O contido desta anotación -texto, gráficos e cifras- forman parte dun primeiro borrador do que será un artigo de carácter científico que será publicado nos próximos meses.

Efectos domésticos

As diferenzas que presentan os diferentes produtores e divulgadores de enquisas electorais –institutos, organismos e empresas que as elaboran e medios de comunicación que as publican- responden moitas veces a un comportamento sistemático en signo e magnitude que pode ser cuantificado.

Estes desvíos veñen denominándose na literatura anglosaxona especializada house effects, concepto que a falta de outras referencias traducirei como efectos domésticos.

Nestas latitudes os técnicos e xornalistas adoitan referirse aos efectos domésticos como o resultado da cociña demoscópica de cada autor de enquisas. Aínda que en rigor ambos conceptos non son exactamente o mesmo, para non complicar en exceso esta exposición o lector pode asumir que é da cociña que estamos a falar, e excusaremos así expór a ampla relación de factores que en realidade inciden nos efectos domésticos e dos cales a estimación de voto tan só é unha parte.

Para a determinación do efecto doméstico de cada autor para cada forza política calculouse a diferenza entre os resultados de cada unha das súas enquisas coa evolución media de todas as enquisas calquera que fose a súa autoría. Esta liña de evolución media determinouse mediante a aplicación dun método de regresión lineal local (LOESS) sobre os resultados de todas as enquisas.

Para simplificar o cálculo e esta exposición divulgativa non se ponderou o resultado de cada enquisa -polo seu número de entrevistas, pola inversa da súa marxe de erro teórica ou polo seu tamaño efectivo-e se cuantificaron os efectos domésticos de cada instituto sen excluír as súas enquisas do cálculo do ciclo-tendencia global. Tampouco se introduciu na análise a distancia temporal co momento das eleccións para as que se mide o voto, o que significa supor que as enquisas non fan prognósticos senón que describen a situación en cada momento, e que tampouco presentan (non deberían cando menos) resultados artificiais coa intención de incidir nas preferencias do electorado indeciso.

Cuantificación dos efectos domésticos

O cálculo dos efectos domésticos realizouse no ámbito das eleccións autonómicas en Galiza e coas sondaxes que se publicaron nos últimos dez anos, coas porcentaxes relativas á estimación de voto de cada forza política con representación no Parlamento de Galiza. A continuación relaciono para PP, PSOE e BNG dous gráficos diferentes:

- Un gráfico para o voto estimado, onde cada punto dunha forma e cor específicas representa a estimación feita por unha empresa ou instituto, e a liña de puntos o ciclo-tendencia medio de todas as enquisas.

- Un gráfico para os efectos domésticos de cada empresa ou instituto, onde cada punto é o valor medio das diferenzas que constitúe o seu efecto doméstico, e a liña de puntos o seu desvío padrón. Un efecto por riba de cero significa unha sobreestimación do voto a unha forza política e un valor por baixo de cero unha infraestimación.

PP:

PSOE:

BNG:

Se o lector torce por unha ou outra forza política pode avaliar, á luz desta información, que empresa ou instituto estima máis certeiramente o apoio electoral do seu partido en cada momento, así como cales tiveron unha tendencia máis ou menos estábel a infra ou sobrevaloralo, e en que medida.

Ranking

Se pola contra o lector procura aquel autor de sondaxes que independetemente dos efectos para cada forza mellor aproxima a situación conxunta de todas eles, entón faise necesario elaborar unha medida numérica da bondade da estimación para cada forza en cada enquisa e para cada autor.

Neste caso instrumentamos o erro absoluto porcentual medio (EAPM) cometido polo conxunto das enquisas de cada autor á hora de estimar o voto para cada unha das tres forzas políticas. Calculado estes erros, a media aritmética simple deles, ofrécenos un indicador da bondade dos resultados para cada empresa e instituto. Os resultados por forzas e xeral reflíctense na táboa seguinte:

[table id=3 /]

O CIS é en definitiva o mellor autor de sondaxes políticas en Galiza no que respecta ás eleccións autonómicas, que son as que nos fornecen dunha serie histórica máis longa e ampla de datos. Non por esperábel deixa de ser necesario destacar que a profesionalidade ten un correlato na calidade dos resultados. Ai daqueles partidos que se encomendan a quen sistematicamente engorda as súas cifras!

Mais o dato aínda non publicado, dado que o INE non presentará resultados por concellos para o 2010 até o ano vindeiro, é o que se pode adiantar xa, sen deixar moita marxe para o erro: Hai en Galiza 1.000.000 de cidadáns. Isto é, enténdase, un millón de galegas e galegos que residen nas sete cidades, nos concellos con máis de 50.000 habitantes. É ben sabido que a moitos veciños deste país aínda lles custa autodenominarse cidadáns.

[table id=1 /]

Son 1.251 habitantes os que lles faltaban ás nosas cidades o 1 de xaneiro de 2009 para acadar esa cifra redonda. Alén do dato máis ou menos curioso ou mediático o certo é que este acontecemento é bastante importante en moitos planos. No demográfico, no económico, no urbanístico… no político. A marca lógrase no mesmo ano en que o primeiro partido galego en número de votos consolida un equilibrio interno de poder no que o liderado corresponde ao mundo urbano.

Xa hai varios anos que a poboación da Galiza máis dinámica economicamente supera á poboación da Galiza menos dinámica ou regresiva. E xa en 2008 a poboación dos concellos de máis de 20.000 habitantes tiña superado á dos concellos cunha poboación inferior a esa cantidade.

Non é doado nin directo estimar con base na poboación total municipal cal é a verdadeira proporción da poboación galega que reside nun hábitat urbano, pois moitos concellos medianos posúen aínda importantes porcentaxes de poboación rural. Mesmo nalgún dos grandes concellos unha significativa parte da súa poboación reside no medio rural. Mais o que parece claro é que a poboación urbana galega xa superou tamén hai tempo o 50%. Como no conxunto do mundo.

O que está claro é que esta Galiza non é a do Atraso Económico de ídem nin tampouco a do cambio de século. Todo será cousa de que todo o mundo vaia tomando nota. Comezando polos da casa.

A última enquisa publicada é a que apareceu en La Voz de Galicia en febreiro deste ano, realizada por Sondaxe. Trátase da segunda enquisa pública da lexislatura Feijóo e da primeira que realiza unha estimación de voto e de escanos. A enquisa debuxaba este escenario: PPdeG 40, PSdeG-PSOE 23, BNG 12. O resultado corrixido de efectos domésticos e nesgos das enquisas é en cambio: 43 escanos para o PPdeG, 21 para o PSdeG-PSOE, e 11 para o BNG. Tres escanos máis para os populares, dous menos para os socialistas e un menos para os nacionalistas.

A continuación pódense consultar as gráficas que resumen este exercicio numérico de seguimento e control das ferramentas demoscópicas.

