Nid bod hynny’n swrpreis wrth gwrs. Ond llyfr yw hwn dwi wedi bod yn chwilio amdano am flynyddoedd,
sef Hen Benillion gol T H Parry Williams. Sbardunodd fy niddordeb ynddo gan ddarlith oddi wrth Twm Morys mewn ysgol haf y radd allanol yn Aberystwyth. Mae’n mas o brint ond mae fersiwn gyda Saesneg o’i mewn hi erbyn hyn.

I’ve bought a second hand Welsh book you might like this English version

Paid a Chredu

2005-09-18T14:39:00.000+01:00

Er dwi heb ei ddarllen yn llawn mae'r national secular society’n swnio fel y pethau dwi’n cytuno â fe.

Codi'r Cynulliad

2005-09-13T16:07:00.000+01:00

Dros y blynyddoedd diweddar dwi wedi tynnu sawl llun oddi ar yr un lle (braidd). Dyma'r canlyniadau hyd at hyn.

Cymreigiwyd

2005-09-13T11:07:00.000+01:00

Diolch i Nic a'r Maeswyr, mae Bratiaith yn Gymraeg erbyn hyn. Onibai am y tudalen sylw af i yn o^l at hyn.

Llafur Go Iawn - Real LAbour

2005-09-12T09:09:00.001+01:00

The Article below is a fuller version of one which appeared in the Welsh language magazine Barn (the word means ‘opinion’ or ‘judgement’). It mourns the death of Robin Cook, and considers the Cultured Democratic and Egalitarian principles he represented. Principles enshrined in the Warwick Agreements which are presently the subject of fierce manoeuvring, skirmishing and debate within the Labour Party. It goes on to list successes by the Labour Welsh Assembly Government, but regrets the difficulties of obtaining a Real Parliament for Wales, and the Government’s lack of commitment to the Welsh Language.

Byddai darllenwyr Barn yn gallu gweld sawl gwahaniaeth - er fy mod i wedi derbyn sawl cywirad iaith/chwaeth, wnaeth Simon torri ma's gwpl o bethau dwi wedi rhoi yn o^l.

Gyda marwolaeth Robin Cook fe gollon ni yn y blaid Llafur un o’n mawrion, ac fe’n atgofiwyd am farwolaeth Albanwr a sylfaenwr datganoli arall, sef John Smith. Fel yn achos John Smith, bydd y golled yn effeithio ar ddatblygiad y blaid yn y dyfodol. Disgwyliai nifer helaeth ohonom y byddai ef yn chwarae rôl bwysig wrth ddiwygio ein plaid wedi i Tony Blair ymddeol. Disgwyliwyd y byddai’n dychwelyd i’r cabinet ac - os y mae sawl gohebydd yn iawn- bod yn is Prif Weinidog o dan Gordon Brown, er mwyn ail adeiladu ymddiried yn Lafur a dechrau ei harwain yn ôl i fod yn blaid radical ac yn fwy adain chwith.

Democratwyr gonest roedd Cook a Smith a gredon mewn cydraddoldeb. Dynion y roedd a gynrychiolai bopeth am “Lafur go iawn”. Oherwydd y gwerthoedd hyn, ymunodd nifer helaeth (gan gynnwys finnau) â’r blaid. Buont popeth nad yw Tony Blair a’i griw “Lafur Newydd” o ymyrwyr. Dynion a garent eu plaid a’i neges oeddynt, yn hytrach na chwennych mantais a phŵer personol. Roedd y ddau am gael eu “lle o fewn hanes” ond nid ar draul eu hegwyddorion sylfaenol. Roedd eisiau arnynt am bŵer er mewn creu cyfiawnder.

