Literair Weblog De Contrabas

De katers na Gedichtendag

2012-01-27T16:24:08+01:00

Bij de terugkeer uit Sneek, vrijdagmiddag laat, trof ik thuis een huizenhoge kater aan. Dat kwam goed uit, want daardoor vergat ik de kater in m'n kop. Het beest vroeg: 'hoe was het?'

Ik antwoordde: 'Kennelijk leuk, anders was ik wel eerder van daar teruggekeerd.'
'Ach so', sprak de kat, 'je werd zeker weer zat?'
'Dat denk ik wel. Net als zovelen elders in het land.'

En dus, vanwege de katers, ga ik nu niet op jacht naar nieuws of recensies van Gedichtendaggebeurtenissen die zich buiten Sneek afspeelden. Links naar dat soort berichten - zoals deze, over John Cooper Clarke, Ellen Deckwitz, Daan Doesborgh en Dennis Gaens in Groningen - kunnen geheel interactief hieronder geplaatst worden.

Over Gundula Schulze Eldowy en Nico Dijkshoorn

2012-01-27T13:50:26+01:00

"De vraag van Arie Boomsma in DWWD en die van de journaliste in de Volkskrant, of Nooit ziek geweest misschien uit wraak was geboren, leek mij dan ook wat oppervlakkig gesteld. Een dergelijke vraag gaat iets te snel van een vereffening uit: een zoon heeft een nare vader en, is dan de algemene veronderstelling, rekent met hem af in een boek. Maar wat voor afrekening zou dat wezen? De vader, lijdend aan Alzheimer, krijgt de boodschap niet mee, dus als zoon mis je je belangrijkste doel. Waar zou die afrekening dan verder uit kunnen bestaan? Dat de omgeving weet wat voor een man deze vader nu eigenlijk was? Tja, wat heb jij daaraan, jij moet in de optiek van de wraakactie afrekenen met deze vader, en niet je omgeving." Over Gundula Schulze Eldowy en, inderdaad, Nico Dijkshoorn, op Weblog over Kijken van Nicole Montagne.

Duco Arris Vorster (1880-1953)

2012-01-26T13:30:14+01:00

Vorig jaar berichtte ik over een dichter/dominee die meende dat hij een medium was dat overleden dichters als Jacob Cats gebruikten om nieuwe 'postume' gedichten te schrijven. Vandaag kwam ik een dichter/dominee tegen, die niets met spiritisme had, maar wiens volgelingen toch geloofden dat hij een medium was. Omdat ze dachten dat hij tijdens het preken doden tot leven wist op te wekken.

De wekelijkse* column van Bart FM Droog

D.A. Vorster, of te wel Duco Arris Vorster. In geen enkele bloemlezing ben ik hem tot dusverre tegen gekomen. Bij het verwerken van gegevens uit Het Nederlandsche Boek 1924, een catalogus die in november 1924 in een oplage van 30.000 exemplaren werd uitgebracht door de Nederlandsche Uitgeversbond te Amsterdam, zag ik z'n debuut staan. En kwam, na enige literatuurarcheologie tot:

D.A. Vorster (Steenwijk, 25-5-1880/Arnhem, 7-12-1953)

Volledige naam: Duco Arris Vorster. Dichter en schrijver van mystieke werken. Studeerde theologie te Leiden. Vrijzinnig hervormd predikant in Oldeberkoop (1905), Renese (1909), Olst (1912-1924) en voorganger van de afdeling Vrijzinnig Hervormden te Arnhem 1924-1947. Hij bewonderde Henriëtte Roland Holst en Frederik van Eeden, wiens kolonie 'Walden' hij bezocht. Een van z'n kinderen, zijn zoon Jaap, overleed in 1925 op 16-jarige leeftijd. Aan hem droeg hij zijn in 1926 verschenen bundel op.

In Arnhem werkte hij mee aan de landelijke vrijzinnige organisaties, in het bijzonder het jongerenwerk. Als predikant was hij sociaal en pastoraal bewogen, terwijl van zijn preken veel bezieling uitging. Hoewel hij zich niet met spiritisme bezighield, functioneerde hij voor een deel van zijn gehoor als 'medium': door zijn preektrant zagen sommigen hun overledenen als het ware voor zich.

Hij was betrokken bij de Vereniging van Woodbrokers en de VPRO. Hij nam in 1932 principieel stelling tegen het nationaal-socialisme en de daaraan verbonden rassenwaan.

