Catholic Apologetics Visayan

Ang Hugos o Sugat

2012-08-03T06:40:00.003-07:00

ni:Fr.Ramon Oncog

(hinikay ni: Bro.A.S.)

PANGUTANA:

Maayong udto, Padre. Unsay importansya sa Hugos? Wala man lagi kitay mabasahan mahitungod niini diha sa Biblia. – 09NNNNNN160

TUBAG:

Ang Hugos gitawag usab nato nga Sugat. Usa kini ka buluhaton panahon sa Pasko sa Pagkabanhaw diin iprosesyon nato ang duha ka imahen – ang imahen sa Birhen Maria nga nagpurong ug itum ug ang imahen sa nabanhaw nga Ginoo. Unya magtagbo sila sa hugosan. Pinaagi niini, atong gipadayag ang pagtuo nga ang nabanhawng Ginoo mipakita ug una ngadto sa iyang inahan nga si Maria Santissima arong paghupay sa iyang kaguol. Mao kana nga ang bata o “anghel” nga hugoson mokuha sa itum nga belo gikan sa ulo sa birhen ug pulihan kini niya ug puti nga belo o korona.

Ang pagtuo nga ang nabanhawng Ginoo mipakita ug una ngadto sa Mahal nga Birhen usa ka tradisyon nga dili sakup sa Balaang Tradisyon; ug sakto ang imong obserbasyon nga dili usab kini mabasa sa Balaang Kasulatan. Usa lamang kini ka popular nga debosyon ug dili apil sa opisyal nga doktrina sa Simbahan. Mahimo nga motuo ka niini, mahimo usab nga dili.

Dunay moingon nga wala magpakita ang nabanhawng Ginoo ngadto sa iyang inahan sanglit lig-on man ang pagtuo sa Mahal nga Birhen mahitungod sa kabanhawan. Dili na siya angay hupayon pa kay kahibalo na siyang daan nga mabanhaw gayud ang Ayang anak. Opkors, ang pinakalig-on nga awtoridad batuk niining tradisyon mao ang taho sa Biblia diin giingon: “Human mabanhaw si Jesus sayo sa unang adlaw sa semana, mipakita siya pag-una kang Maria Magdalena...” (Mk 16:9). Klaro kaayo nga nag-ingon ang Biblia nga ang nabanhawng Ginoo unang mipakita kang Maria Magdalena ug dili sa Mahal nga Birhen Maria. Gidasonan usab kini sa parapo 641 Catechism of the Catholic Church.

Sa laing bahin, ang mga misuporta sa maong tradisyon moingon nga ang pulong “pag-una” sa Mk 16:9, wala magpasabot ug absolute priority kundili relative priority lamang. Nga kuno, ang maong pulong sabton isip naghatag ug relasyon sa sunod panghitabo nga gihulagway sa bersikulo nga nag-ingon: “Milakaw si Maria ug gipahibalo niya ang iyang mga kauban nga nagsubo ug naghilak.” Buot ipasabot sa mga misuporta niining tradisyon nga sa wala pa moadto si Maria Magdalena sa uban, nagpakita niya ug una si Kristo. Apan, wala kini magpasabot nga sa wala pa magpakita kaniya ang Ginoo, wala siya magpakita daan sa iyang inahan.

Daghan kaayo ang misuporta sa tradisyon nga ang nabanhawng Ginoo una nga mipakita sa Mahal nga Birhen Maria. Apil niini ang daghang mga santos, pananglitan sila: St. Anselm, St. Albert the Great, St. Ignatius Loyola, St. Teresa of Avila, ug hasta gani si Blessed John Paul II. Sa iyang pakigpulong niadtong Mayo 27, 1997, si Blessed John Paul II miingon: “From this silence [i.e. from the fact that the Gospels do not relate an apparition to the Blessed Virgin], one must not deduce that Christ, after his Resurrection, did not appear to Mary... On the contrary, it is legitimate to think that the Mother may really have been the first person to whom the risen Jesus appeared.... The unique and special nature of the presence of the Virgin at Calvary and her perfect union with the Son in his suffering on the Cross, seem to postulate a very particular participation on her part in the mystery of the Resurrection. [The Mother of God] was probably also a privileged witness to the Resurrection of Christ, in this way completing her participation in all the essential moments of the paschal mystery. Embracing the risen Jesus, Mary is, in addition, a sign and anticipation of humanity, which hopes to reach its fulfillment in the resurrection of the dead.” Buot ipasabot sa kanhi santo papa nga sanglit nahiusa man ang kasingkasing ni Jesus ug Maria panahon sa pag-antus didto sa Kalbaryo, angay lang nga adunay espesyal nga pagsaksi ang Santissima sa kabanhawan. Niining paagiha nahingpit ang pag-ambit sa Mahal nga Birhen sa misteryo sa Pasko – sa pagpasakit, pagkamatay ug pagkabanhaw – sa atong Ginoo.

Sublion nako ug sulti dinhi nga kini nga tradisyon dili apil sa mga artikulo sa pagtuo o sa opisyal nga pagtulun-an sa Simbahan. Mahimo nga dili kita modawat niini. Busa, dili makatarunganon ang pagmata ug sayo aron pagtan-aw sa sugat unya hikalimtan ang pagsimba sa Pasko sa Pagkabanhaw.

Si Maria nga Walay Buling sa Sala

2012-07-06T22:54:00.005-07:00

ni:Fr.Ramon Oncog

(hinikay ni: Bro.A.S.)

PANGUTANA:

Nganong moingon man ang Simbahang Katoliko nga si Maria walay sala nga matud pa sa mga dili-Katoliko, Padre, nga mabasa man sa Biblia nga ang tanan nakasala ug nawad-an sa himaya sa Dios (Rom. 3:10-12, 23; 5:12) unya si Maria mismo miangkon pud nga siya giluwas (Lk. 1:47)? Tinuod ba nga ang doktrina sa putli nga pagpanamkon ni Maria minugna lang ni Papa Pio IX niadtong Disyembre 8, 1854?
TUBAG:

Ang sulat ni San Pablo ngadto sa taga-Roma nagpadayag nga ang “tanan” nakasala. Sa orihinal nga Griego, ang pulong “tanan” mao ang pulong “pas”. Sa Biblia, ang pulong “pas” gigamit sa paagi sa pagsulat nga gitawag ug hyperbole o palabaw. Busa, ang “pas” wala magpasabot ug “sa matag panahon o kada usa ka higayon o walay pagpinig (exception)”. Pareha ra kini sa pag-ingon sa atong Ginoo: “Walay maayo gawas sa Dios” (Lk. 18:19). Apan sa laing higayon miingon siya: “Ang maayong tawo magsultig maayo...” (Mat. 12:35). Gisukwahi ba sa Ginoo ang una niyang gisulti? Wala. Migamit lang siya ug hyperbole aron pagpadayag nga ang tanang kaayo gikan sa Dios. Tungod niini, maingon nato nga usab ang pulong “tanan” o “pas” modawat gihapon ug exception. Pananglitan, sa I Cor. 15:22 si San Pablo miingon: “Kay ingon nga nangamatay ang tanang (pas) mga tawo tungod sa ilang pagkahiusa sa Adan...” Apan, sayud kita nga dihay mga tawo nga wala makasinati ug kamatayon – si Enoch (Gen 5:24; cf. Heb 11:5) ug si Elias (II Hari 2:11). Sa samang paagi, sa pag-ingon ni San Pablo nga ang tanan nakasala, adunay gipinig – ang Mahal nga Birhen Maria.

Apan, nganong miingon man si Maria mismo nga ang Ginoo mao ang iyang Manluluwas (Lk. 1:47)? Ug wala pa unta siyay sala, nan wala unta siya magkinahanglan ug manluluwas! Sa iyang pagdeklara (wala siya nagmugna) sa dogma sa Immaculada Concepcion niadtong 1854, si Papa Pio IX pinaagi sa apostolic constitution Ineffabilis Deus miingon: “We declare, pronounce, and define that the doctrine which holds that the most Blessed Virgin Mary, in the first instance of her conception, by a singular grace and privilege granted by Almighty God, in view of the merits of Jesus Christ, the Savior of the human race, was preserved free from all stain of original sin, is a doctrine revealed by God and therefore to be believed firmly and constantly by all the faithful.” Sa laktud nga pagkasulti, si Maria nahimong putli, walay buling sa sala, tungod sa pahanungdan sa Ginoong Jesus. Tungod niini, makatawag si Maria kaniya nga iyang Manluluwas. Sama natong tanan, giluwas si Maria sa Ginoo. Apan, samtang maluwas kita unya pa pohon niining kinabuhia, si Maria giluwas sa panahon nga siya gipanamkon didto sa tagoangkan sa iyang inahan (nga si Santa Anna).

