41212 กฎหมายแพ่ง 2 : หนี้ ละเมิด Civil Law 2: Obligation and Delicts

หน่วยที่ 9 ความระงับแห่งหนี้

noreply@blogger.com (siriluksklee@gmail.com) — Sun, 31 Aug 2014 21:10:00 -0700

1. หนี้เมื่อเกิดขึ้นและมีผลสมบูรณ์ตามกฎหมายแล้ว อาจระงับลงได้ในหลายๆ กรณีต่างๆ กัน การชำระหนี้เป็นวิธีการหนึ่งซึ่งมีผลทำให้หนี้ระงับ คือ ความผูกพันระหว่างเจ้าหนี้ ลูกหนี้ที่มีอยู่ในมูลหนี้นั้นเป็นอันสิ้นสุดลง แต่การชำระหนี้ที่จะมีผลทำให้หนี้ระงับลงได้นั้นต้องเป็นการชำระหนี้โดยชอบ

2. การปลดหนี้ก็เป็นวิธีการระงับหนี้อีกวิธีหนึ่ง ซึ่งเจ้าหนี้สละสิทธิเรียกร้องที่ตนมีอยู่ในมูลหนี้ให้แก่ลูกหนี้โดยเสน่หา ไม่คิดค่าตอบแทนใดๆ

1.1 การชำระหนี้

1. บุคคลที่จะมีอำนาจชำระหนี้ได้โดยชอบนั้น ปกติได้แก่ ตัวลูกหนี้ แต่บุคคลภายนอกก็อาจเข้ามาชำระหนี้แก่เจ้าหนี้แทนลูกหนี้ได้ หากสภาพแห่งหนี้เปิดช่องให้และไม่เป็นการขัดกับเจตนาอันคู่กรณีได้แสดงไว้

2. การชำระหนี้โดยชอบต้องชำระแก่บุคคลผู้มีอำนาจรับชำระหนี้ อันได้แก่ตัวเจ้าหนี้เองและบุคคลอื่นๆ ซึ่งกฎหมายบัญญัติให้มีการให้มีอำนาจรับชำระหนี้

3. การชำระหนี้ให้ถูกต้องตามความประสงค์ที่แท้จริงของมูลหนี้ ซึ่งเป็นการชำระหนี้โดยชอบนั้น นอกจากจะต้องพิจารณาในเรื่องผู้ชำระหนี้และผู้รับชำระหนี้แล้ว การชำระหนี้นั้นต้องชอบด้วยวัตถุแห่งการชำระหนี้ สถานที่ชำระหนี้ และค่าใช้จ่ายในการชำระหนี้ด้วย

4. หลักฐานแห่งการชำระหนี้มีไว้เพื่อประโยชน์ของผู้ชำระหนี้ในการที่จะพิสูจน์ในเบื้องต้นว่า หนี้ได้ระงับลงแล้วด้วยการชำระหนี้

5. การจัดสรรชำระหนี้เป็นความจำเป็นในกรณีที่ลูกหนี้มีหนี้อยู่หลายราย หรือหนี้รายเดียวซึ่งต้องชำระหลายอย่าง แล้วลูกหนี้ไม่สามารถชำระได้ครบหมดทุกรายหรือทุกอย่างในการชำระหนี้ครั้งหนึ่งๆ

6. เมื่อใดมีการขอปฏิบัติการชำระหนี้โดยชอบแล้ว ย่อมมีผลทำให้บรรดาความรับผิดชอบของลูกหนี้อันจะเกิดจากการไม่ชำระหนี้ เป็นอันได้ปลดเปลื้องไป นับแต่เวลาที่ขอปฏิบัติการชำระหนี้นั้น

1.1.1 ผู้ชำระหนี้

หลักเกณฑ์สำหรับบุคคลภายนอกที่จะเข้าชำระหนี้แทนลูกหนี้ได้โดยชอบนั้น มีสาระสำคัญอย่างไร อธิบาย

ผู้ที่ชำระหนี้ได้โดยชอบได้แก่บุคคลต่อไปนี้

(1) ตัวลูกหนี้เอง

(2) บุคคลภายนอกซึ่งเข้าชำระหนี้แทนลูกหนี้ได้

ตาม มาตรา 14 วางข้อยกเว้นมิให้บุคคลภายนอกชำระหนี้แทนลูกหนี้ได้มี 3 ประการ คือ

1. เมื่อสภาพแห่งหนี้ไม่เปิดช่องให้บุคคลภายนอกชำระหนี้แทนได้ เพราะเป็นกรณีที่วัตถุแห่งหนี้เป็นการกระทำหรืองดเว้นการกระทำ ซึ่งโดยสภาพของหนี้เป็นเรื่องที่เกี่ยวกับความสามารถเฉพาะตัวของลูกหนี้ หรือเป็นการที่ลูกหนี้จะต้องปฏิบัติการชำระหนี้ด้วยตนเอง การชำระหนี้นั้นจึงจะสำเร็จผลตามความประสงค์อันแท้จริงของมูลหนี้

2. ถ้าคู่กรณีแสดงเจตนาไว้ว่าบุคคลภายนอกจะทำการชำระหนี้ไม่ได้เช่นนี้ บุคคลภายนอกก็จะเข้าทำการชำระหนี้ไม่ได้ การแสดงเจตนาต้องเป็นเรื่องตกลงกันระหว่างเจ้าหนี้และลูกหนี้

3. บุคคลภายนอกซึ่งไม่มีส่วนได้เสียในการชำระหนี้ จะเข้าชำระหนี้โดยขืนใจลูกหนี้ไม่ได้ เพราะอาจเป็นเรื่องเกี่ยวกับเกียรติยศชื่อเสียงของลูกหนี้

มาตรา 314 อันการชำระหนี้นั้นท่านว่าบุคคลภายนอกจะเป็นผู้ชำระก็ได้ เว้นแต่สภาพแห่งหนี้จะไม่เปิดช่องให้บุคคลภายนอกชำระ หรือจะขัดกับเจตนาอันคู่กรณีได้แสดงไว้

บุคคลผู้ไม่มีส่วนได้เสียด้วยในการชำระหนี้นั้น จะเข้าชำระหนี้โดย ขืนใจลูกหนี้หาได้ไม่

ก. และ ข. ร่วมกันกู้เงินจาก ค. มา 1,000 บาท เมื่อถึงกำหนดชำระ ก. นำเงิน 1,000 บาท พร้อมดอกเบี้ยไปชำระให้แก่ ค. โดย ข. ไม่ยินยอม ค. รับชำระหนี้ไว้ หนี้รายนี้ระงับหรือไม่ เพราะเหตุใด

กรณีตามอุทาหรณ์ นี้ไม่เข้าตามมาตรา 314 ก. เป็นลูกหนี้ร่วมกับ ข. จึงเข้าชำระหนี้โดยขืนใจ ข. ได้ เพราะมีส่วนได้เสียตามบทบัญญัติในเรื่องลูกหนี้ร่วม (มาตรา 291 และ มาตรา 292) ก. ไม่ใช่บุคคลภายนอกตามมาตรา 314

มาตรา 291 ถ้าบุคคลหลายคนจะต้องทำการชำระหนี้โดยทำนอง ซึ่งแต่ละคนจำต้องชำระหนี้สิ้นเชิงไซร้ แม้ถึงว่าเจ้าหนี้ชอบที่จะได้รับ ชำระหนี้สิ้นเชิงได้แต่เพียงครั้งเดียว (กล่าวคือลูกหนี้ร่วมกัน) ก็ดี เจ้าหนี้จะเรียกชำระหนี้จากลูกหนี้แต่คนใดคนหนึ่งสิ้นเชิง หรือแต่ โดยส่วนก็ได้ตามแต่จะเลือกแต่ลูกหนี้ทั้งปวงก็ยังคงต้องผูกพันอยู่ ทั่วทุกคนจนกว่าหนี้นั้นจะได้ชำระเสร็จสิ้นเชิง

มาตรา 292 การที่ลูกหนี้ร่วมกันคนหนึ่งชำระหนี้นั้นย่อมได้เป็น ประโยชน์แก่ลูกหนี้คนอื่น ๆ ด้วย วิธีเดียวกันนี้ท่านให้ใช้บังคับแก่ การใด ๆ อันพึงกระทำแทนชำระหนี้ วางทรัพย์สินแทนชำระหนี้ และ หักกลบลบหนี้ด้วย

ลูกหนี้ร่วมกันคนหนึ่งมีสิทธิเรียกร้องอย่างไร ลูกหนี้คนอื่น ๆ จะเอาสิทธิอันนั้นไปใช้หักกลบลบหนี้หาได้ไม่

1.1.2 ผู้รับชำระหนี้

บุคคลผู้มีอำนาจรับชำระหนี้ ได้แก่ บุคคลประเภทใดบ้าง อธิบาย

บุคคลผู้มีอำนาจรับชำระหนี้ได้โดยชอบได้แก่

1) เจ้าหนี้กับผู้มีอำนาจรับชำระหนี้ ตามมาตรา 315

2) ผู้ครองตามปรากฏแห่งสิทธิ ตามมาตรา 316

3) ผู้ไม่มีสิทธิรับชำระหนี้ได้รับชำระหนี้ ตามมาตรา 317

4) ผู้ถือใบเสร็จ ตามมาตรา 318

5) กรณีลูกหนี้ได้รับคำสั่งอายัดจากศาล ตามมาตรา 319

มาตรา 315 อันการชำระหนี้นั้น ต้องทำให้แก่ตัวเจ้าหนี้หรือแก่ บุคคลผู้มีอำนาจรับชำระหนี้แทนเจ้าหนี้ การชำระหนี้ให้แก่บุคคลผู้ ไม่มีอำนาจรับชำระหนี้นั้น ถ้าเจ้าหนี้ให้สัตยาบันก็นับว่าสมบูรณ์

มาตรา 316 ถ้าการชำระหนี้นั้นได้ทำให้แก่ผู้ครองตามปรากฏ แห่งสิทธิในมูลหนี้ ท่านว่าการชำระหนี้นั้นจะสมบูรณ์ก็แต่เมื่อบุคคล ผู้ชำระหนี้ได้กระทำการโดยสุจริต

มาตรา 317 นอกจากกรณีที่กล่าวไว้ใน มาตรา ก่อน การชำระหนี้ แก่บุคคลผู้ไม่มีสิทธิจะได้รับนั้น ท่านว่าย่อมสมบูรณ์เพียงเท่าที่ตัว เจ้าหนี้ได้ลาภงอกขึ้นแต่การนั้น

มาตรา 318 บุคคลผู้ถือใบเสร็จเป็นสำคัญ ท่านนับว่าเป็นผู้มีสิทธิจะได้ชำระหนี้ แต่ความที่กล่าวนี้ท่านมิให้ใช้ ถ้าบุคคลผู้ชำระหนี้รู้ว่าสิทธินั้น หามีไม่ หรือไม่รู้เท่าถึงสิทธินั้นเพราะความประมาทเลินเล่อของตน

มาตรา 319 ถ้าศาลสั่งให้ลูกหนี้คนที่สามงดเว้นทำการชำระหนี้แล้ว ยังขืนชำระหนี้ให้แก่เจ้าหนี้ของตนเองไซร้ ท่านว่าเจ้าหนี้ผู้ที่ร้องขอ ให้ยึดทรัพย์จะเรียกให้ลูกหนี้คนที่สามนั้นทำการชำระหนี้อีกให้คุ้มกับ ความเสียหายอันตนได้รับก็ได้

อนึ่ง ข้อความซึ่งกล่าวมาในวรรคข้างต้นนี้หาเป็นข้อขัดขวางใน การที่ลูกหนี้คนที่สามจะใช้สิทธิไล่เบี้ยเอาแก่เจ้าหนี้ของตนเองนั้นไม่

ดำขับรถไปชนกับรถของแดงซึ่งเอาประกันไว้กับบริษัทประกันภัย รถของแดงเสียหายต้องเสียค่าซ่อม 3,000 บาท ซึ่งบริษัทประกันภัยชำระให้แก่แดงไปตามสัญญาประกัน แล้วเรียกร้องให้ดำชดใช้เงินจำนวนดังกล่าว ดำเห็นว่าบริษัทประกันภัยไม่ใช่เจ้าของรถที่ถูกรถของตนชน จึงชำระให้แก่แดงไป การชำระหนี้ของดำเป็นการชำระหนี้โดยชอบหรือไม่ เพราะเหตุใด

กรณีตามอุทาหรณ์ บริษัทประกันภัยเข้ารับช่วงสิทธิของแดงตามกฎหมาย มาตรา 226 มาตรา 227 จึงชอบที่จะใช้สิทธิที่แดงมีอยู่ ต่อดำผู้กระทำละเมิดได้ ในนามของตนเอง บริษัทประกันภัยจึงเป็นผู้มีอำนาจ รับชำระหนี้โดยชอบ เพราะอำนาจรับชำระหนี้ของแดงหมดไปแล้ว การที่ดำชำระหนี้ให้แก่แดงไป จึงเป็นการกระทำโดยมิชอบ บริษัทประกันภัยมีสิทธิเรียกร้องให้ดำชำระเงินดังกล่าวซ้ำสองได้

มาตรา 226 บุคคลผู้รับช่วงสิทธิของเจ้าหนี้ ชอบที่จะใช้สิทธิ ทั้งหลายบรรดาที่เจ้าหนี้มีอยู่โดยมูลหนี้ รวมทั้งประกันแห่งหนี้นั้น ได้ในนามของตนเอง

ช่วงทรัพย์ ได้แก่เอาทรัพย์สินอันหนึ่งเข้าแทนที่ทรัพย์สินอีก อันหนึ่งในฐานะนิตินัยอย่างเดียวกันกับทรัพย์สินอันก่อน

มาตรา 227 เมื่อเจ้าหนี้ได้รับค่าสินไหมทดแทนความเสียหายเต็ม ตามราคาทรัพย์หรือสิทธิซึ่งเป็นวัตถุแห่งหนี้นั้นแล้ว ท่านว่าลูกหนี้ย่อม เข้าสู่ฐานะเป็นผู้รับช่วงสิทธิของเจ้าหนี้อันเกี่ยวกับทรัพย์หรือสิทธิ นั้น ๆ ด้วยอำนาจกฎหมาย

1.1.3 หลักเกณฑ์ทั่วไปในการชำระหนี้

การชำระหนี้ให้ถูกต้องตามความประสงค์ที่แท้จริงของมูลหนี้ นอกเหนือจากเรื่องกำหนดเวลาชำระ และตัวบุคคลผู้มีอำนาจชำระหนี้และรับชำระหนี้แล้ว ยังควรต้องคำนึงถึงกรณีใดอีกบ้าง อธิบายพอสังเขป

ต้องชอบด้วยวัตถุแห่งการชำระหนี้ สถานที่ในการชำระหนี้ และค่าใช้จ่ายในการชำระหนี้ ตามมาตรา 320 –มาตรา 325

มาตรา 320 อันจะบังคับให้เจ้าหนี้รับชำระหนี้แต่เพียงบางส่วน หรือให้รับชำระหนี้เป็นอย่างอื่นผิดไปจากที่จะต้องชำระแก่เจ้าหนี้นั้น ท่านว่าหาอาจจะบังคับได้ไม่

มาตรา 321 ถ้าเจ้าหนี้ยอมรับการชำระหนี้อย่างอื่นแทนการ ชำระหนี้ที่ได้ตกลงกันไว้ ท่านว่าหนี้นั้นก็เป็นอันระงับ สิ้นไป

ถ้าเพื่อที่จะทำให้พอแก่ใจเจ้าหนี้นั้น ลูกหนี้รับภาระเป็นหนี้อย่างใดอย่างหนึ่งขึ้นใหม่ ต่อเจ้าหนี้ไซร้ เมื่อกรณีเป็นที่สงสัย ท่านมิให้สันนิษฐานว่าลูกหนี้ได้ก่อหนี้นั้นขึ้นแทนการชำระหนี้

ถ้าชำระหนี้ด้วยออก-ด้วยโอน-หรือด้วยสลักหลังตั๋วเงิน หรือประทวนสินค้า ท่านว่าหนี้นั้นจะระงับสิ้นไปต่อเมื่อตั๋วเงินหรือประทวน สินค้านั้นได้ใช้เงินแล้ว

มาตรา 322 ถ้าเอาทรัพย์ก็ดี สิทธิเรียกร้องจากบุคคลภายนอกก็ดี หรือสิทธิอย่างอื่นก็ดี ให้แทนการชำระหนี้ ท่านว่าลูกหนี้จะต้องรับ ผิดเพื่อชำรุดบกพร่องและเพื่อการรอนสิทธิทำนองเดียวกับผู้ขาย

มาตรา 323 ถ้าวัตถุแห่งหนี้เป็นอันให้ส่งมอบทรัพย์เฉพาะสิ่ง ท่านว่าบุคคลผู้ชำระหนี้จะต้องส่งมอบทรัพย์ตามสภาพที่เป็นอยู่ใน เวลาที่จะพึงส่งมอบ

ลูกหนี้จำต้องรักษาทรัพย์นั้นไว้ด้วยความระมัดระวัง เช่นอย่าง วิญญูชนจะพึงสงวนทรัพย์สินของตนเอง จนกว่าจะได้ส่งมอบทรัพย์นั้น

มาตรา 324 เมื่อมิได้มีแสดงเจตนาไว้โดยเฉพาะเจาะจงว่าจะ พึงชำระหนี้ ณ สถานที่ใดไซร้ หากจะต้องส่งมอบทรัพย์เฉพาะสิ่ง ท่านว่าต้องส่งมอบกัน ณ สถานที่ซึ่งทรัพย์นั้นได้อยู่ในเวลาเมื่อก่อ ให้เกิดหนี้นั้นส่วนการชำระหนี้โดยประการอื่น ท่านว่าต้องชำระ ณ สถานที่ซึ่งเป็นภูมิลำเนาปัจจุบันของเจ้าหนี้

มาตรา 325 เมื่อมิได้มีแสดงเจตนาไว้ในข้อค่าใช้จ่ายในการชำระ หนี้ท่านว่าฝ่ายลูกหนี้พึงเป็นผู้ออกค่าใช้จ่าย แต่ถ้าค่าใช้จ่ายนั้นมี จำนวนเพิ่มขึ้นเพราะเจ้าหนี้ย้ายภูมิลำเนาก็ดี หรือเพราะการอื่นใด อันเจ้าหนี้ได้กระทำก็ดี ค่าใช้จ่ายเพิ่มขึ้นเท่าใดเจ้าหนี้ต้องเป็นผู้ออก

1.1.4 หลักฐานแห่งการชำระหนี้

หลักฐานแห่งการชำระหนี้มีประโยชน์อย่างไรสำหรับผู้ชำระหนี้ ให้เหตุผลตามมาตรา 326 และ มาตรา 327

หลักฐานแห่งการชำระหนี้มีประโยชน์ต่อลูกหนี้ สำหรับการพิสูจน์ข้อเท็จจริงว่าหนี้ได้มีการชำระแล้ว ซึ่งหลักฐานดังกล่าว เช่น ใบเสร็จรับเงิน หรือการเวนคืนเอกสารอันเป็นหลักฐานแห่งหนี้นั้นเป็นสิ่งที่จะสามารถนำมาพิสูจน์ได้ดีกว่าพยานบุคคลซึ่งอาจมีการหลงลืมหรือเบิกความเท็จได้

1.1.5 การจัดสรรชำระหนี้

หลักเกณฑ์ในเรื่องการจัดสรรชำระหนี้เกิดขึ้นโดยอาศัยเหตุผลอย่างไร และมีสาระสำคัญอย่างไรบ้าง อธิบาย

เหตุผลในเรื่องการจัดสรรชำระหนี้เป็นลำดับก่อนหลังก็เพื่อขจัดปัญหาข้อโต้ถียงที่อาจเกิดขึ้นได้ในกรณีลูกหนี้เป็นหนี้ต่อเจ้าหนี้คนเดียวกันในมูลหนี้หลายราย เช่น เป็นหนี้เงินกู้บ้าง หนี้ค่าเช่าบ้าง หรือหนี้รายเดียวกันแต่มีการต้องชำระหนี้หลายอย่าง เช่น เป็นหนี้เงินกู้ ต้องชำระทั้งเงินต้นและดอกเบี้ย เป็นต้น แต่ลูกหนี้ไม่สามารถชำระหนี้เหล่านี้ได้หมดทุกราย (ในกรณีมีมูลหนี้หลายราย) หรือหมดทุกอย่าง (ในกรณีมูลหนี้รายเดียวแต่ต้องชำระหลายอย่าง) ในการชำระหนี้ครั้งหนึ่งๆ หากไม่มีกฎหมายบัญญัติจัดลำดับแห่งการชำระหนี้ก่อนหลังไว้ ก็จะเป็นปัญหาโต้เถียงได้ส่วนจะเอาชำระหนี้รายใดก่อน จึงจะผ่อนคลายภาระของลูกหนี้ไปได้

มาตรา 328 ถ้าลูกหนี้ต้องผูกพันต่อเจ้าหนี้ในอันจะกระทำการเพื่อ ชำระหนี้เป็นการอย่างเดียวกันโดยมูลหนี้หลายราย และถ้าการที่ ลูกหนี้ชำระหนี้นั้นไม่เพียงพอจะเปลื้องหนี้สินได้หมดทุกรายไซร้ เมื่อ ทำการชำระหนี้ ลูกหนี้ระบุว่าชำระหนี้สินรายใด ก็ให้หนี้สินรายนั้น เป็นอันได้เปลื้องไป

ถ้าลูกหนี้ไม่ระบุ ท่านว่าหนี้สินรายไหนถึงกำหนด ก็ให้รายนั้นเป็น อันได้เปลื้องไปก่อน ในระหว่างหนี้สินหลายรายที่ถึงกำหนดนั้น รายใดเจ้าหนี้มีประกันน้อยที่สุดก็ให้รายนั้นเป็นอันได้เปลื้องไปก่อน ในระหว่างหนี้สินหลายรายที่มีประกันเท่า ๆ กัน ให้รายที่ตกหนัก ที่สุดแก่ลูกหนี้เป็นอันได้เปลื้องไปก่อนในระหว่างหนี้สินหลายรายที่ ตกหนักแก่ลูกหนี้เท่าๆกัน ให้หนี้สินรายเก่าที่สุดเป็นอันได้เปลื้องไป ก่อน และถ้ามีหนี้สินหลายรายเก่าเท่า ๆ กัน ก็ให้หนี้สินทุกรายเป็น อันได้เปลื้องไปตามส่วนมากและน้อย

มาตรา 329 ถ้านอกจากการชำระหนี้อันเป็นประธาน ลูกหนี้ยัง จะต้องชำระดอกเบี้ยและเสียค่าฤชาธรรมเนียมอีกด้วยไซร้ หากการ ชำระหนี้ในครั้งหนึ่งๆ ไม่ได้ราคาเพียงพอจะเปลื้องหนี้สินได้ทั้งหมด ท่านให้เอาจัดใช้เป็นค่าฤชาธรรมเนียมเสียก่อนแล้วจึงใช้ดอกเบี้ยและ ในที่สุดจึงให้ใช้ในการชำระหนี้อันเป็นประธาน

ถ้าลูกหนี้ระบุให้จัดใช้เป็นประการอื่น ท่านว่าเจ้าหนี้จะบอกปัดไม่ ยอมรับชำระหนี้ก็ได้

1.1.6 ผลของการขอปฏิบัติการชำระหนี้โดยชอบ

การขอปฏิบัติการชำระหนี้โดยชอบ คืออย่างไร มีผลตามกฎหมายอย่างไร อธิบาย

ถ้าได้ขอปฏิบัติการชำระหนี้โดยชอบแล้ว บรรดาความรับผิดชอบอันเกิดแต่การไม่ชำระหนี้ก็เป็นอันได้ปลดเปลื้องไปนับแต่เวลาที่ขอปฏิบัติการชำระหนี้โดยชอบ เพื่อความเป็นธรรมแก่ลูกหนี้ เนื่องจากมีกรณีที่ลูกหนี้ได้พยายามอย่างที่สุดแล้วที่จะปฏิบัติหน้าที่ของตนในการชำระหนี้ให้แก่เจ้าหนี้ แต่เจ้าหนี้ก็บ่ายเบี่ยงไม่ยอมรับชำระหนี้ แม้ว่าจะเป็นการขอปฏิบัติการชำระหนี้โดยชอบแล้ว เช่น เป็นหนี้เงินกู้เขาก็เอาทั้งต้นและดอกตามจำนวนที่จะต้องใช้จนครบถ้วนมาชำระโดยถูกต้อง เจ้าหนี้ก็ยังหาทางบ่ายเบี่ยงจะเอาประโยชน์อย่างอื่นโดยมิชอบ เหตุขัดข้องที่ยังไม่มีการชำระหนี้เกิดแก่ฝ่ายเจ้าหนี้เอง

มาตรา 330 เมื่อขอปฏิบัติการชำระหนี้โดยชอบแล้ว บรรดาความรับผิดชอบอันเกิดแต่การไม่ชำระหนี้ก็เป็นอันปลดเปลื้องไป นับแต่เวลาที่ขอปฏิบัติการชำระหนี้นั้น

ดำเป็นหนี้เงินกู้แดงอยู่ 500 บาท เมื่อถึงกำหนดชำระดำขอชำระให้แดงเพียง 350 บาท ก่อน แดงไม่ยอมรับชำระ ดังนี้ ดำจะถือว่าแดงผิดนัด เพราะตนได้ขอปฏิบัติการชำระหนี้ชำระหนี้โดยชอบแล้ว ได้หรือไม่

ตามมาตรา 320 จะบังคับให้เจ้าหนี้รับชำระแต่เพียงบางส่วนจะกระทำไม่ได้ เว้นแต่ลูกหนี้จะขอปฏิบัติการชำระหนี้ต่อเจ้าหนี้เสียก่อนตามมาตรา 208

แดงไม่ผิดนัด ยังไม่ถือได้ว่าดำได้ขอปฏิบัติการชำระหนี้โดยชอบ เว้นเสียแต่ว่าดำจะได้ขอปฏิบัติการชำระหนี้ต่อแดงเป็นอย่างนั้นโดยตรง

มาตรา 207 ถ้าลูกหนี้ขอปฏิบัติการชำระหนี้ และเจ้าหนี้ไม่รับชำระหนี้นั้นโดยปราศจากมูลเหตุอันจะอ้างกฎหมายได้ไซร้ ท่านว่าเจ้าหนี้ตกเป็นผู้ผิดนัด

มาตรา 208 การชำระหนี้จะให้สำเร็จผลเป็นอย่างใด ลูกหนี้จะต้องขอปฏิบัติการชำระหนี้ต่อเจ้าหนี้ เป็นอย่างนั้นโดยตรง

มาตรา 330 เมื่อขอปฏิบัติการชำระหนี้โดยชอบแล้ว บรรดาความรับผิดชอบอันเกิดแต่การไม่ชำระหนี้ก็เป็นอันปลดเปลื้องไป นับแต่ เวลาที่ขอปฏิบัติการชำระหนี้นั้น

1.1.7 การวางทรัพย์

การวางทรัพย์ คืออะไร มีเหตุผลอย่างไร มีหลักเกณฑ์ที่ควรคำนึงถึงอย่างไรบ้าง อธิบายโดยสังเขป

การวางทรัพย์เป็นทางออกของลูกหนี้ที่จะทำให้หลุดพ้นจากหนี้ได้ หลักเกณฑ์ที่ผู้ชำระหนี้จะวางทรัพย์อันเป็นวัตถุแห่งหนี้ไว้เพื่อประโยชน์แก่เจ้าหนี้ มีได้ 3 ประการคือ

1) เจ้าหนี้บอกปัดไม่ยอมชำระหนี้ ทั้งๆ ที่ผู้ชำระหนี้ได้ขอปฏิบัติการชำระหนี้โดยชอบแล้ว ถ้าเป็นการขอปฏิบัติการชำระหนี้โดยไม่ชอบ เจ้าหนี้ย่อมมีสิทธิบอกปัดได้

2) เจ้าหนี้ไม่สามารถรับชำระหนี้ได้ เช่น เจ้าหนี้ถูกศาลสั่งให้เป็นบุคคลไร้ความสามารถ หรือมีเหตุขัดข้องอย่างอื่น

3) ผู้ชำระหนี้ไม่สามารถจะหยั่งรู้ถึงสิทธิหรือไม่รู้ตัวเจ้าหนี้โดยแน่นอน โดยมิใช่ความผิดของตน เช่น เจ้าหนี้ตายและมีบุคคลอื่นหลายคนมาอ้างเป็นผู้มีสิทธิได้รับชำระหนี้เพราะเป็นทายาทโดยธรรม

มาตรา 331 ถ้าเจ้าหนี้บอกปัดไม่ยอมรับชำระหนี้ก็ดี หรือไม่ สามารถจะรับชำระหนี้ได้ก็ดี หากบุคคลผู้ชำระหนี้วางทรัพย์อันเป็น วัตถุแห่งหนี้ไว้เพื่อประโยชน์แก่เจ้าหนี้แล้ว ก็ย่อมจะเป็นอันหลุดพ้นจากหนี้ได้ความข้อนี้ท่านให้ใช้ตลอดถึงกรณีที่บุคคลผู้ชำระหนี้ไม่สามารถจะหยั่งรู้ถึงสิทธิ หรือไม่รู้ตัวเจ้าหนี้ได้แน่นอนโดยมิใช่เป็น ความผิดของตน

มาตรา 332 ถ้าลูกหนี้จำต้องชำระหนี้ต่อเมื่อเจ้าหนี้จะต้องชำระหนี้ ตอบแทนด้วยไซร้ ท่านว่าลูกหนี้จะกำหนดว่าต่อเมื่อเจ้าหนี้ชำระหนี้ ตอบแทนจึงให้มีสิทธิรับเอาทรัพย์ที่วางไว้นั้นก็ได้

มาตรา 333 การวางทรัพย์นั้นต้องวาง ณ สำนักงานวางทรัพย์ ประจำตำบลที่จะต้องชำระหนี้

ถ้าไม่มีบทบัญญัติแห่งกฎหมาย หรือกฎข้อบังคับเฉพาะการใน เรื่องสำนักงานวางทรัพย์ เมื่อบุคคลผู้ชำระหนี้ร้องขอ ศาลจะต้อง กำหนดสำนักงานวางทรัพย์ และตั้งแต่งผู้พิทักษ์ที่วางนั้นขึ้น

ผู้วางต้องบอกกล่าวให้เจ้าหนี้ทราบการที่ได้วางทรัพย์นั้นโดยพลัน

มาตรา 334 ลูกหนี้มีสิทธิจะถอนทรัพย์ที่วางนั้นได้ ถ้าลูกหนี้ถอน ทรัพย์นั้นท่านให้ถือเสมือนว่ามิได้วางทรัพย์ไว้เลย สิทธิถอนทรัพย์นี้เป็นอันขาดในกรณีต่อไปนี้

(1) ถ้าลูกหนี้แสดงต่อสำนักงานวางทรัพย์ว่าตนยอมละสิทธิที่ จะถอน

(2) ถ้าเจ้าหนี้แสดงต่อสำนักงานวางทรัพย์ว่าจะรับเอาทรัพย์นั้น

(3) ถ้าการวางทรัพย์นั้นได้เป็นไปโดยคำสั่งหรืออนุมัติของศาล และได้บอกกล่าวความนั้นแก่สำนักงานวางทรัพย์

มาตรา 335 สิทธิถอนทรัพย์นั้น ตามกฎหมาย ศาลจะสั่งยึดหา ได้ไม่

เมื่อได้ฟ้องคดีล้มละลายเกี่ยวกับทรัพย์สินของลูกหนี้แล้ว ท่าน ห้ามมิให้ใช้สิทธิถอนทรัพย์ในระหว่างพิจารณาคดีล้มละลาย

มาตรา 336 ถ้าทรัพย์อันเป็นวัตถุแห่งการชำระหนี้ไม่ควรแก่การ จะวางไว้ก็ดี หรือเป็นที่พึงวิตกว่าทรัพย์นั้นเกลือกจะเสื่อมเสียหรือ ทำลาย หรือบุบสลายได้ก็ดี เมื่อได้รับอนุญาตจากศาล บุคคลผู้ ชำระหนี้จะเอาทรัพย์นั้นออกขายทอดตลาด แล้วเอาเงินที่ได้แต่ การขายวางแทนทรัพย์นั้นก็ได้ ความข้อนี้ท่านให้ใช้ตลอดถึงกรณี ที่ค่ารักษาทรัพย์จะแพงเกินควรนั้นด้วย

มาตรา 337 ท่านไม่อนุญาตให้เอาทรัพย์ออกขายทอดตลาด จนกว่าจะได้บอกให้เจ้าหนี้รู้ตัวก่อน การบอกนี้จะงดเสียก็ได้ ถ้า ทรัพย์นั้นอาจเสื่อมทรามลงหรือภัยมีอยู่ในการที่จะหน่วงการขาย ทอดตลาดไว้

ในการที่จะขายทอดตลาดนั้น ท่านให้ลูกหนี้บอกกล่าวแก่เจ้าหนี้ โดยไม่ชักช้า ถ้าละเลยเสียไม่บอกกล่าว ลูกหนี้จะต้องรับผิดใช้ค่า สินไหมทดแทน

การบอกให้รู้ตัวและบอกกล่าวนี้ ถ้าไม่เป็นอันจะทำได้ จะงดเสียก็ได้

เวลาและสถานที่ที่จะขายทอดตลาดกับทั้งคำพรรณนาลักษณะแห่งทรัพย์นั้น ท่านให้ประกาศโฆษณาให้ประชาชนทราบ

มาตรา 338 ค่าฤชาธรรมเนียมในการวางทรัพย์หรือขายทอดตลาด นั้นให้ฝ่ายเจ้าหนี้เป็นผู้ออก เว้นแต่ลูกหนี้จะได้ถอนทรัพย์ที่วาง

มาตรา 339 สิทธิของเจ้าหนี้เหนือทรัพย์ที่วางไว้นั้นเป็นอันระงับ สิ้นไปเมื่อพ้นเวลาสิบปี นับแต่ได้รับคำบอกกล่าวการวางทรัพย์

อนึ่ง เมื่อสิทธิของเจ้าหนี้ระงับสิ้นไปแล้ว ถึงแม้ลูกหนี้จะได้ละสิทธิ ถอนทรัพย์ ก็ยังชอบที่จะถอนทรัพย์นั้นได้

1.2 ปลดหนี้

1. การปลดหนี้เป็นวิธีการระงับหนี้อีกวิธีหนึ่ง กระทำได้โดยเจ้าหนี้แสดงเจตนาที่แจ้งชัดแต่เพียงฝ่ายเดียวต่อลูกหนี้โดยไม่จำเป็นต้องได้รับความยินยอมจากลูกหนี้ว่าปลดหนี้ให้โดยเสน่หา ไม่คิดค่าตอบแทนใดๆทั้งสิ้น

2. โดยปกติการปลดหนี้กระทำโดยวาจาก็เพียงพอแล้ว และจะปลดหนี้ให้ทั้งหมดหรือแต่เพียงบางส่วนก็ได้

3. การปลดหนี้มีผลให้หนี้ระงับลงเท่าส่วนที่เจ้าหนี้ได้ปลดให้

1.2.1 หลักเกณฑ์ในการปลดหนี้

1.2.2 ผลของการปลดหนี้

การปลดหนี้มีหลักเกณฑ์ที่เป็นสาระสำคัญอย่างไรบ้าง และมีผลตามกฎหมายอย่างไร อธิบาย

นายโตเป็นหนี้เงินกู้นายเล็กอยู่ 1,000 บาท ต่อมานายโตกลายเป็นบุคคลที่มีหนี้สินล้นพ้นตัว นายเล็กเกิดความเบื่อหน่ายในการติดตามทวงให้นายโตชำระหนี้รายนี้แก่ตน จึงมีจดหมายแจ้งไปยังนายโตว่ายกหนี้ 1,000 บาท นี้ให้นายโตทั้งหมดพร้อมดอกเบี้ย ต่อมานายเล็กตาย และนายโตได้ทราบข่าวการตายของนายเล็กก่อนที่นายโตจะเปิดจดหมายของนายเล็กออกอ่าน ถ้าทายาทของนายเล็กมาเรียกร้องให้นายโตชำระหนี้ 1,000 บาท นี้ นายโตจะอ้างว่าตนหลุดพ้นจากหนี้เพราะนายเล็กปลดหนี้ให้แล้วได้หรือไม่

การปลดหนี้วางหลักเกณฑ์เกี่ยวกับการปลดหนี้ได้ดังต่อไปนี้

1. การปลดหนี้เป็นนิติกรรมที่เจ้าหนี้ แสดงเจตนาสละสิทธิเรียกร้องในหนี้ที่มีต้อลูกหนี้ให้โดยเสน่หา คือไม่คิดค่าตอบแทนใดๆ ทั้งสิ้น

2. การปลดหนี้ทำให้สำเร็จผลได้ก็โดยการที่เจ้าหนี้แสดงเจตนาต่อลูกหนี้แต่เพียงฝ่ายเดียวว่าจะปลดหนี้ให้ก็เป็นการเพียงพอแล้วไม่จำเป็นต้องรับความยินยอมจากลูกหนี้ หลักสำคัญคือการแสดงเจตนานั้นต้องเป็นการชัดแจ้งโดยปราศจากข้อเคลือบแคลงสงสัย การแสดงเจตนานี้ต้องกระทำต่อลูกหนี้ด้วย ถ้าเพียงแต่บอกกล่าวคนอื่นโดยยังไม่ได้บอกกล่าวแสดงเจตนาต่อลูกหนี้ จะถือว่าเป็นการปลดหนี้ยังไม่ได้

3. การปลดหนี้นั้นเจ้าหนี้จะปลดหนี้ให้ทั้งหมด หรือแต่เพียงบางส่วนก็ได้แล้วแต่ความสมัครใจของเจ้าหนี้ หนี้ที่จะปลดให้เพียงบางส่วนได้นั้น จะต้องเป็นหนี้ที่มีลักษณะแบ่งชำระได้ ซึ่งส่วนใหญ่มักจะเป็นหนี้เงิน

4. การปลดหนี้นั้นโดยปกติกระทำโดยทางวาจาก็เป็นการเพียงพอแล้ว แต่ถ้าเป็นหนี้ที่มีหนังสือเป็นหลักฐาน มาตรา 340 วรรค 2 กล่าวว่า การปลดหนี้ต้องทำเป็นหนังสือด้วย หรือเวนคืนเอกสารอันเป็นหลักฐานแห่งหนี้ให้แก่ลูกหนี้ไป มิฉะนั้นการปลดหนี้จะตกเป็นโมฆะ มีผลทำให้หนี้ยังไม่ระงับ

มาตรา 340 ถ้าเจ้าหนี้แสดงเจตนาต่อลูกหนี้ว่าจะปลดหนี้ให้ ท่าน ว่าหนี้นั้นก็เป็นอันระงับสิ้นไป

ถ้าหนี้มีหนังสือเป็นหลักฐาน การปลดหนี้ก็ต้องทำเป็นหนังสือด้วย หรือต้องเวนคืนเอกสารอันเป็นหลักฐานแห่งหนี้ให้แก่ลูกหนี้ หรือขีดฆ่า เอกสารนั้นเสีย

แบบประเมินผลตนเองหน่วยที่ 9

1. ขาวเป็นหนี้เงินกู้เขียวอยู่ 200 บาท หนี้รายนี้อาจระงับหรือสิ้นสุดลงได้ในกรณี หนี้ถึงกำหนดชำระแล้วเขียวไม่เรียกร้องให้ขาวชำระจนเวลาล่วงพ้น 10 ปี

2. ในกรณีต่อไปนี้ บุคคลผู้มีอำนาจชำระหนี้ได้โดยชอบด้วยกฎหมาย แม้ทั้งเจ้าหนี้และลูกหนี้จะไม่ยินยอมด้วยคือ ผู้คำประกันลูกหนี้

3. ผู้จัดการมรดกของเจ้าหนี้ เป็นบุคคลผู้มีอำนาจรับชำระหนี้โดยชอบ

4. ในกรณีที่มิได้มีการตกลงกันไว้ในเรื่องค่าใช้จ่ายในการชำระหนี้ตามปกติ ลูกหนี้เป็นผู้ต้องออกค่าใช้จ่ายนั้น

5. กรณีที่เป็นหนี้เงินกู้ ถ้าเจ้าหนี้ออกใบเสร็จให้เพื่อการชำระเงินต้นแล้ว ให้สันนิษฐานไว้ก่อนว่าเจ้าหนี้ได้รับดอกเบี้ยแล้ว

6. ดำเป็นหนี้แดงในมูลหนี้ 2 รายคือ เป็นหนี้เงินกู้ 800 บาท โดยไม่มีกำหนดชำระ และเป็นหนี้ค่าเช่าบ้านอีก 800 บาท ถึงกำหนดชำระในวันที่ 31 มีนาคม 2526 ในวันที่ 5 เมษายน 2526 ดำนำเงิน 800 บาท มาชำระให้แก่แดงโดยไม่ได้บอกว่าจะชำระรายใดก่อน เช่นนี้จะต้องจัดสรรเงินจำนวน 800 บาทนี้ ชำระให้แก่แดงอย่างไรจึงจะเป็นการชอบด้วยกฎหมาย ต้องชำระเงิน 800 บาทให้แก่แดงสำหรับหนี้ค่าเช่าบ้านก่อน

7. กรณีต่อไปนี้ เป็นการขอปฏิบัติการชำระหนี้โดยชอบ ซึ่งจะมีผลทำให้ลูกหนี้ไม่ต้องรับผิดชอบในความเสียหายที่เกิดขึ้นเพราะเหตุที่ไม่มีการชำระหนี้ คือ นัดไปทำสัญญาซื้อขายที่ดินที่กรมที่ดิน เมื่อถึงวันที่กำหนดผู้ขายไปตามนัดหมาย แต่ผู้ซื้อไม่มา

8. ในกรณีที่ลูกหนี้จะวางทรัพย์ไว้ ณ สำนักงานวางทรัพย์เพื่อประโยชน์ของเจ้าหนี้ซึ่งจะมีผลให้ตนหลุดพ้นจากหนี้ได้คือ เจ้าหนี้เกิดตายลงในเวลาที่ลูกหนี้มาชำระหนี้ตามกำหนด และมีบุคคลหลายคนอ้างว่ามีสิทธิรับชำระหนี้ดีกว่าคนอื่น

9. การปลดหนี้ได้แก่กรณีดังต่อไปนี้ (ก) นายมั่งมีซึ่งเป็นเจ้าหนี้พูดกับนางสาวโสภายกหนี้สินที่นางสาวโสภามีอยู่ต่อตนให้เพราะเกิดความรักใคร่ในตัวนางสาวโสภาในภายหลัง แต่นางสาวโสภาไม่ยินยอมรับ ยืนยันจะชำระหนี้ให้ดังเดิม (ข) นายมั่งมีพูดกับนางสาวโสภาว่ายกหนี้ให้เพราะเกิดความเบื่อหน่ายรำคาญในการติดตามทวงให้นางสาวโสภาชำระหนี้แก่ตน

10. การปลดหนี้มีผลทำให้หนี้ระงับลงเท่าส่วนที่เจ้าหนี้ปลดให้ ส่วนที่ไม่ได้ปลดหนี้ให้ลูกหนี้ยังคงต้องผูกพันอยู่ ดังนั้นจึงมีการปลดหนี้ให้บางส่วนได้

หน่วยที่ 8 การโอนสิทธิเรียกร้อง

noreply@blogger.com (siriluksklee@gmail.com) — Tue, 26 Aug 2014 21:55:00 -0700

1. การโอนสิทธิเรียกร้องคือ นิติกรรมระหว่างเจ้าหนี้กับบุคคลภายนอก อันทำให้สิทธิเปลี่ยนแปลงจากเจ้าหนี้ผู้โอนไปยังบุคคลภายนอกผู้รับโอน หนี้เดิมยังคงอยู่