Na escola quen subscrebe tomaba os apuntamentos das aulas en galego sen importar se o mestre falaba en galego ou en castelán. Hoxe é evidente para min que a capacidade de escribir e falar en galego con corrección é froito dese esforzo infinitesimal reiterado hora tras hora e día tras día durante anos.

Logo no instituto sentínme atraído pola estatística e durante a carreira axiña vin confirmada esa querenza natural polos números: estatistica, econometría, métodos cuantitativos… Pero os manuais das autoridades académicas españolas (mestres de mestres) que entón se manexaban nos cursos introdutorios parecíanme densos, pesados, lentos, embarullados e pouco didácticos. Así que, dunha forma natural, rebuscando un pouco na biblioteca da facultade, dei cos dous volumes do libro Probabilidades e Estatística de Bento José Murteira Ferreira, profesor catedrático da Universidade Nova de Lisboa, a que non coñezo de nada pero a quen imaxinei sempre como un vello portugués tan entrañábel como o José Saramago ou o Manoel de Oliveira.

Neses libro fundamentei os meus principais estudos na materia e neles aprendín de forma natural a linguaxe técnica estatística. Sempre tiven o convencmento, tanto na Estatística canto noutras disciplinas, que a transposición automática da terminoloxía científica castelán ao galego faille un fraco favor á nosa lingua. Anos máis tarde tiven un déjà vú desta sensación ao se publicaren os primeiros vocabularios de informática en lingua galega.

Non é que non valore os enormes esforzos desinteresados feitos por moita e moi boa xente, á hora de elaborar vocabularios específicos desta ou daqueloutra materia. Cómpre recoñecer neste campo o traballo pioneiro das Universidades, dos Servizos de Normalización e dos propios estudantes e profesionais saídos delas, pero sempre botei en falla un maior nivel de profundamento, de participación e de debate colectivo sobre as razóns que levaban a escoller tal ou cal termo. Quizá os tempos das wikis chegaron demasiado tarde ao proceso normalizador da lingua galega. Máis de 25 anos para termos un vocabulario de Estatística!

A seguir paso a comentar algúns dos termos que incorpora este novo vocabulario, así como a criticar algunha das escollas realizadas.

En Estatística un acontecemento nunca foi un caso ou un suceso (éxito en portugués, e tamén en galego nunha das súas acepcións). Tampouco foi nunca unha ocorrencia. En lingua galega, salvo excepcións, o adxectivo sempre segue ao nome e non o antecede. Daí que falemos de cadrados mínimos e non de mínimos cadrados.

Por moito que a miña desactualización me leve a consideralas formas chocantes, débese usar acuracia e non acuracidade, para referírmonos á dobre propiedade dun estimador ser preciso e sen nesgo (castelán sesgo, inglés bias), ou ponderador no canto de peso para weight. Atinadas pola súa proximidade ao idioma hexemónico no estado da arte, o inglés, son as solucións completeza para nos referir á cualidade de completo e intersecto para intercept, o punto de corte dunha recta de regresión co eixo de ordenadas.

Non teño unha opinión formada sobre a utilización de palabras patrimoniais que son propias e únicas do galego. Esta é a filosofía escollida polos autores do vocabulario para o termo chouto en vez de salto para jump, estrema en substitución de fronteira para boundary, ou quiñón no canto de cota para share. E aínda que o vocabulario nos leve a aprender palabras fermosas como doela para nos referir aos segmentos definidos por unha función polinómica de interpolación (spline) quizá sexa máis práctico para a difusión e comunicación dos produtos científicos galegos procurar formas comúns co tronco lingüístico do galego-portugués. Cando menos esa é a miña opinión.

Iso pola banda dos termos máis galeguizados. Do lado contrario, creo humildemente que é un castelanismo usar fogar no canto de simplemente casa (coas equivalencias antigas lar -tamén recollida polo vocabulario- e lume, que corresponderían á definición actual de vivenda principal ocupada), ou para nos referir á familia ou unidade de convivencia (se nos referimos aos seus habitantes).

Noutro plano, non me acaban de convencer as escollas da forma aberrante para outlier, e considero mellor a opción literal saliente ou mellor raro, nin a forma declive para slope, xa que declive transmite na fala coloquial un sentido descendente, coidando máis atinada a neutral inclinación, a máis habitual pendente ou, se non creara conflitos con outros termos distintos, gradiente. Tampouco vexo totalmente correcta escoller a solución pauta para pattern no canto de patrón, con quen partillaría étimo.

Proportion debería ser traducíbel non só como fracción senón como proporción, segundo os casos, e rate debería ser taxa e non fracción. Dependendo do contexto tampouco acho axeitado imbricación no canto de superposición para overlapping (castelán solapamiento), admitindo en todo caso mellor calquera outro termo que exprese a idea de aproximación.

Teño dúbidas acerca o emprego da opción clasificación para sorting, pois tendo claro que ranking sempre remitirá a unha ordenación clasificación, en cambio, non implica necesariamente o sentido de orde ou xerarquía que tamén está implícito en sorting. Así o testemuñaría calquera que teña traballado con bases de datos ou teña feito minaría de datos.

Seremos quen de escribir diagrama de caixa e patillas para comentar un box-and-whiskers plot? Premio para o primeiro que atinara a escribir algunha vez correctamente Chebixef. :)

Nesta representación obsérvase como a maioría dos individuos conforman unha nube alongada anque compacta, entanto unha minoría sitúanse fóra da nube a maior distancia, contribuíndo a tensionala e a, en certa medida, visualizar extremos opostos onde antes había unha certa concentración (consenso). Ao longo do arco de cor branca superposto, desde o seu estremo dereito e movéndonos cara ao esquerdo, imos atopando as persoas que habitualmente só falan galego até as que non o falan nuca, pasando polos grupos intermedios onde se usa o galego con maior ou menor frecuencia. Os individuos que se sitúan fóra da nube, outliers en terminoloxía estatística, son precisamente os máis próximos ao colectivo dos que nunca falan galego.

Este colectivo de monolingües en castelán caracterízase entroutras cousas por estar en desacordo coas seguintes afirmacións ou ideas:

- O deber dos pobos de transmitir a súa cultura e lingua ás xeracións futuras.
- O galego mellora as posibilidades de comunicación e acceso ás culturas lusófonas.
- O impulso á presenza e ao uso do galego en ambientes informais de comunicación.
- A necesidade de medidas de discriminación positiva a favor do galego fronte ao castelán.

Estoutra gráfica segue a mesma lóxica da anterior, só que neste caso o que se visualiza é a asociación ou non asociación de determinados adxectivos coa lingua galega, na opinión do mesmo colectivo. Outra vez os individuos anormais en sentido estatístico son os que non usan nunca o galego, e para eles os cualificativos que mellor describen ao idioma propio de Galiza é que se trata dunha lingua ‘secundaria’, ‘inventada’ e ‘imposta’.