Hinumdumi nga alang kanatong mga Katoliko, si Maria mao ang katumanan sa saad sa Dios sa Gen. 3:15: “Himoon kong magdinumtanay ikaw [ang Yawa] ug ang babaye...” Ang babaye nga magdala sa Manluluwas adunay hingpit nga pagdumot sa Yawa, ug busa importante nga ang Yawa walay gahum ibabaw kaniya bisan magamay. Sa laktud, kinahanglan nga wala siyay sala. Mao kini ang hinungdan nga gitawag si Maria nga “puno sa grasya” (Lk. 1:28). Sayran nato nga ang grasya mao ang tambal ug pangkontra batuk sa sala. Sa orihinal nga teksto sa Griego ang pulong nga gigamit “kecharitomene”. Usa kini ka verb sa past perfect tense, ug busa nagpasabot ug usa ka kondisyon o estado kaniadto nga nagpadayon hangtud karon. Ang pulong “kecharitomene” nagpasabot usab nga ang pagka puno sa grasya ni Maria usa ka espesyal o nilain nga gasa alang kaniya gikan sa Dios. Sa tibuok Balaang Kasulatan siya lamang ang giila nga kecharitomene.

Ang Pagpakasal sa Tawo nga Wala Higugmaa

2012-07-06T22:43:00.003-07:00

ni:Fr.Ramon Oncog

(hinikay ni: Bro.A.S.)

Pangutana:

Good evening, Father. Mangutana lang ko - Sala ba ang magminyo sa foreigner bisan walay love? Salamat ug God bless.

Pangutana:

Father, sala ba ang makigminyo sa usa ka tawo nga wala nako higugmaa, apan daghan siya ug kwarta ug daghan akog matabangan pinaagi sa pagminyo niya?

Tubag:

Pipila ka katuigan kaniadto, uso kaayo sa atong mga katigulangan ang paminyo dili tungod kay nagkahigugmaay ang lalaki ug babaye kundili tungod kay gagmay pa lang gani sila gibuya na silang daan sa ilang isig ka ginikanan. Sa kasaysayan sa institusyon sa kaminyoon ang mga lalaki ug babaye nagminyoay tungod sa nagkalainlaing rason, ug kadaghanan niini walay labot ang pagbati sa gugma. Ang mga harianong banay, pananglitan, nagminyoay aron pag-ugmad o pagtukod ug maayong relasyon tali sa ilang mga gingharian; ang ubang mga tawo nagminyo aron moasenso ang ilang negosyo o mosaka ang ilang pagkabutang diha sa katilingban o sa simple nga rason nga adunay modala sa ilang apelyido sa sunod nga kaliwatan.

Maingon nato nga usa ka binag-o kining pagminyo tungod ug alang sa gugma. Gani, kataw-an tingali kita sa atong mga katigulangan tungod sa atong sobra nga paghatag ug importansya sa gugma diha sa kaminyoon. Moingon tingali sila nga ang ilang pagminyoay tungod sa mga praktikal nga rason mas milahutay hinoon ug mas milungtad kay sa klase sa kaminyoon karon nga binase sa pagbati. Sa akong hunahuna, ang pagkadali mausab sa pagbati mao ang hinungdan ngano nga adunay mga balaod mahitungod ug kaminyoon. Ang maong mga balaod gitukod aron maprotektahan ang institusyon sa kaminyoon sa panahon nga mohupas na ang pagbati.

Alang sa Simbahan, ang kaminyoon sa mga binunyagan usa ka sakramento. Buot ipasabot nga gikan sa pagkatawhanon nga institusyon, gikan sa pagkasukaranan sa tawhanong katilingban, giisa kini ni Kristo ngadto sa pagkasukaranan sa gingharian sa langit. Ang sakramento sa kaminyoon naghatag ug grasya sa bana ug asawa aron makaagak sila sa usag-usa ngadto sa langit ug aron makaamoma sila sa ilang mga anak aron sila mamahimong mga santos. Mga praktikal kini nga mga konsiderasyon, apan may kalabutan sa pagtigum ug bahandi sa langit ug dili aron makatingob ug kalibutanon nga mga kaayohan.

Ang balaod sa Simbahan naglatid unsa ang minimum nga gikinahanglan sa pagkonsente sa usa ka kaminyoon: “For matrimonial consent to exist, it is necessary that the contracting parties be at least not ignorant of the fact that marriage is a permanent relationship between man and woman, ordered to the procreation of children through some form of sexual cooperation” (canon 1096 §1 of the 1983 Code of Canon Law). Buot ipasabot nga basta kay ang lalaki ug babaye nga magminyo andam sa pagtuman sa katungdanan sa Kristohanong kaminyoon – pasalig o commitment hangtud sa kamatayon, pagkamakanunayon, ug kabukas sa pagdawat ug mga anak nga ihatag sa Dios – wala nila abusohi ang sakramento sa kaminyoon bisan pa kun duna silay giapas nga kalibutanong kaayohan sa pagsulod sa kaminyoon. Sa laing bahin, kun maghisgot kita ug commitment, importante nga ang magtiayon adunay kahiusahan sa panghunahuna unsaon paggasto ang ilang kwarta. Ubay-ubay ang kaminyoon nga nabungkag tungod kay usa sa magtiayon nagsige ug tabang sa iyang mga ginikanan, mga igsoon ug ubang kaparyentehan nga walay pagtugot o pagkonsulta sa iyang kapikas. Oo, angayan ang pagtabang sa pamilya nga gigikanan. Apan, usa kini ka butang nga angay hisgotan ug sabutan sa magtiayon kay sila gitawag man sa pagtukod ug kaugalingong pamilya.

Unsaon na lang ang gugma? Hugot ang akong pagtuo nga ang imong gipasabot ug gugma mao ang maanindot nga pagbati diin ang lalaki ug babaye mag-angayanay sa usag-usa. Dili kini mao ang kinatibuk-an sa gugma; usa lang kini sa aspeto sa gugma ug gitawag kini nato sa Iningles ngaaffection. Makatabang ang affection sa pagpalahutay sa kaminyoon ilabi na panahon sa mga kalisdanan; makapasamot kini kasuod sa magtiayon. Apan, dili kini mao ang tumong sa kaminyoon. Ang tumong sa kaminyoon mao ang gugma sa tinuoray nga kahulogan niini diin ang nahigugma maninguha sa kaayohan sa gihigugma. Ug unsa ang labing taas nga kaayohan alang sa usa ka tawo? Walay lain kundili nga siya masuod sa Dios. Ang bana ug asawa nga nagtabang sa usag-usa nga mahimong santos ug makaabot sa langit tinuoray nga nahigugma sa usag-usa bisan pa kun ang ilang pagbati sa usag-usa adunay kausaban sulod sa mga katuigan.

Diosnong Probidensya, Kagawasan, Sala

2012-07-06T22:32:00.002-07:00

ni:Fr.Ramon Oncog

(hinikay ni: Bro.A.S.)

PANGUTANA:

Maayong hapon, Padre. Ginaingon nga ang Dios naghatag sa tawo ug kagawasan tungod sa iyang dakong gugma kanato. Pero, kining gasaha maoy nakaingon nga makasala ang tawo. Sa pagkasala sa tawo nasakit ang Dios ug nag-antus ang tawo tungod sa epekto sa iyang sala. Nganong dili na man lamang pahitaboon sa Dios ang unsay subay sa iyang kabubut-on aron dili siya masakitan?

TUBAG:

Ang imong pangutana mahitungod ug moral evil. Ang moral evil lahi kay sa gitawag nato nga physical onatural evil. Ang naulahi mahitungod sa mga panghitabo sa kinaiyahan nga maoy makaingon sa kasakitan ug pag-antus sa tawo. Dili kini resulta sa kabubut-on sa tawo, kundili natural lang gyud nga mahitabo kini. Apil sa natural evil ang mga kalamidad sama sa bagyo, baha, landslide, linog nga maoy hinungdan sa pagkaangul ug pagkamatay sa mga tawo. Ang atong pagtoo nagpadayag nga kining kadautan mahitabo gayud hangtud nga ang tibuok kinaiyahan moabot sa kaihingpitan. Matud pa ni San Pablo: “Nasayod kita nga hangtud karon, ang tanang binuhat nag-agulo tungod sa kasakit ingon sa babaye nga nagbati” (Rom 8:22).

Ang sala, sa laing bahin, gitawag nato nga moral evil. Kadautan kini nga resulta sa mangil-ad nga kabubut-on sa tawo. Sama sa physical evil, masabtan lamang nato kini ubos sa lamdag sa atong pagtoo. Matud pa sa parapo 388 sa Catechism of the Catholic Church (CCC) nga kun walay pagtoo, ang sala isipon lamang nga depekto sa pagtubo o kahuyang o sayup o sangputanan sa kakulangon diha sa struktura sa katilingban. Ang kahibalo mahitungod sa plano sa Dios alang sa tawo mao ang makapaamgo kanato nga ang sala usa diay ka pag-abuso sa gasa sa kagawasan nga gihatag sa Dios kanato aron unta kita mohigugma Niya ug sa atong isigkaingon.