Vorster behoorde ook tot de medewerkers aan de hervormde gezangenbundel van 1938, al wordt zijn naam daarin niet genoemd. Van zijn zeven bijdragen werd er één (gezang 224) als lied 126 opgenomen in de liederenbundel van de Ned. Protestanten Bond uit 1944, een door Vorster vertaald en bewerkt lied van de Duitse dichter Novalis.

Dichtbundels:
Het nieuwe getijde. Religieuse verzen, De Tijdstroom, Rotterdam, 1924
Op uwen drempel. Religieuse verzen, De Tijdstroom, Huis ter Heide, 1926
Het lied dat niemand zingen kan, De Tijdstroom, Lochem, [1949]

Het Lectuur Repertorium beoordeelt zijn verzen als 'zwakke poëzie', maar of dat ook echt zo is? Helaas bezit ik zelf geen gedichten van Vorster - dus mocht iemand daar wel over beschikken, dan kan één ervan hieronder gepost worden, mét bronvermelding en commentaar.

Bronnen:
Online catalogus Koninklijke Bibliotheek, Den Haag
R. Klooster, Biografisch lexicon voor de geschiedenis van het Nederlands protestantisme, deel 6, 2006
Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren, auteursoverzicht: D.A. Vorster
Het Nederlandsche Boek 1924, samenstelling Jan Tadema, Joh.C. Brusse, G.F. Callenbach Sr. en I. Noothoven van Goor, Nederlandsche Uitgeversbond, Amsterdam, 1924
Lectuur Repertorium, Dl 3, S-Z, ASKB, Antwerpen/Tilburg, 1954

* Vorige week publiceerde ik géén column. Dus deze week twee, ter compensatie.

Afscheid stadsdichter Antwerpen

2012-01-26T10:18:22+01:00

Peter Holvoet-Hanssen sloot in Oostende zijn tweejarige Antwerpse stadsdichterschap feestelijk af. Voor Holvoet-Hanssen is de 'Koningin der Badsteden' een maîtresse bij wie hij op adem komt. Hij stelde in Oostende zijn laatste Stadsgedicht 'Aangespoeld in Oostende' voor: een vaarwel aan Antwerpen en een groet aan Oostende. Een gedeelte van dit gedicht werd aangebracht aan een steiger aan de Visserskaai. In première presenteerde Peter die dag ook zijn nieuwe boek Antwerpen/Oostende (uitgeverij Prometheus): een overzicht van twee jaar Stadsdichterschap met foto's van Jo Clauwaert en ontwerpen van Jelle Jespers.

Tijdens de inhuldiging nodigde de StadsPeter in Vrijstaat O. een bonte stoet vrienden uit om Oostende te komen 'enteren': zangeres Mira, de dichters Peter Theunynck en Christoph Bruneel, de orgelman van Oostende: de Padjalder en de huisband van de Stadsdichter: Les Musicaux. In de Venetiaanse Gaanderijen wordt een expo gepresenteerd waarin het stadsdichtersverhaal van Peter Holvoet-Hanssen in woord en beeld wordt verteld (te bezichtigen tot en met 5 februari 2012). Beeld:

Gedichtendagdingen (2)

2012-01-26T09:46:41+01:00

Gisteren won Jan Lauwereyns voor zijn bundel Hemelsblauw de VSB-Poëzieprijs, een ooit als "prestigieus" de markt in geholpen prijs die nu alleen nog de genomineerden en hun directe familie uit de slaap houdt (één dag). Knack bericht. Deze zin uit het bericht joeg een milde glimlach over mijn gelaat: "Gedichtendag kan niet meer stuk voor de Vlaamse auteurs, althans wat de poëtische lauweren betreft. Paul Demets, David Troch en nu ook Jan Lauwereyns - Vlaamse expat die als neurowetenschapper in Japan verblijft - vielen immers in de prijzen." Nu de lezers nog.

Ook in Knack, een artikel van Frank Hellemans waarin dichters en Erik Spinoy aan het woord komen over "de toekomst" van "de poëzie" in gedrukte vorm. Ik, jullie hoofdredacteur, krijg even het woord en probeer er het beste van te maken. Paul Claes staat er het meest ontspannen in: "Knacks huisdichter en zelf ook een poëet van formaat, zal het allemaal worst wezen. Hij laat de kermis van deze Gedichtendag stoïcijns aan zich voorbijgaan: 'Om wat tegenwoordig poëzie heet, kun je lachen zoals Democritus of huilen zoals Heraclitus. Mij laat ze vooral koud.'"

