opis stanu faktycznego:

• sprawa zaczęła się w 2007 r. od zawarcia umowy kredytu hipotecznego złotowego (640 tys. zł);

• zaś po latach spór o abuzywność klauzuli walutowej trafił do sądu, który uznał, iż jednostronne ustalenie kursu walutowego usprawiedliwia roszczenia powodów i zasądził na ich rzecz zwrot kwoty wynikającej z nieważnej umowy;

skarga kasacyjna:

• w skardze kasacyjnej bank zarzucił błędną ocenę, iż kredyt było indeksowany do kursu CHF: wszakże pierwotna umowa opiewała na złotówki, a późniejszy aneks, choć nakazywał spłatę we frankach, faktu tego nie zmienia…
• …a jeśli nawet, to nieważność aneksu oznacza powrót do poprzednich ustaleń — czyli nie było podstaw do orzekania o nieważności umowy;

wyrok SN:

• rozpatrując wniosek banku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania SN zwrócił uwagę, że aneks przewidujący przewalutowanie kredytu należy traktować jako odnowienie zobowiązania (nowacja): wcześniejsze postanowienia — określające kwotę kredytu, oprocentowanie i sposób spłaty — zastąpiono nowymi, zatem przyjąć należy, iż pierwotne zobowiązanie (w PLN) wygasło, a w jego miejsce powstało inne (w CHF);
• stąd też oczywiście nie ma podstaw do kwestionowania ważności, lub abuzywności kredytu udzielonego w złotówkach, jak też samego aneksu — problem tkwi w mechanizmie przewalutowania, tj. uprawnieniu do jednostronnego ustalania kursu waluty przez bank (por. „Czy aneksem antyspreadowym można konwalidować klauzulę abuzywną i przywrócić walutowy charakter kredytu?”);
• co więcej nieważność takiej umowy kredytowej nie oznacza powrotu do sytuacji sprzed aneksu, tj. w miejsce kredytu w CHF nie „odżywa” kredyt w PLN — bo przecież sam aneks był ważny, a żadna ze stron nie uchyliła się od jego skutków.

Biorąc pod uwagę taką wykładnię SN uznał, iż nie zaistniała jakakolwiek przesłanka pozwalająca przyjąć skargę do rozpoznania.

Tekst Czy kredyt w PLN — później przewalutowany do CHF — jest kredytem walutowym? A co po nieważności takiej umowy? pojawił się poraz pierwszy w Czasopismo Lege Artis.

opis stanu faktycznego:

• sprawa zaczęła się w 1977 r. od wydania przez niemiecki zespół muzyczny Kraftwerk utworu „Metall auf Metall” — i w 1997 r., kiedy to jego dwusekundowy fragment sekcji rytmicznej został zsamplowany i wmiksowany w piosenkę „Nur mir”; następnie wydany na płycie przez wydawnictwo Pelham;

• dość rzec, że pierwszy wyrok zapadł w 2004 r., a następnie spór przewalał się przez kolejne instancje, aż wreszcie trafił do TSUE, który orzekł, iż sampling bez zezwolenia jest dopuszczalny, jeśli jest nierozpoznawalny, natomiast fonogram, na który składają się sample innego utworu nie może być traktowany jako „kopia”;
• wyposażony w to orzeczenie Oberlandesgericht Hamburg przyjął, iż (i) nie można mówić o jakimkolwiek naruszeniu — w okresie sprzed transpozycji dyrektywy w/s praw autorskich; (ii) aczkolwiek temat się zmienił po jej implementacji do niemieckiej ustawy o prawach autorskich (Urheberrechtsgesetz) — zaś wydawca, ponownie wydając nagranie w 2004 r., naruszył prawa do twórczości Kraftwerk (i w tym zakresie nakazał zniszczenie kopii fonogramów i zapłatę odszkodowania)…
• … (iii) jednakowoż sytuacja znów się zmieniła w 2021 r., kiedy to do niemieckiej ustawy dodano przepisy pozwalające zwielokrotniać cudze utwory m.in. w celach karykatury, parodii lub pastiszu — zaś fragment utworu Kraftwerk wykorzystany jako sampling to nic innego jak jego pastisz;
• zatem strona powodowa, niezadowolona z wykładni dot. pastiszu, zaskarżyła ten wyrok do federalnego trybunału sprawiedliwości, który zwrócił uwagę, iż wykorzystany sampel nie wydaje się szczególnie humorystyczny, a piosenka „Nur mir” nie kojarzy się z pastiszem, karykaturą lub parodią, zatem do TSUE wysłano kolejny zestaw pytań;

wyrok TSUE:

• pastisz utworu nie jest prawnie zdefiniowany, zaś w języku potocznym pojęcie to rozumie się jako — rozpoznawalne, ale też nierzadko ukryte — nawiązanie lub naśladownictwo cudzego utworu, dokonane w celach humorystycznych, jak też w celu oddania hołdu (twórcy, stylowi), krytyki, bądź też jako czyste ćwiczenie stylistyczne;
• celem wprowadzenia takiego rodzaju dozwolonego użytku jest zachowanie równowagi między prawami twórców a wolnością ekspresji artystycznej — tej, która powinna móc sięgać do twórczości innych osób, choćby wbrew ich woli (np. prawo cytatu);
• pastisz nie może być utożsamiany z plagiatem utworu; w dyrektywie wymieniony jest obok karykatury i parodii, więc przyjąć należy, iż prawodawca postrzega je jako wspólną kategorię uprawnień korzystającego; karykatura i parodia mają charakter prześmiewczy lub dowcipny — więc pastisz niekoniecznie, bo jakby też musiał być humorystyczny, to byłby trudny do odróżnienia od karykatury i parodii; nie można też powiedzieć, iżby pastiszem było każde nawiązanie: prawo przewiduje szereg innych form twórczego korzystania z utworu, nie każde z nich stanowi pastisz;
• stąd też w ocenie TSUE pastisz to utwór, który przypomina inny utwór, ale nie jest jego naśladownictwem (nie „zrzyna” na jedno kopyto), zaś pomimo różnic wynikających z ekspresji twórcy, wykorzystane elementy przypominają oryginał, nawiązując z nim dialog;
• stąd też sampling utworu może stanowić jego pastisz — choćby chodziło o fragment linii rytmicznej — pod warunkiem, że finalny utwór spełnia opisane powyżej warunki;
• nie ma przy tym znaczenia, czy zamysłem twórcy było takie właśnie „ogranie” oryginału, ani nawet czy jego odbiorca postrzega to jako pastisz — istotne jest tylko i wyłącznie to, czy nowy utwór będzie rozpoznawalny jako pastisz przez osobę znającą oryginał;
• (tłumacząc z prawniczego na ludzkie: jeśli znasz „Metall auf Metall”, to — jeśli słysząc piosenkę „Nur mir” słyszysz pastisz utworu Kraftwerk — rację ma Pelham).

