Brunilda Ternova

La tradizione serba non possiede canti epici - di Veis Sejko

2011-09-25T19:48:00.001+01:00

Estratto dal libro “Sugli elementi in comune nell’epica albanese - arbëreshë e quella serbo-croata”

(traduzione di Brunilda Ternova)

La tradizione serba non possiede canti popolari di eroi propriamente detti. Lo strumento musicale Liuto (alb. Lahuta) è noto in Serbia grazie ai cantori erranti stranieri ciechi e non, che vagavano su e giù per guadagnarsi da vivere, e i serbi consapevoli di non avere esattamente una propria Epica, ronzarono intorno ad essi. Le canzoni epiche dei cantori ciechi non erano apprezzate dalla gente e nemmeno dagli autori serbo-croati che nei loro confronti si esprimevano con parole di disprezzo. Questi cantori ciechi non erano realmente dei veri rapsodi di professione, ma si sono occupati di questo lavoro solo per necessità. Tra di essi avevano una certa abilità Filip Visnjić e un uomo cieco di nome Qorr Hysa, il primo proveniva dall’Erzegovina e il secondo dalla Bosnia. (N.d.T. ‘Qorr’ in lingua albanese vuol dire ‘cieco’)

Tuttavia, il distretto della città serba di Uzhice e in parte la regione di Jadri nella Serbia occidentale sono popolati da emigrati della Erzegovina, Bosnia e Montenegro, i quali hanno canti epici con il Liuto, il che dimostra ancora meglio che la Serbia propriamente detta non è una zona di cultura Epica.

L’aspetto strano è che, nonostante la Serbia non possieda il folk epico con il Liuto, nessuno degli autori serbo-croati riesce ad ammettere che non ne sono i possessori. Anche Vuk Karadzic, a questo punto balbetta e non riesce a pronunciare la parola “non abbiamo un folk epico”, ma gira intorno alla questione senza nemmeno affermare come stanno le cose. In una conversazione con A. Dozen nel 1857, Vuk gli conferma questo: “Oggi solo in Bosnia-Erzegovina, in Montenegro e nelle regioni montane della Serbia meridionale esiste una specie di preferenza per il canto eroico ...” [August Dozen: La poesie populaire serbe, Paris, 1859, p. 3.]. Quindi, come si vede, la Serbia viene “inclusa” nella dichiarazione di Karadzic tanto per dire che le regioni montuose del sud - Kosovo odierno - hanno tendenze epiche. Vale a dire che la Serbia propriamente detta non l’adopera e questo aspetto non viene dichiarato in modo esplicito.

Osservando i tre volumi dei canti di Vuk Karadzic non esiste nemmeno un singolo canto che provenga dai villaggi e dai contadini serbi, il che significa che la Serbia non è mai stata l’area del Liuto e quindi nemmeno l’area dei canti eroici. Abbiamo poi due asserzioni chiare: quella di M. Ibrovaci che dice “Questa poesia così ricca e così diversificata è comparsa improvvisamente nel 1814”, e quella di Vuk Karadzic che afferma “le canzoni epiche ci sono oggi solo in Bosnia, Erzegovina e Montenegro”. Considerando ad literam le affermazioni di questi due autori, si evince che questa poesia apparve nel 1814 in quei stessi luoghi dove rimasero anche nel 1857, ma dove la Serbia stessa non risultava. Dal 1814 fino al 1857 sono solo 43 anni, un periodo troppo breve per la nascita, lo sviluppo e la morte di una poesia popolare. Tanta fretta non dimostrarono nemmeno i bugarstice (influenza musicale bulgara sulla musica popolare serba), che malgrado tutto lasciarono alcune canzoni, mentre i deseterci non lasciarono nessuna influenza in Serbia. Vuk Karadzic, avendo dei problemi fisici camminava con le stampelle e difficilmente poteva viaggiare recandosi personalmente nei luoghi serbo croati per raccogliere le canzoni popolari, ad eccezione di Karlovac, Serm e la Croazia - ovviamente sempre seduto su un trono a chiamare davanti a sé quei rapsodi che gli segnalavano. Questo difetto fisico costrinse Vuk Karadzic a creare una rete di corrispondenti in tutta la Croazia, Bosnia, Montenegro, ecc, per raccogliere e gestire i canti che gli venivano recapitati a Vienna, dove aveva stabilito la sua famiglia. La rete di corrispondenti era composta da capi dei villaggi, vescovi, sacerdoti, commercianti, insegnanti, generali, ecc, persone per così dire ‘istruite’ per quell’epoca.

Nella Serbia del 1822, Vuk raccolse quattro canti da un vecchio errante di Kolashin, e altri quattro da un certo Angelico Vukovici dal Kosova, il quale cantò a Vuk tre canzoni piccole con contenuti della provincia croata e una canzone autobiografica; vale a dire nessun canto autentico serbo. Milivoje V. Knezevic nella sua relazione che riguardava il Liuto d’Acero, tenutasi nel VII congresso del folclore a Ohrid del 1960, ex- Jugoslavia, disse: “La Serbia nel senso stretto della parola, fuoriuscì dalla zona epica insieme con altre regioni del territorio serbo-croato, e con il declino della cultura patriarcale, l’estensione geografica del liuto vene concentrata in Montenegro, in Bosnia-Erzegovina e nella Zagora della Dalmazia”. [Mil. V. Knezevic: "Gusle javorove" VII Congresso di folklore Jugoslavo a Ohrid 1960, p. 348 .]

Quindi, nemmeno questo autore ci dice se in Serbia sia mai esistita oppure no una cultura del canto Epico con il Liuto. L’Autore si aggrappa al filo dell’ambiguità per lasciar recepire che un tempo in Serbia esisteva il canto epico degli eroi, ma ora non c’è più poiché lo ha fatto sparire la scomparsa della vita patriarcale. (?) Ma una tale pretesa sarebbe stata appropriata nel caso in cui nel passato in Serbia ci fossero state effettuate raccolti di canti epici. Dichiarare che si è persa la cultura epica dal momento che è scomparsa la vita patriarcale non è una giustificazione valida, poiché se osservassimo la Croazia e la Bosnia vedremmo che i canti epici hanno avuto una loro continuità.

Gli sforzi di questi autori per convincerci che in Serbia siano esistiti un tempo i canti epici e che adesso non esistano più non si presentano come un lavoro serio e responsabile. Vogliono forzatamente far apparire la Serbia come una zona epica, come fosse una montagna che nel passato ha avuto una foresta mentre adesso non ce l’ha più perché è stata disboscata. Senza darci esempi di canti serbi raccolti nei villaggi serbi e da cantori propriamente serbi in una certa data e anno, con quale coraggio si dice che la Serbia fu una zona epica mentre adesso non lo sarebbe più?

In allegato riportiamo un elenco di opere e di cantori rapsodi di Vuk Karadzic, per dare la possibilità al nostro lettore di capire che nella Serbia propriamente detta non ci sono e non ci sono mai stati cantori serbi di canti accompagnati dal Liuto.

L’Ordine dei cantanti e delle canzoni di Vuk Karadzic.

Nome e Cognome / Di dove è / Dove si incontrò con Vuk Karadzic / Quanti canzoni ha dato /

Teshan Podrugoviq / Erzegovina / Karlovac / Errante / 22

Filip Visnjić / Bosnia / Serm / Mendicante cieco / 13

Starac Milija / Erzegovina / Serbia / Errante / 4

Starac Rashko / Erzegovina / Serbia / Errante / 10

Stojai (ladro) / Erzegovina / Serbia / Prigioniero/ 3

Gjuro Cernagorac / Montenegro / Belgrado / Mendicante anziana / 6

Gaj Balaqi / Lika / Serbia / Soldato / 7

L’anziana Zhivana /? / Zemun / Mendicante cieca / 6

Angelico Vukovici / Kosova / Serbia / Emigrante / 4

Commerciante anonimo / Bosnia / Karlovac / Emigrante/ 3

donna Mehanxhiq / Croazia / Zemun / Guardia / 3

Due montenegrini / Montenegro/ Serbia /Viaggiatori di passaggio/ 2

Anonimi

Un contadino anonimo / Serbia / Serbia / Agricoltore / 3

Stefania Plaka /? / Serbia / Mendicante cieca / 4

Un certo Rov / Serbia / Serbia / Proprietario / 3

Pavlo Iriq / Uzhica / Serbia / Proprietario / 6

Vaso Popovic /Croazia / tramite corrispondenza / Proprietario / 16

Commerciante anonimo / Bosnia / Serbia / Commerciante / 8

Anziana anonima/? / Serbia /? / 1

Ivan Beriq /? / materiale inviato tramite corrispondenza /? / 1

Urosh Voliq /? /? /?

Montenegrino anonimo / Montenegro / Serbia /? / 1 *

Primo – Come si può vedere nell’area serba non ci risulta nessun cantore rapsodo, ma ci sono solo degli individui erranti.

Secondo – I canti sono stati raccolti da persone eterogenee: 29 canzoni da mendicanti ciechi; 36 da erranti senza un indirizzo; 6 canzoni da pellegrini diversi; 9 canzoni da servi che non si sa di dove siano; 4 canzoni che provengono da un kosovaro e che non hanno alcun collegamento né con il Kosova e nemmeno con la Serbia. Lo stesso vale anche per i canti bosniaci di Kosta Hermani, che sono stati raccolti lontano dal luogo di origine, - come l’acqua che viene raccolta lontano dalla fonte del ruscello, direttamente dal fango.

In questo lavoro scientifico ci basiamo su un principio fondamentale: là dove suona il liuto è presente anche il decasillabo (ma là dove è presente il decasillabo non deve essere presente anche il liuto). L’etnografico russo P. Rovinski che è stato in Serbia, in Montenegro e Kosovo nel 1860, scrive nella sua opera ”Cernagorije” II pagina 23: “da su gusle u Serbiji malo ponzate” che in italiano vorrebbe dire “Il liuto in Serbia è poco conosciuto” [Murko: Gjurmët, 19].

Gli autori serbo-croati dichiarano che il Sandzak di Novi Pazar costituisce un ‘insieme epico’, (ibidem) e questo onore lo fanno a loro stessi e non agli altri - visto che il Novi Pazar è stato l’epicentro dello stato prima del 1280, cioè prima che l’epicentro monarchico, religioso e politico serbo convogliasse da Rascia in Kosova; e per non catalogare questo centro antico dicono che oggi esso forma un ‘insieme epico’. Anche se di questo “insieme epico” non si conosce nessun canto, tanto nella raccolta di Vuk quanto in quelle di M. Parry e di A. B. Lord. Facciamo riferimento agli ortodossi serbi o ai musulmani del Novi Pazar - vale a dire alla popolazione che parla slavo come lingua madre -, poiché anche gli albanesi parlano il serbo come seconda lingua, cantano molti canti con liuto dando vita così ad un “insieme epico”, e questo viene dimostrato in particolare nei due volumi del canto epico dei due autori americani.

Se fosse vero che i serbi avevano nella loro tradizione i canti epici, allora gli emigranti serbi dell’ Ungheria lo avrebbero dimostrato prendendo queste canzoni con sé in terra straniera, così come fece la popolazione albanese che emigrò in Italia - in Calabria, in Sicilia e altrove. In questo modo, anche se avessero perso queste canzoni in Serbia, le avrebbero mantenute in vita in emigrazione in Ungheria.

Sia per quanto riguarda gli altri slavi del sud che per i serbi, si impone una domanda fondamentale: come mai queste popolazioni non formarono un epica popolare durante le guerre sanguinose combattute contro i Franchi, i Bizantini e gli altri nemici? Comprendiamo i croati che furono quasi sempre sotto il giogo ungherese, ma non i serbi che riuscirono a vincere nelle loro guerre raggiungendo una certa indipendenza da Bisanzio dal 1196 fino al 1398, - anno in cui dopo la guerra del Kosova la persero nuovamente a causa dell’Impero Ottomano. Come è possibile che i serbi abbiano fatto una lunga lotta contro Bisanzio per molti secoli, senza aver creato nessun canto epico per ricordare le loro gesta? Noi pensiamo che ci siano, ma non sussistono in nessun caso. I serbi, tuttavia, sono un caso atipico.

Il primo ostacolo è stato il clero ortodosso che era sia serbo che Bizantino. In pratica Bisanzio non fu solo una scelta politica per i serbi, ma fu anche la loro metropoli religiosa. Per il rapsodo serbo sarebbe stato difficile cantare contro Bisanzio, poiché i sacerdoti lo avrebbero ucciso subito.

Il secondo ostacolo fu la mancanza di una linea epica, perché gli slavi in generale non furono capaci di assimilarla. Addirittura quando non potevano essere costituiti in liberi versi, i canti non furono registrati e conseguentemente persi. L’esistenza di canti in liberi versi nella popolazione ceca è una casualità, poiché qualcuno si impegnò a registrarle, ma questo succede raramente e non si verificò con i serbi. Supponendo che fosse stata presente nei serbi ma che la collezione fu persa e mai trovata, ciò dimostrerebbe solo l’esistenza della prosa ritmica. Ma l’Epica popolare non rimane in piedi solamente con la prosa ritmica, essa necessita di una metrica regolare. Il cantore serbo ha avuto la possibilità di prendere in prestito questa metrica dal popolo albanese, con il quale viveva in simbiosi e/o come vicino di frontiera, ma con una grande differenza: il popolo albanese cantava contro i re e i nemici serbi, dunque la sua canzone era, per i serbi, da evitare a tutti i costi. Anzi doveva essere maledetta due volte: la prima volta, perché la chiesa ortodossa serba non l’avrebbe mai accettata data la lesa maestatis contro i re serbi; la seconda perché gli albanesi erano oppressi e venivano disprezzati per la loro arcaica eredità culturale.

Sono molte le ragioni oggettive che non diedero agli albanesi la possibilità di formare il loro Stato durante i secoli VIII, IX, X, XI mentre gli slavi, in particolar modo i serbi, diligentemente tramite guerre sanguinose riuscirono a creare il loro. Le cause principali sono state esattamente la doppia oppressione e la penetrazione nelle fila degli albanesi dell’elemento serbo. In merito alla situazione degli albanesi, i quali si trovavano tra l’'incudine e il martello, tra l’oppressione bizantina e quella serba, sono state spese parole anche dagli stessi autori slavi. L’autore croato Milan Shuflai dice: “Oppressi dai greci a sud, e moltissimo dai serbi a nord, gli aristocratici albanesi si sono rivolti agli Angiò a Durazzo e Napoli” [Dr.Milan Shuflai: Serbi e Albanesi (prospetto medievale), con l’introduzione di St.Stanojeviq, professore presso Università di Belgrado. Tradotto da Zef Fekeçi e Karl Gurakuqi, Tirana 1926, p.59.]

Questi due occupanti, che erano in conflitto tra di loro ma solidali contro gli albanesi, non davano a quest’ultimi tempo e spazio neanche per respirare. Questa ostilità diventava ancora più aggressiva vedendo che gli albanesi si coalizzavano con l’occidente, sorreggendo le loro speranze principali nelle rivolte. Forse alla fine di una di esse arrivavano a creare un nucleo militare stabile all’origine dello Stato. Ma le insurrezioni albanesi, come dalla narrazione di Ataliati (1043) o come accennato dai fratelli Dhimitër e Bogoje Suma (1331) contro Stefan Dusan, causavano grandi stragi senza creare un nucleo statale, rimandando più in là le speranze in uno Stato. Un popolo che ha uno Stato è un popolo che ha una capitale, una amministrazione nazionale e locale, un capo, un esercito, l’organizzazione della propria cultura, delle leggi e tribunali, ecc. Condizioni necessarie per vivere collettivamente con diritti e doveri equi e dignitosi. Un popolo senza uno Stato è come una carrozzeria senza motore buttata per terra che chiunque può squartare e saccheggiare. In una nazione senza Stato regnano gli interessi, vincono i più forti, la violenza, la vendetta, ecc. aspetti questi che diventando principi fanno sì che il nemico esterno penetri facilmente. In aggiunta, una nazione senza Stato è disprezzata ed è calpestata dagli altri, sentendosi essa stessa debole e umile.

Il popolo albanese seppe creare una comunità militare sotto la guida di Scanderbeg, tale da sfidare un intero impero potente, come quello ottomano, resistendo molto meglio e più a lungo rispetto ai vicini balcanici - che fruivano di una organizzazione statale. Questa nazione, la popolazione albanese, non si e incamminata durante la storia come una folla sparpagliata, ma ha esercitato una efficiente organizzazione tribale interna, con in testa i suoi nobili e le casate - che non era altro che uno stato in miniatura che aveva le sue leggi, i suoi tribunali, il suo mondo culturale, i suoi confini politici, i suoi alleati e l’esercito per affrontare il comune nemico esterno per il bene di tutta la nazione.

Anche nei suoi momenti più critici la popolazione albanese non è mai stata una massa amorfa, si presentava piuttosto come una unità pronta a raccogliere un esercito come quello del re illirico Bato, Skanderbeg o della Lega Albanese di Prizren, ecc. Per le loro qualità virili e pagane gli albanesi sono stati temuti dai loro nemici, così come ci spiega anche Vincenzo Dorsa: “Dice Byron: Non vi è un Popolo più odiato e temuto dai suoi vicini come gli Albanesi … i greci a malapena li considerano cristiani, e lo stesso i turchi a malapena li considerano musulmani. Per quanto io ho potuto constatare altro non devo loro che degli elogi…” [Vincenzo Dorsa: Su gli Albanesi, ricerche e pensieri, Napoli, 1847, fq. 138-139.]

Durante lo Stato medievale serbo, il Liuto - essendo uno strumento senza rilevanza, primitivo e appartenente ad un popolo snobbato che lo utilizzava contro gli stessi re serbi – non fu trasmesso ai serbi e non fu adottato da quest’ultimi. Inoltre i serbi stessi in quel momento particolare della storia non avevano di cosa cantare con questo strumento musicale - visto che loro stessi erano degli aggressori e antagonisti. Durante il dominio turco il Liuto ai serbi non serviva poiché essendo dei raja (schiavi liberi) a loro servivano piuttosto strumenti lavorativi come il piccone e le pale per lavorare la terra. I serbi presero già pronto il Liuto da terzi, dai cantori presi a prestito, in ugual modo di come i bosniaci oggi si trovano ad avere al loro interno il bilinguismo del Novipazar. I cantori prestati non sono proprio stranieri, ma sono popolazioni bosniache, montenegrine e hercegovine.

Se gli autori serbi dicono che “Il valore morale del Liuto si osserva quando si dice che il Liuto liberò la Serbia dai turchi, …” [MURKO, Tragom, pagina 196 ], si deve tener presente il cantore cieco Filippo Vishnjiq; Quest’ultimo si incamminò dalla Bosnia verso la Serbia nel 1809 e cantò il primo canto della liberazione serba “L’inizio della rivolta contro i dahis” (N.d.T, i dahis erano leader dei giannizzeri), così come molte altre canzoni che furono le prime conosciute dai serbi sul loro suolo. Come è ben noto le rivolte serbe iniziarono nel 1804 con l’aiuto della Russia, raggiungendo l’autonomia nel 1817. L’aiuto del Liuto in questo caso è a dir poco eccessivo.

Ringraziamo la signora Esmeralda Tyli – nipote dell’autore – per aver autorizzato la traduzione e la pubblicazione di questo materiale.

A d a m - Tregim nga Brunilda Ternova

2011-09-24T19:38:00.003+01:00

(Tregimi është publikuar në nr. e dytë të revistës letrare "Jeta e Re" - Kosovë, 2010)

Adam është një djalë me prejardhje të paqartë etnike i cili jeton në një Qytezë të vogël në veri-lindje të vendit. Nëna e tij, hebree por italiane me nënshtetësi, shpesh pyeste veten se me cilin oficer nazist gjerman e kishte ngjizur atë ditë pranvere të 1945, kur ajo ishte veçse një 14 vjeçare. Ishte muaji Prill dhe ushtria naziste po tërhiqej e humbur nga territoret e pushtuara. Ajo i vuri djalit emrin e burrit të saj hebre italian, Adam, i cili pasi u martua me të - edhe pse ajo ishte shtatëzëne me një tjetër - vdiq nga infrakti pas shtatë vjetësh martesë. Adam emri e Levi mbiemri.

Adam e kishte zakon të lexonte libra historie në kohën e tij të lirë dhe nuk i përkushtohej shumë gjërave të tjera, përveç shkollës. Një ditë djali, që sapo kishte mbushur 12 vjeç, po shihte veten në pasqyrën e madhe të korridorit të shtëpisë, korniza e të cilës ishte punuar me dru të praruar dhe me një shije të hollë të stilit hebre. Pa ata sytë e tij blu, flokët e tij bjond, duart e tij të mëdha e të forta dhe shtatin e tij, tashmë gati burrëror. “Hej dreq” tha me vete “dukem si njëri prej atyre gjermanëve ...” dhe mori nga albumi që kish krijuar një fotografi të prerë nga një gazetë, ashtu si zakonisht ruheshin figurinat e lojtarëve të futbollit. Pa në fotografi një ekzemplar të bukur të një oficeri me uniformë dhe armë në dorë. Një pamje familjare ajo të cilën ai e kishte parë gjithmonë në pasqyrë.

Lutjet që i kishte bërë të jëmës për ti blerë një pushkë lodër, një granatë dhe një uniform nuk ranë plotësisht në vesh të shurdhër: pushkën dhe granatën ia dhuruan ditën e onomastikës së tij, ndërsa për uniformën iu desh ta siguronte vet në pazarin e rrobave të përdorura duke i bëre aty-këtu ndonjë modifikim. Kështuqë atë vit në ditën e karnevaleve, Adami - i vetëkënaqur nga zgjedhja e tij gjeniale - bëri paraqitjen e tij në qytezën e vogël i veshur si oficier nazist e i mbuluar gjithandej me dekorata dhe svastika. Të gjith ngelën të habitur e të tronditur e me shpejtësi krijuan përreth tij një lloj zbrazëtie të tipit “Largohuni, po mbërrin oficeri nazist!”. Adam, gjithmon edhe më krenar dhe me gjoksin përpara, parakalonte i lirshëm përmes turrmës duke ngritur herë pas here krahun e djathtë drejt qiellit e duke bërtitur me kujë “Aiii Ittleer”. Kishte besuar gjithmonë se ajo nuk ishte një përshëndetje, por ishte më tepër një reagim i ushtarëve ndaj dhimbjeve të shkopinjëve të marra nga kapot e tyre, ashtu si reagonte edhe nëna e tij nën fshikullimat e thuprës së të jatit të tij adoptiv, përpara se ky i fundit të vdiste.
Turrma kishte ngrirë dhe ishte zhytur në një heshtje të çuditëshme e të panatyrshme që po trasformohej në një heshtje ankthi. Ishte ditë karnavalesh, por të gjithë e kishin harruar tashmë. Ishte një ditë e ngrohtë dhe e bukur me diell, gjë e rrallë për atë qytet verior gjithmon i mbuluar nga retë gri, por askush nga ata që ishin prezent aty në ato momente nuk donte t’ja dinte për atë mrekulli. Fëmija nuk e vuri re këtë gjëndje të nderë por vazhdoi të ecte drejt derisa mbaroi paradën e tij ushtarake, madje i kërkoi grupit muzikor të qytetit që ti binte “Himnit të Gëzimit” të Beethoven-it. Grupi i muzikantëve, edhe pse të shastisur nga pamja e tij, për të thyer heshtjen e sikletëshme të krijuar nga ajo situatë interpertuan Himnin e Beethoven-it në mënyrë sa mekanike aq edhe madhështore.
Fëmija mbërriti në sheshin e vogël të qytetit dhe pa se edhe kryetari i bashkisë ndërpreu fjalimin e tij të cilin po e mbante para një grushti njerzish të budadallepsur ca nga fjalimi e ca nga ai. Atëherë fëmija, duke menduar se kishte qëlluar në shenjë me veshjen e tij karnevaleske, i dedikoi edhe kryetarit të bashkisë një “Aiii Ittleer” kumbuese e të forte duke shtrirë krahun përpara e duke e parë me krenari. Bashkiaku duke zgurdulluar sytë e duke parë herë fëmijën e herë grupin e budadallepsur përpara tij, përsëriti dobët dhe në mënyrë retorike “Aiii Ittleer??”.
Eksponentët lokalë dhe figurat fetare që ndodheshin në podium filluan të gumëzhijnë si mizat me njëri-tjetrin. “Ç’po ndodh? Ç’është kjo? Ndonjë sabotim? Kush është ky spurdhiak xhanëm? Kush e solli këtu? Kush e ka paguar, pse e ka paguar…... bëzzzz”. Ndërkohë që prifti i kishës së Shën Mërisë po bënte shenjën e kryqit e hoxha musluman po i lutej zotit të tij, rabini hebre zbriti nga podiumi e duke i urdhëruar bandës muzikore të heshte, mbërtheu krahun e djathtë të femijës duke e tërhequr zvarrë e me force drejt famullisë; fëmija i ndodhur papritmas në një darë të forte e të dhunëshme nuk kuptonte përsenë e asaj që po ndodhte dhe nisi edhe ai të ndihej pak në ankth.

Rabini hyri në sinagogë, hoqi veshjen e tij priftërore - poshtë të cilave kishte të veshur ato të zakonshmet që vishte çdo qytetar laik - hoqi rripin e pantallonave dhe nisi ta qëllonte fëmijën pa mëshirë. Fëmija gjatë goditjeve ulërinte “Aiii Ittleer” dhe nuk kuptonte pse ajo torture fizike po zgjaste kaq shumë e kaq gjatë e po bëhej gjithmon e më e dhunëshme se në fillim. Pas tridhjet e ca fshikullimash mbi kurrizin e përgjakur të fëmijës, rabini duke gulçuar nga lodhja, i djersitur e i kuq nga zemërimi u ndal për të marrë frymë duke u ulur në shkallën e katedrës së mermertë të sinagogës.
Disa hapa të çrregullt e të zhurmëshëm lajmëruan ardhjen e dikujt: ishte nëna.
E shqetësuar dhe e tronditur filloi të qante me dëshpërim kur pa shpinën e fëmijës së saj të masakruar që kullonte gjak. Ndërkohë që merrte në krahë djalin e saj pa ndienja, rabini i ulur në shkallët e altarit filloi ti bërtas kundër se do ta denonconte atë dhe këlyshin e saj bastard që e kish detyruar të fyente zotin duke ushtruar dhunë në shtëpinë e tij.

Të nesërmen të gjitha gazetat lokale dhe kombëtare shkruanin me gërma të mëdha për skandalin: “Fëmijë nazist, skandal në Qytezë”, “Paradë shokuese, Qyteza ngihet në protesta”, “Fëmija i veshur si Hitleri në Qytezë”, “Eksponentë fetarë e politikanë deklarojnë: "Prindërit duhen dënuar!", etj, etj, etj. E kështu ndodhi që e jëma, ajo grua delikate dhe e ndjeshme, jo vetëm që u gjobit rëndë por në gjyq u dënua me dy vjet brug. Kujdestaria e fëmjës i’u besua një instituti psikiatrik për femijët problematik dhe me sëmundje mendore. Nga ai institut Adam doli pas 8 vjetësh, i veshur kësaj radhe kokë e këmbë me uniformën e bardhë të pacientit të sëmurë mendorë. Nëna e tij, e sëmurë fizikisht dhe e shkatërruar shpirtërisht, kishte ardhur për ta marrë me taksi e për ta çuar në shtëpi.
Adam nuk u martua kurrë dhe nuk u fejua kurrë me asnjë vajzë. Nuk e njohu kurrë dashurinë. Nuk punoi kurrë e nuk lexoi kurrë më libra as historie e as të ndonjë lloji tjetër. Nuk dilte shpesh nga shtëpia dhe nuk kishte miq. Thjesht pikturonte muret e brendëshme e të jashtëme të shtëpisë me paizazhe kopshtesh të harlisur e pemësh të begatëshme. Në disa nga këto afreske pikturoi edhe vet-veten, lakuriq, ndërkohë që mundohej të këpuste nga pema një mollë të kuqe. Pranë vetes pikturoi edhe nënën e tij, edhe ajo e potretizuar lakuriq me duart në kokë duke shkulur flokët e duke ulërirë.

Il design grafico, un medium importante anche in Kosova.

2011-09-18T23:50:00.001+01:00

Il design grafico, un medium importante anche in Kosova.

di Shahbaze Vishaj

(tradotto dall’albanese all’italiano da Brunilda Ternova)

Rrezeart Galica - Giqi nasce il 25 settembre del 1981 a Pristina. Durante gli anni 2000-2005 conclude i suoi studi presso la Facoltà di Belle Arti dell’Università di Prishtina in Disegno Grafico. Sempre presso la stessa Università, nel Dipartimento Multimediale, conclude anche il Master in Graphic Design nel 2008.

Rrezeart ha partecipato a sei mostre collettive, sia nazionali che internazionali, esponendo le proprie opere a Pristina, Skopje, Tirana, Tetova, ecc. A coronamento di tutta questa attività produttiva, espone ultimamente le sue opere anche a Scutari, dove esibisce chiaramente il suo impegno di artista e creatore nel campo del design grafico. Abbiamo sfruttato questa occasione per svolgere con lui una breve intervista.

Sh. Vishaj: Il campo del design grafico è abbastanza complicato rispetto ad alcuni altri rami dell’arte. Che cosa offre in realtà la progettazione grafica, a differenza delle altre espressioni artistiche?

Rrezeart Galica: Per me il disegno grafico offre le opportunità migliori nell’esprimere quello che sento e che mi stimola. Al fine di esprimere in arte l’ispirazione, un grande contributo proviene anche dalla tecnologia moderna, che impone un approccio ancora più preciso e contemporaneo nell’articolazione artistica. Il disegno grafico, essendo un importante mezzo artistico, racchiude in sé alcune discipline, come il logotipo, la tipografia, i poster, la preparazione del libro, la fotografia, ecc. Con questa varietà di discipline, credo che ogni artista trovi con facilità se stesso e riesca ad esprimersi.

Sh. Vishaj: Nel catalogo della Pinacoteca di Tetova, dove hai esposto quest’anno, l’illustre professor Kujtim Buza riporta con riconoscenza il tuo talento paragonandoti ai grandi nomi della nostra arte nazionale, come Muslim Mulliqi, Tahir Emra, Rexhep Ferri, Agim Çavdërbasha, Shyqri Nimani - tutti membri dell'Accademia delle Arti e delle Scienze del Kosovo. Indubbiamente è un “peso” bello grande per un trentenne come te. Tutto ciò ti dà delle motivazioni in più nel tuo lavoro quotidiano?

Rrezeart Galica: Mi sento onorato e privilegiato quando un illustre professore del calibro di Kujtim Buza, riporta nei miei confronti tali valutazioni. Ovviamente mi fa sentire obbligato a dare il massimo, dedicandomi e impegnandomi ad essere sempre al meglio della mia creatività artistica. I nomi citati sono il fiore all’occhiello dell’arte del Kosovo, hanno onorato gli albanesi e il nostro Paese in tutto il mondo. La società kosovara sta facendo molto poco per loro. Di essi dovremmo celebrare i compleanni ed onorare gli anniversari di morte, incominciando dalle più alte gerarchie dello stato del Kosovo e fino alle associazioni degli artisti. La negligenza in tal senso e la mancanza di rispetto nei confronti di chi ci ha onorato, è una infamia per l'intera società, soprattutto per gli artisti del Kosovo.

Sh. Vishaj: Dove si riscontra la tua comunicazione interattiva con gli appassionati d’arte del tuo genere?

Rrezeart Galica: Questo ponte di comunicazione è costruito attraverso le idee e i temi affrontati nel mio lavoro. Penso che la maggior parte delle mie opere va a toccare quello che i cittadini e gli appassionati d’arte vivono e vogliono trasmettere alle varie potenze collocate in Kosovo. L’artista deve essere un idealista e un antagonista contro ogni Potere, soprattutto in Kosovo, dove abbiamo più Potere che Stato e dove le autorità si disinteressano sia dello Stato che dei suoi cittadini. Forse in questo senso l’opinione pubblica si è identificata con il mio lavoro, creando una empatia che ha reso più facile la comunicazione tra me e loro.

Sh. Vishaj: Quale è la tua opinione riguardo la situazione attuale del linguaggio figurativo delle arti – in questo caso del disegno grafico - oggi in Kosovo e in Albania, in confronto con altre forme artistiche? Quindi, cos’è che caratterizza il linguaggio del design rispetto le altre forme delle arti visive?

Rrezeart Galica: In Kosova, il disegno grafico ha una certa tradizione dato che esisteva già da tempo un dipartimento presso la Facoltà delle Arti di Pristina. Durante il passato regime, nella ex-Jugoslavia, a differenza del sistema monista in Albania, noi non siamo stati assoggettati al principio del realismo socialista artisticamente inteso. A quel tempo, a Belgrado, esisteva un dipartimento delle arti applicate (il termine ‘design’ è stato utilizzato in seguito), dove si recavano a studiare artisti che provenivano da tutta la federazione della ex-Jugoslavia, e anche dal Kosovo.

Dopo la laurea, tanti di questi artisti frequentavano nei vari Paesi occidentali la specialistica in aree specifiche del design. Io ho avuto l’occasione di analizzare attentamente il design di quell’epoca, i loghi, i manifesti, i libri, i giornali, gli opuscoli, ecc., e sono impressionato da quanto è stato fatto al tempo in Kosovo. Nel passato gli artisti venivano incoraggiati molto di più e il loro valore veniva riconosciuto sulla base di criteri di merito.

Oggi ci sono molti grafici diplomati, ma non c’è una vera arte del ‘design’ perché in molti pensano di conoscere quest’arte con o senza un diploma. Alcuni, che in un tempo non troppo lontano si distinguevano per la loro creatività, oggi si sono trasformati in uomini d’affari che vedono l’arte allo stesso modo di come i politici vedono il Potere e la politica - calpestando egocentricamente chiunque rappresenti una minaccia concorrenziale.

Prendiamo ad esempio il concorso che si è svolto per la bandiera e l’emblema della Repubblica del Kosovo. Le autorità hanno giocato sporco con gli artisti kosovari, facendo credere che si sarebbe svolta una equa selezione ma, nel contempo, la bandiera veniva ricamata in Turchia. Questo gioco, questo degrado, sta incominciando dall’alto e si sta diffondendo in tutta la società.

Sh. Vishaj: Un capitolo a parte nell’arte della grafica, lo ricopre anche il design del libro in generale. A che livelli si trova la preparazione del design del libro in Kosovo e in Albania?

Rrezeart Galica: In accademia, si studia la “Preparazione del libro”, ma se si va a vedere il quadro selezionato per l’insegnamento di questa materia, si capisce che la sua importanza è stata svalutata già in partenza.

In Kosovo saltuariamente ci imbattiamo in pubblicazioni che hanno l’adeguata cura artistica, perché ogni persona che possiede un computer pensa che il design sia una cosa facile da realizzare, basta cliccare il mouse. Se i progettisti creassero un’associazione, le cose andrebbero diversamente, poiché verrebbero sanzionati gli studi e le tipografie che non lavorano con progettisti formati professionalmente. Successivamente, per evitare questo soffocamento, si potrebbe concedere la licenza ad ogni artista. Penso che qualsiasi libro che merita di vedere la luce della pubblicazione, dovrebbe essere filtrato meglio anche dall’aspetto artistico. In questo caso, l’autore del libro dovrebbe essere più rigoroso nella selezione di un professionista, per finalizzare il lavoro artistico dell’immagine della sua opera.

Sh. Vishaj: Il pubblicista Gëzim Krasniqi, si esprime nei tuoi confronti dicendo che attraverso le tue opere artistiche neghi una realtà politica e giuridica che ha svantaggiato e continua a mettere in una posizione sfavorita il cittadino comune del Kosovo. Puoi offrire ai lettori un tuo parere in merito?

Rrezeart Galica: C’è da considerare che la frase menzionata si riferiva alla situazione quando l'UNMIK era il sovrano assoluto in Kosovo.