2. การโอนสิทธิเรียกร้องอันจะพึงชำระแก่เจ้าหนี้โดยเฉพาะเจาะจงจะต้องทำเป็นหนังสือมิฉะนั้นจะไม่สมบูรณ์ ส่วนการโอนสิทธิเรียกร้องในหนี้อันพึงชำระตามเขาสั่ง ทำโดยสลักหลังไว้ในตราสารและส่งมอบให้แก่ผู้รับโอน

3. ผลโดยทั่วไปของการโอนสิทธิเรียกร้อง คือผู้รับโอนไม่มีสิทธิดีกว่าผู้โอน คือรับไปเพียงเท่าที่ผู้โอนมีสิทธิอยู่ แต่ในบางกรณี ผู้รับโอนก็อาจมีสิทธิดีกว่าผู้โอน

8.1 หลักเกณฑ์การโอนสิทธิเรียกร้อง

สิทธิเรียกร้องที่สามารถโอนกันได้ไม่ว่าสิทธิเรียกร้องนั้น จะเกิดจากมูลหนี้อะไรและมีวัตถุแห่งหนี้เป็นอย่างไร แต่มีข้อยกเว้น 3 ประการ ซึ่งกฎหมายบัญญัติถึงสิทธิเรียกร้องที่โอนกันไม่ได้คือ

1. สิทธิเรียกร้องซึ่งมีสภาพแห่งหนี้ไม่เปิดช่องว่าง

2. สิทธิเรียกร้องซึ่งคู่กรณีแสดงเจตนาห้ามโอน

3. สิทธิเรียกร้องที่ศาลยึดไม่ได้

8.1.1 ลักษณะทั่วไปของการโอนสิทธิเรียกร้อง

การโอนสิทธิเรียกร้องมีหลักเกณฑ์อย่างไรบ้าง อธิบายและยกตัวอย่างประกอบ

การโอนสิทธิเรียกร้อง เป็นนิติกรรมระหว่างเจ้าหนี้กับบุคคลภายนอก อันทำให้สิทธิเปลี่ยนจากเจ้าหนี้ผู้โอนไปยังบุคคลภายนอกผู้รับโอน หนี้เดิมยังคงอยู่ การโอนสิทธิเรียกร้องใดๆ ย่อมมี ไม่ว่าสิทธิเรียกร้องจะเกิดจากมูลหนี้อะไร เว้นแต่ที่กฎหมายบัญญัติห้ามโอนไว้

8.1.2 สิทธิเรียกร้องที่โอนกันไม่ได้

ข้อยกเว้นของการโอนสิทธิเรียกร้องมีอย่างไร อธิบายและยกตัวอย่างประกอบ

ข้อยกเว้นสิทธิเรียกร้องที่กฎหมายห้ามโอน คือ

1. สิทธิเรียกร้องซึ่งสภาพแห่งหนี้ไม่เปิดช่อง

2. สิทธิเรียกร้องซึ่งคู่กรณีมีเจตนาห้ามโอน

3. สิทธิเรียกร้องที่ศาลยึดไม่ได้

8.2 แบบของการโอนสิทธิเรียกร้อง

1. การโอนสิทธิเรียกร้องในหนี้อันพึงต้องชำระแก่เจ้าหนี้คนหนึ่งโดยเฉพาะเจาะจง ถ้ามิได้ทำเป็นหนังสือ ไม่สมบูรณ์ การโอนนั้นจะยกขึ้นเป็นข้อต่อสู้ลูกหนี้หรือบุคคลภายนอกได้แต่เมื่อได้บอกกล่าวการโอนไปยังลูกหนี้ หรือลูกหนี้จะได้ยินยอมด้วย ในการโอนนั้น คำบอกกล่าวหรือคำยินยอมเช่นว่านี้ ต้องทำเป็นหนังสือ

2. การโอนสิทธิเรียกร้องในหนี้อันพึงต้องชำระตามเขาสั่ง จะยกขึ้นเป็นข้อต่อสู้ลูกหนี้หรือบุคคล ภายนอกได้ เมื่อการโอนนั้นได้สลักหลังไว้ในตราสารและได้ส่งมอบตัวตราสารนั้นให้แก่ผู้รับโอนไปด้วย

8.2.1 การโอนสิทธิเรียกร้องในหนี้อันพึงต้องชำระแก่เจ้าหนี้คนหนึ่งโดยเฉพาะเจาะจง

ก. เป็นเจ้าหนี้เงินกู้ ข. 20,000 บาท ต่อมา ก. โอนสิทธิเรียกร้องให้ ค. โดยทำเป็นหนังสือและ ค. ได้ส่งจดหมายบอกกล่าวการโอนไปยัง ข. โดยโทรศัพท์ไปบอก ข. แต่ ข. ไม่อยู่ จึงบอกลูกจ้างของ ข. ไว้ แต่ ข. ได้ชำระหนี้ให้แก่ ก. ก่อนที่ ข. จะกลับบ้าน ดังนี้ ค. จะเรียกให้ ข. ชำระหนี้ตามสิทธิเรียกร้องซึ่งตนได้รับโอนมาจาก ก. ได้อย่างไร หรือไม่

ตามมาตรา 306 การโอนสิทธิเรียกร้องที่จะยกขึ้นเป็นข้อต่อสู้ลูกหนี้ได้เมื่อได้บอกกล่าวการโอนไปยังลูกหนี้เป็นหนังสือ แต่ ค. มิได้ทำตามมาตรา 306 และ ข. ได้ชำระหนี้แก่ ก. ผู้โอนไปแล้ว ก. ไม่ต้องรับผิดชดใช้เงินจำนวนนั้นต่อ ค. อีก

มาตรา 306 การโอนหนี้อันจะพึงต้องชำระแก่เจ้าหนี้คนหนึ่งโดย เฉพาะเจาะจงนั้น ถ้าไม่ทำเป็นหนังสือ ท่านว่าไม่สมบูรณ์ อนึ่งการ โอนหนี้นั้นท่านว่าจะยกขึ้นเป็นข้อต่อสู้ลูกหนี้หรือบุคคลภายนอกได้ แต่เมื่อได้บอกกล่าวการโอนไปยังลูกหนี้ หรือลูกหนี้จะได้ยินยอมด้วย ในการโอนนั้น คำบอกกล่าวหรือความยินยอมเช่นว่านี้ท่านว่าต้องทำ เป็นหนังสือ

ถ้าลูกหนี้ทำให้พอแก่ใจผู้โอนด้วยการใช้เงิน หรือด้วยประการอื่น เสียแต่ก่อนได้รับบอกกล่าว หรือก่อนได้ตกลงให้โอนไซร้ ลูกหนี้นั้น ก็เป็นอันหลุดพ้นจากหนี้

8.2.2 การโอนสิทธิเรียกร้องในหนี้อันพึงต้องชำระตามเขาสั่ง

ก. เขียนเช็คสั่งจ่ายให้ ข. ข. สลักหลังโอนเช็คให้แก่ ง. แต่ยังไม่ได้ส่งมอบให้ ง. ดังนี้ ง. จะเป็นผู้รับโอนโดยมีสิทธิเรียกให้ธนาคารจ่ายเงินแก่ตนได้หรือไม่

ตามมาตรา 309 ผู้รับโอนจะยกขึ้นเป็นข้อต่อสู้ลูกหนี้ได้แต่เฉพาะเมื่อการโอนนั้นได้สลักหลังไว้ในตราสาร และตัวตราสารนั้นได้ส่งมอบให้แก่ผู้รับโอนไปด้วย แต่ ง. ยังไม่ได้รับโอนเช็ค ง. ยังไม่มีสิทธิเรียกร้องให้ธนาคารจ่ายเงินให้ตน

มาตรา 309 การโอนหนี้อันพึงต้องชำระตามเขาสั่งนั้น ท่านว่า จะยกขึ้นเป็นข้อต่อสู้ลูกหนี้ หรือบุคคลภายนอกคนอื่นได้แต่เฉพาะ เมื่อการโอนนั้นได้สลักหลังไว้ในตราสาร และตัวตราสารนั้นได้ส่งมอบ ให้แก่ผู้รับโอนไปด้วย

8.3 ผลของการโอนสิทธิเรียกร้อง

1. ถ้าพิพาทอ้างสิทธิในการโอนต่างราย โอนรายใดได้บอกกล่าวหรือตกลงก่อนโอนรายนั้นมีสิทธิดีกว่าโอนรายอื่นๆ

2. เมื่อมีการโอนสิทธิเรียกร้อง สิทธิเรียกร้องจากผู้โอนย่อมตกได้แก่ผู้รับโอน หากสิทธิเรียกร้องนั้นมีทั้งหนี้ประธานและหนี้อุปกรณ์ เมื่อหนี้ประธานโอนไปยังผู้รับโอนแล้ว หนี้อุปกรณ์คือจำนอง จำนำ ค้ำประกันย่อมโอนไปแก่ผู้รับโอนด้วย

3. เมื่อโอนสิทธิเรียกร้องแล้ว ผู้รับโอนกลายมาเป็นเจ้าหนี้ใหม่ ลูกหนี้ต้องรับชำระหนี้แก่ผู้รับโอนโดยตรง

4. เมื่อลูกหนี้ให้ความยินยอมในการโอนสิทธิเรียกร้องโดยไม่อิดเอื้อน ลูกหนี้จะยกข้อต่อสู้ผู้รับโอนไม่ได้ แต่ถ้าลูกหนี้มิได้ยินยอมด้วยแล้วเป็นแต่ได้รับคำบอกกล่าวการโอน ลูกหนี้มีข้อต่อสู้ผู้โอนอย่างไรก็ยกขึ้นเป็นข้อต่อสู้ผู้รับโอนได้

5. ในกรณีการโอนสิทธิเรียกร้องในมูลหนี้อันพึงต้องชำระตามเขาสั่ง ลูกหนี้จะยกข้อต่อสู้ซึ่งมีต่อเจ้าหนี้เดิมมาเป็นข้อต่อสู้ผู้รับโอนโดยสุจริตนั้นไม่ได้ เว้นแต่ที่ปรากฏในตัวตราสารนั้นเอง หรือที่มีขึ้นเป็นธรรมดาสืบจากลักษณะแห่งตราสารนั้น

8.3.1 ผลระหว่างผู้รับโอนต่างรายและผลระหว่างผู้โอนกับผู้รับโอน

ผลในกฎหมายระหว่างผู้โอนสิทธิเรียกร้อง และผู้รับโอนสิทธิเรียกร้องนั้นมีอย่างไรบ้าง

ผลในกฎหมายระหว่างผู้โอนกับผู้รับโอนสิทธิเรียกร้อง คือ สิทธิเรียกร้องจากผู้โอนย่อมตกได้แก่ผู้รับโอน โดยทำให้ผู้รับโอนเข้ามาเป็นเจ้าหนี้แทนผู้โอน และหนี้อุปกรณ์ทั้งหลายซึ่งเกี่ยวข้องกับสิทธิเรียกร้อง คือจำนอง จำนำ ค้ำประกัน ย่อมโอนไปแก่ผู้รับโอนด้วย

8.3.2 ผลระหว่างผู้รับโอนกับลูกหนี้

ก. เป็นเจ้าหนี้เงินกู้ ข. อยู่ 5,000 บาท ข. ได้ชำระหนี้ให้แก่ ก. ไปแล้ว 3,000 บาท ต่อมาภายหลัง ก. โอนสิทธิเรียกร้องซึ่งมีอยู่เหนือ ข. ให้ ค. ค.จึงบอกกล่าวการโอนแก่ ข. เป็นหนังสือโดย ข. มิได้ยินยอมด้วย ค. จะเรียกให้ ข. ชำระหนี้แก่ตนทั้ง 5,000 บาท ได้หรือไม่

ตามมาตรา 308 วรรคสอง ลูกหนี้มีสิทธิยกข้อต่อสู้ทุกอย่างที่ตนมีอยู่ต่อผู้โอนมาต่อสู้กับผู้รับโอนได้ ดังนั้น เมื่อ ข. ชำระหนี้ให้ ก. ไปแล้ว 3,000 บาท ก็ชอบที่จะยกข้อต่อสู้นี้มาสู้กับ ค. ผลคือ ข. ต้องชำระหนี้ที่ค้างอยู่เพียง 2,000 บาทให้แก่ ค.

มาตรา 308 ถ้าลูกหนี้ได้ให้ความยินยอมดังกล่าวมาใน มาตรา 306 โดยมิได้อิดเอื้อน ท่านว่าจะยกข้อต่อสู้ที่มีต่อผู้โอนขึ้นต่อสู้ผู้รับ โอนนั้นหาได้ไม่ แต่ถ้าเพื่อจะระงับหนี้นั้นลูกหนี้ได้ใช้เงินให้แก่ผู้โอน ไปไซร้ลูกหนี้จะเรียกคืนเงินนั้นก็ได้ หรือถ้าเพื่อการเช่นกล่าวมานั้น ลูกหนี้รับภาระเป็นหนี้อย่างใดอย่างหนึ่งขึ้นใหม่ต่อผู้โอน จะถือเสมือน หนึ่งว่าหนี้นั้นมิได้ก่อขึ้นเลยก็ได้

ถ้าลูกหนี้เป็นแต่ได้รับคำบอกกล่าวการโอน ท่านว่าลูกหนี้มีข้อ ต่อสู้ผู้โอนก่อนเวลาที่ได้รับคำบอกกล่าวนั้นฉันใด ก็จะยกขึ้นเป็น ข้อต่อสู้แก่ผู้รับโอนได้ฉันนั้น ถ้าลูกหนี้มีสิทธิเรียกร้องจากผู้โอน แต่สิทธินั้นยังไม่ถึงกำหนดในเวลาบอกกล่าวไซร้ ท่านว่าจะเอา สิทธิเรียกร้องนั้นมาหักกลบลบกันก็ได้ หากว่าสิทธินั้นจะได้ถึงกำหนด ไม่ช้ากว่าเวลาถึงกำหนดแห่งสิทธิเรียกร้องอันได้โอนไปนั้น

แบบประเมินผลตนเองหน่วยที่ 8

1. การโอนสิทธิเรียกร้อง คือนิติกรรมระหว่างเจ้าหนี้กับบุคคลภายนอก อันทำให้สิทธิเปลี่ยนจากเจ้าหนี้ผู้โอนไปยังบุคคลภายนอกผู้รับโอน โดยหนี้เดิมยังคงอยู่

2. การโอนสิทธิเรียกร้องอันจะพึงชำระแก่เจ้าหนี้โดยเฉพาะเจาะจงจะต้องทำเป็นหนังสือ

3. การโอนสิทธิเรียกร้องในหนี้อันพึงชำระตามเขาสั่ง ต้องทำโดยสลักหลังในตราสารและส่งมอบให้แก่ผู้รับโอน

4. สิทธิเรียกร้องดังต่อไปนี้ โอนกันไม่ได้ คือ (ก) สิทธิเรียกร้องซึ่งสภาพแห่งหนี้ไม่เปิดช่อง (ข) สิทธิเรียกร้องซึ่งคู่กรณีแสดงเจตนาห้ามโอน (ค) สิทธิเรียกร้องซึ่งศาลยึดไม่ได้

5. การโอนสิทธิเรียกร้องโดยไม่บอกกล่าวลูกหนี้ หรือลูกหนี้ไม่ยินยอมด้วยมีผลทำให้ ยกขึ้นเป็นข้อต่อสู้ลูกหนี้ไม่ได้

6. ก. เป็นเจ้าหนี้เงินกู้ ข. อยู่ 30,000 บาท แต่ว่าหนี้นั้นขาดอายุความแล้วต่อมา ก. ได้โอนสิทธิเรียกร้องในหนี้นี้ให้ ค. โดย ข. ก็ให้ความยินยอมโดยไม่อิดเอื้อน ค. จะเรียกให้ ข. ชำระหนี้เงินจำนวน 30,000 บาท แก่ตน ได้เพราะ ข. ยินยอมจึงต้องชำระเต็มทั้ง 30,000 บาท

7. สิทธิเรียกร้องที่โอนกันได้คือ สิทธิในหนี้เงินกู้

8. ก. กู้เงิน ข. ไป 5,000 บาท และตกลงกันว่า ข. จะไม่โอนสิทธิเรียกร้องไปยังผู้อื่น ต่อมา ข. โอนสิทธิเรียกร้องในหนี้รายนี้ให้ ค. บุคคลภายนอกผู้สุจริตซึ่งเป็นการฝ่าฝืนข้อตกลง ดังนี้ ก. จะปฏิเสธไม่ยอมชำระหนี้แก่ ค. ได้หรือไม่ ไม่ได้เพราะ ค. เป็นบุคคลภายนอกซึ่งสุจริตและต้องเสียหายจากข้อตกลงดังกล่าว

9. การโอนสิทธิเรียกร้องเป็นการเปลี่ยนตัวเจ้าหนี้ แต่หนี้เดิมไม่ระงับ

หน่วยที่ 7 ลูกหนี้เจ้าหนี้หลายคน

noreply@blogger.com (siriluksklee@gmail.com) — Tue, 26 Aug 2014 21:44:00 -0700

1. เกี่ยวกับการชำระหนี้ หนี้แบ่งออกเป็นสองประเภทคือ หนี้ที่การชำระหนี้ แบ่งชำระได้และแบ่งชำระไม่ได้

2. หนี้ที่การชำระหนี้แบ่งชำระได้ ถ้ามีลูกหนี้หลายคนและเจ้าหนี้หลายคน ลูกหนี้แต่ละคนจะต้องรับผิดเพียงเป็นส่วนเท่าๆกัน และเจ้าหนี้แต่ละคนก็มีสิทธิที่จะได้รับแต่เพียงเป็นส่วนเท่าๆกัน

3. ถ้าบุคคลหลายคนเป็นหนี้อันจะแบ่งกันชำระมิได้บุคคลเหล่านั้นต้องรับผิดเช่นอย่างลูกหนี้ร่วมกัน

4. ถ้าการชำรับหนี้เป็นการอันจะแบ่งกันชำระมิได้ และมีบุคคลหลายคนเป็นเจ้าหนี้ ถ้าบุคคลเหล่านั้นมิได้เป็นเจ้าหนี้ร่วมลูกหนี้ได้แก่จะชำระหนี้ไว้ได้ประโยชน์แก่บุคคลเหล่านั้นทั้งหมดด้วยกัน และเจ้าหนี้แต่ละคนจะเรียกชำระหนี้ได้ก็แต่เพื่อได้ประโยชน์ด้วยกันหมดทุกคนเท่านั้น

5. ลูกหนี้ร่วม คือบุคคลหลายคนซึ่งมีหน้าที่ร่วมกันที่จะต้องรับผิดชำระหนี้ต่อเจ้าหนี้จนกว่าจะได้รับชำระหนี้โดยสิ้นเชิง

6. ในระหว่างลูกหนี้ร่วมกัน ต่างคนต่างต้องรับผิดชอบเป็นส่วนเท่าๆ กัน เว้นแต่จะได้กำหนดไว้เป็นอย่างอื่น

7. เจ้าหนี้ร่วมคือบุคคลหลายคนซึ่งมีสิทธิเรียกร้องการชำระหนี้โดยทำนอง ซึ่งแต่ละคนอาจเรียกให้ชำระหนี้สิ้นเชิงได้

8. ในระหว่างเจ้าหนี้ร่วมกัน ต่างคนย่อมที่จะได้รับชำระหนี้เป็นส่วนเท่าๆ กัน เว้นแต่จะได้กำหนดไว้เป็นอย่างอื่น

9. ลูกหนี้ร่วมและเจ้าหนี้ร่วมเกิดขึ้นได้โดยผลของนิติกรรมและโดยบัญญัติของกฎหมาย

7.1 หนี้ที่การชำระหนี้แบ่งชำระได้และแบ่งชำระไม่ได้

1. หนี้ที่การชำระหนี้แบ่งชำระได้หมายถึงหนี้ที่สามารถแบ่งชำระได้เป็นสัดส่วน โดยในที่สุดเมื่อรวมกันเข้าแล้วก็จะเป็นการใช้หนี้ครบถ้วนบริบูรณ์หนี้ที่การชำระหนี้แบ่งชำระไม่ได้ คือหนี้ซึ่งไม่สามารถแยกชำระเป็นสัดส่วนได้ โดยพิจารณาจากสภาพแห่งหนี้นั้น โดยบทบัญญัติกฎหมาย หรือโดยเจตนาของคู่กรณี

2. ถ้าการชำระหนี้เป็นการอันจะแบ่งชำระได้ และมีบุคคลหลายคนเป็นลูกหนี้หรือมีบุคคลหลายคนเป็นเจ้าหนี้ เมื่อกรณีเป็นที่สงสัย ลูกหนี้แต่ละคนจะต้องรับผิดเพียงเป็นส่วนเท่า ๆ กัน และเจ้าหนี้แต่ละคนก็ชอบที่จะได้รับเพียงเป็นส่วนเท่า ๆ กัน

3. ถ้าบุคคลหลายคนเป็นหนี้อันจะแบ่งกันชำระไม่ได้ บุคคลเหล่านั้นต้องรับผิดเช่นอย่างลูกหนี้ร่วมกัน

4. ถ้าการชำระหนี้เป็นการอันจะแบ่งกันชำระมิได้ และมีบุคคลหลายคนเป็นเจ้าหนี้ ถ้าบุคคลเหล่านั้นมิได้เป็นเจ้าหนี้ร่วมกัน ลูกหนี้ได้แต่จะชำระหนี้ให้ได้ประโยชน์แก่บุคคลเหล่านั้นทั้งหมดด้วยกัน และเจ้าหนี้แต่ละคนจะเรียกชำระหนี้ได้ก็แต่เพื่อได้ประโยชน์ด้วยกันหมดทุกคนเท่านั้น วิธีเดียวกันนี้ใช้กับการที่ลูกหนี้วางทรัพย์เพื่อประโยชน์แก่เจ้าหนี้ด้วย

5. ข้อความจริงใดที่เท้าถึงเจ้าหนี้คนหนึ่งเท่านั้น หาเป็นไปเพื่อคุณหรือโทษแก่เจ้าหนี้คนอื่นๆด้วยไม่

7.1.1 หนี้ที่การชำระหนี้แบ่งชำระได้

ในหนี้ที่แบ่งกันชำระได้นั้น ถ้ามีลูกหนี้หลายคนหรือมีเจ้าหนี้หลายคน ลูกหนี้หรือเจ้าหนี้หลายคนเหล่านี้มีความรับผิดซึ่งกันและกันอย่างไรบ้าง

มาตรา 290 บัญญัติว่าถ้าหนี้เป็นอันจะแบ่งกันชำระได้ และมีบุคคลหลายคนเป็นลูกหนี้ หรือมีบุคคลหลายคนเป็นเจ้าหนี้ เมื่อกรณีเป็นที่สงสัย ลูกหนี้แต่ละคนจะต้องรับผิดเพียงเป็นส่วนเท่าๆ กัน และเจ้าหนี้แต่ละคนก็มีสิทธิที่จะได้รับชำระหนี้เพียงเป็นส่วนเท่าๆ กัน ที่กฎหมายบัญญัติว่าเมื่อกรณีเป็นที่สงสัยเพราะเหตุว่าการที่หนี้มีลูกหนี้หลายคนหรือเจ้าหนี้หลายคนนั้น มีความหมายได้สองประการ คืออาจเป็นลูกหนี้หรือเจ้าหนี้ธรรมดา หรืออาจเป็นลูกหนี้ร่วมหรือเจ้าหนี้ร่วมก็ได้ ซึ่งมีผลในทางกฎหมายแตกต่างกันมาก เพราะการเป็นลูกหนี้ร่วมนั้นลูกหนี้ร่วมอาจถูกเรียกให้ชำระโดยสิ้นเชิง และการเป็นเจ้าหนี้ร่วมก็เช่นกันคือเจ้าหนี้มีสิทธิที่จะเรียกให้ลูกหนี้คนใดคนหนึ่งชำระหนี้โดยสิ้นเชิง ฉะนั้นเมื่อไม่มีพฤติการณ์แน่ชัดว่าลูกหนี้หลายคนหรือเจ้าหนี้หลายคนนั้นเป็นลูกหนี้ร่วมหรือเจ้าหนี้ร่วมแล้ว ให้ถือว่าเป็นลูกหนี้หรือเจ้าหนี้ธรรมดา มีผลให้ลูกหนี้แต่ละคนมีส่วนรับผิดชอบในหนี้เพียงเป็นส่วนเท่าๆ กัน ส่วนเจ้าหนี้ก็มีสิทธิที่จะได้รับชำระหนี้เพียงเป็นส่วนเท่าๆ กัน ที่กฎหมายให้รับผิดชอบและรับชำระหนี้เพียงเป็นส่วนเท่าๆ กัน เฉพาะสิทธิระหว่างลูกหนี้และเจ้าหนี้เท่านั้น ส่วนข้อตกลงระหว่างลูกหนี้หรือเจ้าหนี้มีไว้อย่างไร ก็ย่อมเป็นไปตามข้อตกลงการแบ่งส่วนกันก็ต้องเป็นไปตามข้อตกลงระหว่างกัน

7.1.2 หนี้ที่การชำระหนี้แบ่งชำระไม่ได้

การชำระหนี้ที่แบ่งกันชำระไม่ได้หมายความว่าอย่างไร กฎหมายบัญญัติเกี่ยวกับการชำระหนี้ที่แบ่งชำระไม่ได้และมีบุคคลหลายคนเป็นเจ้าหนี้แต่มิใช่เจ้าหนี้ร่วมไว้อย่างไรบ้าง

การชำระหนี้ที่แบ่งชำระกันไม่ได้หมายถึงหนี้สินที่ไม่สามารถแบ่งกันได้เป็นส่วน หากแบ่งออกเป็นสัดส่วนแล้วจะไม่ทำให้การชำระหนี้ถูกต้องสมบูรณ์หรือทำให้สภาพแห่งหนี้เปลี่ยนแปลงไปจากเดิม

หนี้ที่การชำระหนี้แบ่งชำระไม่ได้นั้น มาตรา 302 บัญญัติว่าถ้ามีลูกหนี้หลายคนหรือเจ้าหนี้หลายคนแต่ไม่ได้เป็นลูกหนี้ร่วมหรือเจ้าหนี้ร่วมลูกหนี้จะชำระหนี้ได้ก็แต่เฉพาะแต่ให้ได้ประโยชน์ แก่เจ้าหนี้ด้วยกันหมดทุกคนและเจ้าหนี้จะเรียกให้ลูกหนี้ชำระหนี้ได้ก็เฉพาะแต่ให้ได้ประโยชน์แก่เจ้าหนี้ด้วยกันหมดทุกคนเท่านั้น นอกจากนี้ถ้าหากมีความจำเป็น เจ้าหนี้จะเรียกให้ลูกหนี้วางทรัพย์ไว้ ณ สำนักงานวางทรัพย์กระทรวงยุติธรรมเพื่อให้ได้ประโยชน์แก่เจ้าหนี้ด้วยกันหมดทุกคน หรือถ้าทรัพย์ไม่สมควรแก่การจะวางขอให้ศาลตั้งผู้พิทักษ์ทรัพย์เพื่อรักษาทรัพย์นั้นก็ได้

7.2 ลูกหนี้ร่วม

1. ลูกหนี้ร่วมคือ บุคคลหลายคนซึ่งมีหน้าที่ร่วมกันที่จะต้องรับผิดชำระหนี้ต่อเจ้าหนี้จนกว่าเจ้าหนี้จะได้รับชำระหนี้โดยสิ้นเชิงและเกิดขึ้นได้โดยนิติกรรมสัญญาและโดยบทบัญญัติของกฎหมาย

2. ลูกหนี้คนหนึ่งชำระหนี้ย่อมเป็นประโยชน์แก่ลูกหนี้คนอื่นด้วยการชำระหนี้ให้รวมถึงการใดๆ อันพึงกระทำแทนชำระหนี้ วางทรัพย์สินแทนชำระหนี้และหักกลบลบหนี้ด้วย

3. ลูกหนี้ร่วมกันคนหนึ่งมีสิทธิเรียกร้องอะไรลูกหนี้คนอื่นๆ จะเอาสิทธินั้นไปใช้หักกลบลบหนี้ไม่ได้

4. การปลดหนี้ให้แก่ลูกหนี้ร่วมกันคนหนึ่งนั้นย่อมเป็นประโยชน์แก่ลูกหนี้คนอื่นๆ เพียงเท่าส่วนของลูกหนี้ที่ได้ปลดให้ เว้นแต่จะได้ตกลงกันเป็นอย่างอื่น

5. การผิดนัดของเจ้าหนี้ต่อลุกหนี้ร่วมคนหนึ่งย่อมเป็นคุณแก่ลูกหนี้คนอื่นๆ ด้วย

6. ข้อความจริงใด เมื่อเท้าถึงตัวลูกหนี้ร่วมกับคนใดๆ ย่อมเป็นไปเพื่อคุณและโทษแต่เฉพาะแก่ลูกหนี้คนนั้น เว้นแต่จะปรากฏว่าขัดกับสภาพแห่งหนี้นั้นเอง

7. ในระหว่างลูกหนี้ร่วมกัน ต่างคนต่างต้องรับผิดเป็นส่วนเท่าๆ กัน เว้นแต่จะได้กำหนดไว้เป็นอย่างอื่น

8. ถ้าส่วนที่ลูกหนี้ร่วมกับคนใดคนหนึ่งจะพึงชำระเป็นอันจะเรียกเอาจากคนนั้นไม่ได้ยังขาดจำนวนอยู่เท่าไร ลูกหนี้คนอื่นๆ ก็ต้องรับใช้ แต่ถ้าลูกหนี้ร่วมกันคนใดเจ้าหนี้ได้ปลดให้หลุดพ้นจากหนี้อันร่วมกันนั้น ส่วนที่ลูกหนี้คนนั้นจะพึงต้องชำระหนี้ตกเป็นพับแก่เจ้าหนี้ไป

7.2.1 ลักษณะของลูกหนี้ร่วม

ลูกหนี้ร่วมมีลักษณะสำคัญอย่างไร อธิบายและยกตัวอย่างประกอบ

ลักษณะสำคัญของลูกหนี้ร่วมตามที่บัญญัติไว้ในมาตรา 291 นั้นมีลักษณะสำคัญดังนี้คือ ลูกหนี้ร่วมแต่ละคนอาจถูกเรียกร้องให้ชำระหนี้โดยสิ้นเชิง ทั้งนี้สุดแล้วแต่เจ้าหนี้จะเรียกให้ลูกหนี้ร่วมคนใดชำระ ถ้าลูกหนี้ร่วมชำระหนี้โดยสิ้นเชิงแล้ว เจ้าหนี้จะเรียกให้ลูกหนี้คนอื่นชำระหนี้อีกไม่ได้ เพราะลูกหนี้มีหน้าที่ชำระหนี้เพียงครั้งเดียวเท่านั้น ถ้าหากเจ้าหนี้เรียกถ้าหากเจ้าหนี้เรียกให้ลูกหนี้คนใดชำระหนี้แล้วแต่ยังได้ไม่ครบ ลูกหนี้ร่วมทุกคนก็ยังคงต้องผูกพันที่จะถูกเรียกชำระหนี้อยู่ จนกว่าเจ้าหนี้จะได้รับชำระหนี้โดยสิ้นเชิง เช่น ก. ข. ค. เป็นลูกหนี้ร่วมเงินกู้ ง. ไป 3,000 บาท เมื่อหนี้ครบกำหนดชำระ ง. จะเรียกเก็บให้ ก. หรือ ข. หรือ ค. คนใดคนหนึ่งหรือทุกคนชำระหนี้ให้แก่ ง. จนสิ้นเชิงได้ หากเรียกจากคนใดคนหนึ่งได้เพียง 1,000 บาท ส่วนที่เหลืออีก 2,000 บาท ก. ข. ค. ทั้งสามคนก็ยังคงต้องรับผิดร่วมกันชำระหนี้ให้แก่ ง. อยู่จนกว่า ง. จะได้รับชำระหนี้ทั้งหมด

7.2.2 ผลแห่งการเป็นลูกหนี้ร่วม

ผลประโยชน์ที่ได้จากการเป็นลูกหนี้ร่วมนั้นมีอะไรบ้าง

การเป็นลูกหนี้ร่วมนั้น ลูกหนี้แต่ละคนย่อมมีผลประโยชน์ได้เสียร่วมกัน ผลประโยชน์ที่ลูกหนี้ร่วมได้ร่วมกันนั้นคือ

1) ความไม่สมบูรณ์แห่งหนี้ ไม่ว่าหนี้นั้นจะไม่สมบูรณ์ด้วยเหตุใดๆ ก็ตาม ย่อมทำให้หนี้นั้นเกิดไม่ได้ เมื่อไม่มีหนี้เกิดขึ้น ลูกหนี้ทุกคนก็ไม่ต้องรับผิดในหนี้เช่นหนี้ที่เกิดจากการเล่นการพนัน ซึ่งกฎหมายบัญญัติไว้ชัดแจ้งว่าเป็นการขัดต่อความสงบเรียบร้อยและศีลธรรมอันดีของประชาชน ถ้ามีหนี้ประเภทนี้เกิดขึ้นก็เป็นหนี้ที่ไม่ชอบด้วยกฎหมาย ลูกหนี้ไม่ต้องรับผิดชอบในหนี้ดังกล่าว

2) ความระงับแห่งหนี้ หนี้นั้นไม่ว่าจะระงับไปด้วยประการใดๆ เช่น ลูกหนี้ชำระหนี้ให้เจ้าหนี้ทั้งหมด หนี้ก็ระงับทั้งหมดหรือชำระหนี้ไปบางส่วนหนีก็ระงับไปบางส่วน หรือมีการกระทำอย่างอื่นเทียบได้กับการชำระหนี้เช่นการยอมรับเอาทรัพย์สินอื่นแทนการชำระหนี้ การวางทรัพย์การกลบในหนี้ การปลดหนี้เป็นต้น เมื่อหนี้ระงับไปด้วยเหตุต่างๆ ดังกล่าว ลูกหนี้ทุกคนย่อมได้ประโยชน์ด้วยกันหมดทุกคน

3) การผิดนัดของเจ้าหนี้ ตามมาตรา 294 นั้น หากเจ้าหนี้ผิดนัดต่อลูกหนี้คนหนึ่งย่อมถือว่าเจ้าหนี้อื่นผิดนัดด้วย คือลูกหนี้ได้ประโยชน์ด้วยกันในการที่เจ้าหนี้ผิดนัดต่อลูกหนี้ร่วมกันคนใดคนหนึ่ง ทั้งนี้ก็เพราะการเป็นลูกหนี้ร่วมนั้น เจ้าหนี้มีสิทธิที่จะเรียกให้ลูกหนี้ชำระได้โดยสิ้นเชิง และลูกหนี้จะเลือกชำระหนี้ให้แก่เจ้าหนี้คนใดก็ได้ เมื่อลูกหนี้เลือกชำระหนี้ให้เจ้าหนี้แล้ว เจ้าหนี้ผิดนัดลูกหนี้อื่นก็ย่อมได้ประโยชน์ด้วยเพราะลูกหนี้มีหน้าที่จะต้องชำระหนี้โดยสิ้นเชิงให้แก่เจ้าหนี้แต่เพียงครั้งเดียว

นายมั่นกับนายเหมาะได้กู้เงินนายหมายไป 6,000 บาท โดยยอมตนผูกพันเป็นลูกหนี้ร่วมต่อมาเมื่อหนี้เงินกู้นี้ขาดอายุความแล้ว นายมั่นได้ชำระหนี้ให้แก่นายหมายไป 3,000 บาท แต่นายเหมาะไม่ยอมชำระหนี้ เช่นนี้ในหมายจะเรียกให้นายมั่นกับนายเหมาะชำระหนี้ที่เหลือให้แก่ตนได้หรือไม่ เพราะเหตุใด

เมื่อหนี้ขาดอายุความแล้วลูกหนี้ไม่จำเป็นต้องชำระหนี้ให้แก่เจ้าหนี้ แต่เมื่อลูกหนี้ชำระหนี้ให้แก่เจ้าหนี้แล้วลูกหนี้จะเรียกคืนไม่ได้ตามอุทาหรณ์ หนี้ขาดอายุความแล้ว นายหมายจะเรียกให้นายมั่นนายเหมาะชำระหนี้ร่วมที่เหลือไม่ได้ หากนายหมายนำคดีขึ้นฟ้องศาล ทั้งนายมั่นกับนายเหมาะมีสิทธิที่จะยกอายุความขึ้นต่อสู้เพื่อไม่รับผิดได้ แต่ถ้าหากผู้หนึ่งผู้ใดยกอายุความขึ้นต่อสู้แต่อีกคนไม่ยกเช่นนี้ การยกไม่ยกอายุความขึ้นต่อสู้นี้ย่อมเป็นไปเพื่อคุณและโทษแก่ลูกหนี้ร่วมคนนั้นโดยเฉพาะ

7.2.3 ความสัมพันธ์ระหว่างลูกหนี้ร่วม

นายมิ่ง นายมีและนายมา กู้เงินนายแมนไป 9,000 บาท โดยยอมผูกพันตนเป็นลูกหนี้ร่วม เมื่อหนี้ถึงกำหนดชำระ นายมิ่งไม่ชำระหนี้และได้รับอุบัติเหตุจากรถชนกันจนแขนขาขาดทั้งหมดประกอบอาชีพไม่ได้ ไม่มีทรัพย์สินอะไรเลยที่จะนำไปชำระหนี้ได้ นายมีเองมีทรัพย์สินพอจะชำระหนี้แต่ก็ไม่ยอมชำระหนี้ นายมาจึงได้ชำระหนี้ให้แก่นายแมนไปทั้งหมด 9,000 บาท เช่นนี้ นายมามีสิทธิที่จะไล่เบี้ยเอาจากนายมิ่งและนายมีได้เพียงใดหรือไม่

มาตรา 296 บัญญัติว่าในระหว่างลูกหนี้ร่วมกันทั้งหลายนั้น ต่างคนต่างรับผิดเป็นส่วนเท่าๆ กัน เว้นแต่จะได้กำหนดไว้เป็นอย่างอื่น ถ้าส่วนที่ลูกหนี้ร่วมกันคนใดคนหนึ่งจะพึงชำระนั้นเป็นอันจะเรียกเอาจากคนนั้นไม่ได้ ยังขาดจำนวนอยู่เท่าไร ลูกหนี้คนอื่นๆ ซึ่งจำต้องออกส่วนด้วยนั้นก็ต้องรับใช้

ฉะนั้นตามอุทาหรณ์นายมิ่งไม่มีทรัพย์สินอะไรจะชำระหนี้ นายมาจึงไม่สามารถจะเรียกให้นายมิ่งชำระได้ แต่นายมามีสิทธิที่จะไล่เบี้ยเอาส่วนที่จ่ายเกินไปจากนายมีได้โดยนายมีต้องรับผิดในส่วนของตน 3,000 บาท และเนื่องจากไม่สามารถเรียกให้นายมิ่งชำระหนี้ได้ นายมีกับนายมาจะต้องเฉลี่ยกันรับผิดชอบในส่วนของนายมิ่งอีกคนละ 1,500 บาท ฉะนั้นนายมามีสิทธิไล่เบี้ยเอาจากนายมีได้จำนวน 4,500 บาท

7.3 เจ้าหนี้ร่วม

1. เจ้าหนี้ร่วมคือ ในหนี้รายเดียวกันแต่มีบุคคลหลายคนมีสิทธิเรียกร้องการชำระหนี้โดยทำนองซึ่งแต่ละคนอาจจะเรียกให้ชำระหนี้สิ้นเชิง ถึงแม้ว่าลูกหนี้จำต้องชำระหนี้สิ้นเชิงแต่ผู้เดียว

2. ในหนี้ที่มีเจ้าหนี้ร่วม ลูกหนี้จะชำระหนี้ให้แก่เจ้าหนี้คนใดคนหนึ่งก็ได้ตามแต่จะเลือก แม้เจ้าหนี้คนหนึ่งจะได้ยื่นฟ้องเรียกชำระหนี้ไว้แล้ว

3. เจ้าหนี้ร่วมเกิดขึ้นโดยนิติกรรมสัญญาและโดยบทบัญญัติของกฎหมาย

4. เจ้าหนี้ร่วมคนหนึ่งผิดนัดย่อมเป็นโทษแก่เจ้าหนี้คนอื่นๆด้วย

5. ถ้าสิทธิเรียกร้องและหนี้สินเป็นอันเกลื่อนกลืนกันไปในเจ้าหนี้ร่วมกันคนหนึ่ง สิทธิของเจ้าหนี้คนอื่นๆ อันมีต่อลูกหนี้ย่อมระงับไป

6. เจ้าหนี้ร่วมกันคนหนึ่งรับชำระหนี้แล้ว เจ้าหนี้คนอื่นๆจะเรียกให้ชำระหนี้นั้นอีกไม่ได้ การรับชำระหนี้ให้รวมถึงการรับทรัพย์สินอย่างอื่นแทนการชำระหนี้และการหักลบหนี้ด้วย

7. การที่เจ้าหนี้ร่วมกันคนหนึ่งโอนสิทธิเรียกร้องให้แก่บุคคลอื่นๆไป หากระทบกระทั่งถึงสิทธิของเจ้าหนี้คนอื่นๆ ด้วยไม่

8. ถ้าเจ้าหนี้ร่วมกันคนใดคนหนึ่งปลดหนี้ให้แก่ลูกหนี้แล้ว มีผลให้หนี้นั้นระงับไปตามส่วนที่เจ้าหนี้ได้ปลดให้ ถ้าปลดหนี้ให้สิ้นเชิง เจ้าหนี้คนอื่นๆก็หมดสิทธิที่จะเรียกให้ลูกหนี้ชำระหนี้อีก

9. ถ้าข้อความจริงใดเท้าถึงเจ้าหนี้ร่วมกันคนใด ย่อมเป็นคุณและโทษแก่เจ้าหนี้คนนั้นโดยเฉพาะ ไม่กระทบกระทั่งถึงสิทธิของเจ้าหนี้ร่วมคนอื่นๆ

7.3.1 ลักษณะของเจ้าหนี้ร่วม

เจ้าหนี้ร่วมมีลักษณะสำคัญอย่างไร และความรับผิดในฐานะเจ้าหนี้ร่วมจะเกิดขึ้นได้ในกรณีใดบ้าง

เจ้าหนี้ร่วมมีลักษณะสำคัญตามที่บัญญัติในมาตรา 298 ดังนี้

1. ในหนี้รายเดียว แต่มีเจ้าหนี้หลายคน

2. เจ้าหนี้คนใดคนหนึ่งมีสิทธิที่จะเรียกให้ลูกหนี้ชำระหนี้ได้โดยสิ้นเชิง

3. ลูกหนี้จะชำระหนี้ให้แก่เจ้าหนี้คนใดคนหนึ่งก็ได้ตามแต่จะเลือก แม้ทั้งที่เจ้าหนี้ร่วมคนหนึ่งได้ฟ้องเรียกหนี้จากลูกหนี้แล้ว ลูกหนี้ดังกล่าวก็ยังมีสิทธิที่จะเลือกชำระหนี้ให้แก่เจ้าหนี้ร่วมคนอื่นได้

ความรับผิดในฐานะเจ้าหนี้ร่วมนั้นเกิดขึ้นได้ 2 ประการคือ

ก. โดยนิติกรรมสัญญา

ข. โดยบทบัญญัติของกฎหมาย

7.3.2 ผลแห่งการเป็นเจ้าหนี้ร่วม

นายเด็ด นายดวง นายดำ เป็นเจ้าหนี้ร่วมให้นายเด๋อ กู้เงินไป 12,000 บาท ต่อมานายเด็ดตายและได้ทำพินัยกรรมยกทรัพย์สินมรดกทั้งหมดของตนให้แก่นายเด๋อดังนี้ นายดวง กับนายดำจะเรียกให้นายเด๋อชำระเงินให้แก่ตนได้หรือไม่เพียงใด