Te okoliczności musi sobie oczywiście obadać sąd, przed którym toczy się proces.

Tekst Sampling utworu może być jego pastiszem (TSUE) pojawił się poraz pierwszy w Czasopismo Lege Artis.

A mianowicie, w pewnym skrócie:

• jakiś czas temu był pomysł, by 13-letni przedsiębiorcy mogli sami, bez zgody rodziców — mimo braku pełnej zdolności do czynności prawnych — zajmować się swoją działalnością gospodarczą; z tego nic nie wyszło, ale przecież przy okazji wywołano temat jawności informacji o tym, że przedsiębiorca jest osobą niepełnoletnią… więc proszę bardzo: jeśli jednoosobową działalność gospodarczą będzie prowadziło dziecko, w CEIDG będą ujawniane „dane przedstawiciela ustawowego wskazanego do reprezentowania małoletniego”;
• a wszystko dlatego, że rejestrując firmę dziecka rodzic będzie musiał złożyć oświadczenie, iż przysługuje mu status przedstawiciela ustawowego i jest uprawniony do reprezentowania małoletniego;

art. 7 ust. 1a ustawy o Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej i Punkcie Informacji dla Przedsiębiorcy
Wraz z wnioskiem o wpis do CEIDG małoletniego, osoba składająca ten wniosek składa oświadczenie, że jest przedstawicielem ustawowym małoletniego oraz że jest uprawniona do jego reprezentowania.

• jak też o tym, że rodzice „doszli do porozumienia i ustalili”, które z nich będzie reprezentowało dziecko w ramach prowadzenia firmy, zaś wskazana osoba nie jest pozbawiona władzy rodzicielskiej (tudzież zawieszona lub ograniczona);
• jeśli ktoś miał problem z młodocianym przedsiębiorcą: po zmianach CEIDG będzie umożliwiała „identyfikację wpisów” małoletniego;
• ale balans musi być, więc z CEIDG znikają informacje o istnieniu lub ustaniu małżeńskiej wspólności majątkowej (aczkolwiek tylko w przypadku przedsiębiorców czynnych — jak ktoś jest już wykreślony, to system nie będzie niczego usuwał);
• po drugie nie będzie już możliwości składania wniosków o wpis do CEIDG na papierze: informatyzacja biznesu oznacza, że po zmianach jedyną opcją będzie formularz elektroniczny (z czasem także będzie można robić to przez aplikację mObywatel);
• po trzecie w CEIDG będą publikowane informacje o spółkach cywilnych — acz, z niezrozumiałych dla mnie przyczyn, tylko o tych, w których choćby jeden wspólnik jest przedsiębiorcą wpisanym do CEIDG…

art. 42a ust. 1 ustawy o CEIDG
CEIDG publikuje informacje o spółce cywilnej, której wspólnikiem jest przedsiębiorca wpisany do CEIDG.

• …do tego stopnia, że jeśli wskutek zmiany składu osobowego żaden ze wspólników nie będzie pokazany w ewidencji, „informacja o spółce cywilnej nie jest publikowana w CEIDG” (chyba powinno być „informacja jest usuwana”);
• (język tej regulacji jest tak przedziwny, że dusza cierpi — „publikacja informacji o spółce cywilnej następuje na wniosek o publikację informacji o spółce cywilnej”, etc.,etc.);
• jest to o tyle dziwne, albowiem w ewidencji będą ujawniane dane wszystkich wspólników, włącznie z jego imieniem i nazwiskiem, numerem NIP lub REGON, a także KRS — no bo przecież to zastrzeżenie dotyczy nie tylko spółek cywilnych założonych przez osoby fizyczne, ale też osoby prawne;
• wszystko chyba dlatego, że powołanie spółki cywilnej nadal będzie wymagało tylko i aż zawarcia umowy spółki, a więc — w przeciwieństwie do jednoosobowej działalności gospodarczej — ujawnienie informacji w CEIDG będzie miało charakter deklaratoryjny (chyba że umowa będzie założona z wykorzystaniem wzorca udostępnionego w serwisie);
• troszkę zabawne: w projekcie był przepis o obowiązku załączenia do wniosku umowy spółki cywilnej — finalnie taki przepis jest, ale nieco schowany, przez można odnieść wrażenie, że ma on mieć związek tylko z wykazaniem uprawnienia do reprezentacji (art. 866 kc, a więc umowę lub uchwałę);
• w sumie publikacja informacji o s.c. nie będzie obligatoryjna, za brak informacji konsekwencji nie ma — jedyna marchewka to „jedno okienko” w relacjach ze skarbówką i ZUS (kijem jest sankcja za zgłoszenie informacji nieprawdziwych, za brak aktualizacji danych, etc.);
• bo z urzędu będzie tylko NIP i REGON — nawet bez nazwy (art. 42q w zw. z art. 42a ust. 2 pkt 1-2 ustawy o CEIDG), a niektóre inne dane mogą być zmieniane z urzędu;
• po czwarte umowę spółki cywilnej będzie można sobie wyklikać w CEIDG;

art. 42d ust. 1 ustawy w CEIDG
Zawarcie umowy spółki cywilnej może nastąpić z wykorzystaniem wzoru umowy udostępnionego w systemie teleinformatycznym CEIDG.