Son varias as razóns que me levaron a traducir esta aplicación. A prinicpal era ser o SongBird unha aplicación multiplataforma, capaz de ser executada non só en GNU Linux, o sistema operativo de aplicacións libres máis estendido, senón tamén en Microsoft Windows, de sempre o máis usado, e por suposto tamén en Mac OS. Outro dos motivos que me levaron a pór mans á obra foi o feito de ser unha aplicación Mozilla, cunha nutrida comunidade de desenvolvedores, colaboradores e usuarios atrás. Tamén me axudou a decidirme que, a diferenza das aplicacións de ofimática, no ámbito dos reprodutores multimedia non existía unha aplicación libre dominante, existindo pola contra unha oferta moi diversa pero atomizada.

Sigo coidando como entón que os esforzos de difusión e presenza da lingua galega nas novas tecnoloxías acadan maiores e máis rápidos resultados se a localización segue a estratexia das aplicacións multiplataforma. Este era o principio inspirador daquel proxecto chamado O Estaleiro que deseñara no seu día para levar a adiante no Concello de Fene como iniciativa de emprego de base tecnolóxica. Aquela idea non puido finalmente materializarse, aínda que por fortuna acabou por cristalizar nese outro proxecto chamado Mancomún, grata e sorpredentemente unha das poucas iniciativas do goberno bipartito que parecen sobrevivir ás políticas de demolición da nova Xunta.

Doutro lado, é evidente a importancia da música e dos contidos audiovisuais en xeral na propagación das novas tecnoloxías entre a sociedade, e nomeadamente entre a xuventude, precisamente alí onde a situación do uso da lingua galega é obxectivamente peor. A suma desta constatación cos datos anteriores déronme a xustificación necesaria para acometer o traballo.

Desde aquela tradución parcial que alguén cuxo nick non lembro tiña comezado anonimamente no momento en que eu principiei, foron moitos os cambios na aplicación, no sistema de localización, e o número de cadeas de texto practicamente duplicouse. Nos seus comezos non se podía traducir toda a aplicación porque a parte común aos produtos Mozilla dependía do núcleo do Firefox, pero agora que este xa está tamén localizado ao galego, a tradución é completa.

Tras instalar a versión correspondente ao teu sistema operativo, e para activar o idioma galego, ao iniciar a aplicación por vez primeira é necesario ir ao menú Ficheiro e á opción Idioma, premendo en galego. Unha mensaxe avisará de que o paquete de idioma non está instalado e de que será descargado da rede. Ao aceptar e reiniciar o SongBird toda a interface aparecerá en galego.

O SongBird aproveita a arquitectura que fixo trunfar aos produtos Mozilla. Conta entre as súas vantaxes cun navegador web integrado, a posibilidade de incorporar extensións desenvolvidas polos usuarios, integración con dispositivos portátiles, emisoras de radio e tendas de música, edición de metadatos e procura de etiquetas, capas e letras na rede, e unha boa política de control da privacidade sobre o uso dos arquivos multimedia. Tamén conta con algún inconveniente, como o uso intensivo da memoria RAM (ao igual que o Firefox) e o rendemento con bases de datos moi grandes (>10.000 cancións), pero o balance de pros e contras é indubidabelmente positivo, xa que as melloras experimentadas desde aquela versión 0.8 son palpábeis.

Haberá quen se pregunte se nos tempos de Last.fm, iTunes e Spotify paga a pena ter unha biblioteca musical e un xestor multimedia en local. Na miña opinión a resposta a esa pregunta vánvola dar os vosos gustos musicais e a extensión e calidade da vosa discoteca. E coma sempre en internet, unha cousa non quita a outra.

Anímovos a localizar ao galego aquelas aplicacións que consideredes imprescindíbeis, pois sen dúbida por cada un que traduce hai 10 usuarios que nos beneficiamos diso. E nunca se sabe, se cadra algún día aparece o galego noutro trebello electrónico.

A investigación advirte que nos estados máis descentralizados, e sobre todo en España, a descentralización non sempre vai acompañada de recursos financeiros en paralelo á autonomía ou capacidade de decisión das rexións.

O estudo analiza o conxunto da UE-27, exceptuando os pequenos estados de Luxemburgo, Chipre, Malta e Eslovenia e incluíndo adicionalmente Croacia, Suíza e Noruega, alén de estados extracomunitarios como os EUA, Canada e Nova Celandia. A efectos analíticos a investigación desenvólvese en dous planos distintos: o das rexións individuais e o de agregados de rexións semellantes dentro de cada estado. Aínda que no caso de España elabórase un único agregado coas 17 comunidades autónomas, como se verá a soa comparación entre estados produce resultados moi significativos.

A investigación divídese en dúas partes. Na primeira elabóranse índices que miden o grao de descentralización e na segunda parte empréganse os indicadores obtidos para analizar de que forma e en que medida a descentralización está relacionada co nivel de desenvolvemento económico.

Os datos empregados no estudo proceden de fontes estatísticas oficiais e dun cuestionario específico remitido ás rexións. O índice de descentralización está calculado a partir de máis de 200 variabeis que un comité de expertos sintetizan e ponderan adecuadamente. Do proceso de elaboración resultan cinco subíndices (correspondentes á descentralización administrativa, funcional, política, vertical e financeira), dous índices agregados (capacidade de decisión e capacidade financeira) e finalmente o índice xeral (descentralización). Tamén se analizan separadamente os indicadores de natureza cuantitativa e cualitativa, que coinciden ao 95%. En definitiva o estudo analiza a descentralización non desde unha perspectiva restrita, concibida como número e importancia das competencias, senón nun sentido máis amplo e complexo que abrangue o ‘ poder de decisión’ ou a ‘autonomía’.

Os datos conclúen que Suíza (índice 70/100), Alemaña (66), Bélxica (62-64) e España (58) son os estados máis decentralizados, entanto Grecia e a maioría dos antigos países comunistas (25-34) son os máis centralizados. Holanda e o Reino Unido serían os prototipos de estados medios en canto ao seu nivel de descentralización.

O estudo sinala tamén que a descentralización cuantitativa non coincide necesariamente coa cualitativa. Así, nos estados máis descentralizados, nos que as rexións posúen maior capacidade de decisión, os recursos financeiros adoitan ser insuficientes, non correspondendo ao nivel de autonomía política que posúen. O contrario rexístrase en cambio nos estados máis centralizados.

Fonte: ARE

Os datos manexados polo estudo serven, entroutras cousas, para cuestionar a aqueles que defenden a existencia das provincias, e tamén aos que argumentan contra a descentralización do Estado por redución ao absurdo (é dicir, quen contra as demandas de maior autonomía dunha rexión ou nación sen estado adoptan como estratexia un municipalismo localista).

Segundo a investigación un número maior de niveis na administración territorial e un maior número de unidades por nivel, é dicir, unha maior fragmentación vertical dos estados non implica necesariamente maior descentralización nin autonomía das unidades subestatais, senón máis ben e en todo caso o contrario, menor autonomía e maior dependencia do poder central.

