Wil je jouw foto’s ook wel eens in de reeks Brussel in Beeld op BrusselBlogt? Gebruik de hashtag #brusselinbeeld op Instagram. Via Flickr kan ook: maak een account aan, word lid van de BrusselBlogt-groep en voeg je foto’s toe aan de pool. We maken elke maand een persoonlijke selectie.

Bericht aan de fotografen
Sinds enige tijd wijzigde Meta de wijze waarop met de hashtag wordt omgegaan wat maakt dat sommige foto’s niet worden getoond.
Om zeker te zijn dat hun foto’s in aanmerking komen voor de selecties die BrusselBlogt maakt melden fotografen die voor het eerst met Instagram foto’s delen met de hashtag #brusselinbeeld best eenmalig dat zij gebruik maken van de hashtag. Ook wie steeds tussen de mazen van het net valt kan dit doen.

Credits
Art et marges (Museum of Museums) (Miguel Discart & Kiri Karma): Flickr-account (Some rights reserved)
Ascenceur Marolles-Poelaert/Lift Marollen-Poelaert (Karine Boisschot): @karine.boisschot
Bar The Flamingo (Gaston Batistini): Flickr-account (All rights reserved)
Belgium -Brussels (Herman Genbrugge): @herman.genbrugge
Bxl sunset (Eva Eysermans): @eysermanseva
Hoogstraat (Niels Hanssens): Flickr-account (All rights reserved)
Place Rogier (Benny Poncelet): Flickr-account (All rights reserved)
Pride (Hanna Penzer): @fraupenzer
Sun-day walk in Brussels (Wouter Vangelwe): Flickr-account (All rights reserved)
[Zonder titel] (Guido Debontridder): @gdebontridder

Dag Pascal,

STOP, in the name of love… for your city. Want ik lees in jouw pleidooi iets waar Brussel inderdaad nood aan heeft: nog meer gaan STOP’en bij het inrichten van onze publieke ruimte (dat wil zeggen voorrang aan stappers, daarna trappers, dan openbaar vervoer, en als allerlaatste de personenwagen). Enkel zo zorgen we voor minder auto’s op de weg, minder files, betere luchtkwaliteit, meer plaats voor wie hier woont. Dat principe staat trouwens ook zwart op wit in het regionaal mobiliteitsplan genaamd… Good Move. 

… of Better Move, Smooth Move, of gewoon Move your butt: ik ben eerlijk gezegd niet getrouwd met de naam Good Move. Zolang we met deze regering maar blijven uitvoeren wat in het regeerakkoord staat: gevaarlijke punten veiliger maken (de werken aan het Louizarondpunt zijn  begonnen), wijken die als sluiproute misbruikt worden autoluw maken (de Broustinlaan kreeg een vergunning voor een duurzame heraanleg), en stap voor stap, trapper voor trapper, een stad maken die leefbaar is voor iedereen. De Lambermontlaan in Schaarbeek kreeg een apart fietspad, de A12 langs het privépark van de koning wordt een publiek park mét fietsbrug – kom zeker eens een kijkje nemen, begin juli vieren we daar feest –  en Sainctelette is nu nog één grote werf, maar wordt eind volgend jaar een groene, aangename toegangspoort tot de stad. Ik kan zo blijven doorgaan, maar ik wil maar zeggen: dát is mijn mandaat.

Over jouw gestolen fietsen: dit haalt mensen inderdaad van de fiets, mensen die spaarden, hun angst overwonnen, bewust hun auto aan de kant zetten. Fietsflik David Stevens en zijn fietsbrigade bestrijden al jaren fietsdiefstallen actief, wijk per wijk, met lokfietsen en gerichte acties. En wie zijn fiets registreert via MyBike vergroot de kans op terugvinden van 4 naar 20 procent, een Brussels systeem dat ondertussen nationaal werd uitgerold. Maar de echte sleutel ligt bij beveiligde stallingen: want minder dan 1% van de fietsen in een beveiligde fietsbox wordt gestolen. Juist daarom blijven we het netwerk van fietsboxen uitbreiden, zo lang er Brusselaars op een wachtlijst staan voor een veilige plek voor hun fiets, is er werk aan de winkel.

Ons openbaar vervoer: de Brompton onder de OV-maatschappijen? De Gazelle? Laat ons zeggen: in vergelijking met De Lijn in Vlaanderen mogen wij hier “ons pollekes kussen”. De MIVB is zo populair dat er vorig jaar meer dan 400 miljoen ritten gebeurden. Vierhonderd miljoen keer iemand die niet in de file stond te toeteren. Die vele MIVB-stations worden in onze grootstad gebruikt door thuisloze mensen en mensen met verslavingsproblemen, en daar doen we met de MIVB ook iets aan. Includo is een team dat dagelijks op pad trekt in metrostations en mensen de weg wijst naar de meest geschikte opvang voor hen. En dan is er LinkUp: een gebruikersruimte vlakbij metrostation Ribaucourt waar mensen met drugsverslaving terechtkunnen zodat ze veilig kunnen gebruiken, en in een keten van opvang terechtkomen. Het is trouwens de federale overheid die bevoegd is voor drugsbeleid, maar die laat het daar soms behoorlijk afweten. Dus namen we in Brussel het heft zelf in handen.