มาตรา 299 วรรคสอง บัญญัติว่า ถ้าสิทธิเรียกร้องและหนี้สินนั้นเป็นอันเกลื่อนกลืนกันไปในเจ้าหนี้ร่วมกันคนหนึ่ง สิทธิของเจ้าหนี้คนอื่นๆ อันมีต่อลูกหนี้ย่อมเป็นอันระงับสิ้นไป

ฉะนั้นตามอุทาหรณ์ เมื่อนายเด็ดตาย และนายเด๋อได้รับมรดกของนายเด็ด สิทธิเรียกร้องและหนี้สินจึงตกแก่นายเด๋อคนเดียว เมื่อเป็นเช่นนี้หนี้รายนี้จึงเป็นอันระงับไป นายดวงกับนายดำจึงไม่มีสิทธิเรียกให้นายเด๋อชำระหนี้รายนี้ให้แก่ตนได้อีกเพราะสิทธิเรียกร้องของนายดวงกับนายดำที่มีต่อนายเด๋อเป็นอันระงับไปด้วย

7.3.3 ความสัมพันธ์ระหว่างเจ้าหนี้ร่วม

ที่ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 300 บัญญัติว่า “ในระหว่างเจ้าหนี้ร่วมกันนั้นเห็นว่าต่างคนต่างชอบที่จะได้รับชำระหนี้เป็นส่วนเท่าๆ กัน เว้นแต่จะได้กำหนดไว้เป็นอย่างอื่นนั้น” หมายความว่าอย่างไร

หมายความว่า ถ้าเจ้าหนี้คนใดคนหนึ่งได้รับชำระหนี้จากลูกหนี้ หรือทำการอย่างใดๆ ให้หนี้ระงับเช่น รับทรัพย์อื่นแทนการชำระหนี้ ปลดหนี้ให้แก่ลูกหนี้ หรือหนี้เกลื่อนกลืนกันไปในเจ้าหนี้ร่วมคนใดก็ตาม เจ้าหนี้ร่วมคนอื่นไม่มีสิทธิที่จะเรียกให้ลูกหนี้ชำระหนี้อีกซ้ำสอง คงมีสิทธิที่จะเรียกเอาส่วนของตนจากลูกหนี้ที่รับชำระหนี้หรือกระทำการเสมือนการรับชำระหนี้ส่วนที่ว่านี้ถ้าไม่ได้ตกลงกันไว้ เจ้าหนี้ก็มีส่วนเท่าๆ กัน ถ้ามีข้อตกลงกันไว้ว่าเจ้าหนี้คนใดมีส่วนเท่าใดก็ให้เป็นไปตามที่ตกลง

แบบประเมินผลตนเองหน่วยที่ 7

1. หนี้อันจะแบ่งกันชำระมิได้นั้นเกิดขึ้นได้จาก (ก) สภาพแห่งทรัพย์อันเป็นวัตถุแห่งการชำระหนี้ (ข) โดยผลของกฎหมาย (ค) โดยเจตนาของคู่กรณี

2. ก. ข. และ ค. เป็นลูกหนี้ร่วมกันกู้เงิน ง. ไป 3,000 บาท ต่อมา ก. ล้มละลายไม่มีทรัพย์สินอะไรที่จะชำระหนี้ให้ ง. ได้ และ ข. ได้ชำระเงิน 3,000 บาทให้แก่ ง. ไปแล้วดังนี้ ข. จะเรียกเงินจาก ก. และ ค. ได้หรือไม่ คำตอบ ข. เรียกจาก ก. ไม่ได้แต่เรียกจาก ค. ได้ 1,500 บาท

3. ก. ข. ค. เป็นลูกหนี้ร่วมกันกู้เงิน ง. ไป 6,000 บาท มีข้อตกลงระหว่าง ก. ข. และ ค. ว่า ให้ ก. รับผิดชอบ 1,000 บาท ข. รับผิดชอบ 2,000 บาท และ ค. รับผิดชอบ 3,000 บาท ดังนี้ ง. จะเรียกร้อง ก. ข. หรือ ค. ชำระหนี้ให้แก่ตนได้เพียงใด คำตอบ ง. เรียกร้องให้ ก. ข. ค. ร่วมกันหรือเรียกให้คนใดคนหนึ่งชำระหนี้ทั้งหมดหรือแต่บางส่วนก็ได้

4. นายถวิลกับนายณรงค์ รับจ้างสร้างบ้านให้นายวิชัย ต่อมานายถวิลได้ขับรถบรรทุกไม้เพื่อจะนำไปสร้างบ้านไปชนกับรถยนต์บุคคลอื่นโดยประมาท ไฟไหม้รถและไม้ที่บรรทุกมาทั้งหมด เช่นนี้ นายถวิล นายณรงค์หรือนายวิชัย จะต้องรับผิดชอบที่ไม้เสียหายไปดังกล่าวหรือไม่ คำตอบ นายถวิลต้องรับผิดเพียงผู้เดียว นายณรงค์ไม่ต้องร่วมรับผิดด้วยเพราะความเสียหายเกิดแก่ความผิดของนายถวิล

5. นายขาว นายเขียวและนายขม ทำสัญญากู้เงินนายขามไป 9,000 บาท ต่อมาปรากฏว่านายขาวเป็นผู้เยาว์ และนายขาวได้บอกล้างสัญญากู้แล้ว เช่นนี้ นายขาว นายเขียว และนายขม จะต้องรับผิดชำระหนี้ตามสัญญากู้หรือไม่เพียงใด คำตอบ นายขาวไม่ต้องรับผิด แต่นายเขียวกับนายขมรับผิดคนละ 3,000 บาท

6. นายม้า นายแมว นายหมู เป็นลูกหนี้ร่วมกันกู้เงินนายเม่นไป 60,000 บาท ต่อมานายเม่นปลดหนี้ให้แก่นายม้า 20,000 บาท เช่นนี้ นายเม่นจะเรียกให้นายม้า นายแมว นายหมูชำระหนี้ให้แก่ตนได้มากน้อยเพียงใด คำตอบ นายเม่นเรียกให้นายม้าชำระหนี้ไม่ได้ แต่เรียกให้นายแมว นายหมูชำระหนี้ 40,000 บาทได้

7. นายชอบ นายชัย ทำสัญญารับจ้างสร้างเรือยนต์ให้แก่นายชิต ต่อมานายชอบตาย นายชัยจะต้องรับผิดสร้างเรือให้นายชิตต่อไปหรือไม่ เพราะเหตุใด คำตอบ นายชัยจะต้องรับผิดสร้างเรือต่อไปจนเสร็จเพราะโดยสัญญาแล้ว นายชอบ นายชัย จะต้องร่วมกันรับผิดสร้างเรือให้เสร็จแม้ว่าอีกคนจะไม่สามารถร่วมสร้างให้ได้

8. ก. ข. ค. เป็นเจ้าหนี้ร่วมกันให้ ง. กู้เงินไป 900 บาท โดยไม่มีกำหนดเวลาชำระ ต่อมา ง. ได้นำเงิน 900 บาท ไปชำระให้แก่ ก. แต่ ก. ไม่ยอมรับชำระ อ้างว่ากำลังจะเดินทางไปต่างจังหวัดไม่อยากเอาเงินไปจำนวนมากๆ ติดตัวไป เช่นนี้ ก. ข. ค. ตกเป็นผู้ผิดนัดหรือไม่ เพราะเหตุใด คำตอบ ก. ข. ค. ตกเป็นผู้ผิดนัดทุกคน เพราะ ก. ข. ค. เป็นเจ้าหนี้ร่วม

9. ก. ข. ค. กู้เงิน ง. จ. ฉ. ไป 900 บาท กำหนดชำระคืนในวันที่ 10 มกราคม 2526 ถึงกำหนดชำระ ก. ข. ค. ไม่ชำระหนี้ ง. จ. ฉ. จะเรียกให้ ก. ข. ค. ชำระหนี้อย่างไรจึงจะชอบด้วยกฎหมาย คำตอบ ง. จ. หรือ ฉ. คนใดคนหนึ่งเรียกให้ ก. ข. ค. ชำระเงิน 900 บาท ได้เพราะเป็นเจ้าหนี้ร่วมกัน

10. ก. ข. ค. ซื้อม้า 1 ตัว จาก ง. ถึงกำหนดส่งมอบม้าให้ ดังนี้ ก. ข. ค. จะมีสิทธิเรียกให้ ง. ส่งมอบม้าให้ได้หรือไม่เพราะเหตุใด คำตอบ ก. ข. หรือ ค. คนใดคนหนึ่งหรือทุกคนเรียกให้ ง. ส่งมอบม้าให้ได้หากทุกคนยินยอม

11. นายเขียว นายเหลือง กู้เงินนายขาวไป 5,000 บาท โดยมีข้อตกลงระหว่างนายเขียว นายเหลืองว่า นายเขียวจะรับผิดชอบ 2,000 บาท ส่วนนายเหลืองจะรับผิดชอบ 3,000 บาท ต่อมาหนี้ถึงกำหนดชำระ นายเขียวนายเหลืองไม่ชำระหนี้ นายขาวจะเรียกให้นายเขียวและนายเหลืองชำระหนี้ให้แก่ตนได้หรือไม่เพียงใด คำตอบ นายขาวเรียกให้นายเขียวหรือนายเหลืองชำระหนี้คนละ 2,500 บาท

12. ก. ข. ค. เป็นเจ้าของรถยนต์ ได้ขายรถยนต์ให้แก่ ง. ในราคา 50,000 บาท ง.ชำระเงินแล้วแต่ ก. ข. ค. ไม่ยอมรับมอบรถยนต์ ให้ ง. เช่นนี้ ง. จะดำเนินการอย่างไรจึงจะได้รับมอบรถยนต์มาโดยชอบด้วยกฎหมาย คำตอบ ง.เรียกให้ ก. ข. หรือ ค. คนใดคนหนึ่งส่งมอบรถยนต์ให้แก่ตนได้

13. ลูกหนี้ร่วมมีคุณลักษณะสำคัญอย่างไร คำตอบ ลูกหนี้ร่วมนั้นลูกหนี้แต่ละคนอาจถูกเจ้าหนี้เรียกชำระหนี้ได้โดยสิ้นเชิง

14. ก. ข. ค. ได้ว่าจ้างให้ ง. ไปฆ่า จ. ในราคาค่าจ้าง 12,000 บาท โดยทำเป็นหนังสือสัญญากู้ว่า ก. ข. ค. ได้ร่วมกันกู้เงิน จ. ไป 12,000 บาท เมื่อ ง. ฆ่า จ. ตายแล้ว ก. ข. ค. ไม่ยอมชำระเงินค่าจ้าง ง. จึงได้นำสัญญาเงินกู้ดังกล่าวมาฟ้องศาลเรียกเงินตามสัญญาเงินกู้ 12,000 บาท ดังนี้ ก. ข. ค. จะต้องรับผิดเงินตามสัญญาเงินกู้หรือไม่เพียงใด คำตอบ ก. ข. ค. ไม่ต้องรับผิดชำระเงินตามสัญญากู้ เพราะวัตถุประสงค์ตามสัญญาเงินกู้เป็นการขัดต่อกฎหมายโดยชัดแจ้ง สัญญากู้เป็นโมฆะ หนี้ตามสัญญาไม่เกิดขึ้น ลูกหนีทุกคนได้รับผลประโยชน์เหมือนกันหมดคือไม่ต้องชำระหนี้ตามสัญญา

15. ก. ข. ค. เป็นเจ้าหนี้ร่วมกันให้ ง. กู้เงินไป 15,000 บาท โดยลักษณะที่ให้ ง. ชำระหนี้ทั้งหมดให้แก่ผู้ใดก็ได้ เมื่อหนี้ถึงกำหนดชำระ ง. นำเงิน 15,000 บาทไปชำระหนี้ให้แก่ ก. คนเดียว โดย ข. ก็รู้ แต่ ค. ไม่รู้ แต่ ก. ไม่ยอมรับชำระหนี้โดยไม่มีมูลที่อ้างกฎหมายได้ เช่นนี้ ก. ข. ค. ผู้ใดตกเป็นผู้ผิดนัด เพราะเหตุใด คำตอบ ก. ข. ค. ตกเป็นผู้ผิดนัดทุกคนเพราะการผิดนัดของเจ้าหนี้ร่วมคนอื่นด้วย

16. นายดำ นายแดง นายดี ร่วมกันว่าจ้างนายดื่มให้สร้างเรือยนต์ให้ 1 ลำ ในราคา 100,000 บาท นายดื่มสร้างเรือให้แล้วเสร็จ แต่นายดำนายแดง นายดีไม่ยอมชำระค่าจ้างให้แก่นายดื่มตามสัญญา สิทธิเรียกร้องเงินเช่นนี้มีอายุความ 2 ปี ต่อมาอีก 3 เดือน จะขาดอายุความ นายดำชำระเงินค่าจ้าง 30,000 บาท และหลังขาดอายุความแล้ว 3 เดือน แดงชำระเงินให้ดื่มอีก 20,000 บาท จากนั้นก็ไม่มีผู้ใดชำระเงินให้แก่นายดื่มอีก นายดื่มจึงฟ้องเรียกเงินส่วนที่เหลือ 50,000 บาท จากนายดำ นายแดง และนายดีหลังจากคดีขาดอายุความแล้ว 6 เดือน ทั้งสามคนได้อ้างอายุความขึ้นต่อสู้ว่าคดีขาดอายุความแล้ว นายดื่มจะเรียกเงิน 50,000 บาท จากลูกหนี้ทั้งสามคนไม่ได้ ข้อต่อสู้ของนายดำ นายแดง และนายดี จะรับฟังได้หรือไม่ เพราะเหตุใด คำตอบ (ก) ข้อต่อสู้ของนายดำรับฟังไม่ได้เพราะนายดำชำระหนี้บางส่วนทำให้อายุความสะดุดหยุดลง เป็นเหตุให้อายุความเริ่มนับใหม่ ฟ้องสำหรับนายดำยังไม่ขาดอายุความ (ข) ข้อต่อสู้ของนายแดงว่าคดีขาดอายุความนั้นฟังขึ้น เพราะการชำระหนี้บางส่วนของนายแดงภายหลังที่คดีขาดอายุความนั้น ไม่ทำให้อายุความสะดุดหยุดลง (ค) ข้อต่อสู้ของนายดีว่าขาดอายุความนั้นฟังขึ้น เพราะนายดื่มฟ้องคดีเมื่อเลยเวลา 2 ปีแล้ว โดยนายดีไม่ได้ทำให้อายุความสะดุดหยุดลง

17. นายเอ นายบี และนายซี ได้ร่วมกันกู้เงินของนายดีไป 9,000 บาท โดยยอมเป็นลูกหนี้ร่วมกัน ต่อมาปรากฏว่าในขณะทำสัญญา นายเอเป็นผู้เยาว์ นายบีถูกนายซี่ ข่มขู่ให้ทำสัญญาเพื่อช่วยนายซี แต่นายบีไม่กลัวคำขู่และได้ทำสัญญาเพื่อช่วยนายซี ภายหลังทำสัญญากู้แล้ว นายเอ นายบี ได้บอกล้างสัญญากู้โดยอ้างว่าเป็นผู้เยาว์และถูกข่มขู่ตามลำดับ เช่นนี้นายเอ นายบี นายซี จะต้องรับผิดต่อนายดีหรือไม่เพียงใด คำตอบ นายเอไม่ต้องรับผิด ส่วนนายบีและนายซีจะต้องรับผิดในส่วนของตนรวม 6,000 บาท

18. นายวินิจ นายวิชิต นายวิรัชเป็นเจ้าหนี้ของนายวินัยเป็นเงิน 6,000 บาท ต่อมาปรากฏว่านายวินิจตาย ก่อนตายนายวินิจได้ทำพินัยกรรมยกทรัพย์มรดกของตนทั้งหมดรวมทั้งหนี้เงินรายนี้ด้วยให้แก่นายวินัย เช่นนี้ นายวิชิตและนายวิรัชจะมีสิทธิเรียกให้นายวินัยชำระเงินให้แก่ตนได้เพียงใดหรือไม่ คำตอบ นายวิชิต นายวิรัชมีสิทธิเรียกให้นายวินัยชำระเงินให้แก่ตนได้คนละ 2,000 บาท

19. ณ สำนักงานวางทรัพย์ได้ในกรณี ที่มีเจ้าหนี้ร่วมหลายคนลูกหนี้จะชำระหนี้ให้เจ้าหนี้คนใดคนหนึ่ง แต่เจ้าหนี้อื่นไม่ยินยอม

20. ก. ข. ค. เป็นเจ้าหนี้ร่วมของ ง. เป็นเงิน 15,000 บาท ต่อมา ก. ได้ปลดหนี้ให้แก่ ง. จำนวน 5,000 บาท ดังนี้ ก. ข. ค. มีสิทธิที่จะเรียกให้ ง. ชำระได้เพียงใดหรือไม่ คำตอบ ชำระคนละ 5,000 บาท

หน่วยที่ 6 บุริมสิทธิ (ต่อ)

noreply@blogger.com (qt.cooker@gmail.com) — Tue, 26 Aug 2014 01:56:00 -0700

1. บุริมสิทธิพิเศษ แบ่งออกได้เป็น 2 ประเภท คือ บุริมสิทธิพิเศษเหนือสังหาริมทรัพย์ และบุริมสิทธิพิเศษเหนือ อสังหาริมทรัพย์

2. เมื่อมีเจ้าหนี้หลายรายในมูลหนี้ต่างๆกัน มีบุริมสิทธิเหนือทรัพย์ทั่วไป และเหนือ สังหาริมทรัพย์ หรืออสังหาริมทรัพย์อันเดียวกันจึงต้องจัดลำดับบุริมสิทธิซึ่งจะให้ผลก่อนหลังเรียงตามลำดับ

1.1 บุริมสิทธิพิเศษ

1. บุริมสิทธิพิเศษเหนือสังหาริมทรัพย์มาตรา 259 บัญญัติไว้ 7 ประการ คือ

(1) เช่าอสังหาริมทรัพย์

(2) พักอาศัยในโรงแรม

(3) รับขนคนโดยสาร หรือของ

(4) รักษาสังหาริมทรัพย์

(5) ซื้อขายสังหาริมทรัพย์

(6) ค่าเมล็ดพันธุ์ ไม้พันธุ์ หรือปุ๋ย

(7) ค่าแรงงานกสิกรรม หรืออุตสาหกรรม

2. บุริมสิทธิพิเศษเหนืออสังหาริมทรัพย์ มาตรา 273 บัญญัติไว้ 3 ประการ คือ

(1) รักษาอสังหาริมทรัพย์

(2) จ้างทำของเป็นการงานทำขึ้นบนอสังหาริมทรัพย์

(3) ซื้อขายอสังหาริมทรัพย์

1.1.1 บุริมสิทธิพิเศษเหนือสังหาริมทรัพย์

บุริมสิทธิสามัญคืออะไร มีกี่ประเภท อะไรบ้าง

บุริมสิทธิสามัญคือ สิทธิที่เจ้าหนี้ผู้ทรงบุริมสิทธิสามารถบังคับเอาของทรัพย์ทั้งหมดของลูกหนี้ซึ่งตกอยู่ภายใต้บังคับแห่งบุริมสิทธิสามัญ ซึ่งได้แก่

(1) ค่าใช้จ่ายเพื่อประโยชน์อันร่วมกัน

(2) ค่าปลงศพ

(3) ค่าภาษีอากร

(4) ค่าจ้างเสมียน คนใช้ และคนงาน

(5) ค่าเครื่องอุปโภคบริโภคอันจำเป็นประจำวัน

1.1.2 บุริมสิทธิพิเศษเหนืออสังหาริมทรัพย์

บุริมสิทธิพิเศษมีกี่ประเภท อะไรบ้าง ยกตัวอย่างในแต่ละประเภท

บุริมสิทธิมี 2 ประเภทคือ

(1) บุริมสิทธิพิเศษเหนือสังหาริมทรัพย์ (มาตรา 259)

(2) บุริมสิทธิพิเศษเหนืออสังหาริมทรัพย์ (มาตรา 273)

บุริมสิทธิพิเศษ (ก) บุริมสิทธิเหนือสังหาริมทรัพย์

มาตรา 259 ถ้าหนี้มีอยู่เป็นคุณแก่บุคคลผู้ใดในมูลอย่างหนึ่ง อย่างใดดั่งจะกล่าวต่อไปนี้ บุคคลผู้นั้นย่อมมีบุริมสิทธิเหนือสังหาริมทรัพย์เฉพาะอย่างของลูกหนี้ คือ

(1) เช่าอสังหาริมทรัพย์

(2) พักอาศัยในโรงแรม

(3) รับขนคนโดยสาร หรือของ

(4) รักษาสังหาริมทรัพย์

(5) ซื้อขายสังหาริมทรัพย์

(6) ค่าเมล็ดพันธุ์ ไม้พันธุ์ หรือปุ๋ย

(7) ค่าแรงงานกสิกรรม หรืออุตสาหกรรม

บุริมสิทธิพิเศษ (ข) บุริมสิทธิเหนืออสังหาริมทรัพย์

มาตรา 273 ถ้าหนี้มีอยู่เป็นคุณแก่บุคคลผู้ใดในมูลอย่างหนึ่ง อย่างใดดังจะกล่าวต่อไปนี้ บุคคลผู้นั้นย่อมมีบุริมสิทธิเหนือ อสังหาริมทรัพย์เฉพาะอย่างของลูกหนี้ คือ

(1) รักษาอสังหาริมทรัพย์

(2) จ้างทำของเป็นการทำงานขึ้นบนอสังหาริมทรัพย์

(3) ซื้อขายอสังหาริมทรัพย์

1.2 ลำดับและผลแห่งบุริมสิทธิ

1. ลำดับบุริมสิทธิสามัญด้วยกันตามมาตรา 253 ซึ่งแบ่งออกเป็น 5 ลำดับ ผู้อยู่ในลำดับก่อนมีสิทธิดีกว่า คือจะได้รับชำระหนี้ก่อนผู้ที่อยู่ในลำดับถัดไป

2. ถ้าบุริมสิทธิสามัญแย้งกับบุริมสิทธิพิเศษแล้ว บุริมสิทธิพิเศษมาในลำดับก่อนบุริมสิทธิสามัญ (มาตรา 277 วรรค 2) เว้นแต่ค่าใช้จ่ายเพื่อประโยชน์ร่วมกันอันเป็นบุริมสิทธิสามัญ (มาตรา 253)

3. กรณีบุริมสิทธิพิเศษเหนือสังหาริมทรัพย์เดียวกันแย้งกันขึ้นเอง มาตรา 278 จัดลำดับดังนี้ คือ

1.) บุริมสิทธิในมูลเช่าอสังหาริมทรัพย์ พักอาศัยในโรงแรมและรับขน

2.) บุริมสิทธิในมูลรักษาสังหาริมทรัพย์ แต่ถ้ามีบุคคลหลายคนเป็นผู้รักษา ท่านว่าผู้รักษาภายหลังอยู่ในลำดับก่อนผู้ที่ได้รักษามาก่อน

3.) บุริมสิทธิในมูลซื้อขาย สังหาริมทรัพย์ ค่าเมล็ดพันธุ์ ไม้พันธุ์หรือปุ๋ย และค่าแรงงานกสิกรรมและอุตสาหกรรม

4. ผลแห่งบุริมสิทธิในส่วนบุริมสิทธิสามัญนั้น บุคคลผู้มีบุริมสิทธิสามัญต้องรับชำระหนี้เอาจากสังหา ริมทรัพย์ของลูกหนี้ก่อน ต่อเมื่อยังไม่พอจึงให้เอาชำระจากอสังหาริมทรัพย์ได้ ผลของบุริมสิทธิอันมีอยู่เหนือสังหาริมทรัพย์นั้น ท่านห้ามมิให้ใช้เมื่อบุคคลภายนอกได้ทรัพย์นั้นจากลูกหนี้และได้ส่งมอบทรัพย์ให้กันไปเสร็จแล้วหากกรณีมีบุริมสิทธิแย้งกับสิทธิจำนำสังหาริมทรัพย์ ท่านว่าผู้รับจำนำย่อมมีสิทธิเป็นอย่างเดียวกับผู้ทรงบุริมสิทธิในลำดับที่หนึ่งดังที่เรียงไว้ในมาตรา 278 ส่วนบุริมสิทธิพิเศษเหนืออสังหาริมทรัพย์นั้นเจ้าหนี้ต้องไปบอกลงทะเบียนไว้ จึงจะมีผลบังคับเป็นบุริมสิทธิเหนืออสังหาริมทรัพย์นั้นได้

1.2.1 ลำดับแห่งบุริมสิทธิ

ให้อธิบายลำดับแห่งบุริมสิทธิ

ลำดับแห่งบุริมสิทธิ

(1) บุริมสิทธิหลายรายแย้งกันให้ดูลำดับที่จะให้มีผลก่อนหลังกัน ดั่งที่เรียงลำดับไว้ในมาตรา 253

(2) บุริมสิทธิสามัญแย้งกับบุริมสิทธิพิเศษ ให้ถือว่าบุริมสิทธิพิเศษอยู่ในลำดับก่อน แต่บุริมสิทธิในมูลค่าใช้จ่ายเพื่อประโยชน์อันร่วมกันตามมาตรา 253 (1) ย่อมอยู่ในลำดับก่อน ในฐานะที่จะใช้สิทธินั้นต่อเจ้าหนี้ผู้ได้รับประโยชน์จากการนั้นหมดทุกคนด้วยกัน ตามมาตรา 277 วรรค 2

(3) บุริมสิทธิพิเศษเหนือสังหาริมทรัพย์อันเดียวกัน กฎหมายจัดอันดับไว้ในมาตรา 278

(4) บุริมสิทธิพิเศษแย้งกันหลายรายเหนืออสังหาริมทรัพย์อันหนึ่งอันเดียวกัน กฎหมายถือว่าให้ต่างคนต่างได้รับชำระหนี้เฉลี่ยตามส่วนมากน้อยแห่งจำนวนที่ตนเป็นเจ้าหนี้ตามมาตรา 280

มาตรา 277 เมื่อมีบุริมสิทธิสามัญหลายรายแย้งกัน ท่านให้ถือว่า บุริมสิทธิทั้งหลายนั้นมีลำดับที่จะให้ผลก่อนหลัง ดังที่ได้เรียงลำดับ ไว้ใน มาตรา 253

เมื่อมีบุริมสิทธิสามัญแย้งกับบุริมสิทธิพิเศษ ท่านว่าบุริมสิทธิพิเศษ ย่อมอยู่ในลำดับก่อน แต่บุริมสิทธิในมูลค่าใช้จ่ายเพื่อประโยชน์ร่วมกัน นั้นย่อมอยู่ในลำดับก่อน ในฐานที่จะใช้สิทธินั้นต่อเจ้าหนี้ผู้ได้รับ ประโยชน์จากการนั้นหมดทุกคนด้วยกัน

มาตรา 278 เมื่อมีบุริมสิทธิแย้งกันหลายรายเหนือสังหาริมทรัพย์ อันหนึ่งอันเดียวกัน ท่านให้ถือลำดับก่อนหลังดังที่เรียงไว้ต่อไปนี้ คือ

(1) บุริมสิทธิในมูลเช่าอสังหาริมทรัพย์ พักอาศัยในโรงแรมและ รับขน

(2) บุริมสิทธิในมูลรักษาสังหาริมทรัพย์ แต่ถ้ามีบุคคลหลายคน เป็นผู้รักษา ท่านว่าผู้ที่รักษาภายหลังอยู่ในลำดับก่อนผู้ที่ได้รักษามาก่อน

(3) บุริมสิทธิในมูลซื้อขายสังหาริมทรัพย์ ค่าเมล็ดพันธุ์ ไม้พันธุ์ หรือปุ๋ย และค่าแรงงานกสิกรรมและอุตสาหกรรม

ถ้าบุคคลผู้ใดมีบุริมะสิทธิอยู่ในลำดับเป็นที่หนึ่งและรู้อยู่ในขณะ ที่ตนได้ประโยชน์แห่งหนี้มานั้นว่ายังมีบุคคลอื่นซึ่งมีบุริมสิทธิอยู่ใน ลำดับที่สองหรือที่สามไซร้ ท่านห้ามมิให้บุคคลผู้นั้นใช้สิทธิในการที่ตน อยู่ในลำดับก่อนนั้นต่อบุคคลอื่นเช่นว่ามา และท่านห้ามมิให้ใช้สิทธิ นี้ต่อผู้ที่ได้รักษาทรัพย์ไว้ เพื่อประโยชน์แก่บุคคลผู้มีบุริมสิทธิในลำดับ ที่หนึ่งนั้นเองด้วย

ในส่วนดอกผล ท่านให้บุคคลผู้ได้ทำการงานกสิกรรมอยู่ในลำดับ ที่หนึ่ง ผู้ส่งเมล็ดพันธุ์ ไม้พันธุ์ หรือปุ๋ย อยู่ในลำดับที่สองและผู้ให้ เช่าที่ดินอยู่ในลำดับที่สาม

มาตรา 280 เมื่อบุคคลหลายคนมีบุริมสิทธิในลำดับเสมอกันเหนือ ทรัพย์อันหนึ่งอันเดียวกัน ท่านให้ต่างคนต่างได้รับชำระหนี้เฉลี่ยตาม ส่วนมากน้อยแห่งจำนวนที่ตนเป็นเจ้าหนี้

1.2.2 ผลแห่งบุริมสิทธิ

เจ้าหนี้ผู้ทรงบุริมสิทธิสามัญ บุริมสิทธิพิเศษ เมื่อจะบังคับเอาจากทรัพย์สินของลูกหนี้มีผลหรือหลักเกณฑ์อย่างไรบ้าง อธิบาย

บุริมสิทธิสามัญ

(1) ต้องบังคับเอาจากสังหาริมทรัพย์ก่อน ต่อเมื่อยังไม่พอจึงให้เอาชำระหนี้จากอสังหาริมทรัพย์ได้ และอสังหาริมทรัพย์นั้นก็ต้องบังคับเอาจากอสังหาริมทรัพย์ที่ไม่ได้ตกอยู่ในฐานเป็นหลักประกันพิเศษ ตามมาตรา 283

(2) แม้จะไม่ได้ไปลงทะเบียนเกี่ยวด้วยอสังหาริมทรัพย์ ย่อมมีสิทธิดีกว่าเจ้าหนี้ใดๆ ที่ไม่มีหลักประกันพิเศษ เว้นแต่บุคคลภายนอกผู้ได้ไปลงทะเบียนสิทธิไว้ ตามมาตรา 284

บุริมสิทธิพิเศษเหนืออสังหาริมทรัพย์

(1) ตามมาตรา 273 (1) 274 เจ้าหนี้ต้องจดทะเบียนจำนวนหนี้ค่ารักษาอสังหาริมทรัพย์จึงจะมีผลบังคับเป็นบุริมสิทธิพิเศษเหนืออสังหาริมทรัพย์ตามมาตรา 285

(2) สิทธิจำนองมาหลังบุริมสิทธิตามมาตรา 285-286

(3) ให้นำบทบัญญัติในลักษณะจำนองมาใช้เกี่ยวกับผลแห่งบุริมสิทธิด้วยตามแต่กรณี (มาตรา 289)

(4) ผู้ขายอสังหาริมทรัพย์มีบุริมสิทธิในราคาทรัพย์สินและดอกเบี้ยที่ค้างชำระตาม มาตรา 273 (3) มาตรา 276 ผู้ขายต้องจดทะเบียนหนี้ที่ค้างชำระในเวลาจดทะเบียนการโอนขายอสังหาริมทรัพย์ จึงจะมีบุริมสิทธินี้

(5) บุริมสิทธิในมูลจ้างทำของเป็นการงานทำขึ้นบนอสังหาริมทรัพย์ตามมาตรา 273 (2) 275 ต้องทำรายการประมาณการราคาชั่วคราวไปบอกลงทะเบียนไว้ก่อนเริมลงมือทำการบุริมสิทธิจึงจะมีผลบังคับ

ผลแห่งบุริมสิทธิ

มาตรา 281 บุริมสิทธิอันมีอยู่เหนือสังหาริมทรัพย์นั้น ท่านห้ามมิ ให้ใช้ เมื่อบุคคลภายนอกได้ทรัพย์นั้นจากลูกหนี้และได้ส่งมอบทรัพย์ ให้กันไปเสร็จแล้ว

มาตรา 282 เมื่อมีบุริมสิทธิแย้งกับสิทธิจำนำสังหาริมทรัพย์ ท่านว่าผู้รับจำนำย่อมมีสิทธิเป็นอย่างเดียวกันกับผู้ทรงบุริมสิทธิใน ลำดับที่หนึ่งดังที่เรียงไว้ใน มาตรา 278 นั้น

มาตรา 283 บุคคลผู้มีบุริมสิทธิสามัญต้องรับชำระหนี้เอาจาก สังหาริมทรัพย์ของลูกหนี้ก่อน ต่อเมื่อยังไม่พอจึงให้เอาชำระหนี้จาก อสังหาริมทรัพย์ได้

ในส่วนอสังหาริมทรัพย์นั้น ก็ต้องรับชำระหนี้เอาจากอสังหาริมทรัพย์อันมิได้ตกอยู่ในฐานเป็นหลักประกันพิเศษเสียก่อน

ถ้าบุคคลใดมีบุริมสิทธิสามัญและละเลยด้วยความประมาทเลินเล่อ ไม่สอดเข้าแย้งขัดในการแบ่งเฉลี่ยทรัพย์ ตามความที่กล่าวมาใน วรรคทั้งสองข้างบนนี้ไซร้ อันบุคคลนั้นจะใช้บุริมสิทธิของตนต่อ บุคคลภายนอกผู้ได้จดทะเบียนสิทธิไว้แล้วเพื่อจะเอาใช้จนถึงขนาด เช่นที่ตนจะหากได้รับเพราะได้สอดเข้าแย้งขัดนั้น ท่านว่าหาอาจ จะใช้ได้ไม่

อนึ่งบทบัญญัติที่กล่าวมาในวรรคทั้งสามข้างต้นนี้ ท่านมิให้ใช้บังคับหากว่าเงินที่ขายอสังหาริมทรัพย์ได้นั้น จะพึงต้องเอามาแบ่งเฉลี่ยก่อนเงินที่ขายทรัพย์สินอย่างอื่นก็ดีหรือหากว่าเงินที่ขาย อสังหาริมทรัพย์อันตกอยู่ในฐานเป็นหลักประกันพิเศษนั้นจะพึงต้องเอามาแบ่งเฉลี่ยก่อนเงินที่ขายอสังหาริมทรัพย์อย่างอื่นก็ดุจกัน

มาตรา 284 บุริมสิทธิสามัญนั้น ถึงแม้จะมิได้ไปลงทะเบียนเกี่ยวด้วยอสังหาริมทรัพย์ก็ดี ย่อมจะยกขึ้นเป็นข้อต่อสู้เจ้าหนี้ใด ๆ ที่ ไม่มีหลักประกันพิเศษนั้นได้ แต่ความที่กล่าวนี้ท่านมิให้ใช้ไปถึงการ ต่อสู้บุคคลภายนอกผู้ได้ไปลงทะเบียนสิทธิไว้

มาตรา 285 บุริมสิทธิในมูลรักษาอสังหาริมทรัพย์นั้น ถ้าหากว่า เมื่อทำการเพื่อบำรุงรักษานั้นสำเร็จแล้ว ไปบอกลงทะเบียนไว้โดย พลันไซร้ บุริมะสิทธิก็คงให้ผลต่อไป

มาตรา 286 บุริมสิทธิในมูลจ้างทำของเป็นการงานทำขึ้นบน อสังหาริมทรัพย์นั้น หากทำรายการประมาณราคาชั่วคราวไปบอก ลงทะเบียนไว้ก่อนเริ่มลงมือการทำไซร้ บุริมสิทธิก็คงให้ผลต่อไป แต่ถ้าราคาที่ทำจริงนั้นล้ำราคาที่ได้ประมาณไว้ชั่วคราว ท่านว่า บุริมสิทธิในส่วนจำนวนที่ล้ำอยู่นั้นหามีไม่

ส่วนการที่จะวินิจฉัยว่าอสังหาริมทรัพย์นั้นมีราคาเพิ่มขึ้น เพราะ การอันได้ทำขึ้นบนอสังหาริมทรัพย์มากน้อยเพียงใดนั้น ท่านให้ศาล ตั้งแต่งผู้เชี่ยวชาญขึ้นเป็นผู้กะประมาณ ในเวลาที่มีแย้งขัดในการ แบ่งเฉลี่ย

มาตรา 287 บุริมสิทธิใดได้ไปจดลงทะเบียนแล้วตามบทบัญญัติ แห่ง มาตรา ทั้งสองข้างบนนี้ บุริมสิทธินั้นท่านว่าอาจจะใช้ได้ก่อนสิทธิจำนอง

มาตรา 288 บุริมสิทธิในมูลซื้อขายอสังหาริมทรัพย์นั้นหากว่า เมื่อไปลงทะเบียนสัญญาซื้อขายนั้น บอกลงทะเบียนไว้ด้วยว่าราคา หรือดอกเบี้ยในราคานั้นยังมิได้ชำระไซร้ บุริมสิทธินั้นก็คงให้ผลต่อไป

มาตรา 289 ว่าถึงผลแห่งบุริมสิทธินอกจากที่ได้บัญญัติไว้ใน มาตรา 281 ถึง 288 นี้แล้ว ท่านให้นำบทบัญญัติทั้งหลายแห่งลักษณะจำนอง มาใช้บังคับด้วยตามแต่กรณี

บุริมสิทธิพิเศษเหนือสังหาริมทรัพย์

(1) หากสังหาริมทรัพย์นั้น ลูกหนี้ได้ส่งมอบให้บุคคลภายนอกแล้ว บุริมสิทธิเหนือสังหาริมทรัพย์ ย่อมระงับไปเหนือสังหาริมทรัพย์นั้นตามมาตรา 281

(2) เมื่อแย้งกับสิทธิจำนำสังหาริมทรัพย์ ผู้รับจำนำย่อมมีสิทธิเป็นอย่างเดียวกันกับผู้ทรงบุริมสิทธิในลำดับที่หนึ่ง ดังที่เรียงไว้ในมาตรา 278

แบบประเมินผลตนเองหน่วยที่ 6

1. บุริมสิทธิพิเศษได้แก่ บุริมสิทธิพิเศษเหนือสังหาริมทรัพย์และเหนืออสังหาริมทรัพย์

2. บุริมสิทธิในมูลซื้อขายสังหาริมทรัพย์หมายถึง กรณีกรรมสิทธิ์ในทรัพย์สินที่ต้องซื้อขายโอนไปเป็นของผู้ซื้อแล้ว แต่ผู้ซื้อยังต้องชำระราคาซื้อและดอกเบี้ย

3. บุริมสิทธิพิเศษเหนือสังหาริมทรัพย์ได้แก่ ค่าเช่าสังหาริมทรัพย์ ค่าพักอาศัยในโรงแรม

4. บุริมสิทธิพิเศษเหนืออสังหาริมทรัพย์ได้แก่ ค่าจ้างทำของเป็นการงานทำขึ้นบนอสังหาริมทรัพย์ ค่ารักษาอสังหาริมทรัพย์

5. บุริมสิทธิพิเศษเหนืออสังหาริมทรัพย์ได้แก่ ค่ารักษาอสังหาริมทรัพย์ จ้างทำของเป็นการงานทำขึ้นบนอสังหาริมทรัพย์

6. เมื่อมีบุริมสิทธิสามัญหลายรายแย้งกัน เรียงลำดับได้ดังนี้คือ ค่าใช้จ่ายเพื่อประโยชน์อันร่วมกัน ค่าปลงศพ ค่าภาษีอากร ค่าจ้างเสมียน ค่าคนใช้คนงาน และค่าเครื่องอุปโภคบริโภคอันจำเป็นประจำวัน

7. ถ้าบุริมสิทธิสามัญแย้งกับบุริมสิทธิพิเศษ กฎหมายบัญญัติว่า ให้บุริมสิทธิพิเศษมาเป็นลำดับก่อน เว้นแต่ค่าใช้จ่ายเพื่อประโยชน์ร่วมกันอันเป็นบุริมสิทธิสามัญได้รับยกเว้นให้มาก่อนบุริมสิทธิพิเศษ

8. เจ้าหนี้บุริมสิทธิสามัญจะบังคับชำระหนี้จากทรัพย์สินของลูกหนี้ได้โดย ต้องเข้าขอเฉลี่ยทรัพย์สินของลูกหนี้ก่อนที่จะถูกแบ่งชำระเจ้าหนี้อื่น

9. บุริมสิทธิพิเศษเหนือสังหาริมทรัพย์ ระงับสิ้นไปเมื่อ สังหาริมทรัพย์อันเป็นวัตถุแห่งบุริมสิทธิถูกโอนและส่งมอบให้แก่บุคคลภายนอก

10. ผู้รับจำนำสังหาริมทรัพย์กับผู้มีบุริมสิทธิ พิเศษเหนือสังหาริมทรัพย์นั้น ผู้รับจำนำมีสิทธิดีกว่า

11. เจ้าหนี้จำนองนั้นมีสิทธิ ดีกว่าเจ้าหนี้สามัญ

12. ผู้มีสิทธิพิเศษเหนือสังหาริมทรัพย์ กับผู้รับจำนำสังหาริมทรัพย์ ผู้รับจำนำมีสิทธิดีกว่า

หน่วยที่ 5 สิทธิยึดหน่วงและบุริมสิทธิ

noreply@blogger.com (qt.cooker@gmail.com) — Sun, 24 Aug 2014 23:39:00 -0700

1. สิทธิยึดหน่วงและบุริมสิทธิ เป็นทรัพย์สิทธิประเภทที่เรียกว่าเป็นอุปกรณ์สิทธิ

2. ผู้ใดเป็นผู้ครอบครองทรัพย์สินของผู้อื่น และมีหนี้อันเป็นคุณประโยชน์แก่ตนเกี่ยวด้วยทรัพย์สินซึ่งครองนั้นไซร้ ผู้นั้นจะยึดหน่วงทรัพย์สินนั้นไว้จนกว่าจะได้รับชำระหนี้ก็ได้ แต่มิให้ใช้บังคับเมื่อหนี้ยังไม่ถึงกำหนด และมิให้ใช้บังคับ ถ้าการที่เข้าครอบครองนั้นเริ่มมาแต่การอันใดอันหนึ่งไม่ชอบด้วยกฎหมาย

3. ผู้ทรงบุริมสิทธิทรงไว้ซึ่งสิทธิเหนือทรัพย์สินของลูกหนี้ ในการที่จะได้รับชำระหนี้อันค้างชำระแก่ตนจากทรัพย์สินนั้นก่อนเจ้าหนี้อื่นๆ โดยนัยดังบัญญัติไว้ใน ปพพ. หรือกฎหมายอื่น

1.1 สิทธิยึดหน่วง

1. หลักเกณฑ์ของสิทธิยึดหน่วงต้องเป็นการที่เจ้าหนี้ครอบครองทรัพย์สินของลูกหนี้ การครอบครองนั้นมิใช่เกิดจากการอันมิชอบด้วยกฎหมาย และหนี้อันเกิดด้วยทรัพย์สินที่เจ้าหนี้ครอบครองอยู่

2. สิทธิยึดหน่วงเป็นสิทธิที่แบ่งแยกไม่ได้ เจ้าหนี้จึงยึดทรัพย์สินทั้งชิ้นไว้ได้ แม้จะได้มีการชำระหนี้บางส่วนแล้วตามนัยมาตรา 244 แต่ในส่วนดอกผลของทรัพย์ที่ยึดหน่วงนั้น ผู้ทรงสิทธิยึดหน่วงจะเก็บดอกผลแห่งทรัพย์สินที่ยึดหน่วงไว้ และจัดสรรเอาไว้เพื่อการชำระหนี้แก่ตนก่อนเจ้าหนี้คนอื่นก็ได้ และดอกผลเช่นว่านั้นจะต้องจัดสรรเอาชำระดอกเบี้ยแห่งหนี้นั้นก่อน ถ้ายังมีเหลือจึงให้จัดสรรให้ต้นเงิน