Esta é unha conclusión intuitiva e lóxica que se deriva da realidade existente hoxe en Europa e que tamén sería aplicábel noutra escala de análise máis próxima, cando se aborda o debate acerca do número e tamaño óptimo dos concellos de Galiza, ou cando se fala da ordenación do territorio en xeral.

Descritas as diferentes compoñentes da descentralización, o obxectivo final do estudo é analizar en que medida un maior nivel de descentralización conduce a un maior nivel de desenvolvemento económico. O estudo conclúe que o comportamento económico, medido quer en PIB por habitante (nivel relativo) quer en crecemento do PIB (variación dinámica), está influído positivamente, entroutros factores, polo grao de descentralización.

Ceteris paribus, a un indicador de descentralización máis elevado asóciase un maior nivel de desenvolvemento económico, tanto se analizamos conglomerados de rexións como rexións individuais. Ademais, as análises evidencian que os aspectos cualitativos da descentralización son, cando menos, tan importantes como os cuantitativos (financeiros). Se falamos de crecemento en termos dinámicos os resultados amosan tamén que existe unha influencia positiva da descentralización, pero sempre tendo en conta que existe un nivel óptimo que maximiza o crecemento. Niveis esaxerados de descentralización xeran contributos menores e até negativos ás variacións do PIB.

Outra parte do estudo aborda os efectos da descentralización sobre o crecemento en relación coa innovación. Dáse a circunstancia de que a descentralización (sobre todo a financeira) favorece a innovación industrial local, entanto limita a innovación académica. Este resultado parece ser un argumento contra a proliferación de campus e universidades nun territorio e a favor das economías de escala neste ámbito.

De nome Gapmider (que se podería traducir como ‘lembrete da brecha’) o seu obxectivo é comunicar ao mundo da mellor forma posíbel a realidade do subdesenvolvemento. E Hans Rosling logrouno mediante o deseño dun software chamado Trendalyzer, un programa de visualización de información que atraeu a atención da Google tras unha presentación pública na TED, unha feira do coñecemento baixo a forma de ciclos de conferencias (en realidade unha universidade popular con base tecnolóxica) que ten sede en California.

Dito software caracterízase pola súa simplicidade e vistosidade, xa que mediante animacións e a interactividade co usuario permite afondar nos datos tanto no plano temporal canto no territorial. Aplicado ás fontes estatísticas internacionais sobre o desenvolvemento económico e humano permite apoiar reflexións e discursos moi interesantes sobre a situación e o devir do mundo actual, ás que Rosling acrecenta a súa peculiar e orixinal forma de comunicar.

Mellor que as palabras que eu poida escribir son as imaxes, ver a súa posta en escea. Estes son os vídeos que fan deste home un dos gurús da visualización da información, esa disciplina lindante entre a estatística, o deseño e o sentido común que tanto se bota en falta nesta profesión. Se podedes dedicarlles unha horiña do voso tempo, os tres son altamente recomendábeis e non te deixarán indiferente (posúen lendas en varios idiomas).

O último vídeo sobre Rosling que circula pola rede é un documental realizado pola canle sueca SVT. Nesta páxina pódese ler (en inglés) unha introdución ao personaxe e ao programa citado, incluíndo un corte dunha das súas ‘performances’. O documental enteiro tamén pode verse en liña (con lendas en inglés).

Fotografía de Wikimedia

Definido o terreo de xogo mediante estes dous eixos hai que sinalar que a súa representación perpendicular é unha convención, xa que polo menos no caso galego ambas dimensións non son independentes. Existe unha correlación estatística negativa entre ambas dimensións (índice de Pearson -0,231 en 2009), o que significa que é máis frecuente achar electores cunha maior identificación co nacionalismo galego no lado esquerdo do mapa.

Tamén sería posíbel teoricamente achar variábeis, compoñentes ou factores distintos dos dous escollidos, que tivesen mesmo unha maior capacidade de explicación ou de descrición do electorado, maior poder de discriminación entre eles. Esta posibilidade requiría empregar técnicas multivariantes de redución de información que tornarían algo máis difícil a interpretación dos datos, de aí que prosigamos coa análise baseada nos eixos utilizados habitualmente: esquerda e dereita, e grao de nacionalismo galego.

A figura seguinte presenta os datos de localización das principais forzas políticas (as tres con representación no Parlamento de Galica) polos seus votantes (hipotéticos, dado que os datos saen dun estudo preelectoral e reflicten en realidade a intención de voto ou voto declarado):

Estudo preelectoral do CIS, Eleccións ao Parlamento de Galicia 2009

Estoutra gráfica, aínda que a primeira vista moi parecida, representa outra cousa ben distinta: a autolocalización dos votantes de cada partido no mesmo espazo ideolóxico:

Estudo preelectoral do CIS, Eleccións ao Parlamento de Galicia 2009

O que salienta rapidamente ao contrastar a simple vista as dúas tripletas de gráficas anteriores e que existe unha moi boa correspondencia entre o lugar onde se localizan os votantes de PP e PSOE e o lugar onde eses mesmos votantes sitúan ao partido ao que votan. Pola contra, existe unha diferenza moi relevante entre o espazo que ocupan no mapa os votantes do BNG e o espazo onde sitúan ideoloxicamente a esta forza política á que din votar. Existe, por tanto, unha distancia considerábel entre o electorado do BNG e a posición ideolóxica que ocupan (e o discurso ideolóxico que predica e practica, poderíase engadir).

Esta non correspondencia entre votantes e forza política é un dos principais fenómenos caracterizadores do sistema de partidos en Galiza, xunto co voto dual PSOE-BNG (derivado en boa medida deste mesmo fenómeno anterior) e a composición dual do voto ao PP (nacionalismo/galeguismo morno e antinacionalismo extremo).

Na gráfica seguinte presento esta situación ‘anómala’ do BNG e adianto unha primeira crítica á estratexia política desenvolvida por esta forza política desde 2003:

Estudo preelectoral do CIS, Eleccións ao Parlamento de Galicia 2009

Con efecto, a estratexia caracterizada como ‘quintanista’ pero consensuada entre as dúas principais correntes do BNG (quintanismo e UPG) consistiu en ofrecer ao electorado unha oferta unicamente baseada no reforzamento do nacionalismo, ao tempo que se pretendía desdebuxar a caracterización como forza de esquerda. Esta estratexia é a que responde ao desexo de conformar ou de oucpar o espazo dun hipotético partido nacionalista de centro-dereita, desexo compartido polas citadas correntes aínda que con razóns específicas en cada caso. As gráficas mostran que dita estratexia non funcionou en termos globais, por dúas razóns: porque nin foi capaz de convencer aos votantes de que o BNG abandonaba a esquina superior esquerda movéndose máis cara á dereita, e porque nesoutro destino pretendido do espazo ideolóxico galego apenas existen electores.