Noi, come giovani, ci siamo sentiti soffocati in una realtà di tale gestione internazionale dove trovavi delle situazioni assurde; per esempio il caso del poliziotto ricercato per crimini in Ruanda che era diventato il responsabile dell’ordine e della legge in Kosovo, oppure il caso del responsabile delle ferrovie – una persona che aveva lavorato nei porti marittimi - che proveniva da uno stato in cui le ferrovie non erano funzionanti da 40 anni. Esempi di tali anomalie c’è ne sono a decine e a centinaia. Noi siamo un popolo europeo, gli abitanti del continente della democrazia, ma anche vittime dei sistemi totalitari. Quindi, eravamo desiderosi del diritto e dell’ordine occidentale. E invece, dopo la guerra, siamo stati trasformati in una popolazione sperimentale. Quel che è peggio, anche l’EULEX sta sperimentando e in particolare lo sta facendo l’attuale governo del Kosovo. Io temo e non voglio credere che solo il collasso totale dello Stato del Kosovo porterà la fine degli esperimenti con il popolo kosovaro. Forse solo allora andrà tutto per il meglio? La mitologia greca ci dice che dall’ordine nasce il caos. Forse!

Sh. Vishaj: Sei rinomato per il coraggio che trasmetti attraverso il tuo lavoro artistico, per l’opposizione e la resistenza contro le missioni internazionali in Kosovo (l'ONU, EULEX ecc.). Il pubblicista Shkelzen Gashi si è pronunciato dicendo che non aveva mai visto un altro artista esprimersi artisticamente come hai fatto tu. Cosa dovrebbe avere un artista come te per affrontare le pressioni che si verificano sulla popolazione del Kosovo?

Rrezeart Galica: Come cittadino Albanese del Kosovo e come artista, non posso rimanere indifferente a situazioni che vanno sempre contro gli interessi del mio Paese. Allo Stato del Kosovo è stato imposto il protettorato delle Nazioni Unite, l’Unmik, che ancora oggi continua a sussistere con un ruolo periferico, ma che è indifferente verso il benessere e le ambizioni del mio popolo. Sono indignato da una amministrazione internazionale che pensa di più al suo staff che non ad una nazione e Paese. La mia rabbia accumulata in questi anni è causata da un sistema forestiero che non ha visione e che continua a soffocare senza pietà, spingendomi a realizzare nel 2004 il poster “tUNg” (ita: “ciao” nel gergo della lingua albanese), ma che è anche eufemismo per “lamtumirë” (ita: “addio”), “ik e the qafën” (ita: “vattene e che ti si spezzi il collo”), esprimendo così le mie convinzioni e i miei sentimenti. Più tardi ho realizzato: “EUSEX” che ironizza sulla missione EULEX, nota più come spettacolo televisivo che per il lavoro concreto; il Governo Ladro (alb: H-Qeverisja) che sta terrorizzando i cittadini; L’Invasione dei Media (alb: Pushtimi i mediave) che sta soffocando l’opinione libera, ecc. Purtroppo, parlando dal punto di vista del cittadino del Kosovo, queste opere non hanno perso la loro attualità. Fortunatamente, parlando come artista, molte di queste opere sono analizzate e sono prese come oggetto di specializzazione da studenti dell’Accademia di Belle Arti di Perugia, in Italia.

Sh. Vishaj: Rrezeart, per concludere vorrei chiederti come valuti le tue ultime due mostre, quella di Scutari e quella di Tetova? Cosa si riflette nelle esposizioni per gli appassionati d’arte in queste due città in parte dal gusto diverso?

Rrezeart Galica: Ho avuto una precedente esperienza con gli albanesi di Macedonia, grazie all’esposizione a Skopje, ma l’accoglienza a Tetova è stata più specifica e abbracciava sia i semplici cittadini che gli artisti e i media – quest’ultimi hanno sensibilizzato l’opinione pubblica riguardo l’apertura della mostra e dei suoi contenuti.

La comunità dell’arte a Razma di Scutari e l’esposizione sono state un’esperienza diversa, non solo per aver goduto di una natura poco conosciuta per me del nord-est dell’Albania, ma anche per le emozioni che ricevevo e riflettevo di conseguenza nelle opere artistiche. Quella parte di Scutari, a me sconosciuta fino ad allora, è meravigliosa. Questa è stata una buona occasione non solo di cercare ma anche di realizzare nuovi contatti con artisti provenienti dall’Albania e da Macedonia.

Referendumi, mjet i sovranitetit popullor

2011-06-16T12:52:00.005+01:00

nga Brunilda Ternova

Eshtë zhvilluar në Itali më 12 – 13 qershor, një nga referendumet shfuqizuese më të rëndësishme të këtyre dy dekadave të fundit, me një pjesëmarrje aktive prej 57,04% të popullsisë. Qytetarët italianë janë shprehur me anë të votës së tyre mbi çështje themelore dhe jetike që kanë të bëjnë me Ujin, Centralet Bërthamore dhe me ligjin mbi Pengesën Legjitime. Ky referendum shfuqizues do të hyjë në historinë italiane, si i pari rast në të cilin interneti dhe social network-et kanë vepruar si një bord i mirëfilltë informacioni duke anashkaluar masmediat tradicionale zyrtare, të cilat nuk shkëlqejnë as në cilësi dhe as në saktësinë e informacionit të ofruar. Pjesmarrja e popullsisë dhe fitorja e sovranitetit popullor, ka dëshmuar se impenjimi qytetar ndaj problemeve dhe argumenteve të rëndësishme që prekin direkt interesat dhe të ardhmen e tyre, është i mundëshëm dhe i realizueshëm.

Kundër privatizimit të ujit

Pyetja e parë referendare kishte të bënte me kujdestarinë dhe menaxhimin publik të shpërndarjes së ujit duke shfuqizuar nenin 23 bis të ligjit 133/2008 dhe nenin 15 të dekretit 135/2009 (i ashtëquajturi dekreti Ronchi), te cilët parashikonin në mënyrë skandaloze privatizimin e shërbimeve publike: shërbimet hidrike, transportin publik dhe menaxhimin e mbetjeve urbane.
Sërisht argumenti i ujit kishte të bënte edhe me pyetjen e dytë referendare, e konkretisht me shfuqizimin e nenit 154 të dekretit legjislativ n.152/2006. Ky nen favorizonte operatorët privat të shërbimeve hidrike si dhe përfitimet e tyre nga rritja e çmimeve dhe tarifave të ujit, jo vetëm për të mbuluar shpenzimet operative dhe mirëmbajtjen e sistemeve por edhe për të pëfituar nga biznesi i furnizimit me ujë të pijshëm në kurriz të qytetarëve.
Shfuqizimi i këtyre dispozitave është një reagim i fuqishëm popullor kundër procedurave të vendosura nga klasa politike aktuale (si e majtë ashtu edhe e djathtë) mbi privatizimin e ujit – i cili duke qënë një e mirë e përbashkët publike dhe një e drejtë universale njerëzore për të jetuar, nuk mundet në asnjë mënyrë as të privatizohet e as të jetë subjekt spekullimesh. Propaganda e paskrupullt, që kryhet nga lobe të caktuara ekonomike dhe nga një grusht politikanësh të shitur, për të privatizuar gjithshka publike është një fyerje e inteligjencës dhe llogjikës njerzore. Nuk është e vërtetë që privatizimet garantojnë cilësi të shërbimit të ofruar, përkundrazi, privatët nga njëra anë do të rrisin tarifat duke kursyer në mirëmbajtjen e infrastrukturave dhe nga ana tjetër do të rrisin çmimin dhe kërkesën për ujë të pijshëm në shishe – biznes ky i adminstruar nga multinacionale të tjera private. Në një situatë të tillë dramatike – ku uji konceptohet dhe trajtohet si mall dhe jo si një e drejtë njerzore – rrezikohet seriozisht sovraniteti i Shtetit dhe i qytetarëve (mjafton këtu të përmendim luftën civile të zhvilluar në Bolivi dhe në Indi falë kontrollit të arit blu nga multinacionalet Suez Environnement dhe Véolia Environnement). Jo rastësisht, më 28 korrik 2010, Asambleja e Përgjithshme e O.K.B.-së shpalli nëpërmjet Rezolutës A/64/L.63/Rev.1, që e drejta për të patur ujë të pijshëm dhe shërbime higjeniko-sanitare është ndër të drejtat themelore të njeriut. Kjo rezolutë është një hap vendimtar për të trajtuar konkretisht problemin e mungesës së ujit dhe çlirimin e këtij burimi natyror jetik nga llogjika spekulluese e tregut privat. E drejta për ujë është tashme zyrtarisht pjesë e Deklaratës së të Drejtave të Njeriut.

Kundër Centraleve Bërthamore
Pas katastrofës së Çernobilit, një referendum i 8 nëntorit 1987, ndaloi ndërtimin e centraleve bërthamore dhe përdorimin e kësaj teknologjie obsolete në territorin Italian. Katastrofa e Fukushimës ka rritur sot ndjeshëm e më shumë se kurrë debatin mbi energjinë bërthamore si në Itali ashtu edhe në vende të tjera të botës, duke i kushtuar sidomos një vëmendje të veçantë sigurisë së centraleve tashmë të ndërtuara.
Pyetja e tretë referendare i referohej pikërisht energjisë bërthamore, duke kërkuar shfuqizimin e dekret-ligjit n.112 të 25 qershorit 2008 ratifikuar nga ligji n.133 i 6 gushtit 2008, që krijonte mundësine e realizimit në territorin kombëtar të centraleve bërthamore. Me të drejtë shumica e italianëve u shprehën për shfuqizimin e këtyre ligjeve, të bindur se energjia bërthamore është sa e rrezikshme për mjedisin dhe shëndetin e njeriut, po aq e vjetëruar teknologjikisht dhe aspak ekonomike sepse përdor burime energjitike jo të ripërtëritshme. Uraniumi, lënda djegëse që përdoret në centralet bërthamore, nuk është i riperteritshem dhe gjendet me pakicë në natyrë, aspekt ky që e rrit shumë lart çmimin e tij në tregjet e shit-blerjes. Egziston gjithashtu problemi i mbeturinave bërthamore që mbetet akoma i pazgjidhur nga shkenca moderne, edhe sepse teknologjia që disponohet aktualisht nuk është akoma në gjendje të kryejë trajtimin e këtyre mbetjeve radioaktive, të cilat thjesht groposen nën tokë duke ndotur ujrat, florën dhe faunën. Kostoja e përgjithshme e ndërtimit, e funksionimit, e trajtimit të mbeturinave radioaktive dhe e depozitimit të tyre, kapërcen shumën e 10 miliard euro për central, duke e tejkaluar së tepërmi koston e përgjithshme që nevojitet për impiantet e energjive të riperteritshme (si dielli, uji, era, biomasa, gjeotermale etj). Rrezikshmëria e centraleve rritet akoma më shumë për faktin se territori gjeografik italian – së bashku me Japoninë dhe territorin e Kalifornisë – ka një nivel të veprimtarisë sizmike ndër më të lartët në botë. Një aspekt ky i rëndësishëm që nuk mund të nënvlerësohet as nga ne shqiptarët (aktiviteti sizmik në Shqipëri është ndër më të lartët në Europë), nëse në të ardhmen multinacionalet e huaja do kenë dritë jeshile nga pushtetarët e korruptuar shqiptar për të ndërtuar centralet e tyre ose për të na mbushur me mbeturinat e tyre radioaktive.
Sfida e civilizimit të sotëm modern është konvërtimi i sistemit energjitik, nga ai i burimeve të shterueshme (nafta dhe bërthamorja), në atë të një sistemi të qëndrueshëm e të bazuar në burimet energjitike të ripërtëritshme, të pastra dhe të sigurta për njeriun.

Kundër ligjit mbi Pengesën Legjitime
Për të qartësuar se çfarë është ky ligj, është e rëndësishme të thuhet se kodi italian i procedurës penale u lejonte të pandehurve të drejtën e spostimit të seancave të proçesit gjyqësor, në rast se nuk ishin në gjendje të paraqiteshin në gjyq për arsye të një force madhore ose të një pengese legjitime. Një pjesë e ligjit italian nr.51, aprovuar më 7 prill 2010 e i njohur ndryshe si Ligji mbi Pengesën Legjitime, i mundësonte Kryetarit të Këshillit të Ministrave dhe ministrave të qeverisë, mos paraqitjen e tyre në seancat gjyqsore. Në ato proçedura penale në të cilat rezultonte i akuzuar kryeministri italian, ky i fundit falë ligjit në fjalë, ishte i legjitimuar të mos paraqitej në seance, duke detyruar gjykatësit e çështjes të shtynin proçeset e tij gjyqësore në një moment të dytë në kohë, e jo më vonë se gjashtë muaj. Pyetja e katërt referendare kishte të bënte pikërisht me shfuqizimin e këtij ligji abuzues Ad Personam e të krijuar ad hoc vetëm për kryeministrin italian i cili, në harkun kohor të këtyre 18 viteve në pushtet, ka koleksionuar në menyrë abuzive të paktën 37 ligje të këtij lloji. Një ligj i tille e i pashoq – që nuk ka homolog në asnjë vend të botës së qytetëruar – ka favorizuar në mënyrë të rrezikshme aktivitetin e organizatave kriminale dhe miliona keqbërës të cilët kanë mbetur të pandëshkuar, duke u’a hequr viktimave të drejtën legjitime për të gjetur drejtësi në organet shtetërore. Sipas Shoqatës Kombëtare të Magjistraturës janë 15 mijë proceset gjyqësore që kanë nglelur të pashqyrtuara nga ky ish-ligj abuzues që u shfuqizua falë referendumit.

Në vend të epilogut
A mundet një referendum popullor të de-legjitimojë qeveritë dhe të rikonfiguroje kufijtë dhe bilancin politiko-ekonomik të një shteti? A është referendumi popullor me të vërtet bartës i kësaj ‘fuqie’, pavarsisht nga konteksti i demokracis përfaqësuese, ku organet qeverisëse aplikojnë ndërmjetësimin e lirive dhe të drejtave të qytetarëve?
Në doktrinën e përfaqësimit politik, referendumi, nënkupton idealin absolut, pasi është manifestimi i drejtpërdrejtë i vullnetit popullor, që sipas filozofit zviceran dhe teoricienit të demokracisë, Rousseau, nuk mund ti delegohet organeve përfaqsuese të tilla si parlamenti, këshilli i ministrave etj. Referendumi është një formë institucionale që ka një karakter të drejtpërdrejtë demokratik dhe origjina e tij historike, na rikthen mbrapa në kohë tek strukturat e lashta politiko-juridike të kantoneve të Zvicrës. Në kantonin e Bernës, sidomos që prej shekullit të XVI-të, vendimet më të rëndësishme (rekrutimi i mercenarëve, aleancat me shtetet e huaja, etj) i’u nënshtroheshin votimit popullor, dhe pikërisht në këtë model institucional është identifikuar forma e parë e konceptit bashkëkohor që kemi sot mbi Referendumin. Këto forma pjesëmarrjese të drejtpërdrejta e që datojnë që nga 1294, quhen në gjermanisht Landsgemeinde (Kuvende Kantonale) dhe ende ekzistojnë në disa kantone zvicerane si Obwald, Midwald, Glaris, Appenzell Rhodes Interieures, Appenzel Rhodes Exterieures etj, ku qytetarët takohen rregullisht për të diskutuar, për të vendosr mbi punët e qeverisjes dhe kryerjen e zgjedhjeve. Duke nisur nga fillimi i shekullit të IX-të koncepti i referendumit do të jetë nje praktikë tipike e kantoneve zvicerane e më pas do të jetë pjesë themelore e Kushtetutes Federale të viti 1848, e cila, pikërisht për tu miratuar si ligj i’u nënshtrua referendumeve popullore kantonale. Kushtetuta Federale, e miratuar në vitin 1874, është ende sot e kësaj dite në fuqi e në sajë të referendumeve dhe mbledhjes së firmave qytetare, çdo ligj pa përjashtim është subjekt i votimit popullor, duke përfaqësuar në këtë mënyrë një nga elementet më të rëndësishëm të historisë së demokracisë zvicerane. Ndryshe nga Zvicra, demokracia direkte e të cilës është vërtet për tu admiruar e për tu marrë si shembull sidomos nga ne shqiptarët, Kushtetuta italiane nuk parashikon në brendësi të saj një referendum deliberativ (vendimor) por vetëm referendumin shfuqizues. Në Itali referendumi i parë i këtij lloji trajtonte argumentin e divorcit dhe i përket vitit 1974, ndërsa referendumi i parë popullor i kryer në gjith historinë e Republikës italiane është ai i 2 qershorit 1946 ku qytetarët zgjodhën sistemin e Republikës si formë qeverisje në vend të Monarkise. Nga ky moment e më pas, rritja e numrit të referendumeve të zhvilluara në Itali ka qënë i pandërprerë dhe i vazhdueshëm. Si i vetmi instrument ligjor në duart e njerëzve i aftë të copëtoj sundimin e politikës përfaqësuese të korruptuar, demokracia e drejtpërdrejtë pjesëmarrëse që e shprehu vetveten nëpërmjet referendumit të fundit në Itali, dëshmon edhe një herë se Referendumi është një ndër mjetet më të përshtatshme e të mundshme të demokracisë se vërtet sot për sot.
Në fund të fundit e jo rastësisht, sociologu dhe ekonomisti politik gjerman Max Weber është shprehur se “në politikë arrihet e mundshmja vetëm kur synohet sistematikisht e pamundura”.

Artikulli eshte botuar ne:
- Saktivista: http://saktivista.com/2011/06/referendumi-mjet-i-sovranitetit-popullor/

- Gazetaonline: http://www.gazetaonline.net/2011/referendumi-mjet-i-sovranitetit-popullor.html

- Shqiptari i Italise: http://www.shqiptariiitalise.com/component/content/article/34-itali/1395-referendumi-mjet-i-sovranitetit-popullor.html

- Albanian Media Agency: http://www.ama-news.al/2011/06/referendumi-mjet-i-sovranitetit-popullor/

- Gazeta e Vogel: http://www.gazetavogel.al/read.php?id=85351

- Tirana Observer: http://www.tiranaobserver.com.al/index.php?option=com_content&view=article&id=7981:brunild-ternova&catid=40:forum&Itemid=72

- Gazeta Shqip: http://www.gazeta-shqip.com/#/ndryshe/06e5a6f8ac1c1ae02ed9001a680b487f.html

----------------------------------------------------------------------------------

Komente mbi artikullin

Brunilda Hoxha

Referendumi duke qënë një nga format e demokracisë së drejpërdrejtë i jep mundësi të shprehurit të vullnetit të lirë të popullit në vendimarrje, ku me anën e votës së lirë qytetarët miratojnë apo hedhin poshtë një propozim të caktuar. Ndoshta kjo rrugë do t'i jepte zgjidhje një mori problemesh edhe në shoqërinë e sotme shqiptare.Pse të mos imitojmë shembuj me efekte pozitive, kuptohet të përshtatura me ezigjencat tona reale.Aktualisht problemet e politikës shqiptare i kanë ngecur në grykë shqiptarëve, të cilat përbëjnë dhe nyjen kryesore në zinxhirin e reformave për integrim,apo shumë probleme të politikës së jashtme,rregjistrimi mbi baza etnike etj, mund ta gjenin shumë mirë zgjidhjen nëpërmjet referendumit, kuptohet nëse rezultati nuk do të manipulohej.

Ali Asllani Uji + Ajri = Jeten, Jeta nuk privatizohet! Ti qofsh e NDERUAR perhere Brunilda. Te falenderoj une ty qe me ke sjelle nje kenaqesi leximi me kete rast studimi qe e kishe bere!

Dorian Koçi

Pergezime Bruna, per kete artikull.Shqiperia gjendet para nje fushate te tille privatizimesh, ku nje grup manaxheresh, ekonomistesh dhe gjithfare tjeter politiakanesh po mundohen te percjellin ne opinionin publik se vetem privatizimi mund te shpetoje sektore te ndryshme te sherbimeve dhe ekonomise. Deshiroj te sjelle ketu ne vemendjen e lexuesit rastin e privatizimit te hekurudhave ne Angli, i cili rezultoi i pasuksesshem dhe me kosto te larte aksidentesh pasi kompania private abuzonte ne mirembatje te rrjetit dhe investime.E njejta problematike ne vendin tone ka te beje dhe me koncesionet e pasurive minerale qe jepen me kushte skandaloze. Te pershendes!

Eva Brinja te lumt Bruni shpuz je,bravo.

Sono indignato e il 10 giugno protesterò davanti all'Assemblea.

2011-06-10T11:31:00.001+01:00

I giovani di una città senza finestre
di Eljan Tanini - attivista del “Gioventù Indignata"

(traduzione di Brunilda Ternova)

Martedì ho due esami che devono essere superati per forza e lasciamo stare poi il fatto, che dovrei presentare anche la tesi di laurea in questi giorni. In realtà, non voglio neanche farli, a causa di ‘un'altra cosa importante’! Li ho lasciati da parte, leggendo pochissimo ... Perché? Il giorno 10 giugno alle ore 16:00 protesterò dinanzi agli uffici dell'Assemblea Parlamentare di Tirana per una indignazione che dovrebbe unire tutti i cittadini e soprattutto le generazioni più giovani. Ho una rabbia dentro di me che non è possibile trattenere e usare solamente nei miei scritti ...
“Gioventù Indignata” è un gruppo creatosi in modo casuale sul social network di Facebook, svegliando così in tutti noi, l’ego dei movimenti civici. Questo perché, da un lato la virtualizzazione è un aspetto positivo e valido nel sollevare le opinioni, dall’altro, in un certo modo lì è come se avessi una parte di casa mia ... In realtà non è solamente questo, è una rivoluzione contro quelle proteste di parte e contro i pensieri noiosi della Politica. Le persone che stanno iniziando ad avere familiarità con questa nuova visione stanno incominciando anche a capire che ci si sente meglio se si protesta in modo pulito.

Il 10 giugno, protesteremo in strada contro i complessi della nostra società, contro la perdita e lo spegnimento delle generazioni, contro l’indifferenza, contro la violenza, contro il potere, contro il pensiero corrotto di chi sostiene che in Albania manca la gioventù, per sfidare tutti i parlamentari che pensano di poter fare ciò che vogliono, contro l’abbandono di questo Paese, contro la costipazione mentale, le elezioni, il voto, la carta dello studente, il sistema sanitario non funzionante, le idiozie dei politici che non gli vogliamo più votare, l'ignoranza del potere, l'essiccazione della mente e molto altro ancora ...
In questo Paese l’Indignazione inizia perchè la morale si è persa, perchè il potere è diventato violenza, perché chi perde le elezioni non accetta di perderle – trasformando le menzogne e le speculazioni in idolatria della loro forza. In effetti, una buona parte dei politici del Paese dove vivo non vorrei neanche vederli! Accendo la TV e vedo sempre più le solite facce e anche quando spengo la Tv i loro volti rimangono come delle macchie sullo schermo!
Il sistema pensa molto poco al bello, ecco perché ai politici non vorrei lanciare dei sassi ma delle torte! No signori, le mie giornate non possono essere sempre le stesse e uguali! Pensare all’Indignazione comune, davanti agli uffici del Parlamento Albanese e ai caffé del quartiere ‘Blloku’- con quelle sue strade dove la gente se la tira - vicino al vecchio establishment che continua a governare da anni, è come lo spirito del defunto che si trasforma in un sistema per rivoltarsi contro questo sistema.
In questa città senza finestre tutto sta diventando quasi normale, il Paese è diventato così comune - quasi una routine - facendoci amare sempre di più la bugia e la convinzione che dopo di noi non ci sarà più nessuno! La gente sta incominciando non solo a porsi ma anche a sollevare domande: Loro ci stanno stancando, noi abbiamo bisogno di vivere meglio, mangiamo ogni giorno dei pesticidi! Cosa fare? L’Impero dovrebbe cadere, lo spettacolo è diventato di moda, l'impero calpesta ogni giorno gli impegni che ha preso e io di nuovo non so a chi credere? Le leggi sono state fatte bene e il sistema si ubriaca davanti allo schermo, ma io non so con chi dovrei lamentarmi perché tutto non mi sembra più ragionevole?

Noi, i giovani di questo paese, lo sappiamo molto bene - poiché ce lo ribadiscono sempre - che siamo il futuro! Ma non è così! La frase è diventata così di cattivo gusto da fare supporre che non ci sia nessuna soluzione. Io sono giovane e lo so benissimo, ecco perché protesterò in strada con tutta la mia rabbia. Protesterò il 10 giugno ricordando che in questo giorno c’è stata la riunione della Lega di Prizren 1878-2011, e lo ricorderò in tutti gli altri 10 giugno che soggiungeranno in futuro dato che non me ne starò inutilmente annusando l’odore del sistema ... Lo sapevate che nessuno di questi nostri governanti ama i giovani?! Perché loro ci temono e sanno molto bene la facoltà che hanno i giovani di unirsi contro di loro. Essi approfittano della nostra indifferenza alla reazione! Loro sanno bene che in Albania i giovani non parlano e il nostro silenzio è il loro dolce preferito. Ragion per cui il 10 giugno dobbiamo protestare per rompere il silenzio!
I peccati dei nostri padri ci hanno INDIGNATO! Manca il lavoro ma anche il desiderio di lavorare, la televisione contempla un'altra vita e la gente vive in un mondo a seconda di come gli viene servito, ma io personalmente sono stanco delle parole che sostengono la morte della gioventù in questo Paese!

Il Gruppo “Gioventù Indignata”, creato casualmente dai giovani grazie alle stesse idee e pensieri, riuscirà a mantenere a lungo nel tempo questo spirito pulito! Nessuno ci dà soldi per le cose che vogliamo realizzare anzi, i soldi li abbiamo messi di tasca nostra per l'acquisto del materiale necessario: ieri siamo usciti a trovare dei cartoncini presso alcuni magazzini alla periferia di Tirana, abbiamo svolto la riunione in un ufficio improvvisato, abbiamo utilizzato delle vecchie lenzuola bianche per scriverci sopra con lo spray, ognuno porterà una bandiera con sé e anche un fischietto per creare un singolo spirito in cui nessuno farà il leader. Ho lasciato tutto, venerdì pomeriggio protesterò in piazza ...

Version ne Gjuhen Shqipe

Kam indinjatë, më 10 qershor do vërshoj para Kuvendit

Nga Eljan Tanini - aktivist i Rinia në Indinjatë

Rinia e një qyteti pa dritare

Të martën kam dy provime të mbartura të cilat duhet ti mar me patjetër. Lër pastaj temën e diplomës të cilën duhet ta dorëzoj këto ditë. Në fakt, as nuk dua ti bëj fare karshi një rëndësie tjetër! I lashë duke lexuar vetëm pak… Pse? Sepse në datë 10 Qershor ora 16:00 do dal para zyrave të Kuvendit në Tiranë për një Indinjatë që duhet të bashkojë gjithë qytetarët, duke afruar më shumë edhe brezin e ri. Kam një duf brenda meje që nuk mund ta mbaj kot vetëm duke shkruar në letra… Rinia në Indinjatë është një grup i cili u krijua fare rastësisht në facebook duke zgjuar kështu egon e levizjeve qytetare tek të gjithë ne. Ja pse është i mirë virtualizmi, vlen edhe për të ngritur mendimet; por edhe pse atje kam një pjesë të shtëpisë sime… Në të vërtetë nuk është vetëm kaq, është revolucion për aq sa i përket të protestuarit anshëm dhe të protestuarit kundër mendimeve të lodhshme politike. Njerëzit që po e njohin pak nga pak këtë frymë të re, po fillojnë të kuptojnë se edhe ata ndihen më mirë nëse dalin të protestojnë pastër.

Në datën 10 Qershor, do dalim në rrugë kundër komplekseve të shoqërisë sonë, humbjes dhe djegies së brezave, indiferencës, dhunës së pushtetit, mendimeve të kalbura se këtu nuk ka rini, sfidës ndaj të gjithë kuvendsave që mendojnë se mund të bëjnë si të duan, mos largimit nga ky vend, kapsllëkut mendor, zgjedhjes, votës, kartës së studentit, shëndetësisë aguridhe, idiotësive të politikanëvë të cilët nuk duam t’i votojmë më, injorancës së pushtetit, tharjes së mendjes e shumë të tjera…

Në këtë vend Indinjata fillon kur morali ka humbur, pushtetshmëria është bërë dhunë, ai që humb zgjedhjet nuk mund ta pranojë sepse gënjeshtrën dhe spekulimin e kanë bëre idhtari të forcës së tyre. Ne fakt, një pjesë e mirë e politikanëve në vendin ku jetoj as që nuk dua ti shoh me sy! Hap televizorin, shoh gjithmonë e më shumë fytyra të ngjashme, e mbyll atë, dhe përsëri fytyra e tyre mbetet e njollët mbi ekran!

Sistemi ka filluar të mëndojë shumë pak për të bukurën, prandaj nuk dua ti gjuaj me gurë, por me tortë! Jo zotërinj, ditët e mia nuk mund të jenë të njëjta, prandaj të mendosh për Indinjatën e përbashkët në një vend si zyrat e Kuvendit të Shqipërisë afër kafeve të Bllokut me nja dy rrugë të tangerllikut të madh, afër ish qeverisjes shumë vjeçare, është njësoj që frymën e të ndjerit për tu ulur të gjithë bashkë në kafe ta kthesh në një sistem kundër këtij sistemi.

Në këtë qytet pa dritare çdo gjë po bëhet thuajse normale, ndërsa vendi është bërë i zakonshëm, thuajse rutine, duke na pëlqyer gjithmonë e më shumë gënjeshtra dhe vetëbesimi se të tjerë nuk ka pas meje (nesh)! Njerëzit po fillojnë jo vetëm të shtrojnë por edhe të ushtrojnë një pyetje: Ata po na lodhin, ne duhet të jetojmë më mirë, po hamë çdo ditë pesticide! Çfarë duhet të bëjmë? Perandoria duhet të bjerë, spektakli është bërë modë, perandoria po shkel çdo ditë angazhimet që ka marrë dhe unë përsëri nuk di kujt ti zë besë? Ligjet e ndërtuara janë shumë të mira, sistemi dehet vetëm para ekranit, por unë nuk di kujt duhet t’i ankohem sepse çdo gjë nuk më duket më e ndjeshme!

Ne të rinjtë e këtij vendi, e dimë shumë mirë se gjithmonë na thonë se jemi e ardhmja! Por nuk është kështu! Është bërë fjali kaq e shpifur, sa duket sikur nuk ka asnjë zgjidhje. Une jam vetë e ri, dhe e di shumë mirë se dua të dal në rrugë me gjithë dufin që kam. Prandaj do dal në këtë 10 Qershor, bashkë me idenë se 10 Qershori mbartet nga Lidhja e Prizrenit 1878-2011, dhe në të gjitha 10 Qershorët e tjerë qe do të vijojnë sepse nuk mund të rri kot e të nuhas erën e sistemit... A e dini që asnjë nga këta qeveritarët tanë nuk i duan të rinjtë?! Sepse ata na kanë frikë, ata e dinë shumë mirë se çfarë aftësish kanë të rinjtë që të bëhen kundër tyre. Ata përfitojnë nga mos reagimet tona! Ata e dinë shumë mirë që në Shqipëri rinia nuk flet, dhe heshtja jonë është ëmbëlsia e tyre. Prandaj në datë 10 Qershor duhet të dalim e të thyjmë heshtjet. Mekatet e etërve tanë na kanë INDINJUAR! Nuk ka punë por edhe deshirë për të punuar, televizioni mendon për tjetër jetë, njerëzit jetojnë vetëm sipas një bote qe u jepet, dhe personalisht jam i lodhur nga fjalët se rinia nuk jeton më në këtë vend!

Grupi i Rinisë në Indinjatë, të takuar fare rastësisht me mendime të njëjta do arrijë ta mbajë gjatë këtë frymë të pastër! Askush nuk na jep lek për ato gjëra që duam të bëjmë, i kemi shtirë vetë lekët për të blerë materialet që duhen; dje dolëm për të marrë kartona tek disa magazina në periferi të Tiranës. Mbledhje në një zyrë të sajuar, apo edhe çarçafë të bardhë të vjetër për të shkruar sipër me sprai, çdo kush me një flamur me vete por edhe një bilbil për zhurmë duke ndërtuar kështu një frymë ku askush nuk do të bëjë liderin. I kam lënë të gjitha, të premten pasdite do dal në rrugë…

Ripërcaktimi i Kulturës dhe i Shpirtit të Kohës

2011-02-16T21:38:00.001Z

Intervistë me Federik Pistono – koordinator i Lëvizjes Zeitgeist Italia
nga Brunilda Ternova

Arkitektura kulturore e shoqërisë së sotme është kthyer në mënyrë paradoksale në atë të një shoqërie të sëmurë e të shformuar deri në vlerat e saj etike më intime. Çekuilibri në të cilin jemi zhytur – qoftë në nivel individual ashtu edhe kolektiv – përceptohet në garën për të kapur dhe kontrolluar përfitimin ekonomik, në krijimin e konkurrencës për të krijuar skarcitet burimesh dhe shtresëzimin e shoqërisë. Por në Teoritë e Sistemeve të avancuara, Kultura është kyçi i ndërveprimit në të cilën e kaluara, e tashmja dhe e ardhmja e shoqërisë gjen arsye për të egzistuar, për të bashkëvepruar dhe për të patur një vazhdimësi.
Prej një kohe të gjatë, Kultura, ka luajtur vetëm rolin e nje faktori botëformues të një mase homogjene mendimi. Në shumë raste, politika ka përvetsuar ekuivalencën e zakonshme të “Kulturës” duke e përdorur atë banalisht dhe në mënyre instrumentalizuese: si rrjedhojë ajo ka ndjekur një cilësi të reduktuar të diskursit civil, politik, ndër-gjeneracional, të sensit kritik të rinisë dhe të ardhmërisë së gjeneratave të reja. Nëse sot, gabimisht, koncepti i “Kulturës” është i lidhur me atë të “Biznesit” ashtu si ai i “Kapitalit” i është bashkangjitur atij “Njerëzor”, ndoshta fëmijët tanë nuk do të kenë në drejtim të Kulturës, të Njeriut dhe Jetës, të njëjtën ide dhe respekt që ne ruajmë ende. Me Lëvizjen Zeitgeist duam ti ri-japim Kulturës atë vlerë ideale – përtej tundimeve njerzore – të ciles i përkiste fillimisht.

Brunilda Ternova: Federik, më lejo të filloj këtë intervistë me një pyetje të thjeshtë: Çfarë është Lëvizja Zeitgeist, si ka lindur dhe si është zhvilluar?

Federik Pistono: Lëvizja është themeluar në vitin 2009 nga regjizori amerikan Peter Joseph, me daljen e filmit ‘Zeitgeist Addendum’, dhe shumë shpejt mori përmasa ndërkombëtare. Kjo është një lëvizje sociale, jo-fitimprurëse që kërkon një ndryshim vlerash në një shkallë globale. Qëllimi është ngritja e Shpirtit të Kohës (gjer. Zeitgeist), pra e shpirtit kulturor të shoqërisë, në një nivel më human e të shëndetshëm, të bazuar në burimet e planetit, në njohuritë tona shkencore dhe teknologjike, në çlirimin e njerzve – me qëllim që të kuptojnë përfundimisht potencialin e tyre duke respektuar natyrën.
Brenda harkut kohor të një viti, Lëvizja ka arritur të kapë gjysëm milion anëtarë në mbarë botën, ka prodhuar dy filma, ka publikuar libra të ndryshëm, ka qindra grupe aktivistësh të shpërndare në 100 vende të botës që përkthejnë materiale në më shumë se 30 gjuhë, ka organizuar konferenca, shfaqje, diskutime, podcast, artikuj, muzikë, art, etj. Të gjitha këto të realizuara dhe të shpërndara falas nga vullnetarët në internet nëpërmjet Creative Commons. Egziston një projekt i quajtur ‘Zeitgeist Media Project’ – dedikuar artistëve të cilët krijojnë në ambiente 3D qytetet e së ardhmes, pjesë muzikore, piktura, video origjinale e remix, shkrime, etj.