3. กรณีที่สิทธิยึดหน่วงระงับไปมีดังนี้ คือ (1.) หนี้เดิมระงับ (2.) ลูกหนี้หาประกันให้แทนการยึดหน่วงทรัพย์สินไว้โดยจำนวนที่สมควรตาม มาตรา 249 (3.) เจ้าหนี้มิได้ครอบครองทรัพย์ (มาตรา 250) และ (4.) เจ้าหนี้ทำผิดหน้าที่ของตนในการดูแลรักษาทรัพย์ที่ยึดหน่วงไว้ (มาตรา 246)

สิทธิยึดหน่วง

มาตรา 241 ผู้ใดเป็นผู้ครองทรัพย์สินของผู้อื่น และมีหนี้อันเป็น คุณประโยชน์แก่ตนเกี่ยวด้วยทรัพย์สินซึ่งครองนั้นไซร้ ท่านว่าผู้นั้น จะยึดหน่วงทรัพย์สินนั้นไว้จนกว่าจะได้ชำระหนี้ก็ได้ แต่ความที่กล่าว มานี้ท่านมิให้ใช้บังคับ เมื่อหนี้นั้นยังไม่ถึงกำหนด

อนึ่ง บทบัญญัติในวรรคก่อนนี้ ท่านมิให้ใช้บังคับ ถ้าการที่เข้าครอบครองนั้นเริ่มมาตั้งแต่ทำการอันใดอันหนึ่งซึ่งไม่ชอบด้วยกฎหมาย

มาตรา 242 สิทธิยึดหน่วงอันใด ถ้าไม่สมกับลักษณะที่เจ้าหนี้รับ ภาระในมูลหนี้ก็ดี ไม่สมกับคำสั่งอันลูกหนี้ได้ให้ไว้ก่อน หรือให้ใน เวลาที่ส่งมอบทรัพย์สินนั้นก็ดี หรือเป็นการขัดกับความสงบเรียบร้อย ของประชาชนก็ดี สิทธิยึดหน่วงเช่นนั้นท่านให้ถือว่าหามีไม่เลย

มาตรา 243 ในกรณีที่ลูกหนี้เป็นคนสินล้นพ้นตัวไม่สามารถใช้หนี้ เจ้าหนี้มีสิทธิจะยึดหน่วงทรัพย์สินไว้ได้แม้ทั้งที่ยังไม่ถึงกำหนดเรียก ร้องถ้าการที่ลูกหนี้ไม่สามารถใช้หนี้นั้นได้เกิดเป็นขึ้นหรือรู้ถึงเจ้าหนี้ ต่อภายหลังเวลาที่ได้ส่งมอบทรัพย์สินไซร้ ถึงแม้ว่าจะไม่สมกับลักษณะ ที่เจ้าหนี้รับภาระในมูลหนี้ไว้เดิมหรือไม่สมกับคำสั่งอันลูกหนี้ได้ให้ ไว้ก็ดีเจ้าหนี้ก็อาจใช้สิทธิยึดหน่วงได้

มาตรา 244 ผู้ทรงสิทธิยึดหน่วงจะใช้สิทธิของตนแก่ทรัพย์สิน ทั้งหมดที่ยึดหน่วงไว้นั้นจนกว่าจะชำระหนี้สิ้นเชิงก็ได้

มาตรา 245 ผู้ทรงสิทธิยึดหน่วงจะเก็บดอกผลแห่งทรัพย์สินที่ ยึดหน่วงไว้และจัดสรรเอาไว้เพื่อการชำระหนี้แก่ตนก่อนเจ้าหนี้คน อื่นก็ได้

ดอกผลเช่นว่านี้จะต้องจัดสรรเอาชำระดอกเบี้ยแห่งหนี้นั้นก่อน ถ้ายังมีเหลือจึงให้จัดสรรใช้ต้นเงิน

มาตรา 246 ผู้ทรงสิทธิยึดหน่วงจำต้องจัดการดูแลรักษาทรัพย์สิน ที่ยึดหน่วงไว้นั้นตามสมควร เช่นจะพึงคาดหมายได้จากบุคคลในฐานะ เช่นนั้น

อนึ่ง ทรัพย์สินซึ่งยึดหน่วงไว้นั้น ถ้ามิได้รับความยินยอมของลูกหนี้ ท่านว่าผู้ทรงสิทธิยึดหน่วงหาอาจจะใช้สอยหรือให้เช่า หรือเอาไปทำ เป็นหลักประกันได้ไม่ แต่ความที่กล่าวนี้ท่านมิให้ใช้บังคับไปถึงการใช้สอยเช่นที่จำเป็นเพื่อรักษาทรัพย์สินนั้นเอง

ถ้าผู้ทรงสิทธิยึดหน่วงกระทำการฝ่าฝืนบทบัญญัติใดที่กล่าวมานี้ ท่านว่าลูกหนี้จะเรียกร้องให้ระงับสิทธินั้นเสียก็ได้

มาตรา 247 ถ้าผู้ทรงสิทธิยึดหน่วงต้องเสียค่าใช้จ่ายไปตามที่ จำเป็นเกี่ยวด้วยทรัพย์สินอันตนยึดหน่วงไว้นั้นเพียงใด จะเรียกให้ เจ้าทรัพย์ชดใช้ให้ก็ได้

มาตรา 248 ภายในบังคับแห่งบทบัญญัติ มาตรา 193/27 การใช้สิทธิยึดหน่วงทำให้อายุความแห่งหนี้สะดุดหยุดลงไม่

มาตรา 249 ลูกหนี้จะเรียกร้องให้ระงับสิทธิยึดหน่วงด้วยหาประกันให้ไว้ตามสมควรก็ได้

มาตรา 250 การครองทรัพย์สินสูญสิ้นไป สิทธิยึดหน่วงก็เป็นอันระงับสิ้นไปด้วยแต่ความที่กล่าวนี้ท่านมิให้ใช้บังคับแก่กรณีที่ทรัพย์สิน อันยึดหน่วงไว้นั้นได้ให้เช่าไปหรือจำนำไว้ด้วยความยินยอมของลูกหนี้

1.1.1 หลักเกณฑ์ของสิทธิยึดหน่วง

ก. ต้องการได้สร้อยคอของ ข. เพื่อใส่ไปในงานแต่งงาน จึงบอก ข. ว่าบิดาของ ข. ให้ฝากสร้อยคอนั้นแก่ ก. ไว้ และบิดาของ ข. จะเอามาคืนจาก ก. ทีหลัง ซึ่งเป็นความเท็จ ข. หลงเชื่อจึงมอบสร้อยคอนั้นแก่ ก. วันรุ่งขึ้น ข. มีความจำเป็นต้องใช้เงินจำนวนหนึ่ง จึงขอกู้จาก ก. ก. ตกลงให้กู้เงิน 20,000 บาท กำหนดเวลาชำระเงินในวันที่ 5 มีนาคม 2525 ครั้งถึงกำหนดเวลาชำระเงิน ก. ไม่สามารถชำระเงินแก่ ข. ได้ และ ข. รู้ว่าสร้อยคอที่ฝากไว้ยังคงอยู่ที่ ก. ข. จึงขอสร้อยคอคืนดังนี้ ก. จะมีสิทธิยึดหน่วงสร้อยนั้นได้หรือไม่ เพียงใดเพราะเหตุใด

ก. จะใช้สิทธิยึดหน่วงสร้อยนั้นไม่ได้ ต้องส่งมอบคืนแก่ ข. เพราะการเข้าครอบครองถือเอาสร้อยคอของ ก. เกิดจาก ก. ใช้กลฉ้อฉล หลอก ข. ให้ส่งมอบให้ เป็นการครอบครองทรัพย์โดยไม่ชอบด้วยกฎหมายมาแต่เริ่มแรก ตาม มาตรา 241 วรรคท้าย

1.1.2 ผลของสิทธิยึดหน่วง

เมื่อเจ้าหนี้ใช้สิทธิยึดหน่วงทรัพย์สินของลูกหนี้แล้ว เจ้าหนี้ผู้ทรงสิทธิยึดหน่วงมีสิทธิและหน้าที่อย่างไรบ้างเกี่ยวกับทรัพย์สินที่ยึดหน่วง

เมื่อเจ้าหนี้ใช้สิทธิยึดหน่วงทรัพย์สินของลูกหนี้แล้ว เจ้าหนี้ผู้ทรงสิทธิยึดหน่วงมีสิทธิและหน้าที่เกี่ยวกับทรัพย์ที่ยึดหน่วงดังนี้

สิทธิ

1.) นำเอาทรัพย์ที่ยึดถือไว้มาชำระหนี้แก่ตนจนสิ้นเชิง ตามมาตรา 244

2.) เก็บดอกผลแห่งทรัพย์สินที่ยึดหน่วง และจัดสรรเอาไว้เพื่อการชำระหนี้แก่ตนก่อนเจ้าหนี้คนอื่น ตามมาตรา 245

3.) เจ้าหนี้สามารถใช้สิทธิบังคับจากทรัพย์สินที่ยึดถือไว้ได้ แม้สิทธิเรียกร้องที่เจ้าหนี้มีต่อลูกหนี้จะขาดอายุความแล้วก็ตาม เว้นแต่จะเรียกดอกเบี้ยที่ค้างชำระเกินกว่า 5 ปี ขึ้นไป ทั้งนี้เป็นไปตามมาตรา 189

หน้าที่

1.) ดูแลรักษาทรัพย์ที่ยึดหน่วง

2.) ห้ามใช้สอย ให้เช่า หรือนำไปเป็นหลักประกัน

ทั้งข้อ 1 และ 2 ตามมาตรา 246

มาตรา 189 นิติกรรมใดมีเงื่อนไขบังคับก่อนและเงื่อนไขนั้นเป็น การพ้นวิสัย นิติกรรมนั้นเป็นโมฆะ

1.1.3 ความระงับแห่งสิทธิยึดหน่วง

ก. นำรถยนต์มาซ่อมที่อู่ของ ข. และไม่มีเงินชำระค่าซ่อม ข. จึงยึดรถยนต์ของ ก. ไว้ก่อนจนกว่า ก. จะมาชำระค่าซ่อมครบถ้วน แต่ ข. เห็นว่าอู่ซ่อมรถของตนไม่มีที่จอดเพียงพอ จึงบอกแก่ ก. ว่าจะนำรถของ ก. ไปฝากไว้กับ ค. ซึ่งมีที่สำหรับฝากรถ ก. ตกลงด้วยตามนั้น ต่อมา ก. ไปเอารถยนต์ของตนจาก ค. โดยไม่ได้บอกแก่ ข. ข. รู้เข้าจึงไปยึดรถยนต์ของ ก. คันดังกล่าวเพื่อมาไว้ในความครอบครองของตน ก. ปฏิเสธโดยอ้างว่า การครอบครองรถดังกล่าวของ ข. สูญสิ้นไปแล้ว สิทธิยึดหน่วงเป็นอันระงับสิ้นไป ข. อ้างว่าเมื่อ ก. อนุญาตยินยอมให้นำรถไปฝากไว้กับ ค. แล้ว ถือว่าการครอบครองของ ข. ยังไม่สิ้นสูญ สิทธิยึดหน่วงยังไม่ระงับ หาก ก. และ ข. มาปรึกษาท่าน ท่านจะให้คำแนะนำอย่างไร

เมื่อ ข. นำรถยนต์ไปฝาก ค. ไว้ การครอบครองรถยนต์ของ ข. สูญสิ้นไปแล้ว แม้จะเป็นความยินยอมของ ก. ลูกหนี้ที่ให้ ข. นำรถยนต์ไปฝาก ค. ก็ตาม กรณีหาต้องด้วยบทบัญญัติของ ปพพ. มาตรา 250 ไม่ สิทธิยึดหน่วงจึงระงับไป ข. จะยึดรถยนต์ดังกล่าวจาก ก. ไม่ได้ ก. มีสิทธิปฏิเสธการคืนการครอบครองรถยนต์ให้ ข.

1.2 บุริมสิทธิ

1. ผู้ทรงบุริมสิทธิย่อมทรงไว้ซึ่งสิทธิเหนือทรัพย์สินของลูกหนี้ในการที่จะได้รับชำระหนี้อันค้างชำระแก่ตนจากทรัพย์สินนั้นก่อนเจ้าหนี้อื่นๆ โดยนับดังบัญญัติไว้ใน ปพพ. หรือบทกฎหมายอื่น

2. บุริมสิทธิ ไม่ว่าจะเป็นบุริมสิทธิสามัญ หรือบุริมสิทธิพิเศษ เป็นทรัพย์สิทธิและเป็นทรัพย์สิทธิประเภทที่เรียกว่าอุปกรณ์สิทธิ บุริมสิทธินั้นแบ่งแยกไม่ได้

3. บุริมสิทธิสามัญนั้น ตามมาตรา 253 มีดังนี้

(1) ค่าใช้จ่ายเพื่อประโยชน์อันร่วมกัน

(2) ค่าปลงศพ

(3) ค่าภาษีอากร

(4) ค่าจ้างเสมียน คนใช้ และคนงาน

(5) ค่าเครื่องอุปโภคบริโภคอันจำเป็นประจำวัน

บุริมสิทธิ

มาตรา 251 ผู้ทรงบุริมสิทธิย่อมทรงไว้ซึ่งสิทธิเหนือทรัพย์สิน ของลูกหนี้ในการที่จะได้รับชำระหนี้อันค้างชำระแก่ตน จากทรัพย์สิน นั้นก่อนเจ้าหนี้อื่น ๆ โดยนัยดังบทบัญญัติไว้ในประมวลกฎหมายนี้ หรือบทกฎหมายอื่น

มาตรา 252 บทบัญญัติแห่ง มาตรา 244 นั้น ท่านให้ใช้บังคับ ตลอดถึงบุริมสิทธิด้วยตามแต่กรณี

บุริมสิทธิสามัญ

มาตรา 253 ถ้าหนี้มีอยู่เป็นคุณแก่บุคคลผู้ใดในมูลอย่างหนึ่ง อย่างใดดังจะกล่าวต่อไปนี้ บุคคลผู้นั้นย่อมมีบุริมสิทธิเหนือทรัพย์สิน ทั้งหมดของลูกหนี้ คือ

1) ค่าใช้จ่ายเพื่อประโยชน์อันร่วมกัน

2) ค่าปลงศพ

3) ค่าภาษีอากร และเงินที่ลูกจ้างมีสิทธิได้รับเพื่อการงานที่ได้ ทำให้แก่ ลูกหนี้ซึ่งเป็นนายจ้าง

4) ค่าเครื่องอุปโภคบริโภคอันจำเป็นประจำวัน

มาตรา 254 บุริมสิทธิในมูลค่าใช้จ่ายเพื่อประโยชน์อันร่วมกันนั้น ใช้สำหรับเอาค่าใช้จ่ายอันได้เสียไป เพื่อประโยชน์ของเจ้าหนี้หมด ทุกคนร่วมกันเกี่ยวด้วยการรักษา การชำระบัญชี หรือการเฉลี่ย ทรัพย์สินของลูกหนี้

ถ้าค่าใช้จ่ายนั้นมิได้เสียไป เพื่อประโยชน์ของเจ้าหนี้หมดทุกคน ไซร้บุริมะสิทธิย่อมจะใช้ได้แต่เฉพาะต่อเจ้าหนี้ผู้ที่ได้รับประโยชน์ จากการนั้น

มาตรา 255 บุริมสิทธิในมูลค่าปลงศพนั้น ใช้สำหรับเอาค่าใช้จ่าย ในการปลงศพตามควรแก่ฐานานุรูปของลูกหนี้

มาตรา 256 บุริมสิทธิในมูลค่าภาษีอากรนั้น ใช้สำหรับเอาบรรดา ค่าภาษีอากรในที่ดิน ทรัพย์สิน หรือค่าภาษีอากรอย่างอื่นที่ลูกหนี้ยัง ค้างชำระอยู่ในปีปัจจุบันและก่อนนั้นขึ้นไปอีกปีหนึ่ง

มาตรา 257 บุริมสิทธิในเงินที่ลูกจ้างมีสิทธิได้รับเพื่อการงานที่ ได้ทำให้แก่ลูกหนี้ซึ่งเป็นนายจ้างนั้น ให้ใช้สำหรับค่าจ้าง ค่าล่วงเวลา ค่าทำงานในวันหยุด ค่าชดเชย ค่าชดเชยพิเศษ และเงินอื่นใดที่ ลูกจ้างมีสิทธิได้รับเพื่อการงานที่ทำให้ นับถอยหลังขึ้นไปสี่เดือน แต่รวมกันแล้วต้องไม่เกินหนึ่งแสนบาทต่อลูกจ้างคนหนึ่ง

มาตรา 258 บุริมสิทธิในมูลค่าเครื่องอุปโภคบริโภคอันจำเป็น ประจำวันนั้น ใช้สำหรับเอาค่าเครื่องอุปโภคบริโภค ซึ่งยังค้างชำระ อยู่นับถอยหลังขึ้นไปหกเดือน เช่นค่าอาหาร เครื่องดื่ม โคมไฟ ฟืน ถ่าน อันจำเป็นเพื่อการทรงชีพของลูกหนี้และบุคคลในสกุลซึ่งอยู่ กับลูกหนี้ และซึ่งลูกหนี้จำต้องอุปการะกับทั้งคนใช้ของลูกหนี้ด้วย

1.2.1 ความหมายและลักษณะสำคัญของบุริมสิทธิ

ให้อธิบายความหมายคำว่าบุริมสิทธิ

บุริมสิทธิเป็นสิทธิประเภทหนึ่ง ซึ่งเจ้าหนี้ผู้มีบุริมสิทธิมีสิทธิที่จะบังคับชำระหนี้เอาจากทรัพย์สินของลูกหนี้ที่ตกอยู่ภายใต้บังคับของบุริมสิทธิได้ก่อนเจ้าหนี้อื่นๆ ตามมาตรา 251 เช่น ก. ติดค้างชำระค่าภาษีอากรกับกรมสรรพกร และเป็นหนี้ ข. ซึ่งได้กู้ยืมมา ดังนี้ เมื่อจะบังคับเอาจากทรัพย์สินของ ก. กรมสรรพกรมีสิทธิยึดทรัพย์มาบังคับเพื่อชำระหนี้แก่กรมฯ ก่อน ข. ซึ่งเป็นเจ้าหนี้อีกคน เพราะกรมฯ เป็นผู้ทรงบุริมสิทธิ (ค่าภาษีอากร) ดูมาตรา 253 ประกอบ

บุริมสิทธิมีลักษณะสำคัญอย่างไร

(1) เป็นทรัพย์สิทธิอาจใช้ยันบุคคลอื่น นอกจากตัวเจ้าหนี้ ลูกหนี้เฉพาะรายซึ่งเรียกว่าบุคคลสิทธิ เจ้าหนี้ผู้ทรงบุริมสิทธิอาจอ้างบุริมสิทธิยันเจ้าหนี้อื่นที่ไม่มีบุริมสิทธิเท่าเทียมกันได้ตามที่กฎหมายกำหนดลำดับบุริมสิทธิไว้ (มาตรา 253 มาตรา 277-280) และผู้ทรงบุริมสิทธิยังอาจติดตามเอาทรัพย์สินที่ตกอยู่ใต้บุริมสิทธิคืนจากบุคคลภายนอกได้อีกด้วย (มาตรา 268 วรรค 2)

(2) บุริมสิทธิแบ่งแยกไม่ได้ เจ้าหนี้ผู้ทรงบุริมสิทธิบังคับแก่ทรัพย์สินที่อยู่ภายใต้บังคับแห่งบุริมสิทธิได้เต็มทั้งชิ้นโดยไม่คำนึงว่าได้มีการชำระหนี้บางส่วนหรือไม่

(3) เป็นทรัพย์สิทธิที่เรียกว่า เป็นอุปกรณ์สิทธิในเรื่องหนี้ คือมีความสมบูรณ์และคงอยู่โดยอาศัยหนี้เดิมเป็นมูลให้เกิดทรัพย์สิทธินั้นเป็นพื้นฐาน กล่าวคือ จะมีบุริมสิทธิอยู่โดยไม่มีหนี้เดิมไม่ได้นั่นเอง

ลำดับแห่งบุริมสิทธิ

(1) บุริมสิทธิในมูลเช่าอสังหาริมทรัพย์ พักอาศัยในโรงแรมและ รับขน

มาตรา 279 เมื่อมีบุริมสิทธิพิเศษแย้งกันหลายรายเหนืออสังหาริมทรัพย์อันหนึ่งอันเดียวกัน ท่านให้ถือลำดับก่อนหลังดังที่ ได้เรียงลำดับไว้ใน มาตรา 273

ถ้าได้ซื้อขายอสังหาริมทรัพย์นั้นสืบต่อกันไปอีกไซร้ ลำดับก่อน หลังในระหว่างผู้ขายด้วยกันนั้น ท่านให้เป็นไปตามลำดับที่ได้ซื้อขาย ก่อนและหลัง

มาตรา 280 เมื่อบุคคลหลายคนมีบุริมสิทธิในลำดับเสมอกันเหนือทรัพย์อันหนึ่งอันเดียวกัน ท่านให้ต่างคนต่างได้รับชำระหนี้เฉลี่ยตามส่วนมากน้อยแห่งจำนวนที่ตนเป็นเจ้าหนี้

1.2.2 บุริมสิทธิสามัญ

บุริมสิทธิสามัญ มีกี่ประเภท อะไรบ้าง อธิบายและยกตัวอย่างประกอบ

ตามบทบัญญัติมาตรา 253 บุริมสิทธิสามัญแบ่งออกเป็น 5 ประเภท ดังนี้คือ

1) ค่าใช้จ่ายเพื่อประโยชน์อันร่วมกัน

2) ค่าปลงศพ

3) ค่าภาษีอากร

4) ค่าจ้างเสมียน คนใช้ และคนงาน

5) ค่าเครื่องอุปโภคบริโภคอันจำเป็นประจำวัน

(1) ค่าใช้จ่ายเพื่อประโยชน์อันร่วมกัน

(2) ค่าปลงศพ

(3) ค่าภาษีอากร และเงินที่ลูกจ้างมีสิทธิได้รับเพื่อการงานที่ได้ ทำให้แก่ ลูกหนี้ซึ่งเป็นนายจ้าง

(4) ค่าเครื่องอุปโภคบริโภคอันจำเป็นประจำวัน

แบบประเมินผลตนเองหน่วยที่ 5

1. บุริมสิทธิแบ่งออกเป็น 2 ประเภทคือ บุริมสิทธิสามัญและบุริมสิทธิพิเศษ

2. บุริมสิทธิสามัญได้แก่ (1) ค่าใช้จ่ายเพื่อประโยชน์อันร่วมกัน (2) ค่าปลงศพ (3) ค่าภาษีอากร (4) ค่าจ้างเสมียน คนใช้ และคนงาน (5) ค่าเครื่องอุปโภคบริโภคอันจำเป็นประจำวัน

3. บุริมสิทธิ คือ สิทธิที่จะบังคับชำระหนี้จากทรัพย์ที่อยู่ภายใต้บังคับบุริมสิทธินั้น ก่อนเจ้าหนี้รายอื่น

4. บุริมสิทธิเกิดขึ้นได้จาก บทบัญญัติของกฎหมาย

5. บุริมสิทธิมีลักษณะดังนี้คือ (ก) ทรัพย์สิทธิซึ่งอาจใช้ยันบุคคลอื่นนอกจากตัวเจ้าหนี้ ลูกหนี้เฉพาะราย (ข) สิทธิซึ่งแบ่งแยกไม่ได้ (ค) อุปกรณ์สิทธิ

6. สิทธิยึดหน่วงคือ สิทธิของเจ้าหนี้ที่จะครอบครองทรัพย์สินของลูกหนี้โดยที่ทรัพย์สินนั้นเป็นมูลฐานให้เกิดหนี้อันที่ตนเป็นเจ้าหนี้ โดยมีสิทธิครอบครองทรัพย์สินนั้นไว้จนกว่าจะได้รับชำระหนี้เสร็จสิ้น

7. ก. นำปากกาและนาฬิกามาให้ ข. ซ่อม กำหนดว่าจะชำระเงินค่าซ่อมปากกาและนาฬิกาในวันเดียวกัน แต่ ก. มารับปากกาไปก่อน พอถึงวันนัดชำระเงินค่าซ่อมปากกาและนาฬิกา ก. ชำระเพียงค่าซ่อมนาฬิกา ดังนี้ คือ ข. ไม่มีสิทธิยึดหน่วงนาฬิกาไว้ เพราะ ก. ได้จ่ายค่าซ่อมนาฬิกาแล้ว

8. สิทธิยึดหน่วงระงับลงเมื่อ (ก) หนี้เดิมระงับไป (ข) ลูกหนี้หาประกันให้แทนการยึดหน่วงทรัพย์สินไว้โดยจำนวนที่สมควร (ค) เจ้าหนี้มิได้ครอบครองทรัพย์สินหรือเจ้าหนี้ทำผิดหน้าที่ของตนในการดูแลรักษาทรัพย์ที่ยึดหน่วงไว้

9. สิทธิยึดหน่วงมีผลให้ (ก) เจ้าหนี้ยึดทรัพย์สินทั้งอันไว้ได้แม้จะได้มีการชำระหนี้บางส่วนแล้ว (ข) ผู้ทรงสิทธิยึดหน่วงสามารถเก็บดอกผลของทรัพย์ที่ยึดหน่วงไว้ชำระหนี้แก่ตนก่อนเจ้าหนี้อื่น (ค) เกิดสิทธิพิเศษที่ผู้ทรงสิทธิจะยึดหน่วงจนได้รับชำระหนี้จากทรัพย์ที่ยึดหน่วงก่อนเจ้าหนี้อื่น

10. สิทธิยึดหน่วงมีผลให้อายุความ ไม่สะดุดหยุดลงแต่แม้หนี้จะขาดอายุความผู้ทรงสิทธิยึดหน่วงก็ยังบังคับชำระหนี้ได้ แต่ห้ามคิดดอกเบี้ยที่ค้างเกินกว่า 5 ปี

หน่วยที่ 4 การรับช่วงสิทธิ การใช้สิทธิเรียกร้องของลูกหนี้และการเพิกถอน การฉ้อฉล

noreply@blogger.com (qt.cooker@gmail.com) — Thu, 21 Aug 2014 03:01:00 -0700

1. การรับช่วงสิทธิ เป็นผลพิเศษแห่งหนี้อย่างหนึ่ง และจะมีได้เฉพาะที่กฎหมายระบุไว้เท่านั้น ตามมาตรา 226 กฎหมายบัญญัติเรื่องการรับช่วงสิทธิไว้ 2 กรณี คือ การรับช่วงสิทธิซึ่งเรียกว่าช่วงบุคคล และการรับช่วงสิทธิที่กฎหมายเรียกว่าช่วงทรัพย์

2. การใช้สิทธิเรียกร้องของลูกหนี้ เป็นวิธีการซึ่งกฎหมายกำหนดให้เจ้าหนี้สามารถควบคุมกองทรัพย์สินของลูกหนี้เพื่อการที่เจ้าหนี้ จะได้บังคับชำระหนี้เอาจากกองทรัพย์สินของลูกหนี้เพื่อมิให้เป็นที่เสียหายแก่ตน รวมทั้งให้เจ้าหนี้ใช้วิธีการที่จะให้ได้มาซึ่งทรัพย์สินที่บุคคลภายนอกต้องชำระแก่ลูกหนี้ด้วย

3. การเพิกถอนการฉ้อฉล เป็นวิธีการควบคุมกองทรัพย์สินของลูกหนี้อีกอย่างหนึ่งคือ มิให้ลูกหนี้จำหน่าย จ่าย โอนทรัพย์สินที่มีอยู่ไป ทำให้เจ้าหนี้ไม่สามารถบังคับให้ใช้หนี้ได้เพียงพอจากทรัพย์สินที่ลูกหนี้มีเหลืออยู่

1.1 การรับช่วงสิทธิ

1. บุคคลผู้รับช่วงสิทธิของเจ้าหนี้ชอบที่จะใช้สิทธิทั้งหลายบรรดาที่เจ้าหนี้มีอยู่โดยมูลหนี้ รวมทั้งประกันแห่งหนี้นั้นได้ในนามของตนเอง

2. กรณีที่มีการรับช่วงสิทธินั้น มีได้โดยบทบัญญัติแห่งกฎหมายเท่านั้น โดยกฎหมายได้บัญญัติไว้สามกรณี คือ ตามมาตรา 227 229 และ 230

3. เมื่อเกิดการรับช่วงสิทธิขึ้น สิทธิทั้งหลายที่เจ้าหนี้เดิมมีอยู่ในมูลหนี้ตกมาเป็นของผู้รับช่วงสิทธิ แต่ผู้รับช่วงสิทธิที่รับช่วงมาให้เป็นที่เสื่อมเสีย

4. ช่วงทรัพย์ ได้แก่ เอาทรัพย์สินอันหนึ่งเข้าแทนที่ทรัพย์สินอีกอันหนึ่งในฐานะนิตินัยอย่างเดียวกันกับทรัพย์สินอันก่อน

5. กรณีช่วงทรัพย์นั้นมีได้โดยบทบัญญัติแห่งกฎหมายเท่านั้น โดยกฎหมายบังคับไว้ 2 กรณี คือ ตามมาตรา 228 และ 231

มาตรา 228 ถ้าพฤติการณ์ซึ่งทำให้การชำระหนี้เป็นอันพ้นวิสัย นั้นเป็นผลให้ลูกหนี้ได้มาซึ่งของแทนก็ดี หรือได้สิทธิเรียกร้องค่า สินไหมทดแทนเพื่อทรัพย์อันจะพึงได้แก่ตนนั้นก็ดี ท่านว่าเจ้าหนี้จะ เรียกให้ส่งมอบของแทนที่ได้รับไว้ หรือจะเข้าเรียกเอาค่าสินไหม ทดแทนเสียเองก็ได้

ถ้าเจ้าหนี้มีสิทธิเรียกร้องค่าสินไหมทดแทนเพราะการไม่ชำระหนี้ และถ้าใช้สิทธินั้นดังได้ระบุไว้ในวรรคต้นไซร้ ค่าสินไหมทดแทนอัน จะพึงใช้แก่เจ้าหนี้นั้นย่อมลดจำนวนลงเพียงเสมอราคาแห่งของแทน ซึ่งลูกหนี้ได้รับไว้ หรือเสมอจำนวนค่าสินไหมทดแทนที่ลูกหนี้ จะเรียกร้องได้นั้น

มาตรา 229 การรับช่วงสิทธิย่อมมีขึ้นด้วยอำนาจกฎหมาย และ ย่อมสำเร็จเป็นประโยชน์แก่บุคคลดังจะกล่าวต่อไปนี้ คือ

(1) บุคคลซึ่งเป็นเจ้าหนี้อยู่เอง และมาใช้หนี้ให้แก่เจ้าหนี้อีก คนหนึ่งผู้มีสิทธิจะได้รับใช้หนี้ก่อนตน เพราะเขามีบุริมสิทธิ หรือมี สิทธิจำนำ จำนอง

(2) บุคคลผู้ได้ไปซึ่งอสังหาริมทรัพย์ใด และเอาเงินราคาค่าชื้อ ใช้ให้แก่ผู้รับจำนองทรัพย์นั้นเสร็จไป

(3) บุคคลผู้มีความผูกพันร่วมกับผู้อื่น หรือเพื่อผู้อื่นในอันจะต้อง ใช้หนี้ มีส่วนได้เสียด้วยในการใช้หนี้นั้น และเข้าใช้หนี้นั้น

มาตรา 230 ถ้าในการที่เจ้าหนี้นำบังคับยึดทรัพย์อันหนึ่งอันใด ของลูกหนี้นั้น บุคคลผู้ใดจะต้องเสี่ยงภัยเสียสิทธิในทรัพย์อันนั้นเพราะ การบังคับยึดทรัพย์ไซร้ ท่านว่าบุคคลผู้นั้นมีสิทธิจะเข้าใช้หนี้เสียแทน ได้ อนึ่ง ผู้ครองทรัพย์อันหนึ่งอันใด ถ้าจะต้องเสี่ยงภัยเสียสิทธิ ครองทรัพย์นั้นไปเพราะการบังคับยึดทรัพย์ ก็ย่อมมีสิทธิจะทำได้ เช่นเดียวกับที่ว่ามานั้น

ถ้าบุคคลภายนอกผู้ใดมาใช้หนี้แทน จนเป็นที่พอใจของเจ้าหนี้ แล้วบุคคลผู้นั้นย่อมเข้ารับช่วงสิทธิเรียกร้องของเจ้าหนี้ แต่สิทธิ เรียกร้องอันนี้จะบังคับให้เป็นที่เสื่อมเสียแก่เจ้าหนี้หาได้ไม่

มาตรา 231 ถ้าทรัพย์สินที่จำนอง จำนำ หรืออยู่ในบังคับบุริมะ สิทธิประการอื่นนั้น เป็นทรัพย์อันได้เอาประกันภัยไว้ไซร้ท่านว่าสิทธิ จำนอง จำนำหรือบุริมสิทธิอย่างอื่นนั้น ย่อมครอบไปถึงสิทธิที่จะเรียก ร้องเอาแก่ผู้รับประกันภัยด้วย

ในกรณีที่เป็นอสังหาริมทรัพย์ ถ้าผู้รับประกันภัยได้รู้ หรือควร จะได้รู้ว่ามีจำนองหรือบุริมะสิทธิอย่างอื่นไซร้ ท่านยังมิให้ผู้รับประ กันภัยใช้เงินให้แก่ผู้เอาประกันภัย จนกว่าจะได้บอกกล่าวเจตนา เช่นนั้นไปยังผู้รับจำนอง หรือเจ้าหนี้มีบุริมะสิทธิคนอื่นแล้ว และมิได้ รับคำคัดค้านการที่จะใช้เงินนั้นมาภายในเดือนหนึ่งนับแต่วันบอกกล่าว แต่สิทธิอย่างใด ๆ ที่ได้ไปจดทะเบียน ณ หอทะเบียนที่ดินนั้น ท่านให้ถือว่าเป็นอันรู้ถึงผู้รับประกันภัย วิธีเดียวกันนี้ท่านให้ใช้ตลอด ถึงการจำนองสังหาริมทรัพย์ ที่กฎหมายอนุญาตให้ทำได้นั้นด้วย

ในกรณีที่เป็นสังหาริมทรัพย์ผู้รับประกันภัยจะใช้เงินให้แก่ผู้เอา ประกันภัยโดยตรงก็ได้ เว้นแต่ตนจะได้รู้หรือควรจะได้รู้ว่าทรัพย์ นั้นตกอยู่ในบังคับจำนำ หรือบุริมะสิทธิอย่างอื่น

ผู้รับประกันภัยไม่ต้องรับผิดต่อเจ้าหนี้ ถ้าทรัพย์สินอันได้เอา ประกันภัยไว้นั้นได้คืนมา หรือได้จัดของแทนให้วิธีเดียวกันนี้ท่านให้อนุโลมบังคับแก่กรณีบังคับซื้อ กับทั้งกรณี ที่ต้องใช้ค่าเสียหายอันควรจะได้แก่เจ้าของทรัพย์สิน เพราะเหตุ ทรัพย์สินทำลายหรือบุบสลายนั้นด้วย

มาตรา 232 ถ้าตามความใน มาตรา ก่อนนี้เป็นอันว่าจะเอาเงินจำนวนหนึ่งให้แทนทรัพย์สินที่ทำลายหรือบุบสลายไซร้ เงินจำนวน นี้ท่านยังมิให้ส่งมอบแก่ผู้รับจำนอง ผู้รับจำนำ หรือเจ้าหนี้มีบุริมสิทธิ คนอื่นก่อนที่หนี้ซึ่งได้เอาทรัพย์นี้เป็นประกันไว้นั้นจะถึงกำหนด และ ถ้าคู่กรณีไม่สามารถจะตกลงกับลูกหนี้ได้ไซร้ ท่านว่าต่างฝ่ายต่าง มีสิทธิที่จะเรียกร้องให้นำเงินจำนวนนั้นไปวางไว้ ณ สำนักงานวาง ทรัพย์เพื่อประโยชน์อันร่วมกัน เว้นแต่ลูกหนี้จะหาประกันให้ไว้ ตามสมควร

1.1.1 การรับช่วงสิทธิ (รับช่วงบุคคล)

การรับช่วงสิทธิ เกิดขึ้นโดยผลของกฎหมายประการเดียวเสมอไปหรือไม่ และจะมีการรับช่วงสิทธิได้ในกรณีใดบ้าง

การรับช่วงสิทธิเกิดโดยผลของกฎหมายเสมอไป ไม่อาจเกิดจากข้อตกลงหรือสัญญาระหว่างคู่กรณีได้ การรับช่วงสิทธิจะมีได้ กรณีตามมาตรา 228 และ 231

1.1.2 การรับช่วงทรัพย์

ช่วงทรัพย์ เกิดขึ้นโดยผลของกฎหมายประการเดียวเสมอไปหรือไม่ และจะมีได้ในกรณีใดบ้าง

ช่วงทรัพย์เกิดขึ้นโดยผลของกฎหมายเสมอไป ไม่อาจเกิดจากข้อตกลงหรือสัญญาระหว่างคู่กรณีได้ กรณีตามมาตรา 227 229 และ 230

1.2 การใช้สิทธิเรียกร้องของลูกหนี้

1. ถ้าลูกหนี้ขัดขืนไม่ยอมใช้สิทธิเรียกร้อง หรือเพิกเฉยไม่ใช้สิทธิเรียกร้อง เป็นเหตุให้เจ้าหนี้ต้องเสียประโยชน์ เจ้าหนี้จะใช้สิทธิเรียกร้องนั้นในนามของตนเองแทนลูกหนี้เพื่อป้องกันสิทธิของตนในมูลหนี้นั้นก็ได้ เว้นแต่ในข้อที่เป็นการของลูกหนี้ส่วนตัวโดยแท้

2. วิธีการใช้สิทธิเรียกร้องของลูกหนี้นั้น คือ เจ้าหนี้ผู้ใช้สิทธิเรียกร้องของลูกหนี้นั้นจะต้องขอหมายเรียกลูกหนี้มาในคดีนั้นด้วย

3. ผลของการใช้สิทธิเรียกร้องของลูกหนี้ก็คือ หากมีการได้รับทรัพย์สินมาตามคำพิพากษาทรัพย์สินนั้นก็ตกเป็นของลูกหนี้เดิม

1.2.1 หลักเกณฑ์การใช้สิทธิเรียกร้องของลูกหนี้

อธิบายหลักเกณฑ์การใช้สิทธิเรียกร้องของลูกหนี้

หลักเกณฑ์การใช้สิทธิเรียกร้องของลูกหนี้ อธิบายได้โดยใช้หลักตามมาตรา 233 และ234

การใช้สิทธิเรียกร้องของลูกหนี้

มาตรา 233 ถ้าลูกหนี้ขัดขืนไม่ยอมใช้สิทธิเรียกร้อง หรือเพิกเฉย เสียไม่ใช้สิทธิเรียกร้อง เป็นเหตุให้เจ้าหนี้ต้องเสียประโยชน์ไซร้ ท่าน ว่าเจ้าหนี้จะใช้สิทธิเรียกร้องนั้นในนามของตนเอง แทนลูกหนี้เพื่อ ป้องกันสิทธิของตนในมูลหนี้นั้นก็ได้ เว้นแต่ในข้อที่เป็นการของ ลูกหนี้ส่วนตัวโดยแท้

มาตรา 234 เจ้าหนี้ผู้ใช้สิทธิเรียกร้องของลูกหนี้นั้นจะต้องขอ หมายเรียกลูกหนี้มาในคดีนั้นด้วย

มาตรา 235 เจ้าหนี้จะใช้สิทธิเรียกร้องของลูกหนี้เรียกเงินเต็ม จำนวนที่ยังค้างชำระแก่ลูกหนี้โดยไม่ต้องคำนึงถึงจำนวนที่ค้างชำระ แก่ตนก็ได้ ถ้าจำเลยยอมใช้เงินเพียงเท่าจำนวนที่ลูกหนี้เดิมค้าง ชำระแก่เจ้าหนี้นั้นคดีก็เป็นเสร็จกันไป แต่ถ้าลูกหนี้เดิมได้เข้าชื่อเป็น โจทก์ด้วย ลูกหนี้เดิมจะขอให้ศาลพิจารณาพิพากษาต่อไปในส่วน จำนวนเงินที่ยังเหลือติดค้างอยู่ก็ได้

แต่อย่างไรก็ดี ท่านมิให้เจ้าหนี้ได้รับมากไปกว่าจำนวนที่ค้างชำระ แก่ตนนั้นเลย

มาตรา 236 จำเลยมีข้อต่อสู้ลูกหนี้เดิมอยู่อย่างใด ๆ ท่านว่าจะ ยกขึ้นต่อสู้เจ้าหนี้ได้ทั้งนั้น เว้นแต่ข้อต่อสู้ซึ่งเกิดขึ้นเมื่อยื่นฟ้องแล้ว

1.2.2 วิธีการและผลของการใช้สิทธิเรียกร้องของลูกหนี้

ข. เป็นหนี้กู้ยืม ก. อยู่ 500,000 บาท ก. ฟ้องเรียกเงินกู้ดังกล่าวต่อศาลแพ่ง ศาลพิจารณาแล้วพิพากษายกฟ้องของ ก. ให้ ก. แพ้คดี ก. อุทธรณ์ ศาลอุทธรณ์พิพากยืน ก. ไม่มีทรัพย์สินอื่นนอกจากเงินกู้จำนวนนี้ และไม่ประสงค์จะฎีกาคัดค้านคำพิพากษาของศาลอุทธรณ์ เพราะเห็นว่าแพ้คดีมาแล้วถึง 2 ศาลแล้ว ค. จึงเป็นเจ้าหนี้ ก. ค้างจ้างทำของ เป็นเงิน 400,000 บาท จะใช้สิทธิของ ก. เพื่อฎีกาคัดค้านคำพิพากษาของศาลอุทธรณ์ในนามของตนเองแทน ก. ได้หรือไม่ เพราะเหตุใด

ค. สามารถฎีกาคัดค้านคำพิพากษาของศาลอุทธรณ์ได้ เพราะเป็นกรณีที่ ก. เพิกเฉยไม่ใช้สิทธิเรียกร้อง เป็นเหตุให้ ค. เจ้าหนี้เสียประโยชน์ ค. ฎีกาฯ เพื่อป้องกันสิทธิของตนในมูลหนี้ที่ตนเป็นหนี้อยู่ และการฎีกาหาใช่เป็นการที่ ก. ลูกหนี้จักต้องกระทำเป็นการส่วนตัวโดยแท้

1.3 การเพิกถอนการฉ้อฉล

1. เจ้าหนี้ชอบที่จะร้องขอให้ศาลเพิกถอนเสียได้ซึ่งนิติกรรมใดๆ อันลูกหนี้ได้กระทำลงทั้งรู้อยู่ว่าจะเป็นทางให้เจ้าหนี้เสียเปรียบ แต่ความข้อนี้ท่านมิให้ใช้ บังคับถ้าปรากฏว่าในขณะที่ทำนิติกรรมนั้น บุคคลซึ่งเป็นผู้ได้ลาภงอกแต่การนั้นมิได้รู้เท่าถึงข้อเท็จจริง อันเป็นทางให้เจ้าหนี้ต้องเสียเปรียบนั้นด้วย แต่หากกรณีเป็นการทำโดยเสน่หา ท่านว่าเพียงแต่ลูกหนี้เป็นผู้รู้ฝ่ายเดียวนั้นก็พอแล้วที่จะเพิกถอนได้ แต่กรณีดังกล่าวมานี้มิให้ใช้บังคับแก่นิติกรรมใดอันมิได้มีวัตถุเป็นสิทธิในทรัพย์สิน

2. ผลของการเพิกถอนการฉ้อฉลนั้นย่อมได้ประโยชน์แก่เจ้าหนี้หมดทุกคน แต่การเพิกถอนไม่กระทบกระทั่งสิทธิของบุคคลภายนอกอันใดโดยสุจริตก่อนเริ่มคดีขอเพิกถอน