Ang tumong sa kagawasan sa tawo mao ang gugma. Kun walay kagawasan, wala gugma. Apan, ang maong gasa sa kagawasan mahimo nga iyang gamiton pagbatok sa Dios. Kining pagrebelde sa tawo batok sa Dios maoy makaingon sa pagsulod sa kadautan nganhi sa kalibutan. Busa, maingon nato nga ang moral evil mas ngilngig pa kay sa physical evil. Dili ang Dios mao ang hinungdan sa moral evil bisan gani sa indirekta nga paagi. Hinoon, gitugot niya kini tungod sa iyang dako nga pagtahud sa kagawasan sa tawo (cf. CCC, 311).

Labaw sa tanan, sa ngadtongadto, ato usab nga madiskobre nga bisan tuod kun ang dautan dili gyud mahimong maayo bisan kanus-a, ang gahum sa Dios makapasangput ug maayo gikan sa dautan. Gikan sa pinakangilngig nga kadautan – ang pagsalikway ug kamatayon sa Anak sa Dios, tungod sa sala sa mga tawo – ang Dios, pinaagi sa iyang grasya, mipatungha sa pinakanindot nga kaayohan: ang paghimaya ni Kristo ug ang atong kaluwasan. Ang kinabuhi sa daghang mga santos usab nagsaksi sa giingon ni San Pablo sa Rom 8: 28 nga “Nasayod kita nga diha sa tanang butang nagbuhat ang Dios alang sa kaayohan niadtong nahigugma kaniya.” (cf. CCC, 312, 313). Ang pulong “tanang butang” nagpasabot ug tanan – apil ang atong mga sala ug kapakyasan.

Ang drama sa bugno sa kaayo ug dautan dili tingali nato masabot sa hingpit pagkakaron. Pero, kombinsido kita nga ang Dios mao ang Dios sa kalibutan ug kasaysayan. Wala kita masweto sa iyang pamaagi, pero makalaum kita nga inig atubang nato kaniya mahibaloan nato giunsa niya paggiya ang atong kinabuhi ug tanang butang ngadto sa tumong niini (cf. CCC, 314).

Love ko, Paryente Ko

2012-07-06T22:29:00.001-07:00

ni:Fr.Ramon Oncog

(hinikay ni: bro.A.S.)

Pangutana:

Maayong adlaw, Padre. Mangutana ko kay daghan na man gud ang nagbuhat ani. Sayup ba ang makigrelasyon ug paryente?

Tubag:

Sa akong hunahuna, ang buot nimo ipasabot ug “makigrelasyon” mao ang paghigugma sa kadugo uban sa posibilidad sa pagpakasal. Busa, tugoti ako sa paghisgot mahitungod ug upat ka babag (impediment) sa kaminyoon: (a) impediment of consanguinity, (b) impediment of affinity, (c) impediment of public propriety, ug (d) impediment of legal adoption.

Mahitungod sa impediment of consanguinity, ang unang parapo sa canon 1091 sa 1983 Code of Canon Law nag-ingon: “Marriage is invalid between those related by consanguinity in all degrees of the direct line, whether ascending or descending, legitimate or natural.” Ang ikaduhang parapo sa mao gihapong canon nag-ingon: “In the collateral line, it is invalid up to the fourth degree inclusive.” Ang buot ipasabot ug “consaguinity” mao ang pagka-kadugo. Ang direkta nga kadugo, sa bisan unsa nga degree, dili mahimo nga magminyoay. Pananglitan, ang lolo dili makaminyo sa iyang sungay o sungkod bisan pa kun layo na sila tungod kay sila direkta niya nga kadugo. [Opkors, dili usab tingali kini mahitabo tungod usab sa gintang sa edad.] Sa laing bahin, kun maghisgot kita ug pagka-kadugo sa abay (collateral) nga linya, dili mahimo nga magminyo ang kadugo hangtud sa fourth degree. Ang gibasehan sa pagkwenta sa balaod mao ang Roman law. Pero, sa inato nga pagkasulti, ang buot ipasabot mao nga dili mahimong magminyo ang isigka-igsoon (second degree), uyoan/iyaan ug pag-umangkon (third degree) ug mga first degree cousins (fourth degree). Hinoon, ang Obispo mahimong mohatag ug dispensation sa impediment of consanguinity in the third and fourth degree. Kun lapas na sa first degree nga pagka-ig-agaw, walay problema sa balaod ang pagminyo, bisan pa kun tingali daghan sa atong katigulangan moyam-id niini.

Ang impediment of affinity binase sa usa ka valido nga kaminyoon. Kabahin niini, ang canon 1092 nag-ingon: “Affinity in any degree of the direct line invalidates marriage.” Buot pasabot nga, pananglitan, mamatay ang asawa sa usa ka lalaki, dili niya pwede minyoan ang inahan, o anak (sa laing lalaki) sa iyang asawa. Sa samang paagi, ang babaye nga namatyan ug bana dili pwede nga maminyo sa amahan o anak (sa laing babaye) sa iyang na-anhing nga bana. Ang mga igsoon sa iyang bana iyang paryente pinaagi sa affinity pero sa collateral line. Wala kini isipa nga babag sa kaminyoon.

Ang impediment of public propriety pupareha sa impediment affinity, pero ang gibasehan niini dili ang usa ka valido nga kaminyoon kundili usa ka invalido nga kaminyoon o pagpuyopuyo ba kaha. Busa, ang usa ka lalaki dili mahimo nga magpakasal sa inahan o anak (sa laing lalaki) sa iyang gikapuyo. Mao usab sa babaye ngadto sa kaliwat sa lalaki nga iyang gikapuyo. Mao ni ang giingon sa canon 1093: “The impediment of public propriety arises when a couple live together after an invalid marriage, or from a notorious or public concubinage. It invalidates marriage in the first degree of the direct line between the man and those related by consanguinity to the woman, and vice versa.”

Kabahin sa impediment of legal adoption ang canon 1094 nag-ingon: “Those who are legally related by reason of adoption cannot validly marry each other if their relationship is in the direct line or in the second degree of the collateral line.” Pareho sa impediment of consanguinity, dili pwede magminyo ang usa ka tawo sa direkta nga kadugo (mga ginikanan ug kaapohan) sa gasagup niya. Dili usab siya pwedeng maminyo sa ubang mga anak sa mga nagsagup niya. Kining mao nga impediment motungha lamang kun adunay pormal o pagsagup nga giila usab sa sibil nga awtoridad.

Makalibog ba ang akong tubag? Kun dunay mga sitwasyon sumala sa nahisgotan sa unahan, duol na lang sa opisina sa Judicial Vicar sa dyosesis alang sa dungang katin-awan ug possible nga remedyo sa sitwasyon.

Mahitungod sa Aborsyon

2012-06-14T05:39:00.003-07:00

ni:Fr.Ramon Oncog

(hinikay ni: bro.A.S.)

PANGUTANA:

Maayong buntag, Father. Naglibog jud ko. Tinuod ba nga ang inahan nga magpakuha sa iyang anak samtang naa pa kini sa tiyan, dili jud pasayloon sa Ginoo? Largo na ba gyud sa impyerno ang iyang kalag? Palihug ayaw imantala ang akong numero – 09NNNNNNNNN1

TUBAG:

Ang aborsyon o ang ang pagpakuha sa kinabuhi gikan sa taguangkan sa inahan gihisgotan sa Catechism of the Catholic Church sa parapo 2270 hangtud 2275. Apil kini sa parte diin ang Katekismo naghisgot sa mga sala batuk sa ika-lima nga sugo – Dili ka magpatay. Ang Katekismo misugod pinaagi sa pagpahimug-at sa punto nga ang tawhanong kinabuhi kinahanglan nga respetohan gayud sugod sa pagpanamkon. Ang pagpanamkon mahitabo sa dihang ang binhi sa lalaki ug babaye magkatagbo. Niining puntoha, ang usa ka laing kinabuhi nagsugod ug pagaisipon siya nga laing persona nga naghupot ug mga katungod, ilabi na ang katungod sa pagpakabuhi. Sayup ang panghunahuna nga kini dugo o unod lamang.