Wat mijn een bruggetje verschaft naar mijn hartenkreet van vorig jaar, toen verschenen in nrc*next en het grote broertje, NRC Handelsblad. Mijn voorstel tot een moratorium van vijf jaar heeft het (voorlopig) niet gered: "Maar toch, ik herhaal het: het moet de komende jaren maar eens afgelopen zijn. E. du Perron schreef het immers al: 'De Poëzie blijft, naakt en ongekromd, / een Tijdverdrijf voor enk’le Fijne Luiden.' Zo is het maar net. Ook al bedoelde hij het ironisch."

Abraham Schooleman (1853-1875)

2012-01-25T15:22:08+01:00

Over het tragische leven en de merkwaardige dood van de schrijver van 'Een liedje van Koppelstok' (In naam van Oranje, doe open de poort!) alsmede over een omslachtige speurtocht

Bij het onderzoeken van de bekende bloemlezing Ik ging naar Bommel om de brug te zien. Nederland in 100 liedjes en gedichten. Bijeengebracht door - daar heb je ze weer! - C.J. Aarts en M.C. van Etten (Bert Bakker, Amsterdam, 1998) kwam ik A.J. Schooleman (?/?) tegen. Schrijver van 'Een liedje van Koppelstok', waarvan de openingsregels bekender zijn dan de titel:

In naam van Oranje, doe open de poort!
De Watergeus ligt aan de wal

De catalogus van de Koninklijke Bibliotheek bezit twee muziekbladen getiteld 'Een liedje van Koppelstok den veerman', gepubliceerd in 1918 en 1928. Waardoor ik aanvankelijk meende dat A.G. Schooleman een twintigste eeuwer was. Deze gedachte werd versterkt door het vinden van een huwelijksakte, d.d. 7 december 1911, die getuigt van de huwelijksvoltrekking in het Friese Rauwerdehem tussen de 28-jarige Abraham Jacobus Schooleman (geboren te Zutphen) en de 31-jarige Taetske de Haan.

Maar twee bronnen zijn géén bronnen, dus keek ik ook nog even in de Historische Krantenafdeling van de KB. Waar ik dit traceerde:
----------------
Nieuwsblad van Friesland: Hepkema's courant, Heerenveen, 18-4-1922

„In naam van Oranje, doe open de poort”

Het lied van Koppelstok, den Brielschen veerman, zoo populair, dat iedere Nederlander het kent, — wie kent den maker er van?

De dichter-componist is jong gestorven en wel in onze provincie, te Akkrum. 't Was de onderwijzer A. G. Schooleman. Hij maakte als 18-jarige jongen in 1871 het lied, en toen het volgende jaar, in 1872, het 300-jarig feest van den Briel alom in den lande gevierd werd, werden door een uitgever te Zutfen in veertien dagen tijds 80.000 exemplaren van het overal inslaande lied verkocht. Schooleman zelf spon er echter geen zijde bij. Hij kreeg een mooi boek voor de moeite, en een vriend van hem, die hem geholpen had voor de melodie, eveneens een boek. Schooleman kreeg kort daarna een ongeluk. Op een bankje voor de klasse staande, kantelde hij om. Hij ontwrichtte zijn heup en 't gevolg was, dat hij het onderwijs verlaten moest. Toen zijn vader, die stationschef was, naar Akkrum werd overgeplaatst, ging de zoon mee. Abraham Schooleman is daar in 1875 op 22-jarigen leeftijd overleden.
---------------

Op z'n overlijdensakte staat: Abraham Jacobus Schooleman. Overlijdensdatum 22-02-1875. Leeftijd 22 jaar. Ongehuwd. Waardoor je bijna gaat denken dat de te Zutphen geboren Abraham Jacobus Schooleman (1883-1954) een naar de tekstdichter vernoemde neef is. Maar dit terzijde.

Dit geschreven hebbende keek ik op Google of er meer over hem bekend was. En ja, op Wikipedia bevindt zich een pagina over hem. Máár... zonder de smakelijke details, en zonder bronvermelding - al strookt wat ik daar lees met wat de krant uit 1922 meldt (op het A.G. Schooleman na, een tik- of zetfoutje dat te dateren valt op 1922).

Interview Bart FM Droog DvhN

2012-01-25T14:59:21+01:00

"Bijna Gedichtendag. Vooruitlopend wordt woensdagavond de VSB Poëzieprijs uitgereikt voor de beste dichtbundel van het afgelopen jaar. In geld – 25.000 euro – de grootste poëzieprijs van ons land. Een prestigieuze onderscheiding, maar ook een willekeurige. Ondanks de deskundige jury. Want hoe kan een jury de beste bundel van het jaar bekronen als hij niet weet hoeveel bundels er zijn verschenen?" Joep van Ruiten interviewde Bart FM Droog, redacteur van deze website, over de Poëzie Encyclopedie, voor het Dagblad van het Noorden. De tekst is nu te lezen op Woest en Ledig.