Ik wil afsluiten met een hardnekkig misverstand: ik knok niet om parkeerplaatsen weg te krijgen. Ik knok voor nul verkeersdoden op onze wegen, voor de gezondheid en de longen van onze kinderen en ouderen, voor een leefbare stad waar mensen zoals jij bewust kiezen om te wonen en te werken. 

Ik geloof er oprecht in dat we over niet al te lange tijd delegaties uit de steden die jij opnoemt zullen ontvangen, die hier komen kijken hoe Brussel haar inwoners op nummer één zette. Het resultaat van mensen die picknickten op straat, die bleven brieven naar politici schrijven, bleven hopen en dromen, en niet opgaven bij weerstand. Als een boom die al jaren harde wind moet opvangen, maar blijft staan omdat hij dikke wortels heeft gekregen. 

Pascal, please don’t STOP: met brieven schrijven, je stem gebruiken, op BrusselBlogt én in het stemhokje. Courage aan ons allebei.

Veel liefde 

Elke

Hij wil weg. Vincent verdraagt het wit van het doek niet. Het werk dat op hem wacht. Duizenden verfstreken. De onvrijheid. Zijn handen trillen. De verwachtingen hijgen in zijn nek. Zijn verwachtingen. Of zijn het de verwachtingen van de anderen?

Het toneelgordijn zwiept open. De schuur van het ouderlijke huis zit propvol ogen van bekenden, als opdringerige kerstlichtjes, als naaldenprikken. Hij voelt zijn modellen meekijken over zijn schouders. Zijn leermeesters duwen hem naar voren, zijn familieleden duwen hem naar achteren, zijn collega’s kijken geamuseerd toe. De stress giert als een racepaard door zijn aderen. Alles leidt hem af. Zijn plan verdwijnt langzaam uit het zicht. Hij zweet, zijn gedachten verdampen, hij wankelt. Plots vlamt een licht op dat hem verblindt. De volgspot licht hem uit, tekent hem scherp af en vergroot alles wat hij nu doet. Ogen open of ogen dicht? Het maakt niet uit: hij voelt alles. Zijn schaduw trilt. Het publiek houdt de adem in.

Het is nu of nooit. Hij is al over de dertig. Jarenlang heeft hij het boerenleven geobserveerd. Hij heeft bij ze aangeklopt. Hij heeft de boeren getekend en dan geschilderd. Hij begrijpt ze en hij aanbidt ze. Ze zitten in zijn lijf. Hun tronies zitten in zijn vingers.

Ik ben hondsmoe. Ik heb niet geslapen. Is dit wel de dag om te schilderen? Misschien is morgen een betere dag? Ik schets vandaag een laatste keer mijn modellen. Hij schudt het hoofd. Ik kan het niet. Tranen. Zijn nekspieren ontsteken. Een ijzeren schot rijst op onder zijn rugvel. Zijn gewrichten spannen zijn spieren op tot het uiterste. Zijn handen vinden elkaar achter op zijn rug. Iemand trekt de kap van zijn hoofd. Hij zuigt zijn lippen naar binnen, knippert de ogen en kijkt op.

Hij ademt. Theodorus schreeuwt. Anna Cornelia huilt en Willemina wendt haar blik vol walging van hem af. Ook Theo verlaat de donkere woonkamer. Kale muren. Vincent richt zijn blik naar de grond. Er verschijnt een preekstoel boven hem. De dominee wijst hem aan. Gillende zusters. Niemand mag voor hem poseren. Hij droomt van kleur, ademt diep in en ziet klaprozen, margrietjes en pioenen. Kinderen bekogelen hem met stenen. Hij ruikt de bloemen. Hij schaamt zich.

Hij knijpt olieverf als rupsen uit de tubes: roetzwart, Van Dyckbruin, gebrande omber, Pruisisch blauw, loodwit, smaragdgroen, viridian en okergeel voor het olielampvlammetje. Vermiljoen steekt de lont aan. Sprankjes hoop. De handelingen verstommen de stemmen en verdrijven zijn demonen. Zijn palet geeft hem grip en moed en durf. Opnieuw ruimte om na te denken.

Hij kiest een penseel uit de bokaal, doopt het in het zwart, wit en geel en brengt de achtergrond tot leven. Hij herinnert zich het hout, de ramen en kozijnen van elke grauwe boerenhut die hij de afgelopen jaren bezocht. De oliedampen, de mest, de schimmel, het bloed, de stront, de beesten, de klompen en het zweet. Slechts enkele centimeters tussen binnen en buiten. De illusie van geborgenheid. Zijn hart bloedt opnieuw. Zij die de aarde bewerken kunnen nauwelijks op adem komen. Als paarden trekken ze lijnen in de magere zandgronden. Ze zijn overgeleverd aan de grillen van de natuur. Ze praten niet. Hun krachten staan ten dienste van ons eten en hun overleven. Waarom ziet vader dit niet?

