Wydawnictwo EMG ma zaszczyt przedstawić

Po Miłoszu

Materiały z sesji naukowej, która odbyła się w ramach Festiwalu Czesława Miłosza we Wrocławiu w dniach 25-27 maja 2011 roku. W sesji udział wzięli: Marian Bielecki, Piotr Biłos, Wojciech Browarny, Aleksander Fiut, Alfred Gall, Paweł Kaczmarski, Ewa Kołodziejczyk, Marta Koronkiewicz, Dorota Kozicka, Tomasz Kunz, Paweł Mackiewicz, Jerzy Madejski, Renata Makarska, Małgorzata Mikołajczak, Tomasz Mizerkiewicz, Jakub Momro, Joanna Orska, Krzysztof Uniłowski, Dorota Wojda, Joanna Zach.

Ożywianie Miłosza może się dokonać jedynie przez otwarty dialog z zaletami i niedostatkami jego twórczości. To założenie, tyleż oczywiste, co śmiałe, a nawet ? w Roku Miłosza ? ekscentryczne, jest dla mnie przede wszystkim konieczne. Nie ma twórczości bez krytycznego namysłu nad nią, Miłosz ?brązowiony? przestaje być poetą interesującym. Zapisany w książce, zresztą bardzo subtelnie, gest antybrązowniczy wydaje mi się ? jako intencja ? usprawiedliwiony, zrozumiały i, jak napisałem, konieczny. Tym bardziej, że wiążą się z nim niebagatelne pożytki dydaktyczne. Rekontekstualizacja Miłosza, a zatem oderwanie od ?zastanych? języków, zwyczajów, nastawień i przeniesienie jego dzieła do innego otoczenia, doskonale temu dziełu służy.

Więcej informacji na temat książki na stronie Wydawnictwa EMG

W kolejnym dniu festiwalu rozpatrywano religijność poety. Tu w dyskusji wzięli udział Wojciech Bonowicz, Paweł Próchniak oraz Piotr Śliwiński. Osią rozmów stał się dwoisty stosunek Miłosza do religii czy wręcz do Kościoła katolickiego – który z jednej strony stanowi, jak podkreślano, „kładkę umożliwiającą porozumienie z Bogiem”, a z drugiej „pełen jest płytkich ceremoniałów”. Przez pierwsze trzy dni (czy raczej późne wieczory) spotkań można było wziąć udział w tak zwanym „paśmie nocnym”, podczas którego wiersze przedstawiali poeci z Wrocławia, Warszawy i Krakowa; wysłuchaliśmy tu nowych utworów m.in. Agnieszki Wolny-Hamkało, Marcina Sendeckiego, Marcina Barana, Andrzeja Sosnowskiego i Artura Szlosarka.

Potem był dzień premier. Na pierwszy ogień poszła premiera najnowszego tomu poetyckiego Edwarda Pasewicza Pałacyk Bertolta Brechta. Rozmowę z poetą, pisarzem, kompozytorem i kurą domową – jak sam autor się określił – poprowadzili Joanna Orska (reprezentująca postawę zachęcającą) i Marcin Świetlicki (prezentujący postawę zniechęcającą). Potem premierę miały również Wiersze Marcina Świetlickiego, a spotkanie z krakowskim poetą poprowadził Stanisław Bereś. Świetlicki przyznał, że publikacja nowego tomu jest zamknięciem pewnego etapu w jego życiu. Zapytany, czy zdaje sobie sprawę z tego, że od tomu zbiorowego do festiwalu ku czci jest bardzo blisko, odpowiedział, że „uczuli swojego syna na to, by nie sprzeniewierzono jego dzieła w obchodach”. Ze strony publiczności skierowano do Świetlickiego kilka ciekawych pytań, między innymi o to, jaki wpływ chciałby wywrzeć na swoich czytelników („piorunujący”), czy nie boi się, że zostanie posądzony o wydanie tej książki dla kasy („dla jakiej kasy – sam będzie musiał kupić od wydawcy egzemplarze dla przyjaciół”), czy matka była dla niego wsparciem („raczej utrudnieniem – kradła mu rękopisy na pamiątkę”) i czy lubi pisać wiersze („lubi”).  W ostatnim dniu festiwalu Ryszard Krynicki opowiadał o kilku swoich spotkaniach z Czesławem Miłoszem; i krytycznie wypowiedział się również na temat wszelkiej maści nagród literackich, a także swoich inspiracji, rytuałów i fetyszy związanych z pisaniem. Wieczorem festiwal zakończył w klubie Metropolis koncert zespołu Świetliki i slam poetycki pod hasłem „Miłosz” (pierwsze miejsce zajęli w nim ex equo Bernard Mieczkowski i Dawid Koteja).