• legalese nigdy dość, więc ta zmiana wymagała jeszcze dopisania w kodeksie cywilnym, iż „jeżeli przepis ustawy tak stanowi”, do zawarcia umowy lub wykonania innej czynności dotyczącej spółki cywilnej można wykorzystać wzory dokumentów udostępnione w portalu CEIDG (dodane art. 860 par. 3-4 kc);
• w sumie wychodzi na to, że spółka cywilna pojawia się w ewidencji działalności gospodarczej na pół gwizdka — na poważne potraktowanie materii poczekamy pewnie kolejnych kilkanaście lat (chyba że wróci oblig przekształcenia s.c. w sp.j. — przy dalece obniżonym progu przychodów);
• (tak czy inaczej kwestia publikacja danych spółek cywilnych w CEIDG jest tak ciekawa, że może poświęcę jej jeszcze jeden tekścik).

Od kiedy to wszystko? Ano zasadniczo nowelizacja ustawy o CEIDG wchodzi w życie po półrocznym vacatio legis, aczkolwiek szereg jej przepisów w znacznie późniejszych terminach — więc chyba naprawdę jeszcze raz tym przepisom będzie trzeba się dokładniej przyjrzeć.

Tekst Spółki cywilne w CEIDG (i dane reprezentanta małoletniego przedsiębiorcy też) pojawił się poraz pierwszy w Czasopismo Lege Artis.

A mianowicie, w olbrzymim skrócie (cały projekt z uzasadnieniem i co tam jeszcze liczy sobie 704 strony, więc nie będę ściemniał: nawet nie przejrzałem całości):

• w ustawie oświatowej pojawić ma się cały odrębny rozdział regulujący prawa i wolności uczniowskie, m.in. gwarancje poszanowania godności, równości (wobec innych uczniów), prywatności — zarówno poprzez ochronę jego wizerunku jak i wolności informacyjnej — wolność od dyskryminacji, przemocy (także cyberprzemocy), wolność sumienia i wyznania, wolność słowa, etc.,etc….
• …a także prawo do samodzielnego „kształtowania własnego stroju i wyglądu”;
• tak jak każda swoboda musi znać granice umiaru, przeto uczeń powinien pamiętać o ogólnie przyjętych normach społecznych w zakresie ubioru i wyglądu — a jeśli zgodnie ze statutem w szkole obowiązują mundurki, przywdziewać mundurek;

art. 42b pkt 4 ustawy — prawo oświatowe [projekt]
Uczeń ma obowiązek:
4) nosić strój zgodny z ogólnie przyjętymi normami społecznymi, a w [szkole, gdzie wprowadzono mundurek] nosić na terenie tej szkoły lub placówki jednolity strój; jest niedozwolone noszenie stroju zawierającego treści lub elementy nawołujące do nienawiści, lub dyskryminacji innych osób, lub sprzeczne z przepisami prawa, lub stwarzające zagrożenie dla bezpieczeństwa innych osób przebywających w tej szkole lub placówce, lub samego ucznia;

• nie ma wolności dla wrogów wolności, tedy zakazana będzie odzież z napisami lub rysunkami wulgarnymi, szkalującymi, nienawistnymi, etc.,etc. (i bardzo dobrze, bo to wstyd i obciach jest);
• a na wuefie mieć trampki, a na wycieczce plecaczek, a na praktykach — fartuszek;
• ale też ustawa będzie określała katalog sankcji (literalnie: „działań wychowawczych”) podejmowanych wobec krnąbrnych uczniów: od uwagi ustnej i pisemnej, „kontrakt wychowawczy” (tj. pisemne porozumienie podpisywane z uczniem lub rodzicami w celu poprawy zachowania lub wyników w nauce), przeprosin wobec pokrzywdzonego — posprzątania szkoły za karę; dopiero jak takie działania wychowawcze nie zadziałają, mają być stosowane kary (nagana, relegacja do innej placówki, skreślenie z listy uczniów, etc.);
• (ja to sobie tak przepisuję, bo przyznam, że jestem tabula rasa w tych tematach);
• jakby ktoś pytał: w obrębie Ministerstwa Edukacji Narodowej już od 1 września 2026 r. ma funkcjonować Krajowy Rzecznik Praw Uczniowskich, którego zdaniem będzie stać na straży przestrzegania tychże praw (powoływany na 4-letnią kadencję, łącznie max. 2 kadencje), a przy kuratoriach oświaty — lecz dopiero od 2027 r. — wojewódzcy rzecznicy praw ucznia;
• (etc.,etc.).

Zamiast komentarza: pomysł, by do ustawy wpisywać prawo ucznia do kształtowania swego stroju i wyglądu — byle był zgodny z ogólnie przyjętymi normami społecznymi — jest albo bardzo głupi… albo jest dowodem, że rzeczywiście coś już tam się pieruńsko pokiełbasiło (por. „Zakaz korzystania z telefonów komórkowych w szkołach podstawowych”).

Tekst Prawo do kształtowania stroju i wyglądu — zgodnego z normami społecznymi — prawem ucznia! pojawił się poraz pierwszy w Czasopismo Lege Artis.

opis stanu faktycznego:

• sprawa zaczęła się od złożonego przez 12-letnią „najmłodszą reporterkę sejmową” do prezydentki Gdańska pisemnego wniosku o udostępnienie informacji publicznej w postaci liczby dzieci uczęszczających na lekcje edukacji zdrowotnej w gdańskich szkołach podstawowych;

• (badjełej ciekawe, że na osi sporu nie pojawiło się RODO);
• wyłożone w odpowiedzi na skargę argumenty magistratu były następujące: małoletność obywatelki jest znana urzędowi z urzędu, ponieważ jest ona osobą publiczną (wszakże jest powszechnie znana jako „najmłodsza reporterka sejmowa”), ale też jest znana jako uczennica jednej z gdańskich podstawówek, gdzie w jej imieniu występują rodzice;
• (no i sama skarżąca w pytaniach podkreśliła, że jest jeszcze dzieckiem);
• a poza tym odróżnić trzeba tryb bezwnioskowy — nikt nie weryfikuje wieku osób, które przeglądają BIP — od trybu wnioskowego, „i to wcale nie wtedy, gdy odpowiada się na wniosek, ale gdy odmawia się dostępu”;
• bo przecież zdolność do czynności prawnej ma znaczenie z perspektywy jej skuteczności, a problemem nie jest kwestia udostępnienia danych, lecz np. opłata za udostępnienie lub konieczność wykazania szczególnego interesu, tudzież na etapie sądowym;
• no i tato przecież o tym wszystkim wie, bo podpisał się pod skargą do WSA, co oznacza, że wiedział, że córa pyta urząd — więc mógł już wówczas potwierdzić wniosek i nie byłoby tematu;

intermedium:

• widząc podpisaną przez tatę dziewczynki skargę urzędnicy uznali, że wniosek został należycie potwierdzony — i żądane informacje udostępnili;

a sąd na to:

• a sąd na to: chociaż prawo dostępu do informacji przysługuje „każdemu”, to nie oznacza to uprawnienia do samodzielnego działania osób nieposiadających pełnej zdolności do czynności prawnych — kluczem do pełnego korzystania z prawa informacji publicznej jest pełnia praw cywilnych: pełnoletniość i brak ubezwłasnowolnienia;
• sęk bowiem w tym, że prawo do informacji publicznej jest elementem prawa administracyjnego, które wiąże zdolność do czynności prawnych z przepisami prawa cywilnego, ergo: małoletni, którzy nie ukończyli 13 lat w ogóle nie mają zdolności do czynności prawnych, a dokonane czynności są nieważne z mocy prawa — dzieci są reprezentowane przez rodziców;
• słowo „każdy” w art. 2 ust. 1 udip należy interpretować w ten sposób, że prawo do informacji publicznej przysługuje także dzieciom — ale dzieci nie mogą realizować swych praw samodzielnie, lecz wyłącznie poprzez swych ustawowych przedstawicieli;

Uprawnienie do uzyskania informacji publicznej nie jest równoznaczne z uprawnieniem do samodzielnego złożenia żądania do organu i uczestniczenia w postępowaniu.

• i tu ciekawa koncepcja: „z uwagi na niekwestionowany wąski zakres stosowania w tych sprawach przepisów kodeksu postępowania administracyjnego, nie ma potrzeby odwołania się” do kpa — a jednak tak czy inaczej „samodzielność działania małoletnich jest wyjątkiem”, który musiałby wynikać z przepisów; takiego przepisu brak, więc chociaż nie chodzi o kpa, to jednak chodzi o to, że wnioskodawca musi być pełnoletni lub mieć poparcie rodziców;
• bo przecież prawo do żądania informacji publicznej nie jest nieograniczone — a więc „nie jest negowane poprzez wymóg dokonania konkretnych czynności przez inne osoby”, zarazem konieczność potwierdzenia wniosku przez przedstawiciela jest wyrazem ochrony dóbr osoby małoletniej;
• dalej jest nawet lepiej: obowiązek udzielenia odpowiedzi może wiązać się z koniecznością przeorganizowania czasu pracy urzędników, a przecież uzyskanie wiedzy o sprawach publicznych nie mieści się w pojęciu drobnych, bieżących spraw życia codziennego, a przecież czasem za informację trzeba będzie zapłacić — wniosek jest prosty: dzieci nie powinny bawić się nie tylko zapałkami, ale w informację publiczną też;
• skoro więc skarżąca nie miała nawet 13 lat, czyli nie posiadała nawet ograniczonej zdolności do czynności prawnych, a mimo wezwania wniosku nie poparli rodzice — to zachowanie gdańskiego magistratu nie może być postrzegane jako bezczynność organu;
• (na marginesie: czy zatem urząd mógł wezwać 12-latkę do uzupełnienia wniosku poprzez potwierdzenie jego treści przez dorosłych? skoro nie mogła skutecznie złożyć takiego wniosku, to skąd przekonanie, że mogła prawidłowo zrozumieć wezwanie?);
• no i proszę: jak tylko urząd zobaczył skargę, prawidłowo podpisaną przez ojca, odpowiedzi udzielił — więc tym bardziej zarzut bezczynności jest bezzasadny;
• niepomijalne: wniosek miał datę 2 października 2025 r., wezwanie do uzupełnienia wniosku wystosowano 9 października, skarga na bezczynność wpłynęła do organu 17 października — finalnie informacja została udostępniona 30 października — więc w ocenie WSA urząd zmieścił się w 14-dniowym terminie, przeto bezczynności na pewno nie było.

Biorąc pod uwagę taką wykładnię, uznając, iż dziecko i informacja publiczna nie idą w parze, WSA skargę na bezczynność oddalił.

Zamiast komentarza: w kontekście prowadzonej na tutejszych łamach dyskusji o odpowiedzialności za naruszenie epidemicznych obostrzeń (to już 6 lat!) dywagowaliśmy o możliwości ukarania maluczkich: czy adresatem decyzji o administracyjnej karze pieniężnej może być dziecko? (Na marginesie: a jeśli dziecko jest właścicielem nieruchomości, i nadzór ma jakieś uwagi do jego stanu technicznego? A jeśli gmina chce wydać decyzję podatkową — jej adresatem są rodzice, nawet jeśli nie są właścicielami?)
Już choćby dlatego uważam, że wygłoszone przez WSA teorie albo kupy się nie trzymają — albo są po prostu błędne i naciągane (bo jeśli jest tak jak piszą, to jakim cudem udało się skutecznie wezwać 12-letnią do dołożenia prawidłowo podpisanego papieru?)

Tekst Prawo dostępu do informacji publicznej przysługuje „każdemu” — czy zatem dziecko może złożyć wniosek o jej udostępnienie? pojawił się poraz pierwszy w Czasopismo Lege Artis.