De wanden van het huisje zijn donker als de nacht, verlicht door de sterren aan de andere kant. De wind jakkert aan het dak en fluit door de kieren. Het zwerk trekt de kleuren uit hun bestaan. Verbeelding sijpelt de grond in. Familieleden zijn omtrekken die moeten bijkomen van de wind en de regen. Kloven, zweren, korsten, rottende tanden, helse rugpijn en scheurende honger. Krakende stembanden door onbruik. Vuil beschermt tegen nieuw vuil.

Kijken is medelijden, tonen is medeleven, deelnemen is verlichten.

Deze werkers trotseren de natuur niet: ze zijn natuur en blijven natuur. Ze komen los van hun tak en vliegen en cirkelen en glijden en vallen en dwarrelen tot ze landen. Ze verdrogen, verkruimelen en brokkelen en maken deel uit van de aarde, tussen de nieuwe zaden. Ze plakken en klitten en verdubbelen, groeien, glimmen en klimmen. Ze botten, piepen, ontvouwen, ademen en ruisen opnieuw zachtjes in de wind.

Elk afgewerkt gezicht verstopt Vincent achter een stuk linnen om de harmoniserende werking van zijn schilderen uit te schakelen. Het zijn vijf aparte portretten, ieder opgesloten in de eigen wereld. De leden rond de tafel hebben geen kracht om zich te verbinden en samen de dag te overlopen. Geen puf om lijntjes uit te gooien. Hier zitten geen helden, maar beesten die moeten vreten om te overleven.

Vincent overdenkt hun lot. Voor zijn geestesoog verschijnen er beelden van boeren die verdrinken in open zee, die zich met al hun krachten vasthaken aan wrakhout. Hij kijkt nauwkeuriger. Een plezierboot vaart langs met passagiers die op de drenkelingen neerkijken. De boeg snijdt de waterweerstand in tweeën en veroorzaakt dermate deining dat de boeren ten slotte het hout moeten lossen en verzuipen.

Vincent hapt naar adem. Ik zie dit elke dag, ik zie dit elke dag, ik zie dit elke dag. Zo is het leven. Ze hebben geen tijd om te leven. Ze hebben geen tijd voor harmonie. Ze hebben geen tijd voor muziek. Eenvoudig. Hard en trouw. Door het boerenleven te schilderen kom ik dichter bij hen, dichter bij de waarheid en dus dichter bij God.

Patatten vullen de boeren. Patatten is wat hen verbindt met elkaar. Familieleden die onlosmakelijk aan elkaar vastgeklonken zijn. Je weet niet waar je pa begint en waar je moeder eindigt. Je kijkt erop toe dat je broer en je zus genoeg patatten binnenspelen. Niet omdat jij je broer en je zus warmte en voldoening wenst, maar omdat jij je broer en je zus bent. Een werktuig bestaande uit vijf mensen, twee honden en een varken. Spaken uit een wiel zodat de boel verder draait.

Vincent schildert naarstig verder. Hij bouwt de gezichten op met stukken patat. Hij stapelt ze voorzichtig op en blaast er leven in: kootjes, knokels, gewrichten, neusbruggen en een bochel.

Hij bekijkt de zorgvuldig uitgestalde schetsen van zijn modellen niet langer. Hij kent de koppen en profielen uit zijn hoofd. Als hij het voorhoofd van de oude boer schildert, voelt hij zijn eigen voorhoofd. Hij is een boer die tekent en nu ook schildert. Hij is trots en schuift mee aan tafel.

Vincent verdwijnt. Eindelijk. Hij is zich niet meer bewust van zijn eigen lijf en leden. Hij hoort scheten, gevloek, gerochel en gespuw. Hij hoort het kraken van de rieten stoelen en het ritmisch gesmak, geronk en gezucht. Hij cirkelt rond de dampende schaal aardappelen en voelt zich één met de familie. Zijn ritme vermengt zich moeiteloos met deze vijf zielen die dezelfde kant op raderen. Iedereen weet wat te doen. Het leven geeft de tijd aan. Eén schuift, twee prikt, drie kijkt, vier geeft en vijf giet. Vincent ziet, hoort, ruikt en proeft het samenspel. Hij raakt het aan.

Zolang hij schildert, maakt hij er deel van uit.

Je kent me niet, en – in alle eerlijkheid – heb ik ook niet voor je gestemd. Daarvoor moet je dit niet verder lezen of ernstig nemen. Ik woon in de “piétonnier”, knal in het centrum. Daarvoor kun je misschien wel verder lezen. Ik vind het fantastisch om ’s morgens buiten te komen en niet met auto’s geconfronteerd te worden. Ik zou het niet meer anders willen.