1.3.1 หลักเกณฑ์การเพิกถอนการฉ้อฉล

1) การเพิกถอนการฉ้อฉลมีหลักเกณฑ์และวิธีการอย่างไรบ้าง

การเพิกถอนการฉ้อฉลให้ใช้หลักตามมาตรา 237

เพิกถอนการฉ้อฉล

มาตรา 237 เจ้าหนี้ชอบที่จะร้องขอให้ศาลเพิกถอนเสียได้ ซึ่ง นิติกรรมใด ๆ อันลูกหนี้ได้กระทำลงทั้งรู้อยู่ว่าจะเป็นทางให้เจ้าหนี้ เสียเปรียบ แต่ความข้อนี้ท่านมิให้ใช้บังคับ ถ้าปรากฏว่าในขณะที่ ทำนิติกรรมนั้น บุคคลซึ่งเป็นผู้ได้ลาภงอกแต่การนั้นมิได้รู้เท่าถึง ข้อความจริง อันเป็นทางให้เจ้าหนี้ต้องเสียเปรียบนั้นด้วย แต่หาก กรณีเป็นการทำให้โดยเสน่หาท่านว่าเพียงแต่ลูกหนี้เป็นผู้รู้ฝ่ายเดียว เท่านั้นก็พอแล้วที่จะขอเพิกถอนได้บทบัญญัติดังกล่าวมาในวรรคก่อนนี้ ท่านมีให้ใช้บังคับแก่นิติกรรม ใดอันมิได้มีวัตถุเป็นสิทธิในทรัพย์สิน

มาตรา 238 การเพิกถอนดังกล่าวมาในบท มาตรา ก่อนนั้น ไม่อาจ กระทบกระทั่งถึงสิทธิของบุคคลภายนอก อันได้มาโดยสุจริตก่อนเริ่ม ฟ้องคดีขอเพิกถอนอนึ่ง ความที่กล่าวมาในวรรคก่อนนี้ ท่านมิให้ใช้บังคับ ถ้าสิทธินั้น ได้มาโดยเสน่หา

มาตรา 239 การเพิกถอนนั้นย่อมได้เป็นประโยชน์แก่เจ้าหนี้หมด ทุกคน

มาตรา 240 การเรียกร้องขอเพิกถอนนั้น ท่านห้ามมิให้ฟ้องร้อง เมื่อพ้นปีหนึ่ง นับแต่เวลาที่เจ้าหนี้ได้รู้ต้นเหตุอันเป็นมูลให้เพิกถอน หรือพ้นสิบปีนับแต่ได้ทำนิติกรรมนั้น

2) วันที่ 1 มกราคม 2524 ก. ทำสัญญากู้เงิน 100,000 บาท โดยกำหนดเงื่อนไขไว้ในสัญญากู้มีผลใช้บังคับเมื่อ ค. บุตรชายของ ก. เดินทางไปต่างประเทศแล้ว ค. ออกเดินทางไปสหรัฐอเมริกา เมื่อวันที่ 4 สิงหาคม 2525

ก. มีทรัพย์สินเพียงอย่างเดียวคือที่ดินและสิ่งปลูกสร้างบนที่ดิน ก. ไม่ประสงค์จะให้ ข. ได้รับชำระหนี้ตามที่ตนกู้ยืมมา จึงโอนขายให้ ง. เมื่อวันที่ 2 สิงหาคม 2525 เพื่อหลีกเลี่ยงการชำระหนี้ ดังนี้ ข. จะฟ้องเพิกถอนนิติกรรมการซื้อขายที่ดินพร้อมสิ่งปลูกสร้างที่ทำขึ้นระหว่าง ก. กับ ง.ได้หรือไม่ เพราะเหตุใด

ข. จะฟ้องให้เพิกถอนนิติกรรมการซื้อขายที่ดินพร้อมสิ่งปลูกสร้างที่ทำขึ้นระหว่าง ก. กับ ง. ไม่ได้ เพราะสัญญากู้ระหว่าง ก. และ ข. เป็นสัญญาที่มีเงื่อนไขบังคับก่อน มีผลใช้บังคับหลังการซื้อขายระหว่าง ก. และ ง. และในขณะที่ ก. ขายที่ดินและสิ่งปลูกสร้างให้ ง. นั้น ข. ยังไม่เป็นเจ้าหนี้ ก. โดยสมบูรณ์ตามกฎหมาย

1.3.2 วิธีการและผลของการเพิกถอนการฉ้อฉล

เมื่อเจ้าหนี้ฟ้องให้เพิกถอนการฉ้อฉลและ จะมีผลต่อบุคคลภายนอกหรือไม่เพียงใด

1. ไม่กระทบสิทธิของบุคคลภายนอกอันได้มาโดยสุจริตก่อนเริ่มฟ้องคดีให้เพิกถอน เว้นแต่สิทธินั้นจะได้มาโดยเสน่หาตามมาตรา 238

2. การเพิกถอนย่อมเป็นประโยชน์แก่บรรดาเจ้าหนี้ทุกคนตามมาตรา 235

มาตรา 238 การเพิกถอนดังกล่าวมาในบท มาตรา ก่อนนั้น ไม่อาจ กระทบกระทั่งถึงสิทธิของบุคคลภายนอก อันได้มาโดยสุจริตก่อนเริ่ม ฟ้องคดีขอเพิกถอน อนึ่ง ความที่กล่าวมาในวรรคก่อนนี้ ท่านมิให้ใช้บังคับ ถ้าสิทธินั้น ได้มาโดยเสน่หา

แบบประเมินผลตนเองหน่วยที่ 4

1. การรับช่วงสิทธิเกิดขึ้นได้โดย บทบัญญัติของกฎหมาย

2. ช่วงทรัพย์คือ การเอาทรัพย์สินอันหนึ่ง เข้าแทนที่ทรัพย์สินอีกอันหนึ่ง ในฐานะและนิตินัยอย่างเดียวกันกับทรัพย์สินอันก่อน

3. กรณีที่เจ้าหนี้จะใช้สิทธิเรียกร้องแทนลูกหนี้ คือ (ก) เจ้าหนี้เสียประโยชน์ เพราะการที่ลูกหนี้ไม่ใช้สิทธิเรียกร้อง (ข) ลูกหนี้ขัดขืน หรือเพิกเฉยไม่ใช้สิทธิเรียกร้องของตน (ค) สิทธิเรียกร้องของลูกหนี้ที่เจ้าหนี้จะเข้าใช้แทนได้ ต้องไม่ใช่สิทธิที่เป็นการส่วนตัวของลูกหนี้โดยแท้

4. ผลของการเพิกถอนการฉ้อฉล ย่อมได้เป็นประโยชน์แก่เจ้าหนี้หมดทุกคน

5. วิธีการที่เจ้าหนี้ใช้สิทธิเรียกร้องของลูกหนี้ คือ เจ้าหนี้สามารถฟ้องในนามของตนเอง และใช้สิทธิเรียกร้องของลูกหนี้ เรียกเต็มจำนวนที่ค้างชำระแก่ลูกหนี้ โดยไม่ต้องคำนึงจำนวนที่ค้างชำระแก่ตนก็ได้

6. ผลของการรับช่วงสิทธิ คือ สิทธิทั้งหลายที่เจ้าหนี้เดิมมีอยู่ในมูลหนี้ ตกมาเป็นของผู้รับช่วงสิทธิ โดยอำนาจของกฎหมาย

7. กรณีใดบ้างซึ่งเจ้าหนี้จะใช้วิธีการเพิกถอนการฉ้อฉลเสียก็ได้ คำตอบ นิติกรรมซึ่งลูกหนี้ทำขึ้นเพื่อปลดหนี้ให้แก่ลูกหนี้ของตน

8. การเพิกถอนการฉ้อฉลมีกำหนดอายุความดังนี้ (ก) ต้องฟ้องภายใน 1 ปีนับแต่เวลาที่บุคคลภายนอกได้รู้ถึงสาเหตุที่เจ้าหนี้จะร้องขอให้เพิกถอนได้ แต่ต้องไม่เกิน 10 ปี นับแต่ได้ทำนิติกรรมนั้น (ข) ต้องฟ้องภายใน 10 ปี นับแต่ได้ทำนิติกรรมนั้น

9. การรับช่วงสิทธิคือ การซึ่งบุคคลเข้าเป็นเจ้าหนี้แทนเจ้าหนี้เดิมโดยเข้ามาเป็นเจ้าหนี้คนใหม่หนี้เดิมยังคงมีอยู่

10. ช่วงทรัพย์เกิดขึ้นโดย บทบัญญัติของกฎหมาย

หน่วยที่ 3 การไม่ชำระหนี้ (ต่อ)

noreply@blogger.com (qt.cooker@gmail.com) — Thu, 21 Aug 2014 02:32:00 -0700

1. ลูกหนี้ต้องรับผิดชอบในความผิดของตัวแทน หรือบุคคลที่ตนใช้ในการชำระหนี้เสมือนดังว่าเป็นความผิดของตนเอง

2. มีหนี้บางประเภทที่เจ้าหนี้บังคับชำระ โดยเฉพาะเจาะจงได้ ส่วนหนี้บางประเภทบังคับชำระโดยเฉพาะเจาะจงไม่ได้

3. เป็นสิทธิของเจ้าหนี้ที่บังคับชำระหนี้โดยเฉพาะเจาะจงหรือไม่ก็ได้ เจ้าหนี้มีสิทธิที่บังคับชำระหนี้ได้เฉพาะเจาะจงหรือเรียกค่าสินไหมทดแทนอย่างใดอย่างหนึ่งหรือทั้งสองอย่างเลยก็ได้

4. การเรียกเอาค่าเสียหายคือการเรียกเอาค่าสินไหมทดแทนเพื่อความเสียหาย เช่นที่ตามปกติย่อมเกิดขึ้นแต่การไม่ชำระหนี้

5. กรณีที่เจ้าหนี้มีส่วนในการกระทำความผิด ซึ่งก่อให้เกิดความเสียหายเจ้าหนี้จะเรียกค่าสินไหมทดแทนได้มากน้อยเพียงใดต้องอาศัยพฤติการณ์เป็นประมาณ ข้อสำคัญก็คือว่าความเสียหายได้เกิดขึ้นเพราะฝ่ายไหนเป็นผู้ก่อยิ่งหย่อนกว่ากันเพียงใด

6. การที่เจ้าหนี้ไม่เตือนลูกหนี้ถึงอันตรายแห่งการเสียหายอย่างร้ายแรงผิดปกติ หรือละเลยไม่บำบัดปัดป้องหรือบรรเทาความเสียหายได้ถือเป็นความผิดอย่างหนึ่งของเจ้าหนี้ซึ่งจะต้องเฉลี่ยความรับผิดกับเจ้าหนี้ด้วย

1.1 ความรับผิดชอบของลูกหนี้เพื่อคนที่ให้ชำระหนี้

1. ลูกหนี้ต้องรับผิดชอบในความผิดของตัวแทนของตนและของบุคคลที่ตนใช้ในการชำระหนี้

2. ลูกหนี้ต้องรับผิดชอบแม้กระทั่งเพื่อกลฉ้อฉลหรือความประมาทเลินเล่ออย่างร้ายแรงของตัวแทนของตนหรือของบุคคลที่ตนใช้ในการชำระหนี้ หากมีข้อตกลงที่ทำกันไว้ล่วงหน้า

1.1.1 ขอบเขตของตัวแทนและผู้ที่ใช้ชำระหนี้

มาตรา 220 บัญญัติว่าลูกหนี้ต้องรับผิดชอบในความผิดของตัวแทนแห่งตน กับทั้งของบุคคลที่ตนใช้ในการชำระหนี้โดยขนาดเสมอกันว่าเป็นความผิดของตนเองฉะนั้นท่านเข้าใจอย่างไรให้อธิบาย

กรณีใดก็ตามที่ลูกหนี้ต้องรับผิดชอบเพราะพฤติการณ์ที่จะโทษลูกหนี้ได้แล้ว หากลูกหนี้ได้ใช้คนอื่นทำแทน ความผิดของผู้ที่ลูกหนี้ใช้นั้นก็เสมอกับเป็นความผิดของตนเอง ลูกหนี้จะต้องรับผิดชอบ ทั้งนี้เพราะกฎหมายมาตรา 314 บัญญัติให้บุคคลภายนอกทำการชำระหนี้ได้ คำว่าตัวแทนนั้นมีความหมายตามที่มาตรา 797 บัญญัติไว้ว่า อันว่าสัญญาตัวแทนนั้น คือสัญญาซึ่งบุคคลคนหนึ่งเรียกว่าตัวแทนมีอำนาจทำการแทนบุคคลอีกคนหนึ่งเรียกว่า ตัวการ และตกลงจะทำการดังนั้น อันความเป็นตัวแทนนั้น จะเป็นโดยแต่งตั้ง แสดงออกชัดหรือโดยปริยายก็ย่อมทำได้ ตัวแทนของลูกหนี้ตามมาตรา 220 นั้น จะต้องเป็นตัวแทนของลูกหนี้ในการไปชำระหนี้ ถ้าไม่ได้เป็นตัวแทนในการชำระหนี้ ลูกหนี้ก็ไม่ต้องรับผิด ส่วนบุคคลที่ใช้ในการชำระหนี้นั้นจะเป็นบุคคลใดๆ ก็ได้ไม่จำกัด แต่มีหนี้บางประเภทที่ตั้งตัวแทนหรือใช้ให้บุคคลอื่นไปชำระหนี้แทนไม่ได้ ลูกหนี้จะต้องปฏิบัติการชำระหนี้ด้วยตนเอง เพราะเป็นเรื่องเกี่ยวกับความไว้วางใจ หรือต้องการคุณสมบัติพิเศษเฉพาะตัว เช่นจ้างช่างมาวาดภาพ จ้างนักร้องมาร้องแพลง เป็นต้น

1.1.2 พฤติการณ์ที่ตัวแทนและผู้ที่ใช้ในการชำระหนี้จะต้องรับผิด และลูกหนี้ไม่ต้องรับผิดชอบเพื่อกลฉ้อฉลหรือความประมาทเลินเล่ออย่างร้ายแรงของตัวแทน หรือของผู้ที่ใช้ในการชำระหนี้

1. นายแดงทำสัญญาขายแร่ดีบุก 500 ตัน ให้แก่นายดำ โดยมีข้อสัญญาว่านายแดงจะต้องส่งมอบแร่ดีบุกซึ่งอยู่จังหวัดภูเก็ตให้แก่นายดำที่กรุงเทพฯ ในสัญญาซื้อขายแร่ดีบุกระหว่างคนทั้งสองมีข้อตกลงกันว่า นายแดงจะจ้างนายเขียวเป็นผู้ขนส่งแร่ดีบุกให้แก่นายดำตามสัญญา และยังตกลงกันไว้ด้วยว่า ถ้ามีความเสียหายใดๆ เกิดขึ้นแก่แร่ดีบุกที่ซื้อขายกัน ไม่ว่าจะเกิดขึ้นเพราะการกระทำของนายแดงหรือของนายเขียว แล้วนายแดงจะไม่รับผิดชอบต่อนายดำทั้งสิ้น ปรากฏว่านายดำไม่ได้รับแร่ดีบุกจากนายแดงตามสัญญา เพราะนายเขียวขายแร่ดีบุกที่ขนมาให้แก่นายขาวแล้วเบียดบังเอาเงินที่ขายได้ไปเป็นประโยชน์ของตนเสียประการหนึ่ง หรือมากเพียงขายแร่ดีบุกให้แก่นายเหลืองตามคำสั่งของนายแดงอีกประการหนึ่ง ทั้งสองประการนี้นายดำจะฟ้องเรียกค่าสินไมทดแทนจากนายแดงอีกประการหนึ่ง ทั้งสองประการนี้นายดำจะฟ้องเรียกค่าสินไหมทดแทนจากนายแดงเพื่อความเสียหายอันเกิดแก่การกระทำของนายเขียวได้หรือไม่เพราะเหตุใด

ตามหลักทั่วไปในมาตรา 220 ลูกหนี้ต้องรับผิดชอบในความผิดของตัวแทนแห่งตนหรือของบุคคลที่ตนใช้ในการชำระหนี้โดยขนาดเสมอกันว่าเป็นความผิดของตนเองฉะนั้น และถ้าเจ้าหนี้ลูกหนี้ได้ตกลงกันไว้ล่วงหน้า เป็นข้อยกเว้นมิให้ลูกหนี้ต้องรับผิดเพื่อกลฉ้อฉลหรือความประมาทเลินเล่ออย่างร้ายแรงของตัวแทนหรือบุคคลที่ลูกหนี้ใช้ในการชำระหนี้ ก็ทำได้แต่ถ้าเป็นข้อตกลงยกเว้นมิให้ลูกหนี้ต้องรับผิดเพื่อกลฉ้อฉลหรือความประมาทเลินเล่ออย่างร้ายแรงของตนนั้นย่อมทำไม่ได้ ข้อตกลงดังกล่าวเป็นโมฆะตามมาตรา 373

ตามอุทาหรณ์ข้อตกลงในสัญญาซื้อขายระหว่างนายแดงเจ้าหนี้ นายดำลูกหนี้ เฉพาะข้อที่ว่าถ้ามีความเสียหายใดๆเกิดขึ้นแก่แร่ดีบุก เพราะการกระทำของนายแดงลูกหนี้จึงเป็นโมฆะใช้ไม่ได้ ตามมาตรา 373 เพราะข้อตกลงดังกล่าวเป็นข้อยกเว้นมิให้นายแดงลูกหนี้ต้องรับผิดเพื่อกลฉ้อฉลของตน ในการที่นายแดงสั่งให้นายเขียวขายแร่ดีบุกให้นายเหลือง นายแดงลูกหนี้ยังต้องรับผิดชดใช้ค่าสินไหมทดแทนให้แก่นายดำเจ้าหนี้ในการที่นายดำไม่ได้รับแร่ดีบุก

สัญญาส่วนที่ว่า ถ้ามีความเสียหายใดๆเกิดแก่แร่ดีบุก เพราะการกระทำของนายเขียวแล้ว นายแดงจะไม่รับผิดชอบต่อนายดำนั้นมีผลใช้บังคับได้ เพราะลูกหนี้ตกลงกับเจ้าหนี้ไว้ล่วงหน้าได้ว่าลูกหนี้จะไม่ต้องรับผิดชอบในความผิดของตัวแทนหรือบุคคลที่ตนใช้ในการชำระหนี้ตามมาตรา 220 นายดำจึงฟ้องเรียกค่าสินไหมทดแทนจากนายแดงเพื่อความเสียหายอันเกิดจากการที่นายเขียวขายแร่ดีบุกโดยพละการหรือกลฉ้อฉลของนายเขียวเองไม่ได้

2. นายเขียวขายรถยนต์ของตนให้นายขาวเมื่อชำระเงินกันเรียบร้อยแล้ว นายเขียวจะเอารถยนต์ไปส่งมอบให้ที่บ้านนายขาวในวันรุ่งขึ้น รุ่งเช้านายเขียวใช้ให้นายขำขับรถของตนเอาไปส่งที่บ้านของนายขาว โดยนายขาวได้กำชับให้นายขำว่าต้องขับรถยนต์คันนี้ไปส่งให้แก่นายขาวให้เรียบร้อย และนายเขียวยังกล่าวต่อไปอีกว่าถ้ามีกรณีใดๆเกิดขึ้นอันเป็นเหตุให้นายขาวไม่ได้ขับรถยนต์ตามที่ตกลงกันไว้ นายขำจะต้องรับผิดแต่เพียงผู้เดียว โดยที่นายเขียวจะไม่รับผิดชอบใดๆ ทั้งสิ้น นายขำก็ตกลง ในระหว่างทางที่นายขำขับรถยนต์ไปเพื่อส่งมอบให้แก่นายขาวนั่นเอง นายขำได้แอบนำรถยนต์คันนี้ไปขายให้แก่นายขม แล้วเอาเงินที่ได้หลบหนีไปโดยนายเขียวมิได้รู้เห็นด้วยเลย

ดังนี้ นายเขียวจะต้องรับผิดชอบต่อนายขาวในกรณีที่นายขาวไม่ได้รับมอบรถยนต์คันนี้หรือไม่เพราะเหตุใด

ตามอุทาหรณ์เป็นเรื่องความรับผิดของลูกหนี้ เพื่อบุคคลที่ลูกหนี้ใช้ในการชำระหนี้ ซึ่งมาตรา 220 บัญญัติว่า “ลูกหนี้ต้องรับผิดชอบในความผิดของตัวแทนแห่งตนกับทั้งของบุคคลที่ตนใช้ในการชำระหนี้นั้นโดยขนาดเสมอว่าเป็นความผิดของตนเองฉะนั้น แต่บทบัญญัติแห่งมาตรา 373 หาใช้บังคับแก่กรณีเช่นนี้ด้วยไม่”

นายเขียวเป็นลูกหนี้นายขาวในอันที่จะต้องส่งมอบรถยนต์ที่ซื้อขายกันให้แก่นายขาวผู้ซื้อแต่นายเขียวไม่ได้ใช้นายขำทำการชำระหนี้แทน ซึ่งนายเขียวจะต้องรับผิดชอบในความผิดของนายขำที่ตนใช้ในการชำระหนี้นั้นโดยขนาดเสมอกันว่าเป็นความผิดของตนเอง แต่นายเขียวและนายขาวสามารถทำความตกลงไว้ล่วงหน้าเป็นข้อยกเว้นมิให้นายเขียวต้องรับผิดเพื่อกลฉ้อฉลหรือความประมาทเลินเล่ออย่างร้ายแรงของนายขำซึ่งเป็นบุคคลที่นายเขียวใช้ในการชำระหนี้ได้ เป็นที่น่าสังเกตว่าข้อตกลงดังกล่าว จะต้องเป็นข้อตกลงระหว่างเจ้าหนี้กัลป์ปบลูกหนี้คือ นายเขียวกับนายขาวเท่านั้น ข้อตกลงยกเว้นความรับผิดชอบดังกล่าวจึงจะใช้บังคับได้ แต่ตามอุทาหรณ์ข้อตกลงยกเว้นความรับผิดของนายเขียว เป็นข้อตกลงระหว่างนายเขียวกับนายขำ คือลูกหนี้กับบุคคลที่ลูกหนี้ที่ใช้ในการชำระหนี้ ข้อตกลงยกเว้นความรับผิดชอบของนายเขียวดังกล่าวนี้เป็นโมฆะใช้บังคับไม่ได้

ดังนั้นนายขำได้แอบนำรถยนต์ไปขายให้แก่นายขม แล้วเอาเงินที่ขายได้หลบหนีไปโดยที่นายเขียวมิได้รู้เห็นด้วยนั้น ไม่ทำให้นายเขียวหลุดพ้นจากความรับผิดต่อนายขาวได้ นายเขียวจึงต้องรับผิดต่อนายขาว ในกรณีที่นายขาวไม่ได้รับรถยนต์ตามสัญญา

1.2 การบังคับชำระหนี้โดยเฉพาะเจาะจง

1. ถ้าลูกหนี้ละเลยเสียไม่ชำระหนี้ เจ้าหนี้จะร้องขอต่อศาลให้สั่งบังคับชำระหนี้ได้

2. เมื่อสภาพแห่งหนี้ไม่เปิดช่องให้บังคับชำระหนี้ได้ เจ้าหนี้จะร้องขอต่อศาลสั่ง บังคับให้บุคคล ภายนอกกระทำการโดยให้ลูกหนี้เสียค่าใช้จ่าย ถ้าวัตถุแห่งหนี้เป็นอันให้กระทำการอันหนึ่งอันใด

3. ถ้าวัตถุแห่งหนี้เป็นอันให้ทำนิติกรรมอย่างใดอย่างหนึ่ง ศาลจะสั่งให้ถือเอาตามคำพิพากษาแทนการแสดงเจตนาของลูกหนี้ได้

4. ถ้าวัตถุแห่งหนี้เป็นอันจะให้งดเว้นการอันใด เจ้าหนี้จะเรียกร้องให้รื้อถอน การที่ได้กระทำลงโดยให้ลูกหนี้เสียค่าใช้จ่ายและให้จัดการอันควรเพื่อการภายหน้าได้ด้วย

5. เจ้าหนี้มีสิทธิที่จะบังคับชำระหนี้โดยเฉพาะเจาะจงหรือเรียกค่าสินไหมทดแทนก็ได้

6. เจ้าหนี้มีสิทธิที่จะบังคับชำระหนี้โดยเฉพาะเจาะจงและเรียกค่าสินไหมทดแทนในคราวเดียวกันก็ได้

1.2.1 ความหมายของการบังคับชำระหนี้โดยเฉพาะเจาะจง

การบังคับชำระหนี้โดยเฉพาะเจาะจงหมายความว่าอย่างไร

มาตรา 213 บัญญัติเป็นหลักทั่วไปว่าเมื่อลูกหนี้ไม่ชำระหนี้ เจ้าหนี้บังคับให้ลูกหนี้ชำระหนี้ได้ หมายความว่าเป็นหนี้กันอยู่อย่างไรก็บังคับให้ลูกหนี้ชำระหนี้อย่างนั้นได้ ทั้งนี้ก็เพราะบุคคลใดก่อหนี้ขึ้น ก็ประสงค์จะได้สิ่งที่ตนต้องการ เช่น อยากได้รถยนต์ก็ทำสัญญาซื้อรถยนต์ ถ้าลูกหนี้ไม่ส่งมอบรถยนต์ให้ก็มีวิธีการบังคับให้ลูกหนี้ส่งมอบรถยนต์ให้เพื่อให้เป็นไปตามวัตถุประสงค์ที่ตนต้องการ ส่วนวิธีการที่จะใช้เจ้าหนี้ได้รับตามสิทธิดังกล่าวนั้นมีกฎหมายบัญญัติไว้เป็นพิเศษคือประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง

กรณีที่จะบังคับชำระหนี้โดยเฉพาะเจาะจงได้นั้น สภาพแห่งหนี้จะต้องเปิดช่องว่างให้บังคับกันได้ ถ้าสภาพแห่งหนี้ไม่เปิดช่องว่างให้บังคับได้แล้ว เจ้าหนี้จะใช้สิทธิบังคับชำระหนี้โดยเฉพาะเจาะจงไม่ได้ ทั้งนี้เพราะหนี้เป็นบุคคลสิทธิเป็นสิทธิเหนือบุคคลจะบังคับเอาแก่ตัวตนของลูกหนี้ไม่ได้ เจ้าหนี้มีสิทธิบังคับชำระหนี้ได้เฉพาะแต่ทรัพย์สินของลูกหนี้เท่านั้น เช่น ก. รับจ้างเขียนรูปภาพให้ ข. ด้วยฝีมือของตนเอง ก. ผิดสัญญาไม่เขียนรูปภาพให้ ข. ข. จะร้องขอต่อศาลขอให้บังคับ ก. เขียนรูปภาพให้แก่ตนไม่ได้ เพราะเป็นการบังคับเอาแก่ตัวตนของลูกหนี้

นอกจากนี้สภาพแห่งหนี้ต้องไม่พ้นวิสัยที่ลูกหนี้จะชำระหนี้ได้ ถ้าเป็นการพ้นวิสัยที่ลูกหนี้จะชำระหนี้ได้แล้ว เจ้าหนี้ขอให้ศาลบังคับชำระหนี้โดยเฉพาะเจาะจงไม่ได้ เช่นแดงยืมถ้วยลายครามของดำไปแล้วทำแตก ดำจะร้องต่อศาลบังคับให้แดงคืนถ้วยลายครามของตนไม่ได้ ดำได้แต่ฟ้องเรียกค่าเสียหายแทน

หนี้เงินหรือหนี้ซึ่งมีวัตถุประสงค์เป็นการส่งมอบทรัพย์สิน เจ้าหนี้ย่อมขอให้ลูกหนี้ชำระหนี้โดยเฉพาะเจาะจงได้เสมอ เพราะเป็นการบังคับเกี่ยวกับทรัพย์สิน หนี้ที่มีวัตถุแห่งหนี้เป็นการกระทำ หรืองดเว้นการกระทำ ตามหลักทั่วไปแล้ว สภาพแห่งหนี้ไม่เปิดช่องให้บังคับชำระหนี้ได้โดยเฉพาะเจาะจงได้ เพราะเป็นการบังคับเอาแก่ตัวลูกหนี้

1.2.2 กรณีที่บังคับชำระหนี้โดยเฉพาะเจาะจงไม่ได้

มีกรณีใดบ้างที่เจ้าหนี้จะบังคับชำระหนี้โดยเฉพาะเจาะจงไม่ได้

เจ้าหนี้มีสิทธิที่บังคับชำระหนี้โดยเฉพาะเจาะจงได้ คือเป็นหนี้กันอย่างไรก็บังคับเอากันอย่างนั้น ซึ่งเป็นการบังคับเอาตามวัตถุประสงค์แห่งหนี้ แต่มีข้อยกเว้นที่เจ้าหนี้ไม่อาจที่จะบังคับชำระหนี้โดยเฉพาะเจาะจงได้คือ

1) สภาพแห่งหนี้ไม่เปิดช่องให้บังคับกันได้ ซึ่งมาตรา 213 วรรค 1 บัญญัติเป็นหลักไว้ว่า “ถ้าลูกหนี้ละเลยเสียไม่ชำระหนี้ของตน เจ้าหนี้จะร้องขอต่อศาล ให้สั่งบังคับชำระหนี้ก็ได้เว้นแต่สภาพแห่งหนี้จะไม่เปิดช่องให้ทำเช่นนั้นได้” เรื่องสภาพแห่งหนี้ไม่เปิดช่องให้บังคับกันได้นั้นเป็นการพิจารณาตามสภาพแห่งหนี้ ซึ่งหมายความว่าเป็นหนี้ที่ลูกหนี้จะต้องทำเองเฉพาะตัว จะให้คนอื่นทำแทนไม่ได้ เช่น จ้างให้ร้องเพลง จ้างให้วาดภาพ เป็นเรื่องว่าจ้างเกี่ยวกับความสามารถเฉพาะตัวของลูกหนี้ ถ้าลูกหนี้ผิดนัดไม่ไปร้องเพลงตามวันเวลากำหนด หรือไม่ยอมวาดภาพให้ ไม่มีวิธีการใดจะบังคับให้ทำได้ เพราะจะเป็นการบังคับจิตใจลูกหนี้ให้ทำงาน ผลงานที่ออกมาจะไม่ดีตามความประสงค์ของเจ้าหนี้

2) บังคับชำระหนี้ที่กลายเป็นพ้นวิสัยแล้วไม่ได้ การบังคับชำระหนี้โดยเฉพาะเจาะจงจะทำได้ก็ต่อเมื่อหนี้ยังเป็นวิสัยที่จะทำได้ ถ้าหนี้กลายเป็นพ้นวิสัยจะชำระหนี้ได้เสียแล้ว ก็ย่อมจะบังคับชำระหนี้โดยเฉพาะเจาะจงไม่ได้ เพราะวัตถุประสงค์แห่งหนี้ไม่มีแล้ว เช่น ซื้อขายม้า แต่ม้าที่ส่งมอบให้เจ้าหนี้ได้ตายไปแล้ว ก็ไม่มีม้าที่จะส่งมอบ จะมาบังคับให้ส่งมอบม้าไม่ได้

1.2.3 การใช้สิทธิบังคับชำระหนี้และการบังคับชำระหนี้โดยค่าสินไหมทดแทน

1. เมื่อสภาพแห่งหนี้ไม่เปิดช่องให้บังคับชำระหนี้โดยเฉพาะเจาะจงได้ กฎหมายได้วางหลักเกณฑ์ การบังคับชำระหนี้ไว้อย่างไร

เมื่อสภาพแห่งนี้ไม่เปิดช่องให้บังคับชำระหนี้โดยเฉพาะเจาะจงได้ กฎหมายมาตรา 213 วรรค 2 และ 3 ได้บัญญัติวางหลักเกณฑ์การบังคับชำระหนี้ไว้ว่า “เมื่อสภาพแห่งหนี้ไม่เปิดช่องให้บังคับชำระหนี้ได้ ถ้าวัตถุแห่งหนี้เป็นอันให้กระทำการอันหนึ่งอันใดเจ้าหนี้จะร้องขอต่อศาลให้สั่งบังคับให้บุคคลภายนอกกระทำการอันนั้นโดยให้ลูกหนี้เสียค่าใช้จ่ายให้ก็ได้ แต่ถ้าวัตถุแห่งนี้เป็นอันให้กระทำนิติกรรมอย่างใดอย่างหนึ่งไซร้ ศาลจะสั่งให้ถือเอาตามคำพิพากษาแทนการแสดงเจตนาของลูกหนี้ได้ ส่วนหนี้ซึ่งมีวัตถุแห่งหนี้เป็นอันจะให้งดเว้นการอันใด เจ้าหนี้จะเรียกร้องให้รื้อถอนการที่ได้กระทำลงแล้วนั้นโดยให้ลูกหนี้เสียค่าใช้จ่าย และให้จัดการอันควรเพื่อการภายหน้าด้วยก็ได้”

1) เมื่อวัตถุแห่งหนี้เป็นการกระทำ ถ้าลูกหนี้ละเลยไม่ชำระหนี้ จะไปบังคับตัวตนของลูกหนี้ให้กระทำไม่ได้ เพราะเป็นการละเมิดต่อเสรีภาพในร่างกายของบุคคล สภาพแห่งหนี้ที่จะบังคับให้ลูกหนี้กระทำไม่เปิดช่องให้ทำได้ แต่กฎหมายได้หาทางออกให้กับเจ้าหนี้ เมื่อบังคับตัวลูกหนี้ไม่ได้ ก็ให้บุคคลอื่นทำแทนโดยให้ลูกหนี้เป็นคนออกค่าใช้จ่าย เช่น ลูกหนี้ปลูกโรงเรือนรุกล้ำออกไป ถ้าลูกหนี้ไม่ยอมรื้อถอน เจ้าหนี้ฟ้องศาลให้สั่งบังคับให้บุคคลอื่นทำการรื้อถอนโดยให้ลูกหนี้เป็นผู้ออกค่าใช้จ่ายในการรื้อถอนได้ ถ้าลูกหนี้ไม่ยอมออกค่าใช้จ่าย ก็ขอให้ศาลออกหมายบังคับยึดทรัพย์สินของลูกหนี้ออกขายทอดตลาดนำเงินมาชำระค่าใช้จ่ายได้ บุคคลภายนอกนี้จะเป็นเจ้าหนี้เองหรือบุคคลใดก็ได้ซึ่งไม่ใช่ตัวลูกหนี้

2) เมื่อวัตถุแห่งหนี้เป็นอันให้ทำนิติกรรมอย่างใดอย่างหนึ่ง เช่น ซื้อขายที่ดิน ผู้ขายไม่ยอมไปโอนที่ดินที่ซื้อขายให้แก่ผู้ซื้อ เจ้าหนี้ซึ่งเป็นผู้ซื้อจะฟ้องร้องขอให้ศาลบังคับให้ผู้ขายซึ่งเป็นลูกหนี้ไปทำนิติกรรมโอนที่ดินให้เจ้าหนี้ได้ ถ้าลูกหนี้ไม่ยอมไปโอนให้ก็ขอให้ศาลพิพากษาว่า ให้ถือเอาคำพิพากษาแทนการแสดงเจตนาของลูกหนี้เพื่อให้พนักงานเจ้าหน้าที่ที่เกี่ยวข้องทำนิติกรรมโอนที่ดินให้แก่เจ้าหนี้ได้

3) เมื่อวัตถุแห่งหนี้เป็นอันให้งดเว้นการกระทำ เป็นเรื่องสภาพแห่งหนี้ไม่เปิดช่องให้บังคับชำระหนี้ได้ประการหนึ่ง แต่หนี้ที่จะชำระนั้นเป็นการยกเว้นการกระทำอย่างใดอย่างหนึ่ง เมื่อบังคับให้ลูกหนี้ชำระหนี้ต่อตนเองไม่ได้ กฎหมายก็ได้ให้สิทธิแก่เจ้าหนี้ในอันที่จะฟ้องศาลขอให้ศาลมีคำสั่งให้รื้อถอนสิ่งปลูกสร้างที่ทำขึ้นผิดวัตถุแห่งหนี้ โดยให้ลูกหนี้เสียค่าใช้จ่าย เจ้าหนี้จะขอให้ศาลอนุญาตให้ตนเองหรือบุคคลภายนอกทำการรื้อถอนก็ได้ เช่น ก. สัญญาจะไม่สร้างสิ่งปลุกสร้างยังบ้านของ ข. ต่อมา ข. ผิดสัญญาโดยสร้างสิ่งปลูกสร้างลงไป ข. มีสิทธิฟ้องศาลให้ ก. รื้อสิ่งปลูกสร้างได้ ถ้า ก. ไม่ยอมรื้อถอนก็ให้ศาลสั่งให้เจ้าหนี้หรือบุคคลอื่นทำการรื้อถอนได้ ไม่ให้ลูกหนี้เสียค่าใช้จ่ายในการรื้อถอน

2. เมื่อเจ้าหนี้ฟ้องขอให้บังคับชำระหนี้แล้วเจ้าหนี้มีสิทธิที่จะฟ้องเรียกค่าเสียหายหรือไม่ให้อธิบาย

เรื่องการเรียกค่าเสียหายในกรณีที่เจ้าหนี้ขอบังคับชำระหนี้นั้น มาตรา 213 วรรคสุดท้ายบัญญัติเป็นหลักไว้ว่า “อนึ่งบทบัญญัติในวรรคทั้งหลายที่กล่าวมาก่อนนี้ หากระทบกระทั่งถึงสิทธิที่จะเรียกเอาค่าเสียหายไม่”

หมายความว่าการชำระหนี้โดยเฉพาะเจาะจง ไม่ตัดสิทธิของเจ้าหนี้ที่จะเรียกเอาค่าสินไหมทดแทนการละเลยไม่ชำระหนี้ สิทธิบังคับชำระหนี้เป็นสิทธิเฉพาะตัวของเจ้าหนี้ คือเจ้าหนี้จะใช้ก็ได้ไม่ใช้ก็ได้ แม้ว่าเจ้าหนี้จะบังคับชำระหนี้หรือไม่ก็ตาม ถ้าเจ้าหนี้ได้รับความเสียหายเนื่องจากการที่ลูกหนี้ละเลยไม่ชำระหนี้ เจ้าหนี้ก็มีสิทธิเรียกเอาค่าเสียหายจากลูกหนี้ได้

ในกรณีที่เจ้าหนี้ขอบังคับชำระหนี้ ไม่ว่าจะขอให้ส่งมอบทรัพย์สิน ให้กระทำการหรืองดเว้นการกระทำ หรือทำนิติกรรมตามมาตรา 213 วรรค 1 2 และ 3 ก็ตาม และการไม่ชำระหนี้ของลูกหนี้นั้นเป็นเหตุให้เจ้าหนี้เสียหาย เจ้าหนี้ก็เรียกร้องเอาค่าเสียหายได้ เช่น สัญญาซื้อขายรถยนต์ ลูกหนี้ไม่ส่งมอบตามเวลากำหนด เจ้าหนี้ไม่มีรถยนต์ใช้ก็ต้องเช่ารถแท็กซี่ไปกลับจากที่ทำงาน เจ้าหนี้ฟ้องขอให้บังคับให้ลูกหนี้ส่งมอบรถยนต์ให้แก่เจ้าหนี้ และในเวลาเดียวกันก็จะฟ้องร้องเอาค่าเสียหายซึ่งเสียไปเพราะเช่ารถแท็กซี่ไปกลับมาที่ทำงาน ตั้งแต่วันผิดนัดจนกว่าลูกหนี้จะส่งมอบรถยนต์ให้เจ้าหนี้ด้วยก็ได้ หรือถ้าหนี้มีวัตถุแห่งหนี้เป็นการกระทำหรืองดเว้นการกระทำ เช่น ปลูกสิ่งก่อสร้างรุกล้ำที่ดินของเจ้าหนี้โดยไม่สุจริต หรือมีสัญญาห้ามมิให้ปลุกสิ่งก่อสร้างในที่ดินของเจ้าหนี้ แต่เจ้าหนี้ฝ่าฝืนปลูกสร้างลงไป ในกรณีเจ้าหนี้ฟ้องขอให้บังคับลูกหนี้ทำการรื้อถอนสิ่งปลุกสร้างโดยฝืนใจลูกหนี้ไม่ได้ เจ้าหนี้ก็มีสิทธิฟ้องขอให้ศาลมีคำสั่งให้บุคคลภายนอกทำการรื้อถอน โดยให้ลูกหนี้เสียค่าใช้จ่าย และฟ้องเรียกค่าเสียหาย ถ้าเจ้าหนี้พิสูจน์ได้ว่าตลอดเวลาที่ลูกหนี้ละเมิดสัญญา เจ้าหนี้ได้รับความเสียหายอย่างใดได้อีกด้วย

1.3 การบังคับชำระหนี้โดยค่าสินไหมทดแทน

1. การเรียกค่าเสียหายได้แก่เรียกค่าสินไหมทดแทน เพื่อความเสียหายเช่นที่ตามปกติย่อมเกิดขึ้นแต่การไม่ชำระหนี้

2. เจ้าหนี้เรียกเอาค่าสินไหมทดแทน เพื่อความเสียหายอันเกิดแต่พฤติการณ์พิเศษหากว่าคู่กรณีที่เกี่ยวข้องได้คาดเห็นหรือควรจะได้คาดเห็นพฤติการณ์เช่นนั้นล่วงหน้าก่อนแล้ว

3. ถ้าเจ้าหนี้มีส่วนก่อให้เกิดความเสียหาย ด้วยการคำนวณค่าเสียหายต้องอาศัยพฤติการณ์เป็นประมาณโดยคำนึงว่าความเสียหายได้เกิดขึ้นเพราะฝ่ายไหนเป็นผู้ก่อยิ่งหย่อนเท่ากันเพียงไร

4. เจ้าหนี้จะต้องรับผิดในความเสียหาย เพราะการละเลยไม่เตือนลูกหนี้ให้รู้ถึงอันตรายแห่งการเสียหายซึ่งร้ายแรงผิดปกติ หรือละเลยไม่บำบัดปัดป้องหรือบรรเทาความเสียหาย

5. เจ้าหนี้มีสิทธิที่จะรับชำระหนี้ของตนจากทรัพย์สินของลูกหนี้จนสิ้นเชิง

1.3.1 หลักเกณฑ์ในการเรียกค่าสินไหมทดแทน

การฟ้องร้องค่าสินไหมทดแทนมีหลักเกณฑ์ประการใดบ้าง

การฟ้องร้องเรียกค่าสินไหมทดแทนเพื่อความเสียหายอันเกิดจากการไม่ชำระหนี้มีหลักเกณฑ์ดังต่อไปนี้

1) ต้องมีการไม่ชำระหนี้ มาตรา 222 วรรคแรก บัญญัติหลักเกณฑ์สำคัญในการเรียกร้องค่าสินไหมทดแทน คือ ต้องมีการไม่ชำระหนี้ การไม่ชำระหนี้รวมความตลอดถึงการชำระหนี้ไม่ถูกต้องตามความประสงค์อันแท้จริงแห่งมูลหนี้คือ ชำระหนี้ล่าช้า ผิดเวลา ผิดสถานที่ หรือวัตถุแห่งหนี้

2) ต้องมีพฤติการณ์ที่จะโทษลูกหนี้ได้ การไม่ชำระหนี้ของลูกหนี้ จะเป็นเหตุให้เจ้าหนี้เรียกเอาค่าสินไหมทดแทนได้นั้นจะต้องเกิดจากพฤติการณ์ที่ลูกหนี้จะต้องรับผิดพฤติการณ์ที่ลูกหนี้จะต้องรับผิดชอบก็คือ ลูกหนี้ไม่ชำระหนี้ให้ต้องตามประสงค์แห่งหนี้ตามมาตรา 215 ลูกหนี้ผิดนัด เป็นเหตุให้การชำระหนี้เป็นอันไร้ประโยชน์แก่เจ้าหนี้ ตามมาตรา 216 การชำระหนี้กลายเป็นพ้นวิสัยเพราะอุบัติเหตุหรือเจ้าหนี้ได้รับความเสียหายอันเกิดแต่ความประมาทเลินเล่อของลูกหนี้ในระหว่างที่ลูกหนี้ผิดนัดตามมาตรา 217 และการชำระหนี้กลายเป็นพ้นวิสัยเพราะพฤติการณ์อย่างใดอย่างหนึ่ง ซึ่งลูกหนี้ต้องรับผิดชอบตามมาตรา 218