Brunilda Ternova: Peter Joseph – përveçse është themelues i Lëvizjes Zeitgeist – ka shkruar, drejtuar, prodhuar, dhe realizuar tre dokumentarë të rëndësishëm: ‘Zeitgeist The Movie’ në vitin 2007, ‘Zeitgeist Addendum’ në 2008 e ‘Zeitgeist Moving Forward’ në 2011. A mund ti shpjegojmë lexuesit shqiptar se çfarë tematikash trajtojnë këta dokumentarë?

Federik Pistono: Fillimisht, ‘Zeitgeist The Movie’, nuk ishte një dokumentar, por ishte pjesë e një shfaqeje multimediale vaudeviliane (zhanër teatral) me muzikë, instrumenta dhe video drejtëpersedrejti. Shfaqja u dha për 6 netë rresht në Nju Jork e pastaj u publikua në internet. Ky realizim nuk u konceptua si një dokumentar në kuptimin tradicional, por si një shprehje krijuese, provokuese dhe emocionalisht stimuluese, me përmbajtje artistike të stilizuar. Megjithatë, pasi u publikua në internet, filloi të ngjallë një interes të madh e të papritur e në pak muaj arriti në më shumë se 100 milion shikues. Papritmas shfaqja “Zeitgeist” u kthye në “Zeitgeist The Movie”, dokumentari më i shikuar në historinë e internetit.
Ndërkohë, Jacque Fresco vihet në kontakt me Peter Joseph, dhe i shprehet këtij të fundit pak a shumë kështu: “Shumë interesante, por nuk ke bërë gjë tjetër veçse ke nxjerrë në dritë probleme. Më sakt, a je i interesuar në gjetjen e zgjidhjeve të tyre?”. Nëpërmjet ‘Zeitgeist Addendum’ lind idea e një shoqërie me të vërtetë të qëndrueshme nëpërmjet përdorimit të mençur të shkencës dhe ndryshimit të vlerave në shkallë të gjërë. Në këtë mënyrë u krijua një lëvizje globale paqësore, racionale, njerzore dhe e pandalshme.
Dokumentarët Zeitgeist, pavarësisht se ishin një frymëzim për Lëvizjen – me të cilën ndan të njejtin emer -, nuk duhet të ngatërrohen me përmbajtjen dhe vizionet e kësaj të fundit e cila është në thelb një lëvizje shoqëroro-sociale. Edhe pse dokumentarët janë gjithmon e më shumë duke lëvizur në drejtim të promovimit të Lëvizjes, ata mbeten akoma një analizë intelektualo – artistike.
Dokumentari ‘Zeitgeist Moving Forward’ është një punim dokumentues i plotë që përshkruan nevojën për një tranzicion përtej modelit të tanishëm që qeveris shoqërinë monetare botërore. Në dokumentar, morën pjesë ekspertë në fushën e shëndetit publik, antropologjisë, neurobiologjisë, ekonomisë, energjisë, teknologjisë, shkencave sociale e të fushave të tjera të rëndësishme që ndikojnë në funksionimin e shoqërisë dhe kulturës. Temat kryesore kanë të bëjnë me sjelljen njerzore, ekonominë monetare dhe shkencat e aplikuara. Nëse i gërshetojmë këto tematika, kemi krijuar një model për të kuptuar paradigmën e tanishme sociale dhe arsyet e rëndësishme, pse duhet që të dalim jashtë saj. Aplikimi i një përqasje të re sociale praktike, të bazuar në njohuritë e përparuara, do të zgjidhte problemet e rënda sociale me të cilat ballafaqohet bota sot.

Brunilda Ternova: Në dokumentarin ‘Zeitgeist Addendum’, një pjesë të mirë e zë Projekti Venus (ang. Venus Project), krijuar nga inxhinieri social dhe projektuesi industrial, Jacque Fresco. Çfarë pozicioni ka Projekti Venus brenda Lëvizjes?

Federik Pistono: Propozimet e Lëvizjes Zeitgeist çojnë në mënyrë të paevitueshme drejt realizimit të asaj që synon Projekti Venus, ose më saktë drejt një Ekonomie të Bazuar në Burime (ang. Resource Based Economy) në shkallë globale. Projekti Venus përkrah ndryshimin dhe dallimet në mes njerëzve, duke e identifikuar shoqërinë si një organizëm në zhvillim dhe si një sistem emergjent që duhet të përshtatet. I vetmi model ekonomik që mund të ketë sukses në çdo qytetërim duhet të jetë i bazuar në menaxhimin dhe ruajtjen e burimeve, dhe jo tek paratë. Sistemi aktual i tregut nuk është i bazuar në menaxhimin inteligjent të burimeve të kufizuara të planetit, por në shfrytëzimin dhe përdorimin e vazhdueshëm të tyre për arsye përfitimi. Rritje e pafundme dhe burime të kufizuara: herët a vonë, njërës ose tjetrës detyrimisht do ti vijë fundi. Lëvizja Zeitgeist, është për nga vet përkufizimi i saj Jo-Utopike, ndërsa bindja, se sistemi aktual i tregut të bazuar tek përfitimi mund të ketë një jetë të gjatë, është shumë më utopike. E vetmja mënyrë realiste për të ecur përpara është rritja e kulturës dhe edukimi i njerëzve, dhe është pikërisht kjo gjë që ne si Lëvizje po bëjmë. Ajo që ka rëndësi është se po ndryshojmë kulturën dhe vlerat tona për t’i bërë ato më njerëzore dhe të qëndrueshme.

Brunilda Ternova: Cilat janë aspektet efektive të metodave dhe modeleve të reja të edukimit dhe si mendon se ka për të ndryshuar bota në vitet e ardhshme?

Federik Pistono: Mendoj se ne kemi dy mundësi.
Mundësia Zero: duke vazhduar gabimisht në situatën e tanishme. Nga studimi i së kaluarës mund të themi se ka për të egzistuar një oligopol korporatash që do kontrollojnë gjithshka: do të kenë kontrollin e patentave mbi idetë, mbi shpikjet, mbi teknologjitë, mbi mjekësinë dhe mbi vetë Jetën. Teknologjia do të rritet në një shkallë të tillë që njeriu mesatar nuk do të jetë në gjendje të kuptojë se çfarë po ndodh. Hendeku midis zhvillimit teknologjik dhe kulturës së përgjithshme të njerzve, do të rritet në mënyrë dramatike, duke na bërë të pafuqishëm për të ndikuar mbi ngjarjet në botë. Brenda 20 vjetëve, do të kemi mikroçipa të madhësisë së një qelize, nanoteknologji të avancuara dhe aftësi për të ndryshuar materjen në nivel molekular. Problemi është: Kush e kontrollon këtë teknologji? Një pjesë e vogël korporatash multinacionale dhe ushtarakësh, qëllimi i të cilëve është fitimi? Në shkencën e mirë të gjitha njohuritë janë të përdorura bashkarisht, në të kundërt, ajo është një shkencë e keqe, është një lloj tiranie. Pushteti i centralizuar, burimet e shkatërruara, mendjet e dëmtuara, çdo gjë e diktuar nga llogjika e fitimit dhe mungesa e perspektivës për atë që është me të vërtetë e rëndësishme. Së fundi, rrezikojmë zhdukjen e mundshme të rraces njerzore nga paaftësia për të jetuar në ekuilibër dinamik me mjedisin. Kjo mundësi nuk ështe aspak joshëse.
Mundësia numër një: duhet të fillojmë një proces evolucioni kulturor të përshtatshëm për njohuritë teknologjike. Duhet të aplikojmë metoda shkencore e të braktisim gradualisht bestynitë dhe dogmat paralizuese, duhet të riformojmë aktivitetet tona në bazë të asaj që planeti mund të ofrojë e jo në bazë të asaj që ne duam të marrim. Të gjitha njohuritë janë të përbashkëta, çdo gjë është transparente, të gjithë kanë të drejtë të kenë qasje në burimet e informacionit: open source, përqasje ndaj njohurive falas, njerëz të informuar, burime të bollshme, planet të shëndetshëm, edukim i cilësisë së lartë, standarte të larta jetese për të gjithë pa përjashtim. Fizikisht është e pamundur të parandalosh luftrat, terrorizmin, krimet, nëse nuk ndryshohen kushtet që i gjenerojnë ato. Personalisht jam optimist për të ardhmen. Së pari, sepse nuk shoh mundësi të tjera; së dyti, për sa më takon, e vetmja mundësi e vlefshme është ajo numër një. Jam optimist, për shkak se ruaj në kujtesë gjithshka që më rrethon si dhe ndryshimet sociale që kanë ndodhur.

Brunilda Ternova: Konkretisht, në ç’mënyrë realizohet integrimi midis teknologjisë dhe didaktikës?

Federik Pistono: Le të bëjmë një hap prapa në kohë. Paramendoni se unë kthehem tek profesori im i ekonomisë, një anglez, Simon Foley, 8 vjet më parë, duke i thënë: “Profesor, kam një ide të jashtëzakonshme për një model të ri ekonomik. Funksionon në këtë mënyrë: njerëzit në mbarë botën që kryejnë një punë të kualifikuar, janë të gatshëm ta kryejnë falas dhe vullnetarisht, 20 ose 30 orë në javë. Krijimet e tyre ja dhurojnë botës, në vend që ti shesin. Do të jetë një gjë që do të ketë sukses!” Profesori do më kishte vështruar me skepticizëm e do të kishte menduar se unë isha një i çmendur.
E megjithatë, sot ne kemi sisteme operative falas si Linux, Apache e BSD (angl. Berkeley Software Distribution) me të cilët punojnë shumica e server-ave në botë; Wikipedia është enciklopedia më e madhe në historinë njerëzore – madje më skrupoloze se enciklopedia britanike dhe Microsoft Encarta – gjithmon e azhornuar dhe e shkruar në qindra gjuhë. Pse gjithë këta njerëz, shumë të aftë dhe të përgatitur teknikisht, janë duke kryer një gjë të tillë? Këta njerëz që kanë një punë të tyren – dhe janë punë të sofistikuara e teknike -, gjatë kohës së tyre të lirë kryejnë një aktivitet të dytë – akoma edhe më të vështirë dhe të sofistikuar – jo për klientët e tyre ose për përfitim, por për të tjerët dhe për më shumë, falas! Kjo është një sjellje kulturore dhe ekonomike e veçantë por novatore. Gjithshka shpërndahet falas nga vullnetarët dhe është e gatëshme në internet.
Atëherë, ajo bindja e vjetër që njerëzit punojnë vetëm për fitimin, dhe se pa një nxitje ekonomike askush nuk kryen asgjë, ndoshta nuk është e vërtetë.
Është e vështirë të shkëputesh nga bindjet e vjetra me të cilat jemi mësuar, sepse jemi të burgosur nga mendimi praktik. Nuk është e lehtë të dallosh diçka të cilën e konsiderojmë të dhëne, dhe arsyeja është pikërisht se e konsiderojmë të tillë. Jemi mësuar gabimisht të besojmë se jeta ka kuptim vetëm kur ke një punë dhe dhe kur fiton para, që disa njerëz lindin të këqinj ose konkurrues, dhe se është në natyrën e njeriut lufta ndër mes veti.
Unë mendoj se nuk është e vërtetë, dhe këtë e them edhe për shkak të studimeve të fundit shkencore të cilat nxjerrin të njëjtin përfundim. Në trurin tonë kemi neuronet-pasqyrë dhe ne përjetojmë emocione dhe stres empatik në përgjigje të asaj që shohim tek të tjerët. Kjo është pjesë e biologjisë sonë. Jemi të programuar nga seleksionimi natyror të jemi empatik, bashkëpunues, kurioz dhe jo konkurrues, shkatërrues dhe dembel. Por thjesht e kemi harruar. Duhet të zgjerojmë ndjenjën tonë të identitetit, duke e shtrirë tek të gjithë njerëzit dhe krijesat e tjera – që janë pjesë e familjes sonë evolutive -, dhe tek biosfera si pjesë të komunitetit tonë. Dua të përdor fjalët e astronomit Karl Sagan, i cili thoshte se: ne jemi një planet.
Ajo çfarë duhet të festojmë është dhurata e imagjinatës njerzore, aftësia për të imagjinuar një të ardhme të ndryshme. Dhe ashtu siç është shprehur Sir Ken Robinson, duhet të jemi të kujdesshëm e ta përdorim këtë dhuratë me mençuri për të shmangur pikërisht skenarët që përmendëm më parë. Do mund ti realizojmë vetëm atëherë, kur do arrijmë ti shohim kapacitetet tona krijuese për atë pasuri që janë efektivisht. Nëse ne jemi me të vërtetë një shoqëri empatike, le të nxjerrim në pah natyrën tonë të vërtetë. Nëse ja dalim mbanë të mos shtypim krijimtarinë tonë nga sistemi arsimor dhe nga institucionet, mund të fillojmë vërtet një dialog duke reflektuar mbi rolin e species njerzore në këtë planet. Një shoqëri bashkëpunuese është më shumë efikase se një shoqëri konkurruese, e së bashku mund të vendosim themelet për një qytetërim empatik, të qëndrueshëm, në zhvillim njerzor.

Brunilda Ternova: Në krahasim me politikën e sotme, çfarë alternative reale ofron Lëvizja?

Federik Pistono: Nuk më pëlqejnë sloganet prandaj do të përgjigjem duke qëndruar me këmbë në tokë. Politika, ashtu siç e njohim ne sot, nuk ofron asgjë dhe nuk mund të ofrojë asgjë, për vet formën sesi është ndërtuar. Detyra e ‘Res Pubblica’ (Shteti) është gjetja e zgjidhjeve të problemeve, por politikanët nuk janë në gjendje ta bëjnë këtë. Merrni dhe pyetni një deputet, se në ç’mënyrë duhet të reduktohet dhuna dhe krimi nëpër rrugë. Ai do t’ju tregojë se si do të vepronte me pasojat e dhunës, por jo sesi do ta parandalonte atë. Pyeteni se si strukturohet një sistem prodhimi që të mos krijojë mbeturina dhe ku çdo gjë është e riciklueshme, si ndërtohet një shtëpi që të përballojë tërmetet, si duhet rregulluar transporti në një qytet për të mos krijuar kaos dhe ndotje, si prodhohet ushqimi
pa shkatërruar arat me herbicide dhe insekticide, si duhet ruajtur uji, si duhen zgjidhur problemet e varfërisë dhe te urisë etj. Politikanët nuk e dine dhe nuk i’a kanë as idenë më të vogël, sepse ata nuk janë edukuar për të kërkuar zgjidhje. Politika shërben për të bërë ligje të cilat i anojnë problemet, ndërsa Lëvizja Zeitgeist ofron zgjidhje duke nisur nga rrënjet e problemeve.

Brunilda Ternova: Le të ndalemi e të flasim për një moment në lidhje me ty. Kush është Federik Pistono, si i je afruar ambientit Zeitgeist e më vonë Lëvizjes – duke u bërë koordinator i saj për Italinë?

Federik Pistono: Punoj në një kompani në Verona që merret me mediat në internet. Aktivitetet e mia janë të ndryshme: menaxhim projektesh, regjizor dhe skenarist, programim dhe strategji komunikimi, etj, dhe kam një formim akademik si shkencëtar dhe informatik. Kam qënë gjithmonë i interesuar mbi tematikat shoqërore, dhe që fëmijë, kur shihja diçka që nuk funksiononte, në vënd që të ankohesha pyesja veten se si ta vija në funksionim. Prej shumë vitesh merrem me aktivizëm dhe kam qënë pjesëmarrës në grupe të panumërta paqësore, kam themeluar një shoqatë vullnetare, kam fituar një konkurs ndërkombëtar për Blogging dhe gazetari në lidhje me ndryshimet klimatike. Afrimi me Lëvizjen ishte një rrjedhojë e natyrshme. Kënaqësitë më të mëdha të jetës sime i kam në këtë Lëvizje të mrekullueshme, sepse kam mësuar se gëzimi i vërtetë është të ndihmosh të tjerët. Lëvizja synon të përmirësojë jetën e të gjithë njerëzve, dhe jo vetëm të një pakice të vogël. Për sa kohë që ne nuk jemi të gjithë mirë, nuk do të jemi me të vërtetë të lirë.

Brunilda Ternova: Çfarë ka realizuar Levizja Italiane Zeitgeist deri më sot dhe çfarë projektesh keni për të ardhmen?

Federik Pistono: Lëvizja italiane egziston prej më shumë se një viti – ajo ka 3 000 anëtarë të regjistruar në uebsit-in e saj dhe mbi 30 000 kontakte në Facebook, Twitter dhe YouTube -, duke shënuar vazhdimisht një rritje konstante. Projekti Zeitgeist ështe i ri në vetvete dhe ritmi i rritjes së tij ka qënë krejt i pabesueshëm, dhe shëmbull konkret për këtë është Levizja në Itali. Kur organizuam takimin kombëtar për aktivistët, më 6 shkurt 2010 në Bolonja, shumë njerëz nuk e kishin të qartë akoma se me çfarë do të merrej Lëvizja – njerzit flisnin për politikë, komplote dhe aspekte ezoterike. Tani të gjith merremi me argumente më konkrete që kanë të bëjnë me kulturën, njerzimin, qëndrueshmërinë, teknologjinë e aplikuar për zhvillimin social, etj. Kemi 5 Grupe Pune, që merren me përkthimin në italisht të materialeve, me krijimin e videove dhe grafikës, me programim, me vënien në kontakt me personalitete dhe artistë të ndjeshëm ndaj argumenteve tona. Çdo dy të diela në orën 21:30 zhvillojmë një podcast ku diskutojmë artikuj, libra dhe projekte. Regjistrimi i tyre mund të shkarkohet falas nga uebsiti ynë i internetit (http://www.zeitgeistitalia.org/podcast). Hapi i ardhshëm do të jetë decentralizimi total i strukturës, ku qëndrat qytetare mund të veprojnë të pavarura duke organizuar konferencat e tyre. Kjo do të arrihet me më shumë kulturë dhe impenjim.
Më 13 mars do të zhvillohet në nivel botëror Zeitgeist Day – dedikuar promovimit të ideve të Lëvizjes – organizuar nga aktivistët dhe përkrahësit e saj. Grupet Qytetare janë e ardhmja jonë reale, dhe në Itali kemi me dhjetra të tilla. Ato që janë më shumë aktive ndodhen në Milano, Romë, Firence, Bari, Verona, Napoli, etj., dhe kemi si qëllim mbulimin e mbarë vendit. Më pas do të kemi edhe takimin kombëtar për aktivistët, plus takimeve të shumta me anë të Teamspeak (biseda audio në internet), ku mund ti japim zë fjalëve tona në mënyrë efektive. Kemi në projekt një eveniment të madh për të ardhmen, me artistë, muzikantë, ekspertë të psikologjise, teknologjise, të shoqërisë etj, të cilin do ta realizojmë në një nga qytetet kryesore italiane. Për ti realizuar të gjitha këto, kemi nevojë për ndihmën tuaj.

Brunilda Ternova: Çfarë mesazhi do t’i jipje shqiptarëve që lexojnë këtë intervistë?

Federik Pistono: Për momentin, më rezulton se nuk ka ende një Lëvizje Zeitgeist në Shqipëri. Nëse duam të shohim një ndryshimin social, duhet ti marrim ne frenat e fatit tonë në dore dhe të fillojmë e të punojmë. Djem dhe vajza shqiptare, bota ka nevojë edhe për ju!

L’intervista è stata pubblicata presso i giornali albanesi in lingua albanese:
- Gazeta Saktivista:http://saktivista.com/2011/02/ripercaktimi-i-kultures-dhe-i-shpirtit-te-kohes/

- GazetaOnline: http://www.gazetaonline.net/2011/interviste-me-federik-pistono-koordinator-i-levizjes-zeitgeist-italia.html

- Tirana Observer:

Versione in lingua Italiana

Ridefinire la nostra Cultura e lo Spirito del Tempo.

Intervista a Federico Pistono - coordinatore del Movimento Zeitgeist Italia.

L’architettura culturale della società odierna è diventata quella di una società paradossalmente malata e stravolta nei suoi più intimi valori etici. Lo squilibrio in cui siamo immersi sia a livello individuale che a livello collettivo si avverte nella corsa verso l’acquisizione e il controllo del profitto economico, la competizione per creare scarsità di risorse e la stratificazione della società. Ma nelle evolute Teorie dei Sistemi è la Cultura la chiave di interazione su cui l’esistenza passata, presente e futura delle società trova ragione di essere, di condivisione e continuità.

Da troppo tempo la Cultura non riveste che il ruolo di fattore di richiamo per la costituzione di un pensiero omogeneo di massa. In molte occasioni la politica si appropria delle accezioni correnti di ”Cultura” e ne fa un uso banale e strumentale: ne discende un impoverimento della qualità del discorso civile, politico, intergenerazionale, delle possibilità critiche dei giovani e del futuro delle nuove generazioni. Se oggi, erroneamente il concetto di ‘Cultura’ si lega a quello di ‘Impresa’ così come ‘Capitale’ viene associato ad ‘Umano’, forse i nostri figli non avranno della Cultura, dell’Uomo e della Vita la stessa idea e quel briciolo di rispetto che abbiamo ancora noi. Con il Movimento Zeitgeist vogliamo restituire alla Cultura il valore ideale, e al di sopra di ogni tentazione umana, che gli era proprio in origine.

Brunilda Ternova: Federico, vorrei iniziare questa intervista con una semplice domanda: Cos’è il Movimento Zeitgeist, come è nato e come si è sviluppato?

Federico Pistono: Il Movimento nasce nel 2009 da una creazione artistica del regista statunitense Peter Joseph, con l’uscita del suo film ‘Zeitgeist: Addendum’, ma ha presto assunto un respiro internazionale e decentralizzato. Si tratta di un movimento sociale non-profit, che mira ad un cambio di valori su scala globale. Lo scopo è elevare lo Zeitgeist (spirito del tempo), appunto, lo spirito culturale delle società, ad un livello più umano e sano, in modo che sia basato sulle risorse della Terra, sulle nostre conoscenze scientifiche e tecnologiche, e sulla liberazione delle persone, che possano finalmente realizzare il loro potenziale, nel rispetto della natura.

In appena un anno di vita, il Movimento Zeitgeist ha raggiunto mezzo milione di iscritti in tutto il mondo, ha prodotto due film, diversi libri e decine di conferenze. Ci sono centinaia di gruppi di attivisti sparsi in 100 paesi in tutto il mondo, che traducono il materiale in più di 30 lingue, organizzano conferenze, proiezioni, discussioni, creano podcast, articoli, musica, arte. Tutto distribuito gratuitamente in rete tramite Creative Commons, tutto fatto da volontari. Esiste un progetto chiamato “Zeitgeist Media Project” (http://zeitgeistmediaproject.com/), dedicato agli artisti, che creano render 3D di progetti di città del futuro, pezzi musicali, dipinti, video originali e remix, storie e molto altro ancora.

Brunilda Ternova: Peter Joseph - oltre ad essere il fondatore del Movimento Zeitgeist - ha scritto, diretto, prodotto, e realizzato tre importanti documentari: Zeitgeist The Movie nel 2007, Zeitgeist Addendum nel 2008 e Zeitgeist Moving Forward nel 2011. Vogliamo spiegare al lettore albanese di cosa trattano questi documentari?

Federico Pistono: Originariamente, Zeitgeist The Movie, non era un film, ma era parte di uno spettacolo che consisteva in un evento multimediale vaudevilliano con musica, strumenti dal vivo e video. L’evento fu tenuto per 6 notti a New York e poi, senza alcun interesse per un rilascio professionale o una produzione specifica, “gettato” su Internet. Il lavoro non fu mai concepito come film o documentario in senso tradizionale, ma come un’espressione creativa, provocatoria ed emozionalmente stimolante, piena di contorni artistici e di gesta pesantemente stilizzate. Tuttavia, una volta online, ha iniziato a generarsi un inaspettato e spropositato interesse. In pochi mesi raggiunse più di 100 milioni di visite. Di colpo lo spettacolo “Zeitgeist” diventò “Zeitgeist The Movie”, il documentario più visto nella storia di Internet.

Nel frattempo Peter viene contattato da Jacque Fresco e quest’ultimo più o meno gli disse: “Molto interessante, ma non fai altro che metter in luce problemi. Piuttosto, sei interessato a trovare soluzioni?”. Con Zeitgeist Addendum nasce veramente l’idea della società sostenibile attraverso il saggio uso della scienza e il cambiamento dei valori su scala globale. Era nato un movimento, mondiale, pacifico, razionale, umano e inarrestabile.

La serie dei documentari di Zeitgeist, nonostante sia stata un’ispirazione per il movimento con il quale condivide il termine “Zeitgeist”, non è da confondere con i contenuti e le visioni di quest’ultimo. Il Movimento Zeitgeist è sostanzialmente un movimento sociale e di sostenibilità, le relazioni con il contenuto dei documentari non hanno consistenza. Mentre i film si stanno sempre di più muovendo verso la promozione del movimento, sono ancora un’analisi intellettuale/artistica, quindi non sono da considerarsi una base del Movimento stesso.

Il documentario Zeitgeist Moving Forward è un lavoro di documentazione integrale che illustra la necessità di una transizione oltre l'attuale paradigma monetario che governa l'intera società mondiale. In esso hanno partecipato esperti nel campo della sanità pubblica, dell'antropologia, della neurobiologia, dell'economia, dell'energia, della tecnologia, delle scienze sociali e in altri campi rilevanti che riguardano il funzionamento della società e la cultura. I temi centrali sono il comportamento umano, l'economia monetaria e le scienze applicate. Se li uniamo si crea un modello per la comprensione del paradigma sociale attuale e perché è fondamentale uscirne fuori. L'applicazione di un nuovo approccio sociale, radicale, ma pratico, basato su conoscenze avanzate, risolverebbe i gravi problemi sociali che il mondo affronta oggi.

Brunilda Ternova: Nel documentario Zeitgeist Addendum una buona parte lo occupa il Venus Project, ideato dal designer industriale e ingegnere sociale Jacque Fresco. Come si colloca il Venus Project dentro il Movimento?

Federico Pistono: Quello che il Movimento Zeitgeist propone porta inevitabilmente alla realizzazione di quello che mira il Venus Project, ovvero un’Economia Basata sulle Risorse (RBE) su scala globale. Il Venus Project abbraccia il cambiamento, le differenze tra le persone, riconoscendo la società come un organismo in evoluzione, un sistema emergente che deve adattarsi. L’unico modello economico che ha la possibilità di successo in ogni civiltà deve essere basato sulla gestione e la conservazione delle risorse, non sul denaro. Il sistema attuale di mercato non si fonda sulla gestione intelligente delle limitate risorse planetarie, ma sulla loro continuo sfruttamento e utilizzo per motivi di profitto. Crescita infinita, risorse finite: prima o poi, una delle due dovrà per forza finire. Il Movimento Zeitgeist è per definizione la “non-utopia”. Invece, la credenza secondo cui il sistema attuale di mercato basato sul profitto possa continuare a lungo sembra molto più utopica. L’unico modo realistico per progredire è aumentare la cultura, educare le persone, ed è proprio quello che stiamo facendo. Ciò che importa è che cambiamo la cultura e i nostri valori per renderli più umani e sostenibili.

Brunilda Ternova: Quali saranno gli aspetti efficaci delle nuove metodologie e dei modelli di apprendimento e come ti aspetti che cambi il mondo nei prossimi anni?

Federico Pistono: Per come la vedo io, abbiamo due possibilità.

Possibilità numero zero: continuare erroneamente con lo status quo. Studiando i trend del passato, possiamo pensare ad un oligopolio di multinazionali che controllano tutto: avranno i brevetti sulle idee, sulle invenzioni, sulle tecnologia, sulle medicine e sulla vita. La tecnologia aumenterà ad un ritmo tale che l’uomo medio non sarà nemmeno in grado di capire cosa sta succedendo. Il gap tra sviluppo tecnologico e cultura generale delle persone aumenterà a dismisura, rendendoci impotenti di avere alcun effetto su quello che succede nel mondo. In 20 anni avremo microchip grandi come una cellula, nanotecnologie avanzate e il potere di modificare la materia a livello molecolare. Il problema è: chi controlla queste tecnologie? Un manipolo di multinazionali e di militari, il cui scopo è il profitto? Tutta la conoscenza viene condivisa nella buona scienza, altrimenti, è cattiva scienza ed è una sorta di tirannia. Potere accentrato, risorse distrutte, menti rovinate, tutto dettato dalla logica di profitto e dalla mancanza di prospettiva su ciò che è veramente rilevante. Infine, possibile estinzione della specie per incapacità di vivere in equilibrio dinamico con l’ambiente. Non mi sembra molto accattivante.

Possibilità numero uno: iniziamo un processo di evoluzione culturale adeguato alle conoscenze tecnologiche. Applichiamo il metodo scientifico, abbandoniamo gradualmente superstizioni irrilevanti e dogmi paralizzanti, riconfiguriamo le nostre attività sulla base di ciò che il pianeta può offrirci, e non su quello che vorremmo prenderci. Tutte le conoscenze sono condivise, tutto è trasparente, tutti hanno accesso alle risorse e alle informazioni: open source, libero accesso, libera conoscenza, persone informate, risorse abbondanti, pianeta sano, educazione di elevata qualità, alto standard di vita per tutti nessuno escluso. È fisicamente impossibile prevenire guerre, terrorismo, criminalità, se non si cambiano le condizioni che li generano.

Personalmente sono molto positivo per il futuro. Per prima cosa, non vedo altre possibilità e per quanto mi riguarda, l’unica valida è la numero uno. Ma in realtà sono positivo perché ho memoria di quello che mi sta attorno, e dei cambiamenti sociali che ci sono stati.

Brunilda Ternova: Nel concreto, in che modo si realizza l’integrazione tra tecnologie e didattica?

Federico Pistono: Facciamo un passo indietro nel tempo. Immaginate che torni dal mio professore di economia al college, un inglese, Simon Foley, 8 anni fa, dicendo: “Professore, ho un’idea straordinaria per un nuovo modello economico. Funziona così: prendi delle persone sparse per il mondo che fanno un lavoro altamente qualificato, ma disposte a farlo gratis e volontariamente, 20 o 30 ore a settimana. Quello che creano, lo regalano al mondo, gratis, invece di venderlo. Sarà un successone!” Simon mi avrebbe visto con scetticismo e avrebbe pensato che ero un pazzo furioso. Eppure, oggi abbiamo Linux e BSD, sistemi operativi liberi, su cui girano buona parte dei server del mondo; Apache è usato da quasi tutti i web server; abbiamo Wikipedia, la più grande enciclopedia della storia dell’umanità, più accurata dell’enciclopedia britannica e Microsoft Encarta, sempre aggiornata e scritta in centinaia di lingue...Perché questa gente, altamente qualificate e tecnicamente preparate, sta facendo tutto questo? Queste persone che hanno un loro lavoro - e sono lavori molto sofisticati e tecnici -, durante il loro limitato tempo libero, sono disposti a fare dell’altro lavoro ancora più difficile e sofisticato, non per i loro clienti o per profitto, ma per qualcun altro, gratis! È un comportamento economico e culturale alquanto particolare ma innovativo, non trovate? Tutto distribuito gratuitamente in rete, tutto fatto da volontari.

Allora, quella vecchia credenza secondo cui la gente lavora solo per profitto, e che senza un incentivo economico nessuno farebbe nulla, forse non è vera. È difficile uscire dalla vecchie credenze a cui siamo abituati, perché siamo prigionieri del buon senso. Non è facile accorgersi di qualcosa che diamo per scontato, e la ragione è... be’, che lo diamo per scontato. Siamo stati abituati a credere erroneamente che per avere un senso nella vita bisogna avere un lavoro e fare soldi, che alcune persone nascono cattive o competitive e che sia parte della natura umana lottare tra di noi. Io penso che non sia vero, e lo dico anche perché gli studi scientifici più recenti portano proprio a questa conclusione. Nel nostro cervello abbiamo i neuroni-specchio, noi proviamo emozioni e stress empatico in risposta a quello che vediamo negli altri. È parte della nostra biologia. Siamo programmati dalla selezione naturale per essere empatici, cooperativi, curiosi; e non competitivi, distruttivi e pigri. Ma l’abbiamo dimenticato. Dobbiamo allargare il nostro senso di identità, estendendolo a tutte le persone della specie umana e alle altre creature che fanno parte della nostra famiglia evolutiva, e alla biosfera come la nostra comunità. Nella parole del grande Carl Sagan, noi siamo un pianeta.

Quello che dobbiamo celebrare è il dono dell’immaginazione umana, la capacità di immaginare un futuro diverso. Come ha detto Sir Ken Robinson, dobbiamo fare attenzione ad usare questo dono saggiamente ed evitare alcuni degli scenari dei quali abbiamo parlato. E lo faremo solo se sapremo vedere le nostre capacità creative per la ricchezza che sono. Se siamo veramente una società empatica, tiriamo fuori la nostra vera natura. Se riusciamo a non essere repressi nella creatività dal sistema educativo e dalle istituzioni, possiamo iniziare veramente un dialogo, iniziando a ripensare al ruolo della specie umana in questo pianeta. Una società collaborativa è molto più efficiente di una competitiva, e insieme possiamo mettere le basi per una civiltà empatica, sostenibile in una evoluzione umana.

Brunilda Ternova: Rispetto alla politica odierna, qual è l'alternativa concreta che il Movimento offre?

Federico Pistono: Non mi piacciono gli slogan, cercherò di rispondere con parole terra-terra. La politica come la conosciamo oggi non offre nulla, e non può offrire nulla, per design. La cura della res pubblica è proprio cercare soluzioni ai problemi, e i politici non sono in grado di farlo. Prendi un parlamentare a caso e chiedigli come si fa a ridurre la violenza e il crimine nelle strade. Ti dirà come comportarsi con le conseguenze della violenza, non come prevenirla. Chiedigli come si struttura un sistema di produzione che non generi sprechi e dove tutto sia riciclabile, come si fa a costruire una casa che resista ai terremoti, come organizzare i trasporti in una città in modo che non ci siano code né inquinamento, come produrre cibo senza devastare i campi con diserbanti e insetticidi, come conservare acqua, come risolvere la fame e la povertà nel mondo... non ne hanno la minima idea. Non lo sanno perché non sono stati educati a ricercare soluzioni. La politica serve a fare leggi per cercare di arginare i problemi, il Movimento Zeitgeist offre soluzioni, risolvendo i problemi alla radice.

Brunilda Ternova: Parliamo un attimo di te. Chi è Federico Pistono, come ti sei avvicinato al mondo Zeitgeist e dopo al Movimento diventando il coordinatore per l’Italia?

Federico Pistono: Lavoro in un’azienda di Verona che si occupa dei media in rete. Le mie attività sono variegate: project management, regia e sceneggiatura, programmazione e strategie di comunicazione nel web, ma ho un background accademico come informatico e scienziato. Mi è sempre interessata la società, e fin da piccolo, quando vedevo qualcosa che non funzionava, mi chiedevo come fare per farla funzionare, invece che lamentarmi e basta. Da molti anni faccio attivismo, ho partecipato a innumerevoli gruppi non violenti, fondato un’associazione di volontariato, vinto una competizione internazionale di blogging e giornalismo sul cambiamento climatico... la naturale evoluzione era passare al Movimento Zeitgeist. Ho avuto le più grandi soddisfazioni della mia vita in questo meraviglioso movimento, proprio perché è qui che ho imparato che la vera gioia sta nell’aiutare gli altri. Il movimento si propone di migliorare la vita a tutte le persone del mondo, e non solo ad una stretta minoranza, al proprio circolo di amici o comunità. Finché non staremo tutti bene, non saremo veramente liberi.

Brunilda Ternova: Che cosa ha ottenuto il MZI fino ad oggi e che progetti ci sono in vista per il futuro?