Er fy mod i’n aelod frwd o Undeb Lafur, ac yn coleddu syniadau adain chwith, ni ymunais â Lafur tan i’r blaid fabwysiadu polisi “un aelod un bleidlais”. Nid oedd y polisi hwn wrth modd sawl un ar y chwith sy’n credu bod ennill pleidleisiau i weithredu rhaglen radical ydy’r unig fater o bwys yng ngwleidyddiaeth. Undebwr ydw i gan fy mod i’n Ddemocrat, ac yn cefnogi datganoli am yr un rheswm. Sathru ar etifeddiaeth John Smith felly y mae arweinwyr Lafur ar hyn o bryd wrth barasiwtio eu cefnogwyr i mewn i bob rhestr ymgeiswyr am swyddi etholedig. Jacobiniaid, neu Bolsieficiaid adain dde yw Lafur Newydd, yn defnyddio dulliau’r hen chwith filwrol i ddisodli polisïau’r chwith.

Gyda’i MA mewn Llenyddiaeth, cynrychiolodd Robin Cook ffrwd arall o fewn Lafur go iawn sef egwyddorion diwylliedig. Mae hynny’n tanseilio’r agwedd Philistaidd sy’n nodweddu’r Blaid Lafur yn rhy aml. Dylid cofio y daeth sosialaeth o gri’r gweithwyr am “wyth awr o waith, wyth awr o ddysgu, ac wyth awr o orffwys. “Addysg, Addysg, Addysg!” yw cri Lafur go iawn. Ond nid mewn ysgol Gradgrind sy’n hyfforddi gweithwyr ufudd, ofnus a llawn ffeithiau “ymarferol” ond sydd heb fodd na feddwl nag awydd ei herio trefn sy’n sylfaenol anghyfiawn. Ac ar hyn o bryd, anghenion y gweithwyr a fydd yn penderfynu dyfodol y blaid Lafur.

Mae brwydr dawel ond ffyrnig o fewn Lafur a hyn o bryd dros “Gytundebau Warwick”. Cyfres o bolisïau yw rhain, yr oedd arweinwyr y Llywodraeth wedi derbyn er mwyn sicrhau cefnogaeth gan yr undebau yn ystod yr etholiad diweddar. Mae’r frwydr yn dawel rhag rhoi cymorth i elynion Lafur ond yn ffyrnig gan ei bod hi’n frwydr dros enaid y Lafur. Mae Cytundebau Warwick yn addo diwygio cyfraith pensiynau a gwaith, polisi economaidd, a sawl maes arall. Yn ôl “Warick”, byddai’r undebau’n ennill hawl i fargeinio dros pensiynau eu haelodau. Byddai 50% o ymddiriedolwyr y cynlluniau pensiwn yn aelodau o’r cynlluniau, gyda hyfforddiant ar gael i ymddiriedolwyr newydd; hefyd byddai partneriaid o’r un rhyw yn ennill hawliau cyfartal dros pensiynau. Byddai deddfwriaeth i erlid cwmnïau sydd ar fai am ddynladdiad corfforaethol. Byddai cymorth i weithwyr gyda phlant, a hawliau gwell i’r sawl sydd gan cyflog isel. Byddai streicwyr yn cael eu hamddiffyn am hyd at ddeuddeg wythnos yn hytrach nag wyth rhag cael eu diswyddo, a byddai gweithwyr ail eu statws oherwydd gweithio’n rhan amser neu sy’n cael eu cyflogi, yn honedig ysbeidiol, trwy asiantaeth, yn cael eu hamddiffyn hefyd. Byddai rhaid i Fanc Lloegr ystyried lles i’r rhanbarthau wrth benderfynu cyfraddau llog, a byddai mwy o bwyslais ar ddiwydiannau cynhyrchu gyda mwy o hyfforddi a phrentisiaethau. Byddai cymorth i’r ifainc a’r hŷn wrth iddynt geisio dod o hyd i waith. Byddai hefyd ymrwymiad i beidio â phreifateiddio’r Post Brenhinol, a phwyslais ar sicrhau bod gwasanaethau wedi eu preifateiddio’n gweithio’n effeithiol ac yn amddiffyn hawliau eu gweithwyr. Nid yw’r rhain yn syniadau radical iawn. Rhaglen ydyw a fyddai sawl un wedi disgwyl i Lywodraeth Lafur wedi hen gyflenwi.