Ik begrijp heel erg goed dat je het moeilijk hebt, dat “good move” tot een “bad dream” verworden is. Op PTB en Vlaams Belang na, zou voor de “move” iedereen een betere partner geweest zijn dan de combo PS-MR. Ik besef terdege dat het deze legislatuur vechten zal worden voor een status-quo op het vlak van verkeersvrij of -luw maken van straten, laat staan het opheffen van parkeerplaatsen. Zelfs die op de Zavel worden naar de volgende legislatuur geduwd dankzij “studie- en participatierondes”. Leep zijn ze wel, je zogenaamde partners.

Maar… ik denk dat je megagrote progressie kunt maken op het vlak van stappen, fietsen, openbaar vervoer. En dat MR-PS met wat geluk echte partners van je kunnen worden. Een polyamoreus partnership.

Stappen. Als je meer mensen wilt laten stappen, zorg dan voor een veilige omgeving. Ik ben net een blokje omgeweest, en was bijna het blokje om. Steppers, e-bikes, fatbikes op de Anspach. Ik zie mezelf niet op mijn oude dag wandelen op die Boulevard. Een heup breken kan op die leeftijd dodelijk zijn. Veiligheid is ook mijn dochters onbetast laten rondwandelen, en dat verdomde wildplassen eindelijk beboeten. Politie is er genoeg. Die zitten in een combi (met draaiende motor) op tiktok te surfen. Je kan gerust tegen de combi plassen zonder gevolgen. Leadership, weet-je-wel.

Fietsen. Ik wil zeker meer fietsen dan ik vandaag doe. Alleen… ik ben in het eerste jaar dat ik er woonde maar liefst drie fietsen gestolen. Allen op slot, en twee zelfs in een bewaakte (betalende) parking (van de MIVB). De bewaking haalde zijn schouders op, en de camera stond af. Ownership in de job, weet-je-wel. De politie op de Kolenmarkt liet me zelfs niet binnen om aangifte te doen, want “nutteloos”. Leadership, bis. Ik fiets nu enkel nog als ik de fiets mee binnen kan nemen, niet als ik hem op straat achter moet laten. Ook niet voor vijf minuten. Want de derde fiets werd gestolen terwijl ik een stukje vis in de Carrefour kocht. Ook daar kon de bewaking me niet helpen, en bestonden er geen beelden (camera stuk).

Fietsen bis. Patsergedrag. De miniring (Wolvengracht-Schildknaap) is een racebaan. Net zoals veel andere kleine en grote wegen, geven we vrij baan aan patsers. Knallende, illegale, uitlaten. Sigaret in de kwebbel. Zonnebril bij wijze van Koningskroon. Pak ze aan en ik fiets vaker. Leadership, tris.

Openbaar vervoer. Op zondag zie ik makkelijk tot 10 controleurs bovengronds aan metrohalte Beurs een sigaret roken en koffie drinken. Dubbel betaalde shiften à l’aise. Terwijl er beneden geplast, gebruikt en geïntimideerd wordt. Pak het verdikke aan. Maak je metro, tram en bus een veilige en aangename plaats. Ownership in de job, bis.

De next “good move” zou wel eens in het creëren van een “correcte” stad kunnen zitten, eerder dan in het tevergeefs knokken om deze legislatuur nog een parkeeplaats kwijt te geraken. Dat zal voor een andere coalitie zijn. En ja, repressie zal echt nodig zijn. Daar mag je niet naïef in zijn. Wie intimideert krijgt al jaren de baan vrij. Dat krijg je niet met een sensibilisatie gekeerd.

En laat je door je partners niet wijsmaken dat het in “een grote stad” onvermijdelijk is. Brussel is een zakdoek groot. Wie beweert dat het een grote stad is, is in se een plattelander. Echt waar, het lukt in echte steden. Het lukt in Parijs, Londen, Madrid, Wenen. Ik had tien jaar geleden nooit durven stellen dat Parijs zalig fietsen is, en de metro in Madrid of Londen “echt gaaf” is. In Wenen zie ik dan weer niemand wildplassen of zijn blikje op straat gooien. Omdat het daar nu eenmaal niet betaamt.

Sincerely yours, en – zoals ze hier zeggen – “courage”,

Pascal

Boie zal herinnerd worden voor zijn kritische opiniestukken over stadsontwikkeling (BrusselBlogt mocht er eentje overnemen: ‘De hoofdstad is geen shoppingmall’), zijn roeping als gepassioneerde docent aan de KU Leuven en zijn onvermoeibare inzet voor een leefbaar Brussel. Zo was hij in Schaarbeek een van de drijvende krachten achter 1030/0 en Heroes for Zero, actiegroepen rond verkeersveiligheid. Evengoed spande hij zich in voor het behoud van de houten banken in het Noordstation of nam hij het op voor Free 54, jongeren die strijd voerden tegen de uitverkoop van de publieke ruimte op Sint-Katelijne.