Przyznam, że nie wiedziałem, więc postanowiłem potraktować pytanie jako dobrą łamigłówkę, a tok mego my(ś)lenia pozwolę sobie przedstawić w punktach:

• po pierwsze primo nie ma czegoś takiego jak „miękki” dowód rejestracyjny — jest pozwolenie czasowe;
• pozwolenie czasowe jest jednym z dokumentów stwierdzających dopuszczenie pojazdu do ruchu, jak też dowodem czasowej rejestracji pojazdu;

• (w takim przypadku urząd ogranicza się do legalizacji dotychczasowych tablic, a także wydaje decyzję o rejestracji i dowód rejestracyjny, art. 74 ust. 2e pord);
• celem tej procedury z czasową rejestracją i pozwoleniem czasowym jest przede wszystkim sprawdzenie, czy wszystko jest OK („na razie jeździj tak jak jest, a my zobaczymy”), stąd też ustawa pozwala na przedłużenie 30-dniowego okresu czasowej rejestracji o kolejne 14 dni „w celu wyjaśnienia spraw związanych z rejestracją pojazdu” (art. 74 ust. 3 pord);
• wszystko to (i pozwolenie czasowe, i ta adnotacja) są podstawą wpisania do CEPiK i są uwidaczniane w aplikacji mObywatel, tedy kierowca nie musi wozić przy sobie „miękkiego” dowodu;
• jak zatem traktować brak odebrania „twardego” dowodu rejestracyjnego? czy można jeździć autem z „przeterminowanym” pozwoleniem czasowym? czy jednak „miękki” dowód rejestracyjny po 30 dniach to narażanie się na problemy?
• idąc dalej: właściciel pojazdu ma obowiązek„odebrać decyzję o rejestracji pojazdu i dowód rejestracyjny” w terminie 30 dni od dnia złożenia wniosku o rejestrację pojazdu (tj. od dnia czasowej rejestracji i otrzymania pozwolenia czasowego aka „miękkiego” dowodu);
• skoro to decyzja administracyjna, to warunkiem jej skuteczności jest doręczenie stronie (przy czym lex specialis mówi, że adresat decyzji musi się po nią sam pofatygować do urzędu); wydaje się, że dowód rejestracyjny „twardy” można traktować jako coś w rodzaju załącznika do decyzji — przeto jak człek nie przyjdzie, to nie dostanie decyzji, więc nie dostanie dowodu — więc decyzja o rejestracji pojazdu nie pojawia się w obrocie prawnym;
• groza i napięcie narastają: brak „twardego” dowodu rejestracyjnego równa się brakowi dokumentu stwierdzającego dopuszczenie samochodu do ruchu, a brak decyzji (bo niedoręczona) oznacza brak rejestracji (obstawiam więc, że jest i problem z CEPiK-iem, i z mObywatelem — czyli taki właściciel właściwie nic nie ma);

• i nie ma znaczenia, że normalnie ten świstek może sobie bezpiecznie leżeć w szufladzie (u mnie: w portfelu, tym samym, który zabieram na wypady poza granice Rzplitej) — bo najwyraźniej nie chodzi o to, że sankcja jest zaniemanie „twardego” dowodu rejestracyjnego, lecz za brak rejestracji pojazdu, który w dodatku nie jest dopuszczony do ruchu;
• natomiast na pewno nie da się do tego przypasować wykroczenia polegającego na prowadzeniu pojazdu „nie mając przy sobie wymaganych dokumentów” (art. 95 par. 1 kw);
• (na marginesie zastanawiam się czy posiadacz takiego formalnie niezarejestrowanego i niedopuszczonego do ruchu samochodu może mieć jakieś problemy z polisą OC).

Wersja skrócona dla tych, dla których powyższy wywód to klasyczne tl;dr:

• pozwolenie czasowe (tzw. „miękki” dowód rejestracyjny) oznacza czasowe dopuszczenie pojazdu do ruchu;
• warunkiem rejestracji pojazdu jest prawidłowe „zadziałanie” decyzji o rejestracji, czyli jej odebranie przez właściciela; permanentnego dopuszczenia do ruchu jest wydanie przez urząd którą właściciel pojazdu musi sobie odebrać w urzędzie razem z „twardym” dowodem rejestracyjnym;
• jeśli człek się nie pofatygował do okienka i dowodu rejestracyjnego nie ma — to znaczy, że nie ma też decyzji w/s rejestracji pojazdu, który nie jest także dopuszczony do ruchu.

Q.E.D.

Tekst Czy brak „twardego” dowodu rejestracyjnego oznacza brak możliwości legalnego jeżdżenia samochodem? pojawił się poraz pierwszy w Czasopismo Lege Artis.

opis stanu faktycznego:

• sprawa zaczęła się we wrześniu 2024 r., kiedy to pewna kobieta wystąpiła o wydanie nowego prawa jazdy kat. AM, B1, B (a to ze względu na zmianę terminu ważności uprawnień do kierowania określonymi pojazdami);
• nowy dokument został wytworzony, jednak kobieta — pamiętając, że nie tylko nie trzeba już wozić prawa jazdy w kieszeni, a nawet wystarczy nawet aplikacja mObywatel — nie pofatygowała się do urzędu po jego odbiór;

• natomiast art. 94 par. 1 kw penalizuje zarówno jazdę autem przez osobę, która nigdy nie uzyskała uprawnień, jak też sytuację, w której uprawnienia zostały cofnięte, a więc musi ponownie się o nie ubiegać (por. „„Cofnięcie” uprawnień do kierowania pojazdami to nie to samo co uprawnień „zawieszenie””);
• merytorycznie: kierować pojazdem mechanicznym może osoba, która posiada odpowiednie uprawnienia — prawo jazdy jest aż i tylko dokumentem stwierdzającym posiadanie tych uprawnień;
• natomiast sprawy miały się tak, iż w ramach weryfikacji ustaleń policji o rzekomej nieważności prawa jazdy uzyskano informację z wydziału komunikacji, że uprawnienia były, i nawet było prawo jazdy, tyle, że nieodebrane z urzędu, jednakże ta wiedza została kompletnie zignorowana (pozostawione w uzasadnieniu okruszki pozwalają stwierdzić, że tę prawdę odkrył sąd I instancji, przez co chociaż pierwotnie powziął wątpliwości co do prawidłowości stanowiska policji i rozważał umorzenie postępowania, na wyznaczonym posiedzeniu dał się przekonać policji, że jednak trzeba działać — i finalnie wydał wyrok nakazowy);
• tymczasem nieodebranie dokumentu prawa jazdy z urzędu nie może być rozumiane jako brak uprawnień do prowadzenia pojazdów — taka osoba uprawnienia ma, co najwyżej może nie mieć dokumentu potwierdzającego owe uprawnienia;

Bezwzględnie należy zatem odróżnić „uprawnienie do kierowania pojazdami”, stanowiące prawo podmiotowe, uprawniające do kierowania danego rodzaju pojazdem mechanicznym, od samego dokumentu prawa jazdy, potwierdzającego wyłącznie nabycie takich uprawnień.