Keerzijde

2012-01-25T14:52:19+01:00

't Netwerkend dichtbestaan
Wakkert de wellust aan
Troch pakt zijn prijzen
Vol melancholie

Ach deze meester in
Turingbreedsprakigheid
Wordt toch weer wakker
Naast Sylvie Marie

De redactie vraagt uw aandacht...

2012-01-25T10:53:33+01:00

De redactie van literair tijdschrift De Gids vraagt uw aandacht voor het volgende. Omdat een stagiair het persbericht te vroeg heeft verzonden, zijn er mensen die denken dat de overname van het ooit zo trotse letterkundige blad door De Groene een overname is. Dat is het niet. Het is namelijk een overname, waarbij het blad een nieuw uiterlijk krijgt en een nieuwe verschijningsvorm, maar dat is geen enkele reden om het smalende woord "overname" te gebruiken. Ook zal het blad als bijlage worden verzonden naar abonnees van De Groene, wat zeker niet wil zeggen dat het blad een bijlage wordt van De Groene. Integendeel: het blad wordt een bijlage van De Groene, alleen voor abonnees van De Groene. "Maar de redactie blijft onafhankelijk, Stichting De Gids houdt de zeggenschap over de uitgave, er blijft een apart Gids-abonnement te krijgen, evenals losse exemplaren van De Gids." Einde mededeling. ("Het zou de redactie van De Gids niet misstaan dat misplaatst parmantige toontje in te wisselen voor een wat bescheidener geluid." - stelt De Nieuwe Gids, een weblog dat overigens wel tot de papierenbladgelovigen behoort.)

Bron foto: kimjongillookingatthings.

"De tussenpersoon in de kunst"

2012-01-25T09:57:44+01:00

Op de website van rekto:verso staat dit artikel van Christophe van Gerrewey, waarin hij een lans breekt voor "de tussenpersoon in de kunst": "Een schrijver heeft een redacteur nodig, een muzikant een producer, een theatermaker een dramaturg, een filmregisseur een editor, en een kunstenaar een curator." Uiteindelijk zal die tussenpersoon moeten terugtreden:

"Wanneer het werk klaar is en de rots en de stolp op hun plaats staan, valt het doek over alles wat voorafging. Het werk dat plaatsgrijpt tussen de arbeid van de cultuurproducent en de appreciatie door het publiek moet uiteindelijk verborgen blijven. Het is een van de verzwegen onderdelen van de esthetische ervaring, en een van de vele geheime gebeurtenissen waarop een artistieke cultuur is gebouwd."

In een noot van de redactie heet het vervolgens: "(...) onderstaande tekst is de authentieke eerste versie van de auteur. De finale versie, na redactionele feedback en eindredactionele ingrepen, lees je hier. Zoek de tien verschillen..." Voer voor filologen.

Zie ook, over redactioneel werk, toegespitst op poëzie, deze verwijzing naar een artikel van Sameer Rahim.

Sire, er zijn geen dichtbundels (meer)

2012-01-25T08:46:24+01:00

Gisteren schreef Sofie Mulders in De Morgen: "Vorige week maakte boek.be bekend dat het aantal boeken dat vorig jaar verkocht wed in Vlaanderen voor het tweede jaar op rij is gedaald. Maar dat was niet het meest verontrustende nieuws. Uit cijfers die De Morgen kon inkijken, blijkt dat de omzet van poëzie met maar liefst 57 procent is gedaald over een periode van vijf jaar (2007-2011). Dat is dramatisch, waarschuwt Geert Joris van boek.be. 'Er is dringend actie nodig om deze negatieve tendens tegen te gaan. Poëzie is een hoeksteen van de literatuur, net zoals de roman dat is. We moeten het genre absoluut in de markt houden.'"

Op de website van Knack zijn dezelfde onheilsgeluiden te lezen: "Morgen is het Gedichtendag met meer dan 300 poëzie-evenementen maar met de verkoop van poëziebundels loopt het voor geen meter meer, aldus boek.be. Alarmerende cijfers: een dikke twintig procent minder verkoop van poëzie in print het afgelopen jaar en op vijf jaar tijd ongeveer de helft minder omzet. Het is stilaan vijf voor twaalf voor de schrijvende dichter die nog hoopt dat zijn poëzie ook verkocht én gelezen geraakt."

