Wettelijke grenzen aan schelden

Vrijheid van meningsuiting is een grondrecht dat ook voor reclame en andere commerciële uitingen geld. Er mag dan sprake zijn van ‘shock, offend or disturb‘. De vrijheid van meningsuiting kan alleen begrensd worden door een wet, als dat noodzakelijk is in een democratische samenleving, ten behoeve van een legitiem doel.

De wettelijke grenzen zijn voor reclame zijn in de basis niet anders dan voor andere (commerciële) communicatie. Je mag dus niet de eer en goede naam van mensen schenden, niet beledigen en geen racistische of discriminerende taal gebruiken.

Wel zijn er wat speciale regels voor radio- en tv reclame.

Mediawet

De Nederlandse Mediawet, gebaseerd op de Richtlijn Audiovisuele Mediadiensten, gaat onder meer over radio- en tv reclame en inmiddels ook over online audio- en videoreclame.

Volgens de Mediawet moeten De Ster, regionale en lokale publieke media-instellingen, net als commerciële media-instellingen en ‘videoplatforms‘ waar alle video-uploaders, zoals YouTubers en TikTokkers en andere influencers die video maken, onder vallen aangesloten zijn bij de Nederlandse Reclame Code. De Mediawet wordt gehandhaafd door het Commissariaat voor de Media.

Richtlijn Audiovisuele Mediadiensten

De Mediawet is dus gebaseerd op de Richtlijn Audiovisuele Mediadiensten en ook de Nederlandse Reclame Code, waar al die media-instellingen bij aangesloten moeten zijn, verwijst ernaar. Deze richtlijn is dus geldig in de gehele EU. In de richtlijn (art. 9 lid 1 sub c) wordt onder meer genoemd wat reclame niet mag veroorzaken:

• reclame mag de menselijke waardigheid niet aantasten;
• reclame mag niet discrimineren op grond van geslacht, ras of etnische afstamming, nationaliteit, godsdienst of levensbeschouwing, handicap, leeftijd of seksuele gerichtheid bevatten of bevorderen;
• reclame mag niet aansporen tot gedrag dat schadelijk is voor de gezondheid of veiligheid;

In de richtlijn wordt bovendien weer aangemoedigd om een gedragscode, zoals ons Nederlandse systeem van de Nederlandse Reclame Code, op te stellen. En zo is de cirkel weer rond.

Reclame in drukwerk

We hebben geen specifieke toezichthouder voor reclame in drukwerk, voor zover het gaat over goede smaak en fatsoen.

De Autoriteit Consument en Markt, die weliswaar ook toezicht houdt op reclame in bijvoorbeeld drukwerk en online, doet dat voor zover het gaat om eerlijke concurrentie en consumentenbescherming, op basis van de Richtlijn Oneerlijke Handelspraktijken.

Nederlandse Reclame Code

De Nederlandse Reclame Code is geen wet. Het is zelfregulering. De voorzitter of een commissie neemt beslissingen die worden gepubliceerd, maar er kunnen geen boetes worden opgelegd.

Soms kan dus wel alsnog het Commissariaat voor de Media optreden wanneer een media-instelling niet aan de regels van de Nederlandse Reclame Code voldoet. Maar voor bijvoorbeeld geprinte advertenties of online advertenties is dat niet het geval.

Dit stelt de Nederlandse Reclame Code:

“Reclame dient in overeenstemming te zijn met de wet, de waarheid, de goede smaak en het fatsoen.”

Artikel 2 van de Nederlandse Reclame Code is dus strenger dan wet.

Wat goede smaak en fatsoen is moet ‘naar huidige algemene maatschappelijke opvattingen’ beoordeeld worden en kan dus in de loop der tijd veranderen. Iets dat vroeger wellicht een grens over ging, vinden we inmiddels misschien wel heel normaal. Maar andersom net zo goed. Wat we vroeger een prima grapje vonden, noemen we nu misschien wel grensoverschrijdend, waardoor zo’n zelfde advertentie nu afgekeurd zou worden.

Verder mag reclame niet strijdig zijn met de goede zeden, of nodeloos kwetsend zijn.

Handhaving

Hoe kan er nu gezorgd worden dat reclamemakers zich aan de regels houden?

Allereerst kan er een klacht worden ingediend bij de Reclame Code Commissie. Voor particulieren is dit gratis. Binnen twee weken hoor je wat er met de klacht gebeurt. Soms is het zo eenvoudig dat een voorzitter zelf al en beslissing neemt. Is het ingewikkelder dan komt de Commissie eraan te pas en mag de partij waarover de klacht gaat zich ook verdedigen. Een uitspraak volgt daarna. Dat is een afwijzing van de klacht of een aanbeveling om de reclame aan te passen. Hiertegen kan ook in beroep worden gegaan.

Het Commissariaat voor de Media kan voor radio- of videoreclame ook optreden en wel een boete uitdelen. Toch laat het Commissariaat het vaak over aan de zelfregulering.

Verder is het natuurlijk mogelijk om naar de rechter te stappen. Los van de vraag of je naar de Reclame Code Commissie bent geweest. Dat kost uiteraard geld, maar als je schade hebt geleden kan een rechter wel schadevergoeding toekennen. Een rechter houdt ook rekening met de regels uit de Nederlandse Reclame Code. Ondanks dat het geen wet is, is het dus toch belangrijke regelgeving die verder kan reiken dan alleen de zelfregulering.

Schelden op YouTube

Op YouTube kun je inkomsten verliezen wanneer je in de eerste zeven seconden van je video scheldwoorden gebruikt of wanneer deze regelmatig terugkomen in je video.

Net als andere sociale mediakanalen zijn er voor adverteerders zelf juist strengere regels en mag schelden meestal helemaal niet. Let goed op welke woorden wel en niet geaccepteerd worden.

Fucking goede reclame?

Youfone gebruikte in 2023 het woord fucking in een reclame-uiting. Daarover klaagde iemand bij de Reclame Code Commissie (RCC). Het zou onnodige taalverruwing zijn en het zou te grof zijn. De voorzitter van de RCC denkt daar anders over. Fucking of facking is gewoon een woord om een bepaalde uitdrukking kracht bij te zetten. De huidige betekenis van het woord wijkt af van de oorspronkelijke betekenis van het woord. Dat niet iedereen dat kan waarderen kan zo zijn, maar dat maakt het nog niet onrechtmatig.

De tv-reclame van Youfone mag dus gewoon blijven bestaan.

In 2014 mocht er van de RCC over een boek ook gezegd worden dat het een ‘fucking knaldebuut’ was. Destijds al met dezelfde onderbouwing, dat het woord vooral gebruikt wordt om kracht bij te zetten.

WTF, New York Pizza?

New York Pizza houdt ook wel van een potje schelden. Fuck en damn zijn geen uitzonderingen. Hoor je mensen relatief weinig over klagen.

En als het dan wél gebeurt, over de afkorting WTF, dan is er toch niets aan de hand. Er werd wel twee keer over geklaagd. Zelfs als je fuck uit zou spreken is het ‘een term om een bepaalde uitspraak kracht bij te zetten’, aldus de voorzitter van de RCC in 2018. Het is ‘een woord dat inmiddels een gangbare betekenis heeft gekregen die afwijkt van zijn oorspronkelijke betekenis’, dat maatschappelijk al geaccepteerd is.

Die zijn lekker. Dom. Ook geen klacht over geweest.

Humoristische middelvinger is toegestaan

Ook over de advertentie van Big Gym, waarin een middelvinger te zien is, werd in 2015 geklaagd.

De uiting was humoristisch bedoeld, met een knipoog naar 1 april en naar andere reclameuitingen van Big Gym. Ook hier begreep de RCC wel dat niet iedereen het kon waarderen, maar werd de reclame toch niet verboden.

Ook een middelvinger in een TV-commercial van Radio 538 werd om diezelfde reden in 2014 gewoon toegestaan door de RCC.

Ik ben er godverdomme klaar mee

Nee, ik niet. Maar iemand anders wel. Met die ‘kut treinen’ (sic.). In een reclame van ProRail werden in 2019 een aantal tweets voorgelezen die ook in beeld verschenen.

Hier wilde de RCC niet teveel tijd aan besteden. Met een directe voorzittersbeslissing werd het afgedaan: begrijpelijk dat niet iedereen het kan waarderen, maar de commercial reageert op klachten die ProRail op social media ontvangt en dat is niet ontoelaatbaar.

‘Godverdomme man, ze roeien ons uit,’ een zin uit de film Süskind, werd ook gebruikt in commercials voor deze film. In 2012 oordeelde de RCC dat dit niet geschikt was voor kinderen. De commercials mochten daarom, met deze zin erin, niet worden uitgezonden voor 20:00uur.

Bovenstaande poster heeft niet al te lang in bushokjes etc. gehangen. Er was namelijk veel ophef over vanuit, voornamelijk, de Bible Belt en de SGP heeft er in sommige gemeentes raadsvragen over gesteld. Een klacht is er (nog) niet over ingediend en anders is het in elk geval te kort dag voor een uitspraak van de RCC.

Hornbach heeft vanwege de ophef de affiches weer laten vervangen. Gelukkig praten we er nu over op LinkedIn, in de media en dus zelfs in gemeenteraden, dus het heeft ze geen windeieren gelegd. Mag als ik een gokje mag wagen voor het geval er wel een klacht is of wordt ingediend:

Voorzittersbelissing. Afwijzing van de klacht. Verdomme wordt misschien niet door iedereen gewaardeerd, maar moet wel kunnen.

Terughoudend wegens subjectieve karakter

Wat steeds terugkomt is dat de Reclame Code Commissie terughoudend is de beoordeling van reclame’s waarin gescholden wordt, omdat de criteria ‘goede smaak en fatsoen’ subjectief zijn.

Dat het voor de een te ver gaat, betekent daarom nog niet dat het maar in het geheel afgewezen zou moeten worden. De RCC neemt dus voor lief dat dergelijke uitingen wellicht niet door iedereen gewaardeerd worden, maar zal ze pas verbieden wanneer ze zeer duidelijk een grens over gaan, waarover (bijna) geen discussie meer mogelijk is.

Schelden in reclame? Ga je gang, bitch.

Schelden in reclame is dus eigenlijk wel prima. Zolang het niet een individu raakt of bijvoorbeeld discriminerend of racistisch van aard is.

Je zou bijna kunnen zeggen: kun je een discussie voeren over de vraag of het de regels van goed fatsoen overschrijdt, dan is het dus toegestaan.

Vragen over jouw marketing- of reclameuitingen en of deze door de beugel kunnen? Boek een Oploskoffie en krijg direct advies.

Groetjes van je favoriete Kutjurist.

Back story bij het woord kutjurist: Mijn man noemde mij ooit zo. Hij is ook jurist. Ik verbeterde hem een keer en dat vond hij even irritant. Na wat gebrom en gemompel kwam er ‘kutjurist’ uit, in de zin van ‘je weet prima wat ik bedoel, je bent nu gewoon een irritante en precieze jurist aan het uithangen.’ Vond ik grappig. Dat deelde ik op Instagram en anderen bleken dat ook wel grappig te vinden. Zo is het blijven hangen. En ach, een kutjurist ben ik dus ook wel, want je hoort van mij niet altijd wat je wil horen. Je krijgt simpelweg het meest pragmatische antwoord en als je wil krijg je er de overwegingen bij.

The post Scheldwoorden in reclame, hoe ver mag je gaan? appeared first on Charlotte's Law & Fine Prints.

Afbeeldingen die je zelf maakt

Wat je zelf maakt, mag je in principe altijd gebruiken. Let wel op een paar zaken:

• Zit er werk van een ander in verwerkt, dan kan het zijn dat je toch inbreuk maakt. Vraag de ander om toestemming of maak gebruik van een uitzondering op het auteursrecht.
• Staat er een persoon herkenbaar op? Dan moet je mogelijk rekening houden met het portretrecht.
• Staat er een merk op? Dan mag je het niet altijd commercieel gebruiken.

Heb je een werk samen met een ander gemaakt, dan moeten jullie elkaar telkens toestemming geven om het werk te mogen gebruiken.

Heb je werk van een ander nagemaakt? Door bijvoorbeeld een foto na te schilderen, een beeldhouwwerk te fotograferen of van een illustratie te boetseren, dan is dat een verveelvoudiging. Dat kan een inbreuk zijn op auteursrecht. Denk bijvoorbeeld aan de zaak tussen Iris van Dongen en Koos Breukel.

Toestemming

Zie je een mooie afbeelding van iemand anders? Gevonden via Google, in een blogpost, op Instagram, Facebook of Pinterest of heel ergens anders? Vraag gewoon om toestemming. Je krijgt daarmee een licentie. Vaak veel makkelijker en sneller dan je denkt. Zorg wel dat je zo specifiek mogelijk bent over hoe je het beeld wil gebruiken.