Federico Pistono: Il Movimento Italiano esiste da poco più di un anno, conta 3 mila iscritti al sito e quasi 30 mila contatti tramite Facebook, Twitter e YouTube. Dalla sua nascita siamo sempre cresciuti, e continuiamo a crescere tutt’oggi. Considerando la giovane età del progetto, il ritmo di crescita ha davvero dell’incredibile, e prendo come esempio proprio il movimento italiano. Quando abbiamo organizzato l’incontro nazionale per gli attivisti, il 6 febbraio 2010 a Bologna, molte persone non avevano capito di cosa si occupasse veramente il movimento. Anche nel forum si parlava di politica, cospirazioni, esoterismo... adesso nessuno perde tempo e ci occupiamo di cultura, di umanità, di sostenibilità, di tecnologia applicata allo sviluppo sociale, ecc. Abbiamo cinque Gruppi di Lavoro che lavorano alla traduzione del materiale del movimento, al doppiaggio in italiano, alla creazione di video e grafiche, alla programmazione del sito e ai contatti con personaggi e artisti sensibili alle nostre tematiche. Ogni due domeniche alle 21:30 teniamo in podcast dove discutiamo articoli, libri e progetti relativi al movimento. La registrazione di ogni episodio è anche scaricabile gratuitamente dal nostro sito (http://www.zeitgeistitalia.org/podcast). Il prossimo passo sarà la decentralizzazione totale della struttura, con centri cittadini che possono operare indipendentemente, organizzando conferenze a loro volta, e rilasciando interviste al posto mio. Questo sarà raggiunto con maggiore cultura, e per questo dobbiamo impegnarci a fondo.

Il 13 marzo ci sarà lo ZDAY - una giornata mondiale dedicata alla promozione delle idee del movimento - organizzata dai volontari di tutti il mondo, dagli attivisti e simpatizzanti che si incontrano di persona. I Gruppi Cittadini sono il vero futuro del movimento, organizzano degli incontri per proiezioni pubbliche, discussioni, conferenze. In Italia abbiamo decine di gruppi, quelli molto attivi sono Milano, Roma, Firenze, Bari, Verona, Napoli ecc. L’obiettivo è coprire tutto il territorio (lista dei gruppi cittadini http://zeitgeistitalia.org/og) e avere una copertura capillare. Poi c’è l’incontro nazionale per gli attivisti, che svolgeremo anche quest’anno venturo; oltre ai numerosi incontri via teamspeak (audio chat collaborativa e gratuita su Internet), dove non c’è un vero contatto “fisico”, ma possiamo effettivamente dare voce alle nostre parole. Abbiamo in cantiere un grande evento in futuro, con artisti, musicisti, esperti di tecnologia-società-psicologia, ecc., che si svolgerà in una delle principali piazze italiane.

Brunilda Ternova: Qual'è il messaggio che vorresti dare agli albanesi che leggono questa tua intervista?

Federico Pistono: Al momento non esiste ancora un chapter del movimento in Albania. Se vogliamo che ci sia un cambiamento sociale, dobbiamo prendere le redini del nostro destino e darci da fare. Ragazzi e ragazze albanesi, il mondo ha bisogno anche di voi!

http://www.zeitgeistitalia.org/node/2577

Pionierët Modernë të Demokracisë Pjesëmarrëse Italiane.

2011-02-02T18:58:00.002Z

intervistë me Giovanni Favia, nga Brunilda Ternova

Politika përfaqësuese italiane është kthyer tashmë në një strukturë të vjetëruar dhe në një model të dështuar. Objektivat e lobeve tradicionale partiake, të ndërtuara në bazë të aleancave elektorale, konsistojnë në fitimin e një vote më shumë për të patur një deputet më shumë në Parlament e për të ruajtur dhe ushtruar në ketë mënyrë, pushtetin ekonomiko-politik në vend.

Lëvizja 5 Yje (ita. Movimento 5 stelle) është një forcë politike relativisht e re në Itali e themeluar në tetor të 2009, si një rrjedhoje e natyrshme e Listave Qytetare të krijuara më parë nga qytetarët e thjeshtë në 2007. Dhe jane pikërisht qytetarët aktorët kryesor, partnerët dhe bashke-vepruesit e kësaj Lëvizje, e cila në shumë aspekte nuk është shumë e ndryshme nga tradita tipike shqiptare e Pleqësisë së Fshatit ose e Bashkësisë Lokale. Kjo lëvizje nuk i përket asnjë kahu poltik të majtë ose të djathtë, por është një lëvizje e lindur nga poshtë, nga kërkesat dhe nevojat popullore për paradigma të reja duke mos u bazuar më në ideologjitë shterp dhe figurat e udhëheqësve politik. Në këtë mënyrë është distancuar qartazi si nga zbrazëtia e vlerave boshe të partive ashtu edhe nga e ashtëquajtura “demokraci” përfaqsuese.

Me fjalë të tjera, ajo që po ndodh aktualisht në arenën politike italiane është një revolucion popullor i pashoq që në keto dy vitet e fundit po jep rezultate pozitive dhe domethënëse. Demokracia direkte tashmë nuk është një utopi por po kthehet në një realitet të prekshem në rajonin e Emilia Romanjës (që ndodhet në Italinë e veriut), ku ‘Lëvizja 5 Yje’ ka korrur suksesin më të madh në nivel kombëtar. Për të na folur mbi këtë realitet të veçant në llojin e vet, kemi zhvilluar një intervistë me Këshilltarin Rajonal të kësaj lëvizje në E. Romanja, Xhovani Favia (Giovanni Favia) i datëlindjes 1981.

Brunilda Ternova: Personalisht, realiteti i ‘Lëvizjes 5 Yje’ më ka bërë përshtypje që në fillimet e saja. Më pas u përpoqa të mësoja e të kuptoja sa më shumë, jo vetëm nga ajo që dëgjoja dhe lexoja nëpër media e në internet, por edhe duke thelluar njohjen nga brenda të Lëvizjes suaj në mënyrë direkte. Çfarë është Lëvizja 5 Yje, si ka lindur dhe cila ishte panorama e situatës politike italiane që çoi në krijimin e saj?

Xhovani Favia: Lëvizja është krijuar nga bashkimi i atyre qytetarëve italianë që kanë vendosur të rimarrin kontrollin e politikës, të pakënaqur nga politikanët profesionistë. Ne jemi të bindur se për të vepruar në të mirën e përbashkët janë të nevojshme informimi dhe ndershmëria – dhe jo tesera e një partie apo lidhjet me ndonjë pushtet të fuqishëm. Kjo është arsyeja pse të gjithë mbështetësit tanë përpiqen për tu informuar më së miri, natyrisht përmes kanaleve alternative – sepse nëpër mediat tradicionale këto lajme nuk gjejnë hapsirë. Situata politike italiane është e bllokuar prej vitesh, dhe kjo jo vetëm me hyrjen në skenën politike të Berluskonit, por nga vet grupet e pushtetit të lidhura ngushtë me lobet ekonomike. Nuk bëhet asgjë në interes të kombit, por gjithshka bëhet vetëm për përfitime personale ose të elites. Kjo situatë ishte bërë e padurueshme.

Ne duam të mendojmë për të ardhmen e Atdheut tonë dhe të fëmijëve tanë, të bindur se të kesh si parametër të vetëm zhvillimi rritjen e PBB-së (Prodhimi i Brendëshëm Bruto) është një dështim total, pasi parametrat e mirëqenies duhet të jenë të tjera: zhvillim i përballueshëm, e drejta e informimit dhe e kulturës, bashkëpunimi midis njerzve, lëvizshmëria e popullsisë që të ketë një ndikim të ulët, kujdesi shëndetësor të jete i mundëshëm për të gjithë, … . Në të vërtetë, Lëvizja në Itali ka koordinuar dhe bashkuar shumë njerëz që i mendonin gjërat në këtë mënyrë prej kohësh, por të cilëve partitë tradicionale nuk u jepnin zë e nuk i merrnin në konsideratë, pasi ishin tepër të distancuara nga problemet dhe nevojat e popullit e tepër të përqëndruara në përleshjet oborrtare midis tyre.
Për tu lidhur me njëri-tjetrin, kemi përdorur në fillim instrumentin e meet-up (ang. takime njohëse) në internet. Meet-up janë Grupe Diskutimi të shtrira në nivel lokal. Më pas kemi filluar të mblidhemi e të takohemi drejt për së drejti, për të proçeduar me propozime dhe projekte konkrete. Kjo ka sjellë lindjen e miqësive të shëndosha dhe të shumë programeve konkrete që parashtroheshin në bazë të realiteve të ndryshme.

Këto takime zhvillohen gjithmonë dhe vazhdimisht, sepse ne nuk jemi politikanë profesionistë, por jemi qytetarë që kemi “huazuar” vetveten në politikë për të kryer një shërbim qytetar. Jemi impenjuar që këtë detyrë të mos e kryejmë për më shumë se 10 vjet, dhe ndërkohë, i kemi imponuar vetes uljen e rrogave tona. Përveç kësaj, ne si Lëvizje kemi hequr dorë nga kompensimet e fushatave zgjedhore që Shteti u jep partive, por që një referendum i pothuajse 20 vjet më parë e kishte shfuqizuar. Fatkeqësisht, partitë i kanë ndryshuar emrin referendumit për të rifituar paratë dhe e gjith kjo, është kryer duke shkelur sovranitetin popullor!

Brunilda Ternova: Pra partitë tradicionale, nuk janë në gjendje ti japin formë dhe zë sovranitetit popullor dhe të përmbushin këtë funksion. Lëvizja juaj është bazuar në logjikën e Demokracisë Pjesëmarrëse, jo vetëm duke patur një plan të qartë dhe zgjedhje elektorale plotesisht transparente në të gjitha nivelet, por edhe një pjesëmarrje aktive brenda institucioneve. A mund të na shpjegosh në terma konkretë, se në çfarë konsistojnë dhe si zhvillohen proçeset e vendimmarrjes publike të asambleve dhe ato të institucioneve?

Xhovani Favia: Në Lëvizjen tonë, secili nga ne llogaritet dhe ka peshë vetëm për një. Nuk egziston një udhëheqës partiak. Organizata jone është shumë flesibël dhe horizontale si strukturë. Mbledhjet tona janë të shpeshta, si në nivel qyteti ashtu edhe qarku. Kemi një axhendë dhe një rend të ditës – zakonisht të krijuara përmes diskutimeve dhe bashkëbisedimeve në internet -, kemi propozimet dhe më pas vijojnë votimet e hapura. Pra, në këtë mënyrë është krijuar edhe programi ynë, të cilit i përmbahemi të gjithë pa përjashtim – si ata që janë zgjedhur nëpër Komuna të ndryshme ashtu edhe ne që jemi zgjedhur në nivel Rajonal.

Brunilda Ternova: A mund të na flisni për përmbajtjen e programit të Lëvizjes dhe sa prej objektivave keni arritur deri tani të realizoni?

Xhovani Favia: Programi është në të vërtetë shumë i pasur në përmbajtje por unë po mundohem ta përmbledh në bazë pikash. 1) Në lidhje me energjinë, ne synojmë përdorimin e burimeve energjitike të rinovueshme/alternative dhe jemi absolutisht kundër energjisë bërthamore. 2) Në lidhje me mbeturinat, synojmë rriten e përqindjeve të mbledhjes së tyre derë më derë, shtëpi më shtëpi. Është e nevojshme pakësimi i tyre duke zvogëluar numrin e amballazheve e duke u fokusuar në blerjen e produkteve direkt tek burimi, pra tek prodhuesi. 3) I duhet thënë ‘Ndal Betonizimit të Territorit’. Janë te panevojshme ndërtimet e mëtejshme duke lënë bosh gjith ato hapësira industriale ndërkohë që numri i popullsisë nuk është se njeh ndonjë rritje. Zgjidhja më e mirë do të ishte ristrukturimi dhe rikualifikimi i ndërtesave tashmë egzistuese. 4) Shërbime shëndetsore publike për të gjithë e, sidomos, një sistem shëndetsor të mire parandalues dhe nje stil jetese të shëndetshme për popullsinë. Në këtë drejtim puna për të edukuar popullsinë është shume e nevojshme. 5) Ushqimi, është pjesë përbërëse e atij stilit të jetës që përmendëm pak më parë. Ne po punojmë për nxitjen e konsumit të prodhimeve lokale – të ashtëquajturat ‘prodhime me 0 km. distancë’ – të cilat janë produkte sezonale dhe për këtë arsye nuk kanë kosto transporti për të mberritur në tryezat tona. Në këtë mënyrë favorizojmë dhe ndihmojmë ekonominë tonë lokale. 6) Uji është një e mirë publike e përbashkët, për këtë arsye duhet të ndalohet edhe proçesi i privatizimit të tij. 7) Në lidhje me konceptin e Lëvizshmërisë, e ardhmja i përket autostradave dixhitale, për të cilat Italia ka një nevojë të madhe, dhe jo autostradave të asfaltit. Duhen përdorur sa më pak makinat private dhe të parapëlqehen më shumë për tu perdorur transportet publike, me një infrastrukturë më të lehtë e të zhdërvjellët. Duhet të udhetojmë më pak duke përdorur më shumë tele-punën (punën në largësi/në distancë) të mundësuar nga teknologjia. 8) Në lidhje me transparencën e demokracisë nëpërmjet internetit, është e nevojshme trasmetimi i plotë i seancave të punës së qeverisë lokale si dhe të bashkëndarjes së vendim-marrjeve. 9) Në lidhje me Arsimimin, nevojitet ballafaqimi i eksperiencave edukuese falë ngritjes së një rrjeti midis shkollave, përdorimi i e-book (librave elektronikë) për të kursyer sa më shumë të ardhura dhe koston e letrës, rikuperimi dhe rigjenerimi i materjaleve informatike të ndërrmarrjeve dhe enteve me të cilat mund të pajisen shkollat. 10) I duhet thënë ‘Jo Mafies’! Sipërmarrjet dhe apaltet publike, duhet të jenë transparente në të gjitha proçeset vendimarrëse ndërsa pasazhet e parave, duhet të kryhen në formë elektronike e të regjistrohen në llogari rrjedhese të cilat të rezultojne të publikuara në internet. 11) I duhet thënë ‘Jo Kastës’! Duhet ndaluar që vendet publike të punës të okuphen nga të njëjtët individë për më shumë se dy mandate politike, si dhe duhen shfuqizuar rrogat e larta të kastës.

Ja pra Brunilda, siç e sheh programi është vërtet shumë i gjatë por tani për tani, ajo që është më e rëndësishme për tu konsideruar është fakti se – në sajë të presionit tonë – shumë prej këtyre çështjeve janë shqyrtuar. Sidomos një mbi të gjitha, ajo e uljes së pagave. Politikanët në rajonin tonë të Emilia Romanjës – që kanë qëndruar vazhdimisht në pushtet që nga momenti kur është krijuar ky institucion – janë detyruar të pranojnë uljen e pagave të tyre. Sigurisht, ata uljen e rrogave e kanë bërë vetëm për 10% (ne kishim kërkuar një ulje prej 50%), por e rëndësishme është fakti se këtu kemi të bëjmë me një sinjal të ri nisjeje. Përsa i përket ujit publik, Komiteti “Uji e Mirë e Përbashkët” (ita. Comitato Acqua Bene Comune) me të cilët kemi bashkëpunuar, ka mbledhur 1.4 milion firma qytetarësh për një referendum që do zhvillohet në pranverë, me qellim që uji të mbetet i menaxhuar nga institucionet publike dhe jo nga privatët: edhe ky një tjetër rezultat i mirë. Për më tepër, edhe tematikat e energjisë se rinovueshme, konsumit të prodhimeve me zero kilometra, dhe e ndërlidhjes në internet me band të gjerë janë për të gjithë tashme në rendin e ditës. Gjithashtu në nivel lokal mundësuam bllokimin e ndërtimit të një termocentrali të bazuar gjoja në teknologjinë e biomasës (i cili në të vërtet rezultoi se nuk ishte biomasë), si dhe suksese të tjera disa të vogla e disa të mëdha.

Brunilda Ternova: Le të ndalemi një moment për të folur për rolin e Beppe Grillo-s, personalitet i njohur i spetaklit dhe aktivist si në Itali ashtu edhe jashtë saj. Cili ka qenë kontributi i tij për Lëvizjen dhe si po zhvillohet ky kontribut brenda kuadrit të Lëvizjes?

Xhovani Favia: Beppe Grillo ka qenë grumbulluesi dhe detonatori i një force që njerëzit ushqenin prej kohesh brenda vetvetes. Është e qartë se për një Lëvizje të re si kjo e jona, figura e tij është shumë e rëndësishme, falë vëmendjes së madhe që i rezervojnë mediat tradicionale dhe për aftësinë personale që ai ka për të komunikuar me njerzit nëpërmjet internetit. Por ai nuk është një udhëheqës partiak, dhe Lëvizja jonë funksionon sepse të gjithë ne sjellim kontributin tone mbi tematika për të cilat jemi përgjegjës.

Brunilda Ternova: Kundër çdo parashikimi, Lëvizja në 2009 – pavarësisht nga fakti se u bë subjekt i një dezinformimi të vazhdueshëm dhe sistematik të aplikuar nga mediat dhe partitë tradicionale – arriti të hyj në Këshillin Komunal të Bolonjës duke arritur një numër të lartë preferencash. Si keni punuar për të arritur një rezultat të tillë?

Xhovani Favia: Kemi kryer një punë intensive e të vazhdueshme informuese në formë horizontale, pra direkt me njerzit, e sidomos në sajë të internetit. Është burimi yne më i madh. Idetë e reja i kemi pasur që prej kohësh e cilido që ka dashur dhe ka qënë në gjendje për të na dëgjuar, i ka kuptuar dhe vlerësuar. Po përdor shprehjen “kush ka qënë në gjendje për të na dëgjuar”, sepse shumë njerëz ende nuk e dinë se ne ekzistojmë, edhe pse kemi dy përfaqësues në Kuvendin Rajonal. Situata jonë nga pikëpamja e informacionit është dramatike. Është vërtetë e vështirë për të arritur të komunikosh me popullsinë në tërësi duke mos patur mundësi e mbështetje në mjetet e caktuara të informimit. Por ne po përpiqemi.

Brunilda Ternova: Në 2010 fitorja u ripërsërit, këtë herë në zgjedhjet rajonale, ku ti u zgjodhe Keshilltar Rajonal, duke fituar më shumë se dhjetë mijë preferenca vetëm në qytetin e Bolonjës. Një përgjegjësi e madhe! Si është zhvilluar qasja organizative dhe mendore e Levizjes tani që jeni efektivisht një lojtar në arenën politike që mund dhe di të shprehet në nivel kombëtar?

Xhovani Favia: Në Kuvendin Rajonal jemi dy të zgjedhur: une dhe Andrea Defranceschi. Për fushatën elektorale rajonale patëm mundësi të kishim pak më shumë mbështetetje, kjo falë edhe punës së kryer në muajt e mëparshëm në Këshillin Komunal të Bolonjës dhe të qyteteve të tjera të rajonit. Kjo solli si rrjedhojë rritjen e prezencës sonë në territorin lokal dhe afërsinë ndaj nevojave të qytetarëve. Tani, nga zyrat e Kuvendit Rajonal jemi duke punuar për të krijuar një strukturë më të organizuar, e cila është thelbësore për ndjekjen e të gjitha kompetencave që ka ky institucion.

Brunilda Ternova: Mund të kemi në të ardhmen për Bolonjën edhe një kandidat për Kryetar Bashkie të dalë nga radhët e Lëvizjes? Çilat do jenë sipas teje, implikimet më të mëdha që një eveniment i tillë mund të sjellë në territorin bolonjez?

Xhovani Favia: Kandidati për kryetar bashkie i ‘Lëvizjes 5 Yje’ – edhe pse ne preferojmë ta quajmë Zëdhënës – është Massimo Bugani, i cili është zgjedhur nga aktivistët tanë në asamblenë e përgjithshme. Kësaj radhe besojmë se është e mundur të realizojme diçka gjate votimeve të dyta, meqënëse palët e tjera ndodhen në një situatë pak të turbullt. Ata të qendrës së majtë i kanë varur shpresat te zgjedhjet parimare, për të votuar një individ i cili dy vjet më parë u refuzua nga ana e qytetarëve. Ndërsa përsa i përket qëndres te së djathtës, kanë humbur pa lënë asnjë gjurmë. Nësë kryebashkiaku zgjidhet nga radhët tona, ai ka për të thyer hallkën lidhëse midis lobeve të biznesit dhe politikës e cila është me të vërtetë shumë e ngushtë.

Brunilda Ternova: Në Shqipëri, në kohet e fundit kanë nisur të krijohen lëvizje qytetare – siç është rasti i Lëvizjes për Drejtësi të Shqiptarëve -, të cilat ngjajnë në përmbajtje dhe në strukturë me Lëvizjen tuaj. Cilat do të ishin këshillat dhe idetë që mund ti jipen lëvizjeve të tilla, nën dritën e përvojës suaj duke marrë parasysh faktin se këto lëvizje nuk gëzojnë autoritetin dhe simpatinë e një personaliteti si Beppe Grillo?

Xhovani Favia: Duhet të punojnë në mesin e qytetarëve, gjithmon dhe në çfarëdolloj mënyre. Nuk duhet të lodhen duke zhvilluar takime të vazhdueshme informuese, të dëgjojnë nevojat e njerzve, të përpiqen ti kuptojnë ato, si dhe të hartojnë në baze të tyre një program pune. Edhe pa patur mbështetjen e dikujt si Beppe Grillo, njerzit e perceptojnë angazhimin në territor kur kryhet. Përveç kësaj, duke luftuar dhe fituar sfidat e vogëla së bashku me qytetarët e tjerë, fiton një energji dhe një bindje të papërsëritshme.

Brunilda Ternova: Xhovani, duke të të falenderuar për disponibilitetin, do doja që pyetja e fundit të ketë një karakter pak më personal. Në një farë mënyre, duket sikur politika nxjerr gjithmonë në pah aspektet më negative të atyre individëve që e ushtrojnë atë në pozicionet e komandës. Kjo ekperiencë në politik, si po ndikon në perceptimin tënd ndaj të tjereve dhe ndaj marrëdhënieve njerëzore? Mundohu të bësh një bilanc mes surprizave pozitive dhe negative që ke patur nga miqtë e tu, nga kolegët, nga kundërshtarët dhe nga vetja jote.

Xhovani Favia: Politika është një përvojë që të gjithë qytetarët duhet ta provojnë. Është një eksperiencë që të zhvillon aftësinë e të dëgjuarit dhe të ndërmjetësimit, ndienjën qytetare dhe përgjegjshmërinë. Duke e ekspozuar veten publikisht, duke argumentuar një mendim, duke u matur në menyre civile me persona të tjerë bëhesh më i vetëdijshëm për kapacitetet e tua, të ndihmon të rritesh, ajo është një palestër që të forcon për të dalë nga apatia e një sistemi që gjeneron shumë votues të pandërgjegjshëm dhe konsumatorë seriale. Për fat të keq, ka edhe aspekte negative: jam bërë më dyshues – dhe nuk është një gjë e bukur, kam mësuar të mbrohem dhe të ruhem nga ujqërit e maskuar si qengja, e gjithashtu vuaj nga stresi i vazhdueshëm …. Nuk kam shumë kohë të lirë, dhe për këtë arsye mesi pres ditën kur të kthehem sërisht një qytetar pa detyra përgjegjësie përkundrejt shtetasve.

Përsa i përket njerezve të afërt, disa i kam parë të ndryshojne ndërsa të tjerë kanë mbetur po të njejtit. Mendja e njeriut është e padepërtueshme, dhe njerëzit shpesh të zhgënjejnë, sidomos në ato momente kur gjërat janë duke shkuar për mirë, por në çdo rast nuk duhet trasmetuar mesazhi destruktiv – që i çon njerëzit drejt humnerës së indiferencës – se politika të ndot duart. Politika duhet dhe mund të bëhet me duar të pastra.

Intervista është botuar pranë gazetave:
- Gazeta e Vogël:
pjesa e pare--> http://www.gazetavogel.al/read.php?id=75493
pjesa e dyte --> http://www.gazetavogel.al/read.php?id=75597

- Gazeta Saktivista: http://saktivista.com/2011/02/pionieret-moderne-te-demokracise-pjesemarrese-italiane/

- Tirana Observer: http://www.gazetatiranaobserver.com/tiranaobserver/index.php?option=com_content&view=article&id=58%3Aja-si-levizja-5-yje-po-thyen-tabute-e-politikes-se-vjeter&catid=34%3A6-artikuj-ne-qender

- Opinionet: http://www.opinionet.net/index.php/attualita/153-intervista-a-giovanni-favia

VERSIONE IN LINGUA ITALIANA

INTERVISTA A GIOVANNI FAVIA di BRUNILDA TERNOVA

La politica rappresentativa italiana si è trasformata ormai in una struttura obsoleta e in un modello fallito. L’obiettivo dei tradizionali gruppi partitici, costituiti in alleanze elettorali, consiste nell'ottenere quel voto in più per avere magari un rappresentante in più al Parlamento e per mantenere ed esercitare il potere politico ed economico sul Paese.

Il Movimento 5 stelle è una forza relativamente giovane in Italia, fondato nell'ottobre del 2009 come naturale conseguenza delle Liste Civiche create in precedenza dai cittadini nel 2007. Sono proprio i cittadini e i giovani gli attori, i partner e i co-operatori principali di questo movimento, che per molti versi non è molto differente dalla tipica tradizione albanese del Consiglio degli Anziani del villaggio o della Comunità Locale. Questo movimento non è né “di sinistra” né “di destra”, ma è un movimento nato dal basso, dalla necessità popolare di nuovi paradigmi basati non più su sterili ideologie e sulle figure dei leader politici. In questo modo prende le distanze in modo nitido sia dal generale vuoto di valori e vaniloquio dei partiti che dalla cosiddetta “democrazia” rappresentativa.

In altre parole, ciò che sta accadendo in questi ultimi due anni sulla scena politica italiana è una rivoluzione popolare senza precedenti che sta iniziando a dare risultati positivi e significativi. La democrazia diretta non è più un’utopia ma si sta trasformando in una realtà tangibile nella regione di Emilia Romagna, dove il “Movimento 5 Stelle” ha ottenuto il suo maggiore successo a livello nazionale. Per parlarci di questa realtà abbiamo realizzato una intervista con il consigliere regionale di questo movimento in Emilia Romagna, Giovanni Favia, classe 1981.

Brunilda Ternova: Personalmente la realtà del Movimento 5 Stelle mi ha colpito sin dai suoi primissimi inizi. Ho quindi cercato di capire quando più possibile, non solo da quello che sentivo e leggevo in giro tramite internet e la carta stampata, ma anche approfondendo la vostra conoscenza direttamente dentro il movimento. Cos’è il Movimento 5 Stelle, come è nato e quale è stata la visione iniziale della situazione italiana che ha portato alla sua creazione?

Giovanni Favia: Il Movimento nasce dall'unione di quei cittadini che hanno deciso di riprendersi la politica perché insoddisfatti dalle risposte dei politici di professione. Noi siamo convinti che per operare per il bene comune siano necessarie informazione e onestà - e non la tessera di un partito o l'aggancio con un potere forte. Per questo i nostri sostenitori si sforzano tutti di informarsi moltissimo, ovviamente attraverso i canali alternativi - perché sui media tradizionali certe notizie non escono. La situazione italiana è bloccata da parecchi anni, e non solo dall'avvento di Berlusconi, dagli stessi gruppi di potere strettamente interconnessi a lobby economiche. Non si fa nulla per interesse della nazione e della popolazione, ma solo per tornaconti personali o di elites. Questo non era ulteriormente tollerabile.

Noi vogliamo pensare al futuro del nostro Paese e dei nostri figli, convinti che inseguire come unico parametro di sviluppo la crescita del PIL sia un errore clamoroso, perché i parametri del benessere devono essere altri: lo sviluppo sostenibile, l'accesso all'informazione, la cultura, la collaborazione fra le genti, la mobilità a basso impatto, la sanità accessibile,... . In realtà il Movimento ha coordinato e riunito le tante persone che in Italia la pensavano così ma non trovavano voce perché inascoltate dai partiti tradizionali, troppo concentrati nelle loro lotte di palazzo, distantissimi dai problemi e dai desideri della popolazione.

Per conoscerci abbiamo usato, in un primo momento, lo strumento dei meet-up su internet. Sono gruppi di discussione locali. Poi abbiamo cominciato a riunirci, fisicamente, per avanzare proposte. Ne sono nati tante belle amicizie e programmi concreti da presentare nelle varie realtà. E gli incontri proseguono sempre perché noi non siamo professionisti della politica ma solo cittadini "prestati" alla politica che svolgono un servizio civile. Ci impegniamo a farlo per non più di 10 anni, e intanto ci auto-riduciamo lo stipendio. Inoltre come Movimento abbiamo rinunciato ai rimborsi elettorali che lo stato da ai partiti ma che un referendum di quasi 20 anni fa aveva abrogato... Peccato che i partiti gli abbiano cambiato nome per riottenere i soldi... Alla faccia della sovranità popolare!

Brunilda Ternova: I partiti tradizionali, dunque, non sono in grado di dare sostanza e voce alla sovranità popolare e assolvere tale funzione. Il vostro movimento si basa sulla logica della democrazia partecipata, non solamente prevedendo un programma chiaro ed elezioni in perfetta trasparenza a tutti i livelli, ma anche la partecipazione attiva istituzionale. Ci puoi spiegare nel concreto in che cosa consistono e come avvengono i procedimenti decisionali pubblici dentro le assemblee e dentro le istituzioni?

Giovanni Favia: Da noi ognuno conta uno. Non c'è un capo di partito. L'organizzazione è molto snella, orizzontale. Le nostre assemblee sono molto frequenti, a livello cittadino o di quartiere. C'è un ordine del giorno, creato in genere attraverso la discussione via internet, delle proposte e poi si procede al voto palese. Così si è creato il nostro programma, al quale gli eletti nei vari Comuni, e noi in Regione, ci atteniamo.

Brunilda Ternova: Ci puoi parlare dei contenuti del programma del Movimento e quanti di quei obbiettivi siete riusciti fino ad adesso a portare avanti o realizzare?

Giovanni Favia: Il programma è davvero ricco, te lo riassumo per punti. Energia: vogliamo si punti su fonti rinnovabili, e assolutamente niente nucleare. RIFIUTI: Bisogna aumentare la percentuale di raccolta differenziata puntanto sul porta-a-porta. E' necessario cercare di ridurli diminuendo gli imballaggi, puntando sui prodotti alla spina ad esempio. TERRITORIO: Stop alla cementificazione. Inutile costruire ancora con tutti gli spazi industriali vuoti che ci sono e con la popolazione che non aumenta. Meglio ristrutturare e riqualificare. SALUTE: Sanità pubblica per tutti, e soprattutto prevenzione e stili di vita sani. Necessario educare la popolazione. ALIMENTAZIONE: Fa parte di quegli stili di vita sani. Noi vorremmo incentivare il consumo dei prodotti locali, così detti a km. 0, che sono quindi di stagione e non richiedono incredibili costi di trasporto per arrivare sulla nostra tavola. Così si favorisce anche l'economia locale. ACQUA: L'acqua è un bene comune e il processo di privatizzazione deve essere fermato. MOBILITA': il futuro sono le autostrade digitali, di cui l'Italia ha un gran bisogno, non quelle di asfalto. Meno auto e più trasporto pubblico, con infrastrutture leggere. Più telelavoro, meno spostamenti. DEMOCRAZIA INTERNET: Condivisione delle decisione via web e trasmissione integrale delle sedute dell'aula e delle commissioni via internet. SCUOLA: Condivisione delle esperienze educative grazie ad una rete fra le scuole, utilizzo di e-book per risparmiare carta e denaro. Recupero di materiale informatico di aziende ed enti da rigenerare e di cui dotare le scuole. NO MAFIA: Appalti pubblici trasparenti con tutti i processi decisionali e i passaggi di denaro sotto forma elettronica su conti censiti e pubblicati su internet. NO CASTA: Divieto di cumulo di cariche pubbliche, massimo due mandati politici, abolizione degli stipendi d'oro. Ecco Brunilda, come vedi il programma è davvero lungo. Per ora la considerazione più importante da fare è che - grazie alla nostra pressione - molti di questi temi sono stati affrontati. Uno su tutti, la riduzione degli stipendi: anche nella nostra regione i politici, al potere ininterrottamente da quando esiste questa istituzione, hanno dovuto cedere ed abbassarseli. Certo, lo hanno fatto solo del 10% (noi avevamo chiesto il 50%) ma è un segnale. Sull'acqua pubblica il Comitato Acqua Bene Comune, col quale abbiamo collaborato, ha raccolto 1,4 milioni di firme per un referendum che voteremo a primavera perché l'acqua rimanga a gestione pubblica: un altro bel risultato. Inoltre anche i temi delle energie rinnovabili, del consumo di prodotti a chilometri zero e della connessione a banda larga per tutti sono ormai all'ordine del giorno. Poi a livello locale siamo riusciti a bloccare la costruzione di una centrale a biomasse (che a biomasse non era) e altri piccoli-grandi successi.

Brunilda Ternova: Fermiamoci un attimo a parlare del ruolo di Beppe Grillo, noto personaggio dello spettacolo e da qualche tempo anche attivista sia in Italia che all’estero. Quale è stato il suo contributo per il Movimento e come consideri si stia evolvendo il suo contributo in seno al Movimento?

Giovanni Favia: Beppe è stato l'agglomeratore e il detonatore di una forza che la gente covava dentro. E' ovvio che per un movimento giovane la sua figura sia importantissima per la grande attenzione che i media tradizionali gli riservano e per la sua grande capacità di comunicare via internet. Lui però non è un capo di partito, il movimento funziona perché ognuno apporta il proprio contributo su un tema nel quale è competente.

Brunilda Ternova: Contro ogni aspettativa, il Movimento nel 2009 – nonostante sia stato oggetto di una continua e sistematica disinformazione messa in atto dai media e dai partiti tradizionali – è riuscito ad entrare nel consiglio comunale di Bologna raggiungendo un numero alto di preferenze. In che modo avete lavorato per ottenere un risultato del genere?

Giovanni Favia: Abbiamo fatto un intenso tam-tam informativo orizzontale, soprattutto grazie ad internet naturalmente. E' la nostra grande risorsa. Già allora avevamo idee nuove e chi le ha volute e potute ascoltare le ha capite e apprezzate. Dico "chi ha potuto" perché moltissima gente ancora non sa bene che esistiamo, nonostante due rappresentanti in Assemblea Regionale. La nostra situazione dal punto di vista informativo è drammatica. E' davvero difficile raggiungere l'interezza della popolazione non potendo contare su certi mezzi. Ma noi ci proviamo.

Brunilda Ternova: Nel 2010 la vittoria si è ripetuta, questa volta alle elezioni regionali dove tu sei stato eletto Consigliere Regionale, conquistando più di diecimila preferenze solamente nella città di Bologna. Una grossa responsabilità! Come si è evoluta l’impostazione sia organizzativa che mentale del Movimento ora che siete a tutti gli effetti un attore politico che può e sa dire la sua a livello nazionale?

Giovanni Favia: In Assemblea Regionale siamo due eletti: con me c'è Andrea Defranceschi. Per la campagna regionale abbiamo potuto contare su un briciolo di credito in più, dato dai mesi di lavoro in consiglio comunale a Bologna e in altri comuni della regione. Per questo è aumentato il radicamento nel territorio e la vicinanza alle necessità dei cittadini. Ora, dagli uffici della Regione, stiamo lavorando per creare una struttura molto organizzata, indispensabile per seguire tutte le competenze che questa istituzione ha.

Brunilda Ternova: Ci possiamo aspettare in futuro per Bologna anche un candidato sindaco del Movimento? Quali sarebbero secondo te le maggiori implicazioni che ciò avrebbe nel territorio bolognese?

Giovanni Favia: Il candidato Sindaco del Movimento 5 Stelle, anche se noi preferiamo chiamarlo Portavoce, c'è e si chiama Massimo Bugani. E' stato eletto dai nostri attivisti in un'assemblea generale. Questa volta crediamo che sia possibile puntare al ballottaggio, perché gli altri schieramenti sono in alto mare. Il centro-sinistra s'è affidato alle primarie per scegliere un uomo che due anni fa era stato bocciato dai cittadini. Del centro-destra nessuna traccia. Il nostro Sindaco spezzerebbe un legame fra affari e politica che è davvero troppo stretto.