Ang turok sa kinabuhi (human embryo) kinahanglan nga alimahan, panalipdan taman sa mahimo sama sa laing tawo. Gitugot ang pagpa-prenatal (diagnosis) kun girespetohan ang kinabuhi sa turok ug kun ang tuyo mao ang pagpanalipod ug ang kaayohan niini. Supak sa balaod sa moralidad ang pagpa-prenatal kun ang tuyo mao ang pagsusi kun adunay bay depekto ang turok sa tiyan kay kun naay depekto, ipakuha kini. Niining pagkabutanga, ang prenatal nahimong sentensya sa kamatayon.

Ang Balaang Kasulatan nagpadayag sa kabililhon sa kinabuhi sulod sa taguangkan. Ang Dios pinaagi kang propeta Jeremias miingon: “Sa wala ko pa gani ikaw lalanga, ug sa wala pa ikaw matawo, gipili ko na ikaw” (Jer 1:5). Tungod niini, ang Simbahan, sugod sa sinugdanan nagmatuod nga usa ka dakong dautan ang tinuyo nga aborsyon. Ang Didache Apostolorum, usa ka nga dokumento nga gisulat niadtong mga tuig 70 hangtud 100, sa panahon nga bata pa ang Simbahan, nag-ingon: “You shall not kill the embryo by abortion and shall not cause the newborn to perish” (Didache, 2,2: SCh 248,148). Kining pagtulun-ana sa Simbahan wala mausab ug dili gayud mausab.

Ang Simbahan nagpahamtang ug silot excommunication latae sententiae ngadto kanila nga sa direktang paagi may kalabotan sa pagpakuha sa kinabuhi gikan sa taguangkan – ang babaye mismo nga nagpakuha, bana o boyfriend nga mipugos o mitambag sa babaye o wala mobabag sa maong pagpakuha, ang doctor o hilot, ang nurse nga mitabang sa maong pagpakuha. Hinoon, mahimong mokunhod ang silot o mapapas kun adunay pagpugos nga nahitabo o gihimo ang salaod ubos sa inpluwensya sa pagkawalay alamag. Ang pulong latae sententiae nagkahulugan nga “automatic” ang silot sa dihang gihimo ang salaod. Ang excommunication wala magpasabot nga ang mga nahisgotan sa unahan dili na miyembro sa Simbahan. Nagpabilin sila nga miyembro sa Simbahan pero dili na sila makapahimulos sa mga pribeliheyo, mga katungod, mga gasa (material ug espiritwal) sa Simbahan apil na niini ang pagkalawat sa Eukaristiya.

Nagpasabot ba ang maong silot nga modiretso sa impyerno ang tawo nga adunay kalabutan sa pagpakuha sa bata gikan sa taguangkan? Dili. Hinumduman nato nga ang Dios lamang ang nahibalo kinsa ang maimpyerno kay siya lamang ang bugtong nakahibalo unsa ang anaa sa sulod sa kasingkasing sa tawo. Ang ato lang nasayran mao nga ang mabug-at nga sala nga wala hinulsuli makatambog sa kalag ngadto sa impyerno panahon sa kamatayon. Sa panghunahuna sa Simbahan, ang silot usa ka tambal. Ang tumong sa silot mao ang pagpaamgo sa nakabuhat ug salaod unsa ka ngil-ad ang iyang nabuhat ug aron iya kining basulan. Niining paagiha, malikayan niya ang makalilisang silot, hinoon, puli niini matagamtam niya ang maloloy-ong gugma sa Dios nga mas dako pa sa kinadak-an natong sala.

Ang Ensakto nga Paagi sa Bunyag: Pagtuslo o Pagbubo? - Unang Bahin

2012-06-14T04:51:00.000-07:00

ni:Fr.Ramon Oncog

(hinikay ni: Bro.A.S.)

PANGUTANA:

Good morning, Padre. Di ba ang bunyag ituslo man sa tubig sama sa gibuhat ni San Juan didto sa suba sa Jordan? Ngano man ang atoa nga ibubu ra man sa atong ulo? – 09NNNNNN301

TUBAG: (Unang Bahin)

Tinuod nga namunyag si Juan (Magbubunyag) didto sa suba sa Jordan. Pero, gipaklaro ba sa asuy sa Biblia ang iyang pamaagi sa pagbunyag? Kon giubog ba niya ang mga tawo sa tubig o igu lang ba niya sila gipatindog sa suba ug unya gibuboan sa tubig? Wala kini ipaklaro. Pero, ang mga igsoon natong mga Born-again moinsister nga ang pagbunyag kinahanglan nga ituslo gayud. Matud nila nga ang bunyag natong mga Katoliko kasagaran dili tinuud nga bunyag sanglit gibuhat pinaagi lang sa pagbubo. Alang nila, ang pagbunyag pinaagi sa pagtuslo mao lamang ang tinuoray nga nagsimbolo sa atong pagkalubong ug pagkabanhaw diha ni Kristo (cf. Rom 6:3-4).

Masuta nato ang kamatuoran pinaagi sa pagtan-aw sa ebindensya sumala sa: a) tinuoray nga kahulugan sa pulong nga ‘bunyag’, b) Biblia ug sentido komon, c) mga dokumento sa mga unang Kristyanos, ug d) pruweba sa archeology ug ancient Christian art. Karong Domingoha atong lang tukion ang kahulugan sa pulong ‘bunyag’.

Ang sayup sa mga igsoon nato nga Born-again mao nga nakaingon sila nga ang Griego nga pulong ‘baptizo’ sa Biblia nagkahulugan lamang ug ‘pagtuslo’ kon ‘pag-ubog’. Sayup! Daghan kini ug kahulugan. Ang maong pulong, pananglitan, nagkahulugan usab ug ‘paghugas’. Gigamit kini sa asoy ni San Lukas (11:38) diin naeskandalo ang mga Pariseo kang Jesus tungod kay mikaon siya nga walay paghugas (baptizo). Gapasabot ba kini sa wala pag-ubog sa tubig? Dili, kay si San Markos miingon nga ang mga Pariseo dili mokaon kon dili manghugas kon manghunaw sa kamot (nipto) (Mar 7:3-4).

Busa, ang pulong ‘baptizo’ diay dili lang nagkahulugan ug pagtuslo sa tibuuk lawas sa tubig. Daghan kini ug kahulugan apil na ang paghugas ug ritwal sa pagpanghunaw. Mas klaro kini labi na kon maghisgot kita sa mapasumbingayanon (metaphorical) nga kahulugan sa maong pulong. Ang Buhat 1:4-5, pananglitan, naghisgot ug bunyag (baptizo) pinaagi sa Espiritu Santo. Gapasabot ba kini ug pagtuslo o pag-ubog sa Espiritu Santo? Dili. Ang Buhat 2 sa tulo ka higayon naghisgot nga ang Espiritu gibubo ngadto sa mga matuohon (Buhat 2:17, 18, 33). Ang maong pagbubo sa Espiritu mao ang gihisgutan nga bunyag pinaagi sa Espiritu (cf. Buhat 11:15-17). Nagpakita lamang kini nga ang pulong ‘baptizo’ daghan ang kahulugan ug apil niini mao ang ‘pagbubo’.

Resulta sa sobra ka simple nga panabot ang paghubad sa pulong nga baptizo ngadto sa ‘pag-ubog’ o ‘pagtuslo’. Sa laing bahin, ensakto ang atong mga igsoong Born-again sa ilang pag-ingon nga ang bunyag pinaagi sa pagtuslo mas klaro nga nagsimbolo sa paglubong ug pagkabanhaw uban ni Kristo. Mao man gani nga ang Catechism of the Catholic Church sa parapo 1239 nag-ingon: “Baptism is performed in the most expressive way by triple immersion in the baptismal water.” Hinoon, ang pagbubo ug tubig sa ulo sa gibunyagan usa ka mas klaro nga simbolo sa pagbubo sa mga gasa sa Espiritu Santo, ug busa, mipadayon ang Katekismo sa pag-ingon: “From ancient times it has also been able to be conferred by pouring the water three times over the candidate's head.” Sa laktud, maingon nga ang pagtuslo ug ang pagbubo parehong nagsimbolo sa mga epekto sa bunyag. Walay makaingon nga ang usa kanila dili ensakto.

Ang bunyag pinaagi sa pagbubo gibuhat ba sa mga unang Kristyanos? Atong susihon ang ubang mga ebidensya sa sunod Domingo. Busa, sumpayan pa…

Ang Ensakto nga Paagi sa Bunyag: Pagtuslo o Pagbubo? - Ikaduhang Bahin

PANGUTANA:

Good morning, Padre. Di ba ang bunyag ituslo man sa tubig sama sa gibuhat ni San Juan didto sa suba sa Jordan? Ngano man ang atoa nga ibubu ra man sa atong ulo? – 09NNNNNN301

TUBAG: (Ikaduhang Bahin)

Niadtong miaging Domingo, atong gituki ang tinuoray nga kahulugan sa pulong ‘baptizo’. Atong napamatud-an nga wala lang kini nagkahulugan ug ‘pag-ubog o pagtuslo’, kundili daghan kini ug kahulugan, apil niini ang ‘pagbubo’. Mitapus kita sa pag-ingon nga sayup sa atong mga kagisoonan nga mga Born-again sa ilang paghunahuna nga ang pagtuslo mao lamang ang ensakto nga paagi sa pagbunyag. Oo, atong giangkon nga tinuoray nga ang pagtuslo mas klaro nga nagsimbolo sa atong pagkamatay ug pagkabanhaw uban kang Kristo. Apan sa laing bahin usab, ang pagbisbis ug tubig mas klaro nga timaan sa pagbubo sa Espiritu Santo dinhi kanato.