Creative Commons

Je kunt ook gebruik maken van afbeeldingen waar al een creative commons licentie op rust. De maker van het werk heeft dan vooraf al toestemming gegeven om het werk te mogen gebruiken.

Let wel op: de maker geeft hiermee alleen toestemming voor het gebruik van zijn auteursrecht. Als er auteursrecht van een ander in verwerkt zit of er staan personen of merken op, dan wil het nog niet zeggen dat die rechten ook geregeld zijn.

Creative Commons licenties mogen niet meer ingetrokken worden, maar soms doen mensen dat toch. Zorg er in dat geval voor dat je bewijs opslaat van de licentie waaronder jij dat specifieke beeld bent gaan gebruiken. Zie daarvoor ook het lijstje bij ‘goede bronnen voor foto’s’.

CC0 of Publiek Domein

Publiek domein is de situatie waarin het auteursrecht al is komen te vervallen. In Nederland en in veel andere landen is dat 70 jaar na de dood van de maker. CC0 is een licentie waarmee net gedaan wordt alsof het auteursrecht is komen te vervallen. Je mag bijna alles met die werken.

Goede bronnen voor foto’s

In de loop der tijd heb ik al heel wat bronnen voor (gratis) foto’s weten te verzamelen. De een beter dan de andere, sommigen onder een CC0 licentie, sommigen met een heel eigen licentie.

Let wel op dat je hier een goede administratie van bijhoudt, inclusief screenshot.

• Download de (licentie)voorwaarden
• Registreer de datum waarop je de foto hebt gedownload
• Registreer welke foto je van welke site hebt gehaald
• Zorg voor een screenshot van de foto + licentie + URL/website herkenbaar + datum

Blijf in elk geval weg bij onveilige stockfotosites.

Uitzonderingen op het auteursrecht

Soms rust er auteursrecht op een werk, waardoor je het niet zomaar kunt gebruiken. Met toestemming van de juiste persoon mag het natuurlijk altijd. Maar wat nu als je geen contact kunt krijgen, je de toestemming niet krijgt of je de licentie te duur vindt? In sommige gevallen kun je nog gebruik maken van een uitzondering op het auteursrecht.

Citaatrecht

Je kunt een afbeelding ook citeren. Je gebruikt dan een enkele afbeelding in een resolutie die niet hoger is dan nodig. Je gebruikt het nooit als hoofdfoto, omslagfoto of anderszins als aantrekkingskracht, maar je gebruikt het voor een serieus doel en enkel ter ondersteuning van andere content, zoals tekst of video. In totaal zijn er vijf criteria waaraan een citaat moet voldoen. Naam- en bronvermelding is een belangrijk criterium.

Parodie

Wil je een afbeelding gebruiken en wijzigen, om er een parodie of meme van te maken? Dan heb je daar geen toestemming voor nodig én hoef je ook niet aan naam- of bronvermelding te voldoen.

Let wel op dat het grappig is, voldoende afwijkt van het origineel zodat er geen verwarring kan zijn en het mag de reputatie niet schaden en commercieel niet concurrerend zijn.

Embedden

Wil je foto’s voor je blog of website gebruiken? Dan kun je ook nog overwegen de foto’s te embedden. De foto’s blijven dan staan waar ze toch al stonden, waardoor je geen kopie maakt. Dat mag van het Hof van Justitie EU.

Eerder schreef ik al blogposts over de criteria bij embedden.

Let wel op dat jouw website of hostingpartij niet zo is ingericht dat er stiekem toch een kopie wordt gemaakt, waardoor de foto op een CDN terechtkomt. Dan is het weliswaar embed vanaf die CDN, maar dus niet meer vanaf de oorspronkelijke bron.

DuPho auteursrechtenkaartje gebaseerd op de Charlotte’s Law flowchart

Wist je trouwens dat het DuPho auteursrechtenkaartje gebaseerd is op deze flowchart? Dat zie je er online helaas niet altijd bij staan, maar in de PDF die je kunt downloaden wel. Of zie het screenshot hieronder. Hier hebben ze destijds toestemming voor gevraagd en hun eigen versie van gemaakt.

The post Auteursrecht: Welke foto’s mag je gebruiken? appeared first on Charlotte's Law & Fine Prints.

Foto’s gemaakt in opdracht

Voor het portretrecht zijn een paar zaken van belang. Allereerst speelt het portretrecht pas wanneer iemand herkend kan worden. Je kunt je natuurlijk afvragen of dat zo is, als je alleen billen en naaldhakken ziet. Zijzelf en haar partner zullen het wellicht herkennen, maar anderen ook?

Als het dan al een portret zou zijn, dan verschillen de rechten nog per situatie. Voor portretten die gemaakt zijn in opdracht gelden andere rechten dan bij portretten die niet in opdracht van de geportretteerde zijn gemaakt.

Voor portretten die in opdracht zijn gemaakt geldt

• de geportretteerde het portret openbaar mag maken, zonder toestemming van de maker
• fotoportretten mogen in een nieuwsblad of tijdschrift worden gepubliceerd met toestemming van de geportretteerde, zonder dat toestemming van de fotograaf nodig is
• maker mag het portret niet publiceren zonder toestemming van de geportretteerde

Afspraken over de boudoir foto’s

De foto’s werden in dit geval gemaakt in opdracht van de geportretteerde zelf. Het ging om erotische foto’s. Zowel naakt als lingerie.

De fotograaf en geportretteerden maakten hierover afspraken. De fotograaf zou alleen foto’s gebruiken waarop de geportretteerde niet herkenbaar zou zijn én dan zou alsnog per foto gevraagd worden om toestemming voor de openbaarmaking en ander gebruik ervan.

De geportretteerde had voor een aantal foto’s, waaronder die van de billen met hoge hakken zoals die hierboven is afgebeeld, toestemming verleend om het te publiceren in een boek, op de website en tijdens een expositie.

Er was dus niet expliciet afgesproken dat de foto ook verkocht mocht worden. De fotograaf had de toestemming voor het commercieel gebruik in het boek en toestemming voor de exposities echter zo opgevat dat de foto dus ook als exemplaar verkocht mocht worden. Volgens de geportretteerde was daar juist geen toestemming voor verleend. Maar, zegt de kantonrechter, “Dat de expositie van de foto, waar [eiseres] zich niet tegen heeft verzet, alleen voor de promotie van het boek was en dat het niet de bedoeling was dat de foto [naam foto] ook zelfstandig werd verkocht, heeft [eiseres] niet aannemelijk gemaakt.“

Bovendien had de geportretteerde weliswaar voor de fotoshoot betaald, maar niet voor deze bewerking van de foto en al helemaal niet voor de print zelf.

Volgens de kantonrechter had de geportretteerde daarom niet mogen verwachten dat er voor de verkoop van de foto nog apart toestemming zou worden gevraagd.

Omdat er wel was afgesproken dat er steeds toestemming zou worden gevraagd, mogen andere foto’s niet zonder toestemming alsnog worden verkocht.

Welke afspraken waren verstandig(er) geweest?

Bij opdrachten voor portretten is het verstandig af te spreken wat er wel en niet met het materiaal mag gebeuren. Die ruimte laat de wet ook.

De basis is dat de auteursrechthebbende, in dit geval de fotografe, het exclusieve recht heeft de foto’s openbaar te maken en te verveelvoudigen. Daar heeft de opdrachtgever in beginsel niets over te zeggen. Alleen wanneer iemand herkenbaar is afgebeeld, is dat anders. Dan is er immers sprake van een in opdracht gemaakt portret en heeft de auteursrechthebbende juist toestemming van de geportretteerde nodig.

De billen zijn geen portret. Daarvoor was dus eigenlijk geen toestemming nodig. Maar aangezien de afspraak werd gemaakt dat er wél om toestemming zou worden gevraagd, is die toestemming het uitgangspunt geworden.

Het zou wel beter zijn geweest als de afspraken preciezer zouden zijn geweest. Bijvoorbeeld dat de expositie alleen toegestaan zou zijn voor de promotie van het boek en dat de foto’s niet zelfstandig verkocht mochten worden. Hoe minder ruimte voor twijfel over de inhoud van de afspraken, hoe beter.

Wie betaald heeft, doet niet ter zake

De geportretteerde vond hier nog van belang dat ze voor de fotoshoot had betaald. Zowel voor de shoot zelf als de locatiekosten. Daarna zou ze nog per foto/bewerking moeten betalen.

De gebruikte foto was al een andere bewerking dan het origineel dat ze zelf heeft ontvangen. Dat maakte voor de rechter uit.

Dat het oneerlijk voelt dat je eerst zelf voor de fotoshoot + foto zo’n €1800,- betaalt en vervolgens die foto ook nog eens voor €3500,- wordt verkocht snap ik wel. Dan heb je het gevoel dat je niet alleen alle kosten hebt gedragen, maar de fotograaf daar ook nog eens alle winst mee maakt. De bewerking en de print zouden volgens de fotograaf ook nog €1800,- gekost hebben. Dat lijkt mij wat veel. Het is een eenvoudige bewerking van de foto, waar niet zoveel uren in kunnen zitten. Onduidelijk is op welk materiaal de foto was geprint, maar de kostprijs daarvan loopt ook niet snel erg hoog op.

Toch doet in het geheel eigenlijk niet ter zake wie waarvoor heeft betaald. Daarom zijn afspraken nu juist ook zo belangrijk.

Twee extra fotoshoots

Naast de fotoshoot waar de geportretteerde zelf voor had betaald, heeft ze ook nog meegewerkt aan twee andere fotoshoots van de fotografe. Daar heeft de geportretteerde dus niet voor betaald. Wel waren verder dezelfde afspraken gemaakt: alleen foto’s gebruiken waarop geportretteerde niet herkenbaar was én voor elke foto toestemming vragen voor publicatie.

Kennelijk heeft de fotografe nog geen andere foto’s verkocht.

Volgens de fotografe heeft zij het auteursrecht op de foto’s en had zij daarom niet eens om toestemming voor openbaarmaking of verkoop hoeven vragen. Zij mocht dat toch al doen. In beginsel is dat juist. Zij had echter in dit geval met het meisje afgesproken dat de foto’s zonder toestemming van het meisje niet openbaar gemaakt zouden worden. Die afspraak gaat voor het basisprincipe. De overige foto’s mogen daarom niet zonder toestemming verkocht worden. Doet de fotografe dat wel, zal ze per keer €1000,- aan dwangsommen aan het meisje moeten betalen. Met een maximum van €10.000,-, aldus de kantonrechter.

Wat zijn je rechten bij boudoirfotografie?

Ben je fotograaf? Bedenk dan goed dat als mensen (enigszins) herkenbaar in beeld zijn gebracht en deze personen ook de opdrachtgever waren (of de foto’s anderszins ten behoeve van hen zijn gemaakt), dat jouw auteursrechten als fotograaf beperkt worden. Je hebt voor die foto’s toestemming nodig om ze te mogen publiceren, in welke vorm dan ook.

Andersom is het dan weer zo dat de geportretteerde van jou geen toestemming nodig heeft om de portretten (dus niet de foto’s waar de persoon onherkenbaar op is afgebeeld), openbaar te maken. Moet de geportretteerde de foto’s natuurlijk wel al hebben. Het geeft dus geen recht op de bestanden.

Bij boudoirfotografie is er natuurlijk vaak sprake van een combinatie van foto’s waarop iemand herkenbaar is en foto’s waarop iemand niet herkenbaar is.

Foto’s waarop iemand niet herkenbaar is, daarvan heeft de fotograaf het auteursrecht en mag het verder openbaar maken zonder toestemming van de geportretteerde. De geportretteerde heeft dan juist weer toestemming nodig van de fotograaf om de foto’s openbaar te mogen maken en bijvoorbeeld te mogen publiceren op instagram of op andere sites.

Let wel op: een foto waarop iemand in eerste instantie niet herkenbaar lijkt te zijn, kan natuurlijk wel herkenbaar zijn door de andere foto’s. Bijvoorbeeld omdat dezelfde kleding wordt gedragen of juist hetzelfde gebrek aan die kleding zichtbaar is. Omdat je in de ene foto kunt herkennen wat je in de andere foto al gezien hebt, maakt dit iemand alsnog herkenbaar.

Je merkt misschien al wel dat het wat kan gaan duizelen. Wie mag er nou wat met welke foto’s? Daaro is het juist belangrijk om afspraken te maken. Zo voorkom je misverstanden. Bovendien is dat over en weer met gevoelige foto’s als deze een stuk prettiger.

Lees ook:
– Auteursrecht: samenwerken en licenties
– Auteursrecht: Wat is nu commercieel gebruik?
– Auteursrecht: fotografie en social media
– Auteursrechtinbreuk. Eerst waarschuwen?

The post Portretrecht en auteursrecht bij foto Billen met naaldhakken appeared first on Charlotte's Law & Fine Prints.