Festiwalowi towarzyszyła rozpoczęta po kilku dniach trzydniowa międzynarodowa konferencja naukowa Po Miłoszu, zorganizowana przez Instytut Filologii Polskiej Uniwersytetu Wrocławskiego. Nie miejsce tu, by wymieniać wszystkich jej gości, bardzo licznych i szacownych, wspomnę tylko niektórych. Referat na temat miejsca Miłosza w nowoczesności wygłosił Tadeusz Mazurkiewicz, a o Europie w jego życiu i twórczości opowiedzieli m.in. Hans-Christian Trepte i Aleksander Fiut. Dzień później o figurach dyskursu wypowiedział się Piotr Śliwiński, a o Miłoszu jako historyku literatury – Joanna Orska. Konferencję, do której pewnie będzie się nieraz wracać w humanistycznych publikacjach, podsumowano w ożywionej dyskusji.

Ewa Wrona

Na bieżąco będziemy informować o postępach prac.

W zakładce Sesja Naukowa właśnie pojawił się program sesji i harmonogram wystąpień. Wśród prelegentów:
prof. Aleksander Fiut, dr Dorota Kozicka, prof. Tomasz Mizerkiewicz, dr Jakub Momro, dr Joanna Orska, prof. Piotr Śliwiński, prof. Krzysztof Uniłowski, prof. Joanna Zach i inni.

Zapraszamy do siedziby Polonistyki przy Placu Biskupa Nankiera 15

Kolejna część rozmowy dotyczyła głównie języka poetyckiego (poeta i prowadząca rozważali, w jakim stopniu poeci powinni wykorzystywać najnowsze środki wyrazu i wspólnie doszli do wniosku, że wszystko zależy od tego, kto czyta – cała władza leży więc w rękach czytelnika). Krynicki wypowiedział się również na temat wszelkiej maści nagród literackich – stwierdził, że dla niego nie są one żadnym kryterium, a jego sympatia, jakby na przekór, kieruje się raczej w stronę niedocenionych. Zwierzył się także z tego, że napisanie dobrego wiersza jest pewnego rodzaju olśnieniem – nie wywołuje uczuć fizycznych, raczej emocjonalne. Stwierdził ponadto, że jest perypatetykiem i wiele jego wierszy jest wychodzonych, a młodym poetom poradził, by zawsze nosili przy sobie notes i ołówek, by móc łapać pomysły, nim uciekną.

Kolejne pytania dotyczyły inspiracji, rytuałów i fetyszy autora związanych z pisaniem. Dowiedzieliśmy się więc, że Krynicki zbiera kamienie, a swoich wierszy nie pisze przy biurku w określonych godzinach – najczęściej powstają one w najmniej oczekiwanym miejscu. Przyznał się również, że zdarza mu się mieć dwa egzemplarze tej samej książki – jeden do czytania i jeden w stanie nieskazitelnym. Wszystko dlatego, że poetę boli, gdy idzie do biblioteki i widzi książkę w opłakanym stanie. Traktuje ją bowiem jako nośnik, który tym się różni od innych przedmiotów, że ma duszę. Na zakończenie spotkania Krynicki przeczytał jeden wiersz Miłosza i trochę swojej poezji.

A o 18.30 w klubie Metropolis rozpoczął się koncert zespołu Świetliki, W skład którego wchodzą Marcin Świetlicki – wokalista i autor tekstów, Grzegorz Dyduch, Tomasz Radziszewski, Artur Gasik oraz Marek Piotrowicz. Główne jego hasło, „Widziałem takie rzeczy w Stanach”, to słowa Czesława Miłosza, będące odpowiedzią na pytanie o wrażenia po wysłuchaniu Świetlików. Koncertu jednak nie będziemy relacjonować – powiemy tylko, że Ci, co nie byli, powinni żałować.