Ang laing mga rason nganong giisip sa Simbahan nga validong paagi sa pagbunyag ang pagbubo ug tubig sa ulo mao: ang asoy sa Biblia ug sentido komon; ang mga dokumento sa unang mga Kristyanos; ug pruweba gikan sa archaeology ug ancient Christian art.

Ang Asoy sa Biblia ug Sentido Komon. Gikan sa Buhat 2:41 nasayran nato nga human sa unang pagwali ni Pedro, tulo ka libo ka mga tawo ang nagpabunyag. Ang mga archaeologists miingon nga ang syudad sa Jerusalem niining panahona, walay igung supply sa tubig aron mabunyagan ang ingon kadaghang tawo pinaagi sa pagtuslo. Sigurado gayud nga gibunyagan kining mga tawhana pinaagi sa pagbubo o pagbisbis ug tubig. Bisan karon, ang sentido komon (common sense) nagtug-an kanato nga adunay mga higayon nga imposible ang pagbunyag pinaagi sa pagtuslo. Ang mga tawo, pananglitan nga masakiton kaayo ug dili na mahimo dugayon ang pagbunyag. Laing pananglitan mao ang usa ka binilanggo didto sa Muslim nga nasud diin kinahanglan nga himoon sa sekreto ang pagbunyag. Laing pananglitan pa gayud mao ang pagbunyag sa usa ka Eskimo kinsa nagpuyo didto sa tugnaw kaayo nga lugaw. Hikawan ba diay nato kining mga tawhana sa bunyag tungod kay dili mahimo ang pagtuslo kanila sa tubig?

Ang mga Dokumento sa Unang mga Kristyanos. Ang mga karaang dokumento nagmatuod nga ang mga Kristyanos kaniadto namunyag pinaagi sa pagbubo. Sa Didache nga gisulat sa tuig 70 A.D. mabasa: “Concerning baptism, baptize in this manner: Having said all these things beforehand, baptize in the name of the Father and of the Son and of the Holy Spirit in living water [that is, in running water, as in a river]. If there is no living water, baptize in other water; and, if you are not able to use cold water, use warm. If you have neither, pour water three times upon the head in the name of the Father, Son, and Holy Spirit.” Si Papa Cornelius I sa iyang Letter to Favius of Antioch niadtong tuig 251 nag-asuy nga sa dihang hapit na mamatay si Novatian, “he received baptism in the bed where he lay, by pouring” (gikutlo ni Eusebius sa iyang libro Ecclesiastical History, 6:4311). Si Cyprian usab sa Letter to a Certain Magnus nga iyang gisulat sa tuig 255 A.D. nagtambag: “[no one should be] disturbed because the sick are poured upon or sprinkled when they receive the Lord’s grace”.

Pruweba gikan sa Archaeology ug Ancient Christian Art. Ang mga mosaics ug mga artworks nga makita nato sa mga catacombs naghulagway giunsa pagpamunyag sa mga Kristyanos kaniadto. Kasagaran niini mao ang pagbubo. Bisan gani kun ang pagbunyag anaa gihimo sa suba, ang gibunyagan magtindog lamang sa mabaw nga parte sa suba ug buboan ang iyang ulo ug tubig ginamit ang kinhason. Didto sa Nazareth, usa ka bunyaganan (baptistery) nakubkuban sa mga archaeologists. Matud pa gigamit kini sa mga Kristyanos niadtong ikaduha ka siglo. Gamay kini kaayo ug impossible ang pagbunyag pinaagi sa pagtuslo.

Ang Panagbangi sa Simbahan ug Freemasonry (Part I)

2012-06-13T06:56:00.003-07:00

ni:Father Ramon Oncog
(HINIKAY NI: BRO.ALLAN S.)

Pangutana:

Pads, usa ko ka ex-seminarian. Mangutana ko: Usa ba ka sala ang pagkaMason?.... Unsa naman ang stand sa Simbahan sa mga Mason? Salamat. – 09XXXXXX294

Tubag:

Ang daan (1917) nga Code of Canon Law sa canon 2335 nag-ingon: “Persons joining associations of the Masonic sect or any others of the same kind which plot against the Church and legitimate civil authorities contract ipso facto excommunication simply reserved to the Apostolic See.” Klaro kaayo nga sigun sa daan nga Code, kadtong mosulod pagkamiyembro sa Freemasonry automatic nga excommunicated sa Simbahan. Dili sila angay nga modawat sa mga sakramento; balibaran sila sa pagdawat niini kun mamugos man ugaling. Sa binag-o (1983) nga Code, wala na hinganli ang Freemasonry. Miingon na lamang ang Code sa canon 1374: “A person who joins an association which plots against the Church is to be punished with a just penalty; one who promotes or takes office in such an association is to be punished with an interdict.”

Tungod kay wala na mahinganli ang Masonry sa bag-o nga balaod, daghan ang nakaingon nga mahimo na ang usa ka Katoliko nga moapil sa pagkaMason. Kining kalibog nag-aghat sa Congregation for the Doctrine of the Faith (CDF) sa pagpagawas ug katin-awan nga giulohan ug Declaration on Masonic Associations niadtong Nobyembre 26, 1983. [N.B. Niadtong panahona, ang CDF gipangulohan ni Joseph Cardinal Ratzinger nga karon Papa Benedicto XVI). Ang maong deklarasyon nagkanayon: “…the Church’s negative judgment in regard to Masonic association remains unchanged since their principles have always been considered irreconcilable with the doctrine of the Church and therefore membership in them remains forbidden. The faithful who enroll in Masonic associations are in a state of grave sin and may not receive Holy Communion. It is not within the competence of local ecclesiastical authorities to give a judgment on the nature of Masonic associations which would imply a derogation from what has been decided above….”

Upat ka punto ang makutlo nato sa maong katin-awan: (1) Dili importante nga wala hingali ang Masonry sa bag-o nga Code of Canon Law. Ang canon 1374 sa bag-o nga Code ug ang canon 2335 sa karaan nga Code, pareho lang ang gipasabot. (2) Ang negatiba nga husga sa Simbahan batuk sa Freemasonry wala mautro o mausab sanglit ang mga sukaranan nga mga prinsipyo sa maong kapunungan sumpaki o dili gayud mahiuyon sa mga pagtulun-an sa Simbahan. (3) Ang mga Katoliko nga miapil sa Freemasonry anaa sa grabe nga sitwasyon sa sala. Busa, dili sila angay nga mokalawat panahon sa Misa. (4) Ang mga lokal nga awtoridad sa Simbahan – pananglitan, ang Obispo sa dyosesis – dili mahimo nga mohimo ug patakaran nga sukwahi nga unsay gitakda sa deklarasyon sa CDF.

Gikapus kita sa espasyo, busa sa sunod gula sa Lantawan na lang nako hisgutan ang mga rason ngano nga gidid-an ang mga Katoliko sa pag-apil sa Freemasonry.

Ang Panagbangi sa Simbahan ug Freemasonry (Part II)

Pangutana:

Maayong gabii, Padre. Mangutana lang ko – Nganong supak man ang Simbahan batuk sa Freemasonry? Salamat. – 09XXXXXXX753

Tubag:

Niadtong miaging Domingo atong gipaklaro nga ang awtoridad sa Simbahan pinaagi sa Code of Canon Law, nagdili sa mga Katoliko kaniadto ug hangtud karon sa pag-apil sa Freemasonry. Ang daan (1917) nga Code of Canon Law sa canon 2335 nag-ingon: “Persons joining associations of the Masonic sect or any others of the same kind which plot against the Church and legitimate civil authorities contract ipso facto excommunication simply reserved to the Apostolic See.” Samtang ang binag-o (1983) nga Code miingon canon 1374: “A person who joins an association which plots against the Church is to be punished with a just penalty; one who promotes or takes office in such an association is to be punished with an interdict.”