Op de sociale media nemen metgezellen en geestverwanten afscheid van Boie. Enkele langere citaten:

Pieter Fannes (1030/0 en Heroes for Zero)

Elke actiegroep zou een Gideon moeten hebben: iemand die naar binnen toe nooit aarzelt om te herhalen dat het ambitieuzer mag, terwijl hij je naar buiten toe door dik en dun verdedigt. Zijn onverbloemde eerlijkheid hield iedereen wakker.

Gideon verwachtte niet veel van de politiek. Hij bleef herhalen dat echte verandering voortkomt uit actie op straat, en dat politici uiteindelijk alleen volgen waar de burger hen heen leidt. Van die acties op straat kon hij intens genieten. Je zag hem op zijn meest ontspannen wanneer hij met verf en penseel de publieke ruimte aan het heroveren was, terwijl hij in zijn hoofd al de column componeerde die daaruit zou voortkomen.

Meerdere realisaties van 1030/0 dragen zijn stempel: de autovrije Van Vollenhovenlaan, de autoluwe Azaleawijk en de fietsroute langs de Lambermontlaan, die momenteel wordt afgewerkt. Zijn activisme heeft stenen verlegd, en zijn boeken zullen dat nog jaren blijven doen.

Annekatrien Verdickt (Filter Café Filtré Atelier)

Mijn vriend Gideon is overleden. Hij was de scherpzinnige schrijver achter de meest verhelderende teksten over Filter Café Filtré Atelier, waarin hij vaak beter dan wijzelf wist te verwoorden wat we eigenlijk probeerden te doen.

We deelden de overtuiging dat de straat een sleutelruimte is in de transitie naar een leefbaardere, gezondere en inclusievere stad. ‘Save the city, open the street’ was een van zijn zinnen die onze missie perfect weergeeft. Of, poëtischer: ‘De ambitie ligt in culturele uitwisseling en collectief droomwerk.’

Toen hij ziek werd, werd mij gevraagd om tijdelijk zijn cursus Architectuur en Activisme over te nemen. Uiteindelijk hebben we de cursus samen kunnen afronden. Het was een eer om die ervaring met hem te delen, en mijn respect voor hem – dat al diep was – is alleen maar sterker geworden.

Hij was een prachtig mens en ik zal hem enorm missen.

Isabelle Benoit (KU Leuven, Faculteit Architectuur Brussel)

Hoeveel keer heb ik op de oude statige houten en nieuwe kille banken in het Noordstation de krant gelezen waarin je zo vaak een opiniestuk schreef en je kritische blik wierp op hoe publieke ruimtes moeten worden georganiseerd?

Je was een activist, iemand die studenten leerde kritisch na te denken over architectuur en de stad. Samen met Lieven De Cauter deed je dat met zoveel passie en enthousiasme. Je bracht warmte naar onze campus in Brussel. Studenten hielden van je lessen, van je engagement, maar vooral je menselijkheid.

We gaan je ontzettend missen in Brussel. Ook ik zal onze gesprekken missen over de studenten, de maatschappij, over Brussel, over de stad in al haar diversiteit. En jouw gedrevenheid… alhoewel je besefte dat je niet de hele wereld kon redden: ´ik wil wel maar ik kan niet overal mijn tijd aan besteden’, zei je soms met een zekere frustratie. Er is zoveel om de architectuur voor en van de mensen te maken.

Voor mij zullen de perrons en bankjes van Brussel-Noord altijd met jou verbonden blijven. Het is mijn bijna dagelijkse plek. En ik zal in stilte een gesprek met je voeren ´Gideon, wat denk jij hierover?´

ze drinken kokosmelk
en brengen de kinderen met de bakfiets
naar de methodeschool
ze wonen passief en delen auto
de kinderen horen jij en jouw te zeggen
met de nu omgebouwde velo
halen ze hun groentepakket
achteraan het dappere vlaggetje
van Greenpeace of peace tout court
natuurkoffie en wijn bij de bio

ze hebben geen TV
en lezen boeken of doen alsof
bevallen thuis onderwater natuurlijk
kamperen met tenten van gerecycleerd polyester
en eten bij voorkeur macrobiotisch
in kleermakerszit

ze wonen op de buiten in de stad
onvermijdelijk aan de juiste kant

https://kommaarlangsachter.blogspot.com/

Wil je jouw foto’s ook wel eens in de reeks Brussel in Beeld op BrusselBlogt? Gebruik de hashtag #brusselinbeeld op Instagram. Via Flickr kan ook: maak een account aan, word lid van de BrusselBlogt-groep en voeg je foto’s toe aan de pool. We maken elke maand een persoonlijke selectie.

Bericht aan de fotografen
Sinds enige tijd wijzigde Meta de wijze waarop met de hashtag wordt omgegaan wat maakt dat sommige foto’s niet worden getoond.
Om zeker te zijn dat hun foto’s in aanmerking komen voor de selecties die BrusselBlogt maakt melden fotografen die voor het eerst met Instagram foto’s delen met de hashtag #brusselinbeeld best eenmalig dat zij gebruik maken van de hashtag. Ook wie steeds tussen de mazen van het net valt kan dit doen.