Voor werken in openbare plaatsen heeft de wet een uitzondering gemaakt: panoramavrijheid. Het is echter wel een strikte uitzondering. Pas hem goed toe om te voorkomen dat je alsnog inbreuk maakt op auteursrecht, met schadevergoedingen tot gevolg.

tl;dr samenvatting Als je iets fotografeert maak je daar een kopie van en dat is een inbreuk op auteursrecht. Je mag een 2D afbeelding maken van werken die zich permanent op een openbare plaats bevinden, zonder toestemming. Dit wordt ook wel panoramavrijheid genoemd. Het werk moet afgebeeld worden ‘zoals het zich aldaar bevindt’ en er mogen niet meer dan enkele werken van dezelfde maker afbeelden.

Auteursrecht

Het auteursrecht is een exclusief recht van de maker om een werk te verveelvoudigen (kopiëren, bewerken) en openbaar te maken (zoals publiceren). Het vervalt 70 jaar na de dood van de maker. Een werk valt dan in het publiek domein.

De wet heeft een aantal uitzonderingen gemaakt op het exclusieve recht van de maker om een werk openbaar te mogen maken en te mogen verveelvoudigen.

Panoramavrijheid: uitzondering op auteursrecht

Sinds 2004 is er een uitzondering op de Auteurswet voor het maken van afbeeldingen van werken in openbare plaatsen. Dit wordt meestal panoramavrijheid genoemd.

Omdat deze regel dus pas sinds 2004 bestaat, gaat soms nog wel het misverstand rond dat de Erasmusbrug niet gefotografeerd zou mogen worden. Over foto’s van deze brug werd namelijk jarenlang veel geprocedeerd.

De panoramavrijheid wil zeggen dat je ‘afbeeldingen van het werk zoals het zich aldaar bevindt’ mag maken. Die afbeeldingen mag je verveelvoudigen en openbaar maken. Dit is sinds 2004 geen inbreuk meer op auteursrecht

Uitzondering voor welke werken?

De uitzondering geldt niet voor alle werken. Alleen voor teken-, schilder-, bouw- en beeldhouwwerken en architectuur. Dit mag echter ruim geïnterpreteerd worden, zolang er maar aan alle andere criteria wordt voldaan.

Denk bijvoorbeeld ook aan graffiti en streetart, permanente kunst, tegelgedichten of werken van toegepaste kunst, zoals bankjes of een trap.

Openbare plaatsen

Je mag dus alleen een afbeelding maken als het werk zich op een openbare plaats bevindt. Een openbare plaats is ruimer dan de openbare weg. Het gaat als het ware om openbare toegankelijkheid en zichtbaarheid en niet zo zeer van wie de grond wel of niet is.

Het begint bij de openbare weg, openbare parken en openbare gebouwen.
Musea, scholen, ontvangsthallen van bedrijven en niet-openbare beeldtuinen vallen hier expliciet niet onder. Openbare plaats is daarmee dus niet hetzelfde als ‘voor iedereen toegankelijk’. Een openbare plaats is juist een plaats die ‘men in het normale verkeer betreedt'[1]. Zeg maar, plaatsen waar je in het dagelijks leven gebruik van maakt of kunt maken, zoals straten, stations, winkelcentra, parken, strand en natuurgebieden.

Daarbij gaat het om zaken die we vanaf de openbare weg kunnen zien en die zin onderdeel uitmaken van ons straatbeeld.

Kijk wel uit met werken die zich niet op openbare plaatsen bevinden, bijvoorbeeld achter een hek op een privé terrein, terwijl ze toch, min of meer, vanaf de openbare weg te zien zijn. Dat is namelijk een beetje een grijs gebied.

Vakantiepark is (g)een openbare plaats?

Alhoewel een kantonrechter van mening was dat er op een vakantiepark wel gefotografeerd mocht worden: “De Groene Leguaan c.s. heeft niet aannemelijk kunnen maken dat de woningen zijn gelegen in een niet-openbaar gebied. Weliswaar schijnen er verbodsborden te staan, maar dat dit onderdeel van het stadje [plaats] privégebied zou zijn blijkt niet.” ¹

Permanent

Het werk moet gemaakt zijn om permanent in een openbare plaats geplaatst te worden. Althans, een werk moet zich permanent op een openbare plaats bevinden.

Permanent kun je het beste lezen als ‘voor onbepaalde tijd’. Het gaat daarbij met name om de bedoeling. Is het werk bedoeld om het ergens permanent te plaatsen? Graffiti is meestal bedoeld om permanent op die muur te blijven zitten, maar daar zijn andere graffiti kunstenaars het niet altijd mee eens. Zij spuiten er gewoon overeen. Graffiti valt daarom meestal onder deze uitzondering. Dat is alleen maar niet het geval wanneer de graffiti ergens gespoten is waar het altijd al de bedoeling is geweest dat er ook weer overheen gespoten zou worden.

Wat zich echter niet permanent op een openbare plaats bevindt zijn tijdelijke buitententoonstellingen. Denk bijvoorbeeld aan de jaarlijkse zandsculpturen op Scheveningen of tijdelijke tentoonstellingen in de openbare ruimte.
Deze werken bevinden zich daar niet permanent of voor onbepaalde tijd en dat is ook helemaal de bedoeling niet. Ze vallen dus niet onder de uitzondering.

2D Afbeelding

De uitzondering geldt alleen voor afbeeldingen. Dat wil zeggen: 2D afbeeldingen. Een maquette of een beeldhouwwerk maken mag dus niet. Wat wel mag zijn foto’s, tekeningen, schilderijen, etsen, video etcetera.

Zoals het zich aldaar bevindt

Dit is misschien wel een van de belangrijkste criteria. De 2D afbeelding, mag het permanente werk, dat zich op een openbare plaats bevindt, alleen afbeelden ‘zoals het zich aldaar bevindt’.

Dat wil ondermeer zeggen dat er context te zien moet zijn. Geen vrijgemaakte afbeelding dus, maar een afbeelding inclusief omgeving, zoals de naastgelegen gebouwen, een deel van het park waar het beeld te zien is of de snelweg waar het kunstwerk naast staat.
Om diezelfde reden zijn close-ups, gedeeltes van werk, bijzondere standpunten en het gebruik van vertekenende lenzen ook niet toegestaan. Het mag in die zin niet te abstract of onherkenbaar worden. Het is dan namelijk niet meer het gehele werk of niet meer het werk zoals het zich aldaar bevindt. De uitsnede of de vertekening laat het werk er anders uitzien.

Geen bewerkingen of toevoegingen

Vervolgens denk je veilig te zitten door een heel eenvoudige foto gemaakt te hebben of als basis voor je schilderij de Erasmusbrug keurig in zijn geheel, niet vetekend en in het midden van je compositie geplaatst te hebben. Niets aan de hand, toch? Tot je gaat photoshoppen, kleuren aan gaat passen of er mooie zaken bij of omheen gaan schilderen of photoshoppen, die daar in werkelijkheid helemaal niet zijn. Daarmee is het al niet meer ‘zoals het zich aldaar bevindt’ en mag het dus niet.

Geen dronebeelden

Volgens het Duitse Bundesgerichthof vallen foto’s die gemaakt zijn met een drone in elk geval buiten deze uitzondering.

Het is dan namelijk niet het perspectief dat een mens normaal gesproken heeft. Daarmee is het dus geen weergave van een werk zoals het zich aldaar bevindt.

Commercieel gebruik

Voldoet de afbeelding aan alle bovenstaande voorwaarden? Mooi! Je mag de afbeelding nu openbaar maken en verveelvoudigen. Zelfs commercieel. Je mag er ansichtkaarten van maken of opnemen in een stadsgids. Je hoeft in dat geval geen vergoeding af te staan aan de maker van het werk dat jij verveelvoudigd en openbaar gemaakt hebt.

Kan panoramavrijheid in reclame ook zonder vergoeding? Of staat dat de normale exploitatie van het werk teveel in de weg?

Geen grote hoeveelheden

In een compilatiewerk mag je niet meer dan enkele werken van dezelfde maker gebruiken. Je mag dus geen series van werken gebruiken of een boek samenstellen met alleen maar werk van dezelfde persoon.

In Zweden is er zelfs een uitspraak geweest waarin bepaald is dat Wikimedia niet een database aan mag leggen met foto’s van werken. Ondanks dat Wikimedia juist gratis is en er zelf ook niks mee verdient, ging het erom dat het wel de inkomsten van een maker kan beperken en dat zou niet mogen. Niet iedereen is het hier mee eens.

Kortom, niet een boek maken met 80 mooie gebouwen van dezelfde architect, maar wel een boek met 80 werken van 80 verschillende architecten. Wil je toch een serie van werken van eenzelfde maker maken, zorg dan dat je om toestemming vraagt. Meestal zul je dan een vergoeding moeten afstaan.

Persoonlijkheidsrechten

De uitzondering schrijft niet voor dat persoonlijkheidsrechten gerespecteerd moeten worden. Nou ja, deels wel, door te zeggen ‘zoals het zich aldaar bevindt’, want dat betekent dat bewerking en verminking natuurlijk niet mag. Maar naamsvermelding is dus ook niet nodig.

Panoramavrijheid in Europa

Panoramavrijheid is een uitzondering op auteursrecht. Europees is geregeld dat elke lidstaat zelf mag bepalen of ze de panoramavrijheid als uitzondering in hun Auteurswet opnemen.

In Nederland, België en Duitsland geldt de panoramavrijheid voor werken die bestemd zijn om zich permanent op een openbare plaats te bevinden.

Frankrijk kent eenzelfde regeling, maar alleen als het niet commercieel wordt gebruikt. Dat geldt ook voor Estland, Letland, Litouwen en Slovenië.

In onder meer Luxemburg, Italië en Griekenland geldt geen panoramavrijheid.

In Denemarken, Noorwegen en Finland geldt panormavrijheid alleen voor gebouwen en dus niet voor andere kunst in openbare plaatsen.

Incidentele verwerking

Als het werk niet het hoofdonderwerp is, maar min of meer ’toevallig’ in de afbeelding terecht is gekomen, bijvoorbeeld bij een serie portretfoto’s, dan mag dat. Ook als er daardoor maar een deel van het werk in de afbeelding zichtbaar is.

Je maakt dan geen gebruik van de panoramavrijheid, maar van de uitzondering die we incidentele verwerking noemen.

Flauw

Is het flauw dat er eisen gesteld worden aan deze uitzondering? Veel fotografen hoor ik namelijk klagen, dat ze dus niet alles mogen fotografen, laat staan openbaar maken en verkopen. Ze vinden dat dit wel moet kunnen, om verschillende redenen.

Eigenlijk vind ik dat wat flauw. Want stel dat er een foto van een fotograaf gephotoshopt wordt en vervolgens openbaar gemaakt en verveelvoudigd en verkocht wordt, dan is de wereld voor veel fotografen te klein. Terwijl het echt om hetzelfde auteursrecht gaat. Zo publiceerde bijvoorbeeld de ontwerper van een brug een foto van die brug, die ook in een vakblad had gestaan. De fotograaf procedeerde daarover en won.
Wat u niet wilt dat u geschiedt, doe dat ook een ander niet.

photo credit: drshroc via photopin cc

The post Auteursrecht: Panoramavrijheid – werken in openbare plaatsen appeared first on Charlotte's Law & Fine Prints.

tl;dr samenvatting Alleen een mens kan het auteursrecht hebben. Het is in principe de prompteur die het auteursrecht kan hebben en dus niet de aanbieder van het AI-systeem. Er moet minimaal een goed en gedetailleerd prompt zijn geschreven, maar aanvullende prompts en bewerkingen zijn waarschijnlijk nodig om auteursrecht te kunnen hebben op het eindresultaat. Met (mede) door AI-gegenereerde afbeelding kun je inbreuk maken op auteursrechten van anderen.

Geen auteursrecht voor AI software

Amerikaan Stephan Thaler had AI een afbeelding laten maken. Hij wilde dit vervolgens registreren bij de US Copyright Office en Creativity Machine als maker vermelden. Hij zou zelf wel de auteursrechthebbende zijn, omdat hij vond dat het een werk ‘made-for-hire’ was. Ofwel, omdat hij de opdracht had gegeven aan AI, zou hij alsnog de auteursrechthebbende zijn geworden.

Zowel US Copyright Office als later de rechter ² , gaan daar niet in mee.

Thaler had namelijk zelf al gezegd dat het werk autonoom door de computer was gemaakt. Er was dus geen sprake van scheppende menselijke arbeid of ‘human authorship’, zoals ze dat in de VS noemen. Daarom rust er geen auteursrecht op.

Menselijke creativiteit is de sine qua non om te bepalen of een werk door het auteursrecht beschermd kan worden, stelt rechter Howell. Ze zegt overigens ook dat het gebruik van AI de vraag oproept hoeveel menselijke inbreng nodig is om te kunnen spreken van auteursrecht op het werk dat met AI is gemaakt.

“Human authorship is a bedrock requirement of copyright.”