• wydanie prawa jazdy jest czynnością materialno-techniczną, jego funkcją jest tylko i wyłącznie potwierdzenie uprawnień kierowcy — utrata prawa jazdy, choćby ze wglądu na upływ terminu jego ważności, nie jest tożsame z utratą uprawnień;
• (kącik dla prawników: brak (utrata) uprawnień jest stanem prawnym — brak (utrata) fizycznego dokumentu prawa jazdy jest stanem faktycznym);
• nieco na marginesie SN zwrócił uwagę, że motywem do odmowy umorzenia postępowania był pogląd oskarżyciela publicznego, że brak dokumentu prawa jazdy mógłby być co najwyżej kwalifikowany jako wykroczenie z art. 95 kw, a tak się nie godzi — ano też nie, bo chociaż ten przepis od lat się nie zmienił, przez ten czas zmieniły się inne przepisy — choćby właśnie o tym, że była deregulacja, więc polskiego prawa jazdy w kieszeni mieć już nie trzeba, więc nie można też ścigać kierowców za to, że dokument zalega w wydziale komunikacji.

Biorąc pod uwagę taką wykładnię SN uchylił zaskarżony wyrok i uniewinnił obwinioną od całości zarzutów.

Tekst Czy brak dokumentu prawa jazdy — bo leży sobie i czeka w urzędzie — oznacza, że kierowca nie ma uprawnień do prowadzenia pojazdów? pojawił się poraz pierwszy w Czasopismo Lege Artis.

Bez zbytecznych wstępów:

• gwoli krótkiego przypomnienia: blisko cztery tygodnie temu Izba Poselska wybrała sześciu sędziów Trybunału Konstytucyjnego; w kolejności alfabetycznej są to Magdalena Bentkowska, Marcin Dziurda, Anna Korwin-Piotrowska, Krystian Markiewicz Dariusz Szostek, Maciej Taborowski (poselskie uchwały w/s wyboru zostały opublikowane w M.P. z 2026 r. od poz. 300 do poz. 305);
• prezydent Nawrocki, dokładnie w prima aprilis, zaprosił do Pałacu i przyjął ślubowanie od M. Bentkowskiej i D. Szostka; pozostałe nazwiska skryła zasłona milczenia, którą przerwały tylko słowa Zbigniewa Boguckiego (szefa prezydenckiej kancelarii), że więcej nie musi, bo podczas trwania jego kadencji powstały dwa wakaty, a poza tym teraz jest łącznie jedenastu sędziów, więc pełen skład TK został zapewniony;

• zaczynając od końca, bo głębiej i szerzej sprawdzać nie będzie mi się chciało: rząd składa przysięgę „wobec” prezydenta, a prezydent przysięgę „odbiera”; osoba powołana na notariusza składa ślubowanie „wobec” Ministra Sprawiedliwości, ale jakieś tam oświadczenia składa się „przed” notariuszem; postępowanie dowodowe odbywa się „przed” sądem, co wcale nie oznacza, że wszystko musi dziać się na sali rozpraw; jedyną obserwowalną regułą jest chyba tylko to, że nie ma reguły;
• przewijając nieco do przodu i porównując do sporu o odmowę powołania sędziów sądów powszechnych: różnica jest taka, że Sejm sędziów Trybunału Konstytucyjnego „wybiera”, w przeciwieństwie do sędziów sądów powszechnych, którzy są „powoływani” przez Prezydenta; jest to o tyle istotne, że w myśl ustawy zasadniczej sędzią TK właściwie staje się w momencie wyboru — ślubowanie, o którym mowa tylko w ustawie, ma tu charakter czynności konwencjonalnej „pasywnej” (z perspektywy głowy państwa), a znaczenie ma tylko z punktu widzenia ewentualnej odmowy oraz nawiązania stosunku służbowego;
• (dla przypomnienia: politycy PiS suflowali swego czasu tezę, że jak czegoś o materii konstytucyjnej nie ma w Konstytucji, to jest sprzeczne z Konstytucją…);
• wracając ad rem: czy zatem ślubowanie „wobec” prezydenta powinno odbyć się „przed” prezydentem, czyli Karol Nawrocki powinien być tam obecny, być adresatem werbalnego oświadczenia osób wybranych na sędziów TK — zaś ślubowanie na piśmie, choćby i podpisane, a następnie doręczone głowie państwa, jest sprzeczne z prawem, a więc nieważne?
• (kurtyną milczenia pominę słowa p. Boguckiego, iż ślubowanie korespondencyjne to de facto odmowa ślubowania, której skutkiem jest zrzeczenie się stanowiska — jeszcze lepsze jest to, że kancelaria Nawrockiego powołuje się na wyrok TK K 34/15, który prezydent Duda zignorował…);
• (troszkę dla rozluźnienia atmosfery: czy ktoś jeszcze pamięta Lidię Bagińską, którą w 2006 r. koalicja PiS-LPR-„Samoobrona” wybrała do TK, a która zrzekła się stanowiska po niecałym tygodniu od ślubowania? przypomnę, że było nawet lepiej: Lidia Bagińska cofnęła oświadczenie o zrzeczeniu się stanowiska, a następnie skarżyła TK do WSA (por. „Czy ex-sędzina TK, która zrzekła się stanowiska, może żądać ponownego dopuszczenia do orzekania?”));
• dziś będzie więcej pytań, niż odpowiedzi, zatem: czy fortelem można odpowiadać na bezprawie? — bo przecież wiadomo, że ślubowanie korespondencyjne to fortel, podobnie jak raczej jest jasne, że kilkutygodniowa zwłoka w odebraniu tego ślubowania, pod pozorem sprawdzenia rzekomych nieprawidłowości (i głupawym uzasadnieniem, że „nie za naszej kadencji zawakowały, więc nie nasze to zmartwienie”), to naruszenie obowiązków prezydenckich?
• dla unaocznienia: akty tej rangi jak Konstytucja czy ustawa o statusie sędziów TK pisze się w duchu bona fide, przeto jak norma mówi, że ktoś coś robi, to przyjmuje się, że to robi i nie rozpisuje o środkach przymusu jak zrobić nie chce (prezydent „powołuje” rząd i premiera, nawet jeśli w drugim kroku „wybiera” ich Izba Poselska — to też czynność konwencjonalna „pasywna”, nie „kreacyjna”);
• analogicznie: o składzie Trybunału Konstytucyjnego decydują posłowie, bo to im ustawa zasadnicza powierza wybór członków tego ciała — Konstytucja o roli Prezydenta w obsadzaniu stanowisk w TK milczy — zaś ustawa dopisuje, że warunkiem nawiązania stosunku służbowego jest ślubowanie „wobec” Prezydenta (ergo poniekąd jest to zagadnienie z pogranicza prawa pracy).