Sa unang pagbasa sa maong mga balaod, makaingon ta nga ang hinungdan ngano nga ang Simbahan supak sa Masonry mao nga tungod kay kini adunay laraw batuk sa Simbahan. Tungod niini dunay uban moingon nga mahimo ra moapil sa pagka-Mason basta kay wala maglaraw batuk sa simbahan ang lodge o sanga sa Masonry nga ilang pagaapilan. Dili kini tukma nga pagsabot sa balaod! Ang maong mga deklarasyon sa Canon Law kinahanglan nga basahon ubos sa lamdag sa uban pang mga dokumento sa Simbahan sugod pa sa sulat nga giulohan ug In Eminenti (1738) ni Papa Clemente XII ug labi na gayud sa sulat ni Papa Leon XIII niadtong 1884 nga giulohan ug Humanum Genus. Sa maong sulat, ang naulahi miingon: “. . . that which is [Freemasonry’s] ultimate purpose forces itself into view—namely, the utter overthrow of that whole religious and political order of the world which the Christian teaching has produced, and the substitution of a new state of things in accordance with their ideas, of which the foundations and laws shall be drawn from mere Naturalism....”

Ang pagsupak sa Simbahan batuk sa Freemasonry diay nagsukad sa unsa nga klase sa kaponungan ang Freemasonry ug sa dili magkatagdo nga prinsipyo tali niini ug sa Simbahan. Ang Freemasonry nagtamod sa pilosopiya sa Naturalismo diin ang tawhanong kinaiyahan (human nature) ug ang pangrason (human reason) mao ang giila nga labing hingpit nga giya (ultimate guide). Alang sa Freemasonry ang kinatas-ang destinasyon sa tawo mao ang pagkahingpit nga tawo. Dili tingali moangkon ang mga Mason nga relihiyon ang Freemasonry, pero ang ilang grupo matawag gyud nato nga usa ka relihiyon nga kumpleto sa mga doktrina ug mga ritwal o mga seremonyas. Usa kini ka relihiyon kansang dios mao ang pangrason ug kahibawo sa tawo nga gisimbolohan sa kompas ug eskwala nga makita nato sa logo sa mga Mason. Ug busa, kinsa kadtong moapil niining kapungungan nakasala batuk sa Unang Sugo.

Ang Simbahan, sa iyang kabahin, nagtamud sa gitawag nga divine revelation o pagpadayag sa Dios ug alang niya ang kinatas-an nga destinasyon sa tawo mao ang pagpakig-uban sa Dios. Ang maong pakig-uban magsugod dinhi sa kalibutan pinaagi sa pag-ampo, mga sakramento ug uban pang mga espirituhanon nga tabang. Sa mubong pagkasulti, ang Simbahan naga-ila sa unsay supernatural, samtang ang Freemasonry nagdawat lamang sa unsay natural. Sa kasaysayan ug ilabi na gyud didto sa Europa, kining panagbangi sa prinsipyo maoy hinungdan nga ang mga Mason naglaraw sa paglumpag sa Simbahan.

Sa sunod Domingo hisgotan nato ang lain nga rason ngano nga ang Simbahan supak sa Freemasonry – ang dautan nga paggamit sa panumpa (evil misuse of oath).

Ang Panagbangi sa Simbahan ug Freemasonry (Part III)

Pangutana:

Maayong gabii, Padre. Mangutana lang ko – Nganong supak man ang Simbahan batuk sa Freemasonry? Salamat. – 09XXXXXXX753

Tubag:

Sa unang bahin sa tubag sa imong pangutana, gihisgotan nato nga walay kausaban sa baruganan sa Simbahan batuk sa Freemasonry. Gidid-an sa gihapon ang mga Katoliko sa pag-apil niini. Kadtong nakahibalo niini unya nagpadayon sa ilang pagkaMason, anaa sa sitwasyon sa pagpakasala ug dili angay nga mokalawat.

Sa ikaduhang bahin, gihisgotan nato ang labing mahinungdanong rason sa Simbahan sa iyang pagsalikway sa Freemasonry. Miingon kita nga ang mga sukaranang prinsipyo (basic principles) sa maong organisasyon ug sa Simbahan dili gayud mahimo nga magkatugma. Ang Freemasonry nagtamud sa pilosopiya sa Naturalismo diin gipakadios ang Rason. Ang tawhanong pangrason mao ang giila nga labing hingpit nga giya. Ug ang kahingpitan sa tawhanong kinaiyahan (human nature) mao ang gihimong katapusang tumong. Ang relihiyon giila lamang nga accessory – makatabang apan dili kinahanglanon – aron sa pagkab-ot sa maong kahingpitan. Ang Simbahan, sa iyang kabahin, nag-ila sa mga butang nga espirituhanon ug sa mga realidad nga supernatural. Ang giila nga tumong sa Simbahan mao ang pagpakig-uban sa tawo sa Dios. Labaw sa tanan, ang Simbahan nag-ila nga naghupot siya ug mga kamatuoran nga pinadayag gikan sa Dios (divinely revealed truths) isip giya. Tungod niini magkasumpaki gayud ang baruganan sa Freemasonry ug Simbahan.

Karon, hisgotan nato ang lain nga rason ngano nga gikondena sa Simbahan ang Freemasonry. Ang ikaduha nga rason mao ang dautan nga paggamit sa panumpa o evil misuse of oath. Sa pagsulod sa Freemasonry, ang usa ka tawo manumpa sa Labawng Makagagahum o Deity. Pinaagi sa usa ka ritwal ang tawo manumpa sa iyang hingpit nga pagtugyan sa kaugalingon sa kapunongan sa Freemasonry uban sa kaandam pagdawat ug silot kun ugaling mahisimang siya sa patakaran sa kapunongan. Usa kini ka pagsupak sa Ikaduhang Sugo!

Maingon nato nga duha lang ang posibilidad sa maong pagpanumpa – binuang ang maong panumpa o seryoso kini. Kun binuang ang maong panumpa, nan gipasaksi ang Dios sa usa ka binuang. Kun seryoso kini, nan gisangpit ang Dios aron pagsaksi sa pagbaligtad sa tawo sa iyang gidapigan. Ang nasud (state) ug Simbahan gidasonan sa Dios; dili mahimo nga adunay mga hugpong, grupo o kalihokan nga moilog sa pagdapig o loyalty sa tawo. Ang awtoridad sa Freemasonry dili mahimong molabaw sa awtoridad sa gobyerno sa nasud ug sa mga pangulo sa Simbahan. Busa, kun seryoso ang mga Mason sa ilang pagpanumpa, nan ilang gigamit ang ngalan sa Ginoo sa pagpasipala.

Sa laktud nga pagkasulti, ang paglaraw batuk sa Simbahan, ang iyang pagkasekreto nga organisasyon dili maoy rason ngano nga ang Simbahan batuk sa Freemasonry. Ang rason mao nga ang Freemasonry sa iyang pagka-siya naghupot ug mga prinsipyo ug mga tulumanon nga sukwahi sa Simbahan.

Ang Paglalang ug 'Test Tube Baby' (Unang Bahin)

2012-06-03T04:23:00.000-07:00

ni:Father Ramon Oncog

(hinikay ni:Bro.Allan O.Salada)

PANGUTANA:

Maayong hapon, Padre. Supak ba sa pagtulon-an sa Simbahan o dili ba ang dako nga tinguha sa usa ka magtiayon nga makaanak pinaagi sa paglalang sa bata diha sa test tube? – 09NNNNNN872

TUBAG: (Unang Bahin)

Ikatingala ang imong pangutana saglit nangayo kag kasayuran mahitungod sa usa ka sitwasyon nga dili kasagarang nahitabo dinhi sa atoa. Hinoon, mas daghan ang mga kaso nga ingon niini didto sa gawas sa nasud, ug duna tingali kitay nailhan nga midangop sa maong proseso nga imong giingon. Busa, hisgotan nato kini. Niining unang bahin sa akong tubag, atong sutaon unsa ang proseso nga imong giingon o unsa kining giingon nga paglalang ug test tube baby. Sa sunod Domingo pohon, hisgotan nato ang baruganan sa Simbahan mahitungod niini.

Ang paglalang ug test tube baby naila usab sa ngalan nga “in vitro fertilization”. Ang pulong “in vitro” nagpasabot ug “sulod sa bildo nga sudlanan” diin pagahimoon ang paglalang ug bata. Ang mahitabo mao nga ang babaye inyeksyonan ug “hormones” aron pag-apura sa iyang obaryo (ovary) sa paghimo ug itlog o ova (oocyte). Mga 30 ka itlog ang mahimo niini.