A táboa seguinte mostra a distribución numérica dos electores galegos no mesmo espazo do que vimos falando.

Estudo preelectoral do CIS, Eleccións ao Parlamento de Galicia 2009

É certo que parte da distancia que existe entre o BNG e os seus votantes se debe a que esta convocatoria electoral era de carácter autonómico, e que como ‘xoga na casa’ o nacionalismo consegue sumar máis adhesións que as que se esperan no seu radio de acción. Se ben esta argumentación serve para relativizar un pouco a distancia existente toda adhesión á mesma implica recoñecer que en próximas convocatorias que teñen outro ámbito (nas municipais e en especial nas xerais), e tal como visibilizaron xa os resultados das eleccións europeas posteriores, o chan electoral do nacionalismo é moito menor do que reflicten os datos manexados neste estudo do CIS.

En definitiva, demóstrase con datos e empiricamente o fracaso da estratexia política do nacionalismo nos últimos anos, e ponse de relevo que a actual situación de resistencia nos postulados e posicións ideolóxicas tradicionais do BNG ten un único corolario posíbel: o abandono dos electores máis moderados cara á abstención ou cara ao PSOE, que se nutriría (nútrese xa) dos electores da esquerda nacionalistas moderada ou simplemente galeguista.

Este desaxuste admite moitas outras interpretacións, técnicas e políticas, pero o que non pode negarse é que o debate está (segue) aberto. O fenómeno rexístrase desde hai case unha década, xusto cando o nacionalismo alcanzou o seu máximo apoio electoral. É innegábel que a crise estatal do PSOE propiciara entón grandes transvases de voto cara ao nacionalismo, máis non é menos certo que naquela época a esperanza e a ilusión depositadas nun nacionalismo moderado, xunto coa presenza de algúns líderes moi ben valorados fóra do núcleo duro de votantes nacionalistas tradicionais, permitían albiscar no BNG unha alternativa máis sólida para a esquerda galega do que os tempos e os resultados actuais demostran.

- Indecisos e abstencionistas. Aínda que determinadas interpretacións dos resultados electorais apuntaban a que o PSOE non tería cedido votantes ao PP, que o BNG non os terís cedido á súa vez ao PSOE e que ambos debían case todo o seu retroceso á abstención, a enquisa postelectoral do CIS desminte tales afirmacións e outorga argumentos para cualificalas como de interesadas. Contravindo o principio da navalla de Occam que di que a explicación máis sinxela é a máis probábel, nas eleccións do 1-M houbo corrementos do PSOE ao PP (sobre todo entre as persoas con baixa formación e máis no rural que no urbano) e ao mesmo tempo do BNG ao PSOE (sobre todo entre as persoas con alta formación e máis no urbano que no rural), sendo máis importantes os primeiros, e completándose a fotografía coa deriva abstencionista de antigos electores do PSOE e, sobre todo, do BNG (universitarios e xuventude), descubríndose tamén algúns transvases do BNG cara ao PP, aínda que de pouca entidade.

Se ben os votantes duais PSOE/BNG se sitúan fundamentalmente entre os electores máis urbanos de 25 a 45 anos, existe unha nova onda de votantes duais PP/PSOE que se sitúan por baixo dos 35 anos e moi claramente por baixo dos 25. Entre os indecisos menores de 25 anos pesou máis o desexo de que volvera a gobernar o PP que o de que houbera un goberno de esquerdas, presentando así igual preferencia pola dereita que os maiores de 65 anos. Os menores de 25 considéranse máis afastados do BNG que os do grupo de 25 a 35 anos. Con estes datos parece clara a necesidade de acometer dunha vez por todas a reformulación das políticas xuvenís do BNG e dos instrumentos organizativos e de comunicación para levalas a cabo.

Os que non quixeron ir votar aumentan o seu número canto máis novos son. Dos que non votaron, en caso de teren participado e ter optado por unha candidatura, a maioría o faría pola esquerda, pero 4 de cada 5 optarían por PP ou PSOE a partes iguais, e só 1 polo BNG.

Dos antigos votantes do BNG que non quixeron ir votar o 67% decidiuno durante a campaña electoral ou o mesmo día das eleccións. Para o PSOE a mesma porcentaxe é do 46%. Para o PP do 26%. De teren ido a votar eses antigos votantes nacionalistas un 20% tería optado polo PSOE. Pola contra, ningún dos exvotantes do PSOE optaría polo BNG de ter coñecido o resultado das eleccións con anterioridade.

O BNG aínda pode caer máis baixo nunhas autonómicas. O 17% dos que votaron aos nacionalistas o pasado 1-M se declaran máis próximos das posicións do PSOE que das do BNG fronte aos principais temas da axenda política. O 32% dos exvotantes do BNG foron votantes de Zapatero nas xerais de 2008, e o 35% non se consideran nacionalistas galegos.

- Espazos estratéxicos. Houbo dous grandes espazos estratéxicos onde se xogaban estas eleccións. Un, o centro neutral ou parcialmente antinacionalista galego, onde a batalla polos indecisos entre PP e PSOE acabou cunha vitoria do primeiro. Outro, o do centroesquerda galeguista ou moderadamente nacionalista, onde a batalla polos votantes duais PSOE/BNG (que tradicionalmente desde 1997 en maior ou menor medida votaban BNG nas autonómicas e PSOE nas xerais) finalizou coa derrota nacionalista, con parte destes electores de regreso no PSOE e a outra parte na casa común da abstención.

Unha análise da volatilidade electoral, unha medida da forma en que cambian de mans os votos e da súa intensidade, demostra que, se ben a nivel global do país podería caerse nas primeiras e simplistas interpretacións interesadas, cando baixamos aos ámbitos provinciais, comarcais e municipais a realidade é ben outra: a que revela o postelectoral do CIS. Isto acontece así, porque efectivamente houbo comportamentos diferenciais ao longo e largo do noso territorio, onde por exemplo determinada ganancia electoral do BNG no rural da provincia de Ourense se viu compensada e/ou contrarrestada polo retroceso na capital provincial.

Á luz das informacións técnicas e frías cómpre desterrar por tanto a interpretación de que o retroceso electoral do BNG se fundamentou na asbtención da militancia máis esixente (moi poucas persoas no total do censo) ou nas posicións máis estremas ou radicais do electorado nacionalista. Ao contrario, as eleccións do 1-M seguen poñendo de manifesto que o electorado do BNG é máis moderado que a forza política á que vota, tanto no que se refire ás posicións de esquerda como e sobre todo no que di a respecto da intensidade das posicións nacionalistas galegas.

A clave do avance electoral do BNG no período 1997-2003 non foi debido só á crise conxuntural do PSOE que motivou un voto de castigo que capitalizou o BNG. Foi debido sobre todo a que ese electorado que se achegou ao BNG estaba próximo del no espazo ideolóxico, pero en posicións máis moderadas, que sen abandonar a esquerda tampouco eran de centro, e que se ben non eran totalmente nacionalistas si eran claramente galeguistas.