Jako się rzekło: dziś więcej pytań, niż odpowiedzi — chętnie się pospieram w komentarzach — a nawet jeśli nie uda się wywołać dyskusji na łamach, to zawsze będę miał do czego linkować, bo tuszę, że jak ostatnia dekada minęła nam m.in. na spieraniu się o tzw. „sędziów-dublerów”, tak kolejne kilka lat będziemy wałkować wiosenne przesilenie Karola Nawrockiego.

Tekst Czy „wobec” prezydenta oznacza „przed” prezydentem (w kontekście ślubowania osób wybranych na sędziów TK)? pojawił się poraz pierwszy w Czasopismo Lege Artis.

A mianowicie, w normatywnym skrócie:

• zgodnie z rozporządzeniem 2023/1115 w/s udostępniania na rynku unijnym i wywozu z Unii niektórych towarów i produktów związanych z wylesianiem i degradacją lasów (tzw. rozporządzenie EUDR) na sprzedawcach określonych towarów — m.in. takich jak kakao, kawa, olej palmowy i drewno — spoczywają obowiązki w zakresie przeciwdziałania minimalizacji wpływu działalności na globalne wylesianie i degradację lasów;
• (gdzie „„las” oznacza teren o powierzchni ponad 0,5 hektara, pokryty drzewami o wysokości ponad 5 metrów i zwarciu drzewostanu wynoszącym ponad 10 % lub drzewami, które są w stanie osiągnąć te wartości graniczne in situ, z wyłączeniem terenów, na których przeważa rolnicze i miejskie użytkowanie gruntów”);
• stąd też wszystkie podmioty występujące w łańcuchu dostaw mają zakaz wprowadzania do obrotu i udostępniania na rynku (upraszczając: sprzedaży) towarów i produktów, które powodują wylesianie — w tym zakresie obowiązuje ich zasada należytej staranności w gromadzeniu danych, informacji i dokumentów dot. wpływu wyrobów na środowisko, a także analizy ryzyka niezgodności oraz stosowania środków redukujących owe ryzyka;
• unijne rozporządzenie może i jest stosowane bezpośrednio, ale wiadomo, że bez polskiej ustawy nici z pełnego wdrożenia (por. „Ustawa o kryptoaktywach — czyli pomysł na wdrożenie rozporządzenia MiCA w/g posłów Konfederacji”), więc będzie i ona, a w niej troszkę procedur: obowiązkowy numer referencyjny oświadczenia o należytej staranności…

art. 3 ust. 1 ustawy o ochronie rynku i konkurencyjnej gospodarki przed produktami i towarami powodującymi wylesianie oraz degradację lasów [projekt]
Podmiot, podmiot na dalszym etapie łańcucha dostaw oraz podmiot handlowy, prowadzący działalność na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w zakresie wprowadzania do obrotu, udostępniania na rynku lub wywozu odnośnych towarów lub odnośnych produktów, są obowiązani:
1) umieścić numer referencyjny oświadczenia o należytej staranności lub identyfikator jednorazowej uproszczonej deklaracji w każdej ofercie handlowej;
2) dołączyć do dokumentów sporządzanych w związku z tą działalnością informację o numerze referencyjnym oświadczenia o należytej staranności lub identyfikatorze jednorazowej uproszczonej deklaracji dla każdego wprowadzenia do obrotu, udostępnienia na rynku lub wywozu odnośnego produktu.

• …(tego, o którym mowa w rozporządzeniu wykonawczym KE 2024/3084 w/s funkcjonowania systemu informacyjnego przewidzianego w rozporządzeniu EUDR);
• i które będzie (na równi z identyfikatorem jednorazowej uproszczonej deklaracji) konieczne także w zgłoszeniu celnym, i to pod rygorem odmowy przyjęcia zgłoszenia do procedury dopuszczenia do obrotu;
• ale to nie wszystko, bo naruszając rozporządzenie EUDR należy liczyć się z zastosowaniem natychmiastowego środka tymczasowego w postaci zajęcia towaru lub zawieszenia prawa do handlu zakwestionowanym towarem;

art. 14 ust. 1 ustawy o ochronie rynku i konkurencyjnej gospodarki przed produktami i towarami powodującymi wylesianie oraz degradację lasów [projekt]
W przypadku uzasadnionego podejrzenia nieprzestrzegania przepisów rozporządzenia 2023/1115, organy właściwe mogą zastosować wobec podmiotów lub podmiotów na dalszych etapach łańcucha dostaw lub podmiotów handlowych natychmiastowy środek tymczasowy […]