(Wordt in de loop van de dag aangevuld.)

David Troch wint Turing Nationale Gedichtenwedstrijd

2012-01-24T21:56:05+01:00

"De Vlaamse dichter, schrijver en regisseur David Troch uit het Belgische dorp Sint-Denijs-Westrem is de winnaar van de derde editie van de Turing Nationale Gedichtenwedstrijd. Juryvoorzitter en de huidige Dichter des Vaderlands Ramsey Nasr reikte hem dinsdagavond in de Amsterdamse Stadsschouwburg de eerste prijs van 10.000 euro uit voor zijn gedicht 'Wij waren geen jongens'." Meldt De Stentor. Hier het winnende gedicht. Alle info over de prijs: hier.

Over bloemlezingen (1908-2012)

2012-01-24T16:43:12+01:00

De wekelijkse column van Bart FM Droog

In 2001 voorspelde Gerrit Komrij het eind van de thematische bloemlezingen: 'Al die verzamelbundels met gedichten over vogels, vissen of liefde, of zelfs over zulke onzin als de fiets of de moeder, je hebt er geen poëziekenners of bloemlezers meer voor nodig.' (1)

Links Komrij, kort na zijn visioen, 2002 (c) Bart FM Droog

Komrij wierp deze blik op de toekomst na de constatering dat heel veel thematische bloemlezers wel erg gemakzuchtig te werk gingen én vanwege deze technologische ontwikkeling: 'De thematische bloemlezing is op sterven na dood. Binnenkort zal de cd-rom of de DVD met alle Nederlandse gedichten er zijn. Met bijna alle toch zeker. Je krijgt met gemak de tekst van een paar miljoen gedichten op één schijfje. Wil je hondengedichten lezen? Je klikt een rijtje passende sleutelwoorden aan - hond, teef, woef, kwispelen - en in een mum van tijd heb je ze allemaal geplukt.'

Terug naar 2012. Sedert 2001 zijn er tientallen thematische bloemlezingen verschenen, zoals blijkt uit deze kleine keuze uit vlees- en fauna-anthologieën: Die felle... Gedichten over vossen (2005); Vlees is het mooiste (2007); Woef Tjielp Knor. De mooiste gedichten over dieren (2009); Altijdboe – de mooiste koeiengedichten (2002); Lyrisch over eten. De lekkerste gedichten uit de Nederlandse poëzie (2004); Hondstrouw. De mooiste hondengedichten (2010) en Poeslief. De mooiste poezengedichten (2010)

Nota bene: Een handvol veren (2009) en Ik ben een bijl (2009) behoren niet tot de thematische diergarven. Hoewel ze klinken als poeliers- en slagersbloemlezingen zijn het in feite boeken met enerzijds haiku's en senryu's en anderzijds favoriete gedichten van de samensteller - met misschien een enkel verdwaald diergedicht ertussen. Maar dit terzijde, want terug naar Komrij's visioen uit 2001.

Die alomvattende dvd of cd-rom die het orakel uit Portugal voorspelde is er niet gekomen. En zal ook nooit - legaal - gemaakt kunnen worden. Want je zit natuurlijk met de rechtenkwestie. Wie zo'n cd-rom (of site of e-book of whatever) wil maken heeft natuurlijk de toestemming van de dichters of hun rechthebbenden nodig. Tot zeventig jaar na de dood van de auteur.(2) Voor een afgemeten bloemlezing, zelfs voor een hele grote als De Dikke Komrij, De Vette Breukers of De Superieure Spiegel is dat een te overzien probleem. Meestal bestaan die werken uit gedichten die al enigszins bekend zijn en waarvan de makers of hun erven vrij makkelijk te achterhalen zijn.