Unya, uban sa giya sa ultrasound, isuksok sa kinatawo sa babaye ang taas nga dagom aron sa pagpupo niining mga itlog. Ang mga itlog ibutang sulod sa bildo nga sudlanan diin sagulan kini sa semilya sa iyang bana (sperm). Ang semilya sa lalaki gikuha pinaagi sa pag-lulu o masturbation. Apan, kun adunay diperensya ang semilya sa bana, ang semilya kuhaon gikan sa laing lalaki nga gitawag ug donor. Mao usab ang buhaton kun adunay diperensya sa itlog sa babaye. Ang semilya sa iyang bana, adto isagol sa mga itlog sa lain nga babaye nga gitawag gihapon nga donor kansang obaryo gitandog sumala sa pamaagi nga nahisgotan sa unahan.

Ang pagkahiusa sa mga itlog sa babaye ug sa semilya sa lalaki moresulta ngadto sa mga 20 ka mga embryo. Hinumdumi nga ang embryo dili lang simple nga dugo o tisyu kondili mao kini ang unang ang-ang sa kinabuhi sa tawo. Lain na kining tawo, laing binuhat. Sa proseso sa IVF, ang mga embryo patuboon sa bildo nga sudlanan balig 7 ka adlaw diin kadtong mga luya mamatay ug mahibilin ang mga lig-on.

Human niini, pilian ang nahibilin nga mga lig-ong embryo, ug ang mga napilian itanum sa taguangkan (uterus) sa asawa. Usahay, adto sa taguangkan sa laing babaye itanum ang mga binhi. Ang maong babaye giila nga maoy surrogate mother. Ang ubang mga embryo nga wala mapili nga ipaturok sa taguangkan sa inahan, tagoan sulod sa usa ka freezer hangtud nga sa kadugayan mamatay ra sila ug ilabay; ang uban pa gayud, i-donate sa research (hinoon, nahimo kini nga negosyo karon sanglit adunay may palit uban niini). Sa research, kining mga embryo pagapatyon o mamatay panahon sa mga ekspiremento.

Karon, sa proseso sa IVF, dili lang kay usa ra kundili daghang embryo ang itanum sa taguangkan sa babaye. Tuyoon kini kay unyag kun usa lang ka embryo ug unya mamatay kini, nan mopalpak ang proseso. Apan, unsay mahitabo kun mabuhi ang tanang embryo? Moresulta kini ngadto sa daghang mga fetus sulod sa taguangkan ug unya mahitabo ang gitawag nga multiple births diin daghan ang ihimugso nga anak. Apan, kining sitwasyona, diin ang mga bata maghuot sulod sa taguangkan, nagbutang ngadto sa peligro sa kinabuhi sa babaye. Mao kana nga ang kasagarang buhaton mao nga patyon ang ubang mga binhi pinaagi sa pag-inyeksyon sodium chloride sa ilang kasingkasing. Maot man patalinghogan nga gipatay sila, mao nga gitawag kining bahina sa proseso sa IVF nga fetal reduction aron mas nindot paminawon sa dalunggan.

Hinaot nasabtan ang kangilngig sa proseso sa IVF. Ang maong pagsabot gikinahanglan aron usab masabtan ang baruganan sa Simbahan mahitungod niini nga atong sayran pohon.

Ang Paglalang ug 'Test Tube Baby' (Ikaduhang Bahin)

PANGUTANA:

Maayong hapon, Padre. Supak ba sa pagtulon-an sa Simbahan o dili ba ang dako nga tinguha sa usa ka magtiayon nga makaanak pinaagi sa paglalang sa bata diha sa test tube? – 09NNNNNN872

TUBAG: (Ikaduhang Bahin)

Niadtong miaging Domingo, atong gibatbat ang proseso sa paglalang ug test tube baby. Importante nga masabtan ang maong proseso aron masabtan usab nato ang pagsupak sa Simbahan batuk sa mao gihapong proseso. Kadtong nalipat sa pagbasa sa unang bahin niining akong tubag dinhi sa atong basahon sa parokya, mahimo nga mobasa niini sa Notes sa akong Facebook.

Ang baruganan sa Simbahan mahitungod sa IVF gisumada sa parapo 2377 sa Catechism of the Catholic Church: “Techniques involving only the married couple (homologous artificial insemination and fertilization) are perhaps less reprehensible, yet remain morally unacceptable. They dissociate the sexual act from the procreative act. The act which brings the child into existence is no longer an act by which two persons give themselves to one another, but one that entrusts the life and identity of the embryo into the power of doctors and biologists and

establishes the domination of technology over the origin and destiny of the human person. Such a relationship of domination is in itself contrary to the dignity and equality that must be common to parents and children. Under the moral aspect procreation is deprived of its proper perfection when it is not willed as the fruit of the conjugal act, that is to say, of the specific act of the spouses' union. Only respect for the link between the meanings of the conjugal act and respect for the unity of the human being make possible procreation in conformity with the dignity of the person.”

Matud pa sa maong parte sa Katekismo nga arang-arang na lang kun sa proseso sa IVF, ang gigamit mao mismo ang itlog ug semilya gikan sa bana ug asawa, ug wala sila modangop ug usa ka donor o surrogate parent. Apan, nagpabilin kini nga dili makatarunganon. Dili kini makatarunganon sanglit ang pag-inyeksyon ug hormones sa babaye nagbutang kaniya sa peligro. Gitawag kining bahina sa proseso sa IVF nga superovulation, ug dunay mga babaye nga namatay tungod niini. Lain pa, kasagaran, ang semilya sa lalaki gikuha man pinaagi sa pag-masturbate, usa ka buhat nga dili usab ensakto sumala sa moralidad.

Lain pa gayud, sumala na sa atong gihisgotan sa miagi, ang proseso sa IVF naglakip ug mga lakang nga nagkutlo sa kinabuhi sa tawo sa kasugdanan niini Naglakip kini ug mga lakang diin adunay mga human embryo nga mamatay o pagapatyon. Ang Simbahan nagtudlo nga ang tawo kinahanglan nga respetohan sugod sa iyang pagkahimugso. Kay kanus-a man diay siya gipahimugso? Kanus-a man magsugod ang iyang kinabuhi? Kanus-a man nato matawag ang tawo nga siya tawo? Sugod niadtong 1883, ang syensya sa Human Embryology nagtug-an nga ang kinabuhi sa tawo masugod sa dihang mahiusa ang itlog (ovum) sa babaye ug ang semilya (sperm) sa lalaki o “at the moment of fertilization”. Busa, sugod niining gutloa, bisan kun siya embryo pa, ilhon ang iyang katungod isip tawo. Ang nanguna niining maong mga katungod mao ang katungod sa pagpakabuhi.

Sa katapusan, ang Simbahan nagtudlo nga sumala sa panglantaw sa moralidad, ang paglalang ug bag-ong kinabuhi kinahanglan nga resulta gikan sa usa ka kaminyoon diin ang bana ug asawa mohatag sa ilang kaugalingon ngadto sa usag-usa pinaagi sa buhat sa gugma sa mga minyo. Sanglit gikapsan man kita sa espasyo, ato kining hisgotan ug dugang sa sunod Domingo diin mangutana usab kita: Dili ba diay pabor sa kinabuhi ang Simbahan nga mosupak man siya sa tinguha sa magtiayon nga makabaton ug anak pinaagi sa IVF? Unsay ikasulti sa Simbahan sa mga magtiayon nga midangop sa proseso sa IVF? Nakasala ba sila? Unsay paglaum nga ikadalit sa Simbahan alang sa mga magtiayon nga gusto apan galisud pagbaton ug anak? Atangi ang diskusyon sa sunod semana....

Ang Paglalang ug 'Test Tube Baby' (Ikatulong Bahin)

PANGUTANA:

Maayong hapon, Padre. Supak ba sa pagtulon-an sa Simbahan o dili ba ang dako nga tinguha sa usa ka magtiayon nga makaanak pinaagi sa paglalang sa bata diha sa test tube? – 09NNNNNN872

TUBAG: (Ikatulong Bahin)

Sa usang Domingo, atong gibatbat ang mga proseso sa IVF (in vitro fertilization), ug sa miaging Domingo, atong gisugdan paghisgot ang pagsupak sa Simbahan mahitungod niini. Una, miingon kita nga supak sa moralidad ang IVF tungod kay ang proseso sa superovulation diin inyeksyonan ang babaye ug daghang hormones nakapabutang kaniya sa dakong peligro. Ikaduha, ang pagkuha sa semilya sa lalaki pinaagi sa paglulu usa usab ka immoral nga buhat. Ikatulo, ang proseso naglakip ug mga lakang diin mamatay o patyon ang mga human embryos.