3) ต้องมีความเสียหาย การไม่ชำระหนี้ของลูกหนี้จะเป็นเหตุให้เจ้าหนี้เรียกค่าสินไหมทดแทนได้ เจ้าหนี้จะต้องเสียหายจากการไม่ชำระหนี้นั้น เช่น ก. สั่งซื้อน้ำตาลจาก ข. 1 กิโลกรัม โดย ข. จะส่งน้ำตาลให้ ก. ที่บ้าน ถึงกำหนด ข. ไม่ส่งน้ำตาลให้ ก. แต่ส่งล่าช้าไป 2 วัน แต่ปรากฏว่าถึงแม้ ข. จะส่งให้ ก. ภายในกำหนดเวลา ก. ก็ยังไม่มีโอกาสได้ใช้น้ำตาลของ ข. เพราะน้ำตาลเก่ายังมีเหลือใช้ประโยชน์ได้อยู่ เช่นนี้ ข. จะชำระหนี้ล่าช้า แต่ ก. ก็ไม่เสียประโยชน์ ก. จะเรียกค่าสินไหมทดแทนจาก ข. ไม่ได้

ความเสียหายจะต้องคำนวณเป็นเงินได้ ความเสียหายทางจิตใจที่ไม่ใช่ตัวเงินซึ่งเป็นความเสียหาย เกิดจากการไม่ชำระหนี้ เจ้าหนี้จะเรียกร้องเอาจากลูกหนี้ไม่ได้

ความเสียหายอันเกิดจากการไม่ชำระหนี้นั้น เจ้าหนี้จะต้องพิสูจน์ว่าเสียหายเป็นเงินเท่าใด แต่ถ้าข้อเท็จจริงปรากฏแก่ศาลว่าเจ้าหนี้เสียหายเท่าใดแล้ว ถือว่าศาลทราบเอง เจ้าหนี้ไม่จำเป็นต้องพิสูจน์

หนี้เงินเมื่อผิดนัดไม่ชำระหนี้ กฎหมายถือว่าเจ้าหนี้เสียหายแล้ว เจ้าหนี้มีสิทธิคิดดอกเบี้ยอัตราร้อยละเจ็ดครึ่งต่อปี โดยเจ้าหนี้ไม่ต้องพิสูจน์ความเสียหาย ถ้าเจ้าหนี้เสียหายมากกว่าดอกเบี้ยอัตราร้อยละเจ็ดครึ่ง เจ้าหนี้ก็สามารถเรียกจากลูกหนี้ได้ แต่เจ้าหนี้ต้องพิสูจน์ว่าเสียหายมากกว่าเป็นเป็นจำนวนเท่าใด ถ้าไม่พิสูจน์ก็เรียกร้องไม่ได้

ความเสียหายเพราะการไม่ชำระหนี้ แม้จะเป็นความเสียหายที่เกิดขึ้นในอนาคต ถ้าเป็นความเสียหายที่เกิดขึ้นแน่นอน เจ้าหนี้ก็เรียกร้องเอาจากลูกหนี้ได้

4) ต้องไม่มีสัญญาตัดสิทธิ ตามมาตรา 114 คู่กรณีจะตกลงทำสัญญาอย่างใดก็ได้ แม้ข้อตกลงนั้นจะผิดแผกแตกต่างกับที่กฎหมายบัญญัติไว้ เช่น เจ้าหนี้ลูกหนี้ทำสัญญาตกลงกันว่า แม้ลูกหนี้จะละเลยไม่ชำระหนี้เป็นเหตุให้เจ้าหนี้เสียหาย เจ้าหนี้ก็ไม่ติดใจเรียกร้องเอาค่าเสียหายจากลูกหนี้ แต่ความข้อนี้มีข้อยกเว้นว่า ข้อตกลงที่ผิดแผกแตกต่างจากที่กฎหมายบัญญัติไว้นั้นจะต้องไม่ขัดต่อความสงบเรียบร้อยหรือศีลธรรมอันดีของประชาชน

1.3.2 หลักเกณฑ์ในการกำหนดค่าสินไหมทดแทน

การละเลยไม่ชำระหนี้ของลูกหนี้จนเป็นเหตุให้เจ้าหนี้ ได้รับความเสียหายนั้นมีหลักเกณฑ์ในการกำหนดค่าเสียหายอย่างไรบ้าง อธิบาย

หลักเกณฑ์ในการกำหนดค่าเสียหายอันเกิดจากการไม่ชำระหนี้ มาตรา 222 บัญญัติเป็นหลักทั่วไป ดังนี้

1) ความเสียหายต้องเป็นความเสียหาย เช่น ที่ตามปกติย่อมเกิดขึ้น หมายความว่าค่าเสียหายธรรมดาที่คนทั่วไปรู้ว่าถ้าไม่มีการชำระหนี้แล้ว ความเสียหายอะไรจะเกิดขึ้น เช่น ซื้อเครื่องสีข้าว ลูกหนี้ไม่ส่งมอบเครื่องสีข้าวภายในเวลากำหนดเป็นเหตุให้เจ้าหนี้ไม่มีเครื่องสีข้าวสำหรับสีข้าวขาย ทำให้ขาดรายได้จากการสีข้าวขายวันละ 1,000 บาท เช่นนี้เป็นความเสียหายธรรมดาที่เกิดจากการไม่ชำระหนี้ เจ้าหนี้เรียกเอาจากลูกหนี้ได้ตั้งแต่วันผิดนัดจนถึงวันส่งมอบเครื่องสีข้าว

2) ความเสียหายที่เกิดจากพฤติการณ์พิเศษเป็นความเสียหายที่ไม่มีใครคาดคิดว่าจะเกิดขึ้นได้ เนื่องจากการไม่ชำระหนี้ ความเสียหายที่เกิดจากพฤติการณ์พิเศษนี้จะเรียกร้องเอาจากลูกหนี้ไม่ได้ เว้นแต่ลูกหนี้รู้มาก่อนล่วงหน้าแล้วว่า ถ้าลูกหนี้ไม่ชำระหนี้ เจ้าหนี้จะได้รับความเสียหายพิเศษ มาตรา 222 วรรคสอง ใช้คำว่า “คาดเห็น” หรือ “ควรจะได้คาดเห็น” หมายความว่าลูกหนี้ได้รู้หรือควรได้รู้ว่าความเสียหายจากพฤติการณ์พิเศษนั้นจะเกิดขึ้นแก่เจ้าหนี้ หากลูกหนี้ไม่ชำระหนี้ เช่น ก. เช่าบ้านของ ข. เดือนละ 1,000 บาท เมื่อหมดสัญญาเช่า ข. บอกให้ ก. ออกจากบ้านเช่าเพราะไม่ประสงค์จะให้ ก. เช่าต่อ ไปเนื่องจากได้ทำสัญญาให้ ค. เช่าต่อจาก ก. เดือนละ 2,000 บาทซึ่งการทำสัญญาระหว่าง ข. และ ค. นี้ ก. ก็รู้ แต่ก็ไม่ยอมออกจากบ้านเช่าตามกำหนด ข. จึงได้รับความเสียหายเดือนละ 2,000 บาท ซึ่งเป็นความเสียหายที่เกิดขึ้นจากพฤติการณ์พิเศษ แต่ ก. ก็รู้ความเสียหายนี้ล่วงหน้าแล้ว ก. จึงต้องชดใช้ค่าเสียหายเดือนละ 2,000 บาท ให้แก่ ข. นับตั้งแต่ผิดนัดจนกว่า ก. จะออกจากบ้านเช่า

การที่ลูกหนี้คาดเห็นหรือควรจะคาดเห็นความเสียหายอันเกิดจากพฤติการณ์พิเศษเนื่องจากการไม่ชำระหนี้นั้น ลูกหนี้จะได้คาดเห็นเอง หรือเจ้าหนี้หรือบุคคลภายนอกอื่นใดบอกให้รู้ก็ได้

ความเสียหายธรรมดาหรือความเสียหายพิเศษนั้น จะต้องเป็นความเสียหายที่เกิดจากการไม่ชำระหนี้ จะเกิดจากเหตุอื่นไม่ได้ เพราะเป็นความเสียหายที่ไกลต่อเหตุ เช่น ก. ไปซื้อเสื้อกันฝนลูกหนี้ไม่ส่งมอบเสื้อกันฝนให้ ก. ตามสัญญา ก. ไม่มีเสื้อกันฝนใส่ออกจากบ้าน น้ำฝนเปียกทำให้เสื้อผ้าเสียหาย เช่นนี้จะเรียกร้องค่าเสียหายจากลูกหนี้ไม่ได้ เพราะเป็นความเสียหายที่ไกลต่อเหตุ

1.3.3 ความเสียหายเกิดจากผู้เสียหายเอง

ถ้าความเสียหายที่เกิดจากการได้ชำระหนี้ผู้เสียหายมีส่วนก่อให้เกิดขึ้นด้วย มีหลักเกณฑ์ในการคำนวณค่าเสียหายอย่างไร ให้อธิบายมีกรณีใดบ้างที่ถือว่าเจ้าหนี้เป็นผู้มีส่วนก่อให้เกิดความเสียหายด้วย

มาตรา 223 ได้วางหลักเกณฑ์ในการกำหนดค่าเสียหายในกรณีที่เจ้าหนี้หรือผู้เสียหายมีส่วนก่อให้เกิดความเสียหายขึ้นเนื่องจากการไม่ชำระหนี้ดังนี้

1) ผู้เสียหายมีส่วนทำความผิดอยู่ด้วย ความเสียหายที่เจ้าหนี้ได้รับเพราะลูกหนี้ละเลยไม่ชำระหนี้นั้น ถ้าความเสียหายที่เกิดขึ้นเจ้าหนี้มีส่วนก่อให้เกิด เจ้าหนี้จะต้องรับผิดชอบในส่วนนี้จะไปเรียกเอาจากลูกหนี้ไม่ได้ ค่าเสียหายที่ฝ่ายใดจะต้องรับผิดมากน้อยเพียงใดนั้น มาตรา 223 บัญญัติว่าจะต้องพิจารณาตามพฤติการณ์เป็นประมาณ ข้อสำคัญที่สุดต้องพิจารณาว่าฝ่ายใดเป็นผู้ก่อให้เกิดความเสียหายมากน้อยเพียงใด ซึ่งหมายความว่าลูกหนี้ก่อให้เกิดความเสียหายเท่าใด ลูกหนี้ก็รับผิดเพียงเท่านั้น ถ้าความผิดส่วนที่เหลือเจ้าหนี้เป็นผู้ก่อขึ้น เจ้าหนี้ต้องรับผิด

2) กรณีที่ถือว่าเจ้าหนี้เป็นผู้มีส่วนก่อให้เกิดความเสียหายด้วยมีดังนี้

ก) เจ้าหนี้มีส่วนเป็นผู้ก่อความเสียหายขึ้นโดยตรงตามข้อ (1)

ข) เจ้าหนี้มีส่วนผิดโดยละเลยไม่บอกลูกหนี้ ไม่บำบัดปัดป้องหรือบรรเทาความเสียหาย มาตรา 223 วรรคสอง บัญญัติให้เจ้าหนี้หรือผู้เสียหายต้องรับผิดชอบในความเสียหายที่เกิดขึ้นจากการที่ผู้เสียหายได้ละเลยไม่เตือนลูกหนี้ให้รู้สึกถึงอันตรายแห่งการเสียหายอันร้ายแรงผิดปกติ ซึ่งลูกหนี้ไม่รู้หรือไม่อาจรู้ได้ หรือเพียงแต่ละเลยเสียไม่บำบัดปัดป้อง หรือบรรเทาความเสียหายนั้น การละเลยเช่นนี้ถือเสมือนเท่ากับผู้เสียหายได้มีส่วนก่อให้เกิดความเสียหายเหมือนกัน ค่าสินไหมทดแทนความเสียหายในส่วนนี้ เจ้าหนี้หรือผู้เสียหายจะเรียกร้องไม่ได้

ค) การมีส่วนในการทำความเสียหาย การละเลยไม่ตักเตือน การละเลยไม่บำบัดปัดป้อง หรือไม่บรรเทาความเสียหายของตัวแทนหรือของผู้ที่เจ้าหนี้ใช้ในการชำระหนี้ ให้ถือเสมือนว่าเป็นการกระทำหรือละเลยของเจ้าหนี้เอง เจ้าหนี้ต้องรับผิดชอบด้วย

1.3.4 ทรัพย์สินที่จะใช้ชำระหนี้

ที่ว่า เจ้าหนี้มีสิทธิที่จะให้ชำระหนี้ของตนจากทรัพย์สินของลูกหนี้จนสิ้นเชิงนั้นท่านเข้าใจอย่างไร

ที่ว่าเจ้าหนี้มีสิทธิที่จะให้ชำระหนี้ของตนจากทรัพย์สินของลูกหนี้จนสิ้นเชิงนั้น หมายความว่า

1) ทรัพย์สินทั้งหมดของลูกหนี้นำมาชำระหนี้ได้ เพราะกฎหมายถือหลักว่าทรัพย์สินทั้งหมดของลูกหนี้เป็นประกันการชำระหนี้ เมื่อลูกหนี้ไม่ชำระหนี้ เจ้าหนี้เสียหายอย่างไร มากน้อยแค่ไหน เจ้าหนี้ฟ้องร้องเรียกเอาจากทรัพย์สินของลูกหนี้ได้ ถ้ามีเงินก็ขอให้ยึดเงินมาชำระหนี้ ถ้าไม่มีเงินก็ขอให้ยึดทรัพย์สินของลูกหนี้มาขายทอดตลาดเอาเงินชำระหนี้ได้ ทรัพย์สินทั้งหมดของลุกหนี้หมายความรวมถึงเงินและทรัพย์สินๆ ซึ่งบุคคลภายนอกค้างชำระแก่ลูกหนี้ด้วย ซึ่งเงินและทรัพย์สินดังกล่าว แม้จะอยู่กับบุคคลภายนอกก็เป็นเงินและทรัพย์สินของลูกหนี้นั่นเอง

2) ทรัพย์สินของลูกหนี้ที่จะนำมาชำระหนี้นั้น มีความหมายตามมาตรา 99 คือเป็นทั้งวัตถุมีรูปร่างและไม่มีรูปร่าง ซึ่งอาจมีราคาและถือเอาได้ ทั้งที่เป็นสังหาริมทรัพย์และอสังหาริมทรัพย์ รวมตลอดถึงสิทธิบางอย่าง เช่นลิขสิทธิ์ซึ่งสามารถที่จะจำหน่ายจ่ายโอนนำเงินมาชำระหนี้ให้เจ้าหนี้ได้

3) ที่ว่าเจ้าหนี้ชอบที่จะบังคับชำระหนี้เอาจากทรัพย์สินของลุกหนี้โดยสิ้นเชิงนั้น หมายความว่าเป็นหนี้อยู่เท่าใด เจ้าหนี้บังคับชำระหนี้ได้เท่านั้นจะไปยึดเอาเงินหรือทรัพย์สินทั้งหมดของลูกหนี้มาเป็นของเจ้าหนี้ทั้งหมดไม่ได้ ถ้ายึดเงินของลุกหนี้มาชำระหนี้แล้ว ได้เงินมายังไม่ครบจำนวนหนี้ เจ้าหนี้ก็ยึดทรัพย์สินอื่นของลูกหนี้มาขายทอดตลาดเอาเงินมาชำระหนี้ให้เจ้าหนี้จนครบ เมื่อได้ครบแล้วจะไปยึดมาอีกไม่ได้ ถ้าทรัพย์สินของลูกหนี้เป็นทรัพย์สินมีราคามาก เมื่อขายแล้ว เอาเงินมาชำระหนี้จนครบ ยังมีเงินเหลือ เงินส่วนที่เหลือต้องคืนให้แก่ลูกหนี้ ทรัพย์สินของลูกหนี้ที่เจ้าหนี้มีสิทธิยึดมาชำระหนี้นั้น หมายความถึงทรัพย์ที่ลูกหนี้มีอยู่ในปัจจุบัน และที่จะมีในอนาคตด้วย

4) มีทรัพย์สินบางประเภทที่เจ้าหนี้ยึดมาชำระหนี้ไม่ได้คือ

ก) ทรัพย์สินที่หลุดออกจากกองทรัพย์สินของลูกหนี้แล้ว

ข) ทรัพย์สินต้องห้ามมิให้ยึด เพราะเกี่ยวกับความสงบเรียบร้อยหรือศีลธรรมอันดีของประชาชน เช่น ทรัพย์สินของรัฐ ทรัพย์สินที่ไม่อยู่ในความรับผิดแห่งการบังคับคดี เช่นเครื่องนุ่งห่มหลับนอน หรือเครื่องใช้ที่จำเป็น เครื่องมือเครื่องใช้ที่จำเป็นใช้ในการประกอบอาชีพ วัตถุหรืออุปกรณ์ที่ใช้แทนอวัยวะของลูกหนี้ ทรัพย์สินที่เป็นของส่วนตัวโดยเฉพาะ เช่นจดหมายหรือสมุดบัญชี เบี้ยเลี้ยง เงินเดือน ค่าจ้างของข้าราชการหรือลูกจ้างของรัฐบาลเป็นต้น

ค) เจ้าหนี้หลายคนอาจได้รับชำระหนี้เพียงบางส่วน เพราะเงินและทรัพย์สินของลูกหนี้มีไม่พอชำระหนี้

5) ถ้าเอาทรัพย์สินจำนองหลุด และราคาทรัพย์สินนั้นมีประมาณต่ำกว่าจำนวนเงินที่ค้างชำระกันอยู่ก็ดี หรือถ้าเอาทรัพย์สินซึ่งจำนองออกขายทอดตลาดใช้หนี้ จำนวนสุทธิน้อยกว่าจำนวนเงินที่ค้างชำระกันอยู่ก็ได้ เงินยังขาดจำนวนอยู่เท่าใด ลูกหนี้ไม่ต้องรับผิดชอบเงินนั้น นอกจากจะมีข้อตกลงกันว่าถ้านำทรัพย์สินที่จำนองออกขายทอดตลาด ได้เงินไม่พอชำระหนี้ เจ้าหนี้มีสิทธิยึดทรัพย์สินอย่างอื่นของลูกหนี้ออกขายทอดตลาดเอาเงินมาชำระหนี้ให้เจ้าหนี้ได้จนครบ

แบบประเมินผลตนเองหน่วยที่ 3

1. สี รับจ้างทำโอ่งมังกรให้ สา 100 ใบ ทำเสร็จแล้ว สี ได้ว่าจ้างให้ สอน ขนโอ่งมังกรไปให้ สา โดยรถยนต์ ระหว่างขับรถยนต์บรรทุกโอ่งมังกรไปส่งให้ สา นั้น สอน ได้ขับรถยนต์ออกนอกเส้นทางไปบ้านสา เพื่อไปเยี่ยม ส่อ เพื่อนของตนก่อนที่จะเอาโอ่งไปส่ง สา ระหว่างทางไปบ้าน ส่อ สอน ขับรถยนต์บรรทุกโอ่งมังกรโดยประมาทชนกับรถยนต์คันอื่นเป็นเหตุให้รถยนต์ของ สอน คว่ำโอ่งที่บรรทุกในรถแตกเสียหายหมด ดังนี้ สี จะต้องรับผิดชอบต่อ สา เพราะสอนไม่มีโอ่งมังกรไปส่งให้ สา หรือไม่ คำตอบ สีจะต้องรับผิดชอบต่อสาเพราะสอนเป็นบุคคลที่สีใช้ให้ไปชำระหนี้คือส่งโอ่งมังกรไปให้สาแทนตน เป็นความผิดของสอนที่ขับรถประมาทถือเสมือนกับเป็นความผิดของสีเอง

2. ก ทำสัญญาขายข้าวสารให้ ข 500 กระสอบ ก. ใช้ให้ ค. ขนข้าวรายนี้ไปส่งมอบให้แก่ ข. แต่ ค. ได้นำข้าวรายนี้ไปขายให้ ง. แล้วนำเงินไปใช้เป็นประโยชน์ส่วนตนเสียดังนี้ ก. จะต้องรับผิดต่อ ข. หรือไม่ คำตอบ ก. ต้องรับผิดชอบต่อ ข. เพราะ ค. เป็นบุคคลที่ ก. ใช้ให้นำข้าวสารไปส่งมอบให้แก่ ข. และ ข. ยังไม่ได้รับมอบข้าวสารที่สั่งซื้อจาก ก.

3. แดงว่าจ้างขาวให้วาดภาพของตน แต่ขาวได้ว่าจ้างเขียวให้วาดภาพของแดงอีกต่อหนึ่ง และขาวได้วาดภาพของแดงมาส่งมอบให้แดงตามกำหนดเวลาที่ตกลงกันไว้แดงไม่ยอมรับภาพวาดดังกล่าวเช่นนี้แดงหรือขาวเป็นผู้ผิดสัญญา คำตอบ ขาวผิดสัญญาเพราะการวาดภาพนี้ขาวจะตั้งตัวแทนหรือใช้ให้บุคคลอื่นทำแทนตนไม่ได้ขาวจะต้องทำด้วยตนเอง

4. กรณีต่อไปนี้จะถือว่าเป็นการบังคับชำระหนี้โดยเฉพาะเจาจง เช่น แดงขายที่ดินให้ดำ แดงผิดสัญญา ดำฟ้องขอให้ศาลบังคับให้แดงโอนกรรมสิทธิ์ที่ดินให้ดำ

5. ก. ปลูกบ้านล้ำรุกเข้าไปในที่ดินของ ข. ข. บอกให้ ก. รื้อถอนบ้านออกไป ก. ไม่ยอมทำ ดังนี้ ข. จะฟ้องขอให้ศาลบังคับอย่างไร คำตอบ ฟ้องขอให้ศาลบังคับให้บุคคลภายนอกทำการรื้อถอนบ้านออกไปโดยให้ ก. เป็นผู้เสียค่าใช้จ่าย

6. แดงทำสัญญาขายที่ดินให้ขาว แดงผิดสัญญาไม่ยอมขายที่ดินให้ ขาวจะฟ้องขอให้ศาลบังคับอย่างไร จึงจะได้กรรมสิทธิ์ในที่ดินที่ซื้อ คำตอบ ฟ้องขอให้ศาลบังคับให้แดงโอนกรรมสิทธิ์ในที่ดินให้ขาว หากแดงไม่ยอมไปโอนกรรมสิทธิ์ที่ดินให้ขาว ก็ขอให้ถือเอาคำพิพากษาแทนการแสดงเจตนาของแดง

7. ก. เช่าอาคารจาก ข. เดือนละ 10,000 บาท ครบกำหนดสัญญาเช่า ข. ไม่ต้องการให้ ก. เช่าอีก และได้บอกให้ ก. ออกจากอาคารที่เช่า โดยบอกว่าจะเอาอาคารให้ ค. เช่าต่อ เมื่อครบสัญญาเช่า ก. ไม่ยอมออกจากอาคารที่เช่า เป็นเหตุให้ ข. เอาอาคารที่เช่าไปให้ให้ ค. เช่าไม่ได้ ทั้งนี้ ค. ทำสัญญาเช่าอาคารจาก ข. เดือนละ 20,000 บาท และได้เงินกินเปล่าจาก ค. อีก 100,000 บาท ดังนี้ ฃ. จะเรียกค่าเสียหายจาก ก. เดือนละ 20,000 บาท ในระหว่างผิดนัดและเรียกเงิน 100,000 บาท ที่ควรได้จาก ค. เอาจาก ก. ได้หรือไม่ คำตอบ ข. เรียกเงินเดือนละ 20,000 บาท จาก ก. ได้ เพราะเป็นค่าเสียหายธรรมดาที่เกิดจากการไม่ชำระหนี้ คือไม่ส่งมอบอาคารเช่าให้แก่ ข. ตามกำหนด ส่วนเงินกินเปล่า 100,000 บาทนั้น เป็นค่าเสียหายที่เกิดจากพฤติการณ์พิเศษซึ่ง ก. ไม่ทราบล่วงหน้า ข. จะเรียกเงินจาก ก. ไม่ได้

8. ก. ทำสัญญาซื้อแร่ดีบุกจาก ข. โดยระบุในสัญญาว่าเพื่อนำไปขายต่อให้แก่โรงถลุงแร่ ต่อมา ข. ผิดสัญญาไม่มีแร่ดีบุกขายให้แก่ ก. ก. จึงไม่มีแร่ดีบุกไปขายให้แก่โรงถลุงแร่ตามสัญญาเป็นเหตุให้ ก. ขาดกำไรที่จะได้จากการขายแร่ดีบุกเป็นเงิน 50,000 บาท เงินจำนวนนี้ ก. จะฟ้องร้องเอาจาก ข. ได้หรือไม่ คำตอบ ฟ้องได้เพราะแม้จะเป็นค่าเสียหายที่เกิดจากพฤติการณ์พิเศษก็ตาม แต่ ข. ก็รู้ล่วงหน้าแล้วว่า ก. จะนำแร่ดีบุกที่ซื้อไปขายต่อให้โรงถลุงแร่ พฤติการณ์เช่นนี้ ก. ย่อมมีโอกาสจะได้กำไร เมื่อ ข. ผิดนัดไม่มีแร่ดีบุกขายให้แก่ ก. ก. ย่อมเสียหายและฟ้องร้องเอาค่าเสียหายจาก ข. ได้

9. มาทำสัญญาซื้อมะพร้าวจากสวนของนายมั่น เพื่อนำไปขายในตลาดเมืองจำนวน 1,000 ลูก ถึงกำหนดส่งมอบ มั่นเก็บมะพร้าวขายให้แก่มาได้เพียง 500 ลูก แล้วนำไปส่งมอบให้แก่มา แต่มาไม่ยอม เพราะส่งมอบให้ไม่ครบ 1,000 ลูกตามสัญญา หากมั่นส่งมอบให้ครบ 1,000 ลูกตามสัญญา มาจะขายในตลาดในเมืองได้กำไรลูกละ 1 บาท เป็นเงินกำไรที่มาควรได้ทั้งสิ้น 1,000 บาท มาจะฟ้องเรียกค่าขาดกำไรดังกล่าวจากมั่นได้หรือไม่เพียงใด คำตอบ ฟ้องเรียกได้ 500 บาท เพราะมามีส่วนผิดด้วยเพราะไม่ยอมรับมะพร้าว 500 ลูกที่มั่นนำมาส่งมอบแล้วนำไปขายเอากำไร 500 บาท เพื่อบรรเทาความเสียหายที่เกิดขึ้น ความเสียหายในส่วนนี้มาจะต้องรับผิด จะเรียกเอากับมั่นไม่ได้

10. แดงนำที่ดินมีโฉนดไปจำนองไว้กับธนาคาร เพื่อเป็นประกันเงินกู้จำนวน 50,000 บาท ต่อมาแดงผิดนัดไม่ชำระหนี้ให้แก่ธนาคาร ธนาคารยึดทรัพย์สินอื่นของแดงมาขายทอดตลาดชำระหนี้ที่เหลือไม่ได้ เพราะในสัญญาจำนองไม่ได้ระบุไว้ให้ทำเช่นนั้นได้

11. ก. ทำสัญญาซื้อไม้มะค่าโมงจาก ข. โดยตกลงให้ ข. ส่งไม้ไปให้ ก. เมื่อถึงกำหนด ข. ได้ให้ ค. ลูกจ้างขับรถยนต์บรรทุกไม้ไปส่งให้ ก. ระหว่างทาง ค. ขับรถยนต์โดยประมาทไปชนกับรถของคนอื่นเป็นเหตุให้ไฟไหม้รถยนต์และไม้ที่บรรทุกมาในรถเสียหายทั้งหมด ดังนี้ ข. จะต้องรับผิดต่อ ก. หรือไม่ คำตอบ ข. จะต้องรับผิดต่อ ก. เพราะความเสียหายเกิดขึ้นจากความผิดของ ค. ซึ่งเป็นบุคคลที่ ข. ใช้ให้นำไม้ไปส่งให้ ก.

12. ดำทำสัญญาซื้อน้ำมันเบนซินจากขาวจำนวน 5,000 ลิตร ถึงกำหนดส่งมอบ ขาวจ้างเขียวขนน้ำมันไปส่งดำโดยทางรถยนต์ แต่แทนที่เขียวจะขนน้ำมันไปส่งให้ดำ เขียวกับนำน้ำมันไปขายแล้วนำเงินที่ได้ไปใช้เป็นประโยชน์ส่วนตัวเสียดังนี้ ขาวจะต้องรับผิดใช้ราคาน้ำมันให้ดำหรือไม่ คำตอบ ขาวจะต้องรับผิดใช้ราคาน้ำมันให้แก่ดำ เพราะดำใช้ให้เขียวนำน้ำมันไปส่งให้ดำ เมื่อเขียวก่อให้เกิดความเสียหายแก่ดำ ขาวจะต้องรับผิดเสมือนกับขาวได้ก่อความเสียหายขึ้นเอง

13. โต๊ะขายเครื่องเรือนของตนให้แก่ตู้ โดยชำระราคากันเรียบร้อยแล้ว และตกลงกันว่าโต๊ะจะเอาเครื่องเรือนไปส่งให้ที่บ้านของตู้ในเย็นวันเดียวกันเมื่อตู้กลับบ้านแล้ว โต๊ะได้ว่าจ้างตั่งให้เอาเครื่องเรือนไปส่งให้ตู้โดยมีข้อตกลงว่าตั่งจะต้องนำเครื่องเรือนไปส่งให้ตู้ถึงบ้านของตู้ให้เรียบร้อย ถ้าหากตู้ไม่ได้รับเครื่องเรือนหรือเครื่องเรือนชำรุดเสียหายตั่งจะต้องรับผิดชอบต่อตู้แต่เพียงผู้เดียวโดยโต๊ะจะไม่รับผิดชอบด้วยตกลงกันเสร็จแล้ว ตั่งได้เอาเครื่องเรือนบรรทุกรถยนต์ของตนเพื่อนำไปส่ง แต่ในระหว่างทาง ตั่งกลับนำเอาเครื่องเรือนไปขายให้เตียง ตู้เลยไม่ได้รับเครื่องเรือนตามสัญญาดังนี้โต๊ะจะต้องรับผิดชอบต่อตู้ในการที่ตู้ไม่ได้รับเครื่องเรือนหรือไม่ คำตอบ โต๊ะจะต้องรับผิดชอบต่อตู้เพราะตั่งเป็นบุคคลที่โต๊ะให้ไปชำระหนี้ ข้อตกลงที่โต๊ะกับตั่งให้ไว้ต่อกันไม่มีผลบังคับเพราะไม่ใช่ข้อตกลงที่โต๊ะมีกับตู้

14. หลักทั่วไปของการบังคับชำระหนี้โดยเฉพาะเจาะจงคือ สภาพแห่งหนี้ต้องเปิดช่องให้บังคับได้โดยมีวัตถุแห่งหนี้เป็นการส่งมอบทรัพย์สิน และการชำระหนี้ยังเป็นวิสัยที่กระทำได้

15. ก. ซื้อที่ดินมีโฉนดแปลงหนึ่งจาก ข. ชำระเงินกันเรียบร้อยแล้ว แต่ ข. ไม่ยอมไปจดทะเบียนโอนกรรมสิทธิ์ที่ดินให้ ก. ดังนี้ ก. จะฟ้องร้องบังคับอย่างไร ก. จึงจะได้กรรมสิทธิ์ในที่ดิน คำตอบ ฟ้องขอให้ศาลบังคับให้ ข. ไปจดทะเบียนโอนกรรมสิทธิ์ที่ดินให้ ถ้า ข. ไม่ไปก็ถือเอาคำพิพากษาแทนการแสดงเจตนาของ ข. ให้เจ้าพนักงานที่ดินจดทะเบียนโอนในที่ดินให้ ข.

16. ก. ทำสัญญาซื้อขายที่ของ ข. เพื่อปลูกบ้านอยู่อาศัยโดยมีข้อตกลงว่า ข. ให้ ก. ใช้ถนนส่วนบุคคลของ ข. ที่ผ่านที่ดินของ ก. เพื่อออกสู่ถนนใหญ่ได้ ต่อมา ก. กับ ข. มีเรื่องไม่ถูกกัน ข. จึงทำประตูปิดกั้นถนนไม่ให้ ก. ใช้เป็นทางเดินออกไปสู่ถนนใหญ่ได้ ดังนี้ ก. จะดำเนินการอย่างไรเพื่อให้รื้อถอนประตูออกไปจากถนนเสีย คำตอบ ก. จะต้องฟ้องให้ศาลสั่งให้บุคคลภายนอกจากตัว ข. จัดการรื้อถอนประตูออกโดยให้ ข. เป็นผู้เสียค่าใช้จ่ายในการรื้อถอน

17. กรณีที่หนี้มีวัตถุแห่งหนี้เป็นส่งมอบทรัพย์สินลูกหนี้ผิดนัดไม่ชำระหนี้ เจ้าหนี้มีสิทธิที่จะบังคับชำระหนี้คือ มีสิทธิที่จะฟ้องศาลขอให้ส่งบังคับให้ลูกหนี้ส่งมอบทรัพย์สินและให้ชดใช้ค่าเสียหายอันเกิดจากการไม่ชำระหนี้

18. มีหลักเกณฑ์อะไรบ้างที่จะเรียกร้องค่าสินไหมทดแทนจากลูกหนี้ได้ คำตอบ (ก) ต้องมีการไม่ชำระหนี้และเจ้าหนี้ได้รับความเสียหาย (ข) การไม่ชำระหนี้เป็นเพราะพฤติการณ์ ซึ่งจะโทษลูกหนี้ได้ (ค) ต้องไม่มีข้อสัญญาตัดสิทธิเจ้าหนี้ไม่ให้เรียกร้องค่าเสียหาย

19. มี ว่าจ้าง มา ให้สร้างบ้านให้ มาสร้างบ้านไม่เสร็จตามกำหนดเวลาที่ตกลง มีไม่สามารถเอาบ้านไปให้ มา เช่าตามสัญญาที่มีกับมาทำกันไว้เป็นเหตุให้ มี ต้องถูกปรับเป็นเงิน 10,000 บาท และขาดประโยชน์ไม่ได้ค่าเช่าบ้านจาก มา เดือนละ 5,000 บาท เป็นเวลา 4 เดือนเป็นเงิน 20,000 บาท ดังนี้ มี จะฟ้องเรียกค่าปรับที่เสียไปและขาดประโยชน์ที่ควรจะได้จาก มา ได้หรือไม่ คำตอบ ฟ้องเรียกค่าปรับและค่าขาดประโยชน์จาก มา ไม่ได้เพราะเป็นค่าเสียหายที่เกิดจากพฤติการณ์พิเศษซึ่งมา ไม่คาดเห็นหรือควรจะได้คาดเห็น

20. มาตรา 214 บัญญัติว่า เจ้าหน้าที่มีสิทธิที่จะให้ชำระหนี้ของตนจากทรัพย์สินของลูกหนี้จนสิ้นเชิงนั้นท่านเข้าใจว่าอย่างไร คำตอบ เจ้าหนี้มีสิทธิที่จะยึดทรัพย์สินของลูกหนี้เพียงเท่าที่พอจะชำระหนี้แก่ตนเท่านั้น จะยึดทรัพย์สินของลูกหนี้เกินกว่าที่จำเป็นจะต้องชำระแก่ตนไม่ได้

หน่วยที่ 2 การไม่ชำระหนี้

noreply@blogger.com (qt.cooker@gmail.com) — Thu, 21 Aug 2014 01:36:00 -0700

เมื่อเกิดหนี้ขึ้นย่อมมีเจ้าหนี้ลูกหนี้ ลูกหนี้ต้องชำระหนี้แก่เจ้าหนี้ให้ต้องตามความประสงค์อันแท้จริงแห่งหนี้ หากลูกหนี้ไม่ชำระหนี้เสียเลย หรือชำระหนี้ขาดตกบกพร่อง กล่าวคือ ชำระหนี้ล่าช้าผิดเวลา ผิดสถานที่ หรือผิดวัตถุแห่งหนี้ ย่อมทำให้เจ้าหนี้ได้รับความเสียหาย เพื่อชดเชยความเสียหาย จำเป็นที่จะให้เจ้าหนี้ซึ่งเป็นผู้ได้รับความเสียหายจากการไม่ชำระหนี้มีสิทธิที่จะฟ้องร้องบังคับชำระหนี้ได้ การฟ้องร้องบังคับชำระหนี้ต้องเป็นไปตามกฎเกณฑ์แห่งการบังคับชำระหนี้

2.1 การถึงกำหนดชำระหนี้

1. ถ้าเวลาอันพึงชำระหนี้นั้นมิได้กำหนดลงไว้หรือจะอนุมานจากพฤติการณ์ทั้งปวงก็ไม่ได้ เจ้าหนี้ย่อมจะเรียกชำระหนี้ได้โดยพลัน และฝ่ายลูกหนี้ก็ย่อมจะชำระหนี้ของตนโดยพลันดุจกัน

2. ถ้าหนี้ได้กำหนดเวลาชำระไว้ แต่หากกรณีเป็นที่สงสัยให้สันนิษฐานไว้ก่อนว่า เจ้าหนี้จะเรียกให้ชำระหนี้ก่อนถึงเวลานั้นหาได้ไม่ แต่ฝ่ายลูกหนี้จะชำระหนี้ก่อนกำหนดนั้นได้

2.1.1 หนี้ที่ไม่มีกำหนดเวลาชำระ

หนี้ที่ไม่มีกำหนดเวลาชำระนั้นถึงกำหนดชำระเมื่อใด และมีผลต่อเจ้าหนี้และลูกหนี้อย่างไรบ้าง

ยกตัวอย่างประกอบ

ปพพ. ได้บัญญัติหลักทั่วไปในเรื่องหนีที่มิได้กำหนดเวลาในมาตรา 203 วรรคแรก ว่าดังนี้ “ถ้าเวลาอันจะพึงชำระหนี้นั้นมิได้กำหนดลงไว้หรือจะอนุมานจากพฤติการณ์ทั้งปวงก็ไม่ได้ไซร้ ท่านว่าเจ้าหนี้ย่อมจะเรียกให้ชำระหนี้โดยพลันและฝ่ายลูกหนี้ก็ย่อมชำระหนี้ของตนโดยพลันดุจกัน ซึ่งหมายถึงว่า ถ้าหนี้ไม่ได้กำหนดเวลาชำระเอาไว้ หรือจะอนุมานจากพฤติการณ์ใดๆ ก็ไม่อาจทราบได้ว่าถึงกำหนดชำระเมื่อใด ย่อมถือว่าเมื่อมีหนี้เกิดขึ้น กำหนดชำระหนี้ย่อมเกิดขึ้นพร้อมกันในทันที มีผลให้เจ้าหนี้มีสิทธิเรียกให้ลูกหนีชำระหนี้ทันที่ และลูกหนี้ก็มีสิทธิที่จะชำระหนี้ได้ทันทีดุจกัน”

ตัวอย่าง ก. กู้เงิน ข. โดยมิได้กำหนดเวลาว่าจะชำระหนี้ให้ ข. เมื่อใด และอนุมานจากพฤติการณ์ทั้งปวงก็ไม่ได้ ข. ย่อมเรียกให้ ก. ชำระหนี้ได้โดยพลัน และ ก. ก็ย่อมชำระหนี้ให้ ข. ได้โดยพลันดุจกัน

2.1.2 หนี้มีกำหนดเวลาชำระและหนี้มีกำหนดชำระตามพฤติการณ์

ก. ยืมเครื่องบวชนาคของ ข. เพื่อเอาไปอุปสมบทบุตรชายโดยไม่ได้กำหนดเวลาส่งคืน ข. เรียกเครื่องอุปสมบทคืนจาก ก. ได้เมื่อไร เพราะเหตุใด

ปพพ. มาตรา 203 วรรคแรกบัญญัติหลักในเรื่องเวลาชำระหนี้ตามพฤติการณ์ดังนี้ ถ้าเวลาอันพึงจะชำระหนี้มิได้กำหนดลงไว้หรือจะอนุมานจากพฤติการณ์ทั้งปวงก็ไม่ได้ไซร้ ท่านว่าเจ้าหนี้ย่อมจะเรียกให้ชำระหนี้ได้โดยพลัน และฝ่ายลูกหนี้ก็ย่อมจะชำระหนี้ของตนได้โดยพลันดุจกัน

ตามบทบัญญัติดังกล่าวย่อมหมายความว่า ถ้าเวลาชำระหนี้มิได้กำหนดกันไว้ แต่พออนุมานจากพฤติการณ์ทั้งปวงได้ว่าจะชำระหนี้กันได้เท่าใด ลูกหนี้ต้องชำระหนี้และเจ้าหนี้มีสิทธิเรียกให้ชำระหนี้ตามพฤติการณ์ที่พึงอนุมานได้

ตามอุทาหรณ์ แม้ไม่ได้กำหนดเวลาชำระหนี้ แต่ก็พออนุมานได้ว่า ก. ต้องคืนเครื่องอุปสมบทนาคให้ ข. เมื่ออุปสมบทบุตรชายเสร็จแล้ว ดังนั้น ข. จะเรียกเครื่องอุปสมบทคืนก่อนเสร็จงานอุปสมบทไม่ได้ จะเรียกคืนได้เมื่องานอุปสมบทเสร็จสิ้นแล้ว

2.1.3 หนี้มีกำหนดเวลาชำระแต่กรณีเป็นที่สงสัย

ที่ว่า “ประโยชน์แห่งเงื่อนเวลาได้แก่ฝ่ายลูกหนี้” และ “หนี้ที่ถึงกำหนดเวลาชำระแต่กรณีเป็นที่สงสัย” เราเข้าใจว่าอย่างไร มีผลต่อเจ้าหนีและลูกหนี้อย่างไร อธิบาย

มาตรา 203 ถ้าเวลาอันจะพึงชำระหนี้นั้นมิได้กำหนดลงไว้ หรือ จะอนุมานจากพฤติการณ์ทั้งปวงก็ไม่ได้ไซร้ ท่านว่าเจ้าหนี้ย่อม จะเรียกให้ชำระหนี้ได้โดยพลัน และฝ่ายลูกหนี้ก็ย่อมจะชำระหนี้ของ ตนได้โดยพลันดุจกัน

ปพพ. มาตรา 203 วรรคสองบัญญัติเกี่ยวกับหลักที่ว่า “เงื่อนประโยชน์แห่งเวลาย่อมได้แก่ฝ่ายลูกหนี้” ไว้ว่า ถ้าได้กำหนดเวลาไว้ แต่หากกรณีเป็นที่สงสัย ท่านให้สันนิษฐานไว้ก่อนว่า เจ้าหนี้จะเรียกให้ชำระหนี้ก่อนถึงกำหนดเวลานั้นหาได้ไม่ แต่ฝ่ายลูกหนี้จะชำระหนี้ก่อนกำหนดนั้นก็ได้