Maar neem nu eens een oude bloemlezing, zoals Verzen van Noord- en Zuid-Nederlandsche Dichters. 1875-1908. Bijeengebracht door Pol de Mont, W.E.J. Tjeenk Willink, Zwolle, 1908 (Derde herziene en vermeerderde druk) [1e druk 1896]. Je zou verwachten dat je deze veilig zou kunnen herpubliceren, ervan uitgaande dat al het werk erin inmiddels rechtenvrij zou zijn. Maar nee. Deze bloemlezing bevat ook gedichten van:

Augusta Peaux (1859-1944)
Alfred Hegenscheidt (1866-1964)
Frans Bastiaanse (1868-1947)
Gerrit C. van 't Hoog (1869-1946?)
Edmond van Offel (1871-1959)
August Vermeylen (1872-1945)
Carel Scharten (1878-1950)
Joannes Reddingius (1873-1944)
Constant Eeckels (1879-1955)

En is dus eerst in 2035 compleet rechtenvrij (op de eerste januari, volgend op het zeventigjarig overlijdensjubileum van Alfred Hegenscheid). De erven opsporen van deze voor het merendeel in de vergetelheid geraakte dichters is een heidens karwei. Wat wel moet gebeuren, want anders kan je serieus in de problemen komen. Zo kunnen boze erven óf een torenhoge rekening sturen óf je naar het cachot laten zenden óf - in het ergste geval - een complete site offline doen gooien.

Nu doet het merkwaardige feit zich voor dat Verzen van Noord- en Zuid-Nederlandsche Dichters. 1875-1908 onlangs opnieuw is uitgebracht. Als pdf-bestand, op de site van de Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren. Ik vermoed dat de redactie aldaar in de veronderstelling verkeerde dat je zo'n oude bloemlezing probleemloos online kan zetten. Niet dus.

Nu hoop ik in deze dat de erven Peaux t/m Eeckels zich niet gaan roeren. En hoop ik ook dat specialisten zich gaan buigen over de vraag of voor het online herpubliceren van oude bloemlezingen wellicht een gaatje in de Auteurswet te vinden is. Want het is toch wel heel erg fijn dat zo'n oude bloemlezing voor iedereen ontsloten is.

1. In: Trou moet blycken. Of opnieuw In liefde Bloeyende. De Nederlandse poëzie van de twaalfde tot en met de eenentwintigste eeuw in honderd en enige gedichten, Gerrit Komrij, Bert Bakker, Amsterdam, 2001
2. Je kan natuurlijk zonder probleem de Alomvattende Poëzie cd-rom maken met louter gedichten van minimaal zeventig jaar dode dichters. Maar dat werk zal grotendeels gedateerd zijn, omdat taal en cultuur langzaam maar zeker veranderen. Ergo: niemand zit op een cd-rom vol demente poëmen te wachten.

Gedichtendagdingen (1)

2012-01-24T15:37:56+01:00

Boek.be meldt: "Paul Demets wint zowel de Herman de Coninckprijs voor de Beste Dichtbundel met De bloedplek als de Publieksprijs voor het Beste Gedicht met Zonnehemel. Y.M. Dangre wint na de proza-Debuutprijs nu ook de Herman de Coninck Debuutprijs met Meisje dat ik nog moet."

Koenraad Goudeseune schreef eerder over Demets bundel op deze website. Het waren roerige tijden. Lies van Gasse schreef nog een als recensie vermomde terechtwijzing. Abe de Vries besprak de bundel van Dangre.

Vanavond "ontvangt de winnaar van de Turing Nationale Gedichtenwedstrijd de hoofdprijs van € 10.000 uit handen van Juryvoorzitter Ramsey Nasr in de Amsterdamse Stadsschouwburg."

Ochtendnieuws: 24.1.2012

2012-01-24T08:55:00+01:00

Op de website van VPRO Boeken is de Gedichtendagaflevering met Willem Jan Otten en Menno Wigman terug te zien.

Op de website van Knack een beeldreportage over... boekhandels. U weet wel, offline gebouwen waar geprinte boekproducten aan de man / vrouw worden gebracht.

Een andere opmaak en indeling van De Morgen. "De krant De Morgen heeft vanaf vandaag een nieuwe look. De meest opvallende verandering is dat de krant maar uit 2 katernen meer bestaat: een eerste katern met het algemene nieuws en een tweede katern met cultuur- en lifestylenieuws." Lifestylenieuws. Wat een deprimerend woord is dat toch.

Op de website van het AD een waarlijk shockerend bericht over een literaire diefstal: "Het bronzen beeld van Simon Carmiggelt en zijn vrouw Tiny, tegenover het gemeentehuis van Rheden in De Steeg, is afgelopen weekeinde gestolen. De gemeente is geschokt over de diefstal van het levensgrote werk, dat geldt als een icoon voor het Gelderse plaatsje."

Poëzie & redactie

2012-01-23T21:49:20+01:00

Op de website van The Telegraph een interessant artikel over het redigeren en redactioneel begeleiden van poëziebundels. Veel aspecten van het vak - van het plaatsen van het juiste woord op de juiste plek tot en met het ondervinden van naijver - komen aan bod. Sameer Rahim (Assistent Books Editor, maar deze assistent komt er wel) ploegt zich door de geschiedenis, van Dante en Eliot tot hedendaagse dichters als John Burnside en Ben Okri. Vakliteratuur in deze Goede Week richting Gedichtendag.