- Xunta. Un 21% dos votantes do BNG en 2005 e un 11% dos que o votaron en 2009 considerou mala ou moi mala a xestión do BNG na Xunta, o que demostra a existencia dunha valoración crítica, máis ou menos fundamentada, dentro do electorado nacionalista. É directo deducir que o BNG perdeu a metade da xente que considerou que a xestión de goberno foi mala, e que a outra metade votou nacionalista malia a ter esa percepción. Sistematicamente e para calquera gran tema da axenda política compróbase que un 5% dos que votaron BNG ou PSOE en 2005 consideraron que o PP o tería feito mellor ca eles dous nos últimos catro anos.

- Conxuntura. Malia á situación de crise económica sen precedentes que atravesan, tanto nos indicadores obxectivos como nos subxectivos, os galegos perciben en xeral que a situación económica é mellor en Galiza que en España. En cambio, a valoración da situación política nos dous ámbitos é idéntica. Velaí un indicio que cando menos permite discutir que a crise económica sexa unha causa fundamental á hora de explicar o retroceso electoral nacionalista. Por exemplo, son as áreas urbanas as que perciben unha crise maior, e porén son estas mesmas zonas as que mellor valoran a xestión da Xunta nos temas económicos.

Se ben é certo que a economía e o paro son as áreas nas que a xestión bipartita é peor valorada (malia a ser as súas competencias bastante limitadas e menores que as do Estado) este resultado non deixa de ser unha constante en todas as sondaxes de conxuntura que se realizan en calquera ámbito (e unha constatación máis de que a poboación non coñece en xeral nin lle importa demasiado que Administración ten competencias e responsabilidades nunha área determinada).

En realidade o ‘voto económico’, na medida que existiu, foi indirecto, e descansou sobre todo na percepción dun aumento das desigualdades de renda (de clase máis antes que territoriais): a proliferación de ‘mileuristas’, precariedade e paro, todo iso en contraste coas ideas lanzadas pola dereita e convenientemente amplificadas polos medios de comunicación: malgasto, excesos suntuosos, e corruptelas, vicios que o seu electorado lle consinte á dereita (ou que mesmo premia e incentiva) pero que no ámbito da esquerda se equipara cunha traición e o conseguinte voto de castigo.

- Campaña. O Audi de Touriño foi o principal tema de campaña, tras as cuestións da economía e do paro, e secundan ao Audi o malgasto e a corrupción. Deixar sen resposta as acusacións da oposición para non rebaixarse ao nivel dunha campaña sucia foi sen dúbida un erro monumental nas estratexias das forzas do bipartito, nomeadamente por parte do PSOE e do Presidente Touriño, aínda que unha variante do ‘Audi’, a da vella fotografía de Anxo Quintana no iate de Jacinto Rey, serviu para castigar tamén ao BNG. A enquisa demostra que o tema do malgasto foi máis importante para as persoas con maior nivel de estudos, coincidindo cando menos cos maiores índices de lectura de xornais pero tamén co perfil do votante nacionalista.

Esta aura institucional e cabaleirosa que evitou a resposta a esta campaña perfectamente deseñada pola dereita e non menos excelentemente posta en escena polos xornais ABC e La Voz de Galicia foi un erro só comparábel coa decisión de non adiantar as eleccións e con aqueloutra adoptada case 4 anos antes: non aproveitar a aterraxe na Xunta para denunciar as corruptelas e malas prácticas dos dezaseis anos de goberno Fraga.

Parece clara a desafección do electorado de esquerdas co bipartito ao teor de cales foron os temas estrela da campaña. Desafección xeneralizada cos partidos políticos: ‘estea quen estea no poder sempre busca os seus intereses persoais’ e ‘os políticos non se preocupan moito da xente coma min’, tal e como se enxerga nas respostas dos entrevistados.

A peor campaña que se percibiu foi a do BNG, e tanto a do PSOE como o BNG foi criticada especialmente polos licenciados e enxeñeiros.
Perante os principais temas de campaña, estes que vimos de comentar, os menores de 25 anos situaron maioritariamente ao PP como a forza máis próxima da súa posición individual. A porcentaxe de mozos que se identificaban coas mensaxes da dereita é a maior de todos os grupos de idade, agás os maiores de 65 anos. Este dato revela dous problemas en relación coa mocidade: a súa doada manipulación informativa e a imposibilidade do nacionalismo de conectar con ela e facerlle chegar mensaxes.

- Idioma galego. Posiblemente unha das razóns, aínda que non a única nin probablemente a máis importate, desta incapacidade de comunicación do BNG con amplas capas urbanas e novas do electorado reside no idioma. Malia a ser a mocidade un sector da poboación plenamente alfabetizado e formado baixo a aplicación da Lei de Normalización Lingüística, amplas capas da mesma presentan un coñecemento pasivo e un uso marxinal do idioma galego. Rara vez se informan a través de medios de comunicación (TV, radio, xornais, páxinas de internet) que empreguen o galego. Pódese afirmar que entre eles a identificación entre idioma galego e persoa que profesa ideoloxía nacionalista é plena.

Os entrevistados non consideran porén (ou non recoñecen) que o idioma fose un tema importante na campaña, aínda que a enquisa demostra que si o foi, significativamente, para as persoas con estudos universitarios, e nomeadamente para unha parte importante dos votantes de BNG, UPyD e IU, pero non para inmensa maioría do censo electoral. A lingua tampouco é unha prioridade que a poboación enumere para a axenda do novo goberno da Xunta.

Pódese afirmar por tanto que, en opinión da xente e independentemente de que existan elementos obxectivos e reais de conflito e diglosia, a problemática arredor da lingua galega é artificial e interesada. Sen dúbida a lingua foi o principal elemento de éxito na estratexia de campaña despregada polo PP: mobilizou ao electorado nacionalista español (aquel que só adoitaba participar nas eleccións xerais pero non nunhas autonómicas onde un Fraga vello, rural e ‘galego coma ti’ era o candidato), espertou instintos baixos e prexuízos antinacionalistas galegas en boa parte da poboación menos ideoloxizada, e, en último lugar pero non menos importante, confina ao nacionalismo a defender unha posición (feble) e a non ocuparse das cuestións que realmente lle importan ao groso da poboación e tamén á maioría do seu electorado potencial.
Un dato da enquisa do CIS exemplifica estas afirmacións: só un 10% dos votantes do BNG en 2005 ou 2009 considera que a política lingüística da Xunta bipartita foi mala.

- Prensa. La Voz de Galicia tivo unha influencia crucial nos resultados e na perda do último escano do BNG na Coruña. Presumiu repetidamente do seu papel decisivo no cambio de goberno cos resultados da enquisa do CIS, dedicándolle dúas páxinas. Segundo o CIS o predominio de La Voz de Galicia entre os lectores galegos de xornais é o que ofrecen outras estatísticas de audiencia e difusión (EGAM, OJD): entre o 45% e o 50% de todo o mercado.