A po koncercie rozpoczął się slam poetycki „Miłosz” – czyli konkurs utworów inspirowanych w jakiś sposób życiem i/lub twórczością Czesława Miłosza, bądź też z nim polemizujących. Jurorów było dziesięciu – byli nimi członkowie zespołu Świetliki (w liczbie pięciu) oraz pięć dziewcząt z publiczności. Przyznawali oni utworom od 1 do 5 punktów. W konkursie wzięło udział 21 uczestników, którzy wygłosili bardzo różne teksty, od krótkich, jednozdaniowych form po długie wiersze. Pojawiła się nawet coś, co nie było poezją (jednak także nie czymś do jedzenia, jak sugerowała publiczność) – jedna sztuka dramatyczna. Niektórzy komentowali swoje utwory, inni ograniczali się do recytacji. Konkurs zakończył się remisem – pierwsze miejsce zajęli ex equo Bernard Mieczkowski i Dawid Koteja, którzy zdobyli po 45 punktów (na 50 możliwych). Wywołało to pewną konsternację organizatorów, jednak po krótkiej debacie ustalono, że obaj zawodnicy otrzymają w nagrodę – oczywiście oprócz uznania jurorów i publiczności – po 400 złotych (pierwotnie przewidziano 500 złotych za pierwsze miejsce i 300 złotych za drugie). Trzecie miejsce zajął Kamil Zając, który zebrał 40 punktów i otrzymał 200 złotych.

Serdecznie dziękujemy wszystkim gościom Festiwalu za inspirujące wystąpienia, a uczestnikom za to, że byli z nami. Mamy nadzieję, że jeszcze się zobaczymy!

Więcej zdjęć w galerii

spotkanie z Ryszardem Krynickim

slam poetycki

Wszystkie relacje z Festiwalu dostępne na kanale Wydawnictwo EMG w serwisie Vimeo

O 18.30 rozpoczęła się premiera Wierszy Marcina Świetlickiego, prowadzona przez Stanisława Beresia. Publiczność zjawiła się tłumnie. Panowie dosyć długo dyskutowali o tytule – dlaczego właśnie „Wiersze”, a nie na przykład „Wiersze zebrane”. Poeta wyjaśnił, że jest raczej skromnym człowiekiem, a określenie „zebrane” jest jak krok w stronę przepaści, bo w pewien sposób podsumowuje życie. Nie czytuje swoich wierszy ani nie słucha płyt, bo ma siebie nadmiar na co dzień, ale teraz przeczytał te wiersze (bo sam zredagował tom) i poczuł, że pewien etap został zamknięty. Równocześnie zaczął jednak snuć plany na kolejny.

Stanisław Bereś zauważył, że myśli zawarte w niektórych wierszach wzajemnie się wykluczają, na co Świetlicki odpowiedział przytomnie, że poeta dyskutuje sam ze sobą i nie można być tak konsekwentnym jak Miłosz. Zapytany, czy zdaje sobie sprawę z tego, że od tomu zbiorowego do festiwalu ku czci jest bardzo blisko, odpowiedział, że uczuli swojego syna na to, by nie sprzeniewierzono jego dzieła w obchodach. Prowadzący próbował również poznać przyczyny wydania Wierszy („zobacz, czytelniku, jak długą drogę przeszedłem” czy raczej „zobacz, czytelniku, jaki od początku byłem rewelacyjny”) – w odpowiedzi usłyszał, że mama Świetlickiego pytała, co wyda w tym roku, więc chciał jej zrobić przyjemność. Dowiedzieliśmy się również, że Wiersze to książka polityczno-społeczna, opisująca czasy od późnego Gierka (pierwszy wiersz pochodzi z 1977 roku) do bezkrólewia (rok 2010).