Credits
Brussels, Belgium (Bart Azare): @bartazare
Building Blocks (Hanna Penzer): @fraupenzer
Eén jaar Bxl (Célia | by Amico): @celia.damico
Flagey (Niels Hanssens): Flickr-account (All rights reserved)
Mehdi (Els Herten): Flickr-account (All rights reserved)
Terrasjesweek (Eva Eysermans): @eysermanseva
The serious bagpiper (Els Herten): Flickr-account (All rights reserved)
Tropicoo (Els Herten): Flickr-account (All rights reserved)
Schaarbeek, station (Luc Mercelis): Flickr-account (Some rights reserved)

De Gouden Spoel

Wat zat er in het Antwerpse leidingwater begin jaren tachtig dat er zes of eigenlijk zeven talenten tegelijk opstonden? De tentoonstelling in het Modemuseum probeert een verklaring te vinden voor het wonder van Antwerpen. Ann Demeulemeester, Walter Van Beirendonck, Dries Van Noten, Dirk Bikkembergs, Dirk Van Saene, Marina Yee en Martin Margiela, die een jaar hoger zat, combineerden originaliteit, visie, lef en ambitie, en stuwden elkaar naar een hoger niveau. De modeafdeling had met Mary Prijot, een adept van Coco Chanel, weliswaar een vrij conservatieve leiding, maar de kruisbestuiving met andere disciplines zoals beeldhouwkunst en fotografie inspireerde de studenten in hun artistieke vorming.

Een andere factor die een rol speelde: de Belgische overheid wilde met een textielplan de noodlijdende textielindustrie erbovenop helpen en trok middelen uit voor internationale presentaties, de campagne ‘Mode, dit is Belgisch’ en de talentenwedstrijd ‘De Gouden Spoel’. Japanse ontwerpers als Rei Kawakubo (Comme des Garçons) en Yohji Yamamoto hadden in Parijs eerder al voor furore gezorgd – een voedingsbodem voor nog meer avant-garde. De Belgen voegden daar een onmiskenbare gave voor presentatie en communicatie aan toe. De groepsnaam ‘Antwerp Six’ was een dankbaar alternatief voor hun voor buitenlanders onuitspreekbare familienamen. Er was toen sowieso nog meer plaats voor kleine onafhankelijke ontwerpers. Nu regeren modeconglomeraten zoals LVMH, met een uitgebreid merkenportfolio en onuitputtelijke marketingbudgetten. De concurrentie is in deze geglobaliseerde digitale tijd zo groot geworden, waardoor het moeilijk is om je als ontwerper te onderscheiden.

J’accuse

Oscar van den Boogaard trok in 1988 naar Brussel om er Europese Studies aan de ULB te studeren. Toen hij in de benedenstad uitging, frappeerde hem de revolutionaire ‘anti-mode’ die hij zag. Hij werd klant van De Stijl, waar hij de Antwerpse Zes leerde kennen als zes zeer uiteenlopende ontwerpers. Hij ging enkele jaren later zelf in de Dansaertstraat wonen als partner van galerist Jan Mot. Met Yee, de meest artistieke en eigenzinnige ontwerper, die in Brussel een winkeltje in de Hoogstraat uitbaatte, werd hij bevriend. Omdat hij als romanschrijver over identiteit schrijft en die jaren hem gevormd hebben, wilde hij een boek schrijven over de Zes op basis van diepgaande interviews met de hoofdrolspelers.

‘Ze hadden een blind vertrouwen in mij. Ik moest het resultaat niet aan hen voorleggen. Ik voelde me vrij, maar tegelijk verantwoordelijk’, zegt hij in Passa Porta. Hij zag het basismateriaal van tientallen uren tape in een nieuw perspectief toen Yee kanker kreeg. ‘Zij werd mijn hoofdpersonage. Zij is krachtig, eerlijk, echt. Ik vroeg me af wat voor mensen de anderen zijn en ik kwam tot de constatatie dat ze veel met ego en imago bezig zijn. Ze doen weinig aan introspectie.’ Het boek toont ook de schaduwzijde van de Zes en groeide zelfs uit tot een j’accuse. Enkel Demeulemeester ging in op zijn expliciete vraag om Yee op haar ziekbed te bezoeken. De andere vier lieten haar in de steek, terwijl de plannen voor de gezamenlijke tentoonstelling onder leiding van curator Geert Bruloot in een vergevorderd stadium waren.

Van den Boogaard viseert vooral Dries Van Noten, die hij controledrang en menselijke kilheid aanwrijft. Hij voerde tijdens de gesprekken voor het boek monologen over zichzelf en toonde geen enkele interesse in de schrijver. Van Noten vertelt graag dat Prijot rondging met de collectebus toen hij een gescheurde jeans droeg – een ‘bourgeoisgrap’ volgens de schrijver, die zich ook niet kan vinden in het beeld van ongerepte schoonheid dat de ontwerper in zijn palazzo in Venetië wil creëren. Na de dood van Yee wilde Van Noten plotseling wel de begrafenis betalen. MoMu distantieert zich nu van het boek en schrapte een bestelling van 500 exemplaren, niet het minst omdat het museum een Dries Van Noten Study Center herbergt, laat de schrijver uitschijnen.