• przy czym zastosowanie natychmiastowego środka tymczasowego będzie następowało w trybie administracyjnym, zaś decyzja będzie publikowana w BIP organu (ze skutkiem w postaci jej doręczenia) oraz systemie informatycznym EUDR (zupełnie jak polecenie zabezpieczające w/g NIS2);
• a teraz to, co tygrysy lubią najbardziej: wdrożenie rozporządzenia EUDR zostało obwarowane całkiem realnymi karami, od grzywny i administracyjnej kary pieniężnej, poprzez zakaz prowadzenia działalności gospodarczej w zakresie sprzedaży określonych towarów lub zakaz sprzedaży takich towarów, jak też przepadek towarów lub produktów, dochodów z ich sprzedaży, etc.,etc.;
• i tak ustawa przewiduje określone kary m.in. import i wprowadzanie do obrotu towarów nie spełniających wymogów EUDR, brak rejestracji w internetowym systemie EUDR, brak gromadzenia odpowiednich informacji o łańcuchu dostaw i udostępniania tych danych organom właściwym, brak przekazania informacji o tym, że produkt okazał się niezgodny z wymogami, za brak przeprowadzenia oceny ryzyka i brak należytej staranności w sprawdzaniu danych, za niewdrożenie odpowiednich i proporcjonalnych polityk, kontroli i procedur, w tym brak audytów dostawców (por. „Czy administrator może zostać ukarany za brak weryfikacji i audytowania podmiotu przetwarzającego?”);
• zaś przewidywana wysokość administracyjnej kary pieniężnej wynosić ma od 500 zł do 6% rocznego obrotu podmiotu (oraz od 1 tys. do 8% obrotu w przypadku recydywy pierwszej i od 1,5 tys. do 10% obrotu przy re-recydywie);
• przy czym sankcje, w zależności od rodzaju towaru lub produktu, stosować będzie powiatowy lekarz weterynarii, wojewódzki inspektor jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych lub wojewódzki inspektor ochrony środowiska;
• dla jasności: pełne wdrożenie rozporządzenia EUDR nastąpi 30 grudnia 2026 r. (w przypadku mikroprzedsiębiorstw i małych przedsiębiorstw — ale tylko powstałych do końca 2024 r. — przepisy stosuje się od 30 czerwca 2027 r.).

Zamiast komentarza: czyli deforestacyjny komplajans połączony z AML i KYC, więc nawet jeśli kogoś nie dotknie NIS2, to wdrożenie rozporządzenia EUDR może go nie ominąć… wróć: sektor produkcji, przetwarzania i dystrybucji żywności — przedsiębiorstwa spożywcze zajmujące się dystrybucją hurtową oraz przemysłowymi produkcją i przetwarzaniem żywności — są zaliczane do podmiotów ważnych w/g NIS2, więc akurat w ich przypadku będzie robota dubeltowa.

Tekst Jest projekt ustawy wdrażającej rozporządzenie EUDR (ustawa przeciwko wylesianiu i degradacji lasów) pojawił się poraz pierwszy w Czasopismo Lege Artis.

A mianowicie, w pewnym skrócie:

• jeśli ktoś liczył na to, że prezydent Nawrocki nie podpisze ustawy przewidującej możliwość administracyjnej ingerencji w treść stosunków cywilnoprawnych, to się rozczarował (ale niekoniecznie zdziwił: ta legislacja stawia system prawa na głowie, więc wszystko jest zgodne z programem politycznym): jeśli PIP dojdzie do przekonania, że umowa zlecenia ma charakter fikcyjny, a wzajemny status stron pasuje do relacji pracodawca-pracownik, urzędnik wyda pracodawcy polecenie usunięcia naruszeń…
• (piszę „zlecenia”, ale wiadomo, że to może być umowa o dzieło, o świadczenie usług B2B, etc. — jak zwał, tak zwał);
• …a jeśli zleceniodawca polecenia nie wykona — ten sam urzędnik będzie mógł, w drodze decyzji administracyjnej, stwierdzić istnienie stosunku pracy (por. „Jest kolejna inkarnacja projektu o wydawaniu przez PIP decyzji w/s stwierdzenia istnienia stosunku pracy”);

• dla przypomnienia: PIP może też karać mandatami za wykroczenia przeciwko prawom pracownika, po podwyżce wysokość takiego mandatu będzie mogła sięgać 5 tys. zł — oraz 10 tys. zł w przypadku recydywy (zmieniony art. 96 par. 1a-1b kpsw);
• gdzie ta marchewka? ano proszę bardzo, będzie abolicja dla chlebodawcy, który uzna swój błąd i dobrowolnie zdecyduje się na zawarcie umowy o pracę w miejsce wadliwej umowy cywilnoprawnej;

art. 16 ustawy z 11 marca 2026 r. o zmianie ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy oraz niektórych innych ustaw
Podmiot, który przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy zawarł z osobą wykonującą pracę umowę cywilnoprawną lub na rzecz którego osoba faktycznie świadczy pracę za wynagrodzeniem, mimo że stosunek ten spełnia wszystkie cechy stosunku pracy, o których mowa w art. 22 § 1 [kodeksu pracy], i który w terminie 12 miesięcy od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy dobrowolnie doprowadzi do stanu zgodnego z prawem przez zawarcie umowy o pracę, nie podlega odpowiedzialności określonej w art. 281 § 1 pkt 1 [kodeksu pracy].

• ważne: na niekaralność może liczyć tylko podmiot, który umowę zlecenia zawarł jeszcze przed wejściem w życie nowych przepisów — a na poprawę będzie miał kolejne 12 miesięcy…
• …co przecież wcale nie oznacza, że przez ten rok Państwowa Inspekcja Pracy nie będzie mogła prowadzić kontroli i wszczynać postępowań;
• i teraz uwaga: PIP wydaje polecenia po przeprowadzeniu kontroli, więc kontrola nie uniemożliwia skorzystania z dobrodziejstwa abolicji;
• ale jeśli rezultatem kontroli będzie polecenie, to pozamiatane; podobnie jeśli zostanie wszczęte postępowanie administracyjne (przypomnijmy: decyzja będzie wydawana w razie niezastosowania się do polecenia — to na dobrowolność będzie już za późno);
• w sumie nic nie stoi na przeszkodzie, żeby kontrole ruszyły… wróć: nie ma potrzeby się zastanawiać, czy PIP musi dokonać analizy ryzyka i dopiero ruszać z kontrolami — bo przecież kontrolę warunków i legalności zatrudnienia można prowadzić już dziś, i już dziś można wlepić mandat (zaś abolicja za dobrowolne zawarcie umowy o pracę rusza dopiero wraz z wejściem w życie ustawy).

Zamiast komentarza: nowe kompetencje Państwowej Inspekcji Pracy nadal oceniam bardzo krytycznie, niezależnie od tego, że finalne brzmienie przepisów zostało nieco złagodzone względem pierwotnego projektu. Dura lex sed lex, więc wkrótce postaram się przeanalizować przyjęte rozwiązania pro publico bono.

Tekst Bez kary po dobrowolnym zastąpieniu umowy cywilnoprawnej umową o pracę pojawił się poraz pierwszy w Czasopismo Lege Artis.