Judge Beryl Howell, United States Federal District Court for the District of Columbia.

Ook kon Thaler niet de opdrachtgever zijn, omdat er nu eenmaal geen contracten gesloten kunnen worden met software/computers.

Thaler vond overigens ook dat de eigenaar van de software het auteursrecht zou moeten krijgen over dat wat de AI software vervolgens maakt. Dat zorgt natuurlijk weer voor heel andere juridische vragen of problemen. Want wanneer ben je dan de eigenaar van de software en wat is dan nog de rol van de prompt en de promptschrijver.

Lees meer bij de New York Times / Artnet / The Verge / Managing IP

4 criteria voor auteursrecht

Er zijn volgens Europese rechtspraak 4 criteria nodig om auteursrecht te verkrijgen ³ :

• Voortbrengsel van letterkunde, wetenschap of kunst;
• Menselijke intellectuele inspanning
• Originele of creatieve keuzes
• Resultaat (dus niet slechts een idee)

Hulp van machines en software mag voor auteursrecht

Foto’s zijn ook door auteursrecht beschermd ⁴ , terwijl je, zeker met telefoons en digitale camera’s, kunt zeggen dat een groot deel van een foto al gemaakt wordt door de camera. Het gaat namelijk niet om de kwaliteit van de foto of de nabewerking. Het gaat om de keuzes die je maakt bij het bedienen van die camera. Standpunt, belichting, uitsnede, nabewerking en ga zo nog maar even door.

Het gaat er dus ook niet om hoe makkelijk het is, maar wel wat je als mens hebt toegevoegd en wat jij hebt ingebracht.

De machine maakt geen creatieve keuzes, laat staan dat er sprake is van menselijke intellectuele schepping. De AI software of AI machine zelf kan dus niet het auteursrecht krijgen op de uitkomst die door AI is gegenereerd.

Wie heeft auteursrecht op AI, de schrijver van de opdracht of de softwareontwikkelaar?

De schrijver van de opdracht of prompt is de enige die auteursrecht kan hebben op het werk dat gemaakt is met AI-software.

Het is immers ook niet de fabrikant van de camera of telefoon die het auteursrecht heeft op een foto. De drukkerij heeft ook niet het auteursrecht op het boek dat ze hebben gedrukt, gesneden en gebonden. De producent van het schildersdoek, verf en penselen is niet de auteursrechthebbende van het schilderwerk. Microsoft is niet de auteursrechthebbende op de bestanden die jij ermee hebt gemaakt. Canva (aff.) is niet de auteursrechthebbende van de social media posts die jij met de software en beschikbare grafische elementen hebt gecreëerd.

Maar de vraag is wel of jij genoeg doet met een machine of genoeg toevoegt aan software om auteursrecht te krijgen op de uitkomst. Het is dus niet zo eenvoudig als ‘de persoon die de prompt schreef, is de auteursrechthebbende van de output’. Dat komt met name omdat de ‘prompteur‘ weliswaar invloed heeft op het prompt, maar daarmee mogelijk nog niet voldoende op de uitkomst.

Kun je auteursrecht hebben op een AI afbeelding?

Ja, als er maar genoeg ‘menselijke intellectuele inspanning’ is geleverd en er voldoende creatieve keuzes zijn gemaakt.

Nou is de drempel voor creativiteit laag. Auteursrecht draait niet om hoge creatieve, kunstzinnige of intellectuele waarde. Ook huiselijke knutselwerkjes kunnen eronder vallen. Daarnaast mag toeval ook een rol spelen.

Maar het moet wel meer zijn dan wat ‘banaal en triviaal’ of wat gewoon is. Het moet dat overstijgen wat wij allemaal wel zouden bedenken.

Ook moet het verder gaan dan alleen een idee. Op alleen een idee rust geen auteursrecht. Alleen op de specifiek uitgewerkte versie daarvan. En die uitwerking, daar is dan weer voldoende menselijke scheppende inspanning bij vereist. De prompt is in elk geval een idee. Dat wordt vervolgens uitgewerkt door het AI-systeem. Is de uitkomst voldoende beïnvloed en gestuurd door de mens (de prompteur), of is het meer gestuurd door de willekeur van het AI-systeem?

Is je opdracht of prompt die je invoert in AI software, zoals DALL-E, zo eenvoudig dat iedereen dat zo in had kunnen voeren, heb je op de uitkomst geen auteursrecht. Daar is je prompt al te eenvoudig voor. De prompt moet minimaal zo specifiek zijn, dat op de prompt zelf mogelijk een auteursrecht rust.

Overigens tellen ook je keuzes achteraf mee. Sterker nog, hoe meer je achteraf nog toevoegt en aanpast, hoe meer je alsnog auteursrecht kunt krijgen op het eindresultaat. Als DALL-E je 10 opties voorschotelt, maak jij een keuze in welke je gebruikt. Wellicht bewerk je die nog, maak je nog een uitsnede of gebruik je het als basis voor een social media post waaraan je nog vanalles toevoegt. Op dat eindproduct zou dan alsnog auteursrecht kunnen rusten. Volgens sommigen heb je dan alleen auteursrecht op je bewerkingen en niet op het geheel.

Hoe beter de prompt, hoe meer auteursrecht

Een goede opdracht of prompt schrijven is zo gemakkelijk nog niet. Je hebt misschien al een beetje iets in je hoofd, maar dat kan AI niet raden. Je moet dus wel degelijk moeite doen om een goede opdracht te geven om zo de juiste afbeelding te laten genereren.

Cosmopolitan liet een cover door DALL-E maken. Dat heeft uiteindelijk vele uren werk gekost.

Het hangt dus ook een beetje van de software af, hoe goed je de opdracht in kunt voeren. In Dream Studio van Stability.ai kun je bijvoorbeeld al veel meer invoeren en met schuifjes veranderen en zo instructies geven die je anders wellicht aan een camera zou hebben gegeven of in photoshop zelf zou hebben uitgevoerd of veranderd.

De kans dat je op basis van één enkele invoer of prompt, meteen al auteursrecht krijgt op de uitkomst, is klein. Blijf je echter bijsturen met nieuwe prompts, maak je keuzes, doe je aan nabewerking, waardoor er steeds meer menselijke tussenkomst en menselijke arbeid aan te pas is gekomen, hoe groter de kans dat je auteursrecht hebt op het eindresultaat.

Menselijke tussenkomst nodig voor auteursrecht

Weet je nog aap Naruto, van de aapselfie? De aap kreeg het auteursrecht niet, maar de fotograaf net zo goed niet. Het was wel de camera van de fotograaf die gebruikt was, maar de foto’s waren per ongeluk en zonder enig initiatief van de fotograaf.

Dat er techniek gebruikt wordt om een auteursrechtelijk werk te creëren is het probleem niet. Alhoewel daar vroeger nog wel eens anders over gedacht is. Bij een foto maak je bijvoorbeeld ook gebruik van de techniek van de camera. Hoe slimmer de camera’s worden, hoe minder we zelf hoeven te doen. Het gaat dus ook nog om de input die we zelf leveren. Bijvoorbeeld: lenskeuze, brandpuntafstand, camerastandpunt, belichting, compositie, uitsnede, nabewerking en wat al niet meer, afhankelijk van het soort foto natuurlijk. Dat moet je overigens wel kunnen onderbouwen, anders heb je alsnog geen auteursrecht als het aan de rechtbank Zeeland-West-Brabant ligt, in elk geval.

Dat er enig toeval gepaard kan gaan bij het maken van een werk is ook geen probleem. Denk maar aan kunstwerken met verfspatten. Je kunt niet exact bepalen hoe en waar de verspatten terechtkomen, maar je kiest wel het materiaal, afstand, manier van spatten creëren etc. Er zit dus zoveel menselijke tussenkomst bij, dat er toch een auteursrecht op rust.

Zijn AI-afbeeldingen een inbreuk op auteursrecht?

Zo’n AI afbeelding ontstaat niet vanzelf. Alleen een geschreven opdracht zorgt natuurlijk nog niet voor een afbeelding.

De software moet weten wat je bedoelt. De woorden moeten gekoppeld worden aan afbeeldingen. De AI software moet informatie gevoerd krijgen om te leren wat er op welke afbeeldingen te zien is, zodat ze op basis daarvan weer nieuwe afbeeldingen kunnen maken.

Afbeeldingen downloaden en naar de software uploaden is een inbreuk. Maar als de software zelf een beetje op Google rond gaat kijken en zo alle afbeeldingen analyseert, hoeft er niet per se iets aan de hand te zijn.

Op een stijl rust overigens geen auteursrecht. Dat met de prompt de opdracht is gegeven om een afbeelding in een bepaalde stijl te maken, zorgt er dus nog niet voor dat er opeens sprake zou zijn van een inbreuk. Je kunt geen inbreuk maken op een stijl. Dus ook met AI een stijl namaken, is geen inbreuk op auteursrecht. Van inbreuk op het auteursrecht is pas sprake wanneer zowel de stijl als de voorstelling zelf teveel overeenkomen met een al bestaand werk.

De manier waarop de afbeeldingen gebruikt worden maakt natuurlijk ook uit. Alleen informatie uit andere afbeeldingen gebruiken is geen probleem. Maar zodra de AI software onderdelen van bestaande afbeeldingen overneemt, die je nog steeds herkent in het nieuwe werk, dan is dat mogelijk een inbreuk op auteursrecht.

Als er sprake is van een inbreuk, dan moet de persoon die de afbeelding openbaar maakt en/of verveelvoudigt worden aangesproken en dus ook niet de makers van de AI software.

Maakt Stable Diffusion AI inbreuk op Getty?

Stability AI maakt de tool Stable Diffusion waarmee je afbeeldingen kunt genereren. Anders dan wat OpenAI met DALL-E doet, kijken ze niet alleen naar de afbeeldingen, maar kopiëren of uploaden ze die afbeeldingen ook om zo hun AI machine te voeren met informatie.

Daardoor is er sprake van een (tijdelijke) verveelvoudiging van de afbeeldingen en dat is een inbreuk op auteursrecht. In Nederland en de EU geldt dat, als het werkelijk alleen een tijdelijke kopie is in de zin van datamining, het mogelijk wel is toegestaan.

Stability AI zou 12 miljoen afbeeldingen van Getty hebben gebruikt. Dat zou ook nog eens een inbreuk op het databankrecht van Getty kunnen hebben. Er is gebruik gemaakt van de investering van Getty om deze verzameling afbeeldingen te krijgen.

Meer over de rechtszaak kun je onder meer volgen via The Verge. Inmiddels (5/2025) lopen er meer dan 40 rechtszaken in de VS over AI en auteursrecht.

Maakt Stability AI inbreuk met database

Misschien heb jij ook wel een avatar gemaakt door foto’s van jezelf naar Lensa te uploaden. Lensa is ook van Stability AI/Stable Diffusion. Het maakt gebruik van de database Laion, waarin veel kunstwerken van verschillende makers, kunstenaars en artiesten zijn opgenomen.

Dit zorgt voor veel verontwaardiging en debat. Veel makers zien hun inkomsten afgenomen worden door de komst van deze tool. Maar het portret is van de geportretteerde en wordt in een andere vorm gegoten, die wellicht een stijl heeft van bepaalde makers. Daarmee is dat dus nog geen inbreuk.

Het vullen van de database met die werken is natuurlijk een ander verhaal. De database zelf maakt dus mogelijk wel inbreuk, omdat daarin werken van anderen zijn gekopieerd. Een fotograaf spande daarover een rechtszaak aan. Probleem was dat de database was gebouwd voor wetenschappelijke doeleinden. Dat kan op basis van de uitzondering voor tekst- en datamining uit de auteurswet. Voor commercieel gebruik geldt echter dat als er een machine leesbaar auteursrechtvoorbehoud is gemaakt, zoals all rights reserved, dan is tekst- en datamining niet toegestaan.

En de algemene voorwaarden van de AI tools dan?

Die voorwaarden kunnen vooral iets zeggen over het gebruik van de tool. Bijvoorbeeld hoe je de tool niet mag gebruiken, waar je de tool niet toe aan mag zetten om het te maken.

Omdat een AI-systeem alleen maar wiskunde is, kan het auteursrecht dus niet van de ontwikkelaar van het AI-systeem zijn. Auteursrecht rust immers op creativiteit.

Auteursrecht claimen kan de aanbieder van het AI-systeem dus niet. Hier moet het overgedragen worden met een akte, waar dus een handtekening op moet staan. In de voorwaarden kan hooguit staan dat je mee moet werken aan die overdracht óf er moet om een rechtsgeldige elektronische handtekening (vergelijkbaar met de ‘natte handtekening’) gevraagd worden, zodat die akte meteen al geregeld is.

Vaak wordt er in de voorwaarden wel alle aansprakelijkheid uitgesloten voor het geval er sprake is van een inbreuk op auteursrecht. Ook moet je beloven geen werken van anderen te gebruiken en te uploaden of moet je beloven bij het gebruiken van het AI-systeem geen inbreuk te maken op rechten van anderen.