Snookergedicht voor Ingmar Heytze

2012-01-23T20:54:23+01:00

A.H.J. Dautzenberg meldt: "Een snookergedicht schreef ik, naar aanleiding van de klaagzang van Ingmar Heytze in de Volkskrant. Hij is typisch een kind van de jaren zeventig: iedereen moet meedoen, gezellig. Op de snookertafel scoort hij (toeval?) 65 punten (pensioen!)":

Nico Dijkshoorn en de sprong

2012-01-23T10:56:07+01:00

Nico Dijkshoorn is een toffe peer die niet moeilijk doet. Maar wel kan schrijven. Soms vindt er in zijn hart een gevecht plaats tussen die toffe peer en de schrijver. In het Volkskrant Magazine van 21 januari 2012 staat een interview met Dijkshoorn, waarin dit gevecht (deels) aan de orde komt. Op de vraag van interviewster Sara Berkeljon "Kan het je iets schelen of je in de literaire wereld serieus wordt genomen?" zegt hij:

"Een half jaar geleden kreeg ik een verzoek van iemand die een gedicht van mij wilde gebruiken voor een poëziekalender. Prima, zei ik. Kreeg ik een maand geleden die kalender, bleek het een kalender van Gerrit Komrij te zijn. (...) Bij mijn gedicht had Komrij een stukje geschreven, een loeiharde afrekening met de poëziewereld. In die kringen wordt er, blijkbaar, met een enomre naijver en achterdocht over mij gesproken." Even verder: "Ik hoor het van Ronald Giphart ook, dat hij mij geregeld moet verdedigen, en van Thomése, van Wilfred de Jong, van Henk Spaan. Ik denk dat het me allemaal te makkelijk af lijkt te gaan."

Vreemd genoeg had ik nu net het idee dat Dijkshoorn in "de" poëziewereld met open armen was ontvangen! Hij werd (als dichter: voor het eerst) geïnterviewd op deze website, in De Revisor stond een doorwrochte beschouwing over zijn werk, zijn bundel verkocht alsof het niets was... Successen alom, en ik kom tot op de dag van vandaag regelmatig mensen tegen die met onversneden sympathie over Dijkshoorn spreken.

Je zou bijna gaan denken dat Dijkshoorn zich miskend voelt. Zeker na lezing van het antwoord op de vraag: "P.F. Thomése zei: het werk van Dijkshoorn behoort tot de literatuur. Maar hij zei ook: hij vermorst zijn talent. Omdat je zo snel schrijft en veel produceert.": "Ben ik het niet mee eens. Ik wil me niet verdiepen in de wetten van het schrijven, omdat ik denk dat datgene wat me gelukkig maakt dan weg is. (...) Het is een persoonlijk boek en ik ben er tevreden over (...). Dat is misschien ook het verschil tussen Thomése en mij: hij is een schrijver, ik ben van alles."

Deze pendelbeweging tussen vreugde om erkenning en afwijzing van "de wetten van het schrijven" kenmerkt, denk ik, de schrijver Nico Dijkshoorn. Thomése heeft gelijk, vrees ik, maar op een andere manier dan hij denkt. Want het echte geheim van die afwijzing, die nurksheid als het er om gaat ergens bij te willen horen, bij "de" schrijverswereld bijvoorbeeld, staat óók in het interview: Dijkshoorn had een vader die alles wat zweemde naar een voorzichtig begin van diepgang afwees:

"Mensen die van kunst hielden, of spraken over een film die ze hadden gezien, vond hij vreselijk. Dan luisterde hij niet. Omgekeerd wilde hij wel dat we met z'n allen om hem heen gingen zitten om naar zijn lulverhalen over de camping in Spanje of over antiek te luisteren. Terwijl we met z'n allen wisten: dit is antiek voor mongolen. Het sloeg nergens op."

Deze week verschijnt Nooit ziek geweest, de tweede roman van Dijkshoorn. Onderwerp: zijn vader, Klaas Dijkshoorn. Ik ben benieuwd of Dijkshoorn de sprong naar "de" literatuur durft te maken. Want in tegenstelling tot zijn vader ben ik, om maar iemand te noemen, wél benieuwd naar Nico's lulverhalen. Kom op, Dijkshoorn, springen. Je kunt het.