Brunilda Ternova: In Albania negli ultimi mesi si stano creando dei movimenti cittadini, - per esempio il ‘Movimento per la Giustizia degli Albanesi’ (alb. Levizja per Drejtesi e Shqiptareve) - e che per certi versi assomigliano nei contenuti e nella struttura a quello vostro. Quali potrebbero essere i consigli e le idee da dare ad un movimento del genere alla luce della tua esperienza e considerato che tali movimenti non possono godere dell’autorità e della simpatia di un personaggio come Beppe Grillo?

Giovanni Favia: Lavorare fra i cittadini, sempre e comunque. Non stancarsi mai di fare incontri informativi, di ascoltare le loro esigenze, di cercare di capirle e trarne un programma di lavoro. Anche senza l'appoggio di un personaggio come Beppe i cittadini riconoscono l'impegno sul territorio. Inoltre lottare e vincere le piccole sfide al fianco degli altri cittadini dona un'energia e una convinzione unica.

Brunilda Ternova: Giovanni ringraziandoti molto per la disponibilità vorrei farti un’ultima domanda di carattere più personale. In un certo senso, dalla politica sembra sempre emergere la parte peggiore di chi la esercita nei posti di comando. Come sta incidendo sulla tua percezione del prossimo e dei rapporti umani questa esperienza in politica? Prova a fare un bilancio tra le sorprese positive e quelle negative che hai avuto dai tuoi amici, collaboratori, avversari e da te stesso.

Giovanni Favia: Fare politica è un’esperienza che tutti i cittadini dovrebbero provare. Si sviluppa capacità d’ascolto, mediazione, senso civico, responsabilità. Esporsi pubblicamente, argomentare un pensiero, misurarsi civilmente con altre persone ti rende più consapevole dei tuoi mezzi, ti fa crescere, è una palestra che ti rafforza per poter uscire dal torpore di un sistema, che genera troppi elettori incoscienti e consumatori a ripetizione. Purtroppo, ci sono anche lati negativi: sono diventato più diffidente - e non è una bella cosa, ho imparato a guardarmi le spalle, a diffidare dei lupi travestiti d’agnello, inoltre soffro costantemente di stress…. Non ho più tempo libero, ed anche per questo, attendo con piacere il giorno in cui tornerò ad essere un cittadino senza incarichi di responsabilità verso la cittadinanza.

Per quanto riguarda le persone a me vicine, alcune le ho viste cambiare, altre sono rimaste se stesse. L’animo umano è insondabile e spesso le persone deludono, specie quando hai il vento in poppa, ma in ogni caso non bisogna mai far passare il messaggio distruttivo, che porta solo le persone nell’abisso dell’indifferenza, che facendo politica ci si sporca le mani. La politica si deve e si può fare con le mani pulite.

Brunilda Ternova: Grazie Giovani!

Giovanni Favia: Grazie a te!

Recension i Emanuele Banfi

2010-12-31T02:46:00.001Z

Recension i Emanuele Banfi - Ekstrakt nga Revista Italiane e Gjuhësisë dhe Dialektologjisë, 2009.

(Përktheu nga italishtja në shqip Brunilda Ternova)

Stefani i Bizantit na tregon ekzistencën në territorin ilir, të një qyteti të quajtur Sardos, banorët e të cilit quheshin Sardēnoi. Dhe, për më tepër, Sardeis (ose Sardies, ose Sardīs), ishte gjithashtu një qytet i rëndësishëm në Azinë e Vogël, kryeqyteti i Lidias së lashtë. Kemi të bëjme - siç ndodh shpesh në ato raste që kanë të bëjnë me ilirishten Sardos - me një lajm që nuk dihet sesi ka mbërritur tek dijetari bizantin, i cili, e përhapi nëpërmjet shkrimeve, duke mundësuar mbërritjen e saj deri në ditet tona. Është e sigurtë se historia e lashtë e Sardenjës është ende kryesisht e mbushur me probleme dhe ideja se qytetërimi i lashtë Sardenjas mund të ketë diçka të përbashkët me mjedisin ilirë mund të jetë - në bazë të dijetarit bizantin - një hipotezë pune për tu testuar dhe për tu provuar duke u bazuar tek të dhënat empirike: pra një hipotezë pune, praktikisht një nga të shumtat.

Kjo është ajo që ështe përpjekur të realizoje - në një libër goxha të ngjeshur, të pasur në doktrinë dhe me shumë informacione - Alberto G. Areddu, studiues sardenjas, hetues i pasionuar i ngjarjeve historike dhe gjuhësore të atdheut të tij ...
Studimi është ndarë në tre seksione specifike:

- I pari shqyrton një seri të fjalëve të dëshmuara nga kompetencat gjuhësore të folësve të zonave të Ogliastra-Barbagia e cila është zona e fundit e rajoneve sardenjase që ka përthithur proçesin e latinizimit.

- Seksioni i dytë diskuton problemin e elementëve që zakonisht i atribuohen një substrati të papërcaktuar dhe që pas një analize të kujdeshme mund të interpretohen si elementët e adstrat-it, e më saktësisht, të një adstrat-i të përbashkët ballkanik me atë sardenjas.

- Në pjesën e tretë shqyrton të dhënat e toponimeve: terrenin kompleks të studimit për zgjidhjen e të cilit, gjuhësia duhet gjithmonë të përballoj të dhënat historiko-arkeologjike dhe antropologjiko-kulturore. Sipas Areddu-t, shumica e problemeve të historisë gjuhësore të Sardenjës së lashtë, të konsideruara deri më tani si një cruces (shq. peshë kryqi) i vërtetë, do të zgjidhet në qoftë se materialet gjuhësore interpretohen nën dritën e 'zgjidhjes ilire', e cila konsiderohet nga autori si “më realistja” (f. iii).

Areddu vëren se Sardenja dhe territori shqiptar kanë shumë ngjashmëri midis tyre: të dy janë rajone të paarritshëme, ku deti është padyshim i rëndësishëm dhe ku mungon një traditë gjuhësore ‘detare’ autoktone. Për të dyja zonat gjeo-gjuhësore, është e vështirë gjetja e burimeve primitive: është e vërtetë që gjuha sarde ka në mënyrë të qartë një gjuhë mëmë, dhe ajo është latinishtja, e mbivendosur në një substrat gjuhësor të ndërlikuar dhe aspak të qartë; është e vërtetë se shqipja është e ndarë midis shumë etërve të supozuar: së pari, ilirishtja (dia) sistem gjuhësorë me origjinë indo-evropiane i përhapur në substratin Anadoll-Egje pikërisht në pjesën perëndimore të Ballkanit, e me sa duket, ende e fortë në epokën e hershme mesjetare në kohën e dyndjeve sllave. Një tjetër at i gjuhës shqipe mund të jetë ai Thrak, sistem indo-evropian lindor i karakterizuar nga fonetizëm tipik “satem” dhe nësë “qëndrojne” përputhjet midis Shqipes dhe Rumanishtes, një tjetër përbërës që duhet të konsiderohet si bazë e shqipes është dako-mesia: një sistem indo-evropian i folur në zonën qëndrore të Ballkanit, ku mund të kenë jetuar paraardhësit e shqiptarëve modernë, para migrimit në Ballkanin Perëndimor.

Përtej Adriatikut, kemi segmentin tjetër të ilirishtes, të famshmen gjuhën Mesapishte e përhapur në zonen e Pulias aktuale (sidomos në Salento) me siguri në mijëvjeçarin e parë para Krishtit, e që më pas do të vdesë nën presionin e latinishtes. Me fjalë të tjera, përbërës iliro-egjeas si rezultat i lëvizjeve të popullsisë në zonën ballkanike, kanë marrë rrugën nëpërmjet Mesdheut perëndimor nën emrin e të ashtëquajturve Sardhana, dhe pasi kanë mbërritur në Sardenjë duke sjellë një qytetërim të organizuar nëpërmjet një edukimi të fortë ushtarak, kanë hedhur bazat e asaj që quhet qytetërim nuragjik, i cili shtrihet në të gjithë ishullin (i njohur gjithashtu edhe në Korsikë).

Kërkimet gjenetike tregojnë për një specifikë të komponentit gjenetik saredenjas: një masë e madhe e popullsisë së Sardenjës i perkët periudhës së Paleolitit dhe Mesolitit dhe ëshë e lidhur me grupet e vendosura në zonën galezo-iberike; mbi të eshtë shtuar gjatë Neolitit një komponent i ri, këtë herë me origjinë lindore e më saktë nga Egjeu. Ky komponent, me përhapjen e kulturës nuragjike, ka populluar territorin e banuar nga fiset e mëparëshme. Nga bashkimi ndërmjet këtyre komponentëve dhe, më pas, nga mbivendosja latine, do të ketë lindur diasistemi i të folurës sarde, pra e ‘sardishtes’ tout-court, e përcaktuar nga autori për të veçantat e saja (f. viii) si një “jo-gjuhë romance; një ishull interesant me ruajtje të mira leksikore (më pak morfo-sintatikore) të një lloj latiniteti në kontakt me botën e Magna Graecia”....

Versione in lingua italiana

LA RECENSIONE DI EMANUELE BANFI

(Estratto da Rivista Italiana di Linguistica e dialettologia 2009)

Stefano di Bisanzio riporta l’esistenza, in territorio illirico, di una città denominata Sardos, i cui abitanti erano detti Sardēnoi. E, del resto, Sardeis (o Sardies, o Sardīs) era anche una importante città dell’Asia Minore, la capitale della antica Lidia. Si tratta, come spesso capita in casi come quello relativo alla illirica Sardos, di una notizia arrivata chissà come al dotto bizantino, il quale, l’ha poi divulgata e l’ha fatta arrivare, per il tramite della memoria scritta, fino a noi. Ciò che è certo è che la storia antichissima della Sardegna è in buona misura ancora irta di problemi e che l’idea che l’antica civiltà sarda debba in qualche modo avere qualcosa in comune con l’ambiente illirico può essere, sulla scorta della notizia del dotto bizantino, un’ipotesi di lavoro da verificare e da provare sulla base di dati empirici: un’ipotesi di lavoro, appunto, una tra le altre. È quello che ha cercato di fare, in un libro di dimensioni corpose, ricco di dottrina e di molte informazioni, Alberto G. Areddu, studioso sardo, appassionato indagatore delle vicende storiche e linguistiche della sua terra...

Il lavoro appare articolato su tre sezioni ben distinte:
- Nella prima vengono esaminate una serie di parole, attestate nella competenza linguistica dei parlanti dell’Ogliastra-Barbagia, l’ultima area ad avere assorbito, tra le regioni sarde, il processo di latinizzazione. - Nella seconda sezione viene discusso il problema di elementi normalmente attributi ad un non meglio precisato sostrato e che, invece, ad un’analisi più attenta possono essere interpretati – secondo l’A. – come elementi di adstrato, e, più precisamente, di un adstrato che accomunerebbe l’area balcanica con l’area sarda.
- Nella terza sezione vengono esaminati dati toponomastici: terreno d’indagine complesso e per la cui soluzione la linguistica deve fare sempre i conti con i dati storico-archeologici e con quelli antropologico-culturali. Secondo l’A. buona parte dei problemi della storia linguistica della Sardegna antica, considerati fino ad ora come vere e proprie cruces, si risolverebbero se i materiali linguistici fossero interpretati alla luce della ‘soluzione illirica’, considerata dall’A. come (p. iii) “la più realistica”. L’A. osserva che la Sardegna e l’ambiente albanese presentano molti punti di contatto: entrambe sono regioni impervie, nelle quali il mare ha evidentemente un ruolo importante e tuttavia curiosamente prive, entrambe, di una tradizione linguistica ‘marinara’ autoctona. Ancora, per entrambe le aree geolinguistiche, difficile è il risalire alle fonti primigenie: è vero che il sardo ha una madre lingua evidente, ed essa è il latino, sovrappostosi su una situazione di sostrato linguistico complessa e tutt’altro che chiara; ed è pur vero che l’albanese si suddivide tra più padri putativi: innanzi tutto l’illirio, (dia)sistema linguistico di matrice indo-europea diffuso su un sostrato anatolico-egeo proprio della parte occidentale dei Balcani e, a quanto sembra, ancora vivace in età alto-medievale, al momento delle invasioni slave.
Altro padre dell’albanese potrebbe essere il trace, sistema indo-europeo orientale caratterizzato da un fonetismo tipicamente ‘satem’ e, se ‘tengono’ le concordanze tra albanese e rumeno, un’altra componente da considerare alla base dell’albanese sarebbe il daco-misio: un sistema di matrice indo-europea parlato in un’area centrale dei Balcani ove avrebbero soggiornato, prima della loro migrazione verso l’Occidente balcanico, gli antenati dei moderni albanesi.
Al di là dell’Adriatico, segmento dell’illirio è, come ben noto, il messapico, lingua italica diffusa nelle attuali Puglie (e soprattutto nel Salento) sicuramente nel primo millennio a.C. e poi estintasi in forza della pressione del latino. In altre parole una componente illirico-egea, in conseguenza di movimenti di popolazioni che interessarono l’area balcanica, avrebbero preso la via delle rotte mediterranee occidentali e – nella veste dei cosiddetti Sardhana – sarebbe approdata in Sardegna, avrebbe civilizzato l’isola, l’avrebbe organizzata attraverso un sistema di forte matrice militare e vi avrebbe posto le premesse per quella che sarebbe diventata la civiltà nuragica, estesa in tutta l’isola (ma non ignota anche in Corsica).
La ricerca genetica mostra per altro le specificità della componente etnica sarda: in larga misura la popolazione della Sardegna risalirebbe al Paleolitico e al Mesolitico e sarebbe connessa con gruppi stanziati in area gallo-iberica; su di essa si sarebbe aggiunta, nel Neolitico, una nuova componente, questa volta di provenienza orientale, o, per la precisione, egea. Questa avrebbe occupato, con la diffusione della cultura nuragica, il territorio abitato dalle tribù precedenti. Dalla fusione tra queste componenti e, successivamente, dalla sovrapposizione del latino, sarebbe nato il diasistema delle parlate sarde, del ‘sardo’ tout-court quindi, definito dall’A., per le sue peculiarità, (p. viii) una “non-lingua romanza; un interessante isolotto con buone conservazioni lessicali (meno morfosintattiche) di una certa latinità a contatto con il mondo della Magna Grecia”....

link: http://web.tiscali.it/sardoillirica/sardoillirica/la_recensione_di_emanuele_banfi.htm

Il Fatto Argomentativo nr.2 - Il nome “Shqiptar” (ita. albanese)

2010-08-29T16:11:00.003+01:00

di Eva Brinja - Studiosa di Etnocultura

(Tradotto dall’albanese in italiano da Brunilda Ternova)

Il nome seguì la popolazione dopo la morte di Scanderbeg. La popolazione si auto-nominò ‘shqipëtar’ (ita. albanesi), mentre per gli stranieri aveva diversi nomi, come Alban, Arban, Arnaut, in funzione della continuità storica che conoscevano nelle aree dove veniva scritta la storia di quel tempo.

(nella mappa: L'Albania del 14-mo secolo A.D.)

Nell'analisi che svolgiamo a questo proposito, abbiamo in mente questi fattori influenti:

a – Nominare vuol dire mettere un nome ad una cosa, ad un soggetto o fenomeno per distinguerlo durante l'uso.

b – Il nome viene messo dagli utenti (da quelli che lo dovrebbero usare) e porta le caratteristiche del prodotto, del soggetto o del fenomeno.

c - Se questo oggetto, soggetto vivente, fenomeno viene usato da altri, il trasferimento avviene di solito insieme con la denominazione oppure si traduce, ecc.

d - Nel caso delle denominazioni di gruppi etnici o nazioni in generale, questo processo porta insieme con il nome una storia specifica, in quanto:

- L'assunzione del nome è legata al fatto che il Leader di un gruppo etnico - che è diventato famoso - ha dato alla sua etnia il proprio nome; gli esempi sono innumerevoli dai tempi antichi.

- L'assunzione del nome a causa della toponomastica del luogo in cui si trova questa popolazione.

- L'assunzione del nome a seguito dell’inserimento di un potere o organismo che abbia un certo effetto sull'etnia che adotta il nome.

e - Caso in cui il nome rappresenta l'espressione o evocazione di un evento o fenomeno.

Così la denominazione della nostra etnia con il nome “Shqipëtar”, analizzando i fatti che sono presenti come:

1 - Il tempo di nascita della denominazione è il periodo dopo Scanderbeg.

2 - E' diffuso nei territori che hanno partecipato alla Lega di Lezha, e che hanno contribuito al suo esercito. (Ricordiamo qui che la zona degli arvanitas in Grecia non ha conosciuto né il nome di Scanderbeg e nemmeno il nome “shqiptar” a lungo). Per questo motivo è evidente che questo nome è esteso nei territori dove ha operato esattamente Scanderbeg.

3 - Non è un nome che poteva essere dato ad una persona in vista e che si fosse distinta tanto da costituire un onore il proclamarsi tale.

4 - Non è un nome toponomico.

5 - Non c’è stata una decisione suprema, come poteva essere un organismo sovraetnico (in questo periodo non esisteva l'ONU) o religioso, come è stato il Papa di Roma o il Patriarcato di Istanbul.

Evinciamo in conclusione che l'unico fattore è l’evocazione di un evento o fenomeno che come al punto (e).

Pertanto dei suddetti fattori tre sono quelli che possono spiegare questo processo di “auto-definizione”:

1 – Il periodo dopo Scanderbeg.

2 – Il territorio che era attivo nella partecipazione.

3 – La costituzione spirituale di questa popolazione.

In questi tre elementi portatrici della ragione e del processo dell’auto-denominazione si vede la costruzione spirituale che rappresenta di solito la moralizzazione del fenomeno espresso:

A - In quello che ha fatto il soggetto.

B - In quello che ha detto il soggetto.

La produzione orale, le leggende, i miti mostrano che questa popolazione si è occupata molto di Scanderbeg, creando figure leggendarie su di lui, sul suo cavallo e riguardo tutti i luoghi in cui è passato; cioè alimentandolo senza sosta per generazioni e raccontando della sua figura anche in modi fantastici. In base alle figurazioni create su di lui da 500 anni, ci arriva oggi tutta la creatività dedicata a lui. E per quello che concerne i racconti su di lui? Noi albanesi, diciamo sempre che “lui aveva fatto quello…e aveva fatto questo”, ma è opportuno dire anche che “lui ha detto questo e quello…”? (perchè non ci viene trasmesso questo fatto nella eredità orale, soprattutto perché nella psiche fraseologica della nostra etnia è noto l’inizio tipico di periodi con "ha detto… papà... o qualcuno molto saggio", ecc.?

Quello che scrive Marin Barleti è un parallelo di ciò che abbiamo detto sopra. Nelle condizioni di una responsabilità intellettuale lui ha portato non l’opera tramite la figurazione – cosa che richiama la tradizione orale popolare – ma l’opera attraverso il lavoro di scomposizione caso dopo caso.

Osservate quello che si evince da Marin Barleti e che corrisponde alla nostra eredita orale:

1 – Le dimensioni dei risultati o delle opere essendo grandi vengono chiamate ‘divine’ e si spiegano con l'aiuto degli dei (Barleti è un prete e avrebbe dovuto esprimersi al singolare dicendo ‘Dio’). Senza volerlo Barleti ci trasmette la psiche mitica della popolazione, sua contemporanea.

2 - In tutti i casi, davanti ad un’opera che la richiede per raduni o guerre, la partecipazione delle masse è preceduta da un lungo discorso di Scanderbeg. Presentazione delle motivazioni, ecc.

Si pone una domanda: così come per gli elementi propri della costituzione spirituale della popolazione, come il coraggio, l’onestà e l'amore per la libertà, esisteva una ‘denominazione’ anche per l’agire morale di Scanderbeg? L’elmo di Scanderbeg ci indica della presenza di concetti mitologici in lui, così come nella denominazione ‘Epirot’ che corrisponde alla Capra Amaltea; e una denominazione che sia coerente con il fiore della Margherita non è esistita?

Osservate:
Nelle analisi dello studioso Niko Stillo, che riguardano l’esame dei prospetti etruschi (dove troveremo le denominazioni dei personaggi delle diverse generazioni pelasgiche), troviamo che un personaggio di quinta generazione è chiamato anche "aquila" (questi nomi cambiano da luogo a luogo) e deriva proprio da Ares (alb. Ares) della quarta generazione. Così ci deriva dalla mitologia l’eredità “Shqipe të Arit “ (ita. Aquila di Ares (l’aquila che ha l’origine da Ares e che appartiene alla quinta generazione pelasgica). La presenza nell’elmo del Fiore della Margherita della sesta generazione realizza il collegamento dell’origine della nostra generazione con l’Aquila di Ares che appartiene alla quinta generazione.

Questo contenuto trova collocazione pienamente nell’asse temporale e spaziale di Scanderbeg; ma come è successo che si è trasformato in nome e come è successo che la popolazione si sia auto-nominata “shqip’t’ar” (ita. albanese) oppure “Shipe të Arit” (ita. l’Aquila di Ares)?

Riesaminiamo Marin Barleti con molta attenzione:

Da diverse parti si evince il fatto che agli inizi degli attacchi l’esercito viene preceduto dalle prime linee militari per le quali più volte viene usata l’espressione "aquile e bandiere" (il che significa che la divisione in due parole non è una coincidenza e che queste aquile non sono quelle della bandiera ma sono proprio le prime linee). La revisione dell’opera originale di Barleti sarebbe appropriata in quanto, così come è stato contraffatto l’elmo di Scanderbeg nel Museo di Vienna, può essere stata effettuata la modifica o la correzione, sotto un nome ben conosciuto dai contemporanei, del talentuoso traduttore Prifti.

Così, per esempio pagina 93-Bot II -1967, abbiamo "i residenti e molti altri della tribù degli epiroti, appena si sbarazzarono di Murad, seguirono anche senza invito il giovane leader e le bandiere delle aquile, poiché Scanderbeg portava bandiere rosse ricamate con l’aquila nera bicefala.” Osservate: Il leader, le aquile e le bandiere dal punto di vista della grammatica linguistica sono divisi.

A pagina 406 non è stato fatto molto per farci capire quali erano le aquile, e osservate come viene data l’espressione: “mandò avanti, secondo la consuetudine, le aquile e le loro bandiere e appena tuonò la tromba iniziò una aspra lotta”. Cioè, l’avanguardia sono le Aquile che ovviamente portano anche le loro bandiere in mano secondo il rito di ogni esercito.

Continuiamo ad osservare: è normale che l’avanguardia militare venga chiamata aquila “sul quale Marte, versava tutto il potere e il coraggio” dice Barleti. Ma poiché Marte nel latino di Barleti corrisponde nella lingua Epiriota ad Ares (così viene chiamato il dio greco), ne deriva che l’avanguardia dell’esercito di Scanderbeg non è stata chiamata “figli di Marte”, ma “figli di Ares o dell’Aquila di Ares (alb. Shqipe të Arit)"; nella mitologia in base alle generazioni pelasgiche “l’aquila è proprio figlia di Ares”.

Ma come è successo che tornò ad essere un nome? Ritorniamo alla costituzione spirituale del popolo che ci ha lasciato un vero arsenale di rappresentazioni su Scanderbeg.

Il punto di partenza di questa eredità sono le testimonianze oculari dei soldati, dei comandanti e della stessa avanguardia militare, i quali oltre ad essere partecipanti nelle figurazioni fantastiche – ricevute in eredità dalla tradizione orale popolare – secondo la legge di guerra, attraverso la condivisione del bottino sono anche i suoi principali beneficiari. Si noti che l'esercito ottomano, il cui bottino veniva condiviso tra i combattenti vincenti, ha sempre avuto presente l'oro o Ares. In questo modo i primi trasmettitori della storia sono stati proprio i combattenti, i quali per Scanderbeg sono i seguaci di ‘Shqipe të Arit’ (ita. Aquila di Ares) mentre per quelli che non conoscevano questo concetto (facciamo riferimento al caso in cui non si usava il concetto mitologico, anche se in realtà si è mostrato fino a tardi che era l’opposto) sono seguaci delle aquile che portavano l’Oro in termini di ricchezza.

Una delle cause della rovina del Paese dopo Scanderbeg sta anche nel fatto che la guerra non solo non portava ricchezza, ma il vincitore (gli ottomani) distruggeva e devastava il Paese.

Pertanto ‘Shqipet e Arit’ non erano tali solamente perché così li considerava Scanderbeg, ma anche perché portavano oro in grosse quantità per la popolazione che rappresentavano. Perciò questo nome si usava nei territori che hanno aderito all'esercito di Scanderbeg.

La consapevolezza di questa derivazione e il sostegno della costituzione spirituale di questa coscienza, lo spiegano gli esponenti del nostro Rinascimento con la frase "La religione degli Albanesi è l’albanesità (Shqip-t(ë)-Arit)", poiché questo nome è proprio un nome divino e religioso della mentalità pelasgica.

Rimane ancora un altro aspetto da esaminare e che ci può spiegare molto di più sul problema. Si tratta dell’Elmo originale e delle lettere che sono state scritte in esso. Nella eredità pelasgica figurativa è presente l’associazione della figura con il proprio nome.

Offrendo la possibilità di esame allo studioso Niko Stillo – l’unico conoscitore al mondo di oggi in grado di pronunciare le lettere antiche secondo i periodi e i luoghi in cui sono stati usati – si giungerebbe probabilmente al fatto che il nome Shqiptar (ita. albanese) è scritto nell’elmo come una spiegazione di tutti i simboli posseduti da Scanderbeg.

Nota: I nostri leader, per la seconda volta nella storia della nostra nazione, impostano un codice morale in primo piano, "le origini e la definizione della religione della nostra identità": Scanderbeg lo ha designato come denominazione, mentre il Rinascimento lo ha richiamato nell’ambiente degli Stati europei come consapevolezza inevitabile per il futuro e lo ha definito come la nostra Religione. E tutto ciò succedeva proprio nell’epoca durante la quale il Cristianesimo e la Mezzaluna continuavano a dividere il mondo in due; in fondo noi non possiamo essere né l'uno e né l'altro perché in qualche modo facciamo parte della loro creazione.

Osserviamo la situazione nel XIX secolo (sec. XVIII-XIX)

Ali Pasha e i Bushati

(I distretti amministrativi più potenti dell’Impero Ottomano, almeno nei Balcani)

Ci si chiede: In questo periodo della creazione degli Stati europei di oggi e della separazione degli Stati balcanici che si trovavano sotto l’Impero Ottomano,

• Quale sarebbe stata la continuità della storia in Europa e dell’Impero Ottomano se questi due distretti amministrativi si fossero uniti (tramite un matrimonio oppure una forma di dipendenza)?

• Cosa sarebbe stata la penisola Balcanica (un punto di incrocio) con un’Albania indipendente e forte economicamente e militarmente per le forze potenti dell’epoca in lotta per un "Nuovo Ordine Mondiale”?

- La Russia (chiedeva il rafforzamento degli slavi dei Balcani e lo stretto dei Dardanelli).

- L’Austria (la ricompensazione delle perdite del Santo Impero e la sua influenza sui Balcani mentre gli ottomani si indebolivano)

- La Francia (dopo Napoleone serbava inimicizia nei confronti di Ali Pasha).

- L’Inghilterra (i Balcani in questo periodo erano al di fuori dei suoi interessi).

- La Turchia (tramite i business sporchi con le potenze Russia e Inghilterra, con predominanza degli interessi della Russia).

• Questa era la ragione per cui le potenze dell’epoca diedero di fatto l’indipendenza alla Bulgaria e alla Serbia (non furono aiutati), mentre l’indipendenza degli albanesi – che realmente lo realizzarono nel sud sotto la guida di Ali Pasha, al quale tagliarono la testa – fu manipolata da queste potenze. Così, sotto il nome di un Paese che non è mai esistito in quanto tale, la Grecia, e sotto l'egida amministrativa dell’Austria e la sorveglianza della Chiesa realizzarono uno Stato con albanesi ma non per gli albanesi, per gli slavi. Attraverso il Patriarcato di Costantinopoli, la Chiesa Ortodossa Russa ("la Terza Roma") avrà pieni poteri nelle politiche di sviluppo, cosa che continua fino ad oggi.

Qui inizia una vera e propria piattaforma ideologica di assimilazione attraverso la Chiesa di tutta quella popolazione che oggi conosciamo con il nome Arvanitas (ita. albanesi).

Ecco perché gli esponenti del nostro Rinascimento (illuminati dall’antico sapere capirono l'ostilità di tutti gli altri contro di noi) proposero dopo Ali Pasha un motto ideo-etnico per la Nazione, e non un motto guerrafondaio, che portò all’indipendenza senza le armi. Con la figura di Scanderbeg loro non portarono un esempio d’ispirazione – in tal caso sarebbe stato sufficiente Ali Pasha Tepelena con lo stato più potente creato nel Mediterraneo – ma portarono la sua Volontà secondo cui: la RELIGONE degli albanesi è ‘Shqip’t’Aria’. Il che significa che noi siamo i Pelasgi della Sesta Generazione.

Così Alessandro Magno, Scanderbeg, gli esponenti del Rinascimento, Niko Stillo, ecc., giungono alle stesse conclusioni senza riferirsi l’un l’altro, ma riconoscendo direttamente la Mitologia Antica e la sua appartenenza.

Nota: Abbiamo cercato di esporre brevemente la spiegazione del simbolismo dell’Elmo di Scanderbeg e della denominazione ‘shqiptar’. Ma siamo consapevoli che i lettori di questa scritto, dei livelli accademici, sia in Albania che all'estero sono completamente impreparati a masticare questi dati. La mancanza di formazione riguardo la conoscenza delle antiche culture è molto presente. Il ritrovamento di questo elmo, e di quello che è stato falsificato dalle esposizioni ed interpretazioni dei ricercatori stranieri, ci fa cogliere l’imposizione pianificata del vuoto d’informazione culturale che proviene da tempi antichi, molto tempo prima della formazione della cultura greco-romana. Ma a chi giova tutto ciò?

(continua...)

Scanderbeg - Psicoanalisi dell’Argomentazione dei Fatti.

2010-08-11T16:03:00.010+01:00

di Eva Brinja - Studiosa di Etnocultura
(Tradotto dall’albanese in italiano da Brunilda Ternova)

Questa metodica si occupa dell’enucleazione di un fatto che esiste al di fuori delle iniziative o desideri soggettivi. L'enucleazione argomenta la ragione dell’esistenza del fatto percepibile.

Ecco quali sono i Fatti che vengono fuori a prescindere dai nostri desideri riguardo questa figura:

I - Il suo Elmo e la sua spada, che sono depositati preso il Museo della Storia dell’Essere Umano di Vienna.

II – Il Fenomeno dell’auto-nominazione della sua Etnia con il nome "albanese" dopo la morte di Skanderbeg.

III – Le centinaia di libri che furono scritti nei paesi europei durante i 300 anni che seguirono dopo il fenomeno Scanderbeg. Che cosa successe all’Europa che impazzì dietro di lui?

Quali sono i motivi che hanno portato a questi tre fatti, oggi inconfutabili da nessuno?

L’Argomento dei Fatti nr. 1 - “L’Elmo di Scanderbeg”

Con la stessa denominazione "L’Elmo di Scanderbeg" e con la stessa ubicazione, il Museo della Storia Umana di Vienna, ci arrivano da diverse letterature due foto: la A (Fig. 1 – citata come una copia di quello di Vienna, depositato nel Museo di Storia di Tirana) e la B (Fig. 2 come l’originale del Museo di Vienna).

Osservate la revisione preliminare:

a - l’oggetto della fotografia A, chiamata l'oggetto A, è di materiale delicato, sottile e luccicante, evidentemente inadeguato per un uso quotidiano e di conseguenza è solo figurativo - dimostrativo.

b- l’oggetto B è costituito da un materiale compatto dove la cupola, i fasci di cuoio, i rivetti, ecc. indicano un materiale valido per l’uso e resistente ai fattori naturali e fisici. Quindi non è un oggetto di abbellimento oppure onorifico, ma ha un utilizzo pratico (non ci addentreremo a parlare dei suoi componenti metallici poiché dalla foto non riusciamo ad evincerli).

c - Dal confronto tra i due oggetti (regola della distanza dal punto di messa a fuoco durante lo scatto fotografico e i punti di informazione...) emerge che questi due oggetti hanno differenze di dimensioni fisiche di quasi 1 a 2.5.

d - Uno dei principali simboli utilizzati nell’elmo, la "capra", nell’oggetto A ci arriva cambiato (rispetto a quanto descritto nella mitologia), mentre nel B è esattamente come descritto nella mitologia: con il corno sinistro spezzato.

Secondo le regole delle linee in assonometria, constatiamo che il corno sinistro della capra di Scanderbeg è esattamente spezzato in due terzi di essa.

Dunque dalla recensione precedente concludiamo che:

a – Nel Museo di Storia dell'Uomo di Vienna è esposta una copia modificata dell’elmo originale di Scanderbeg.

b – In questa falsificazione sono stati cambiati due elementi essenziali: le dimensioni (della testa e di conseguenza del corpo) e del contenuto dell’elemento principale (corno spezzato).

c - Non possiamo dire nulla delle lettere, le quali, possono essere state sottoposte a vari cambiamenti, anche poiché dalla fotografia non si può valutare.

Andiamo oltre e smontiamo almeno due elementi simbolici dell’elmo, la Capra e il Fiore della Margherita: entrambi i simboli sono simboli pelasgici.

1. La capra, o meglio la Capra Amaltea viene descritta in questo modo nella mitologia:

"la capra nutrì Zeus... nel corno spezzato germogliarono molti prodotti da frutta, ecc." Per noi che apparteniamo a quelli che vedono la mitologia allo stesso modo degli antichi, cioè “come una spiegazione scientifica del Mondo e della vita sulla Terra”, è importante cercare la Capra Amaltea in base alla funzione (Simposio-discussione) nel luogo geografico.

L’Aiuto per l’identificazione del posizionamento geografico ci arriva da molte direzioni:

a – la denominazione toponomica "Acroceraunia" dalla letteratura antica greca ci indica proprio uno dei corni (qerea- il corno di capra, akro – lato, cioè corno laterale della testa della capra).

Guardate la foto (Fig. 3) che ci viene oggi dal satellite riguardo questo territorio.

In effetti sembra che siamo di fronte ad un'immagine di capra dove il corno sinistro è tagliato in due terzi di essa.

(Abbiamo veramente a che fare con il territorio della capra Amaltea in questa parte del Nord Epiro classico?)

b - All'interno dell’area troviamo spesso un toponimo mitologico come:

- "la gamba di Osiride" (campo a forma di gamba della divinità principale egizia che dopo essere stato fatto a pezzi venne ricucito, ricostruendo la prima mummia),

- "La Scala di Had” (Fig. 4) dove vengono eseguite cerimonie funebri (oggi ancora fisicamente illeso ecc.)

Questi due dati ci danno ad intendere che i contadini, che utilizzano tutt’oggi questi denominazioni mitologiche, hanno un legame ancestrale con la popolazione portatrice di questa mentalità, non semplicemente come denominazione ma come processo vitale.

Tuttavia, a noi non basta quanto già detto precedentemente per essere convinti che il territorio che vedete nella foto è quello della "Capra Amaltea”. Né la denominazione di questo territorio che ci arriva proprio dagli antichi greci e nemmeno la toponomastica di oggi o la sua archeologia pelasgico-mitologica che contiene tutto il territorio del fiume di Vlora, poiché simili si trovano anche in altri parti del Mediterraneo.

Per noi sono altri due fattori che rendono questo luogo inalienabile a quello originale della "Capra Amaltea”.

a - Il reperto archeologico (Fig. 5) e altri simili trovati ai giorni nostri in un certo punto interno a questo territorio.

(Nel convegno "Sulla comprensione scientifica della mitologia antica”, gli esami basati sulle scienze esatte ci spiegheranno il perché questa zona è esattamente la Capra Amaltea).

b – L’Etnocultura della popolazione locale (Epiro classico) (Convegno – 2 "Etnocultura e Storia" - che testimonia un legame diretto tra le popolazioni locali e i templi più antichi del mondo).

Conclusione: - Scanderbeg utilizzava con piena consapevolezza la denominazione epirotas e l’elmo con la Capra Amaltea. Lo faceva quando l’epoca metteva in primo piano "la Mezzaluna contro la Croce”.