Geen auteursrecht op stripafbeeldingen gemaakt met AI

De strip ‘Zarya of the Dawn’ werd afgewezen voor auteursrechtelijke bescherming door de US Copyright Office, omdat het niet aan alle vereisten voldeed. Daarmee was overigens nog niet gezegd dat het afgewezen werd omdat het deels door AI is gemaakt, maar wel omdat dit niet voldoende werd vermeld.

Op de prompt en tekst had de maker wel auteursrecht, en ook op het geheel, maar niet op de afbeeldingen afzonderlijk. Er was volgens de US Copyright Office te weinig menselijke tussenkomst om tot die afzonderlijke afbeeldingen te komen.

Bij het geheel is die menselijke tussenkomst er wel. De afbeeldingen zijn in een bepaalde volgorde gezet en er is eigen tekst aan toegevoegd.

Lees de volledige afwijzing op de site van US Copyright Office. Benieuwd naar de strip zelf? Die kun je bekijken op de Instagrampagina van de maker of downloaden via AI Comic Books.

Meer over deze strip en de afwijzing van US Copyright Office lees je ook bij Creative Commons, Bloomberg Law, de Volkskrant en The Verge.

Het registreren van werken is geen verplichting om auteursrecht te kunnen claimen, maar wil je voor een Amerikaans werk ook in Amerika een rechtszaak starten om schadevergoeding te krijgen, dan is registratie wel nodig. Jij hoeft dus niet je Nederlandse werkt in de VS te registreren om daar bescherming te krijgen en daar recht te hebben op schadevergoeding.

EenVandaag over AI in de creatieve industrie

Bekijk de video hierboven vanaf minuut 22.

Auteursrecht op tekst gemaakt met AI?

Het auteursrecht op tekst dat gegenereerd is met AI, werkt op basis van dezelfde regels. Pas je deze toe, is de uitkomst waarschijnlijk wel anders.

Lees daarover mijn blog ‘AI en auteursrecht op teksten: wie heeft welk recht?’

Portretrecht en AI?

Over het hierboven besproken Zarya of the Dawn kwamen ook vragen over portretrecht, omdat dit karakter lijkt op een actrice. Er is sprake van een portret wanneer iemand herkenbaar is afgebeeld, dus dat kan ook met een AI portret.

The post AI en auteursrecht op afbeeldingen: wie heeft welk recht? appeared first on Charlotte's Law & Fine Prints.

In dit artikel vertel ik daarom meer over de verschillende rechten en plichten bij straatfotografie.

Waar mag je fotograferen?

In de basis: overal. Vooral op de openbare weg en in publieke ruimten. Tenzij er beperkingen gelden.

Zo kunnen er ruimtes zijn die in principe publiek toegankelijk zijn, zoals treinstations of een festivalterrein. Maar daar kunnen wel huisregels gelden. Je mag ook niet ergens naar binnen fotograferen. Dan is het heimelijk, en dat is zelfs een strafbaar feit.

Ook moet je altijd rekening houden met de privacy van personen.

Wat mag je wél fotograferen? – Auteursrecht

Hier geldt ook weer: alles en iedereen, tenzij er sprake is van een uitzondering.

Auteursrecht geldt tot 70 jaar na het overlijden van de maker. Op oude gebouwen en oude kunst rust dus geen auteursrecht meer.

Verder mag iets wel ‘per ongeluk’ gefotografeerd worden, wanneer het slechts een klein onderdeel is van de foto. Dat noemen we incidentele verwerking.

Iets op straat fotograferen dat bedoeld is om daar permanent te blijven, mag je in principe ook fotograferen. Veel mensen noemen dit de panoramavrijheid. Let op: deze uitzondering geldt niet in alle (Europese) landen.

Als straatfotografie alleen je hobby is en je de foto’s niet wil publiceren op je website of sociale media, dan mag je alles fotograferen als privékopie.

Wat mag je niet fotograferen?

Bij het fotograferen van personen moet je rekening houden met hun privacy en portretrecht. Dat betekent nog niet dat je iemand niet zou mogen fotograferen, maar wel dat er omstandigheden kunnen zijn waardoor je iemand niet mag fotograferen, of waarbij het fotograferen zelf wel zou mogen, maar het publiceren niet.

Ook auteursrecht speelt op straat een rol. Denk aan tijdelijke kunst, graffiti, affiches, etalages. Als je dat fotografeert is dat een verveelvoudiging en daarmee een inbreuk op auteursrecht, tenzij je gebruik kunt maken van een uitzondering, zoals incidentele verwerking of de panoramavrijheid.

Straatfotografie en privacy

Privacy is een breed begrip en gaat dus veel verder dan alleen persoonsgegevens. Privacy is ook het recht op een privéleven en het recht om met rust gelaten te worden. Daarom heb je zelfs op openbare plaatsen privacy.

Nou ja, misschien niet wanneer je je pontificaal tentoonstelt, maar wel wanneer je in een hoekje van het Vondelpark loopt.

Per saldo gaat het om de belangenafweging tussen jouw belang als fotograaf, jouw recht op vrijheid van meningsuiting en het belang van de geportretteerde, zoals het recht op privacy.

Let vooral bij het publiceren (op social media) van de portretten goed op in welke context je deze plaatst. Dat kan namelijk in de belangenafweging zorgen voor de doorslag naar het belang van de geportretteerde.

Vragen straatfotografen toestemming?

Straatfotografen zijn niet verplicht om toestemming te vragen voor ze iemand fotograferen. Tenminste, meestal niet.

Toestemming vragen is nodig wanneer iemand in een privésetting wordt gefotografeerd. Dus op een locatie die heel privé is of in een situatie of houding die erg privé is.

Toestemming leg je bij voorkeur vast in een quitclaim, zodat zowel fotograaf als geportretteerde weten waar ze aan toe zijn.

Portretrecht in België

In België wordt portretrecht ook wel recht op afbeelding genoemd. Naar Belgisch recht is er pas sprake van een portret wanneer dat ‘gericht’ is gemaakt. Bijvoorbeeld wanneer iemand heeft geposeerd of wanneer je specifiek van een bepaald persoon een foto hebt willen maken. Iemand die ‘per ongeluk’ of in de achtergrond op de foto staat en die dus niet het onderwerp van de foto is, zal daarom niet altijd een recht op afbeelding hebben.

De AVG en de grondrechten uit het EVRM, waaronder recht op privacy, gelden in Nederland en België en de rest van Europa hetzelfde.

Straatfotografie en merkenrecht

Bij het merkenrecht gaat het om de manier waarop je het merk gebruikt. Doe je dat om op basis van het merk geld te verdienen? Dan mag het niet. Fotografeer je het echter op een meer kunstzinnige manier, of vanwege journalistiek of om er een politiek statement mee te maken, dan mag het vaak weer wel.

Straatfotografie is veelzijdig

Bij straatfotografie heb je dus te maken met vele verschillende onderdelen van het auteursrecht én van het portretrecht. En dan kunnen strafrecht en het merkenrecht ook nog een rol spelen.

Belangrijk is vooral om de regels te kennen, zodat je weet wat de ondergrens is. Door jouw ethiek hanteer je wellicht hogere maatstaven of wil je juist juridisch risico nemen en grenzen opzoeken of over gaan.

Wil je nog meer weten? Volg de masterclasses in Lawflix voor fotografen of lees De gids over jouw rechten bij straatfotografie.

Lees ook:

• Mag je nog fotograferen na de AVG?
• Van wie heb je toestemming nodig om een foto te publiceren?
• Auteursrecht en portretrecht, wat is het verschil?

The post Recht op Straatfotografie appeared first on Charlotte's Law & Fine Prints.

Wat is AI-geletterdheid?

AI-geletterdheid is een verplichting uit de AI-verordening. Iedereen die binnen of namens een organisatie met AI-systemen werkt, moet vaardigheden, kennis en begrip hebben over de technische werking van AI-systemen, maar ook over de sociale, ethische en praktische aspecten hiervan, volgens de AP. Om AI-geletterd te zijn is kennis nodig over de werking, mogelijke risico’s en kansen van AI-systemen.

Zo schrijft de AP ook in het RAN van februari 2025 dat vooral kennisintensieve sectoren veel met generatieve AI te maken hebben en krijgen. Steeds meer mensen leunen voor hun werk op AI, waardoor de parate kennis over het werk zelf steeds slechter wordt. AI kan werk automatiseren en het kan zorgen voor nieuwe functies. Dat biedt kansen voor economische groei, maar vereist een herijking van vaardigheden, opleidingen en AI-geletterdheid om deze kansen te kunnen benutten. Je moet via AI verkregen informatie ook goed kunnen beoordelen. Een goede vormgeving van de mens-machine-interactie is van
belang, en is onderdeel van AI-geletterdheid die binnen organisaties opgebouwd moet worden.

AI-geletterdheid houdt in dat personeel en andere personen die AI-systemen inzetten de juiste vaardigheden, kennis en begrip hebben om AI-systemen op een verantwoorde manier in te zetten. Voor burgers en consumenten is basiskennis over de werking van AI wenselijk
of zelfs noodzakelijk, vooral wanneer AI-systemen een rol spelen in besluitvorming die mogelijk gevolgen voor ze heeft. De AP bevordert AI-geletterdheid onder iedereen, maar het is enkel verplicht voor professionals.

AI-systemen beheersen

AI-geletterdheid helpt organisaties om risico’s van AI zo goed mogelijk te mitigeren en de kansen optimaal te benutten. De AP ziet AI-geletterdheid als onderdeel van het geheel om AI-systemen te beheersen.

Bij de beheersing van AI-systemen is belangrijk in welke context de systemen worden ingezet. Die context is ook een belangrijke factor om te bepalen welke kennis personen nodig hebben over deze AI-systemen.

Verplichte kennis over AI

Personen moeten bepaalde kennis hebben over AI en AI-systemen.

• Technische werking van AI-systemen
• Sociale, ethische en praktische aspecten van de inzet van AI-systemen
• Output van een AI-systeem kunnen interpreteren
• Begrijpen wat de invloed van een beslissing op personen is, die mede is gemaakt met behulp van AI
• Wat de juridische aspecten zijn rondom AI, zoals verboden AI

Hoeveel iemand moet weten hangt ook af van hoe groot de risico’s zijn bij de inzet van AI, de context waarin het wordt gebruikt en de invloed die het gebruik van de AI-systemen hebben op de personen over wie het een beslissing neemt of andere betrokkenen. Daarnaast maakt nog uit wat de rol of functie van een medewerker of opdrachtnemer is.

De AP houdt als coördinerend AI- en algoritmetoezichthouder toezicht op de naleving van deze verplichting.

Meerjarig actieplan

De Autoriteit Persoonsgegevens noemt hun vierstappenplan steeds een meerjarig actieplan. Dat betekent echter niet dat je er ook meerdere jaren over mag doen om het plan uit te voeren. Elke organisatie en ondernemer had al per 2 februari 2025 AI-geletterd moeten zijn.

AI-geletterdheid is echter wel een continu proces. Het is geen momentopname. AI-geletterd moeten gewoon alle medewerkers en opdrachtnemers zijn. Punt. En dat moet je goed organiseren. Over dat organiseren en het nemen van maatregelen om de organisatie AI-geletterd te krijgen en te houden, daar gaat het stappenplan over. Het overzicht en stappenplan is geen limitatieve lijst of checklist.

Om te komen tot een volwassen niveau van AI-geletterdheid is
een structurele en op maat gemaakte aanpak nodig, die rekening houdt met de context en rollen waarin mensen met AI-systemen te maken hebben.

Hoeveel kost het om AI-geletterd te worden?

Organisaties moeten investeren om AI-geletterd te worden. Het meest in tijd, maar wellicht ook wat in geld.

Welke maatregelen nodig zijn, is afhankelijk van de (financiële) mogelijkheden die organisaties hebben. Grote organisaties zullen waarschijnlijk meer middelen beschikbaar hebben dan kleine organisaties, schrijft de AP. Ofwel: kleinere organisaties zullen in de basis minder hoeven te investeren dan grotere organisaties. Maar uiteraard hangt het ook af van de risico’s en mogelijke gevolgen voor personen. Hoe meer impact het heeft op mensen, hoe beter medewerkers en ondernemers AI-geletterd moeten zijn.

4-stappenplan

Het stappenplan van de AP is vrij eenvoudig:

1. identificeren van AI-systemen die je gebruikt, wie dat doet, met welk doel en wat de risico’s ervan zijn en leg vast welke maatregelen je moet nemen om iedereen AI-geletterd te krijgen.
2. doelen stellen om te bepalen wie er op welk niveau AI-geletterd moet worden.
3. uitvoeren van strategieën en acties om iedereen AI-geletterd te krijgen, zoals trainen
4. evalueren, rapporteren en opnieuw doelen vaststellen en acties bepalen.