Steevast opgehemeld

Sonja Noël is een stuk milder. ‘Iedereen heeft recht op een eigen karakter en leven. Na drie jaar samenwerking onder de vlag van de Antwerpse Zes zijn ze elk hun eigen weg gegaan. Ze hebben stuk voor stuk hard gewerkt en offers gebracht.’ Ze noemt het boek een prachtige ode aan de zes creatieve makers en ondernemers en hun wonderjaren, want hun kwaliteiten komen wel degelijk ook uitvoerig aan bod. Ook Demeulemeester zou vol lof zijn, ook al rept het boek ook over haar kleine kantjes zoals het gekoketteer met haar vriendschap met Patti Smith.

Uit het publiek kwam de interessante vraag dat de schrijver toch ook ‘in de controle zit’ als hij zijn manuscript afwerkt. Van den Boogaards afkeer van controlefreaks lijkt vooral voort te spruiten uit zijn eigen verlangen naar overgave en ‘vloeibaarheid’ in menselijke contacten, wat bepaald geen journalistieke reflex is. Dat geeft hij grif toe in de inleiding van het boek: ‘Ik ben geen wetenschapper en geen journalist. Ik ben een schrijver die de essentie van het bestaan onder woorden wil brengen.’ De schrijver is nu ontgoocheld dat hij door een deel van het modemilieu gecanceld wordt – al zal het schandaal de boekverkoop zeker niet schaden en is er al een Engelse vertaling op komst. Wat hem nog tot een pertinente observatie brengt: de modewereld kan niet om met kritiek, modeontwerpers verwachten dat ze steevast opgehemeld worden. Interviewster Veerle Windels zwijgt op dat moment veelzeggend.

De Antwerpse Zes loopt nog tot 17 januari 2027 in het MoMu in Antwerpen. Het boek ‘De Zes’ van Oscar van den Boogaard is verschenen bij Pelckmans.

Robert (steekt zijn hand uit en schudt de hand van David): Gegroet mijn beste David. Wie ik ben? Wel, mijn naam is Robert. In het Anker beter bekend als directeur van de Nederlandstalige bibliotheek. Oh shit, ik ben mijn nieuwe visitekaartjes vergeten. En een powerpointpresentatie. Beeld en tekst, die combinatie blijft beter plakken. Enfin, de beelden moet je er maar zelf bij verzinnen, beste vriend. Laat het duidelijk zijn: ik denk graag out of the box. Wie ik ben? Baas van de bib. Geen makkelijke taak. Oh ja, ik schrijf een rapport met nieuwe richtlijnen over ons aankoopbeleid. De heilige Drievuldigheid, de drie M’s: minder fictie, minder papier en last but not least minder verwarring.

Ook adviseer ik Koen, mijn leider, die ik blindelings volg. Goh wat nog? Jezus David, daar vraag je me wat. Naast me zit mijn neefje Thierry, de zoon van Stefaan, in het Anker beter bekend als de conciërge. Misschien kan je hem iets vragen? (Hij lacht en checkt de reactie bij zijn neefje.) Niet zeker dat je een reactie krijgt. Grapje.

Mijn broer Stefaan is een doodbrave kerel. Niet het scherpste mes uit de lade. (Hij richt zich tot Thierry.) Dat mag ik toch zeggen over je pa, niet waar? Ik ben tenslotte zijn bloed (Hij kijkt de tuin in). Ik begrijp het niet. Ik begrijp niet waarom hij de lievelingszoon is van ons moe. (Hij schudt zijn hoofd.) De meegaandheid, denk ik, of de dienstbaarheid, het onuitputtelijk vermogen zich aan te passen aan het gemoed van ons moe, als een schipje op zee. Ik zeg waar het op staat. Wat wil je? Ik sta in de branding. Mijn broer verzuipt

Ik werk hier nog maar enkele jaren. En? Ik run de bibliotheek. Hij werkt hier al honderd jaar. En? Niets. Hij is nog steeds conciërge. Kwaliteit en kwantiteit. Hij maakt kilometers, ik bereik de finish. Waar eindigt ‘veel op de werkvloer zijn’ en begint ‘voor de voeten lopen’? Ik ben voor democratie maar sommige stemmen zijn waardevoller dan andere.

(Tegen Thierry) Zeg jij eens iets. Je tong ingeslikt? (Tegen David)  Begrijp jij dit? Dit is de generatie die het land regeert. Met alle respect maar dit werkt niet. (Hij staat recht.) Luister David, wij moeten je project niet. Wij zitten niet te wachten op kritiek of iemand die ons komt vertellen wat we moeten doen. Maak ons het leven niet moeilijker: help ons! Genoeg geluld, stroop je mouwen op en help ons de tweede verdieping leeg te maken. Alle boeken moeten zo snel mogelijk de container in. Tabula fucking rasa.