2 - Il secondo simbolo usato da Scanderberg nel suo elmo è il “Fiore della Margherita”, diversamente conosciuta in albanese “Fiore della Pecora” (alb. Lule Dele).

Facciamo una breve considerazione preliminare per chiarire il significato e l'uso di questo simbolo. Questo fiore nell’antichità pre-ellenica e pre-romana ha rappresentato - sulla base del numero delle foglie - l’appartenenza alla generazione pelasgica, fa parte dei simboli pelasgici con un significato ben preciso. (Qui si necessita di una spiegazione ampia poiché i pelasgi, la loro mentalità e il loro simbolismo sono una intera scuola, purtroppo poco conosciuta o conosciuta malissimo)

Secondo Scanderbeg noi apparteniamo alla sesta generazione pelasgica.

Nota: A favore della consapevolezza di Scanderbeg ci viene un’altra informazione e conferma di tre secoli prima di lui. Si tratta della costituzione archiviata di Shkodra (studiata e appropriata dai Veneziani di quell’epoca i quali stavano costruendo il loro Paese, la loro Repubblica), in cui, oltre al fatto che ha inizio con la Premessa di Alessandro il Grande che lascia l'eredità... , sono presenti ad emblema i fiori di margherita (Fig. 6).

Continuate a osservare:

a - Per chi guarda per la prima volta questa emblema c’è la possibilità di guardare, scritto in lingua albanese, il detto "il destino che desideri."

b – l’aquila, nell’altro lato, libera e pronta al volo, è esattamente la rappresentante dei titolari di quest'emblema dell'aquila.

c – I fiori della margherita nel cuore dell’emblema sono esattamente tre e con cinque petali ciascuno, cioè i tre rappresentanti della quinta generazione pelasgica (la quinta generazione ha tre rappresentanti, due maschi e una figlia-sorella).

d – Nella premessa dello Statuto di Shkodra abbiamo esattamente le ultime volontà di Alessandro il Grande che "lascia in eredità... le proprietà e questa costituzione o statuto oppure regolamento", ecc.

e – Osservate nella figura come l’Aquila Libera derivi da due aquile reali incrociate (uomo-donna) che appartengono alla quinta generazione pelasgica. Ma il nome Alessandro è un nome divino (il che significa che rappresenta una generazione pelasgica) e lui conservava questa consapevolezza (dalla rivelazione in uno dei templi d'Egitto, ecc.). Il che significa che ha reclamato tramite il nome di essere il rappresentante di una delle sei generazioni pelasgiche.

Attraverso l’analisi fatta ne “Antichità” (E. Brina) della sua opera, ad Alessandro Magno è stato assegnato il ruolo di iniziatore del grande processo d’integrazione mondiale, che continua anche oggi. (Nella mitologia antica tutte le generazioni pelasgiche con i loro rappresentanti hanno creato una fase di sviluppo nella società umana, questa è storia della mitologia, e si spiega solo dopo aver preso conoscenza della scuola di cultura pelasgica).

Quindi, la consapevolezza di Alessandro Magno è in linea con quella di Scanderbeg, il quale non pretende di essere una divinità ma l’erede e continuatore della sesta generazione.

Fig. 1- L’elmo di Scanderbeg che si può vedere oggi visitando il Museo di Tirana.

Fig. 2-B L’elmo originale di Scanderbeg, che oggi non si sa dove sia. Osservate i materiali degli elementi costitutivi: rivetto, fascio di cuoio ecc. Guardate come si posizionano i punti simmetrici dell’oggetto in rapporto alla linea parallela:
- le linea bianca-rivetto a sinistra si trova sotto la linea nera mentre la sua simmetrica di destra si trova sopra la linea,
- la punta del fiore sinistro si trova sotto la linea mentre la sua simmetrica di destra sopra la linea,
- la stessa cosa succede con i buchi delle narici (cioè sono simmetriche)
- la stessa cosa si osserva nei rivetti sulle corna che sono simmetrici,
- solamente nel punto più alto delle corna nel lato destro non si applica questa regola; cioè non solo non spunta sopra la linea ma si trova sotto di essa, spezzato come ci indica la mitologia (Capra Amaltea con il corno sinistro spezzato)

Fig. 3 Il corno destro che viene chiamato nelle mappe antiche “Akroqeraune” (ita. Acroceraunia)

Fig. 4 - La Scala di Had.

Fig. 5 L’oggetto archeologico, e altri simili che si trovano in una zona interna al territorio Capra Amaltea, in un numero significativo in uno stato di semi-lavorazione.

Fig.6 - L’Emblema dello Statuto di Scutari, dove emerge chiaramente l’aquila dalla unione dei due regni (androgino - due aquile in una), che appartiene alla quinta generazione pelasgica. Anche la bandiera con l'aquila a due teste, è lo stesso modello della bandiera di Scanderbeg (con le ali abbassate) che dovrebbe riflettersi nella nostra attuale bandiera nazionale.

(continua...)

Ekstrakt nga libri: Origjina Shqiptare e Qyteterimit ne Sardenje.

2010-08-09T14:06:00.006+01:00

nga Alberto G. Areddu
(Përktheu nga italishtja në shqip Brunilda Ternova)

Në lidhje me emrat e përgjithshëm të zonës qëndrore “silurtzi, sulurtzi, lurtzi, lurci, elurei, lirtzis” (shqip: nëpërk uji) (DES ii 31: lircis preromak; për lokalizim stili krahinor krahaso Pittau ii, 845) e konfrontuar me toponomastikën iberike Ilurcis (nga Pittau 1995, 156) ose me shprehjen Lorthia (i, 587) e ka prejardhjen nga fantasmagoriku: thiu Λεoύτης “xha Leuzzi” (nga Blasco 2001, 195) që vështirë se mund ti përshtatet latinishtes dhe greqishtes një krahasim me σίλoυρoς/silurum (shqip: peshk silur, peshk i ujit të ëmbël, peshk mustak, peshk ton) sipas studjuesit Chantraine, 1004.

Ndërsa gjuha shqipe ofron fjalën llucë (llucë, lerë, lym) llucëro (llucëro/ baltosje) të cilave i referohen fjalët sarde lotzoìna, lotzina, lucina, lurtzina (krahaso faqe iii Lotzorai). Por akoma më e përshtatëshme paraqitet etniku Illyrii nëse nënkuptohet si emër totemik që dëfton një lloj gjarpëri (që ishte kafshë e shenjtë për Ilirët, konfronto Wilkes, 228; Borgeaud, 52-53) që të rikujton rrënjën indoeuropjane *ụel- (shqip: përdredh, mbështjell) në formën ίλλυρός (shqip: gjarpër); Mayer, 54 risjell një formë të tillë që të paktën për mua është e pagjendëshme në fjalorët grek; Pokorny 1140 për *ụel-; Esichio: είλεός ή τοΰ θηρίου κατάδυσις καί στρόφος duke na paraqitur një *ilur (Mayer, 230-32 mbi prapashtesën ilire –uros) dhe në pjesën finale -ci/-tzi element zvogëlues i shqipes -ç/-thi (Camaj, Wort., 122) që e gjejmë në toponomastikë konfronto faqe iii: Olithi, Ossi, Benetutti; që është e mundur të ketë hyrë nga substrati në formën greke mesdhetare –ιτσι(υ) i dokumentuar në greqisht vetëm pas shekullit të IX pas K., Rohlfs , Gr. 170;
Pra është e mundur që kuptimi origjinal të ketë qenë “gjarpërush” (“s”-ja sipas gjasave ka të bëjë me një aderencë të nyjës “su” ashtu si edhe në rastet e tjera). Në vende të tjera nëpërka e ujit quhet idru (sipas Puddu, 792) që i korrespondon latinishtes HYDRA (krahaso edhe shprehjen e përgjithëshme thrake të Asklepit: Zυμ[λ]υ[ζ]δρηνος pra “gjarpër uji”, sipas Georgiev 1983, 1155), ose tartza (shiko faqe ii: supozohet me origjinë ballkanike). Studjuesi Pittau ii, 846, për sulurtzi shton krahasimin me fjalën korsike lurca (një lloj zvarraniku që i ngjan një merimange tarentulë), e duke iu kthyer lidhjes që ai bën me toponimet iberike studjuesi Caro Baroja, 308-9 mendon se emrat si Ilerda, Ilurco, Ilorci nuk janë gjë tjetër veçse variante të Illyricum.

Faqe nr 18 (ita.Pagina numero 18)

Fjala “tzurunga“ “ngatërrim, përdhredhje e mëndafshit, e fillit” (DES, II 603) ka ngelur pa etimologji. Fjala ështe e lokalizuar në zonën e Olzai (midis Barbagias dhe Ogliastrës) sipas studjuesit Farina 1989, 405, 525, por është e mundur që edhe mbiemri Thurungrone të jetë ruajtës i të njëjtës bazë. Nuk na bind dhe aq Blasco LS, (që ndjek gjurmët e Wagner), i cili e lidh me fjalën nuoreze Thrilingrone “krimb shiu”, pasi duke parë format qiellëzore log. Sett. Tilinğa, tilinğone, do na rezultonte në shkrimin mediterran *Thurunglone.

Sipas studjuesit Pittau I, 986, fjala shkon bashkë me Tolumba “nyje” (Dorgali) nga “sardishtja” (pra pre-latinishte e orientalizuar) συριγξ “shiringë, bucelë e rrotës”, që semantikisht është shumë e dyshimtë”.

Në gjuhën shqipe gjejmë një fjalë që i përshtatet shumë më mirë asaj sardenjase: Štëllungë “furkë, furkëlesh” (DAI, 575; Leotti, 165 shtullunga “tufë leshi, sovajkë”. Sipas studjuesit Demiraj, 376 rrjedh nga folja Štjell “kreh leshin, pështjell, shtjelloj” me prejardhje të shumta, i përafërt me greqishten στέλλω dhe gjermanishten stellan “vënie, vendos”. Studjuesi Oriel, 438 thekson origjinën indo-europjane (nga proto-shqipja *stela), me prapashtesën –ungë që është shumë e shpeshtë në gjuhën shqipe (dhe pellazgjike sipas Van Windekens 1952, 48, por që mungon në gjuhën dhe toponomastikën sarde).

Shqipja arbërishte na ofron gjithashtu fjalët çurruga dhe xhirruga “cikërrima” të cilat nëse rrjedhin nga e njëjta bazë do të përshtateshin:

- nga një bazë deri në burimin e qiellëzuar do të kemi: th-, tz-, në gjuhën sarde (krahaso rastet e ndryshme në faqen ii); kjo mund të jete fryt i një metateze antike (nga një formë tashmë e qiellëzuar në Š, flas këtu faqe III: Aritzo) ose mund të rrjedhë nga një bazë alternative *sk- , *skh- , (krahaso raste të tjera në faqen ii).

Mund edhe të hipotizojmë një bazë të ndryshëme për format sarde dhe shqipe, meqënëse po ti afrohemi dialektit Osk, do të gjejmë se fjala hasta dëftonte “Verunreinigung der Wolle” (Vetter, 363): “cum ea (lesh) carrunt quod in ea haeret neque est lana , quae in Romulo Naevius appellat asta ab Oscis” (Marrone, L. Lat., 7, 54).

Mbetet problematike lidhja, duke pare izolimin që ka fjala. Edhe sinonimi “tintirrìa (de filu)” “ngatërrim i fillit” (DES, II 486) që u konsiderua një fjalë thjeshtë e çuditëshme , të risjell fjalën shqipe tjerrë “pëlhurë e tjerrur”, tjerrë “shtëllunge leshi”, nga folja tjerr (italisht: filare) (Orel, 457 nga proto-shqipja *terka që lidhet me tokarishten tärk “vërtitet”, me latinishten torqueo

*terk^wo, sipas Meyer, 431 me të dhënat indiane : tarkú- “spindel”, po kështu edhe Demiraj, 387 prandaj humbja e buzoprapaqiellëzores K^w nuk është aspak e pazakonshëme në gjuhën shqipe.

Origjina Ilirike e Oristanos

2010-08-09T13:43:00.007+01:00

nga Alberto G. Areddu

(Përktheu nga italishtja në shqip Brunilda Ternova)

Poleonimi1 i Oristanit paraqitej në antikitet (Aristianis limne, sipas gjeografit bizantin Giorgio Ciprio), në të njëjtën formë që ka edhe sot në dialektin e zakonshëm: Aristanis; deformimi në formën Oristano ka ndodhur më pas (duke nisur me gjeografët e toskanës të shek. të XII)

Interpretimi që i eshtë bërë si një toponim afrikanizues nga –an (Terracini), ashtu si ai që tenton ta nxjerr si një emër jo të demostrueshëm të një pronesie që zë fill nga Aristius (De Felice; Pittau) janë pa baza; prapashtesa –anis rishfaqet në substrat (krahaso psh. Lesanis).

Shpirti i vendit (Spiritus loci 2 ) duhet të na dëftojë ose të na japë një rrënjë të përshtatëshme me karakteristikat, mjaft të veçanta, të territorit.

Oristani ndodhet pak km. nga bregdeti në brendësi të të njëjtit gji që maban të njëjtin emër, në afërsi të kënetës S. Giusta, por emërtimi “portu” (port) në mesjetë të lë të mendosh se ishte me pamje nga bregdeti.

Interpretimi ynë i parë mund të na shtyjë të shohim në format e risjella nga gjeografët toskanë Arestagno, Aristanno një gjurmë të një vazhdimësi të qëndrueshme nga latinishtja stagnum (krahaso Spano mbi përcaktimin e ‘stagno’). Por nëse interpretimi ështe i përligjur topografikisht, nuk është i përligjur në aspektin gjuhësor: nga latinishtja stagnum do të kemi në gjuhën sarde *stannu, dhe duke mos parë ndonjë arsye për humbjen e dyzimit akoma më pak kuptohet një Ari- fillestar letrar.

Ndërsa çelësi ilirik i zbërthimit na ofron më shumë përgjigje; edhe këtu ashtu si në gjuhën Kelte egziston një parashtesë ar- “pranë” (Kelte are-, ari- “pranë”; krahaso në gjuhën Umbre ar- për ad-) e cila për më tepër gjendet në toponime të tjera sarde; pra, “pranë” kujt? Përgjigja më e përshtatëshme është një “hyrje/grykë”: krahaso gjuhën antike indiane ustha- “buzë, gojë”, po kështu kemi në gjuhën avestane (perse antike) aošta-, aoštra- (<*əus), latinisht ōstium “hyrje, grykë e lumit” (= sllavisht *ustьje); sllavishte antike usta “hyrjet/gojët”; sllavisht *ustьje “hyrje/gryk”; sllavishte antike ustьna, sllovenisht ûstna “buzë” (nga e njëjta bazë mund të krahasoni qytetet thrake të Ostaphos, Ostudizos).

I njëjti diskutim solidal besoj duhet kryer edhe për zonën turistike Olbieze të Porto Ìstana (i quajtur kështu në shek. XIV, nga Portus Istani Stationem, Panedda).

Edhe këtu sipas gjasave gjejmë një *usta “hyrje/grykë”, që fillimisht duhet të jetë paraqitur e izoluar si *Ust-ana “vënd i hyrjes/grykës” -> “port”, i ripërsëritur tautologjikisht3 me përcaktimin Port.

Sipas studjuesit Spano, një tjetër Aristani/Aristanno është gjetur në zonën e Olbias (ndofta Astaina perceptohet si Aristana që eshtë tashmë shumë mirë i dokumentuar).

Pra, ashtu si Oristano “që ndodhet pranë nje porti” edhe Porto Istana dëshmojnë që forma *Ùstana dëfton “portin e madh” në gjuhën nuragike (krahaso në letonishten uosts m., uōsta f. “port”).

Shqiptimi i < u ndërthuret me përshtatshmëritë fonetike të “u” ekzotike, sipas gjasave [ü], të latinitetit me huazime, dhe ndërthuret edhe në kalimin e mëvonshëm të segmentit fillestar us- që është pak i përdorshëm në gjuhën Logudoreze is- (: i-stare, i-schire).

Në lidhje me -is, që shfaqet në pamje të parë si formë latine, specifikoj se paraqet toponime sigurisht pre-latine si psh. Kalaris/Karalis, Lesanis, Etis, Seunis, Sipontis për të cilat kam gjetur ndërlidhje të forta ilirike.

Për momentin nuk kam gjetur akoma gjurmë të *usta në zonën ilirike, por nuk është e thënë se mund te ketë; fonetikisht i përshtatet zonës së Shtanë (forma antike Stana), e regjistruar në hartat shqiptare, por që nuk është një zonë detare. Toponomastika e sotëme shqiptare ka pësuar ndryshime të shumta nga ajo sllave (në të kaluarën shqiptarët ishin barinj që migronin vazhdimisht nëpër Ballkan), dhe të shumta janë sot diskutimet mbi aspektet e huazuara dhe origjinale të saj

1) Poleonim: emëri i një qëndre të banuar.

2) Spiritus loci: fjale Latine e përdorur në traditat antike pagane dhe që nënkupton një qënie shpirtërore që banon në një zonë të caktuar gjeografike. Disa shkrimtarë/studjues bashkëkohor e interpretojnë si “vëndi ku shpirti manifeston vet-veten” i cili njihet ndryshe në latinisht si locus spiritus.

3) Tautologjikisht: që ka lidhje me tautologjin; ripërsëritje e një koncepti me fjalë të tjera.

Bibliografia e Përdorur:

De Felice E., Le coste della Sardegna, Cagliari 1964

Panedda D., I toponimi dell'agro olbiese, Sassari 1991

Pittau M., I nomi di paesi città regioni monti fiumi della Sardegna. Significato e origine, Cagliari 1997

Spano G., Vocabolario sardo geografico patronimico ed etimologico, Cagliari 1872

Terracini B., Pagine e appunti di linguistica storica, Firenze 1957

(traduzione e annotazioni di Brunilda Ternova)

Per consultare la versione in lingua italiana: http://web.tiscali.it/sardoillirica/sardoillirica/ARCHIVIO%20ILLIRICO.htm

Një gjarpër me të vërtet ilirik në qendër të Sardenjës

2010-08-08T21:08:00.004+01:00

nga Alberto G. Areddu

(Përktheu nga italishtja në shqip Brunilda Ternova)

Sidomos në Qendër të Sardenjës (Barbagia dhe Ogliastra) janë ruajtur nga vjetërimi i kohës, disa emërtime që shpesh e kanë zanafillën në epoka shumë të largëta; dhe jo vetëm në disa shprehi latine dukshmërisht të qarta, por edhe në disa që i kanë paraprirë ushtrive romake.
Këto fjalë, ndryshe nga ato të toponimeve që janë të heshtura e si rjedhojë lehtësisht të nënshtruara arbitrimt të lirë dhe interpretimit personal, mund të na thonë nëse mund të hidhet një hipotezë në mbështetje të iliricitetit origjinal te Sardëve Nuragici. Një trashëgimi sigurisht jo-latine është shprehja për të dëftuar “bollën e ujit” ose gjarpërin e ujit (tropinodotus natrix), një zvarranik i dimensioneve të vogla, jo helmues (si të gjith ata që gjenden në Sardenjë) dhe që ka si mjedis natyral flukset e ujrave të ngadalshëm dhe të pasur me bimë, terrenet pyjore ose anët e rrugëve.
Atëhere, në fshatin Gavoi thuhet: “lircis”, në Nuoro: “lirtzis”, në Ollolai: “lortzis”, në Olzai me sa duket ka një kuptim të dyfisht: “lurzi” dhe “sulurtzi”, në disa vënde barbaricine: “thulurtzis” ndërsa në fund në fshatin Ottana kemi: “silurtzis” (të dhëna nga Pittau).

Kush ështe marrë me këto toponime është shprehur kështu:
- për Wagner (që risjell në DES vetëm versionin “lircis”) fjala është misterioze;
- për studjuesin katalan E. Blasco i Ferrer është një formë greko-bizantine nga një sintagmë emërore: Thiu Leoutis “xha Leuzzi” (kam kaluar një natë të tërë pa gjumë duke pyetur vet-veten se kush ishte ky Leuzzi);
- per sardin M. Pittau: ai nuk e di nga mund të vijë por atij i kujton toponimet iberike si psh. “Ilurci”, kështu sa për të thënë një shembull tërheqës.
Pra siç shihet, ashtu siç do shpreheshin edhe hetuesit, jemi duke ecur në një terr të dendur. E megjithate uji në të cilin gjarpëri noton nuk është kaq i turbullt sa duket.
Rikthehemi për një moment tek titulli: “një gjarpër vërtet ilirik…etj. etj”. Ilirik: ishte ndofta sugjestionues stili kursiv për këtë fjalë? …

Shumë persona ndofta nuk e dine, prandaj po ua themi ne, se shpesh popujt primitive marrin një emërtim ethnosi me funksionin e saktë që të trembin fqinjët dhe armiqtë e tyre ose për t’ju kushtuar ndonjë kafshe të shenjtë brenda fisit të tyre; e gjitha kjo quhet : totemizëm.

Piçenët antik kishin si kafshë të shenjtë qukapikun, laraskën: picus në gjuhën latine, nga ku kemi emërtimin: Piçen, Hirpinët kishin ujkun, nga hirpus “lupo”(ujk). Ilirët është e mundur që në fillim të jetonin afër ndonjë lumi ose liqeni, ashtu si edhe fisi ilir i Enkeleive “ngjalat” (nga

), që sipas një hipoteze të arsyeshëme të përpiluar nga i madhi Anton Mayer e merrnin emrin (ajo që gjuhëtarët quajnë eponim), nga një parardhës-gjarpër të quajtur Illuriòs “gjarpër” (i biri i Kadmit të famshëm). Shume shpejt për Ilirët, sidomos për ata të jugut, gjarpëri do te bëhej kafsha e nëndheshme personifikuese, e lidhur ngushtë me kultin e të parëve dhe me kompleksin magjik fetar të pjellorisë së tokës dhe të gruas, duke u shfaqur shpesh i përfiguruar në basorelievë, bizhuteri dhe skulpturat e basheve të anijeve.
Besimet e forta në gjarperinj dhe dragonjë me sa duket kanë qëne shkas i pengimit te përhapjes së krishtërimit, ashtu siç del edhe nga jeta e Shën Ilarionit e shkruar nga iliri shën Jeronimi; Ilarionit ju desh të eliminonte të tëmerrshmin Boas që shkatërronte Epidauron duke përlarë kafshë dhe njerëz , për të bindur paganët që të konvertoheshin.

Pas gjith kësaj që tham deri tani, le të vëzhgojmë formën gjuhësore.

Rrënja *il – (ngaindo-europiania që e gjejmë edhe në gjuhë të tjera indo-europiane si greqishtja ku kemi “përdredh, mbështjell, shtrydh”: illòs “i vëngër”, dhe nuk është nevoja që tua them unë pasi është tipike e gjarprit që të lëvizë në atë mënyrë.' Rrënjës *il- iu shtua prapashtesa -ur, që në zonën ilirike (siç ështe në librin tim edhe në atë paleosarde) ështe goxha e përhapur; do të kemi kështu: ilur-, dhe deri këtu gjerat qartësohen në sasi të konsiderueshme. Mungon pjesa finale –ci, -tzi: që për ta shpjeguar kam përdorur gjuhën shqipe e cila na ofron një prapashtesë - çi – thi për të na treguar prapashtesën zvogëluese.
Zgjidhja që unë ofroj sidoqoftë është një formë e mundëshme: * ilurci dëfton “gjarpërushin” dhe si i tillë ka hyrë në latinishten popullore të Sardenjës, e ndryshuar shpesh herë nga takimi me nyjen letrare “il, lo” (me anë të mekanizmit të bashkëngjitjes/ ndarjes ashtu siç ndodh në rastet e tjera të treguara hollësisht nga Wagner në librin Historische Lautlehre des Sardischen)
Pra gjarpëri i ujit të Sardenjes ka si në thelb ashtu dhe formalisht një rrënjë ilire.

Bibliografia e përdorur:
M.L. Wagner, Fjalori Etimologjik i Sardenjës, Heidelberg 1960-64 (M.L. Wagner, Dizionario Etimologico Sardo, Heidelberg 1960-64)
M. Alinei, Nga toteizmi në krishtërimin popullor, Alessandria 1984 (M. Alinei, Dal totemismo al Cristianesimo popolare, Alessandria 1984)
M. Pittau, Fjalori i gjuhës Sarde I-II, Cagliari 2000-2002 (M. Pittau, Dizionario della lingua Sarda I-II, Cagliari 2000-2002)
A. Mayer, Die Sprache der alten Illyrier, Wien 1959
A.Stipcevic, “Simbolizmi ilir dhe simbolizmi shqiptar” në Iliria 5, 1976 (A.Stipcevic, "Simbolismo illirico e simbolismo albanese" in Iliria 5, 1976)
M. Camaj, Albanische Wortbildung, Wiesbaden 1966
J. Pokorny, Indogermanisches Etymologisches Wörterbuch, 1959
D. Srejovic, Iliret dhe Thrakët, Milano 1996 (D. Srejovic, Illiri e Traci, Milano 1996)
J. Wilkes, Ilirët midis identitetit dhe integrimit, Genova 1994 (J. Wilkes, Gli Illiri tra identità e integrazione, Genova 1994)
E. Blasco i Ferrer, “Etimologjia dhe etnogjuha: emra zoologjik të perafërt dhe totemizëm në Sardenjë” në Fletore të Semantikës xxii, 2001 (E. Blasco i Ferrer,“Etimologia ed etnolinguistica: zoonimi parentelari e totemismo in Sardegna” in Quaderni di Semantica xxii, 2001)

Per consultare la versione in lingua italiana:http://web.tiscali.it/sardoillirica/sardoillirica/SERPE.ILLIRICA.htm

Kur ne Oliena flitej shqip

2010-08-08T20:58:00.005+01:00

nga Alberto G. Areddu

(Përktheu nga italishtja në shqip Brunilda Ternova)

Vëzhgoni periferinë e Sardenjës qëndrore që shihni këtu të fotografuar, e famëshme për verën e saj, për djathërat e saj, për eskursionet malore, për aktivitetet e saja kulturore dhe për faktin e të qënit vëndlindja e futbollistit sardenjas më të njohur në botë.

Besoj e keni kuptuar edhe vet (sepse e thot edhe vet titilli), në të kundërt ua them unë: kjo qelizë e vogël sardenjase është Oliena, ose ashtu si shqipërohet në ditët e sotëme Ulìana.

Ashtu gati si të gjitha qëndrat e Sardenjës, mban një emër i cili i shpëton hetimeve të kryera shkencërisht, e dikush mendon se ka të bëje me vajin meqënëse zona është e mbushur me pemë ullinjsh (por ato i kanë sjell Pizanezët kur emri Olian egzistonte prej kohësh). Po në zonat e Sardenjës ku nuk egzistojnë? Të tjerëve u ka ardhur në mend Iliens-ët (bijt e …Ilio, nga ku thonë se rrjedhin një pjesë e sardenjasve Nuragic).

Hetimi im, që nis pikërisht këtu përpiqet të vëjë në dukje se si prapashtesa –ena, -ana është shumë e dendur në toponimet e substratit pre-romak; dhe pikërisht këtu shkolla mediterraneiste ka kundërshtuar: “punë afrikanësh”, ndërkohë hipoteza orientalizuese, e mbrojtur në Sardenjë vetëm nga Pittau përgjigjet : “punë etruskësh”.

Por le të shohim temën (pjesën e fillimit), e cila është Oli- dhe për momentin le të ndalemi këtu.

Duket sikur parardhësit tanë të largët, kanë dashur të na lënë qëllimisht aty këtu ndonjë gjurmë të kalimit të tyre mbi tokë, pasi duke gërmuar në nëntokën e Olienës në mesin e tetëqindës (shek. 19-të) arkeologu Giovanni Spano nxori në dritë një statujëz të epokës romake, e cila pas ribashkimit të pjesëve të thyera, u përcaktua në fillim se i përkiste Belzebù-s, mbretit të mizave të traditës semite (meqënse dukej i mbuluar nga mizat). Pastaj u përcaktua se i përkiste një figure, për të cilën deri në atë moment dyshohej nëpërmjet burimeve greke, se i përkiste Sardenjës prehistorike: asaj të Aristeo-s, prurës mitik i teknikave të reja në bujqësi, në vreshtari dhe sidomos në bletari, i ardhur, kushedi se kur nga Tebe në Boeci (klasikja dritë e lindjes “ex oriente lux” ¹). Bletët e skalitura mbi gjoks tregojnë se bëhej fjalë për një statujëz kushtuar këtij shpikësi lindor; Jo vetëm kaq, por edhe vëndi ku u gjet statujza fliste qartë: lokaliteti Su medde (ose “sa 'idda de su Medde”), është një variant lokal i gjuhës sarde “su mele” (mjalti) (dysor i latinishtes “Mel(l)e”). Por ajo për të cilën askush nuk u thellua në studime ishte fakti se statujza ishte gërmuar brenda në një fushë (salto ²) e njohur ndryshe: Dule (edhe sot njihet kështu).

Kjo fjale nuk ka asnjë zbërthim të përshtatshëm në latinisht, ndërsa lexuesi shqipfolës e di që ajo bashkëtingëllon në mënyrë perfekte me shqipen: dyllë (që eshte fjalë origjinale shqiptare dhe nuk ështe huazim as latin, as turk dhe as sllav)

Atëherë, kjo mund të jetë nje rastësi, bota ështe e mbushur me ngjashmëri të rastësishme: ngjashmëria e famshme anglosaksone me atë persiane e fjalës “bad” që ka të njëjtin kuptim “i keq ”, por që origjinën etimologjike e ka të ndryshme. Pra mund edhe të jetë rastësi. Por në librin tim gjënden edhe rrethana të tjera rastësore si këto. Madje, nëse nga një gjurmë e vogël duhet patjetër të nxirret një element deduktiv përfundimtar, unë rikthehem sërisht në Oliena për të bër një pyetje retorike: “ Një territor i cili na sjell që nga periudha e lashtesisë një statujëz kushtuar hyjnisë së bletarisë, a mund të ketë në thelb ndonjë arësye për tu përcaktuar si “vend i huallive të mjaltit”?

Përgjigja ime është po, pasi lexuesi shqiptar e njeh mire, sidomos e njeh mirë edhe ai Arbëresh (shqiptarët e Italisë), të cilët kanë ruajtur një variant akoma më të pastër të fjalës “huall” që në gjuhën e tyre tingëllon: hol-i !!!

Edhe kjo fjalë (ashtu si mendojnë studjuesit Meyer, Çabej, Demiraj dhe Orel) është indoeuropjane, e përafërt me latinishten alveus, me greqishten aulos, e mbi të gjitha me sllavishten ulьjь dhe lituanishten aulys që nënkuptojnë ”huall bletësh”.

Unë e di që në këtë pikë lexuesit skeptik do shtrembërojnë fytyrën, pasi natyrisht është e vështirë të bindesh; dhe kanë të drejtë duhet më tepër: toponomastika ka qënë gjithmon një argument i squllët me të cilën rezikon të rrëshqasësh dhe të mos ngrihesh më në këmbë.

Dakord o mosbesues, ja ku e keni të servirur.

Atëherë, në territorin e dëftuar (Oliena, Orgosolo dhe Ogliastra), ekziston një fjalë që prej dhjetra vjetësh ka çmendur në fillim Wagner (kontrollo të famëshmen DES në faqe 489), dhe më pas të gjithë gjuhëtarët: “eni”, “enis” ose “eniu”. Me këtë fjalë misterioze në këtë krahinë të Sardenjës dëftohet pema e Bërshenjës (klasifikuar, dhe ështe e rastit ta themi, me emrin taxus bacchata). Dikush mendonte se kishte lidhje me gjuhën Baske, e dikush tjetër ka thënë: nuk e di.

Është e kotë që ta them unë, shqipja e njeh tashmë: pasi për të njëjtën bimë përdor emërtimin enjë (që tingëllon si emëri i një këngëtareje irlandeze), e cila është një fjalë misterioze edhe për shqipen, dhe në librin tim kam kërkuar ta interpretoj ( me anë të zbërthimit indoeuropjan).

I dashur lexues, nëse deri këtu nuk kam mundur të të bind atëherë vijo të më ndjekësh: kjo ështe vetëm kopertina, faqe të tjera do vijnë, e kush e di, ndofta përgjatë rrugës për në Damastion ³ do konvertohesh edhe ti në ilirizëm!!!

1) ex oriente lux, është një frazë që përdoret për të treguar se kultura njerëzore e ka patur origjinën e saj në lindje.

2) salto, ështe një term sardo-latin me të cilin nënkuptohej një territor jashtë territorit qytetar.

3) Damastion, ishte një qytet antik në rrethinat e liqenit Ohër i banuar nga iliro-dardanët në të cilin mbreteronte në shek. e 4-ët para erës sonë mbreti ilir Bardhyli.

Bibliografia e përdorur:

Angiolillo S., “Aristeo in Sardegna” in Bollettino di Archeologia 5/61(1990), 1-9

CASTIA S., "Aristeo il protos euretes" in La Sardegna e i miti classici, Olbia 1996, 19-22

Çabej E., Studime etimologjike në fushë të shqipes, Tiranë 1982

Demiraj B., Albanische Etymologien, Amsterdam-Atlanta 1997

Meyer G., Etymologisches Wörterbuch der Albanesischen Sprache, Strassburg 1891

Orel V., Albanian Etymological Dictionary, Leiden-Boston-Köln 1998

Pianu G., “Il mito di Aristeo in Sardegna” in Zucca 2004, 96-98

Pittau M., I nomi di paesi città regioni monti fiumi della Sardegna significato origine, Cagliari 1997

Sanna S., “La figura di Aristeo in Sardegna”, in Zucca 2004, 99-111

Spano G., “Statuetta d’Aristeo in bronzo” in Bullettino Archeologico Sardo I (1855) 65-71 [testo in http://www.comune.oliena.nu.it/conosci_secondo.php?mpos=50&id=20&bar=arch]

Spiggia S., Le api nella tradizione popolare della Sardegna, Sassari, 1997

Wolf H. J, Toponomastica barbaricina, Nuoro (1998)

“ “ “La toponomastica preromana in Sardegna”, in Max Leopold Wagner. Lingua e cultura sarda, Atti Conv. Int. di ling. sarda (a cura di D. Turchi), Oliena 23-3 2003, 49-58 (2004)

Zucca R, (a cura di) LOGOS PERI THS SARDOUS. Le fonti classiche e la Sardegna, Roma 2004

Per consultare la versione in lingua italiana:http://web.tiscali.it/sardoillirica/sardoillirica/OLIENA.ILLIRICA.htm

Masakra e Bolonjës - 2 gusht 1980

2010-08-04T20:11:00.003+01:00

nga Brunilda Ternova

Italia është ndër të paktat vende në botë ku kronika e zezë ngatërrohet e plekset me historinë dhe politikën, ku episodet, ngjarjet, faktet zvarriten për vite me radhë, pa pasur një zgjidhje e një mbyllje, dhe shpesh ngelen të mbuluara nga velloja e misterit dhe e fshehtësisë totale.

Data 2 gusht 1980 përfaqëson një nga ngjarjet më të dhimbshme të këtyre 30 viteve të fundit për qytetin e Bolonjës dhe për italianët në përgjithësi. Historia e kësaj date dhe e ngjarjes që përfaqëson nis me një masakër çnjerëzore në orët e para të mëngjesit, ku gjetën vdekjen 85 persona të pafajshëm dhe u plagosën apo gjymtuan më shumë se 200 të tjerë. Ngjarje të tilla nuk kanë thjesht të bëjnë me sjellje të izoluara individuale të personave të caktuar, edhe sepse ekziston një bazë kulturore, sociologjike, ideologjike, politike dhe ekonomike mbi të cilën kanë maturuar dhe janë zhvilluar gjatë kohës.

Thuhet se kjo është masakra më e madhe që ka ndodhur ndonjëherë në Itali në kohë paqeje.