Stanisław Bereś – pamiętając, że to Festiwal Czesława Miłosza – zapytał Świetlickiego o jego wiersz dotyczący rozmowy telefonicznej z Miłoszem. Świetlicki przyznał, że mógł on być wyrazem traumy z wcześniejszego wydarzenia, kiedy krzyczał przez gigantofon do stojącego dwa metry obok Miłosza: „To będzie moje miasto!”. Trauma ta nie dotyczyła jednak ani jego, ani autora Rodzinnej Europy - raczej Czesława Illga i Czesława Franaszka. Miłosz bowiem przyjechał do Krakowa odnieść kolejny sukces i tylko to go interesowało. Świetlicki przyznał zresztą, że to miasto (czyli Kraków) tak naprawdę nigdy nie będzie jego, bo gdyby te wiersze przedstawił właśnie tam, a nie we Wrocławiu, przyszło by jedynie kilku poetów i by go wyśmiewali.

Po długiej i wnikliwej rozmowie poety z prowadzącym z publiczności padło w stronę Świetlickiego kilka ciekawych pytań, między innymi o to, jaki wpływ chciałby wywrzeć na swoich czytelników (piorunujący), czy nie boi się, że zostanie posądzony o wydanie tej książki dla kasy (dla jakiej kasy – sam będzie musiał kupić od wydawcy egzemplarze dla przyjaciół), czy matka była dla niego wsparciem (raczej utrudnieniem – kradła mu rękopisy na pamiątkę) i czy lubi pisać wiersze (lubi). Ogólnie rzecz ujmując, dzisiejsze wydarzenia pozwoliły nam lepiej poznać krakowskich poetów, przynajmniej dwóch.

Więcej zdjęć w galerii

Pozostałe wideorelacje z Festiwalu na kanale Wydawnictwo EMG w serwisie Vimeo

O godzinie 18.30 w Klubie Metropolis (ul. Ruska 51) rozpocznie się koncert zespołu Świetliki „Widziałem takie rzeczy w Stanach”.

O godzinie 20.00 w tym samym miejscu odbędzie się slam poetycki „Miłosz”, prowadzony przez Pawła Piotrowicza, w którym slamerów oceniać będą członkowie zespołu Świetliki. Serdecznie zapraszamy!

Zapraszamy 19 maja do Poznania. Edward zaprezentuje „Pałacyk Bertolta Brechta” w ramach Festiwalu Poznań Poetów 2011. Na spotkanie Trzy Kwadranse w „Pałacyku”, czyli nowy Pasewicz zapraszamy w czwartek, godzina 17.00, do Sali Pod Zegarem w CK Zamek (Św. Marcin 80/82). Spotkanie poprowadzi Grzegorz Jankowicz.

O godzinie 18.30, również w Mediatece, swoją premierę będą miały Wiersze Marcina Świetlickiego, także z udziałem autora. Spotkanie poprowadzi Stanisław Bereś.