O realmente importante no caso que nos ocupa é o feito de que La Voz ten o 67% do mercado na provincia da Coruña e só o 17% na de Pontevedra, distribución desigual que lembra axiña os diferentes retrocesos electorais experimentados polo BNG nestas dúas provincias ao longo do mesmo eixo atlántico que partilla características socioeconómicas semellantes.

Esta hexemonía de La Voz dáse por igual entre os públicos de calquera idade, cando por exemplo o Faro de Vigo presenta unha maior incidencia entre as persoas de menor idade, quizá pola súa implantación na provincia máis nova de Galiza.

O 43% dos votantes do BNG en 2005 se informaron pola Voz de Galicia. Dos que repetiron voto en 2009 só o 38% o tiveron como referencia. Os que abandonaron o BNG entre 2005 e 2009 debían ter, en consecuencia, unha porcentaxe de seguimento de La Voz de Galicia aínda superior, próxima ou por riba do 50%.

Hai outro dato revelador ofrecido pola enquisa do CIS que dá a verdadeira dimensión do efecto da campaña mediática en contra do bipartito. Mentres no resto de Galiza entre o 3% e o 6% do censo decidiu o seu voto durante a primeira semana de campaña, no conxunto das cidades de máis de 100.000 habitantes (onde Vigo e A Coruña representan máis do 80%) esa mesma porcentaxe subiu até o 29%.

Os xornais cun perfil máis especializado en lectores de perfil nacionalista son El País (leno o 16% dos votantes do BNG, idéntica porcentaxe que os do PSOE), Xornal (2%) e Público (1%). Pódese inferir dos hábitos informativos do electorado nacionalista unha característica xeracional moi marcada, nomeadamente entre os lectores de El País e de Xornal. Este fenómeno de asociación cunha xeración determinada (a que madurou politicamente durante a Transición) intúese relacionado con outros fenómeno de carácter temporal: o ciclo electoral experimentou o BNG nos últimos 20 anos, e a pertenza xeracional das persoas que compoñen a dirección política da organización nacionalista.

- TV e radio. A Galega ten menos espectadores canto menor é a idade do entrevistado, pero ademais do factor idade existe un factor territorial adicional: a súa menor audiencia dáse en Vigo e A Coruña, onde a súa audiencia cae até á metade da media que alcanza no conxunto de Galiza. Ao sector máis xuvenil do electorado corresponden audiencias superiores á media de Tele5 (tradicionalmente a máis vista polo electorado bloqueiro até a chegada da TDT), Antena 3 (xa a máis vista por baixo dos 25 anos) e La Sexta (que é a que posúe o perfil xuvenil máis marcado).

Os mozos non escoitan a radio xeneralista, moi pouco as antigas RNE e Cope, pero tampouco a Radio Galega, que ten audiencias por debaixo da media dos 45 anos cara atrás, e que nas dúas grandes cidades reduce a súa audiencia até a cuarta parte da súa media, definindo a radio máis ruralista de toda a FM e un perfil aínda menos urbano que o da TVG.

Os medios non con máis audiencia pero si cun público máis orientado cara ao perfil do votante do BNG son, en TV, La Sexta (4% dos votantes) e Cuatro (8%), e na radio, a Ser (47%), a Radio Galega (17%) e ‘outras radios galegas’ (3%).

- Internet. Por baixo dos 45 anos o seguimento da información política en internet acada o 15%, unha magnitude discreta que aínda é menor se consideramos a poboación por riba desa idade. Porén, a mesma porcentaxe de persoas duplícase entre quen votaron ao BNG nestas eleccións.

Os portais web dos medios tradicionais foron a referencia informativa para o 95% dos internautas que procuraron na rede información de carácter político ou partidario. A segunda referencia en importancia, a enorme distancia dos anteriores, foron os portais de partidos e candidatos, co 19%, entanto os blogues e foros centraron a atención do 17%. Porén, entre os menores de 25 anos e nas vilas e cidades de menos de 100.000 habitantes a segunda referencia en importancia foron blogues e foros. Un de cada tres votantes do BNG que usaron internet para ler informacións políticas fixeron uso de blogues ou foros.

- Sondaxes. Máis da metade da poboación tivo coñecemento de sondaxes electorais. Malia á relevancia da magnitude é unha cifra inferior a outras convocatorias electorais. Porén, a intensidade da súa incidencia no voto dóbrase entre os menores de 25 anos. E aínda que as enquisas animan en xeral a participar, nas sete cidades animaron a absterse a un 5% dos que as leron ou analizaron.

- Falar de política. Os mozos falan de política igual que o resto da poboación, pero só se o fan en familia. Cos amigos a política non é tema de conversa. Os mozos teñen o seu ámbito de relación en canto á política totalmente fóra do seu lugar residencia: non falan de política cos veciños, e tampouco demasiado cos compañeiros de traballo. Forman parte de redes persoais de intereses máis que locais. Desmentindo o tópico presentan as porcentaxes máis elevadas de asociacionismo.

Nas 7 cidades evidénciase a quebra do sentimento colectivo ou veciñal, pois neses ámbitos urbanos cae bruscamente a frecuencia coa que se fala de política cos veciños. No urbano fálase de política máis no ámbito laboral, e menos no familiar ou no das amizades.

- Redes e contactos. O PP ‘toca’ en persoa a case o 10% do censo electoral, entanto PSOE e BNG non pasan do 6% e 5%. As diferenzas son maiores entre os menores de 25 anos: PP 6%, PSdeG-PSOE e BNG 2%.

Nos concellos de máis de 100.000 habitantes as tres forzas contactan persoalmente a un 2-4% dos electores, nos concellos de 2 a 10.000 habitantes, o PP toca ao 16%, e o PSOE e o BNG ao 12% cada un. Pero é que nos concellos máis pequenos, nos de menos de 2.000 habitantes, o PP tocou ao 25%, o PSOE ao 20%, e o BNG ao 14%. Unha de cada 25 persoas dos concellos máis pequenos traballou de voluntario na campaña dalgún candidato ou partido. Nas cidades a mesma porcentaxe nin sequera atinxe a unha de cada 100. Aos mitins asistiron 1 de cada 6 persoas nos concellos máis pequenos. Nas cidades menos da metade desa cifra.

Por tanto, en canto ao alcance das distintas maquinarias partidarias, as diferenzas entre a Galiza máis urbana e a máis rural son moi grandes, maiores no caso do contacto persoal e menor no dos mitins e dos voluntarios. En canto ás diferenzas entre forzas políticas o PP especialízase no contacto persoal e o BNG acusa carencias neste sentido.

Os axentes electorais actuaron co dobre de intensidade entre os menores de 35-45 anos, onde se centraba o groso dos indecisos e dos abstencionistas.