Stap 1: Identificeren

Stap 1 om AI-geletterd te worden is zorgen voor een goed overzicht van AI-systemen en bijbehorende kansen en risico’s. Zijn er beleidsstukken of visiedocumenten over deze AI-systemen, neem dat ook mee in het overzicht, net als maatregelen die getroffen worden om mensen over deze systemen AI-geletterd te krijgen. Daarnaast moet in het overzicht terugkomen welke personen binnen de organisatie gebruik maken van de AI-systemen en welke rol ze binnen de organisatie vervullen.

Neem dus in het overzicht op:

• Welke AI-systemen worden er gebruikt?
• Voor welke doelen en toepassingen worden deze gebruikt?
• Wat zijn de risico’s van deze AI-systemen en toepassingen?
• Wie binnen de organisatie maakt gebruik van de AI-systemen?
• Welke rol of functie hebben deze personen?

Nulmeting kennisniveau

Ook moet je inventariseren welke kennis deze personen al hebben met een zogenaamde nulmeting, zodat je beter kunt bepalen welke maatregelen nog nodig zijn om deze personen op het juiste niveau AI-geletterd te krijgen.

Deze nulmeting kan een enquête, quiz of test zijn om het kennisniveau mee vast te leggen. De uitslag hiervan kan weer gebruikt worden bij stappen 2 en 3 en je kunt het mooi naast een ‘eindresultaat’ leggen dat je in stap 4 moet maken tijdens de evaluatie.

Stap 2: Doel bepalen

Naar mijn idee zit deze stap al in het overzicht van stap 1 of zou je het daar aan het overzicht toe kunnen voegen of er al van af moeten kunnen leiden.

Als je namelijk al weet wat de risico’s zijn, weet je in principe ook wat ze moeten weten om de AI-systemen verantwoord in te kunnen zetten. Per medewerker bekijk je welke kennis en tools nodig zijn om een toereikend niveau van AI-geletterdheid te bereiken en het AI-systeem verantwoord te gebruiken.

Het gaat er dus om dat je bepaalt wie wat moet weten over welk systeem. Want het kan zelfs van de context of functie afhangen wat iemand over een bepaald AI- systeem moet weten. De AP vindt zelfs dat mensen die niet zelf met de AI-systemen werken, niet precies hoeven te weten hoe ze werken, maar wel dat ze worden ingezet en waarom. Het is verstandig als ze dan ook wat van de risico’s weten.

AI-geletterdheid betekent dat je minimaal moet weten:

• Hoe AI-systemen technisch werken
• Vaardigheden om de AI-systemen goed te gebruiken
• Wat de sociale en ethische aspecten van AI zijn
• Wat de risico’s zijn van het gebruik van AI
• Output kunnen interpreteren
• Begrijpen wat de impact van een AI beslissing op personen kan zijn
• Weten wat de juridische aspecten rondom AI zijn.

Stap 3: Uitvoeren

Uitvoeren gaat over het hebben van strategieën en inzetten van acties om iedereen die dat moet, AI-geletterd te krijgen op het eigen niveau.

De AP zegt daarover: “Denk aan het creëren van bewustzijn door middel van trainingen die ethische, technische en juridische aspecten van AI-systemen onder de loep nemen.”

Let er wel op dat dus niet iedereen evenveel hoeft te weten. En dat sommige mensen, zoals je uit de nul-meting al zult weten, over veel AI-kennis beschikken. Laat daarom niet iedereen dezelfde standaard training doorlopen. Dat is voor sommige mensen veel te veel en voor anderen weer veel te weinig.

Bouw een training of ander AI-geletterdheid opleidingsproces daarom liever op uit blokken en bepaal wie welke blokken moet doorlopen. En voor sommige personen is wellicht het doorlezen van een document al wel genoeg. Hoe dan ook: standaardiseer het niet teveel.

AI-officer

Er moeten ook mensen binnen de organisatie verantwoordelijk zijn voor deze uitvoering. Dit is geen verplichting uit de AI-Act, maar wel een voorstel van de AP bij deze stap. Grotere organisaties kunnen er een AI-Officer voor aanstellen. Als binnen een organisatie iemand deze verantwoordelijkheid heeft, zorgt dat er beter voor dat iedereen in de organisatie AI-geletterd wordt en blijft en dat daar een goed systeem voor bestaat.

Stap 4: Evalueren

Je moet regelmatig analyseren of de doelstellingen worden behaald en iedereen op het juiste niveau AI-geletterd is. Dat kun je doen door:

• periodieke rapportages
• interne of externe audits
• nulmetingen

Op basis van evaluatie moeten er nieuwe doelen gesteld worden (stap 2) en maatregelen genomen worden om de AI-geletterdheid op niveau te brengen en te houden (stap 3).

Let dus op dat het behalen van certificaten je nog niet AI-geletterd maakt, omdat het nooit volledig toegespitst kan zijn op jouw situatie. Maak dus ook als ondernemer een overzicht van wat je waarover zou moeten weten, zodat je later in een rapportage kunt opnemen wat je eraan gedaan hebt om er voldoende over te weten.

AI geletterdheid bewijzen

De Autoriteit Persoonsgegevens kan je aanspreken op het niet (voldoende) AI-geletterd zijn. Dat kan op zichzelf al, maar temeer wanneer er andere vereisten uit de AI Act zijn overtreden en AI geletterdheid daarbij een rol kan spelen.

Als je het 4 stappenplan volgt, helpt dat uiteraard bij het bewijzen van de AI-geletterdheid. Je toont er immers mee aan dat je je best hebt gedaan.

De nulmeting of toets en rapportage zijn het belangrijkste instrument om je AI-geletterdheid mee te bewijzen.

In de rapportage neem je de nulmeting op, schrijf je op wat je gedaan hebt om jezelf en/of je medewerkers AI geletterd te krijgen, zoals een lijst met trainingen en certificaten en gelezen artikelen. Vertel vervolgens je wat het resultaat daarvan is. Dat resultaat kun je aantonen met een nieuwe nulmeting of resultaat van een toets.

Wat moet je doen als zzp’er of kleine ondernemer?

Ben je een zzp’er of kleine ondernemer met weinig medewerkers? Dan hoef je geen AI officer aan te stellen. Zorg er simpelweg voor dat je met regelmaat bekijkt welke systemen je gebruikt en of jij en je medewerkers nog genoeg weten.

Zorg dus wel voor het overzicht en de inventarisatie uit stap 1. Werk het bij als je nieuwe AI-systemen inzet of de huidige systemen op een andere manier gaat gebruiken.

Bepaal ook regelmatig of je nog genoeg weet over de AI-systemen en of je er nog voldoende mee overweg kunt.

Zorg vervolgens dat je jezelf voldoende blijft trainen en inlezen. Een training of workshop over hoe AI technisch werkt, wat de sociale en ethische aspecten ervan zijn en juridische context is, zal je niet zo snel hoeven te herhalen. Maar de vaardigheden moet je blijven trainen, omdat de systemen ook blijven ontwikkelen. Zo moet je ook steeds goed op de hoogte blijven van hoe je de output mag interpreteren en moet je goed weten wat de gevolgen van de inzet van AI kunnen zijn op andere personen. Dat zijn ook zaken die kunnen veranderen omdat de AI-systemen blijven veranderen en verbeteren of omdat je simpelweg een andere AI-tool gaat gebruiken.

Wat is het risico of de kans op een boete?

Vanaf augustus 2025 mag de Autoriteit Persoonsgegevens gaan handhaven, omdat zij de coördinerende toezichthouder zijn voor AI en algoritmes.

De kans dat ze handhaven op enkel AI-geletterdheid is niet zo groot. Maar blijk je aan andere regels niet te voldoen of heb je iets gedaan dat impact heeft gehad op andere personen en heb je daar AI bij ingezet? Dan zal bij de beoordeling van die fout mee worden gewogen of je AI-geletterd was. Was je dat niet, dan heb je immers ook je best niet gedaan en dat zal je vervolgens zwaar worden aangerekend. Ben je wel AI-geletterd kan dit zorgen voor een lagere boete.

Hetzelfde geldt eigenlijk voor je aansprakelijkheid. Wist je voldoende en heb je je best gedaan, maar is het toch niet goed gegaan, dan ben je minder snel aansprakelijk voor de schade dan als blijkt dat je de fout hebt begaan, maar wel zoveel mogelijk hebt gedaan om dat te voorkomen.

The post In 4 stappen AI-geletterd appeared first on Charlotte's Law & Fine Prints.

Subliminale en manipulatieve technieken

Misleiden en manipuleren mag al niet volgens ons reclamerecht en staat dus al in het Burgerlijk Wetboek. En als er persoonsgegevens bij komen kijken, dan mag het ook van de AVG niet.

Iets breder mag het nu dus ook niet van de AI Act, als deze subliminale, misleidende of manipulatieve technieken ervoor zorgen dat mensen onbewust een andere beslissing nemen, dan als deze technieken niet waren gebruikt én dit leidt tot schade.

Kwetsbaarheden personen misbruiken

Ook mag je geen AI-systemen inzetten die gebruik maken van de kwetsbaarheden van personen, met als doel hun gedrag te beïnvloeden, waardoor ze schade leiden.

Denk bijvoorbeeld aan leeftijd, handicap of een specifieke sociale of economische omstandigheid.

Social scoring

Je mag niet meer gedurende een periode mensen volgen en op basis van hun sociale gedrag of persoonlijke of persoonlijkheidskenmerken een social score van ze maken, als dat tot een of beide van de volgende gevolgen leidt:

• ongunstige of nadelige behandeling van de persoon in een andere context dan waarbinnen de data over deze persoon was verzameld
• ongunstige of nadelige behandeling van personen die ongerechtvaardigd of onevenredig zijn met hun sociale gedrag

We mogen de aflevering Nosedive van Black Mirror dus niet in het echte leven nabootsen.

Risico op strafbare feiten voorspellen

Minority Report is een film die je mag kijken, maar die geen werkelijkheid mag worden.

Je mag geen AI op de markt brengen of gebruiken dat het risico op strafbaar gedrag voorspelt.

Gezichtsherkenningsdatabanken

Je mag geen AI gebruiken om daarmee databanken voor gezichtsherkenning aan te leggen, als je daarvoor ongerichte scraping van het internet of CCTV gebruikt.

Ofwel: wat Clearview en PimEyes doen mag niet.

Emotieherkenning in het onderwijs en op het werk

Emoties van leerlingen en studenten in het onderwijs, ook in commerciële onderwijssetting, of op de werkvloer mag niet.

De enige uitzonderingen zijn veiligheid en medische doeleinden.

Biometrische categorisering

Je mag niet op basis van biometrische gegevens mensen in bepaalde categorieën indelen.

Alleen als je de data rechtmatig hebt verkregen, zoals foto’s, mag je die wel filteren of labelen.

Regels voor rechtshandhaving

Voor de overheid, zoals politie en OM, zijn ook specifieke regels gemaakt, zodat zij alleen onder voorwaarden aan real time biometrische identificatie, zoals gezichtsherkenning, mogen doen.

Strenge handhaving op verboden AI

Veel van bovenstaande technieken zijn ook al verboden onder andere wetten, zoals de AVG. Juist op het gebruik van verboden AI toepassingen zal het meest streng gehandhaafd worden.

Voor zover dat gaat over persoonsgegevens of andere privacygevoelig gebruik, zal de Autoriteit Persoonsgegevens handhaven.

Als het bijvoorbeeld gaat over de subliminale, misleidende en manipulatieve technieken, kan het ook zijn dat het niet om privacy gaat en de Autoriteit Consument en Markt zal handhaven.

The post Deze 8 AI toepassingen zijn absoluut verboden appeared first on Charlotte's Law & Fine Prints.

Een afbeelding van Google Images gebruiken voor een parodie

De eenvoudige oplossing voor het auteursrecht is natuurlijk altijd: zorg voor een afbeelding met een juiste licentie, zoals creative commons of een goede licentie van een stockbureau. Of gebruik oude afbeeldingen die al in het publiek domein zijn.

Maar Claire wilde graag foto’s van Google Images gebruiken. En met het filter op licenties en auteursrechten van Google kwam ze er niet uit. Prima eigenlijk, want je blijkt niet te kunnen vertrouwen op de Google Images licenties.

Auteursrecht en Google Images

Afbeeldingen die je via Google kunt vinden, staan eigenlijk ergens anders op een site. Het zijn dus geen afbeeldingen van Google Images zelf. Wil je weten van wie het is, klik dan vooral even door.

Het is verstandig om ervan uit te gaan dat op de afbeeldingen die je tegenkomt op Google Images auteursrecht rust. Ze kúnnen wel te banaal en triviaal zijn, te eenvoudig of te gewoontjes, maar dat is niet snel het geval.

Bij portretten, zoals in de vraag van Claire, zouden eigenlijk alleen pasfoto’s buiten het auteursrecht vallen.