Piotr Śliwiński rozpoczął swoją wypowiedź usprawiedliwieniem – spotkał na wrocławskim rynku czołowych polskich poetów, przysiadł się do nich na chwilę i z wrażenia zapomniał zabrać torby z notatkami (zwierzył się również z obaw, że owi poeci zapewne właśnie sobie dworują z ich treści). Na szczęście brak notatek nie przeszkodził gościowi w snuciu refleksji nad wierszami Miłosza ani nawet ich cytowaniu – choć w tym pomagał mu głos z publiczności, Adam Poprawa (gość wczorajszego panelu dyskusyjnego). Sporo uwagi Śliwiński poświęcił wierszowi Uczciwe opisanie samego siebie nad szklanką whisky na lotnisku, dajmy na to w Minneapolis, w którym Miłosz przyznaje się do fascynacji pięknymi, młodymi kobietami. Według gościa ten wiersz jest w gruncie rzeczy wierszem religijnym, wszak oglądanie się za spódniczkami jest bliższe Bogu niż paciorki. Dlatego też zresztą Śliwiński go lubi… Dwoisty stosunek Miłosza do religii, czy nawet bardziej do Kościoła katolickiego – który z jednej strony jest kładką umożliwiającą porozumienie z Bogiem, a z drugiej pełen jest płytkich ceremoniałów, stał się osią dyskusji. Wojciech Bonowicz stwierdził, że Miłosz konsekwentnie uprawiał religijne czytanie własnego losu, bo żaden inny poeta nie napisał tylu modlitw, a w opisie siebie nie stosował tak często pojęć grzechu, winy, pokuty itp. Poza tym Miłosza bardzo często czyta się jako poetę bezpośredniego wyznania, gdy tymczasem trzeba sięgnąć głębiej, by odnaleźć prawdę. Tu Bonowicz opowiedział historię o tym, że pewnego razu w okolicach Bożego Narodzenia był u swoich znajomych. Była choinka, pod choinką żłóbek, a przy żłóbku bawiące się dziecko. Zapytane, co robi, odpowiedziało, że zmienia Jezuskowi pieluchę, bo zrobił kupę. To właśnie Bóg, który schodzi nisko – ale czy to jego poszukiwał Miłosz w swojej twórczości i w swoim życiu? Poeta miał wszak dwoisty stosunek do katolicyzmu – czy, w późniejszym okresie, chrześcijaństwa. Niby chciałby się zjednoczyć z prostymi wieśniakami uczestniczącymi we mszy, jak pisał w jednym z esejów w latach pięćdziesiątych, ale mimo wszystko czuje się obco: ich wiara wydaje mu się zbyt bezmyślna, zrytualizowana. I ta dwoistość przejawia się również w jego wierszach. Ponieważ jednak nie da się o religijności Miłosza rozmawiać bez wnikania w estetykę, nasi goście na koniec podyskutowali trochę na temat języka Miłosza i jego prób stworzenia sumy głosów, przejawiających się wielogłosowością.

Oczywiście goście popierali swoje wypowiedzi dłuższymi lub krótszymi cytatami z utworów Miłosza, podzielili się również kilkoma mniej lub bardziej znanymi faktami z życia Miłosza, dotyczącymi między innymi relacji Miłosza z Janem Pawłem II. Pierwszy z nich to odpowiedź Jana Pawła II na przejmujący list poety, w którym pytał, czy jest poetą rzymskokatolickim, brzmiąca: „Każdy poeta jest rzymskokatolicki”. Druga: podczas spotkania obu Miłosz na stwierdzenie papieża: „Pan, panie Czesławie, zawsze tak: dwa kroki do przodu, krok do tyłu…”. Podobno odpowiedź poety brzmiała: „A czy da się inaczej pisać poezję religijną?”. I tym akcentem goście zakończyli dyskusję, a my – naszą relację z panelu.

Opowiemy jednak o kolejnym wydarzeniu dzisiejszego dnia, czyli paśmie nocnym, w którym tym razem wystąpili poeci krakowscy: Marcin Baran (który po długiej, 21-letniej podróży poetyckiej trafił wreszcie do Tajnych Kompletów), Miłosz Biedrzycki (jedyny Miłosz na Festiwalu Miłosza), Wojciech Bonowicz (którego nie trzeba przedstawiać, bo wszyscy znają go z telewizji, gdzie prowadzi program, w którym rozmawia – czyli, według Biedrzyckiego, poeta Mateusz) oraz Artur Szlosarek („ostatni polski poeta na wygnaniu”). Krakowscy poeci zgromadzili dużą publiczność, która godnie ich powitała. Jednak największe owacje otrzymał prowadzący Karol Pęcherz – za „pełną uroku dezynwolturę”, jak stwierdził Biedrzycki. Po krótkim wprowadzeniu, któremu towarzyszyły chichoty z głębi sali (w pełni uzasadnione!), poeci przeszli do czytania swoich wierszy systemem zmianowym. A w przerwach między seriami prowadzący podpytywał o wspomnienia związane z Czesławem Miłoszem. Biedrzycki stwierdził, że otrzymał na chrzcie takie imię, jakie otrzymał, w związku z czym czuje się zwolniony z dalszych zeznać. Pozostali opowiedzieli trochę więcej. A publiczność była zachwycona.

Więcej zdjęć w galerii

Wideo relacja z czwartego dnia:

Pozostałe relacje na kanale Wydawnictwo EMG w serwisie Vimeo.