O correo postal segue sendo a forma xeral de contacto (propaganda electoral, superior ao 95% en todas as faixas de idade). O PSOE é a forza que máis explotou as vías minoritarias e case marxinais do teléfono, o correo electrónico, e os SMS.

- Líderes. A caída nas valoracións de Touriño e Quintana que viñan mostrando as enquisas desde o inverno pasado (cando se comezou a debater o posíbel adianto electoral) acabaron de materializarse coas eleccións, entanto Feijóo acentuou a suba dos meses previos.

No postelectoral do CIS Quintana cae a valoracións mínimas, inferiores aos de Beiras na súa época máis baixa, só é máis valorado que Rajoy entre os menores de 25 anos, obtén un 3 sobre 10 no conxunto das 7 cidades e apenas acada un aprobado raso entre os antigos votantes do BNG do 2005 (acada unha nota un pouco superior entre os que conservou o BNG en 2009). Feijóo supera xa a Zapatero en todos os tramos de idade e en todos os tamaños de concello.

- Nacionalismo. En Galiza hai un 24% de nacionalistas galegos. A porcentaxe é idéntica en todas as idades, e oscila entre o 30% do rural e o 20% das cidades (sendo ademais o ’sentimento’ nacionalista galego máis moderado ou matizado neste ámbito urbano).

Este colectivo de nacionalistas galegos repartiu o seu voto entre as tres principais forzas políticas, e aínda que o BNG concentrou á maioría tanto PSOE como PP (en menor porcentaxe) colleitaron tamén votos nacionalistas.

A aposta por acadar o partido galeguista do século XXI, capaz de aglutinar todo o voto nacionalista baixo unhas únicas siglas, vén demostrando a súa ineficacia elección tras elección. Isto é así porque o sentimento nacionalista, de identidade territorial, está supeditado á ideoloxía individual ou de clase. A poboación primeiro diferenza esquerda e dereita, e só despois e de forma subsidiaria escolle un lugar na escala do sentimento nacionalista. As diferenzas son tan fortes entre esquerda e dereita ou entre esquerda e centro que simplemente a coincidencia no sentimento nacionalista galego é insuficiente para poder dar ese salto.

O 25% do máximo histórico do BNG consistiu nunha cantidade aproximadamente igual de votos nacionalistas e non nacionalistas, pero iso si, todos de esquerda e centroesquerda. O 25% do máximo histórico de Coalición Galega consistiu en galeguistas, provincialistas, rexionalistas e nacionalistas, pero todos situados á dereita do centro no espectro ideolóxico. Por iso a pretendida fusión de ambos segmentos de electorados é hoxe por hoxe unha quimera.

Na Galiza actual dous terzos da poboación non teñen ningún problema en declararse tan galegos como españois. O 60% do censo está contento coa organización territorial do Estado. Só un 20% se sente máis galego que español ou só galego, e só un 20% quere máis autonomía ou a independencia, pero este 20% non pertence unicamente á esquerda, aínda que si maioritariamente. De feito o conxunto dos entrevistados manifestan que o PSOE é un partido máis nacionalista galego que o PP.

Por último, cómpre destacar que entre as motivacións do voto da xente no 1-M, a de reducir o peso dos nacionalistas tivo máis importancia que a de fortalecer a súa posición.

- Ideoloxías e etiquetas. Só o 0,8% dos galegos se identifica en primeira instancia coa etiqueta ‘comunista’: ‘ecoloxista’ 2,6%, ‘nacionalista’ 5,5%, ’socialdemócrata’ 8%, ’socialista’ 15%, ‘liberal’ 15%, ‘conservador’ 15%, ‘demócrata-cristián’ 5,5%.
Entre os votantes do BNG en 2005 a segunda etiqueta ideolóxica en número total de mencións era a de ‘ecoloxista’, pero en 2009 pasou a ser ’socialista’, o que pode ser un indicio do afastamento dos electores con máis consciencia medioambiental. A seguir figuran con igual importancia as etiquetas ’socialdemócrata’ e ‘liberal’. ‘Comunista’ non atinxe o 5% das mencións.

- Partidos e sindicatos. Entre os entrevistados que eran afiliados a forzas políticas houbo máis votantes do PP, pero a maioría eran de esquerdas, existindo igualdade entre PSOE e BNG (só nas cidades de 100.000 habitantes se aprecia unha maior implantación do PP e unha vantaxe do PSOE sobre o BNG en número de afiliados).

Entre os afiliados a sindicatos (tres veces máis numerosos que os dos partidos) a CIG é o primeiro sindicato con escasa marxe sobre UGT e CCOO. Entre os labregos tamén o SLG é o primeiro.

Entre 2005 e 2009 e paralelamente á contracción do voto ao BNG, a coincidencia do votante nacionalista co afiliado da CIG ten aumentado, ao mesmo tempo que ten diminuído a presenza de afiliados da CIG entre os votantes de PP e PSOE. O proceso reflicte unha especie de confinamento do nacionalismo e unha maior identificación da CIG co BNG, que puidera traer implicacións de dependencia nun momento en que a autonomía entre forzas sindicais e partidos políticos debera ser a normal.

- Moderación. A poboación segue a percibir un BNG máis próximo da estrema esquerda que un PP da estrema dereita. Os propios votantes do BNG sitúanse eles máis preto do centroesquerda ou do centro do que sitúan ao BNG. Desde antes da unión do nacionalismo baixo as siglas do Bloque existía e segue a existir un electorado máis moderado, non tanto nas posicións de esquerda como no grao de sentimento nacionalista galego, que o BNG foi abandonando pouco a pouco desde 1997, apartando da primeira liña a persoas que eran referentes sociais dese espazo estratéxico do electorado galego e apostando por estratexias de moderación unidimensionais cara ao centro, no canto de reformular o proxecto nacionalista. Iso foi afastando do BNG a ese electorado moi próximo ideoloxicamente, o que representa a vía natural de crecemento electoral e de expansión social do nacionalismo, e deixou vía libre para que o PSOE o recuperase, sobre todo nas convocatorias electorais de ámbito supragalego. A necesaria moderación do BNG non pasa por tanto pola reedición dunha Coalición Galega varrida do mapa por Fraga hai xa 20 anos, nin por dar un chimpo ideolóxico no baleiro desde a esquerda pura até o centrodereita. A moderación pasa pola adecuación do proxecto nacionalista aos novos tempos e ás expectativas que do BNG ten a maioría do electorado galego da esquerda.

Outro estudo postelectoral foi o realizado en Galiza pola empresa Quadernas, que publicou Xornal de Galicia. Porén, a escaseza da información publicada, o limitado do seu tratamento xornalístico e a interpretación ideoloxicamente interesada que se fixo no filtrado dos resultados e na escolla de titulares fai pouco recomendábel a súa utilización analítica.

Cómpre lembrar que as sondaxes deste instituto, publicadas polo mesmo medio e máis por GZNación, foron as que, con diferenza sobre as demais, máis erraron as estimacións de voto para as últimas eleccións autonómicas.