Mae sïon na fyddai Tony Blair yn eu mabwysiadau yn llawn “dros ei grogi”. Byddai sawl yn ddigon fodlon i weld hyn wrth gwrs, ond mae agwedd Blair yn dangos y her i Lafurwyr sydd am weld y blaid yn mynd yn ôl ar y trywydd iawn, gan gadw at ddiwygiadau democratiaid Kinnock a Smith ond gydag arweinwyr sydd gan barch go iawn at aelodau cyffredin a chydraddoldeb. Bydd dyfodol Cytundebau Warwick yn setlo dyfodol y blaid Lafur ym Mhrydain.

Fel y Llywodraeth Lafur yn San Steffan, mae Llywodraeth y Cynulliad yn gweithredu rhaglen “fesul cam”. Mae problemau amlwg i’r llywodraeth. Ond mae llwyddiannau hefyd sy’n cael eu hanwybyddu. Er gwaetha newyddion ddrwg mae diweithdra yng Nghymru wedi disgyn. Mae chwyddiant yn is. Mae mesurau i greu tai fforddiadwy yn dechrau cael eu cyflwyno. Mae isafswm cyflog a chredydau treth i deuluoedd wedi rhoi cymorth i lawer o’n pobl. Mae gwellhad ym maes addysg a hefyd mae mwy o feddygon a nyrsys. Er yn araf disgwyliaf y bydd y gwellha yn parhau.

Er hynny, mae’r Llywodraeth yn cael trafferth ar hyn o bryd ydy’r ymdrech i adfer Cymreictod. Mae gelynion datganoli’n gwneud pethau anodd i Rhodri Morgan ennill mwy o bwerau i’r Cynulliad. Mae hefyd yn anodd i wella statws y Gymraeg. Er fy mod i’n deall yn iawn ac yn cytuno a’m cyd pleidwyr nad oes modd ddweud “mae rhaid i mewnfudwyr i’r fro Gymraeg dysgu a defnyddio’r iaith frodorol hon”, wn i ddim pam nad ydynt yn fodlon dweud “Dylai pawb dysgu a defnyddio Cymraeg mewn ardaloedd Cymraeg”. Credaf y mae lle i genedlaetholwyr yma ail adeiladu rhyw fath o gonsensws adeiladol.
Pam y mae angen cyfeirio at siaradwyr Cymraeg a fagwyd yng Nghymru megis Martin Eaglestone fel “Saeson Gwrth Gymraeg”? Er nid yw’n ddigon gefnogol i fesurau i wella statws y Gymraeg ym marn sawl ohonom, nid yw e’n elyn i’r iaith. Mae’r un beth yn wir am Alan Pugh. Hoffwn i weld deddf iaith newydd a Bro Gymraeg. Ond polisi Lafur ar hyn o bryd yw defnyddio’r adnoddau sydd ar gael i greu cynnydd yn yr iaith trwy codi ewyllys dda y Cymuned di-Gymraeg. Mater i’r Cymuned yw eu hiaith. Mae Iaith Pawb yn caniatáu’r cymuned i sicrhau cymhathu neu integreiddio ieithyddol y mewnfudwyr. Fel ym meysydd eraill, mae Lafur heddiw am ganiatáu cynnydd araf ond pendant. Petai’n rhy araf inni, mae rhaid inni wneud pethau ein hunain i’w cyflymu o fewn ein cymunedau.

Paucity of Welsh Political Discourse

2005-09-08T11:24:00.002+01:00

1 Saunders Lewis

Tynged y Llaeth

I’m all for a bit of Nash Bashing, a knockabout row livens up debate, inflammatory overstating one’s argument is just part of the game, it agitates and so gives oportunities for education and organisation; but sometimes such knockabout fun and games act like MRSA. It poisons debate. It prevents rational discourse. It eats away at any meaningful discourse. Worse still it silences opposition to unjust Government policies, and prevents co-operation between progressives in different parties.

Saunders’ desire to de-industrialise Wales to re-create a Peasant Christian culture under the benign control of the Enlightened Nationalist Elite. Whilst Sunders held many deeply unpleasant views he was not a fascist, nor an out and out racist. As Siôn Jobbins points out he was an interesting man of his times, and an outstanding man of letters.