David: Ga zitten Robert en nee, ik ga je niet helpen met het zeulen van boeken.

Robert (gaat opnieuw zitten en kijkt Thierry aan): Stefaan vertelt me dat je hoogsensitief bent. Wat moet ik me daar bij voorstellen? Minder doen en daar meer ruimte voor nodig hebben? Is dat de reden waarom je onderpresteert? (Thierry loopt rood aan).

David (neemt over): Hoogsensitiviteit betekent dat je sneller overprikkeld raakt. Het emmertje van hoogsensitieve personen – ook wel HSP’ers genoemd- raakt sneller vol. HSP’ers hebben meer tijd nodig om prikkels te verwerken. Intenser. Het zijn levenskunstenaars, Robert, absoluut te koesteren. Het zijn excellente raadgevers die al te voortvarende koningen temperen.

Robert (verbaasd): Maken we het niet te ingewikkeld? Ofwel werk je ofwel ben je lui. Een schop onder je gat kan je krijgen. Wat heb je aan mensen die in de hangmat gaan liggen en naar hun prikkels gaan kijken? Insecten tellen: wespen, vliegen en prikkels.

Thierry: Ik werk niet minder. Ik trek me af en toe terug in een lege vergaderzaal met mijn laptop. Groundbreaking. Ik ben niet extravert noch assertief. Er is meer dan het Amerikaanse ideaalbeeld van wat een man vandaag moet zijn: een domme spierbundel met een schreeuwerige pet.

Ik hou niet van powerpointpresentaties. Ik ben hoogsensitief. Ik heb af en toe afzondering nodig.

Robert (zucht): We hadden al twee dozen kunnen sjouwen.

Thierry: Weten wie je bent, helpt de gemeenschap, nonkel Robert. Als ik me niet afzonder, blokkeer ik en lijdt het werk eronder. (Hij draait zijn stoel richting Robert.) Als jij de moeite had gedaan om in de spiegel te kijken, had je kunnen leren dat ons memoe een onversneden narcist is. Je had de navelstreng kunnen doorknippen en ons veel emotioneel misbruik kunnen besparen.

David: Oh wat erg voor je Robert. De gevolgen van zo’n relatie kunnen inderdaad bijzonder hardnekkig zijn. Levenslang.

Robert (razend): Hoe durven jullie? Van mijn moeder blijf je af! Denken jullie dat ik het niet zie: zo tegen me samenspannen?

David (tegen Thierry): Een enabler?

Thierry (knikt): Klopt. Enabler, of codependent. Soms ook flying monkey genoemd. Nonkel Robert is de primaire enabler. Zijn vergevende, opofferende en passieve aard matcht perfect met de veeleisende, manipulatieve en egocentrische aard van memoe. (Robert bevriest met uitpuilende ogen en open mond.) Hij probeert altijd de vrede te bewaren door zich naar haar wensen te plooien. Voor aandacht en bevestiging van memoe heeft hij bijvoorbeeld zijn vrouw bij het groot vuil gezet. Nonkel Robert, net zoals mijn pa trouwens, denkt dat hij de enige is die memoe begrijpt. Alle drie zijn ze verslaafd aan het continu aantrekken en afstoten. Dodelijk vermoeiend.

Zijn taken? Nonkel Robert verzamelt informatie en rapporteert aan memoe. Hij verzorgt haar PR en poetst haar imago op. Ook verspreidt hij leugens zodat zij er beter uitkomt.

David: En Stefaan, je vader, is de golden child?

Thierry: Klopt. Mijn pa is de prins, de favoriet. Hij heeft er wel hard voor gewerkt. Veva was emotioneel afgesloten voor memoe. Hij vult dat gat voor haar. Hij is haar trouwe soldaat.

Robert: Laat hem vooral in de waan! Stomme klootzak! Ons moe heeft stront in haar ogen. (Hij ramt beide vuisten in de slagroomtaart. De aardbeien, nougatine, chocolade harpjes, amandelschaafsel en mandarijnpartjes schieten als pijltjes de hoogte in).

Thierry (veegt slagroom van zijn kraag): De jaloezie van nonkel Robert brandt hem dagelijks af. De afgunst maakt hem slaafs. Hij dweept met elke vorm van autoriteit. Alles boven hem overgooit hij met een net van slijm.

Mijn hoogsensitiviteit maakt dat ik al vroeg de röntgenfoto van de familiedynamiek zag. Maar het interesseert niemand wat.  Deze ongezonde constructie kost de familie waanzinnig veel bloed, zweet en tranen. Een puinhoop die je met de beste wil van de wereld niet meer kan opruimen. Praatjes voor de vaak. Niemand beweegt een centimeter. Met haar erfenis als toekomstige beloning houdt memoe iedereen moeiteloos in een houdgreep.

Dat was mijn lunch, nonkel Robert. (Thierry zucht.) Wat nu?