Neem je auteursrechtelijk kenmerkende trekken over?

Claire vroeg ook nog of het uit zou kunnen maken hoeveel ze van een afbeelding of foto over zou nemen. Zou een klein deel bijvoorbeeld geen inbreuk maken?

De vraag is echter niet hoeveel je uit zo’n foto knipt of hoeveel je van de afbeelding overneemt, maar of dat deel creatief is. Als je alleen een hoofd uitknipt zou het zo kunnen zijn dat op dat deel geen auteursrecht rust, omdat de houding en belichting van het hoofd helemaal niet creatief zijn.

Op de foto in het geheel rust misschien wel auteursrecht, maar ja, dan speelt opeens de achtergrond een rol, de houding van een persoon, de uitsnede, het gebruikte licht in de gehele foto etc. etc.

Hoe dan ook, tricky business om er maar vanuit te gaan dat wat je overneemt niet door het auteursrecht is beschermd. Wat kan dan wel een oplossing zijn?

Afbeelding als parodie: de criteria

Een parodie, karikatuur, pastiche, satire of bijvoorbeeld een meme, zijn toegestaan mits het gebruik in overeenstemming is met hetgeen naar de regels van het maatschappelijk verkeer redelijkerwijs geoorloofd is. ⁵

Fijn. Maar wat is dan naar de regels van het maatschappelijk verkeer redelijkerwijs geoorloofd? Uit de regel zelf kunnen we dat dus niet halen. Wat we maatschappelijk redelijkerwijs geoorloofd vinden kan bovendien in de loop der tijd veranderen.

In elk geval moet er sprake zijn van:

• humor of spot
• een duidelijk verschil met het origineel

Wanneer het misschien wel ‘haha, grappig’ is, maar toch geen parodie, is als er sprake is van een of meer van de volgende drie gevallen: ⁶

• concurrentiebedoelingen
• verwarringsgevaar
• reputatieschade

Heel kort door de bocht gesteld mag de parodie dus niet schadelijk zijn voor de maker van het oorspronkelijke werk.

Als je dus echt alleen een hoofd uitknipt en daar iets grappigs mee doet, en je hebt daar geen concurrentiebedoelingen mee, terwijl het juist wél de bedoeling is dat opvalt dat je het hoofd van de een op het lichaam van de ander hebt geplakt, dan is de kans op verwarringsgevaar toch wel heel klein en als je niet opeens een (foto van) het lichaam van een discutabel persoon gebruikt waar je dat hoofd op plakt, dan is de kans op die reputatieschade ook klein.

De parodie van het extreemrechtse Vlaams Belang op een cover van Suske en Wiske was toegestaan.

Het was humoristisch bedoeld en er was een voldoende duidelijk verschil met het origineel.

Een parodie hoeft namelijk niet over het gebruikte werk zelf te gaan. ⁷

Een fotograaf in Duitsland maakte bezwaar tegen het gebruik van zijn foto in een wedstrijd waarin bekende personen met photoshop dikker gemaakt moesten worden.

De Duitse rechter oordeelde naar Europees recht dat het een parodie was. ⁸

Parodie en portretrecht

In de Auteurswet hebben we dus een specifieke uitzondering voor de parodie. Voor het portretrecht hebben we dat niet.

Portretrecht is eigenlijk een privacyrecht en recht op eer en goede naam. Het is daarmee de uitkomst van het afwegen van grondrechten tegen elkaar: het recht op eer en goede naam tegen het recht op vrijheid van meningsuiting.

In die belangenafweging spelen wel álle factoren een rol. Dus ook dat iets grappig bedoeld is. Dat kan er immers voor zorgen dat het minder nadelige impact heeft op iemands eer en goede naam.

Het gaat dus veel meer om wat je met het portret wil zeggen, dan het feit dat je überhaupt een portret gebruikt.

Een lookalike/persiflage kan ook een portret zijn van een persoon, door de herkenbaarheid.

Dat het een parodie is, weegt mee in de belangenafweging of er sprake is van een inbreuk op het portretrecht. ⁹

De Russische Officier van Justitie V. mocht tijdens verkiezingsstrijd in een satirische krant, bij een satirisch artikel met fictieve figuren worden afgebeeld volgens het Europees Hof voor de Rechten van de Mens.

Juist in verkiezingstijd moeten mensen meer kunnen hebben. ¹⁰

De imam op deze parodie-filmposter hoeft deze publicatie niet te accepteren. Hij staat namelijk samen met veroordeelde terroristen op de poster, waardoor hij onterecht in verband wordt gebracht met deze daders en met terrorisme. ¹¹

Mag je een foto van het hoofd van een bekend persoon op je eigen lichaam plakken?

Het antwoord op de vraag van Claire is dus: meestal wel.

Je moet alleen op de randvoorwaarden letten. Het moet dus wel echt grappig zijn en grappig bedoeld zijn. Het mag zowel de reputatie van de fotograaf van de foto, als de reputatie van de geportretteerde niet (teveel) schaden.

Ook mag er geen sprake zijn van verwarring met het originele werk en moet het daar voldoende afstand van nemen en mag er geen sprake zijn van een concurrentiemotief.

Van concurrentie zal niet snel sprake zijn: het gaat immers niet om de verkoop van de foto. Ook verwarringsgevaar zal er niet zijn als het duidelijk gephotoshopt is en dat is volgens mij nu net waar het grap en het idee over ging.

Dan gaat het dus alleen nog om de context waarin de parodie wordt geplaatst. Hoe ziet de parodie eruit en welke tekst staat erbij? Wat zegt dit over de persoon in de parodie? Als dat de eer en goede naam van de persoon teveel schaadt, dan zou het alsnog niet mogen.

The post Parodie met een foto en portret, mag dat? appeared first on Charlotte's Law & Fine Prints.

Als je een reactie op Instagram tikt, zie je soms automatisch al het volgende woord verschijnen. Dat is AI. Een chatbot op een website, zodat er geen mens meer aan te pas hoeft te komen om een persoonlijk antwoord op een vraag te geven: ook AI. Er zijn zelfs al AI influencers, die ook gewoon geld verdienen. Foto’s groter maken dan ze eigenlijk zijn of met één druk op de knop personen uit een foto verwijderen: ook al AI. Jumbo was in het nieuws omdat het AI inzet om winkeldiefstal aan te pakken, stemacteurs worden vervangen door AI stemmen en Adidas maakte zelfs een volledig reclamespotje met AI. Sneller een e-mail lezen of versturen? AI kan het voor je samenvatten of juist schrijven.

Wat is AI?

AI staat voor Artificial Intelligence, ofwel kunstmatige intelligentie. Het is een breed begrip voor veel verschillende soorten toepassingen.

Het is altijd software die een bepaalde hoeveelheid zelflerend vermogen heeft. Een algoritme waarbij we als mens de uitkomst niet kunnen voorspellen. AI heeft een bepaalde mate van zelfstandigheid of eigen intelligentie.

Deep learning of machine learning zijn bekende voorbeelden van AI. Software die zelf bijleert door wat er met output gebeurt.

Generatieve AI

Het meest bekend is misschien wel de zogenaamde generatieve AI of GenAI. Denk aan ChatGPT, Microsoft Copilot, Claude, Dall-E, Midjourney en meer. Maar het zit ook al ingebakken in Photoshop, Canva en veel sociale media. Je kunt er teksten, afbeeldingen en video of muziek mee genereren of veranderen en manipuleren.

Juridische definitie van AI

De juridische definitie van AI is als volgt:

“AI-systeem”: een op een machine gebaseerd systeem dat is ontworpen om met verschillende niveaus van autonomie te werken en dat na het inzetten ervan aanpassingsvermogen kan vertonen, en dat, voor expliciete of impliciete doelstellingen, uit de ontvangen input afleidt hoe output te genereren zoals voorspellingen, inhoud, aanbevelingen of beslissingen die van invloed kunnen zijn op fysieke of virtuele omgevingen; (art. 3 sub 1 AI Act)

Bij AI gaat het dus om de volgende onderdelen:

• op een machine gebaseerd systeem
• autonomie
• aanpassingsvermogen
• uit input afleiden
• output genereren, zoals voorspellingen, inhoud, aanbevelingen, beslissingen

Wat is AI-geletterdheid?

AI-geletterdheid betekent dat medewerkers en andere personen, zoals zzp’ers, die AI-systemen gebruiken, de vaardigheden, kennis en begrip hebben om AI-systemen op een verantwoorde manier in te zetten.

AI-geletterdheid gaat over zowel technische kennis over hoe AI-systemen werken, maar ook over ethische, sociale en praktische aspecten en kansen.

AI geletterdheid betekent dat je voldoende begrijpt van AI om het bewust in te kunnen zetten. Het zorgt ervoor dat je begrijpt hoe je de output van een AI-systeem moet interpreteren. Ook moet je weten hoe een beslissing, genomen met behulp van een AI-systeem, van invloed is op de mensen over wie met het AI-systeem wordt beslist.

AI-geletterdheid is vooral iets positiefs, waarbij de voordelen en innovatie van AI worden benadrukt. Iedere professional die AI gebruikt, hoe eenvoudig ook, moet op zijn eigen niveau AI geletterd zijn. Jij dus ook. Maar wat is het dan precies?

AI geletterdheid volgens de AI Act

In artikel 3 van de AI Act staan alle definities van begrippen die in de AI Act voorkomen. De AI Act beschrijft AI geletterdheid als volgt:

“AI-geletterdheid”: vaardigheden, kennis en begrip die aanbieders, gebruiksverantwoordelijken en betrokken personen, rekening houdend met hun respectieve rechten en plichten in het kader van deze verordening, in staat stellen geïnformeerd AI-systemen in te zetten en zich bewuster te worden van de kansen en risico’s van AI en de mogelijke schade die zij kan veroorzaken; (art. 3 sub 56 AI Act)

Wat valt hierin op:

• vaardigheden, kennis en begrip
• bij aanbieders, gebruiksverantwoordelijken en betrokken personen
• rekening houdend met rechten en plichten
• geïnformeerd AI systemen inzetten
• bewust van zowel kansen als risico’s van AI en van mogelijke schade

De bedoeling hierachter lezen we verder in overweging 20 bij de AI Act:

Om de grootste voordelen van AI-systemen te behalen en tegelijkertijd de grondrechten, gezondheid en veiligheid te beschermen en democratische controle mogelijk te maken, moeten aanbieders, gebruiksverantwoordelijken en betrokken personen door middel van AI-geletterdheid van de nodige kennis voorzien worden om onderbouwde beslissingen te nemen met betrekking tot AI-systemen. Die kennis kan verschillen naargelang de context en kan inzicht omvatten in de correcte toepassing van technische elementen tijdens de ontwikkelingsfase van het AI-systeem, de maatregelen die moeten worden toegepast tijdens het gebruik ervan, hoe de output van het AI-systeem moet worden geïnterpreteerd, en, in het geval van betrokken personen, de kennis die nodig is om te begrijpen hoe beslissingen die met behulp van AI worden genomen, op hen van invloed zullen zijn. In het kader van de toepassing van deze verordening moet AI-geletterdheid alle relevante actoren in de AI-waardeketen de inzichten verschaffen die nodig zijn om de passende naleving en de correcte handhaving ervan te waarborgen. Voorts kunnen de brede uitvoering van maatregelen op het gebied van AI-geletterdheid en de invoering van passende vervolgmaatregelen bijdragen tot het verbeteren van de arbeidsomstandigheden en uiteindelijk de consolidatie en innovatie van betrouwbare AI in de Unie ondersteunen. De Europese raad voor artificiële intelligentie (European Artificial Intelligence Board — de “AI-board”) moet de Commissie ondersteunen bij het bevorderen van instrumenten voor AI-geletterdheid en van de bekendheid van het publiek met en hun begrip van de voordelen, risico’s, waarborgen, rechten en plichten met betrekking tot het gebruik van AI-systemen. In samenwerking met de relevante belanghebbenden moeten de Commissie en de lidstaten de opstelling van vrijwillige gedragscodes faciliteren om de AI-geletterdheid te bevorderen bij personen die zich bezighouden met de ontwikkeling, de exploitatie en het gebruik van AI. (o. 20 AI Act)

Het idee achter AI-geletterdheid is dus juist ook het de innovatie van AI binnen de EU bevordert en helpt om arbeidsomstandigheden te verbeteren.

Mensen moeten weten wat de voordelen, risico’s, waarborgen, rechten en plichten met betrekking tot het gebruik van AI-systemen zijn.

Op deze manier zou AI geletterdheid er ook voor moeten zorgen dat grondrechten, gezondheid en veiligheid worden beschermd en democratische controle mogelijk wordt.

AI-geletterdheid is dus weliswaar een verplichting, maar vooral om daardoor de positieve kanten van AI te benadrukken en te bevorderen, waarbij vooral de grenzen worden bewaakt.