Rindërtimi i ngjarjes

Njerëz të ndryshëm ndodhen në sallën e pritjes, të ulur në karrige e në dysheme, lexojnë, flenë, hyjnë, dalin, lëvizin brenda dhe jashtë pa pushim. Ora është 10:25 e mëngjesit, kur e gjithë salla e pritjes, zyrat lart në katin e dytë, bari, restoranti, një pjesë e stacionit të trenit të Bolonjës shemben me zhurmë. Copa metalesh, blloqe çimentoje dhe pluhuri i zi do të mbulojnë gjithë stacionin e do të përhapen dhunshëm, duke goditur trenin e linjës Chiasso-Ancona, bashkë me taksitë që ndodheshin në sheshin para stacionit. Njerëzit e grumbulluar rreth stacionit, të përbërë nga ushtarakë, civilë dhe kalimtarë, do të ofrojnë ndihmat e para duke u futur mes rrënojave për të nxjerrë ata që ishin akoma gjallë. Edhe taksitë dhe autobusët janë të zënë me transportimin e të plagosurve në spital.

Shpëtuesit e ndihmës së parë do të dëshmojnë se kanë parë viktima - midis tyre dhe fëmijë - me trupa të sakatuar dhe të gjymtuar, duke dhënë shpirt. Një ferr i vërtetë mbi tokë. Shumë njerëz, në shumë rajone italiane, përpiqen të shqetësuar të kontaktojnë me të dashurit apo të njohurit e tyre, me shpresën se nuk ndodhen në vendin e incidentit. Linjat telefonike janë të bllokuara nga telefonatat e shumta; morgu dhe spitalet e Bolonjës janë të mbushura plot me policë, njerëz të zakonshëm e të ndihmës së shpejtë, të njohurit dhe të afërmit e të plagosurve dhe viktimave.

Thashethemet e para kishin hedhur hipotezën se kishte shpërthyer një kaldajë në afërsi të restorantit. Gazetarët urdhërohen nga disa njerëz me peshë dhe të mirinformuar mbi çështjen që të evitonin fjalën ‘atentat’ në shkrimet e tyre. Por sipas dëshmive të atyre që dhanë ndihmën e parë, era e barutit ishte shumë e fortë dhe “kaldaja” - e cila nuk mund të krijonte një shkatërrim të atyre dimensioneve - nuk u gjet gjëkundi.

Më 3 gusht, Kryeministri Francesco Cossiga mban një konferencë për shtyp në sallën e Bashkisë së Bolonjës dhe flet për një ‘shpërthim të qëllimshëm’, ndërsa më vonë prokurori i Bolonjës do të hapë një dosje hetimore mbi ngjarjen, duke e quajtur: masakër. Ekspertiza e kryer nga dr. Marino dhe kolonel Spampinato do të vërtetojë se në një valixhe të braktisur mbi një tavolinë në sallën e pritjes kishte 20 kilogramë eksploziv, duke përfshirë nitroglicerinë, dinamit dhe T4. Përzierja e dinamitit me T4 quhet ndryshe ‘Compound B’ dhe është i njohur shumë mirë në ambientet ushtarake, sepse përdoret për plumba të veçantë. Më 22 gusht, DIGOS (Divizioni i Hetimeve të Përgjithshme dhe Operacioneve Speciale) depoziton në gjykatë një raport në të cilin identifikohen si organizatorë potencialë disa individë që u përkasin lëvizjeve neo-fashiste: Urdhri i Ri (ita. Ordine Nuovo), Shpërbërja e Sistemit (ita. Disintegrazione del Sistema), Lufta Revolucionare (ita. Guerra Rivoluzionaria). Aktiviteti i tyre i dhunshëm nuk ishte pa precedentë: masakra e sheshit “Fontana” (16 të vdekur dhe 88 të plagosur), masakra e Peteanos (3 të vdekur dhe 2 të plagosur), masakra në selinë e policisë së Milanos (4 të vdekur dhe 45 të plagosur), masakra e trenit Italicus (12 të vdekur dhe 44 të plagosur). Qarkullojnë shumë thashetheme, zëra, konfidenca dhe sekrete të rrëfyera në burg nga anëtarë të së djathtës ekstreme, që mblidhen nga policia. Ndërkohë vritet gjykatësi Mario Amato, pikërisht kur ishte duke u fokusuar gjatë hetimeve të tij mbi organizatat terroriste neo-fashiste në Itali.

Duke nisur nga 28 gushti, prokuroria nxjerr më shumë se 50 urdhër-arrestime për anëtarët e së djathtës fashiste, me akuzën e “krijimit të organizatave subversive, bandave të armatosura dhe përmbysjes së demokracisë”. Prokuroria nis hetimet e njëkohësisht nisin një seri e gjatë rrëfimesh, zbulimesh, shqyrtimesh dhe shtrembërimesh të fakteve, për ta ndryshuar herë pas here të vërtetën sipas këtij ose atij versioni. Përpjekjet për të larguar gjykatësit nga e vërteta janë të panumërta: shtrembërimi i parë vjen nëpërmjet një telefonate që ia cakton autorësinë e masakrës grupit neo-fashist NAR - Celula të Armatosura Revolucionare. Telefonata është e ngjashme me një tjetër të mëparshme, e cila kishte akuzuar për masakrën e Ustikës një neo-fashist italian të lidhur me shërbimet sekrete franceze. Do të zbulohet më vonë se të dyja telefonatat ishin bërë nga zyra e SISMI-t (Shërbimi Informativ dhe i Sigurisë Ushtarake të Firences). Shtrembërimet do të vazhdojnë nga disa individë të ekstremit të djathtë, të burgosur në burgjet italiane dhe franceze, që do i drejtojnë hetimet në nivel ndërkombëtar, duke përfshirë anëtarë të grupeve të tjera neo-fashiste në botë, të cilët do të rezultojnë më pas të palidhur me ngjarjen.

Më 13 janar 1981, në 09:26 ndodh një ngjarje e veçantë, që pështjellon më tej hetimet. Në një vagon të klasit të dytë të trenit Express Taranto-Milano, policia gjen një valixhe të mbushur me armë automatike, një armë gjahu, maska, dorashka dhe tetë kuti me eksploziv ‘Compound B’, si ai që ishte përdorur në stacionin e Bolonjës. Policia po kontrollonte trenin, falë një raporti të dorëzuar nënkryetarit të SISMI-t, Pietro Musumeci, nga gjenerali Santovito dhe biznesmeni Francesco Pazienza. Pietro Musumeci ishte drejtor i qendrës së SISMI-t në Firence, e ndër të tjera kishte qenë dhe anëtar i NAR-it. Raporti i quajtur “Terrori në trena” zbulonte një seri sulmesh në linjat hekurudhore italiane të organizuara nga neo-fashistët italianë, në bashkëpunim me ata francezë dhe gjermanë. Në valixhe do të gjenden gazeta franceze dhe gjermane, dy bileta avioni në emër të terroristëve të dyshuar si të implikuar dhe të denoncuar nga vetë gjenerali Santovito. Disa vite më pas, në 1984, do të zbulohet se valixhen-bombë e kishte vendosur një nënoficer i Armës së Xhandarmërisë, i udhëzuar nga Musumeci. Tërhiqen akuzat kundër 50 të dyshuarve dhe më 15 shtator 1981, në Gjykatën e Bolonjës, diskutohet për mbylljen përfundimtare të hetimeve, edhe pse s’janë gjetur përgjegjësit dhe fajtorët. Shoqata e të afërmve të viktimave të masakrës në stacionin e Bolonjës reagon duke u kërkuar institucioneve të vazhdojnë e të intensifikojnë hetimet.

Më 14 qershor 1986, Licio Gelli, Francesco Pazienza, Pietro Musumeci dhe kolonel Giuseppe Belmonte akuzohen se kanë krijuar një organizatë subversive. Bëhet fjalë për lozhën masonike “Propaganda 2”. Sipas gjykatësve, këta individë ishin në krye të një organizate që kishte detyrën e subversimit të rendit demokratik, duke përdorur grupet neo-fashiste për kryerjen e atentateve. Hallka lidhëse midis shërbimeve italiane të devijuara dhe grupeve neo-fashiste ishin neofashistët Roberto Rinani, Paolo Signorelli, Fabio De Felice, Massimiliano Facchini, ky i fundit - ekspert eksplozivash - kishte përgatitur eksplozivin për masakrën e Bolonjës. Më pas hyjnë në skenë dy anëtarë të NAR-it, që janë përgjegjës për vrasjen e gjykatësit Amato: Valerio Fioravanti - i arrestuar në shkurt 1981 e që deri në atë moment kishte kryer 8 vrasje, plaçkitje e sulme të ndryshme - dhe shoqja e tij në jetë dhe në aktet kriminale, Francesca Mambro. Sipas gjykatësve, dy anëtarë të tjerë të NAR-it - njëfarë Ciavardini dhe Facchini - miq të Mambro-s dhe Fioravanti-t, kishin informuar me telefon të fejuarat të tyre që të qëndronin sa më larg nga trenat e Bolonjës në datën 2 gusht. Gjyqi për masakrën në stacionin e Bolonjës zyrtarisht fillon në janar 1987, por në fakt nis në mars, dhe sipas tezës gjyqësore, Fioravanti dhe Mambro ishin ekzekutuesit që kishin vepruar nën direktivat e ideologut Signorelli.

Në korrik 1988, Gjykata e Bolonjës për Krimet e Rënda Penale dënon me burgim të përjetshëm për masakrën: Valerio Fioravanti, Francesca Mambro, Sergio Picciafuoco e Massimiliano Facchini. Gjithashtu gjykata dënon me 10 vjet heqje lirie Liccio Gelli, Francesco Pazienza, gjeneralin Musumeci dhe kolonelin Belmonte, me akuzën për shpifje të rënda dhe shtrembërime të fakteve. Ndërsa me Louis Ciavardini-n, meqenëse ishte i mitur, do të merrej një proces tjetër.

Por në korrik 1990 gjërat do të pështjellohen sërish dhe Gjykata e Apelit anulon të gjitha dënimet e mëparshme për masakrën: anulon dënimin e Liccio Gelli-t dhe ul të gjitha dënimet për shtrembërime të fakteve. Gjykata e Kasacionit, dy vjet më pas, do e konsiderojë vendimin të palogjikshëm e të pabazë, sepse në disa pjesë të procesit gjykatësit kishin mbështetur teza të pamundura. Në maj të 1994-s, Gjykata e Apelit dënon sërish për masakrën Fioravanti-n, Mambro-n e Picciafuoco-n; liron Facchini-n dhe Rinani-n; dënon për shpifje të rënda me qëllim terrorizmi dhe shtrembërim të fakteve Liccio Gelli-n, Francesco Pazienza-n, gjeneralin Musumeci dhe kolonelin Belmonte. Një vit më pas, Gjykata e Kasacionit konfirmon të gjitha dënimet dhe lirimet. Ndërsa Picciafuoco do të lirohet përfundimisht në 1996-n nga të gjitha akuzat.

Konkluzion

Çdo hetim që dështonte nga shtrembërimet e të dhënave, sillte humbjen e besueshmërisë të fakteve të tjera. Dhe ishin pikërisht shërbimet sekrete italiane që e kishin udhëhequr gjithmonë aparatin gjyqësor përgjatë këtyre dështimeve. Norberto Bobbio - filozof, historian dhe politoglot italian - do të shprehej në librin “Masakra, akt-akuza e gjykatësve të Bolonjës”, faqe IX (ita.“La strage, l'atto d'accusa dei giudici di Bologna” – Roma, 1986): “Të krijohet përshtypja se deri tani nuk është kuptuar serioziteti, përhapja dhe frekuenca e tentativave të shpeshta për të përmbysur institucionet tona të lira, gjë që është shumë shqetësuese, pasi asnjë vend tjetër demokratik nuk ka pësuar dhe toleruar tentativa të këtilla, dhe ajo që është akoma më negative, nuk i ka mbrojtur me të njëjtën mënyrë për vite me radhë…”. Në fjalët e Bobbio del qartë në pah implikimi i elementëve dhe strukturave të caktuara shtetërore të cilat e kanë toleruar, mbuluar dhe mbrojtur terrorizmin sipas sezoneve të ndryshme politike.

Përkujtimi i 30-vjetorit të masakrës ditën e hënë, në datën 2 gusht, u bë për herë të parë në mungesë të prezencës së pushtetarëve. Kjo edhe për arsyen se në vitet e kaluara prezenca dhe fjalimet e qeveritarëve janë kundërshtuar fuqishëm nga shoqatat e familjarëve të viktimave, nga bolonjezët dhe nga qytetarët e thjeshtë italianë. Gjatë manifestimit, Paolo Bolognesi, president i Shoqatës së Viktimave, do të shprehej: “Nuk është urrejtja ajo që na bën të lëvizim, por dinjiteti, sepse pa pasur kujtesën dhe drejtësinë, nuk mund të ekzistojë asnjë lloj bashkëjetese që të ketë kuptim dhe vlerë”. Bolognesi do të vazhdojë duke kujtuar: “Në kërkimin e të drejtave tona, kemi shmangur ndjenjën e viktimizimit dhe jemi sjellë gjithmonë si qytetarë, duke kërkuar atë që na takon. Beteja jonë ishte dhe është një betejë kundër kohës që kalon, kundër heshtjes dhe gënjeshtrës, kundër përpjekjeve për diskreditim, kundër atyre që mbrojnë vrasësit dhe jo viktimat, kundër atyre që duan që të harrojmë, duke na ulur kokën”.

Çdo vit familjarët e viktimave trokasin më kot në dyert e institucioneve për të kërkuar të vërtetën dhe heqjen e sekretit shtetëror, të ndërgjegjshëm se sakrifica e të afërmve të tyre është përdorur për të ndërtuar një shoqëri barbare, të padrejtë, hipokrite dhe të dhunshme. Barbarizmi modern perceptohet në përdorimin e torturës nga ana e forcave të rendit, në klimën e frikës dhe pasigurisë që mbizotëron në vend, në ndërhyrjet e rënda dhe flagrante të eksponentëve fetarë në punët e brendshme të shtetit e të qytetarit, në politikanët që janë ekzemplarë autentikë Orwell-ianë, në ksenofobinë dhe racizmin shtetëror - që me të ashtuquajturën Paketë të Sigurisë kundër emigrantëve - ka ligjëruar ligjet e reja raciale të shekullit XXI. Njerëzit e zakonshëm e dinë që shteti nuk gjykon e nuk dënon vetveten dhe barbarizmat e tij!

Sot e kësaj dite ende mungojnë emrat e drejtuesve dhe strategëve të kësaj masakre, dhe akoma nuk janë sqaruar e zbuluar arsyet e këtij gjesti politik, si dhe qëllimet që fshihen pas tij.

Artikuli eshte botuar ne:
- Gazeten Shqip: http://216.75.13.41/index
- Tirana Observer: http://www.tiranaobserver.com.al/index.php?option=com_content&view=article&id=4713%3Amasakra-e-bolonjes-2-gusht-1980&catid=40%3Aforum&Itemid=72

Estratto da "La saga di padre Zef Pllumi, una confessione eterna."

2010-08-04T00:22:00.002+01:00

Estratto dalla Critica Letteraria "La saga di padre Zef Pllumi, una confessione eterna."
di Agron Y. GASHI

(Tradotto dall’albanese in italiano da Brunilda Ternova )

Saga, libro dell’infanzia
Il libro “La Saga dell’Infanzia” (2009) è l’ultimo manoscritto di Padre Zef Pllumi, pubblicato postumo. A differenza dei suoi due libri monumentali e autobiografici, come “La Storia mai Scritta” e “Vivi Solo per Raccontare”, il libro “La Saga dell’Infanzia” tratta di un periodo che non era stato incluso nei libri precedenti: l’infanzia.

Mentre i primi due libri indugiano tra le memorie e tra l’autobiografia, “La Saga dell’Infanzia” è un’autobiografia tipica scritta per essere il libro della vita. Poiché la catalogazione è stata data fin dal titolo, le ricerche per la interpretazione e l’analisi devono iniziare da qui. In primo luogo, la definizione del genere - così come insegnano le teorie contemporanee - quando viene esposta nella facciata del libro, in qualche modo è un invito a leggerlo in quanto tale, perciò le pretese dell’autore creano un patto di fiducia con il lettore.
Secondo i teorici, l’autore è ‘costretto’ a mantenere questo patto fino alla fine del libro. Fino a quando non accadrà diversamente, abbiamo ragione di credere alle scelte di catalogazione dell’autore e, naturalmente, anche nel suo racconto.
Padre Zef ha scelto come titolo “Saga”, una forma letteraria, che racconta la vita personale e familiare, mettendo in funzione la narrazione come una forma di comunicazione verbale. La ‘Saga’ nella letteratura scandinava, da dove è originaria, può essere una canzone epica, una leggenda, e nella letteratura tedesca è considerata la regina delle storie, probabilmente per un solo motivo: come da nessuna altra parte, vi si esibisce la narrazione personale.
Padre Zef ha scelto la forma migliore, la regina della narrazione per narrare la vita e la sua infanzia. Inoltre, i segni della narrazione autodiegetica vengono dati fin dal titolo, e come se tutto ciò non bastasse padre Zef definisce in modo esatto il genere nel sottotitolo: racconto autobiografico.
Il genere determinativo racconto autobiografico rafforza la tesi che l’autobiografia è una fissione sui generis, una grande autofinzione dove gli argomenti sono indicati, soprattutto quando viene vista con status di intertesto (Grillet, Barthes, Jefferson). Fin dall’inizio padre Zef ha riassunto tutti i piani del testo per una forma rigorosa autobiografica, com’è “La Saga dell’Infanzia”.

Se dobbiamo parlare con il linguaggio di Lejeuen la Saga di Zef Pllumi incorpora in sé le quattro categorie essenziali, le quali rendono possibile che un testo si qualifichi come autobiografico. La forma del linguaggio è una narrazione (in prosa), come tema ha la vita personale e la storia dello sviluppo della personalità, la situazione dell’autore viene resa tramite la chiara identificazione con il narratore visto che quest’ultimo rappresenta dignitosamente la prospettiva retrospettiva della narrazione autodiegetica.
In tal senso “La Saga dell’Infanzia” rappresenta l’autobiografia sensu stricto, in tutti i dialoghi con il testo.

I Racconti Autobiografici.

La Saga di padre Zef si struttura in sei racconti autobiografici come sei autobiografie: “L’Arrivo in questo mondo”, “La prima bugia”, “La fuga da casa”, “L’Ammissione in collegio”, “Con padre Gjergj Fishta”. Il primo racconto è più voluminoso rispetto agli altri, che sono quasi uguali. Come nella trilogia “Vivi Solo per Raccontare”, il tema dei racconti autobiografici è esplicito fino dai titoli. I titoli sono segnalatori delle vicende e indicano il corso del racconto retro- introspettivo autodiegetico. Anche se, per essere un testo tipico autobiografico e per attenersi all’intesa referenziale chiamata da Lejeune ‘il patto autobiografico’, sono necessari anche gli altri indizi: la scelta dei titoli, l’intenzione data all’inizio del testo e l’accenno al nome almeno lì dove si pensa che siano presenti i contorni principali del testo.
Nella Saga di Padre Zef, la scelta dei titoli è stata fatta a seconda delle situazioni della vita che lui ricorda meglio e che naturalmente testimoniano e conservano il carattere della figura principale del testo, sia come persona che come personaggio letterario. I suoi testi sono anche preceduti da frammenti autobiografici che hanno lo status di epitesti letterari e con i quali l’autore si rivolge al lettore. Questo è un inizio per un patto fiduciario e per un passo nella grande narrazione della vita. Questo succede all’inizio del libro “La Storia Mai Scritta”, nella trilogia “Vivi Solo per Raccontare”e nella “Saga D’Infanzia”:

“Il lettore capisce benissimo che io non ho vissuto neanche un singolo secolo. Il luogo nel quale sono nato, le vicende che ho vissuto, le diverse circostanze del mondo e della mia vita mi portarono la fortuna o la sfortuna – pensalo come vuoi – di vivere realmente l’epoca della pietra, le civiltà pre-cristiane, i tempi classici, l’epoca medievale, tutto nel ventesimo secolo. Ma non sono contento di tutto ciò. Io ho sempre aspirato ad un'altra epoca del futuro per tutta l’umanità.
Verrà mai quell’epoca? Io ci credo.”

Nel primo racconto “L’Arrivo in questo mondo” l’autore ricorda e descrive i primi momenti durante la sua nascita. Il racconto ha le dimensioni di una confessione raccontata due volte; l’autore racconta la narrazione che a lui hanno raccontato altri, un tipo di sovraracconto (iperfinzione ) autobiografica:

“Non mi ricordo il giorno in cui sono nato poiché non sono così intelligente, e in realtà non lo so nemmeno oggi, ma ho creduto ciecamente a quello che mi hanno raccontato gli altri. Questa è una realtà storica? Non lo so.”

Nel racconto “La prima bugia” l’autore si presenta con tutte le peripezie umane; un'altra scelta questa verso il mito del soggetto, non celebrando sé stesso, ma facendo atti usuali come la gente comune. Nella maggior parte scrive modellandosi sulla prosa infantile e presentando la conferma, la narrazione e l’informazione allo stesso livello.
In questo modo il racconto “La prima bugia” è semplicemente un racconto personale, nel quale il soggetto non si presenta come un essere perfetto nel testo.
Nel racconto “Il desiderio di diventare prete” le categorie del racconto si susseguono. Il tempo e lo spazio vengono dati in modo esatto. Le persone reali vengono presentate con il nome e cognome. Descrivendo il desiderio di diventare missionario della fede, il testo prende un colore emozionale, anche senza essere un testo intransitivo nel senso Barthesiano.
Così come nell’autobiografia di Noli, anche nella Saga di Padre Zef Pllumi i titoli indicano azioni e idee. Questo viene testimoniato dal racconto “Fuga da Casa”, nel quale il desiderio per la dottrina dell’amore prende la forma di un leitmotiv che si muove da un racconto all’altro in modo indissolubile. Questo desiderio e amore viene esplicitato ancora di più proprio laddove si sottolineano i segni e i miti della grandezza personale. L’autore si attiene alla cronologia e al racconto lineare, in modo tale che l’autobiografia conservi la coesione e il racconto la coerenza. In certi casi, dentro un frammento autobiografico la descrizione e il racconto funzionano insieme. Nei momenti in cui manca l’uno si presenta l’altro; la scrittura diventa indicativa e rappresentativa conservando la drammaticità dell’evento nella forma del dialogo.
La stessa forma del retro-racconto si osserva anche nel racconto “L’Ammissione in Collegio”, che rappresenta un forte nodo autobiografico per il fatto che l’autore fa emergere di più l’accordo referenziale, integrando all’interno della scrittura anche la descrizione e il racconto.
La descrizione degli uomini montanari è inusuale, come lo è la narrazione delle tradizioni e usanze popolari: il rito della morte, dell’ospitalità, lì dove la cultura della comunicazione e di un certo atteggiamento non conosceva età ma l’ordine e il kanun. Il codice e il discorso popolare favoriscono il desiderio di raccontare la vita, la missione della quale era diventata il suo scopo fin dal libro “Vivi Solo per Raccontare”.
A differenza dei racconti precedenti, nel racconto “Con padre Gjergj Fishta” il discursus letterario si intreccia con quello informativo. L’autore per stare al centro del testo si attiene alla scrittura autobiografica: la storia su di me, nel quale si mostra il codice culturale che si collega con la formazione e la scuola francescana. Comunque, il racconto “Con padre Gjergj Fishta” è autobiografico e costruito da due strategie narrative retrospettive: l’infantilismo e, in chiusura, l’uomo maturo. L’integrazione di queste strategie all’interno di un testo autobiografico da parte della teoria moderna viene riconosciuta come un dono e una maestria dei grandi narratori, quale è Padre Zef Pllumi.

Semiautobiografia: introduzione all’autofinzione

Essendo stata accettata tardivamente come genere, tutte le cose che sono state dette riguardo all’autobiografia sono state nella maggior parte teorizzazioni della prosa funzionale con aggiunte di segni autoreferenziali. Da qui sono stati generati anche i concetti e le nozioni teoriche riguardo la teoria di questo genere letterario. Ultimamente la teoria strutturale ha dimostrato che esistono diversi generi di autobiografia, come: l’autobiografia discorsiva, la strutturata sui discursi, l’autobiografia ‘epica’ che prova a rappresentare la narrazione oggettiva, l’autobiografia finzionale nella quale si considera il principio del flusso cronologico degli eventi. Davanti a loro si colloca il tipo ‘lirico’, che capovolge la cronologia degli eventi e nella quale non c’è un sistema di dati, bensì una separazione nel tempo e nello spazio.
Da qui la grande divisione dei modelli autobiografici nella letteratura albanese, che si è rivelata essere letta come una autopoetica; ed ecco perché abbiamo il modello autobiografico soggettivo (lirica) che mira all’obiettività e il modello autobiografico oggettivo (epico) che mira alla neutralità. Per il primo modello è tipico il racconto in prima persona, mentre per il secondo quello in terza persona. In questo contesto “La Saga dell’Infanzia”, analizzata secondo tutti i criteri della teoria moderna dei generi, appartiene al modello dell’autobiografia soggettiva. Padre Zef Pllumi ha scritto la Saga in prima persona singolare, segno di soggettività della scrittura tramite la quale tenta di stabilire la legittimità del genere letterario (Anderson). Come nella trilogia della memoria, racconta anche in terza persona in modo da lasciare spazio anche a coloro che assumono le premesse di personaggi letterari. Tuttavia, tale soggettivismo viene visualizzato nella parte anteriore del libro, sia come un atteggiamento del narratore che come una figurativizzazione della situazione: “Io che vissi tanti secoli”.
Questa frase, oltre a significare la sofferenza dell'autore, rompe le regole del genere alle quali si riferiva Derrida, poiché il tempo oggettivo viene trasformato in tempo soggettivo, per far strada alla semiautobiografia; questa era la nozione dei teorici tedeschi riguardo l’autobiografia, che si porta dietro i segni letterari finzionali (Aichinger).
La semiautobiografia è un’autobiografia in cui i segni letterari si manifestano in tutto il testo. La semiautobiografia è un testo autofinzionale poiché siamo in una zona in cui il soggetto e l’oggetto sono uno. In questo caso, “La Saga dell’Infanzia” più che autobiografia è semiautobiografia, una autofinzione divisa in autobiografemi. Naturalmente, qui gli autobiografemi si strutturano come racconti di finzione auto-referenziali. Padre Zef dimostra praticamente che la scrittura autobiografica non è solo una scrittura che documenta, come i diari, le cronache e le vecchie saghe famigliari, ma è anche uno scritto intrapersonale con effetti di finzione; questo scritto è diventato multi-genere e multi-disciplinare nella misura in cui è stato – a seconda dei casi – trasformato in finzione oppure in non finzione (K. Rrahmani).
In questo modo l’autofinzione è presente nei primi frammenti della “Saga dell’Infanzia”, che inizia in prima persona per spostarsi poi in terza persona. Con il trasferimento della narrazione dalla prima alla terza persona, oltre a cercare l’obiettività si verificano variazioni nel tempo e nello spazio.
Nei testi di finzione i superamenti narrativi hanno lo scopo di creare effetti convincenti. Quando i passaggi sono efficaci possono fornire un'idea completa, e quando non lo sono creano confusione nel lettore (M.V. Llosa).
Superamenti del genere nella Saga di Padre Zef danno degli effetti positivi poiché preservano la coerenza della narrazione, collegando il filo della storia con il filo della vita in una ricostruzione completa della vita nella carta che è sempre stata l'aspirazione del genere dell'autobiografia.
Questi superamenti, da una persona reale ad un’altra persona reale oppure finzionale, sono note come superamento di qualità. In questo modo la retronarrazione fluisce in diverse linee dove operano diversi codici: il codice mimetico e quello mitico. Il codice mimetico è reale mentre quello mitico è finzionale.
Durante l'estrazione del codice mimetico reale, il discursus personale domina nel testo. Mentre quando si intercala il codice mitico regna il discursus impersonale; l'autore descrive le tradizioni e i rituali della nascita in montagna. Il codice mitico si mette in funzione tramite l’inter-narrazione, lì dove l’ autobiografema si converte in mitologema. In poche parole, il codice mitico, in gran parte trasforma l’autobiografia di padre Zef in semiautobiografia per consolidarsi in un accordo di testo auto-referenziale.

(continua.....)

Projektligji ‘shtupë’ mbi informacionin në Itali.

2010-07-09T10:57:00.015+01:00

nga Brunilda Ternova

Projekt-Ligji N. 1611 mbi Survejimet - ose siç njihet në zhargon i ashtëquajturi ‘ligji shtupë i informacionit’ - është duke bërë bujë të madhe aktualisht në Itali, pasi bie ndesh me lirinë e shtypit dhe sidomos me vetë procedurat gjyqësore. I propozuar nga qeveria aktuale dhe i aprovuar me 164 vota në favor e 25 kundra nga senati italian më 10 qershor 2010, amendamenti ende duhet të miratohet nga parlamenti dhe të nënshkruhet nga Presidenti i Italisë për t'u bërë ligj. Amendamenti ka të bëje në linja të përgjithshme me dy aspekte themelore: me atë të respektimit të jetës private dhe me atë të së drejtës së qytetarit për tu informuar. Duke imponuar një kufizim jo vetëm të survejimeve pa dijeninë e personave të dyshuar por edhe duke penguar gazetarët dhe publicistët që ti botojnë ato përpara seancave paraprake proçesuale, pengon gjithashtu bërjen publike të këtyre fakteve për 2-3 vjet. Me fjalë të tjera kemi të bëjme me një çensurë mbi faktet. Pra kufizimet e reja të këtij ligji nuk kanë të bëjnë në mënyrë direkte me lirinë e mendimit dhe të shprehjes por kanë të bëjnë më shumë me njohjen dhe bërjen publike të fakteve. Por pa njohjen e fakteve nuk mund të krijohen mendime dhe opinione mbi një argument, mbi një ngjarje të caktuar ose personazh publik e si rrjedhojë nuk do të egzistojë mundësia për të patur një opinion dhe për ta shprehur atë lirisht!

Kufizimet mbi Survejimet

Italia deri më sot ka patur një legjislacion shumë progresiv në lidhje me survejimet por kufizimet e këtij ligji kanë për të krijuar shumë vështirsi për hetimet duke krijuar jo pak probleme vet strukturave shtetërore hetimore. Aktualisht për të vendosur nën survejim numrin e telefonit të një individi (ose grupi individësh) të dyshimtë, autorizimi merret nga një gjykates. Sipas rregullave të reja mund të survejohen vetëm ata individë mbi të cilët rëndojnë fakte të rëndësishme faji dhe vetëm për vepra të caktuara kriminale: mafje, terrorizëm, rrëmbim personi, stalking si dhe ato qe janë të dënueshme me më shumë se 5 vjet heqje lirie.
Legjislacioni i sotëm mundëson për arsye hetimore vendosjen e mikrofonave përgjues në ambiente publike dhe private, deri në mbarim të hetimeve paraprake të cilat mund të zgjasin edhe me vite. Sipas projekt-ligjit të ri, vendosja e mikrofonave përgjues në shtëpitë apo makinat e të dyshuarve - të cilët ndërkohë mund të jenë duke kryer akte të ndryshme kriminale - do të lejohen maksimalisht vetëm tre ditë me mundësi rinovimi edhe për tre ditë të tjera

Përsa i përket kohëzgjatjes së survejimeve legjislacioni aktual mundëson vendosjen nën kontroll të telefonave përgjat gjith periudhës së nevojshme të hetimeve paraprake. Normativa e re parashikon një kohëzgjatje për 75 ditë, dhe vetëm nëse prokurori ka arsye të motivuara mund ti kërkojë gjykatësit për hetimet paraprake një zgjatje çdo tre ditë. Në rastin e shkelejve më të rënda penale - që kanë të bëjne me organizatat mafjose dhe terrorizmin - mund të bëhet një rinovim 40 ditor, plus një tjetër shtyrje 20 ditore. Sipas Alberto Cisterna, zëvendës Prokurori i Drejtorisë Kombëtare të Anti-Mafias, ligji i ri do vëjë në pikëpyetje serioze marrëveshjet ndërkombëtare që Italia ka nënshkruar në 1991 në Palermo kundër kriminalitetit transkombëtar. Në një intervistë të dhënë për gazetën e pavarur italiane Fakti i Përditshëm më 18 qershor 2010 ai shpehet: “Projekt-ligji i miratuar nga Senati ka fshirë konceptin e krimit të organizuar. Ne po përballemi me sulmin më të fortë që kjo reformë po i ben hetimeve kundër bizneseve te pista dhe klientelizmit të politikës së keqe, pasi trajton në të njëjtën mënyre qoftë zyrtarin shtetëror të korruptuar ashtu edhe bandat e kriminelëve që realizojnë sinergji të sofistikuara dhe të thella me poltikën. Në të dyja rastet do të nevojiten prova të rënda kriminale për të kryer survejimet ose për të përftuar prospektet.”

Aktualisht, kushdo mund të incizojë një bisedë në mënyrë të fshehtë, ashtu si edhe bëjnë shpesh emisjonet investiguese italiane si ‘Striscia la notizia’ dhe ‘Le Iene’ me qëllim demaskimin e dallavereve dhe mashtrimeve, për të informuar publikun e gjerë. Me projekt-ligjin e ri këto incizime mund ti kryejnë vetëm gazetarët profesionistë dhe publicistë. Për ata që nuk hyjnë në kategoritë e lartëpërmendura dënimi është burgosja nga 6 muaj deri në 4 vjet. Por pyetja që i lind natyrshëm qytetarit të thjesht italian është: Ku do kërkojë drejtësi nëse nuk mund të incizojë një nënpunës publik shtetëror kur ky i fundit - duke abuzuar me vëndin e tij të punes - më kërkon në këmbim rryshfete? Pamundesia për qytetarin e zakonshem që të regjistrojë biseda të tilla shkurajon në këtë mënyrë përgjegjsinë qytetare për një shoqëri civile të përgjegjshme të bazuar në të drejtat e lirisë dhe barazisë; koncepte këto që në rast të aprovimit të këtij ligji do funksionojnë vetëm në letër.

Sanksionet

Projekt-Ligji mbart në vetvete kufizime për gazetarët italian duke mos lejuar publikimin e akteve hetimore, në të kundërt, gazetarët rrezikojnë përveç gjobës prej 20 mijë euro edhe një dënim me burgim deri në 30 ditë. Ligji parashikon që botimi i këtyre akteve mund të kryhet vetëm pas mbarimit të hetimeve, të cilat, - nëse konsiderojmë burokracinë e gjate dhe paradoksale që mbretëron në Itali - mund të zgjasin edhe vite me radhë. As botuesit e mediave nuk i shpëtojnë këtyre sanksioneve. Konkretisht nëse një gazetë publikon akte që janë të ndaluara – sidomos nëse janë survejime – botuesi dënohet më një gjobë deri në 450.000 euro. Kjo do i detyrojë botuesit të kontrollojnë drejtpërsëdrejti dhe tërthorazi përmbajtjen e materjaleve të botuara në gazetat e tyre duke ushtruar kështu edhe një presion mbi gazetarët - gjë që bie ndesh me etikën deontologjike profesionale.

Reagimet

Projekt-ligji ka krijuar shumë indinjatë në popull dhe ka ngritur një vale protestash të ashpra nga gazetarët, redaktorët, botuesit, gjykatësit dhe ekspertët ligjorë, të cilët vënë në dukje se ky ligj do të vështirsojë shumë hetimet mbi kriminalitetin e organizuar dhe mbi korrupsionin, dhe praktikisht do pamundesojë publikimin e lajmeve mbi këto argumente. Kritika të forta nuk kanë munguar edhe nga Shoqata Kombëtare e Magjistraturës (ita. Associazione Nazionale Magistrati) dhe nga Presidenti i saj Luca Palamara. "Projekt-Ligji mbi survejimet do të gjunjëzojë aktivitetin e hetimeve të prokurorise së shtetit dhe të policisë, përveçse do të kufizojë lirine e informacionit; shfuqizimi i këtij mjeti hetues do të thotë në mënyrë të pashmangshme garanci për mos-ndëshkimin e kriminelëve."- shprehet Palamara.

Reagimet e Federatës Kombëtare të Shtypit Italian (F.K.Sh.I.) e gjykojnë këtë ligj si një agresion të papranueshëm duke mobilizuar jo vetem në Itali por edhe jashtë saj gazetarë, shoqata, sindakata dhe lëvizje të ndryshme të shoqërise civile me qëllim sensibilizimin ndërkombëtar.