How unpleasant was Saunders Lewis?

His novel and poems contain many stereotypical descriptions of Jews and “Negroes”. He held racialist views (believing that different races have inbuilt tendencies towards certain types of behaviour and abilities – today this is considered racist but at the time was considered to be scientifically based in fact). In a forward to a republished text of Tynged yr Iaith, 6 years after Enoch Powell’s “rivers of blood” speech, Saunders lauded an article by Powell for it’s analysis of a Nation as an ethnic/linguistic entity. This is unpleasant and offensive but not of itself racist. It does however show that Saunders maintained his myopia about race and ethnicity.

When he called for “revolutionary methods”, in this 1962 BBC radio speech, to secure the Fate of the Welsh Language he sparked the formation of the Cymdeithas yr Iaith, (Welsh Language Society), a non violent direct action pressure group consisting mainly of students in Aberystwyth University, whom he consistently criticised. He remained true to his idea that Welsh Nationalists should engage in (unarmed) military style training. Contrary to his criticisms of Cymdeithas yr Iaith, he described the Free Wales Army as “Harmless Lads”. No doubt he would have used his military experience (serving bravely as an officer in the trenches during the Great War) to engage in something akin to the 1916 Easter Rising in Dublin had there been more support for his early thinking. This throws into doubt his “pacifism” as it is celebrated by Welsh Nationalists. Welsh speaking (self) educated culture since the eighteenth century has tended towards Pacifism for religious reasons. (Protestant Nonconformity struck deep roots in Wales).

Saunders like many of his generation held racialist views eg George Bernard Shaw, the Webbs and H.G.Wells who were members/suporters of the Labour Party and believed in racial characteristics and eugenics. However the issue is not one of Nationalist support, albeit passive, for Britain’s enemies ( Plaid Cymru of the 1940’s can be criticised for myopic ignorance here). The burning of the bombing school in Penyberth being a case in point.
Natwatch characterises this as giving succour to nazi Germany, but fails to remind us that a number of English Mountains were the RAF’s first choice. These areas of natural beauty were the subject of protests by walkers and birdwatchers. Clergymen wrote letters to the Times saying that it was a sacred duty to protect these areas and that aerial bombing, with its concomitant civilian casualties is a sacrilege. When Saunders tried to use these letters in his defence, he was screamed at by the Judge who stated that Saunders was Blaspheming and that blasphemy was not permitted in his courtroom. One of the oldest Christian cultures in Europe, its Welsh speaking communities and its livelihoods are therefore less sacred to the British State than a few patches of Yorkshire Mooreland.

Saunders was also at best patronising and at worst bigoted towards the industrial welsh working class, especially those who spoke English or Anglicised Welsh. One of his masterful poems “Y Dilyw 1939” (the Deluge) he describes the nightmare conditions of industrial Dowlais and Merthyr, in a manner reminiscent of Eliot’s “The Wasteland”. It shows Saunders’ outrage at the injustice of Capitalism’s mistreatment of ordinary people, and the horrors of “marching thugs” throughout once civilised Europe. It shows the complexities and contradictions of his Philosphy. However, the section which causes most outrage, and also caused the Plaid Cymru activist and Marxist Historian Gwyn Alf Williams to threaten to shoot Saunders next time he saw him, uses complex imagery to describe the industrial Proletariat as a flood of effluent forcing it’s way up the valley from Cardiff Docks to pollute the greenery of what “once was Wales” like a giant slimy turd.

In many ways it is entirely legitimate to remind the Welsh of what Simon Brooks (founder of Cymuned, Writer, Academic and Editor of Barn) has called the Darker side of Welsh nationalism and it’s enlightenment…ideas which in Europe led to the evils of totalitarianism. Those of us who oppose Nationalism are right to show that internationalism, justice and freedom cannot be built on “Nationhood”. However, we must not stoop to misrepresenting Nations or ethnic/linguistic groups such as Welsh speakers who are insufficiently wealthy, numerous, and politically powerful to defend themselves from very real bigotry which exists towards them.