Je hoeft overigens maar weinig juridische kennis te hebben om AI-geletterd te zijn. Voor de AI-geletterdheid heb je alleen juridische kennis nodig over welke toepassingen verboden zijn en wat het betekent als AI hoogrisico is.

Waarom moet je AI-geletterd zijn?

Het belang van AI-geletterdheid is niet alleen dat je het nu eenmaal verplicht bent uit hoofde van de AI Act. Of omdat er ‘doeltreffende, evenredige en afschrikkende sancties’ zullen zijn voor het niet naleven van deze verplichting. Hoe hoog boetes zijn of welke sancties er precies komen, gaat per land verschillen.

AI-geletterdheid is van belang om de risico’s van het gebruik van AI te verminderen of te voorkomen en de kansen juist optimaal te benutten.

AI maakt nu eenmaal onderdeel uit van ons leven, of gaat dat in elk geval doen. Of je dat nu wil of niet. Andere bedrijven zullen het gebruiken, waardoor je ermee te maken krijgt, je gebruikt het zelf wellicht onbewust omdat het je gebruikelijke software ingebakken zit of je zet het misschien wel bewust in om je productiviteit te verhogen bijvoorbeeld.

AI-geletterdheid is van belang zodat je weet welke effecten AI op jouw leven heeft en hoe jouw AI inzet effect heeft op andere personen. Die effecten kunnen zowel positief als negatief zijn. Als je AI-geletterd bent hoef je niet meer bang te zijn voor de effecten van AI, maar kun je er juist goed mee omgaan en kun je je eigen positie ermee versterken. Als je AI-geletterd bent, profiteer je beter van de mogelijkheden die AI biedt. AI-geletterdheid zorgt voor weerbaarheid in de omgang met algoritmes en AI. 

Aanbieders en gebruiksverantwoordelijken van AI-systemen nemen maatregelen om, zoveel als mogelijk, te zorgen voor een toereikend niveau van AI-geletterdheid bij hun personeel en andere personen die namens hen AI-systemen exploiteren en gebruiken, en houden daarbij rekening met hun technische kennis, ervaring, onderwijs en opleiding en de context waarin de AI-systemen zullen worden gebruikt, evenals met de personen of groepen personen ten aanzien van wie de AI-systemen zullen worden gebruikt. (art. 4 AI Act)

Wie moet AI-geletterd zijn?

Aanbieders en gebruiksverantwoordelijk van AI moet zorgen dat hun personeel en andere betrokken personen die AI-systemen namens hen exploiteren en gebruiken, AI geletterd zijn. Dat zijn alle medewerkers die AI gebruiken, maar dus ook bijvoorbeeld de zzp’ers die ze inschakelen.

Volgens de Autoriteit Persoonsgegevens moeten soms zelfs mensen die zelf geen AI gebruiken, toch AI-geletterd zijn: “De medewerkers die met deze systemen werken moeten
over voldoende kennis en vaardigheden beschikken om te weten wat de risico’s zijn en hoe het AI-systeem werkt. Andere medewerkers, die er niet mee werken, hoeven niet de precieze werking te weten, maar moeten er wel van op de hoogte zijn dat er AI-systemen worden ingezet en waarom.“

De organisatie die een gebruiksverantwoordelijk is moet de mensen die binnen de organisatie verantwoordelijk zijn voor de naleving van gebruiksinstructies van een AI tool of toepassing en die verantwoordlijk zijn voor menselijk toezicht, extra opleiden, zodat ze over voldoende bekwaamheid, opleiding, autoriteit en AI-geletterdheid beschikken om de taak uit te voeren.

Lees ook: Zo word jouw organisatie AI geletterd

Ook moeten gebruiksverantwoordelijken ervoor zorgen dat de personen die zijn aangewezen voor de uitvoering van de bij deze verordening vastgestelde gebruiksinstructies en menselijk toezicht, over de nodige bekwaamheid beschikken, met name over afdoende AI-geletterdheid, opleiding en autoriteit om die taken naar behoren uit te voeren. Die verplichtingen mogen geen afbreuk doen aan andere verplichtingen van gebruiksverantwoordelijken met betrekking tot AI-systemen met een hoog risico uit hoofde van het Unierecht of het nationale recht. (o. 91 AI Act)

Wie dus als taak heeft om toezicht te houden op het gebruik van AI binnen het bedrijf, moeten uitdrukkelijk meer kunnen en weten, beter opgeleid zijn en autoriteit hebben, op het gebied van AI.

AI-geletterdheid ontwikkelen

Net zoals onze taal ontwikkelt, moeten we ook onze AI kennis en skills ontwikkelen. Dat begint dus bij voorkeur al op school. Maar wie nu al aan het werk is, zal het zelf moeten doen of de werkgever moet zorgen voor bijvoorbeeld een AI-training. Het trainen van medewerkers en jezelf, in AI-geletterdheid is ook de aanbeveling van de Autoriteit Persoonsgegevens.

En net zoals iedereen niet even goed is in taal, hoeft ook niet iedereen even goed om te kunnen gaan met AI of er evenveel van hoeven weten. Het AI-geletterdheid niveau moet wel ’toereikend’ zijn. Daarbij mag rekening worden gehouden met de technische kennis, ervaring, onderwijs en opleiding die iemand al heeft of wat iemand aan kan en de context waarin de AI-systemen zullen worden gebruikt.

Niveau van AI-geletterdheid

Er bestaan geen vaste niveaus van AI-geletterdheid, zoals we bijvoorbeeld wel taalniveaus indelen. Het is dus ook niet zo dat er zoiets als een AI-geletterdheid volwassenheidsladder bestaat. Dat komt omdat het niet alleen gaat om de hoeveelheid kennis, die je inderdaad zou kunnen stapelen of waarbij je een ladder op zou kunnen klimmen, maar het gaat ook om kennis in de breedte.

Het niveau van AI-geletterdheid dat nodig is, hangt af van de context waarin de AI-systemen gebruikt worden. Hoe groter de risico’s van AI-systemen, hoe hoger het benodigde niveau van AI-geletterdheid.

De Autoriteit Persoonsgegevens zegt er dit over: “Kennis en vaardigheden verschillen per medewerker binnen een organisatie, en dat de context en het risico van het systeem meespelen. Niet iedereen hoeft evenveel van bepaalde AI-systemen te weten.“

Het gaat om wat iemand al kan en weet, welk opleidingsniveau iemand heeft, maar ook op welke manier, in welke context de AI-systemen worden gebruikt. Worden de AI systemen bijvoorbeeld gebruikt om persoonsgegevens te verwerken of heeft de inzet van AI (veel) gevolgen voor andere personen, dan zal de gebruiker op een hoger niveau AI geletterd moeten zijn, dan als het bijvoorbeeld alleen als ideeëngenerator wordt gebruikt.

De bewaker die met gezichtsherkenning werkt moet dus meer weten dan de contentmarketeer die verschillende titels voor blogs en video’s laat genereren.

AI-geletterdheid is verder geen momentopname. Je moet het blijven ontwikkelen.

Verandert je functie, veranderen de tools die je gebruikt of ga je andere tools gebruiken, ga je AI inzetten voor andere toepassingen, verandert het beleid binnen het bedrijf, dan moet je daar weer voldoende van up-to-date blijven. Je moet de AI-geletterdheid dus blijven trainen.

AI-geletterdheid begint bij basiskennis over AI

AI-geletterdheid is een breed begrip. Hoeveel je moet kunnen en weten verschilt per persoon. Maar er is natuurlijk een basis die voor iedereen geldt.

Om AI geletterd te zijn moet je in elk geval basiskennis over AI hebben. Je moet begrijpen wat AI is en dat het heel breed ingezet kan worden.

Je moet bijvoorbeeld begrijpen dat AI niet alleen gaat om zogenaamde Large Language Models (LLM’s) en GeneratieveAI, maar dat ook advertenties die je te zien krijgt of aangeboden films en muziek bij Netflix en Spotify de output is van AI door hoe jij deze (en andere) applicaties gebruikt. Of dat het gebruikt kan worden voor fraudedetectie, voorspellen van strafbaar gedrag, beveiliging of dat het kan helpen bij het bepalen of je ergens wel of geen recht op hebt of dat het juist gebruikt kan worden in de zorg bij diagnostiek of behandeling.

Je moet weten dat AI heel onschuldig kan zijn, maar dat het juist ook grote gevolgen kan hebben.

Verboden AI

Wat je natuurlijk ook minimaal moet weten om AI-geletterd te worden is welke AI verboden is vanaf 2 februari 2025.

• Subliminale, manipulatieve of misleidende technieken
• Gebruik maken van kwetsbaarheden van personen of specifieke groepen (leeftijd, handicap of een specifieke sociale of economische omstandigheid), om hun gedrag te verstoren waardoor aanzienlijke schade ontstaat
• Social scoring, als dat tot gevolg heeft
  • nadelige of ongunstige behandeling in een andere context
  • nadelige of ongunstige behandeling dat ongerechtvaardigd of onevenredig is met het sociale gedrag
• Risicobeoordeling strafbare feiten
• Databanken voor gezichtsherkenning door scraping of CCTV
• Emotieherkenning op het werk of in het onderwijs, tenzij voor medische- of veiligheidsdoeleinden
• Biometrische categorisering, als op basis daarvan gevoelige persoonsgegevens worden afgeleid

Voor rechtshandhaving zijn zowel aanvullende regels als uitzonderingen hierop mogelijk, maar daar hoeven mensen die niks met rechtshandhaving doen, natuurlijk ook niets van te weten.

Ethische AI

AI moet o ok ethisch zijn. We willen onze gezondheid, veiligheid en grondrechten in hoge mate beschermen. AI, of de inzet van AI, mag daar dus geen inbreuk op maken. Dat doe je onder meer door het ethisch inzetten van AI.

Ehtische AI beschermt uiteraard onze grondrechten, discrimineert niet en is niet vooringenomen. Dat is nu soms nog lastig, omdat AI altijd gebaseerd is op data uit het verleden, waar helaas al vooroordelen in zitten. Daarom moet AI ook transparant zijn, zodat je weet dat er onbedoeld vooroordelen betrokken kunnen worden ej edat zelf nog kunt compenseren.

Wanneer AI dan ethisch is, staat onder meer in de ethische richtsnoeren voor betrouwbare KI. Hierin staan zeven beginselen omschreven voor ethische en betrouwbare AI:

• invloed en toezicht door mensen
• technische robuustheid en veiligheid
• privacy en datagovernance
• transparantie
• diversiteit, non-discriminatie en rechtvaardigheid
• sociaal en ecologisch welzijn
• verantwoordingsplicht

Sterker nog, hoogrisico AI-systemen moeten niet alleen aan de harde eisen van hoogrisico AI voldoen, maar moeten óók getoetst worden aan de (zachtere) eisen van ethische en betrouwbare AI.

AI-geletterdheid training

Volgens de Autoriteit Persoonsgegevens is training belangrijk om AI-geletterd te worden: “Denk aan het creëren van bewustzijn door middel van trainingen die ethische, technische en juridische aspecten van AI-systemen onder de loep nemen.“

AI-geletterd wordt je natuurlijk door het trainen van je AI kennis en kunde. Dat is een doorlopend proces. Je kunt dus niet een certificaat krijgen waarmee je voor onbepaalde tijd AI-geletterd zal zijn. Je moet jezelf altijd blijven trainen. Hoeveel dat is en waarin je dan precies getraind moet worden, hangt af van het niveau dat je moet bereiken en de AI die je gebruikt.

Belangrijk zijn vooral twee zaken:

• Algemeen begrip en kennis over AI, kansen en risico’s
• Specifieke kennis en kunde over de tools en toepassingen die je gebruikt

Je kunt jezelf hierin trainen door er veel over te lezen, video’s te bekijken, te oefenen en/of (online) trainingen en workshops te volgen.

Gebruik je veel ChatGPT, dan volg je dus een algemene training én een over ChatGPT. Werk je vooral in de creatieve industrie, dan moet je getraind zijn in Generatieve AI én je moet algemene training hebben gevolgd om meer te weten over bijvoorbeeld het labelen van AI werk en mogelijke misleiding door AI werk. Wil je AI inzetten om processen te automatiseren en gemakkelijker bepaalde beslissingen te nemen, dan moet je ook wat weten over privacy en juridische implicaties van het gebruik, zoals aansprakelijkheid.

Wat zijn de opleidingsmogelijkheden voor AI-geletterdheid? Er bestaat dus niet één opleiding die voor iedereen geschikt is en waardoor iedereen AI geletterd raakt. Begin in elk geval met veel lezen en video’s kijken en beoordeel wat je nodig hebt.

Vervolgens kun je een algemene AI-geletterdheid training of workshop volgen, aangevuld met trainingen of opleidingen op jouw specifieke vakgebied, of AI tools en toepassingen die je daarbij gebruikt.

The post Wat is AI-geletterdheid en hoe word je AI-geletterd? appeared first on Charlotte's Law & Fine Prints.