หลักกฎหมายดังกล่าวเป็นเรื่องหนี้มีกำหนดเวลาชำระ แต่กรณีเกิดเป็นสงสัยว่า ประโยชน์แห่งเวลาเป็นของเจ้าหนี้หรือลูกหนี้ กฎหมายจึงให้สันนิษฐานไว้ก่อนว่าเป็นประโยชน์แก่ฝ่ายลูกหนี้ฝ่ายเดียว เจ้าหนี้จะเรียกให้ชำระหนี้ก่อนกำหนดเวลาไม่ได้ แต่ฝ่ายลูกหนี้จะชำระหนี้ก่อนถึงกำหนดเวลาย่อมทำได้ ทั้งนี้กฎหมายประสงค์จะให้ลูกหนี้ได้เตรียมการชำระหนี้ไว้ให้พร้อม ถ้าจะให้เจ้าหนี้เรียกให้ชำระหนี้ได้ก่อนกำหนดเวลา ลูกหนี้อาจจะยังไม่พร้อมที่จะชำระหนี้ จะทำให้ลูกหนี้เดือดร้อน แต่ถ้าอนุมานจากพฤติการณ์ได้ หรือมีข้อความปรากฏชัดแจ้งในตราสารว่ากำหนดเวลาชำระหนี้มีไว้เพื่อประโยชน์ของเจ้าหนี้ ก็ย่อมเป็นไปตามนั้น ซึ่งจะมีผลให้เจ้าหนี้เรียกชำระหนี้ก่อนกำหนดเวลาได้ แต่ลูกหนี้ไม่มีสิทธิที่จะชำระหนี้ได้ก่อนเวลากำหนด

2.2 การผิดนัด

1. ลูกหนี้ผิดนัดหมายถึงการที่ลูกหนี้ชำระหนี้ล่าช้าผิดเวลา

2. ลูกหนีไม่มีกำหนดเวลาชำระ ถ้าเจ้าหนี้เตือนให้ชำระหนี้ไม่ชำระ ลูกหนี้ได้ชื่อว่าผิดนัดเพราะเขาเตือนแล้วถ้าได้กำหนดเวลาชำระหนี้ไว้ตามวันแห่งปฏิทิน และลูกหนี้มิได้ชำระหนี้ตามกำหนด ลูกหนี้ตกเป็นผู้ผิดนัดโดยมิพักต้องเตือน

3. ในกรณีหนี้อันเกิดมูลละเมิด ลูกหนี้ได้ชื่อว่าผิดนัดมาแต่เวลาที่ทำละเมิด

4. ลูกหนี้ยังไม่ชำระหนี้เพราะพฤติการณ์อันใดอันหนึ่งซึ่งลูกหนี้ไม่ต้องรับผิดชอบ ลูกหนี้ยังไม่ผิดนัด

5. เมื่อลูกหนี้ไม่ชำระหนี้ให้ต้องตามความประสงค์แห่งหนี้ ลูกหนี้ต้องรับผิดชดใช้ค่าสินไหมทดแทน

6. ลูกหนี้ชำระหนี้ล่าช้า เจ้าหนี้บอกปัดไม่ยอมรับชำระหนี้ และเรียกค่าสินไหมทดแทนได้

7. ลูกหนี้ต้องรับผิดชอบในความเสียหายตลอดจนการชำระหนี้กลายเป็นหนี้พ้นวิสัยในระหว่างผิดนัด

8. ลูกหนี้ต้องรับผิดใช้ดอกเบี้ยหนี้เงินในระหว่างผิดนัด

9. เมื่อลูกหนี้ได้ขอปฏิบัติการชำระหนี้โดยชอบแล้ว เจ้าหนี้ไม่ยอมรับชำระหนี้โดยปราศจากมูลเหตุที่อ้างได้โดยชอบด้วยกฎหมาย เจ้าหนี้ตกเป็นผู้ผิดนัด

10.ถ้าลูกหนี้จำต้องชำระหนี้ส่วนของตนต่อเมื่อเจ้าหนี้ชำระหนี้ตอบแทนด้วยหากเจ้าหนี้พร้อมจะชำระหนี้แต่ไม่เสนอที่จะชำระหนี้ตอบแทน เจ้าหนี้ได้ชื่อว่าผิดนัด

11.ในเวลาที่ลูกหนี้ขอปฏิบัติการชำระหนี้หรือในเวลาที่กำหนดให้เจ้าหนี้ทำการอย่างใดอย่างหนึ่ง ถ้าลูกหนี้มิได้อยู่ในฐานะที่จะสามารถชำระหนี้ได้เจ้าหนี้ยังไม่ผิดนัด

12.ถ้ามิได้กำหนดเวลาชำระหนี้ไว้ หรือถ้าลูกหนี้มีสิทธิที่ชำระหนี้ได้ก่อนเวลากำหนด การที่เจ้าหนี้มีเหตุขัดข้องชั่วคราวไม่อาจรับชำระหนี้ที่ลูกหนี้ขอปฏิบัติแก่ตนได้ เจ้าหนี้ยังไม่ผิดนัด เว้นแต่ลูกหนี้ได้บอกกล่าวชำระหนี้ไว้ล่วงหน้าโดยเวลาอันสมควร

13.หนี้เงินจะเรียกดอกเบี้ยในระหว่างเจ้าหนี้ผิดนัดไม่ได้

14.เมื่อขอปฏิบัติการชำระหนี้โดยชอบแล้วเจ้าหนี้ผิดนัด บรรดาความรับผิดชอบอันเกิดแก่การไม่ชำระหนี้เป็นอันปลดเปลื้องไปนับแต่เวลาที่ขอปฏิบัติการชำระหนี้และเพื่อให้หลุดพ้นจากหนี้ ลูกหนี้ต้องจัดการวางทรัพย์ไว้เพื่อประโยชน์ของเจ้าหนี้

2.2.1 กรณีที่ถือว่าลูกหนี้ผิดนัด

ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์บัญญัติให้ลูกหนี้ตกเป็นผู้ผิดนัดโดยมิพักต้องเตือนเลยในกรณีใดบ้าง

มาตรา 204 ถ้าหนี้ถึงกำหนดชำระแล้ว และภายหลังแต่นั้นเจ้าหนี้ ได้ให้คำเตือนลูกหนี้แล้ว ลูกหนี้ยังไม่ชำระหนี้ไซร้ ลูกหนี้ได้ชื่อว่าผิดนัด เพราะเขาเตือนแล้ว

ถ้าได้กำหนดเวลาชำระหนี้ไว้ตามวันแห่งปฏิทิน และลูกหนี้มิได้ ชำระหนี้ตามกำหนดไซร้ ท่านว่าลูกหนี้ตกเป็นผู้ผิดนัดโดยมิพักต้อง เตือนเลย วิธีเดียวกันนี้ท่านให้ใช้บังคับแก่กรณีที่ต้องบอกกล่าวล่วงหน้า ก่อนการชำระหนี้ ซึ่งได้กำหนดเวลาลงไว้ อาจคำนวณนับได้โดย ปฏิทินนับแต่วันที่ได้บอกกล่าว

มาตรา 206 ในกรณีหนี้อันเกิดแต่มูลละเมิด ลูกหนี้ได้ชื่อว่าผิดนัด มาแต่เวลาที่ทำละเมิด

ป.พ.พ. บัญญัติให้ลูกหนี้ตกเป็นผู้ผิดนัดโดยมิพักต้องเตือนเลยในกรณีดังต่อไปนี้

1. ตามมาตรา 204 วรรคสอง ถ้าได้กำหนดเวลาชำระหนี้ไว้ตามวันแห่งปฏิทิน และลูกหนี้มิได้ชำระหนี้ตามกำหนด ลูกหนี้ย่อมตกเป็นผู้ผิดนัดโดยมิพักต้องเตือน

2. ตามมาตรา 204 วรรคสองตอนท้าย ถ้าได้มีการบอกกล่าวกันล่วงหน้าก่อนการชำระหนี้และการบอกกล่าวนั้นได้กำหนดเวลาลงได้ อาจคำนวณนับได้โดยปฏิทินนับแต่วันที่ได้บอกกล่าวเมื่อครบกำหนดวันบอกกล่าวแล้ว ลูกหนี้ไม่ชำระหนี้ลูกหนี้ย่อมตกเป็นผู้ผิดนัดโดยมิพักต้องเตือน

3. ตามมาตรา 206 ในกรณีหนี้อันเกิดแต่มูลละเมิด ลูกหนี้ได้ชื่อว่าผิดนัดมาแต่เวลาที่ทำละเมิด หมายความว่าทำละเมิดเมื่อใด ลูกหนี้ย่อมตกเป็นผู้ผิดนัดตั้งแต่เวลาที่ทำละเมิดโดยมิพักต้องเตือนเลย

2.2.2 กรณีที่ไม่ถือว่าลูกหนี้ผิดนัด

แดงกู้เงินขาวไป 10,000 บาท กำหนดชำระเงินต้นคืนในวันที่ 31 ธันวาคม 2524 ครั้นหนี้ถึงกำหนดชำระแล้ว แดงได้นำเงินต้นไปชำระแก่ขาว บังเอิญในวันนั้นฝนตกหนักน้ำท่วมทางที่จะไปบ้านนายขาว จนเป็นเหตุให้แดงไม่สามารถนำเงินต้นไปชำระให้ขาวได้ตามกำหนดเวลา ดังนี้จะถือว่าแดงตกเป็นผู้ผิดนัดหรือไม่ เพราะอะไร หลักกฎหมายเกี่ยวกับเรื่องนี้มีว่าอย่างไร

มาตรา 205 ตราบใดการชำระหนี้นั้นยังมิได้กระทำลงเพราะพฤติการณ์อันใดอันหนึ่งซึ่งลูกหนี้ไม่ต้องรับผิดชอบ ตราบนั้นลูกหนี้ ยังหาได้ชื่อว่าผิดนัดไม่

ป.พ.พ. มาตรา 205 บัญญัติเป็นหลักซึ่งถือเป็นข้อยกเว้นซึ่งยังไม่ถือว่าลูกหนี้ผิดนัด แม้ลูกหนี้ไม่ชำระหนี้ตามเวลากำหนด ดังนี้ “ตราบใดการชำระหนี้นั้นยังไม่ได้กระทำลงเพราะพฤติการณ์อันใดอันหนึ่งซึ่งลูกหนี้ไม่ต้องรับผิดชอบ ตราบนั้นลูกหนี้ยังได้ชื่อว่าผิดนัดไม่”

ตามหลักทั่วไปในเรื่องกำหนดเวลาชำระหนี้นั้น เมื่อมีลูกหนี้เกิดขึ้น คู่กรณีต่างก็มีสิทธิและหน้าที่ผูกพันซึ่งกันและกัน ลูกหนี้ย่อมมีหน้าที่ที่จะชำระหนี้ให้แก่เจ้าหนี้และต้องชำระหนี้ให้ต้องตามประสงค์อันแท้จริงแห่งมูลหนี้ เจ้าหนี้ก็มีหน้าที่ที่จะรับชำระหนี้เมื่อลูกหนี้ขอปฏิบัติการชำระหนี้โดยชอบด้วยกฎหมาย หากหนี้ถึงกำหนดชำระแล้ว และภายหลังเจ้าหนี้ได้ให้คำเตือนลูกหนี้แล้ว ลูกหนี้ยังไม่ชำระหนี้ ลูกหนี้ได้ชื่อว่าผิดนัดเพราะเขาเตือนแล้ว ถ้าหนี้นั้นได้กำหนดเวลาชำระไว้ตามวันแห่งปฏิทิน หรือหนี้ที่ได้บอกกล่าวล่วงหน้าก่อนการชำระหนี้ ซึ่งได้กำหนดเวลาลงไว้ อาจคำนวณกันได้โดยปฏิทินนับแต่เวลาที่ได้บอกกล่าว และลูกหนี้มิได้ชำระหนี้ตามกำหนด ลูกหนี้ตกเป็นผู้ผิดนัด โดยมิพักต้องเตือนเลย กรณีที่ลูกหนี้ตกเป็นผู้ผิดนัด ต้องเป็นพฤติการณ์ซึ่งลูกหนี้ต้องรับผิดชอบในการที่ตนไม่ชำระหนี้ตามกำหนดนั้น แต่ถ้าการที่ลูกหนี้ไม่ชำระหนี้ตรงตามกำหนดเวลา สืบเนื่องมาจากพฤติการณ์อันใดอันหนึ่งซึ่งลูกหนี้ไม่ต้องรับผิดชอบแล้ว ลูกหนี้ยังหาได้ชื่อว่าผิดนัดไม่

ตามอุทาหรณ์ การที่ฝนตกน้ำท่วมทางที่จะไปบ้านขาว จนเป็นเหตุให้แดงไม่สามารถนำเงินต้นไปชำระให้ขาวตามกำหนดนั้น เป็นเหตุสุดวิสัยเป็นพฤติการณ์ซึ่งแดงไม่ต้องรับผิดชอบ แม้แดงจะไม่ได้ชำระหนี้ให้ขาวได้ตามเวลากำหนด แดงยังไม่ตกเป็นผู้ผิดนัด

2.2.3 ผลแห่งการผิดนัดของลูกหนี้

เมื่อลูกหนี้ตกเป็นผู้ผิดนัด ลูกหนี้จะต้องรับผิดชอบต่อเจ้าหนี้ประการใดบ้างหรือไม่

มาตรา 215 เมื่อลูกหนี้ไม่ชำระหนี้ให้ต้องตามความประสงค์ อันแท้จริงแห่งมูลหนี้ไซร้ เจ้าหนี้จะเรียกเอาค่าสินไหมทดแทนเพื่อ ความเสียหายอันเกิดแต่การนั้นก็ได

มาตรา 216 ถ้าโดยเหตุผิดนัด การชำระหนี้กลายเป็นอันไร้ ประโยชน์แก่เจ้าหนี้ เจ้าหนี้จะบอกปัดไม่รับชำระหนี้ และจะเรียก เอาค่าสินไหมทดแทนเพื่อการไม่ชำระหนี้ก็ได้

มาตรา 217 ลูกหนี้จะต้องรับผิดชอบในความเสียหายบรรดาที่ เกิดแต่ความประมาทเลินเล่อในระหว่างเวลาที่ตนผิดนัด ทั้งจะต้อง รับผิดชอบในการที่การชำระหนี้กลายเป็นพ้นวิสัย เพราะอุบัติเหตุ อันเกิดขึ้นในระหว่างเวลาที่ผิดนัดนั้นด้วย เว้นแต่ความเสียหายนั้น ถึงแม้ว่าตนจะได้ชำระหนี้ทันเวลากำหนดก็คงจะต้องเกิดมีอยู่นั่นเอง

มาตรา 218 ถ้าการชำระหนี้กลายเป็นพ้นวิสัยจะทำได้ เพราะพฤติการณ์อันใดอันหนึ่งซึ่งลูกหนี้ต้องรับผิด ชอบไซร้ ท่านว่าลูกหนี้ จะต้องใช้ค่าสินไหมทดแทนให้แก่เจ้าหนี้เพื่อค่าเสียหายอย่างใด ๆ อันเกิดแต่การไม่ชำระหนี้นั้น

ในกรณีที่การชำระหนี้กลายเป็นพ้นวิสัยแต่เพียงบางส่วน ถ้าหากว่าส่วนที่ยังเป็นวิสัยจะทำได้นั้นจะเป็นอันไร้ประโยชน์แก่เจ้าหนี้แล้ว เจ้าหนี้จะไม่ยอมรับชำระหนี้ส่วนที่ยังเป็นวิสัยจะทำได้นั้น แล้วและ เรียกค่าสินไหมทดแทนเพื่อการไม่ชำระหนี้เสียทั้งหมดทีเดียวก็ได้

มาตรา 219 ถ้าการชำระหนี้กลายเป็นพ้นวิสัยเพราะพฤติการณ์ อันใดอันหนึ่งซึ่งเกิดขึ้นภายหลังที่ได้ก่อหนี้ และซึ่งลูกหนี้ไม่ต้องรับ ผิดชอบนั้นไซร้ท่านว่าลูกหนี้เป็นอันหลุดพ้นจากการชำระหนี้นั้น

ถ้าภายหลังที่ได้ก่อหนี้ขึ้นแล้วนั้น ลูกหนี้กลายเป็นคนไม่สามารถ จะชำระหนี้ได้ไซร้ ท่านให้ถือเสมือนว่าเป็นพฤติการณ์ที่ทำให้การ ชำระหนี้ตกเป็นอันพ้นวิสัยฉะนั้น

มาตรา 220 ลูกหนี้ต้องรับผิดชอบในความผิดของตัวแทนแห่งตน กับทั้งของบุคคลที่ตนใช้ในการชำระหนี้นั้นโดยขนาดเสมอกับว่าเป็น ความผิดของตนเองฉะนั้น แต่บทบัญญัติแห่ง มาตรา 373 หาใช้บังคับ แก่กรณีเช่นนี้ด้วยไม่

มาตรา 221 หนี้เงินอันต้องเสียดอกเบี้ยนั้น ท่านว่าจะคิดดอกเบี้ย ในระหว่างที่เจ้าหนี้ผิดนัดหาได้ไม่

มาตรา 222 การเรียกเอาค่าเสียหายนั้น ได้แก่เรียกค่าสินไหมทดแทนเพื่อความเสียหายเช่นที่ตามปกติย่อมเกิดขึ้นแต่การไม่ชำระ หนี้นั้น

เจ้าหนี้จะเรียกค่าสินไหมทดแทนได้ แม้กระทั่งเพื่อความเสียหาย อันเกิดแต่พฤติการณ์พิเศษ หากว่าคู่กรณีที่เกี่ยวข้องได้คาดเห็นหรือ ควรจะได้คาดเห็นพฤติการณ์เช่นนั้นล่วงหน้าก่อนแล้ว

มาตรา 223 ถ้าฝ่ายผู้เสียหายได้มีส่วนทำความผิดอย่างใด อย่างหนึ่งก่อให้เกิดความเสียหายด้วยไซร้ ท่านว่าหนี้อันจะต้องใช้ ค่าสินไหมทดแทนแก่ฝ่ายผู้เสียหายมากน้อยเพียงใดนั้น ต้องอาศัย พฤติการณ์เป็นประมาณ ข้อสำคัญก็คือว่าความเสียหายนั้นได้เกิดขึ้น เพราะฝ่ายไหนเป็นผู้ก่อยิ่งหย่อนกว่ากันเพียงไร

วิธีเดียวกันนี้ ท่านให้ใช้แม้ทั้งที่ความผิดของฝ่ายผู้ที่เสียหายจะ มีแต่เพียงละเลยไม่เตือนลูกหนี้ให้รู้สึกถึงอันตราย แห่งการเสียหาย อันเป็นอย่างร้ายแรงผิดปกติ ซึ่งลูกหนี้ไม่รู้หรือไม่อาจจะรู้ได้ หรือ เพียงแต่ละเลยไม่บำบัดปัดป้อง หรือบรรเทาความเสียหายนั้นด้วย อนึ่งบทบัญญัติแห่ง มาตรา 220 นั้นท่านให้นำมาใช้บังคับด้วยโดยอนุโลม

มาตรา 224 หนี้เงินนั้น ท่านให้คิดดอกเบี้ยในระหว่างเวลาผิดนัด ร้อยละเจ็ดกึ่งต่อปี ถ้าเจ้าหนี้อาจจะเรียกดอกเบี้ยได้สูงกว่านั้น โดย อาศัยเหตุอย่างอื่นอันชอบด้วยกฎหมาย ก็ให้คงส่งดอกเบี้ยต่อไปตามนั้น

ท่านห้ามมิให้คิดดอกเบี้ยซ้อนดอกเบี้ยในระหว่างผิดนัด

การพิสูจน์ค่าเสียหายอย่างอื่นนอกกว่านั้น ท่านอนุญาตให้พิสูจน์ได้

มาตรา 225 ถ้าลูกหนี้จำต้องใช้ค่าสินไหมทดแทนเพื่อราคาวัตถุ อันได้เสื่อมเสียไประหว่างผิดนัดก็ดี หรือวัตถุอันไม่อาจส่งมอบได้ เพราะเหตุอย่างใดอย่างหนึ่งอันเกิดขึ้นระหว่างผิดนัดก็ดี ท่านว่า เจ้าหนี้จะเรียกดอกเบี้ยในจำนวนที่จะต้องใช้เป็นค่าสินไหมทดแทน คิดตั้งแต่เวลาอันเป็นฐานที่ตั้งแห่งการกะประมาณราคานั้นก็ได้ วิธีเดียวกันนี้ ท่านให้ใช้ตลอดถึงการที่ลูกหนี้จำต้องใช้ค่าสินไหมทดแทน เพื่อการที่ราคาวัตถุตกต่ำเพราะวัตถุนั้นเสื่อมเสียลงในระหว่างเวลา ที่ผิดนัดนั้นด้วย

1. เมื่อลูกหนี้ไม่ชำระหนี้ให้ต้องตามความประสงค์อันแท้จริงแห่งมูลหนี้ เจ้าหนี้มีสิทธิเรียกเอาค่าสินไหมทดแทนเพื่อความเสียหายอันเกิดแก่การนั้นได้ (มาตรา 215)

2. โดยเหตุที่ลูกหนี้ผิดนัด การชำระหนี้นั้นกลายเป็นอันไร้ประโยชน์แก่เจ้าหนี้ เจ้าหนี้มีสิทธิบอกปัดไม่รับชำระหนี้ และเรียกค่าสินไหมทดแทนเพื่อการไม่ชำระหนี้ของลูกหนี้ได้ (มาตรา 216)

3. ลูกหนี้จะต้องรับผิดชอบในความเสียหาย บรรดาที่เกิดแก่ความประมาทเลินเล่อในระหว่างที่ตนผิดนัด ทั้งจะต้องรับผิดชอบในการชำระหนี้กลายเป็นพ้นวิสัย เพราะอุบัติเหตุอันเกิดขึ้นในระหว่างเวลาที่ตนผิดนัดนั้นด้วยเงิน แต่ความเสียหายนั้นถึงแม้ตนจะได้ชำระหนี้ทันเวลากำหนด ก็คงจะต้องเกิดมีอยู่นั้นเอง (มาตรา 217)

4. สำหรับหนี้เงินในระหว่างที่ลูกหนี้ผิดนัด เจ้าหนี้มีสิทธิเรียกดอกเบี้ยจากลูกหนี้ได้ร้อยละเจ็ดครึ่งต่อปี แต่เจ้าหนี้อาจเรียกได้สูงกว่านั้น โดยอาศัยเหตุอย่างอื่นอันชอบด้วยกฎหมาย (มาตรา 224)

5. กรณีที่เจ้าหนี้มีสิทธิเรียกค่าสินไหมทดแทน เพื่อราคาวัตถุอันได้เสื่อมเสียไประหว่างผิดนัด หรือวัตถุไม่อาจส่งมอบได้ในระหว่างผิดนัด เจ้าหนี้มีสิทธิเรียกดอกเบี้ยในจำนวนค่าสินไหมทดแทนนับแต่เวลาอันเป็นฐานที่ตั้งแห่งการกะประมาณราคานั้น (มาตรา 225)

ในกรณีหนี้เงิน เมื่อลูกหนี้ตกเป็นผู้ผิดนัด ลูกหนี้จะต้องรับผิดชอบต่อเจ้าหนี้ประการใดบ้าง

หนี้เงินนั้น ป.พ.พ. มาตรา 224 บัญญัติหลักเกณฑ์ที่ลูกหนี้จะต้องรับผิดชอบในระหว่างผิดนัดดังนี้ เจ้าหนี้มีสิทธิเรียกดอกเบี้ยร้อยละเจ็ดครึ่งต่อปีและเจ้าหนี้จะเรียกดอกเบี้ยให้สูงกว่านั้นก็ได้ โดยอาศัยเหตุอื่นอันชอบด้วยกฎหมาย เจ้าหนี้มีสิทธิเรียกดอกเบี้ยสูงกว่าร้อยละเจ็ดครึ่งต่อปีก็ได้ แต่ห้ามมิให้คิดดอกเบี้ยเสมือนดอกเบี้ยในระหว่างผิดนัดและให้สิทธิแก่เจ้าหนี้ที่จะเรียกร้องค่าเสียหายอย่างอื่นได้ ถ้าสามารถพิสูจน์ได้ว่ามีความเสียหายอย่างอื่น นอกจากดอกเบี้ยดังกล่าวมาแล้ว

การเรียกดอกเบี้ยในระหว่างผิดนัดนี้ เป็นสิทธิของเจ้าหนี้ที่จะเรียกได้ โดยไม่จำเป็นต้องพิสูจน์และไม่จำเป็นต้องมีข้อตกลงว่าลูกหนี้จะต้องเสียดอกเบี้ยในระหว่างผิดนัดเพราะกฎหมายถือว่าหนี้เงินนั้น เมื่อผิดนัดชำระ เจ้าหนี้ย่อมเสียหายและกำหนดค่าเสียหายไว้เป็นการแน่นอนตายตัว คือคิดให้เป็นดอกเบี้ยร้อยละเจ็ดครึ่งต่อปี

เขียวยืมรถยนต์ขาวไปใช้ในวันแต่งงานของดำน้องชาย เมื่องานแต่งงานเสร็จสิ้นลงเขียวได้นำรถยนต์เก็บไว้ในโรงรถ ต่อมาอีก 2 วัน ไฟฟ้าช๊อตไหม้บ้านและโรงรถของเขียวเป็นเหตุให้รถยนต์ของขาวถูกไฟไหม้เสียหายทั้งคันไปด้วย เขียวต้องรับผิดชอบใช้ราคารถยนต์ให้แก่ขาวหรือไม่ เพราะเหตุใด

ป.พ.พ. มาตรา 217 บัญญัติหลักเกณฑ์ไว้ว่า “ลูกหนี้จะต้องรับผิดชอบในความเสียหายบรรดาที่เกิดแก่ความประมาทเลินเล่อในระหว่างที่ตนผิดนัด ทั้งจะต้องรับผิดชอบในการที่การชำระหนี้กลายเป็นพ้นวิสัย เพราะอุบัติเหตุอันเกิดขึ้นในระหว่างเวลาที่ผิดนัดนั้นด้วย เว้นแต่ความเสียหายนั้น ถึงแม้ว่าตนจะได้ชำระหนี้ทันเวลากำหนดก็คงจะต้องเกิดมีอยู่นั่นเอง” และตามมาตรา 203 วรรคแรกบัญญัติว่า “ถ้าเวลาวันจะพึงชำระหนี้นั้นมิได้กำหนดลงไว้ หรือจะอนุมานจากพฤติการณ์ทั้งปวงก็ไม่ได้ไซร้ ท่านว่าเจ้าหนี้ย่อมจะเรียกให้ชำระหนี้ได้โดยพลัน และฝ่ายลูกหนี้ก็ย่อมจะชำระหนี้ของตนได้โดยพลันดุจกัน”

ตามอุทาหรณ์แม้หนี้จะไม่กำหนดระยะเวลาเอาไว้ คือไม่ได้กำหนดเวลาตามปฏิทินที่จะคืนรถยนต์ให้ขาว แต่พอจะอนุมานได้ตามพฤติการณ์ว่า เมื่องานแต่งงานของดำเสร็จ เขียวจะต้องคืนรถยนต์ให้ขาว คือเท่ากับว่าหนี้คือรถยนต์ได้กำหนดเวลาชำระไว้เป็นการแน่นอนแล้ว ฉะนั้นเมื่อเขียวได้ส่งรถยนต์คืนให้ขาวภายหลังจากแต่งงานเสร็จสิ้นแล้ว เขียวตกเป็นผู้ผิดนักตามมาตรา 203 วรรคหนึ่ง และมาตรา 204 วรรคสอง แม้ต่อมาจะเกิดอุบัติเหตุไฟไหม้บ้าน โรงรถ ที่ใช้เก็บรถและไหม้รถยนต์เสียหายหมดก็ตาม เขียวย่อมต้องรับผิดชอบใช้ราคารถยนต์ให้แก่ขาวตามมาตรา 217

2.2.4 กรณีที่ถือว่าเจ้าหนี้ผิดนัด

เจ้าหนี้ตกเป็นผู้ผิดนัดในกรณีใดบ้าง

มาตรา 207 ถ้าลูกหนี้ขอปฏิบัติการชำระหนี้ และเจ้าหนี้ไม่รับ ชำระหนี้นั้นโดยปราศจากมูลเหตุอันจะอ้างกฎหมายได้ไซร้ ท่านว่า เจ้าหนี้ตกเป็นผู้ผิดนัด

มาตรา 208 การชำระหนี้จะให้สำเร็จผลเป็นอย่างใด ลูกหนี้จะ ต้องขอปฏิบัติการชำระหนี้ต่อเจ้าหนี้เป็นอย่างนั้นโดยตรง

แต่ถ้าเจ้าหนี้ได้แสดงแก่ลูกหนี้ว่า จะไม่รับชำระหนี้ก็ดี หรือเพื่อ ที่จะชำระหนี้จำเป็นที่เจ้าหนี้จะต้องกระทำการอย่างใดอย่างหนึ่งก่อน ก็ดี ลูกหนี้จะบอกกล่าวแก่เจ้าหนี้ว่า ได้เตรียมการที่จะชำระหนี้ไว้ พร้อมเสร็จแล้ว ให้เจ้าหนี้รับชำระหนี้นั้น เท่านี้ก็นับว่าเป็นการเพียงพอ แล้ว ในกรณีเช่นนี้ ท่านว่าคำบอกกล่าวของลูกหนี้นั้นก็เสมอกับคำของ ปฏิบัติการชำระหนี้

มาตรา 209 ถ้าได้กำหนดเวลาไว้เป็นแน่นอนเพื่อให้เจ้าหนี้กระทำ การอันใด ท่านว่าที่จะขอปฏิบัติการชำระหนี้นั้นจะต้องทำก็แต่เมื่อ เจ้าหนี้ทำการอันนั้นภายในเวลากำหนด

มาตรา 210 ถ้าลูกหนี้จำต้องชำระหนี้ส่วนของตนต่อเมื่อเจ้าหนี้ ชำระหนี้ตอบแทนด้วยไซร้ แม้ถึงว่าเจ้าหนี้จะได้เตรียมพร้อมที่จะรับชำระหนี้ตามที่ลูกหนี้ขอปฏิบัตินั้นแล้วก็ดี หากไม่เสนอที่จะทำการชำระหนี้ตอบแทนตามที่จะพึงต้องทำเจ้าหนี้ก็เป็นอันได้ชื่อว่าผิดนัด

เจ้าหนี้ตกเป็นผู้ผิดนัดได้ใน 2 กรณีคือ

1) ตามมาตรา 207 ซึ่งบัญญัติว่า ถ้าลูกหนี้ขอปฏิบัติการชำระหนี้ และเจ้าหนี้ไม่รับชำระหนี้นั้นโดยปราศจากมูลเหตุอันจะอ้างกฎหมายได้ไซร้ ท่านว่าเจ้าหนี้ตกเป็นผู้ผิดนัด

2) มาตรา 210 ซึ่งบัญญัติว่า ถ้าลูกหนี้จำต้องชำหนี้ส่วนของตนต่อเมื่อเจ้าหนี้ชำระหนี้ตอบแทนด้วยไซร้ แม้ถึงว่าเจ้าหนี้จะได้เตรียมพร้อมที่จะรับชำระหนี้ตามที่เขาพึงต้องทำเจ้าหนี้ก็เป็นอันได้ชื่อว่าผิดนัด

ตามมาตรา 207 บัญญัติให้เจ้าหนี้ผิดนัด เพราะไม่รับชำระหนี้ การไม่รับชำระหนี้ ก็คือการไม่ยอมรับชำระหนี้ที่ลูกหนี้ขอปฏิบัติการชำระหนี้ การขอปฏิบัติการชำระหนี้จะต้องเป็นการขอชำระหนี้ได้ในขณะที่ขอชำระหนี้

ตามมาตรา 210 เป็นเรื่องสัญญาต่างตอบแทน คู่กรณีฝ่ายหนึ่งจะต้องขอปฏิบัติการชำระหนี้ต่ออีกฝ่ายหนึ่ง ในเมื่ออีกฝ่ายหนึ่งไม่เสนอชำระหนี้ตอบแทน ฝ่ายนั้นก็เป็นผู้ผิดนัด การผิดนัดมีได้ทั้งสองฝ่าย การขอปฏิบัติการชำระหนี้จะต้องอยู่ในฐานะพร้อมที่จะชำระหนี้ได้อย่างจริงจังเจ้าหนี้จะตกเป็นผู้ผิดนัด

2.2.5 ข้อยกเว้นที่ไม่ถือว่าเจ้าหนี้ผิดนัด

มีกรณีใดบ้างที่ไม่ถือว่าเจ้าหนี้ตกเป็นผู้ผิดนัด

มาตรา 211 ในเวลาที่ลูกหนี้ขอปฏิบัติการชำระหนี้นั้นก็ดี หรือในเวลาที่กำหนดไว้ให้เจ้าหนี้ทำการอย่างใดอย่างหนึ่ง โดยกรณีที่บัญญัติ ไว้ใน มาตรา 209 นั้นก็ดี ถ้าลูกหนี้มิได้อยู่ในฐานะที่จะสามารถชำระหนี้ได้ไซร้ ท่านว่าเจ้าหนี้ยังหาผิดนัดไม่

มาตรา 212 ถ้ามิได้กำหนดเวลาชำระหนี้ไว้ก็ดี หรือถ้าลูกหนี้มี สิทธิที่จะชำระหนี้ได้ก่อนเวลากำหนดก็ดี การที่เจ้าหนี้มีเหตุขัดข้อง ชั่วคราวไม่อาจรับชำระหนี้ที่เขาขอปฏิบัติแก่ตนได้นั้น หาทำให้ เจ้าหนี้ตกเป็นผู้ผิดนัดไม่ เว้นแต่ลูกหนี้จะได้บอกกล่าวการชำระหนี้ ไว้ล่วงหน้าโดยเวลาอันสมควร

มาตรา 213 ถ้าลูกหนี้ละเลยเสียไม่ชำระหนี้ของตน เจ้าหนี้จะ ร้องขอต่อศาลให้สั่งบังคับชำระหนี้ก็ได้ เว้นแต่สภาพแห่งหนี้จะไม่เปิด ช่องให้ทำเช่นนั้นได้

เมื่อสภาพแห่งหนี้ไม่เปิดช่องให้บังคับชำระหนี้ได้ ถ้าวัตถุแห่งหนี้ เป็นอันให้กระทำการอันหนึ่งอันใด เจ้าหนี้จะร้องขอต่อศาลให้สั่งบังคับ ให้บุคคลภายนอกกระทำการอันนั้นโดยให้ลูกหนี้เสียค่าใช้จ่ายให้ก็ได้ แต่ถ้าวัตถุแห่งหนี้เป็นอันให้กระทำนิติกรรมอย่างใดอย่างหนึ่งไซร้ ศาลจะสั่งให้ถือเอาตามคำพิพากษาแทนการแสดงเจตนาของลูกหนี้ก็ได้

ส่วนหนี้ซึ่งมีวัตถุเป็นอันจะให้งดเว้นการอันใด เจ้าหนี้จะเรียกร้อง ให้รื้อถอนการที่ได้กระทำลงแล้วนั้นโดยให้ลูกหนี้เสียค่าใช้จ่าย และ ให้จัดการอัน ควรเพื่อกาลภายหน้าด้วยก็ได้

อนึ่ง บทบัญญัติในวรรคทั้งหลายที่กล่าวมาก่อนนี้ หากระทบกระทั่ง ถึงสิทธิที่จะเรียกเอาค่าเสียหายไม่

มีอยู่ 2 กรณี ที่ไม่ถือว่าเจ้าหนี้ตกเป็นผู้ผิดนัด คือ

1) ลูกหนี้ไม่อยู่ในฐานะที่จะชำระหนี้ได้อย่างจริงจัง ซึ่งมาตรา 211 บัญญัติว่าในเวลาที่ลูกหนี้ขอปฏิบัติการชำระหนี้ หรือในเวลาที่กำหนดไว้ให้เจ้าหนี้ทำการอย่างใดอย่างหนึ่งโดยกรณีที่บัญญัติไว้ในมาตรา 209 ถ้าลูกหนี้มิได้อยู่ในฐานะที่จะสามารถชำระหนี้ได้ เจ้าหนี้ยังหาผิดนัดไม่

ในการขอปฏิบัติการชำระหนี้นั้น ลูกหนี้ต้องอยู่ในฐานะที่จะชำระหนี้ได้อย่างจริงจัง คือพร้อมที่จะชำระหนี้ที่ผูกพันตนอยู่และสามารถที่จะชำระหนี้ได้ในทันที เมื่อลูกหนี้พร้อมชำระหนี้และขอปฏิบัติการชำระหนี้แล้ว ถ้าเจ้าหนี้ไม่รับชำระหนี้ เจ้าหนี้ตกเป็นผู้ผิดนัด หากลูกหนี้ขอปฏิบัติการชำระหนี้โดยตนไม่พร้อมที่จะชำระหนี้ แม้เจ้าหนี้ไม่รับชำระหนี้ เจ้าหนี้ก็ไม่ผิดนัด

กรณีตามมาตรา 209 ก็เช่นเดียวกัน แม้จะกำหนดเวลาแน่นอนให้เจ้าหนี้กระทำการใดแล้วเจ้าหนี้ไม่กระทำตามกำหนด หากปรากฏว่าในเวลาที่กำหนดไว้ ลูกหนี้ยังไม่อยู่ในฐานะพร้อมที่จะชำระหนี้ได้แล้ว แม้จะมีการขอปฏิบัติการชำระหนี้ เจ้าหนี้ยังไม่ผิดนัด

2) เจ้าหนี้มีเหตุชั่วคราวที่จะไม่รับชำระหนี้ ซึ่งมาตรา 212 บัญญัติว่า ถ้ามิได้กำหนดระยะเวลาชำระหนี้ไว้ หรือถ้าลูกหนี้มีสิทธิที่จะชำระหนี้ได้ก่อนกำหนดเวลากำหนดก็ดี การที่เจ้าหนี้มีเหตุขัดข้องชั่วคราวไม่อาจรับชำระหนี้ที่เขาขอปฏิบัติแก่ตนได้นั้น หาทำให้เจ้าหนี้ตกเป็นผู้ผิดนัดไม่ เว้นแต่ลูกหนี้จะได้บอกกล่าวการชำระหนี้ไว้ล่วงหน้าโดยเวลาอันควร

ถ้าหนี้ไม่มีกำหนดเวลาชำระหรือมีกำหนดเวลาชำระ แต่กำหนดเวลามีไว้เพื่อประโยชน์แก่ลูกหนี้ ซึ่งลูกหนี้มีสิทธิที่จะชำระหนี้ได้ก่อนเวลากำหนด หนี้ทั้งสองประการนี้ลูกหนี้ขอปฏิบัติการชำระหนี้โดยพลัน หรือจะชำระหนี้เมื่อใดก็ได้ เจ้าหนี้ไม่มีโอกาสรู้ตัวล่วงหน้าว่าลูกหนี้จะชำระหนี้เมื่อใด ฉะนั้นหากลูกหนี้ขอปฏิบัติการชำระหนี้ในเวลาที่เจ้าหนี้มีเหตุจำเป็นชั่วคราว ไม่อาจจะรับชำระหนี้ได้ เจ้าหนี้ไม่รับชำระหนี้ด้วยเหตุขัดข้องดังกล่าว เจ้าหนี้ยังไม่ตกเป็นผู้ผิดนัด แต่ถ้าลูกหนี้ได้บอกกล่าวล่วงหน้าว่าจะขอปฏิบัติการชำระหนี้ในเวลาอันกำหนดแน่นอนซึ่งเป็นเวลาที่ให้โอกาสเจ้าหนี้ก็ถือว่าเจ้าหนี้ตกเป็นผู้ผิดนัด

2.2.6 ผลแห่งการผิดนัดของเจ้าหนี้

เมื่อลูกหนี้ขอปฏิบัติการชำระหนี้โดยชอบแล้ว ลูกหนี้จะหลุดพ้นจากความรับผิดอะไรบ้าง อธิบาย ลูกหนี้จะหลุดพ้นจากหนี้หรือไม่เพราะเหตุใด

เมื่อลูกหนี้ขอปฏิบัติการชำระหนี้โดยชอบแล้ว และเจ้าหนี้ไม่รับชำระหนี้นั้นโดยปราศจากมูลเหตุอันจะอ้างกฎหมายได้ เจ้าหนี้ตกเป็นผู้ผิดนัดตามมาตรา 207 มีผลให้ ลูกหนี้ไม่ต้องเสียดอกเบี้ยในหนี้เงินตามมาตรา 221 และลูกหนี้ไม่ต้องรับผิดชอบต่อเจ้าหนี้ในบรรดาความเสียหายอันเกิดแต่การไม่ชำระหนี้ นับแต่เวลาที่ลูกหนี้ได้ขอปฏิบัติการชำระหนี้นั้น ตามมาตรา 330 บรรดาความรับผิดชอบคือ ลูกหนี้ไม่ต้องรับผิดชอบใช้ค่าสินไหมทดแทน เนื่องจากการชำระหนี้ไม่ต้องตามความประสงค์อันแท้จริงแห่งมูลหนี้ตามมาตรา 215 ไม่ต้องรับผิดชอบถ้าการชำระหนี้กลายเป็นอันไร้ประโยชน์ต่อเจ้าหนี้ ตามมาตรา 216 ไม่ต้องรับผิดชอบ ถ้าเกิดการเสียหายแก่ทรัพย์อันเป็นวัตถุแห่งหนี้โดยมิใช่ความผิดของลูกหนี้ตามมาตรา 217 เมื่อเจ้าหนี้ผิดนัด ลูกหนี้ไม่รับผิดชอบเฉพาะค่าสินไหมทดแทนความเสียหายอันเกิดจากการไม่ชำระหนี้เท่านั้น ส่วนหนี้ที่ต้องชำระแก่กันมีอยู่อย่างไร ลูกหนี้ยังรับผิดชอบชำระให้แก่เจ้าหนี้อยู่ หากลูกหนี้ประสงค์ที่จะหลุดพ้นจากหนี้ ต้องจัดการวางทรัพย์ไว้เพื่อประโยชน์ของเจ้าหนี้ตามมาตรา 331 ซึ่งบัญญัติว่า ถ้าเจ้าหนี้บอกปัดไม่ยอมรับชำระหนี้ก็ดี หรือไม่สามารถจะรับชำระหนี้ได้ก็ดี หากบุคคลผู้ชำระหนี้วางทรัพย์อันเป็นวัตถุแห่งหนี้ไว้เพื่อประโยชน์แก่เจ้าหนี้แล้ว ก็ย่อมจะเป็นอันหลุดพ้นจากหนี้ได้

มาตรา 330 เมื่อขอปฏิบัติการชำระหนี้โดยชอบแล้ว บรรดาความรับผิดชอบอันเกิดแต่การไม่ชำระหนี้ก็เป็นอันปลดเปลื้องไป นับแต่ เวลาที่ขอปฏิบัติการชำระหนี้นั้น

มาตรา 331 ถ้าเจ้าหนี้บอกปัดไม่ยอมรับชำระหนี้ก็ดี หรือไม่ สามารถจะรับชำระหนี้ได้ก็ดี หากบุคคลผู้ชำระหนี้วางทรัพย์อันเป็น วัตถุแห่งหนี้ไว้เพื่อประโยชน์แก่เจ้าหนี้แล้ว ก็ย่อมจะเป็นอันหลุด พ้นจากหนี้ได้ความข้อนี้ท่านให้ใช้ตลอดถึงกรณีที่บุคคลผู้ชำระหนี้ไม่ สามารถจะหยั่งรู้ถึงสิทธิ หรือไม่รู้ตัว เจ้าหนี้ได้แน่นอนโดยมิใช่เป็น ความผิดของตน

2.3 การไม่ชำระหนี้ให้ต้องตามความประสงค์แห่งหนี้

1. การไม่ชำระหนี้ให้ต้องตามความประสงค์แห่งหนี้ นั้นคือกรณีลูกหนี้ได้กระทำการชำระหนี้ไม่ถูก ต้องครบถ้วนตามหน้าที่ที่ต้องกระทำ คือ ชำระหนี้แต่เพียงบางส่วน ชำระหนี้ชำรุดบกพร่อง ชำระหนี้ล่าช้าเกินกำหนดเวลา หรือชำระหนี้ผิดสถานที่ที่ได้ตกลงกันไว้