Ikaupat ug sa katapusan, miingon kita nga sayup ang IVF tungod kay sumala sa panglantaw sa Kristohanong moralidad, ang paglalang ug bag-ong kinabuhi kinahanglan nga resulta gikan sa usa ka kaminyoon diin ang bana ug asawa mohatag sa ilang kaugalingon ngadto sa usag-usa pinaagi sa buhat sa gugma sa mga minyo. Ang anak bunga sa gasa sa kaugalingon sa magtiayon ngadto sa usag-usa. Kay bunga man, dili kini mapugos. Dili kini direkta nga produkto sa ilang kabubut-on. Oo, mahimo kita mogama ug mobuhat ug mga butang. Apan, wala kita maghisgot ug butang. Naghisgot kita ug nilalang – tawo nga adunay dungog (dignity) nga sama atoa. Mao man gani nga adunay nilain nga terminolohiya ang paglalang ug tawo – procreation. Kini nga pulong gigamit lamang sa pagpasabut sa paagi giunsa pagpasanay sa tawo. Ang mga mga tanom ug mga mananap mo-reproduce [sidecomment: kanang gitawag ug reproductive health angay lamang kanila], ang tawo, sa ilang kabahin, mo-procreate. Nagtawag kini sa atong atensyon ngadto sa realidad nga ang Dios adunay kalabutan sa paglalang sa matag tawo ilabi na diha sa pagbuhat sa iyang kalag. Apil sa iyang diosnong pagbuot nga ang matag bata malalang pinaagi sa buhat nga nagpadayag sa paghigugma sa magtiayon alang sa usag-usa. Dili diay kita makaingon nga ang pagbaton ug anak usa ka katungod o right (cf., CCC, 2378). Mahimo ang magtiayon nga mangandoy ug anak, apan dili sila angay nga mo-“gama” ug anak o magpa-“gama” sa uban.

Unsay ikasulti nato mahitungod sa mga bata nga nalalang pinaagi sa IVF? Opkors, ang tanang bata, bisan giunsa pa sila paglalang, gihigugma sa Dios, ug busa angay usab nato higugmaon. Apan, dili usab nato ilimod nga adunay mga immoral nga mga paagi sa paglalang ug bata. Apil niini ang premarital sex, pagpanapaw o adultery, rape, incest ug IVF.

Unsay ikasulti nato mahitungod sa mga magtiayon nga midangop sa IVF? Ang palalang ug bata pinaagi sa IVF usa ka emosyonal kaayo nga isyu. Tungod niini, ang mahitabo kasagaran mao nga mawala ang ang gitawag nato nga objectivity. Kasagaran sa mga magtiayon nga midangop sa IVF anaa sa sayup o wala mahibalo sa piho nga baruganan sa Kristohanong moralidad, busa dili kita makahusga nga sad-an sila.

Aduna bay paglaum alang sa mga magtiayon nga wala makabaton ug anak? Ang Simbahan nagdaseg sa dugang pagtuon subay sa mga prinsipyo sa moralidad aron matubag ang problema sa pagka-dili makapanganak (cf. CCC, 2375). Pagkakaron, ang napamatud-an nga mas epektibo nga alternatibo sa IVF mao ang NaPro Technology (Natural Procreative Technology) nga nadiskobre ni Dr. Thomas Hilgers. Matud pa sa ilang website: “Unlike common suppressive or destructive approaches,

NaProTECHNOLOGY works cooperatively with the procreative and gynecologic systems. When these systems function abnormally, NaProTECHNOLOGY identifies the problems and cooperates with the menstrual and fertility cycles that correct the condition, maintain the human ecology, and sustain the procreative potential.” Dili ako sigurado kun duna bay doctor nga nagpraktis niini dinhi sa Pilipinas. Sa laing bahin, dili man gyud tanang magtiayon ang possible nga makaanak. Mahimo nila ipadayag ang ilang pagkamabungahon pinaagi sa laing mga paagi, sama sa: pagpalawom sa ilang gugma sa usag-usa, pagsagop ug mga bata sa lain, pagkamaabiabihon, paglantaw sa kaayohan sa mga pag-umangkon ug mga kinugos sa bunyag ug uban pa. Matud pa sa parapo 2379 sa CCC: “The Gospel shows that physical sterility is not an absolute evil. Spouses who still suffer from infertility after exhausting legitimate medical procedures should unite themselves with the Lord's Cross, the source of all spiritual fecundity. They can give expression to their generosity by adopting abandoned children or performing demanding services for others.”

Ang Misa Nga Latin

2012-05-31T07:48:00.001-07:00

ni:Father Ramon Oncog

(hinikay ni: Bro.Allan O. Salada)

PANGUTANA:

Maayong hapon. Naa lang koy pangutana - Giingnan ko sa akong ig-agaw nga lay minister

nga magbantay sa pari nga magmisa ug Latin kay dili daw na sila Katoliko. Unsa ni

katinuod? Kay naa mi mga higala nga mosimba sa Misa nga Latin unya dili na sila mosimba

sa simbahan. Daghang salamat. – 09NNNNNN401

TUBAG:

Una sa tanan, ang Latin mao ang opisyal nga lingwahe sa Simbahan. Mao kini ang

lingwahe nga gigamit pagsulat sa mga dokumento didto sa Vatican. Ang missal (ang

libro nga dungawan sa pari panahon sa Misa) nasulat usab sa pinulungan nga Latin.

Ang Latin nagpabilin nga maoy opisyal nga lingwahe sa Simbahan hangtud karon.

Busa, angayan nga ato kining gamiton dili lang panagsa kundili kanunay diha sa

atong mga pag-ampo. Gidaseg ang tanan nga makat-on sa tradisyonal nga mga

pag-ampo ug alawiton nga Latin sama sa Salve Regina, Pater Noster ug uban pa.

Angayan usab nga adunay regular nga pagsaulog sa Misa sa Latin. Gihimo kini sa

atong katedral matag una nga Sabado sa bulan sa may alas 7:15 sa buntag.

Karon, ang rito sa Misa nga Latin adunay duha ka porma giunsa pagsaulog:

ang ordinary form ug ang extraordinary form. Ang ordinary form subay sa missal nga

gipasiugda ni kanhi Papa Pablo VI niadtong 1969, samtang ang extraordinary form

gisaulog sumala sa missal nga gipasiugda ni kanhi Papa Juan XXIII niadtong 1962.

Ang 1969 missal nahubad ngadto sa daghang kinaugalingong lingwahe. Kining mga

hubad gihatagan ug pagtugot sa Simbahan ug mao na karon ang naandang

pagsimba sa kasagaran. Ang 1962 nga missal walay opisyal nga hubad sa

pinulungang lumad, busa gisaulog kini sa Latin lamang. Niadtong Julio 7, 2007, si

Papa Benedicto XVI mipagawas ug dekreto nga giulohan ug Summorum Pontificum

diin iyang gitugotan ang mga pari ug ang tanang katawhan nga mahimong mosaulog

o motambong sa Misa nga gisaulog sumala sa 1962 missal kon sa extraordinary form

sa Misa. Dinhi sa atong dyosesis, gisaulog kini matag Byernes sa may alas 5:30 sa

hapon diha sa Birhen sa Barangay Shrine, Cogon District, Tagbilaran City ug matag

Domingo sa matag alas 3 sa hapon diha sa St. Michael Chapel, Dampas District,

Tagbilaran City.Sa laing bahin, adunay mga pari nga tig-anhi dinhi nga nagsaulog sa

Misa sumala sa 1962 missal. Kini sila mga sakup sa grupo nga Society of St. Pius X o

SSPX nga gitukod ni Obispo Marcel Lefebvre didto sa France niadtong 1970. Tungod

sa ilang pagsupak sa mga pagtulun-an sa Vatican Council II, ang maong grupo wala

ilha o walay canonical status sa Simbahan. Ang Pontifical Commission Ecclesia Dei

niadtong 2008 nag-ingon nga ang mga paring SSPX mga tinuod nga pari pero ‘under

suspension’. Buot ipasabot nga bisan tuod anaa nila ang gahum sa pagkapari,

gidid-an sila sa paggamit niing maong gahum tungod kay dili man sila konektado

ngadto sa usa ka dyosesis o ngadto sa usa ka grupo nga giila sa Simbahan.

“Concretely, this means that the Masses offered by the priests of the Society of St.

Pius X are valid, but illicit, i.e., contrary to Canon Law. The Sacraments of Penance

and Matrimony, however, require that the priest enjoys the faculties of the diocese or

has proper delegation. Since that is not the case with these priests,

these sacraments are invalid.”

Sa laktud, ang Ecclesia Dei Commission nag-ingon nga ang Misa nga gisaulog sa

SSPX valido nga Misa pero illegal. Ang ilang pagpakumpisal ug pagpangasal,

sa laing bahin, illegal ug invalido, sanglit kining duha ka sakramento nagkinahanglan

man ug faculty o kagahum nga gikan sa dyosesis. Wala makasala ang Katoliko nga

mosimba sa Misa nga gisaulog sa SSPX apan gidiskorahe kini sanglit anaa ang

peligro nga matakdan kita sa ilang masukulon o masupilon nga panghunahuna.