Gjatë manifestimit të zhvilluar më 1 korrik në sheshin Navona në Romë, Segretari i F.K.Sh.I. Franco Siddi, u shpreh për një rezistencë qytetare të shekullit të 21: “… mosbindje qytetare pasi ligjet e gabuara nuk duhen respektuar. Në të kundërt dhunohen ligjet mbi shtypin e lirë dhe mbi Kushtetutën”.

Presidenti i F.K.Sh.I., Roberto Natale do të deklarojë në uebsitin e federatës: “Ne nuk jemi korporativë dhe e kemi sqaruar me fakte negativitetin e këtij projekt-ligji. Nëse ky projekt-ligj aprovohet atëhere ne si Federatë do të apelojmë në Gjykatën Evropiane. […] Një ditë ne heshtje – vazhdon Natale – për të dëshmuar dhe denoncuar situatën e rëndë që po krijohet në vënd nga ky projekt-ligj. Një heshtje kjo, që do të kthehet në heshtje absolute për shumë lajme, nëse ky ligj aprovohet”. Në këtë mënyre presidenti i F.K.Sh.I. ka konfirmuar grevën e përgjithshme të gazetarëve dhe të botuesve italian që do zhvillohet më 9 korrik për të protestuar kundër ligjit famëkeq.

Reagimet e ashpra kanë kaluar kufijtë e Italisë e kanë mbërritur edhe nga Departamenti Amerikan i Drejtesise, nga OSBE- Organizata për Siguri dhe Bashkëpunim në Evropë dhe nga Këshilli i Europës.

Konkretisht Departamenti Amerikan i Drejtesise është shprehur me anë të zëdhënësit të vet Lanny Bauer, i cili - gjatë një vizite në Itali për të përkujtuar vrasjet e gjykatësve Borsellino e Falcone nga ana e mafjes - do të vinte theksin tek rëndësia esenciale që kanë përgjimet gjatë hetimeve.

Ndërsa OSBE duke e ftuar klasën poiltike italiane të heqë dorë nga aprovimi i këtij Projekt-Ligji ose ta modifikojë atë sipas standarteve europjane, shprehej më 15 qershor me anë të Përfaqësueses për Lirinë e Mediave znj. Dunja Mijatovic: “Jam e shqetësuar që Senati miratoi një projekt-ligj që mund të pengojë seriozisht gazetarinë investiguese në Itali duke shënuar një trend drejt kriminalizimit të punës gazetareske. Gazetarët duhet të jenë të lirë të publikojnë të gjitha rastet që janë të interesit publik duke u venë në një pozitë të atillë që të kryejnë punën e tyre investiguese me përgjegjshmëri.” E menjëhershme kundër-përgjigja e Minsitrisë së Punëve të Jashtëme Italiane me anë të zëdhënsit të saj, Maurizio Massari, duke e gjykuar "të papërshtatshme" deklaratën e OSBE në lidhje me këtë masë legjislative ndërkohe kur proçesi parlamentar ndodhet akoma në zhvillim e sipër.

Pozicioni i Këshillit Europjan dhe i Grupit të Shteteve Kundër Korrupsionit (ang. GRECO: Group of States against Corruption), në të cilën Italia ka aderuar më 30 qershor 2007, është po aq kritkues. Slloveni Drago Kos i cili është president i GRECO që nga viti 2002, në një intervistë të dhënë në 30 qershor 2010 për gazetën italiane Fakti i Përditshëm do të vinte theksin tek balancimi i principeve themelore të cilat janë të vlefshme për të gjith. “Ky projekt-ligj do të krijojë vështirësi të rënda për luftën kundër krimit të organizuar – do të shprehej Kos. - Në njërën anë egziston e drejta e mbrojtjes së privatësisë dhe nga ana tjetër, egziston e drejta themelore e shtetasve italian për të jetuar në një realitet të sigurt dhe të informuar. Këto parime duhet të jenë të balancuara. Nuk mund të mbrohet një e drejtë themelore duke shkelur një tjeter të drejtë themelore e ndonjëherë edhe më të rëndësishme, të tilla siç janë liria e kronikës gazetareske dhe e shprehjes. Jam i sigurt se nëse ligji do të aprovohet, dikush në Itali ka për të ngritur çështjen e kushtetutshmërisë së tij dhe gjykatësit tuaj kushtetues, do të përballojnë një detyrë shumë të vështirë”.

E drejta për tu informuar

Ndalimi që u bëhet mediave për të botuar survejimet që i përkasin interesit publik shkel Nenin 21 të Kushtetutës Italiane - që mbron të drejtën dhe detyrën e kronikës gazetareske - gjithashtu shkel edhe ligjin ndërkombëtar. Që të kuptojmë rëndësinë e madhe të gazetarisë investiguese, le të kujtojmë këtu dy raste: atë të ish presidentit të Sh.B.A. Nikson - i cili për skandalin Watergate u detyrua të japë dorëheqjen falë botimit të fakteve nga ana e shtypit të lirë amerikan; dhe vendimin gjyqësor ‘Sunday Times kundër Britanisë së Madhe’ (26 prill 1979) ku Gjykata Europjane e të Drejtave të Njeriut njohu rolin themelor të mediave të komunikimit lidhur me të drejtën për të informuar publikun mbi proçedimet gjyqsore kundër eksponentëve të rëndësishëm të politikës.

Shumë eksponentë me peshë të Italisë janë të pakënaqur nga publikimet që dalin nëpër faqet e para të gazetave që hedhin dritë mbi çështjet dhe bizneset e tyre - shpesh të dyshimta dhe ilegale. Kush merret me politikë dhe nuk ka asgjë për të fshehur, gjithashtu nuk ka frikë as nga verifikimet e vazhdueshme të medias, pasi në demokraci është themelore sistemi i kontrollit dhe balancimi i ushtrimit të pushtetit. Sjelljet skandaloze dhe penalisht të dënueshme të shumë figurave publike, vetëm një shtyp i lirë mund ti zbulojë, ti thelloj dhe ti përhap për publikun e gjerë që ky i fundit të mund të ushtrojë të drejtën e tij legjitime për tu informuar dhe për të njohur të vërtetën ashtu siç është.

Artikulli eshte botuar prane gazetave:

- Gazeta e Vogel: http://www.gazetavogel.al/read.php?id=59654

- Shqiptari i Italise: http://www.shqiptariiitalise.com/component/content/article/34-itali/202-projektligji-shtupe-i-informacionit-ne-itali.html

- Shqip: http://216.75.13.41/index/ndryshe/d89b01e8dcc765c8004228550cf2aa2f.html

- Tirana Observer: http://www.tiranaobserver.com.al/index.php?option=com_content&view=article&id=4358:projekt-ligji-shtupe-i-informacionit-ne-itali&catid=40:forum&Itemid=72

- Gazetaonline: http://gazetaonline.net/2010/projekt-ligji-%E2%80%98shtupe%E2%80%99-i-informacionit-ne-itali/

- Albnow: http://www.albnow.com/projektligji-%E2%80%98shtupe%E2%80%99-mbi-informacionin-ne-itali-brunilda-ternova-survejimet-presidenti-i-italise-maurizio-massari-osbe-greco.html

WHO IS AFRAID OF RED YELLOW AND GREEN.

2010-07-04T16:04:00.006+01:00

(translated from albanian in english by Brunilda Ternova)

Image: Anri Sala
Who is afraid of red, yellow and green, 2008
Video (2:35 Min.), Loop; Ed. 6
Courtesy of Johnen Galerie, Berlin

On 23 June 2010 - 19:00 pm The Promenade Gallery presents the collective exhibition "Who Is Afraid Of The Red Yellow and Green" with the participation of artists Alban Muja, Adrian Paci, Anri Sala, Artan Shabani, Driant Zeneli and Fani Zguro.
The exhibition consists of presenting the works of some of the most active Albanian artists on the international context. The title is related to one of the works presented in the exhibition, Anri Sala’s video "Who Is Afraid of Red Yellow and Green", realized in 2008. In this video the artist handles fixed plans through an absurd situation where a spider weaves its nest on the traffic-light, without fearing the tension that the lights create. An ironic situation, that resemble the difficult and complicated process which contemporary artists must face today, such as art and the system of rules that it dictates.

Meanwhile the artist from Kosova, Alban Muja, partecipates with the picture "Catch Me" accomplished during his residence in Santa Fe Institution in 2007; in the picture the artist himself is caught running in the desert, challenging everything with enthusiasm.

Adrian Paci partecipates with the video "Nodody is Romantic Anymore" which tells the story of an Albanian who lives and works as an artist in New York. Not dramatizing the situations, Paci rather converse with the artist testing carefully the dilemmas and suggestions of the latter.

Artan Shabani, presents two photographs, “The Singing Lions,” whose focus is the dialectics between the influence and consumption of architecture on/by human beings. The music within nature, like frame of history. And yet, ephemeral signifier for the time, already evicted from naturemonument of the dethroned moment, memory’s rust on history. Lacking the shape of any natural object, the memory lives like a parasite within theevoking sound and the sound retransfers within nature thehistory (the past) along with contingent projects of objects, the missing bodies (or which are not the same).

Driant Zeneli, presents the video,''The Dream Of Icarus Was to Make a Cloud''. An action – the creation of a small cloud, something that happens millions of times on earth – is almost impossible without sophisticated aeronautical equipment. However,Zeneli considers it fundamental to try, to share with the spectator adream similar to that of Icarus. Boarded on a paraglider, the artist creates a cirrus cloud that lastsa few seconds before dissolving with the mountain wind. At that point, the paraglider is already off-camera and no traces remain of the artist and the utopia he wished to give us.

Fani Zguro partecipates with the picture "To Divide It", which tells a story of the past, such as: how teenagers, in order to save money, used to transform a cigarette into a ruler for being equal with the smoke.

The exhibition "“Who Is Afraid of Red Yellow and Green” will remain open to the public until 31 August 2010 at The Promenade Gallery, Boulevard Skelë Uji i Ftohtë, 9401, Vlora.

THE PROMENADE GALLERY
Address: Bulevardi Skele Uji i Ftohte, 9401 Vlora (Albania)
Mob 1: 00355 69 29 12 759 (AL)
Mob 2: 0039 347 72 86 203 (IT)
E-mail: info@thepromenadegallery.org
Web: www.thepromenadegallery.org

La Leadership Albanese nell’Unità d'Italia (1860-1871)

2010-06-19T21:07:00.009+01:00

Estratto dal libro ‘Gli Albanesi’ (eng.“The Albanians: An Ethnic History from Prehistoric Times to the Present” - 1994) di Edwin Jacques

(Tradotto dall’inglese in italiano da Brunilda Ternova)

Come in Grecia così anche in Italia i discendenti dei profughi Arbëreshë diedero un contributo significativo per l’unificazione della loro terra d'adozione (n.d.t. Italia) nel 1860-1871. Tra i primi centri e tra i più attivi della rivoluzione c’era il villaggio di Hora e Arbëreshëvet vicino a Palermo, di solito abbreviato in Hora, comunemente noto agli italiani come Piana dei Greci, poi Piana degli Albanesi.

Mentre Garibaldi, che era di stirpe albanese, pensava come e dove iniziare la lotta per liberare gli italiani dall’oppressione Borbonica e unirli in un unico Stato, una Çeta Arbëreshë (Guerriglia Arbëresh) di 400 combattenti provenienti da Hora attaccarono le truppe Borboniche nel mese di Aprile 1860. Francesco Crispi, anche lui un Arbëreshë della Sicilia, che si firmava “un albanese di sangue e di cuore” (rif. Fascismo 13 febbraio 1940; Drita 28 novembre 1937, 11), era il più vicino consigliere di Garibaldi e la mente politica della sua spedizione. Fu Crispi che convinse Garibaldi a navigare da Genova verso la Sicilia il 6 maggio con il suoi famosi “Mille” combattenti.

Tra questi, lo storico Xoxi nominò altri sei uomini che come Crispi erano ex-alunni del Collegio Arbëreshë di San Demetrio Corone in Calabria, Italia meridionale (NAlb 1985, 3:23). Uno di questi era Domenico Mauro, nato da genitori albanesi nel 1812, che divenne un celebre poeta e scrittore. Ma quando iniziarono le insurrezioni popolari contro le ingiustizie sociali abbandonò la penna per la spada e combattè valorosamente sotto Garibaldi.

In effetti, un professore di italiano, Rosolino Petrotta, nella sua serie “Gli Albanesi in Italia” (alb. “Shqiptarët në Itali”, rif. Fascismo 13 febbraio 1940), ha elencato 19 patrioti italo-albanesi di Hora che divennero importanti nella rivolta del 1860. Petrotta sottolineò anche che lo stesso Garibaldi non trascurò questo eroismo e che il 2 Ottobre 1860 aveva dichiarato pubblicamente: "Gli albanesi sono eroi che si sono distinti in tutte le lotte contro la tirannide" (ingl. The Albanians are heroes who have distinguished themselves in all the wars against tyranny).

Continuando a coltivare la loro etnia Albanese, questi combattenti Arbëreshë di Hora erano caratterizzati con queste parole dal cronista italiano Aba nella spedizione di Garibaldi: “Sono gente orgogliosa e onesta, sono orgogliosi della loro origine. Nelle loro canzoni mantengono vivo il sentimento di quattro secoli, e ancora sognano che un giorno i loro cari saranno in grado di tornare alla loro lontana Patria ancestrale” (ingl.: “They are proud and honest people, they are proud of their origin. In their songs they keep alive the feeling of four centuries, and still dream that one day their kin will be able to return to their distant ancestral Homeland”, rif. NAlb 1985, 3:23).

Il sostegno dei molti coraggiosi patrioti Arbëreshë aiutò Garibaldi a sottomettere l’isola in fretta, e quando passò al sud d’Italia, i guerrieri Arbëreshë di quella regione lo accolsero con gioia indescrivibile. L’Italia come una nazione unita deve molto ai discendenti di quei profughi albanesi. Si deve ricordare che uno di loro, Francesco Crispi, avrebbe servito due volte come primo ministro d'Italia (1887-1891 e 1893-1896).

Anche due figure illustri della letteratura devono essere tenute in considerazione. Girolamo (o Geronimo) De Rada (1814-1903), uno dei più grandi poeti Albanesi, nato a Macchia vicino a Cosenza nel sud Italia. Altrettanto eccezionale è stato il poeta Giuseppe Skiro (1865-1927), che discendeva da una famiglia albanese della Hora di Palermo e che è considerato il successore diretto di De Rada. A partire da circa 1861 migliaia di questi Arbëresh di Sicilia cercarono una vita nuova nel Nuovo Mondo emigrando in molti a New Orleans. La loro storia è raccontata da Bret Clesi nel suo libro “Gli Arbëreshë e la Contessa Entellina” (ingl. “The Arbëreshë and Contessa Entellina”, rif. Liria 1 March 1984, 4).

È stato riportato che nel 1901 gli Arbëreshë del Sud Italia avevano 80 comuni, 27 di rito greco (chiese Uniat correlate a Roma), e 53 del rito latino o romano cattolico, con una popolazione totale di 208.410 persone (rif. Barbarich 1905, 331 - 33). I comuni Arbëreshë erano distribuiti come segue nelle province meridionali italiane: Catanzaro 13, Cosenza 29, Campobasso 7, Lecce 10, Foggia 7, Potenza 5, Palermo 5 e Catania 3 (rif. Dituria 1 giugno 1909, 83-85).

Attualmente, Mahir Domi nel suo studio statistico “Gli Insediamenti Albanesi nel Mondo” (ingl. “Albanian Settlements in the World”, rif. Liria 28 Marzo, 1980, 3) stima che circa 136.000 di queste persone Arbëreshë in 55 villaggi ancora parlano albanese, considerando che circa 182.000 Arbëreshë in altri villaggi non lo parlano più. Eqrem Çabej nel “Il mondo delgli Arbëresh” (ingl. “The World of the Arbëreshi”, rif. NAlb 1987, 6:28), ha osservato che coloro che vivono nelle regioni montuose sembrano aver conservato la loro lingua e cultura meglio rispetto a quelli che vivono in aperta campagna. Eppure sembra notevole il fatto che dopo 500 anni in Italia, così tanti Arbëreshë che vivono nelle loro compatte comunità non sono stati del tutto assimilati. Le usanze, i costumi, le poesie, le canzoni e le tradizioni sono state tramandate da madre a figlio per generazioni, utilizzando il loro dialetto Arbëreshë della lingua Albanese. Cinquecento anni dopo la loro partenza dalla Patria la figlia di un Arbëreshë che ora vive negli Stati Uniti, riporta in modo del tutto comprensibile in lingua Albanese una canzone nostalgica che tradizionalmente cantano come hanno lasciato la loro chiesa in Italia. Voltandosi ad Est verso la Patria cantavano: “Patria, luogo di bellezza, / Ho lasciato, per mai più trovarti. / Laggiù ho lasciato mio padre, / Laggiù ho lasciato mia madre, / Laggiù ho lasciato mio fratello. . . / Sono partito per non vederti mai più”(ACB 1985, 18-19).

La loro lingua e le loro tradizioni sono state perpetuate nelle loro giornali e pubblicazioni. Uno di loro, il Prof. Francesco Solano, detiene attualmente la cattedra di lingua e letteratura albanese presso l'Università di Cosenza, di solito scrivendo con lo pseudonimo di Dushko Vetmo. È stato riportato di recente che molti dei municipi portano ancora lo stemma ufficiale della aquila nera a due teste di Skanderbeg (rif. Fascismo 9 febbraio 1940).

Resistendo alla de-nazionalizzazione, un arbëresh ha riferito che “anche sulle bottiglie di vino che produciamo nei nostri villaggi, abbiamo la figura di Skanderbeg sulle etichette” (rif. Liria 16 maggio 1980, 4). Nel 1983 il governo albanese ha riconosciuto questa eredità e ha presentato un busto dell’eroe nazionale per la piazza Skanderbeg di Spezzano Albanese (ibid.). Un altro busto di questo tipo è stato eretto nella comunità Arbëreshë di San Nicola del Alto di Catanzaro (rif. Liria 1 Maggio 1984, 1). In comunità come queste, i molti italo-albanesi preservano il loro amore per l’antica Patria mentre ancora danno il loro specifico contributo al nuovo.

Pubblicato presso il portale Jemi: http://www.jemi.it/approfondimenti/storia-mainmenu-47/1-varie/1301-la-leadership-albanese-nellunita-ditalia-1860-1871

__________________________________________________________________________________________

Versione Inglese

Albanian leadership in the Unification of Italy (1860-1871)

As in Greece, so in Italy the descendants of the Arbëreshë refugees made significant contributions to the unification of their adopted land (1860-1871). Among the earliest and most active centers of the revolution was their village of Hora e Arbëreshëvet near Palermo, usually abbreviated to Hora; this was commonly known to Italians as Piana dei Greci, later Piana degli Albanesi.

While Garibaldi, who came from Albanian stock, was pondering how and where to begin the struggle to free Italians from Bourbon oppression and unite them in a single state, an Arbëreshë çeta of 400 fighters from Hora attacked the Bourbon troops in April 1860. Francesco Crispi, also an Arbëreshë from Sicily, who signed himself an "Albanian by blood and by heart" (Fashizmi 13 February 1940; Drita 28 November 1937, 11), was Garibaldi's closest advisor and the political brain of his expedition. It was Crispi who persuaded Garibaldi to sail from Genoa for Sicily that 6 May with his famous "One Thousand" fighters.

Of these the historian Xoxi names six men besides Crispi who were former students of the Arbëreshë college of San Demetrio Corone in Calabria, southern Italy (NAlb 1985, 3:23). One of these was Domenic Mauro, born of Albanian parentage in 1812, who became a celebrated poet and author. But when popular uprisings against social injustice began, he forsook the pen for the sword and fought bravely under Garibaldi.

In fact, an Italian professor, Rosolino Petrotta, in his series "Shqiptarët në Itali" (Albanians in Italy) (Fashizmi 13 Feb. 1940), has listed 19 Italo-Albanian patriots from Hora alone who became prominent in the uprisings of 1860. Petrotta pointed out too that Garibaldi himself did not overlook this heroism, but on 2 October 1860 had declared publicly, "Gli albanesi sono eroi che si sono distinti in tutte le lotte contro la tirannide" (The Albanians are heroes who have distinguished themselves in all the wars against tyranny).

Still cherishing their Albanian ethnicity, these Arbëreshë fighters of Hora were characterized in these words by Italian chronicler Aba with the Garibaldi expedition: "They are proud and honest people, they are proud of their origin. In their songs they keep alive the feeling of four centuries, and still dream that one day their kin will be able to return to their distant ancestral Homeland" (NAlb 1985, 3:23).

The courageous support of the many Arbëreshë patriots helped Garibaldi to quickly subdue the island, and when he crossed over to southern Italy, the fighting Arbëreshë of that region welcomed him with indescribable joy. Italy as a united nation owes much to the descendants of those Albanian refugees. It must be remembered that one of them, Francesco Crispi, would serve twice as prime minister of Italy (1887-1891 and 1893-1896).

Two distinguished literary figures must also be noted. Girolamo (or Jeronim) De Rada (1814-1903), one of the greatest Albanian poets, was born at Macchia near Cosenza in southern Italy. Equally outstanding was the poet Giuseppe Skiro (1865-1927), who came from Albanian stock at Hora of Palermo and who is considered De Rada's direct successor. Beginning about 1861 thousands of these Sicilian Arbëreshi sought a new life in the New World, many going to New Orleans. Their story is told by Bret Clesi in his 'The Arbëreshë and Contessa Entellina" (Liria 1 March 1984, 4).

In 1901 the Arbëreshë of southern Italy were reported to have 80 towns, 27 of the Greek rite (Uniat churches related to Rome), and 53 of the Latin or Roman Catholic rite, with a total population of 208,410 persons (Barbarich 1905, 331-33). Arbëreshë towns were distributed as follows in the southern Italian provinces: Catanzaro 13, Cosenza 29, Campobasso 7, Lecce 10, Foggia 7, Potenza 5, Palermo 5 and Catania 3 (Dituria 1 June 1909, 83-85).

Currently, Mahir Domi in his statistical study of "Albanian Settlements in the World" (Liria 28 March 1980, 3) estimates that about 136,000 of these Arbëreshë people in 55 villages still speak Albanian, whereas about 182,000 Arbëreshë in other villages can no longer speak it. Eqrem Çabej, in his 'The World of the Arbëreshi" (NAlb 1987, 6:28), observed that those living in mountainous regions seem to have retained their language and culture better than those living in open country. Yet it seems remarkable that after 500 years in Italy, so many Arbëreshë living in their compact Albanian communities have not been altogether assimilated. Customs, costumes, poems, songs and traditions have been passed down from mother to child for generations, using their Arbëreshë dialect of the Albanian language. Five hundred years after their departure from the homeland an Arbëreshë daughter now living in the United States quoted in quite understandable Albanian a nostalgic song they traditionally sang as they left their church in Italy. Turning to the East toward the homeland they would sing, "Motherland, place of beauty, / I have left, never again to see you./ Over there I have left my father, / Over there I have left my mother, / Over there I have left my brother. . . /1 have left, never to see you again" (ACB 1985, 18-19).

Their language and traditions have also been perpetuated in their own newspapers and publications. One of their number, Prof. Francesco Solano, presently holds the chair of Albanian language and literature at the University of Cosenza, usually writing under the pen name Dushko Vetmo. Here it was reported recently that many of the town halls still bear the official emblem of the black two-headed eagle of Skanderbeg (Fashizmi 9 February 1940).

Resisting denationalization, another reported that "even on the bottles of wine we produce in our villages, we have the figure of Skanderbeg on the labels" (Liria 16 May 1980, 4). In 1983 the Albanian government recognized this heritage and presented a bust of the national hero for the Skanderbeg Square of Spezzano Albanese (ibid.). Another such bust was erected in the Arbëreshë community of San Nicola del Alto of Catanzaro (Liria 1 May 1984, 1). In just such communities as these did the many Italo-Albanians preserve their love for the old homeland while yet making their distinct contribution to the new.

Edwin Jacques, The Albanians: An Ethnic History from Prehistoric Times to the Present (1994)

GRA EMIGRANTE NË KAPITALIZMIN ITALIAN

2010-06-16T12:14:00.003+01:00

nga Migena Proi *

(Përktheu nga italishtja në shqip Brunilda Ternova)

Dhjetvjeçari i fundit i fenomenit të emigrimit është karakterizuar nga e ashtëquajtura “feminilizim”. Mashkulli, protagonist i padiskutuar i flukseve të para emigruese, ja ka lënë vendin femrës. Reflektimet e fundit sociologjike dëshmojnë një figurë femërore gjithmon e më pak anësore. Emigrantet e para që mbërrinin në Itali ishin të shtyra jo nga vullneti i tyre i pavarur por nga nevoja për të ndjekur një figurë mashkullore, si psh. babai ose bashkëshorti.
Sot femrat e çfarëdolloj etnie, moshe dhe feje qofshin, lënë Atdheun, të afërmit, fëmijët dhe zakonet e tyre, për tu kthyer në protagoniste absolute të kapitalizmit italian. Udhëtimi i vërtet fillon kur mbërrijnë në Itali, vend në të cilin të jesh grua dhe emigrante është një sfidë e përditëshme kundër paragjykimeve. Vështirësitë e para, më shumë se të lidhura me çështjet ekonomike, materjale ose gjuhësore, kanë të bëjnë me identitetin. Në fakt integrimi mbart në vetvete ndërmjetësimin midis vlerave të vjetra, të vendit të origjinës, dhe vlerave të reja të shoqërisë italiane.
Proçesi i ridimensionimit si femër, duke përqafuar pika të reja riferimi, është një proçes i dhimbshëm: çdo emigrant dëshiron ti përshtatet sitilit të ri të jetës, pa dashur të heq dorë nga rrënjet e veta të origjinës. Në këtë proçes të zhvillimit personal rëndojnë një sërë faktorësh, të cilët mund të jenë sa negativë ashtu edhe po aq pozitivë. Sigurisht, kushtet favorizuese janë më të shumta nëse grupi shoqëror i origjinës të emigrantit, nuk i përket një sistemi vlerash antipodë në krahasim me realitetin italian.
Ndërkohë, një aspekt jashtëzakonisht negativ është stigmatizimi që gratë emigrante – ashtu si të gjith emigrantët në përgjithsi – përballojnë. Klishetë që u caktohen atyre janë nga më të ndryshmet: nga shablloni i femrës së huaj së pandershme që ka ardhur në Itali me të vetmin qëllim për të “vjedhur” burrat e femrave italiane, deri tek shablloni i femrës së nështruar të një shoqërie patriarkale që ka zgjedhur të mbulohet me vello. Të manovrosh për të gjetur ekuilibrin e brendëshëm në një ambient që të gjykon apriori, nuk është e lehtë as për ekuilibruesin më të mirë.
Identiteti dhe vetvlersimi vihen në një provë të vështirë edhe nga çështje që kanë të bëjnë me aspektin profesional. Edhe pse shumë femra të huaja janë të dipllomuara, gjenden të detyruara të kryejnë punë që nuk i korrespondojnë nivelit të studimeve të tyre universitare. Legjislacioni italian garanton njohjen e titullit të studimeve të kryera jashtë Italisë, por janë të pakta femrat që bëjnë kërkesë për njohjen e titujve të tyre, të shkurajuara nga burokracia e cila është e gjatë. Megjithatë, ajo që përfaqson një diskriminim edhe më real nuk është vetëm kryerja e punëve që nuk u përkasin nivelit të tyre studimor, por edhe tiopologjia e profesionit në të cilin gjenden të burgosura.
Egziston faktikisht një ndarje në punësim e kushtëzuar nga kategoria e përkatësisë dhe e vlefshme sidomos për emigrantët, nga ku del se femrat emigrante janë të dënuara automatikisht të jenë të punësuara në sektorin e punëve shtëpiake. Femra “kujdestare” (ita. “badante”) – një siguri e vërtet psikologjike për shumë familje italiane – është një figurë që përmbush deficitin e welfare-it italian. Në shkëmbim të një rroge jo shumë të lartë, punëdhënësi ka mundësi të blejë jetën private dhe të adminsitrojë plotësisht ditët e emigrantes. Jo pa qëllim, një rrymë e studimeve sociologjike sheh në profesionin e “kujdestares” një tip të ri të shfrytezimit kapitalist: nuk tregëtohen mallra, por tregëtohet dashuri dhe përkujdesje.
Energjitë që femrat investojnë në vëndet perëndimore, influencojnë negativisht në raportet e tyre intime duke shkaktuar një prishje të strukturës së familjeve të tyre të origjinës. Dhe faktikisht shumë prej tyre duke marrë vendimin për të ardhur në Itali, mënjanojnë, qoftë edhe pjesërisht, rolin e tyre si nënë duke i lënë femijët e tyre në vëndin e origjinës. Edhe kur fëmijët kanë mundësi të bashkohen me nënat e tyre në këtë udhëtim shpresash, femrat e huaja janë të penalizuara pasi nuk kanë si mbështetje atë rrjet familjar që gëzojnë nënat italiane që punojnë.
Për të eliminuar çdo lloj forme viktimizmi, ështe e drejtë të kihet parasysh ajo qe sociologja amerikane Barbara Ehrenreich, theksonte para disa vitesh: situatën aspak të lumtur të tregut të punës së femrave emigrante për shkak të mungesës së emancipimit të vërtet të femrave të “tjera” perëndimore. Në realitet realizimi profesional nuk solli një ri-shpërndarje të barabartë të detyrimeve shtëpiake me meshkujt. Femrat emigrante përballen me kryerjen e atyre punëve tipike femërore, që kohë më parë i kryenin femrat jo të emancipuara përëndimore.
Gjithashtu Italia, në ndryshim me vëndet e tjera europjane, vuan akoma nga një udhëheqje eskluzivisht maskiliste nëpër institucionet zgjedhimore. Një prani më e madhe femërore në politikë – me anë të një përfaqsimi konkret dhe jo vetem formal – do mundësojë ringritjen e fatit të shumë femrave. Mbështetja dhe inkurajimi i ambicieve politike të femrave emigrante që e meritojnë, mund të jetë çelësi për të përmirsuar kushtet e femrave emigrante ne Itali. Jo sepse të huajat do jenë më mirë, por thjesht sepse duke u nisur nga eksperienca e tyre personale debati politik mund të përqendrohet mbi problemet e emigranteve.
* Migena Proi është shqiptare me origjinë dhe shkruan në periodikë dhe site ueb ndërkulturorë të ndryshëm që u drejtohen komuniteteve emigrante në Itali. Artikulli është botuar fillimisht në gazetën “Shenja dhe Ëndrra” (ita. “Segni e sogni”)

link: http://migenaproi.wordpress.com/2010/06/16/gra-emigrante-ne-kapitalizmin-italian/
____________________________________________________________________________________

ITALIANO

DONNE MIGRANTI NEL CAPITALISMO ITALIANO

A cura di Migena Proi *

L’ultimo decennio del fenomeno migratorio è stato caratterizzato dalla cosiddetta “femminilizzazione”. L’uomo, protagonista indiscusso dei primi flussi migratori, ha ceduto il passo alla donna. Le ultime riflessioni sociologiche mostrano una figura femminile in un ruolo sempre meno marginale. Le prime migranti giunte in Italia erano spinte non da una loro volontà autonoma, ma dalla necessità di seguire una figura maschile, quale il padre o il marito. Oggi, donne di ogni colore, età e religione si lasciano alle spalle Patria, affetti, figli e abitudini, per immergersi da assolute protagoniste nel capitalismo italiano. Il vero viaggio ha inizio quando approdano qui, in Italia, dove essere donna e migrante è una sfida quoti-diana ai pregiudizi. Le prime difficoltà, più che essere legate a questioni economiche, materiali o linguistiche, sono inerenti all’identità.

Infatti l’integrazione comporta una mediazione tra i vecchi valori, del loro paese d’origine, e i nuovi valori, quelli della società italiana. Ripensarsi come donne, abbracciando nuovi punti di riferimento, è un processo doloroso: ogni migrante vorrebbe adeguarsi al nuovo stile di vita, senza dover per questo rinunciare alle proprie radici. Su questo processo di evoluzione personale incidono vari fattori, che possono essere più o meno positivi.

Sicuramente agevola non provenire da una società con un sistema di valori agli antipodi rispetto alla realtà italiana. Invece un’ aspetto assolutamente negativo è la stigmatizzazione alla quale le donne migranti, così come gli immigrati in genere, sono soggette. I clichè attribuiti loro sono diversi: si va dalla stereotipo della donna straniera dai facili costumi, che giunge in Italia con l’unico scopo di “rubare “ l’uomo alle donne italiane, allo stereotipo della donna succube di una società patriarcale unicamente perché sceglie di indossare il velo. Destreggiarsi e trovare l’equilibrio interiore in un ambiente che giudica a priori, non sarebbe facile per il miglior equilibrista.

L’identità e l’autostima sono messe a dura prova anche da questioni inerenti l’ambito professionale. Sebbene molte straniere siano diplomate o laureate, si ritrovano a dover svolgere professioni non corrispondenti al loro titolo di studio. La legislazione italiana garantisce il riconoscimento di titoli di studio conseguiti all’estero, ma poche donne ne fanno richiesta, scoraggiate dai lunghi tempi burocratici. Tuttavia ciò che rappresenta una reale discriminazione non è svolgere lavori non all’altezza delle aspettative, quanto piuttosto il tipo di professione in cui si viene ingabbiati.

Sussiste infatti una sorta di segregazione occupazionale determinata dal genere d’appartenenza, valida in particolar modo per gli immigrati, dal quale consegue che essere donna e migrante ti condanna, in maniera quasi automatica, ad essere impiegata prevalentemente nel settore del lavoro domestico. La donna “badante”,
vera e propria rassicurazione psicologica per molte famiglie, colma i deficit del welfare italiano. In cambio di uno stipendio non particolarmente elevato, il datore di lavoro ha la possibilità di comprare la vita privata e di gestire interamente le giornate della migrante. Non a torto, un filone di studi sociologi intravede nella professione di “badante” un nuovo tipo di sfruttamento del capitalismo: non si commerciano merci, ma amore e cura. L’energia, che le donne riversano nei paesi occidentali, incide in maniera negativa sui loro affetti più prossimi, causando una vera e propria destrutturazione delle loro famiglie d’origine. Infatti molto di esse con la decisione di venire in Italia, accantonano, almeno in parte, il ruolo di madre, lasciando i figli nella loro terra d’origine.

Anche quando i bambini hanno la possibilità di seguire la madre nel viaggio della speranza, quest’ultima è comunque penalizzata, non potendo godere della rete parentale di cui gode una madre italiana che lavora. Per sgomberare il campo da possibili vittimisti, è giusto tenere in considerazione ciò che la sociologia americana, Barbara Ehrenreich, qualche anno fa, faceva notare: la non felicissima condizione nel mercato del lavoro delle donne immigrate è causa diretta della mal riuscita emancipazione delle “altre” donne, quelle occidentali. Infatti alla realizzazione professionale non è conseguito un equa ripartizione dei lavori domestici con gli uomini. Le donne migranti si ritrovano dunque a svolgere tutti quei lavori tipicamente femminili, che un tempo svolgevano le non emancipate donne ccidentali.
Inoltre, l’Italia, a differenza degli altri paesi europei, soffre ancora di una leadership quasi esclusivamente maschile nelle istituzioni elettive. Una maggior presenza femminile in politica, a cui seguisse una rappresentanza sostanziale e non solo formale, potrebbe risollevare il destino di molte donne. Sostenere e incoraggiare le ambizioni politiche di meritevoli donne migranti potrebbe essere la chiave per migliorare la condizione femminile delle migranti in Italia. Non perché le straniere siano meglio, ma semplicemente perché, partendo dalla loro esperienza personale, potrebbero incentrare il dibattito politico sui reali problemi delle migranti.

* Migena Proi, albanese, scrive per vari periodici e siti interculturali, rivolti alle comunità migranti residenti in Italia. L’articolo è stato pubblicato presso il giornale “Segni e sogni” periodico migrante.