2. เมื่อลูกหนี้ไม่ชำระหนี้ให้ต้องตามความประสงค์อันแท้จริงแห่งมูลหนี้ เจ้าหนี้มีสิทธิที่จะเรียกเอาค่าสินไหมทดแทนเพื่อความเสียหายอันเกิดแต่การไม่ชำระหนี้นั้นได้

ถ้าเพื่อที่จะทำให้พอแก่ใจเจ้าหนี้นั้น ลูกหนี้รับภาระเป็นหนี้อย่างใด อย่างหนึ่งขึ้นใหม่ต่อเจ้าหนี้ไซร้ เมื่อกรณีเป็นที่สงสัย ท่านมิให้ สันนิษฐานว่าลูกหนี้ได้ก่อหนี้นั้นขึ้นแทนการชำระหนี้

ถ้าชำระหนี้ด้วยออก-ด้วยโอน-หรือด้วยสลักหลังตั๋วเงิน หรือ ประทวนสินค้า ท่านว่าหนี้นั้นจะระงับสิ้นไปต่อเมื่อตั๋วเงินหรือประทวน สินค้านั้นได้ใช้เงินแล้ว

2.3.1 การชำระหนี้ผิดวัตถุแห่งหนี้

การชำระหนี้ผิดวัตถุแห่งหนี้ จะเข้าใจว่าอย่างไร อธิบาย

การชำระหนี้ผิดวัตถุแห่งหนี้คือ การชำระหนี้แต่เพียงบางส่วน หรือการชำระหนี้เป็นอย่างอื่นผิดไปจากที่จะต้องชำระแก่เจ้าหนี้ตามมาตรา 320 แต่ถ้าเจ้าหนี้ยอมรับชำระหนี้อย่างอื่นแทนการชำระหนี้ที่ได้ตกลงกันไว้ก็ย่อมใช้ได้ทำให้หนี้ระงับสิ้นไปตามมาตรา 321 ถ้าเอาทรัพย์ สิทธิเรียกร้องจากบุคคลภายนอกหรือสิทธิอย่างอื่นให้แทนการชำระหนี้ลูกหนี้จะต้องรับผิดเพื่อชำรุดบกพร่องและเพื่อการรอนสิทธิทำนองเดียวกับผู้ขาย ตามมาตรา 322 ถ้าวัตถุแห่งหนี้เป็นอันได้ส่งมอบทรัพย์เฉพาะสิ่ง บุคคลผู้ชำระหนี้จะต้องส่งมอบทรัพย์ตามสภาพที่เป็นอยู่ในเวลาที่จะส่งมอบตามมาตรา 323 ถ้าหากชำระหนี้ฝ่าฝืนมาตรา 320 321 322 และ 323 ย่อมถือว่าเป็นการชำระหนี้ผิดวัตถุแห่งหนี้

2.3.2 การชำระหนี้ล่าช้าผิดเวลา

การที่ลูกหนี้ชำระหนี้ล่าช้าผิดเวลานั้น ลูกหนีจะต้องรับผิดชอบชดใช้ค่าเสียหายให้แก่เจ้าหนี้เสมอไปหรือไม่ เพราะเหตุใด

การที่ลูกหนี้ชำระหนี้ล่าช้าผิดเวลานั้น เป็นการไม่ชำระหนี้ให้ต้องตามความประสงค์อันแท้จริงแห่งมูลหนี้ การชำระหนี้ล่าช้าบางกรณี ก็ทำให้เจ้าหนี้เสียหาย บางกรณีก็ไม่ทำให้เจ้าหนี้เสียหาย ทั้งนี้สุดแล้วแต่เวลาที่กำหนดให้ชำระหนี้นั้นเป็นสาระสำคัญหรือไม่ ถ้าไม่ทำให้เจ้าหนี้เสียหาย เจ้าหนี้จะเรียกร้องค่าสินไหมทดแทนจากลูกหนี้ไม่ได้ ฉะนั้นการชำระหนี้ล่าช้าผิดเวลานั้น ลูกหนี้ไม่จำเป็นต้องชดใช้ค่าเสียหายให้แก่เจ้าหนี้เสมอไป

2.3.3 การชำระหนี้ผิดสถานที่

แดงมีภูมิลำเนาอยู่จังหวัดอุดรธานี ทำสัญญาซื้อรถยนต์ของขาวซึ่งมีภูมิลำเนาอยู่กรุงเทพมหานคร ปรากฏว่าในเวลาที่แดงกับขาวตกลงกันซื้อขายรถยนต์คันนั้น รถยนต์ของขาวอยู่ที่จังหวัดนนทบุรีเพราะจ้างช่างซ่อมเครื่องยนต์ที่นั่น ขาวจะต้องส่งมอบรถยนต์ให้แก่แดง ณ สถานที่ใดจึงจะเป็นส่งมอบโดยชอบด้วยกฎหมาย ให้อ้างหลักกฎหมายประกอบ

การชำระหนี้ผิดสถานที่ก็เป็นการชำระหนี้ ที่ไม่ต้องตามความประสงค์อันแท้จริงแห่งมูลหนี้ประการหนึ่ง ซึ่งมาตรา 324 บัญญัติเป็นหลักกฎหมายไว้ว่า เมื่อมิได้แสดงเจตนาไว้โดยเฉพาะเจาะจงจะพึงชำระหนี้ ณ สถานที่ใดไซร้ หากต้องส่งมอบทรัพย์เฉพาะสิ่งท่านว่าต้องส่งมอบกัน ณ สถานที่ซึ่งทรัพย์นั้น ได้อยู่ในเวลาเมื่อก่อให้เกิดหนี้นั้น ส่วนการชำระหนี้โดยประการอื่นท่านว่าต้องชำระ ณ สถานที่ซึ่งเป็นภูมิลำเนาปัจจุบันของเจ้าหนี้

ตามอุทาหรณ์จากข้อเท็จจริงที่ปรากฏการซื้อขายรถยนต์ ถือว่าเป็นการชำระหนี้ที่จะต้องส่งมอบทรัพย์เฉพาะสิ่ง และตามข้อเท็จจริงก็ไม่ปรากฏว่า แดงกับขาวได้ตกลงให้ส่งมอบรถยนต์กันที่ไหนโดยเฉพาะ ฉะนั้นจะต้องส่งมอบรถยนต์กัน ณ สถานที่ซื้อรถยนต์ได้อยู่ในเวลาเมื่อได้ตกลงซื้อขายกัน ดังนั้น นายขาวจะต้องส่งมอบรถยนต์ให้แก่นายแดง ณ สถานที่รถยนต์ได้อยู่ในเวลาที่ตกลงซื้อขายกัน คือจังหวัดนนทบุรี

2.4 การชำระหนี้กลายเป็นพ้นวิสัย

1. การที่ลูกหนี้ไม่ชำระหนี้อาจเป็นเพราะลูกหนี้ไม่สามารถชำระหนี้ได้ เพราะการชำระหนี้กลายเป็นพ้นวิสัย

2. การชำระหนี้กลายเป็นพ้นวิสัย อาจเป็นเพราะทรัพย์อันเป็นวัตถุที่ใช้ชำระหนี้ได้สูญหายหรือถูกทำลายไป อาจเป็นเพราะกรรมสิทธิ์ในทรัพย์ได้โอนไปจากลูกหนี้ หรือมีกฎหมายห้ามโอนทรัพย์หรือลูกหนี้กลายเป็นคนไม่สามารถชำระหนี้ได้

3. การชำระหนี้กลายเป็นพ้นวิสัยนั้นอาจกลายเป็นพ้นวิสัยทั้งหมดหรือบางส่วน

4. การชำระหนี้กลายเป็นพ้นวิสัยเป็นเพราะความผิดของลูกหนี้ ซึ่งลูกหนี้ต้องรับผิดชอบ

5. การชำระหนี้กลายเป็นพ้นวิสัยเป็นเพราะเหตุอื่นไม่ใช่ความผิดของลูกหนี้ และลูกหนี้ไม่ต้องรับผิดชอบ

2.4.1 เหตุที่ทำให้การชำระหนี้กลายเป็นพ้นวิสัย

เหตุที่ทำให้การชำระหนี้กลายเป็นพ้นวิสัยมีอะไรบ้าง

เหตุที่ทำให้การชำระหนี้กลายเป็นพ้นวิสัยมีอยู่หลายเหตุคือ

1. ทรัพย์อันเป็นวัตถุที่ใช้ชำระหนี้ได้สูญหายหรือถูกทำลายไป เช่น ทำสัญญาขายบ้าน ขายรถยนต์ บ้านและรถยนต์ถูกไฟไหม้

2. กรรมสิทธิ์ในทรัพย์สินที่จะใช้ชำระหนี้ ได้โอนหลุดมือไปจากลูกหนี้ เช่น ทำสัญญาจะขายที่ดิน แต่หลังจากทำสัญญา ที่ดินถูกเจ้าหนี้ยึดเอาไปขายทอดตลาด

3. มีกฎหมายออกมาห้ามโอนทรัพย์ที่จะใช้ชำระหนี้ เช่น ทำสัญญาจะขายข้าวออกนอกประเทศ ทำสัญญาแล้วมีกฎหมายออกมาห้ามนำข้าวออกนอกประเทศ

4. ลูกหนี้เป็นคนไม่สามารถจะชำระหนี้ได้ เช่น ทำสัญญาจะไปร้องเพลง แต่ต่อมาลูกหนี้กลายเป็นใบ้ไม่สามารถจะร้องเพลงได้

นอกจากกรณีดังกล่าวแล้วอาจมีเหตุอื่นที่ทำให้การชำระหนี้กลายเป็นพ้นวิสัยได้

2.4.2 การชำระหนี้กลายเป็นพ้นวิสัยเพราะพฤติการณ์ซึ่งลูกหนี้ต้องรับหนี้

หมีทำสัญญาร้องเพลงในไนต์คลับแห่งหนึ่ง ก่อนถึงกำหนดจะไปร้องเพลง หมีขับรถยนต์ชนกับราวสะพานโดยประมาทจนเป็นเหตุให้หมีบาดเจ็บสาหัส ปากเบี้ยว ไม่สามารถจะร้องเพลงได้ตามสัญญา หมีจะหลุดพ้นจากการชำระหนี้หรือไม่ ให้ยกหลักกฎหมายขึ้นมาประกอบ

มาตรา 218 บัญญัติเป็นหลักกฎหมายไว้ว่า ถ้าการชำระหนี้กลายเป็นพ้นวิสัยจะทำได้ เพราะพฤติการณ์อันใดอันหนึ่งซึ่งลูกหนี้ต้องรับผิดชอบไซร้ ท่านว่าลูกหนี้จะต้องใช้ค่าสินไหมทดแทนให้แก่เจ้าหนี้เพื่อค่าเสียหายอย่างใด ๆ อันเกิดแก่การไม่ชำระหนี้นั้น

ตามอุทาหรณ์ หมีขับรถยนต์ไปชนราวสะพานโดยประมาท เป็นเหตุให้หมีได้รับบาดเจ็บสาหัส ปากเบี้ยวไม่สามารถร้องเพลงได้ตามสัญญา การชำระหนี้กลายเป็นพ้นวิสัยจะทำได้เป็นเพราะความผิดของหมีที่ขับรถยนต์ประมาท หมี่ไม่หลุดพ้นจากการชำระหนี้ แต่เนื่องจากหมีไม่มีทางจะชำระหนี้ให้ได้เพราะตนเองกลายเป็นคนไร้ความสามารถจะชำระหนี้ได้ เจ้าหนี้ได้แต่เรียกเอาค่าสินไหมทดแทนความเสียหายอันเกิดจากการไม่ชำระหนี้เท่านั้น ถ้าไนต์คลับเสียหายคิดเป็นเงินได้เท่าใดในการที่หมีไปร้องเพลงไม่ได้ตามสัญญา ไนต์คลับก็เรียกร้องเอาเงินค่าเสียหายจำนวนดังกล่าวได้จากหมี

2.4.3 การชำระหนี้กลายเป็นพ้นวิสัยทั้งหมดหรือบางส่วน

ถ้าการชำระหนี้กลายเป็นพ้นวิสัยแต่เพียงบางส่วน เจ้าหนี้จะไม่รับชำระหนี้ในส่วนที่ยังเป็นวิสัยจะทำได้นั้น ได้หรือไม่ และแตกต่างกับการเป็นพ้นวิสัยทั้งหมดอย่างไร

ถ้าการชำระหนี้กลายเป็นพ้นวิสัยแต่เพียงบางส่วน เจ้าหนี้จะไม่รับชำระหนี้ในส่วนที่เป็นวิสัยจะทำได้นั้นได้หรือไม่ มาตรา 218 วรรคสองบัญญัติเป็นหลักกฎหมายไว้ว่า ในกรณีที่การชำระหนี้กลายเป็นพ้นวิสัยแต่เพียงบางส่วน ถ้าหากว่าส่วนที่ยังเป็นวิสัยจะทำได้นั้น แล้วและเรียกค่าสินไหมทดแทนเพื่อการไม่ชำระหนี้เสียทั้งหมดทีเดียวก็ได้

ตามหลักกฎหมายดังกล่าว ถ้าการชำระหนี้การเป็นพ้นวิสัยทั้งหมดถือเท่ากับว่าไม่มีการชำระหนี้ และเจ้าหนี้จะเรียกร้องให้ชำระหนี้ไม่ได้ เพราะทรัพย์ที่เป็นวัตถุแห่งหนี้ไม่มีอยู่แล้วหรือบุคคลที่จะชำระหนี้กลายเป็นผู้ไม่สามารถจะชำระหนี้ไม่ได้ เพราะทรัพย์ที่เป็นวัตถุแห่งหนี้ไม่มีอยู่แล้วหรือบุคคลที่จะชำระหนี้กลายเป็นผู้ไม่สามารถจะชำระหนี้ได้ เจ้าหนี้มีสิทธิจะเรียกร้องเอาค่าสินไหมทดแทนเพื่อความเสียหายอันเกิดจากการไม่ชำระหนี้ได้เท่านั้น แต่ถ้าหากการชำระหนี้กลายเป็นพ้นวิสัยบางส่วน และส่วนที่ยังเป็นวิสัยจะทำได้เป็นอันไร้ประโยชน์แก่เจ้าหนี้ เจ้าหนี้จะไม่ยอมรับชำระหนี้ในส่วนที่ยังเป็นวิสัยอยู่นั้น และเรียกเอาค่าสินไหมทดแทนเหมือนดังว่าไม่มีการชำระหนี้ได้ แต่ถ้าเจ้าหนี้ยอมรับชำระหนี้บางส่วนที่ยังเป็นวิสัยจะได้ทั้งที่ไร้ประโยชน์แก่เจ้าหนี้ เจ้าหนี้ก็ทำได้แต่มีสิทธิเรียกค่าเสียไหมทดแทนความเสียหายอันเกิดจากการไม่ชำระหนี้ให้ต้องตามประสงค์อันแท้จริงแห่งมูลหนี้ได้ แต่เรียกเอาค่าสินไหมทดแทนความเสียหายเหมือนดังไม่ชำระหนี้เสียเลยไม่ได้

เจ้าหนี้มีสิทธิไม่รับชำระหนี้บางส่วนที่ยังเป็นวิสัยจะทำได้นั้น ส่วนที่ยังเป็นวิสัยจะทำได้ต้องไร้ประโยชน์แก่เจ้าหนี้ถ้าไม่ไร้ประโยชน์เจ้าหนี้ต้องรับชำระหนี้ แต่ก็มีสิทธิเรียกเอาค่าสินไหมทดแทนค่าเสียหายอันเกิดจากการชำระหนี้ไม่ต้องตามความประสงค์อันแท้จริงแห่งมูลหนี้ได้

2.4.4 การชำระหนี้กลายเป็นพ้นวิสัยเพราะพฤติการณ์ซึ่งลูกหนี้ไม่ต้องรับผิด

ถ้าการชำระหนี้กลายเป็นพ้นวิสัยเพราะพฤติการณ์อันใดอันหนึ่งซึ่งเกิดขึ้นภายหลังที่ได้ก่อหนี้ จะถือได้เสมอไปหรือไม่ว่าลูกหนี้เป็นอันหลุดพ้นจากการชำระหนี้นั้น

มาตรา 219 บัญญัติเป็นหลักกฎหมายไว้ว่า ถ้าการชำระหนี้กลายเป็นพ้นวิสัยเพราะพฤติการณ์อันใดอันหนึ่งซึ่งเกิดขึ้นภายหลังได้ก่อหนี้ และซึ่งลูกหนี้ไม่ต้องรับผิดชอบนั้นไซร้ ท่านว่าลูกหนี้เป็นอันหลุดพ้นจากการชำระหนี้นั้น

ตามอุทาหรณ์ แม้การชำระหนี้กลายเป็นพ้นวิสัย ลูกหนี้ก็ไม่หลุดพ้นจากการชำระหนี้เสมอไป ถ้าการชำระหนี้กลายเป็นพ้นวิสัยเพราะพฤติการณ์อันใดอันหนึ่งซึ่งเกิดขึ้นภายหลังที่ได้ก่อหนี้ ลูกหนี้จะหลุดพ้นจากการชำระหนี้ พฤติการณ์นั้นต้องเป็นพฤติการณ์ซึ่งจะโทษลูกหนี้ไม่ได้หรือเป็นพฤติการณ์ที่ลูกหนี้ไม่ต้องรับผิดชอบ แต่ถ้าการชำระหนี้กลายเป็นพ้นวิสัย เพราะพฤติการณ์อันใดอันหนึ่งซึ่งเกิดขึ้นภายหลังได้ก่อหนี้ เป็นพฤติการณ์ซึ่งจะโทษลูกหนี้ได้หรือซึ่งลูกหนี้ต้องรับผิดชอบแล้ว ลูกหนี้หาหลุดพ้นจากการชำระหนี้ไม่

2.4.5 ลูกหนี้ตกเป็นคนไม่สามารถจะชำระหนี้ได้

มาตรา 219 วรรคสอง บัญญัติว่า ถ้าภายหลังที่ได้ก่อหนี้ขึ้นแล้วนั้น ลูกหนี้กลายเป็นคนไม่สามารถจะชำระหนี้ได้ไซร้ ท่านให้ถือเสมือนว่าเป็นพฤติการณ์ที่ทำให้การชำระหนี้ตกเป็นอันพ้นวิสัยนั้น ฉะนั้น จะเข้าใจได้ว่าอย่างไร

ที่มาตรา 219 วรรคสองบัญญัติว่า ถ้าภายหลังที่ได้ก่อหนี้ขึ้นแล้วนั้น ลูกหนี้กลายเป็นคนไม่สามารถจะชำระหนี้ได้ไซร้ ท่านให้ถือเสมือนว่าเป็นพฤติการณ์ที่ทำให้การชำระหนี้ตกเป็นอันพ้นวิสัยฉะนั้น หมายความว่าพฤติการณ์อย่างหนึ่งที่กฎหมายถือว่าเทียบเท่ากับการชำระหนี้ตกเป็นพ้นวิสัยมีผลให้ลูกหนี้หลุดพ้นจากการชำระหนี้คือพฤติการณ์ที่ลูกหนี้กลายเป็นคนไม่สามารถชำระหนี้ได้ ภายหลังที่ได้ก่อหนี้ขึ้นแล้วคือ ขณะก่อหนี้ ลูกหนี้สามารถชำระหนี้ได้ แต่ภายหลังก่อหนี้มีพฤติการณ์ที่ทำให้ลูกหนี้ไม่สามารถชำระหนี้ได้ หนี้ที่ลูกหนี้กลายเป็นคนไม่สามารถชำระหนี้จะต้องเป็นหนี้อันมีวัตถุแห่งหนี้เป็นการกระทำของตัวลูกหนี้เอง พฤติการณ์ที่ลูกหนี้กลายเป็นคนไม่สามารถที่จะชำระหนี้ได้นี้ ลูกหนี้จะหลุดพ้นจากการไม่ชำระหนี้ ต้องเป็นพฤติการณ์ที่จะโทษลูกหนี้ไม่ได้หรือที่ลูกหนี้ไม่ต้องรับผิดชอบ แต่ถ้าเป็นพฤติการณ์ที่จะโทษลูกหนี้ได้หรือที่ลูกหนี้จะต้องรับผิดชอบแล้ว ลูกหนี้ก็หาหลุดพ้นจากการไม่ชำระหนี้ไม่

แบบประเมินผลตนเองหน่วยที่ 2

1. กฎหมายกำหนดหลักเกณฑ์ทั่วไปในเรื่องเวลาจะพึงชำระหนี้ของลูกหนี้ไว้คือ (ก) ถ้าเวลาอันพึงชำระหนี้ได้กำหนดไว้แน่นอนตามวันแห่งปฏิทิน หนี้นั้นย่อมถึงกำหนดตามตามวันที่ที่ได้ตกลงกันไว้ (ข) ถ้ามีพฤติการณ์พอจะอนุมานได้ว่าหนี้ถึงกำหนดเมื่อใด กำหนดเวลาชำระหนี้จะต้องเป็นไปตามที่พึงอนุมานได้นั้น (ค) ถ้าเวลาอันพึงชำระหนี้มิได้กำหนดไว้ตามวันแห่งปฏิทิน เจ้าหนี้ย่อมเรียกให้ลูกหนี้ชำระหนี้ได้โดยพลันและลูกหนี้ย่อมชำระหนี้ให้แก่เจ้าหนี้ได้โดยพลันดุจกัน

2. แดงกู้เงินขาวไป 10,000 บาท เมื่อวันที่ 1 มกราคม 2524 กำหนดใช้เงินกู้คืนภายใน 1 ปี ขาวจะเรียกให้แดงชำระเงินคืนได้เมื่อใดและแดงจะชำระเงินคืนให้ขาวได้เมื่อใด คำตอบ แดงจะชำระเงินคืนให้แก่ขาวได้ก่อนวันที่ 1 มกราคม 2525 แต่ขาวจะเรียกให้แดงชำระเงินคืนก่อนวันที่ 1 มกราคม 2525 ไม่ได้

3. นาง ก ขอยืมสร้อยคอมุกจาก นาง ข เพื่อใส่ไปงานเลี้ยงส่งผู้ว่าราชการจังหวัด ในวันที่ 10 กรกฎาคม เมื่อพ้นกำหนดงานเลี้ยงส่งแล้ว นาง ข ทวงสร้อยคอมุกโดยให้นาง ก คืนสร้อยไข่มุกแก่นาง ข ภายในวันที่ 20 กรกฎาคม ครบกำหนด นาง ก ก็ยังไม่คืนสร้อยไข่มุกให้นาง ข ดังนั้นนาง ก ผิดนัดไม่ชำระหนี้เมื่อใด คำตอบ เมื่อวันที่ 20 กรกฎาคม

4. ก ขับรถยนต์ชน ข โดยประมาทเป็นเหตุให้ ข ได้รับบาดเจ็บสาหัสเมื่อวันที่ 5 เมษายน 2524 ข จะฟ้องเรียกค่าสินไหมทดแทนจาก ก ได้ตั้งแต่เมื่อใด คำตอบ ข ฟ้องร้องเรียกได้ตั้งแต่วันที่ 5 เมษายน 2524

5. นายสวัสดิ์ขอยืมชามสังคโลกจากนายกิติ เพื่อไปโชว์ในงานแสดงสินค้า กำหนดส่งคืนในวันที่ 11 ธันวาคม 2524 ครบกำหนดนายสวัสดิ์ผิดนัดไม่ส่งคืน ต่อมาอีก 10 วัน นายสวัสดิ์ทำชามสังคโลกแตก ดังนี้ นายสวัสดิ์จะต้องเสียดอกเบี้ยอัตราเท่าไร คำตอบ อัตราร้อยละ 7 ครึ่งต่อปี ตั้งแต่วันที่ 11 ธันวาคม 2524

6. นายมากู้เงินนายมีไป 50,000 บาท กำหนดใช้คืนในวันที่ 5 ธันวาคม 2523 กรณีต่อไปนี้ที่ถือว่าเจ้าหนี้ตกเป็นผู้ผิดนัดคือ นายมานำเงิน 50,000 บาท ไปชำระให้นายมีในวันที่ 5 ธันวาคม 2523 แต่นายมีไม่ยอมรับอ้างว่าจะเดินทางไปต่างจังหวัดในขณะนั้น นำเงินไปฝากธนาคารไม่ทันและที่บ้านก็ไม่มีที่เก็บรักษาเงิน

7. ก ทำสัญญาขายข้าวแก่นาย ข จำนวน 1,000 กระสอบ ราคากระสอบละ 500 บาท ต่อมา ก ไม่สามารถส่งมอบข้าวสารตามสัญญาแก่ ข เพราะภายหลังทำสัญญาแล้ว ราคาข้าวสารแพงขึ้นถึงกระสอบละ 2,000 บาท ดังนี้ ก จะต้องรับผิดต่อ ข หรือไม่ คำตอบ ก ต้องรับผิดต่อ ข เพราะราคาข้าวสารแพงขึ้นผิดปกติ ไม่เป็นเหตุให้การชำระหนี้กลายเป็นพ้นวิสัย

8. ก ซื้อน้ำตาลจาก ข 2 กระสอบ ถึงกำหนดส่งมอบ ข นำข้าวสาร 2 กระสอบไปส่งที่บ้านของ ก แต่ ก ไม่อยู่ ค. ภรรยาของ ก อยู่บ้าน รับข้าวสาร 2 กระสอบไว้ ต่อมา ก กลับมาบ้าน ค บอก ก ว่า ข เป็นคนนำข้าวสาร 2 กระสอบมาส่งให้ ก ไม่ว่าอะไร ให้ ค ใช้ข้าวสารดังกล่าวหุงรับประทานได้ดังนี้ ก จะเรียกให้ ข ส่งมอบน้ำตาล 2 กระสอบให้แก่ตนอีกได้หรือไม่ คำตอบ จะเรียกให้ ข ส่งมอบน้ำตาลอีกไม่ได้ เพราะตามพฤติการณ์เป็นที่แน่ชัดว่า ก ยอมรับข้าวสารแทนการส่งมอบน้ำตาล หนี้การส่งมอบน้ำตาลให้ระงับแล้ว

9. ถ้าการชำระหนี้กลายเป็นพ้นวิสัยเพราะพฤติการณ์อันใดอันหนึ่งซึ่งเกิดขึ้นภายหลังที่ได้ก่อหนี้จะถือได้เสมอไปหรือไม่ว่าลูกหนี้เป็นอันหลุดพ้นจากการชำระหนี้นั้น คำตอบ จะถือเช่นนั้นทุกกรณีเสมอไปไม่ได้ เพราะการชำระหนี้กลายเป็นพ้นวิสัยนั้นเมื่อไม่ใช่ความผิดของของลูกหนี้ ลูกหนี้จึงจะหลุดพ้นจากการชำระหนี้ ถ้าเป็นความผิดของลูกหนี้ ลูกหนี้ก็ไม่หลุดพ้น แต่ถ้าการชำระหนี้กลายเป็นพ้นวิสัยในระหว่างผิดนัด แม้จะไม่ใช่ความผิดของลูกหนี้ ลูกหนี้ก็ไม่หลุดพ้นจากการชำระหนี้

10. ก จ้าง ข ให้วาดภาพตัว ก เพราะ ข เป็นช่างวาดฝีมือดีและมีชื่อเสียง ทำสัญญาจ้างเสร็จแล้ว ยังไม่ทันวาดภาพให้ ก ข ได้ขับรถยนต์ไปชนกับรถยนต์ของผู้อื่นโดยประมาท เป็นเหตุให้รถยนต์ของ ข คว่ำ ข ได้รับบาดเจ็บสาหัสต้องตัดแขนขวาทิ้ง ซึ่งเป็นแขนที่ ข จะต้องใช้วาดภาพ ข จึงกลายเป็นคนที่ไม่สามารถจะชำระหนี้คือวาดภาพให้ ก ได้ ดังนี้ ข จะต้องรับผิดชอบต่อ ก หรือไม่ คำตอบ ข ต้องผิดชอบเพราะการชำระหนี้กลายเป็นพ้นวิสัยเพราะความผิดของ ข เอง

หน่วยที่ 1 ความหมายบ่อเกิด และวัตถุแห่งหนี้

noreply@blogger.com (qt.cooker@gmail.com) — Wed, 20 Aug 2014 21:11:00 -0700

1. หนี้ ซึ่งเรียกอีกอย่างหนึ่งว่า บุคคลสิทธิหรือสิทธิเรียกร้องนั้น คือความเกี่ยวพันทางกฎหมายระหว่างบุคคลสองฝ่าย คือ ระหว่างเจ้าหนี้และลูกหนี้

2. บ่อเกิดแห่งหนี้มี 2 ประการ ได้แก่ นิติกรรมและนิติเหตุ

3. วัตถุแห่งหนี้คือสิ่งที่เจ้าหนี้เรียกให้ลูกหนี้ชำระได้แก่ การกระทำการ การงดเว้นการกระทำ และการส่งมอบทรัพย์สิน

1.1 ความหมาย บ่อเกิด และลักษณะแห่งหนี้

1. หนี้คือ ความผูกพันทางกฎหมายระหว่างบุคคลสองฝ่าย บุคคลฝ่ายหนึ่งเรียกว่าลูกหนี้ ผู้มีหน้าที่ต้องกระทำการ งดเว้นการกระทำ หรือส่งมอบทรัพย์สินต่อบุคคลอีกฝ่ายหนึ่ง ซึ่งเรียกว่าเจ้าหนี้

2. หนี้เกิดจากนิติกรรม และนิติเหตุ ลักษณะสิทธิในหนี้นั้น เป็นบุคคลสิทธิ ซึ่งเป็นทรัพย์สินประเภทหนึ่ง และเป็นสิทธิที่จำกัดอยู่ในวัตถุแห่งหนี้ โดยเป็นสิทธิเหนือกองทรัพย์สินของลูกหนี้

3. หนี้อาจแบ่งเป็นประเภทต่างๆ ได้ดังต่อไปนี้คือ หนี้มีเงื่อนไข หนี้มีเงื่อนเวลา หนี้แบ่งได้ (มาตรา 290) และหนี้แบ่งไม่ได้ (มาตรา 301 และ 302)

4. หนี้ประธาน และหนี้อุปกรณ์

มาตรา 290 ถ้าการชำระหนี้เป็นการอันจะแบ่งกันชำระได้ และ มีบุคคลหลายคนเป็นลูกหนี้ก็ดี มีบุคคลหลายคนเป็นเจ้าหนี้ก็ดี เมื่อ กรณีเป็นที่สงสัย ท่านว่าลูกหนี้แต่ละคนจะต้องรับผิดเพียงเป็นส่วน เท่าๆกัน และเจ้าหนี้แต่ละคนก็ชอบที่จะได้รับแต่เพียงเป็นส่วนเท่า ๆ กัน

มาตรา 301 ถ้าบุคคลหลายคนเป็นหนี้อันจะแบ่งกันชำระมิได้ ท่านว่าบุคคลเหล่านั้นต้องรับผิดเช่นอย่างลูกหนี้ร่วมกัน

มาตรา 302 ถ้าการชำระหนี้เป็นการอันจะแบ่งกันชำระมิได้และ มีบุคคลหลายคนเป็นเจ้าหนี้ ถ้าบุคคลเหล่านั้นมิได้เป็นเจ้าหนี้ร่วมกัน ไซร้ ท่านว่าลูกหนี้ได้แต่จะชำระหนี้ให้ได้ประโยชน์ แก่บุคคลเหล่านั้น ทั้งหมดด้วยกัน และเจ้าหนี้แต่ละคนจะเรียกชำระหนี้ได้ก็แต่เพื่อได้ ประโยชน์ด้วยกันหมดทุกคนเท่านั้น อนึ่ง เจ้าหนี้แต่ละคนจะเรียก ให้ลูกหนี้วางทรัพย์ที่เป็นหนี้นั้นไว้เพื่อประโยชน์แห่งเจ้าหนี้หมดทุก คนด้วยกันก็ได้ หรือถ้าทรัพย์นั้นไม่ควรแก่การจะวางไว้ ก็ให้ส่งแก่ ผู้พิทักษ์ทรัพย์ซึ่งศาลจะได้ตั้งแต่งขึ้น

นอกจากนี้ ข้อความจริงใดที่เท้าถึงเจ้าหนี้คนหนึ่งเท่านั้น หา เป็นไปเพื่อคุณหรือโทษแก่เจ้าหนี้คนอื่น ๆ ด้วยไม่

1.1.1 หนี้คืออะไร

ความหมายของคำว่าหนี้

หนี้เป็นบุคคลสิทธิหรือสิทธิเรียกร้อง คือความเกี่ยวพันทางกฎหมายระหว่างบุคคล 2 ฝ่าย คือเจ้าหนี้และลูกหนี้ เช่นหนี้ที่เกิดจากสัญญาต่างๆ ซึ่งเป็นนิติกรรม 2 ฝ่าย ต้องมีเจ้าหนี้และลูกหนี้

1.1.2 บ่อเกิดและลักษณะของสิทธิแห่งหนี้

บ่อเกิดแห่งหนี้มีกี่อย่าง ยกตัวอย่างประกอบ

บ่อเกิดแห่งหนี้มี 2 อย่าง คือ

ก. นิติกรรมและสัญญา นิติกรรมฝ่ายเดียวซึ่งต้องมีผู้รับการแสดงเจตนาก็เป็นเหตุก่อให้เกิดหนี้ได้เช่นกัน

ข. นิติเหตุ ได้แก่ จัดการงานนอกสั่ง ลาภมิควรได้ ละเมิด และตามกฎหมายอื่น เช่น หนี้ค่าภาษีอากรซึ่งเกิดจากบทบัญญัติประมวลรัษฎากร

ลักษณะของสิทธิในหนี้ที่สำคัญมีอะไรบ้าง

ลักษณะแห่งสิทธิในหนี้ เป็นบุคคลสิทธิหรือสิทธิเรียกร้องที่ใช้บังคับกันระหว่างคู่กรณี บุคคลสิทธินั้นถือเป็นทรัพย์สินประเภทหนึ่ง สิทธิในหนี้นั้นจำกัดอยู่ในวัตถุแห่งหนี้เท่านั้น จะเรียกร้องให้ลูกหนี้ปฏิบัติการนอกเหนือจากวัตถุแห่งหนี้ไม่ได้ สิทธิของเจ้าหนี้มีโดยเท่าเทียมกันที่จะได้รับชำระหนี้จากกองทรัพย์สินของลูกหนี้

1.1.3 ประเภทต่างๆของหนี้

เราแบ่งหนี้ออกได้เป็นกี่ประเภท ยกตัวอย่างประกอบ

หนี้อาจแบ่งออกได้เป็นประเภทต่างๆ ดังต่อไปนี้ คือหนี้มีเงื่อนไข หนี้มีเงื่อนเวลา หนี้แบ่งได้ (มาตรา 290) และหนี้แบ่งไม่ได้ (มาตรา 301 และ มาตรา 302) หนี้ประธานและหนี้อุปกรณี

1.2 วัตถุแห่งหนี้

1. วัตถุแห่งหนี้มี 3 ประการได้แก่ การกระทำการ การงดเว้นกระทำการ และการงดเว้นการกระทำ และการส่งมอบทรัพย์สิน

2. เมื่อเกิดหนี้ขึ้น เจ้าหนี้มีสิทธิเรียกร้องให้ลูกหนี้ชำระหนี้ได้ เว้นแต่หนี้นั้นจะเป็นหนี้ขาดอายุความ หนี้ขาดหลักฐานหรือหนี้กลายเป็นพ้นวิสัยที่จะชำระ

3. ทรัพย์อันเป็นวัตถุแห่งหนี้คือ ทรัพย์อันเป็นวัตถุในการชำระหนี้ อาจเป็นทรัพย์ที่ยังมิได้กำหนดแน่นอน หรือเป็นทรัพย์เฉพาะสิ่ง

4. การเลือกวัตถุแห่งหนี้นั้น ถ้าไม่ได้ตกลงกันไว้เป็นอย่างอื่น ลูกหนี้จะเป็นฝ่ายเลือก หรืออาจตกลงให้เจ้าหนี้หรือบุคคลภายนอกเป็นผู้เลือกได้ การเลือกทำโดยการแสดงเจตนาต่ออีกฝ่ายหนึ่ง

1.2.1 ชนิดของวัตถุแห่งหนี้

วัตถุแห่งหนี้คืออะไร แตกต่างจากวัตถุประสงค์แห่งนิติกรรมสัญญาอย่างไร

วัตถุแห่งหนี้มีอยู่ 3 ประการ คือ การกระทำการ การงดเว้นกระทำการ หรือการส่งมอบทรัพย์สิน วัตถุแห่งหนี้แตกต่างกับวัตถุประสงค์แห่งนิติกรรม เพราะวัตถุแห่งหนี้อยู่ในขั้นผล คือเกิดหนี้ขึ้นแล้ว ส่วนวัตถุที่ประสงค์แห่งนิติกรรมอยู่ในขั้นมูลฐานอันจะก่อให้เกิดหนี้ วัตถุแห่งหนี้มีอยู่ในมูลหนี้ทุกชนิด วัตถุที่ประสงค์มีได้เฉพาะในเรื่องนิติกรรมสัญญา วัตถุแห่งหนี้มี 3 ประการ แต่วัตถุที่ประสงค์แห่งนิติกรรมมีได้ไม่จำกัด

ที่ว่า “เจ้าหนี้ย่อมมีสิทธิจะเรียกให้ลูกหนี้ชำระหนี้ได้” ท่านเข้าใจว่าอย่างไร อธิบายและยกตัวอย่างประกอบ

มาตรา 219 ถ้าการชำระหนี้กลายเป็นพ้นวิสัยเพราะพฤติการณ์ อันใดอันหนึ่งซึ่งเกิดขึ้นภายหลังที่ได้ก่อหนี้ และซึ่งลูกหนี้ไม่ต้องรับ ผิดชอบนั้นไซร้ท่านว่าลูกหนี้เป็นอันหลุดพ้นจากการชำระหนี้นั้น

ที่ว่า “เจ้าหนี้มีสิทธิเรียกให้ลูกหนี้ชำระหนี้ได้” เป็นหลักทั่วไป แต่มีข้อยกเว้น ซึ่งเจ้าหนี้ไม่อาจเรียกให้ลูกหนี้ชำระหนี้ได้ 3 กรณี คือ

ก. หนี้ประเภทนี้ เป็นหนี้ซึ่งมีอยู่จริงแต่กฎหมายห้ามฟ้องร้อง เพราะเหตุว่าเป็นหนี้ที่ขาดอายุความ หรือหนี้ขาดหลักฐานในกรณีซึ่งหนี้นั้นเป็น

ข. หนี้ขาดหลักฐานในกรณีซึ่งหนี้นั้นเป็นประเภทที่กฎหมายบัญญัติให้ต้องทำเป็นหลักฐานเป็นหนังสือ

ค. หนี้อันเป็นการพ้นวิสัยจะชำระกันได้ (มาตรา 219 วรรคแรก)

1.2.2 ทรัพย์อันเป็นวัตถุแห่งหนี้

กฎหมายบัญญัติในเรื่องทรัพย์อันเป็นวัตถุแห่งหนี้ไว้อย่างไรบ้าง อธิบายและยกตัวอย่างประกอบ

มาตรา 195 เมื่อทรัพย์ซึ่งเป็นวัตถุแห่งหนี้นั้นได้ระบุไว้แต่เพียง เป็นประเภท และถ้าตามสภาพแห่งนิติกรรม หรือตามเจตนาของ คู่กรณีไม่อาจจะกำหนดได้ว่าทรัพย์นั้นจะพึงเป็นชนิดอย่างไรไซร้ ท่านว่าลูกหนี้จะต้องส่งมอบทรัพย์ชนิดปานกลาง

ตามมาตรา 195 บัญญัติเกี่ยวกับทรัพย์ซึ่งเป็นวัตถุแห่งหนี้ อันหมายถึงทรัพย์อันเป็นวัตถุในการชำระหนี้ไว้เป็น 2 ประการคือ ทรัพย์ได้ระบุไว้แต่เป็นเพียงประเภทและทรัพย์เฉพาะสิ่งคือทรัพย์ซึ่งได้กำหนดเพื่อจะส่งมอบแล้ว

ก. ตกลงขายข้าวให้ ข. จำนวน 100 กระสอบ ขณะตรวจนับข้าวสารอยู่ได้ 50 กระสอบ ข. ติดธุระไม่อาจจะอยู่เลือกต่อไปได้ ตกลงกับ ก. ว่า จะมาเลือกวันรุ่งขึ้น ในคืนนั้นเองไฟไหม้โรงเก็บข้าวสารหมดโดยไม่ใช่ความผิดของ ก. ผลในกฎหมายจะเป็นอย่างไร

แยกเป็น 2 ประเด็น คือ

ก. ยังคงต้องรับผิดชำระข้าวสารอีก 50 กระสอบ เพราะเป็นกรณีต้องตามมาตรา 195 วรรคแรก โดยส่งมอบข้าวสารชนิดปานกลาง

ข. ก. ไม่ต้องรับผิดชดใช้ข้าวสารอีก 50 กระสอบ ซึ่งได้เลือกโดยความยินยอมของ ข. แล้ว ข้าวสาร 50 กระสอบดังกล่าวเป็นทรัพย์เฉพาะสิ่ง

1.2.3 การเลือกวัตถุแห่งหนี้

กฎหมายบัญญัติการเลือกวัตถุแห่งหนี้ไว้อย่างไร อธิบายและยกตัวอย่าง

โดยหลักแล้วสิทธิที่จะเลือกทำการอย่างใดนั้น ตกอยู่กับฝ่ายลูกหนี้ หากการกระทำเพื่อการชำระหนี้นั้นมีหลายอย่าง แต่คู่กรณีอาจตกลงให้เจ้าหนี้ หรือบุคคลภายนอกเป็นผู้มีสิทธิเลือกก็ได้ การเลือกนั้นต้องกระทำโดยการแสดงเจตนา หากเป็นกรณีที่บุคคลภายนอกเป็นผู้เลือก บุคคลภายนอกนั้นต้องแสดงเจตนาเลือกต่อลูกหนี้ แล้วลูกหนี้จึงแจ้งความนั้นให้เจ้าหนี้ทราบ

แบบประเมินผลตนเองหน่วยที่ 1

1. หนี้คือบุคคลสิทธิหรือสิทธิเรียกร้องอันเป็นความเกี่ยวพันทางกฎหมายระหว่างบุคคล 2 ฝ่ายคือ เจ้าหนี้และลูกหนี้

2. บ่อเกิดแห่งหนี้มี 2 ประการคือ นิติกรรมและนิติเหตุ

3. วัตถุแห่งหนี้คือ สิ่งที่จะเรียกร้องให้ชำระในมูลหนี้นั้น

4. วัตถุแห่งหนี้มี 3 อย่างคือ การกระทำการ งดเว้นกระทำการ และการส่งมอบทรัพย์สิน

5. เมื่อเกิดหนี้ขึ้นเจ้าหนี้เรียกให้ลูกหนี้ชำระหนี้ได้ โดยสิ้นเชิง มีข้อยกเว้นคือ หนี้ขาดอายุความ หนี้ขาดหลักฐาน และหนี้ที่กลายเป็นพ้นวิสัย

6. ทรัพย์อันเป็นวัตถุแห่งหนี้ คือ ทรัพย์ซึ่งเข้ามาเกี่ยวกับวัตถุแห่งหนี้ หรืออาจเรียกว่าทรัพย์ซึ่งเป็นวัตถุในการชำระหนี้

7. วัตถุแห่งหนี้มีหลายอย่าง ผู้เลือก ได้แก่ (ก) ลูกหนี้ (ข) เจ้าหนี้ (ค) บุคคลภายนอก

8. การเลือกวัตถุแห่งหนี้นั้นต้องทำ โดยการแสดงเจตนา

9. วัตถุแห่งหนี้มีหลายอย่าง หากตกเป็นพ้นวิสัยบางอย่างผู้มีสิทธิเลือก ต้องเลือกสิ่งที่ยังเป็นวิสัย

10. เมื่อผู้มีสิทธิเลือกได้เลือกวัตถุแห่งหนี้เป็นอย่างใดแล้ว จะกลับใจไม่ได้