Wat is literatuur? Het antwoord.

2012-01-23T09:10:51+01:00

Wat is literatuur? Dat is een vraag die hele volksstammen al tijden in burgeroorlog wist te dompelen, maar die donkere eeuwen zijn binnenkort voorbij. Onder leiding van Karina van Dalen-Oskam gaat de KNAW / Huygens ING op zoek naar antwoorden op de volgende vragen: "Wat maakt dat een boek door een groot publiek goed of juist slecht wordt bevonden? Waarom noemen mensen sommige boeken 'literair' en andere boeken niet?"

Dit onderzoek zal volgens het persbericht ongeveer zo in elkaar zitten: "In verschillende enquêtes kunnen lezers aangeven hoe goed en hoe literair zij een aantal hedendaagse romans vinden. Op basis van de scores worden dan die romans onderzocht waarover de meeste lezers het eens zijn dat ze literair/goed, literair/slecht, niet-literair/goed en niet-literair/slecht zijn. Met geavanceerde software wordt vervolgens gekeken welke formele eigenschappen die vier typen romans hebben: hoe gevarieerd is de woordenschat, wat is het aandeel van verschillende woordsoorten zoals bijvoeglijke naamwoorden of bijwoorden, hoe lang zijn de zinnen gemiddeld, maar ook: hoe ingewikkeld is de syntactische structuur van de zinnen, en hoe complex is de verhaallijn."

In zijn dagelijkse column op Neder-L kan Marc van Oostendorp het niet laten om bezorgd met het hoofd te schudden:

"Iets wat ieder boek over technologiegeschiedenis enorm opfleurt: verhalen over domoren die in de tijd dat er een nieuwe uitvinding werd gedaan luidkeels begonnen te roepen dat zoiets toch echt niet kon: nooit zal de mens een voet op de maan zetten, nooit kan een auto harder rijden dan 20 km per uur, nooit wordt een computer wereldkampioen schaken. Laat ik nu eens zo'n domoor worden. Wat mijn collega's van onder meer het Huygens Instituut, onder leiding van Karina van Dalen-Oskam blijkens een persbericht willen, dat kan volgens mij helemaal niet."

Het eerste gedicht (47): Herlinda Vekemans

2012-01-22T21:13:28+01:00

Vandaag het eerste gedicht uit de derde bundel van Herlinda Vekemans, Schrikdraad geheten. Het gedicht heet 'Ariadnes klaagzang'. Dat verbaast niet, na bestudering van de flaptekst, die onder meer zegt dat de hele bundel "losjes is gebaseerd op de mythe van Ariadne en het labyrint waarin haar geliefde zich laat opsluiten om een moordzuchtig monster, de minotaurus, half mens, half stier te doden. (...) De bundel begint met een klaagzang van Ariadne nadat ze achtergelaten werd, en duikt dan in een flashback opnieuw het labyrint in."

Het gedicht werd eerder gepubliceerd als 'Gedicht van de week' in 2007, doorschoten met links naar allerlei websites - een toevoeging die in de papieren versie uiteraard moet ontbreken; maar het interessant om nog eens terug te bladeren en hier en daar inderdaad eens door te klikken. Vekemans gaf in 2007 een eigen richting aan het gedicht, dat door de links ineens leek te "gaan" over het geweld tegen vrouwen, maar daar kan ik nu, binnen deze reeks, niet a priori in meegaan. Ik ga proberen te lezen wat er volgens mij staat:

Ariadnes klaagzang

I
als bloed in natte sneeuw
verwatert in wit,
als in een vergiftigde rat
darmen in de buikholte doodbloeden
inwendig met ondergronds rot verwant
zo wist ik al
zo doorboorde jij mijn honger
met je vleugelwijde ogen
en woekerde je jezelf
mijn buikvlies in
licht dat sterft
als ieder als elk als ik

II
als water bij water
in oogneerslag verdunt
en sluimer in diepe slaap oplost
striem jij met riemen de zee
zing je tot de gordel van golven
als was ik niet
als was ik van ieder van elk

III
als sintels van verteerd vuur
van smeulend bewegen
hun licht legen
en zich als as aan de wind geven
doof dan ook mijn gedempte stem
elk weten is al ingesneeuwd
alle stiltes al gestelpt
en zachter dan jij is elk wild dier
opgekruld in het nest van elk van hen
had ik veiliger geslapen dan aan
jouw borst

De reeks doet me denken aan het gedicht 'Een kus in Ter Kameren' van Jos de Haes. Voor de Nederlandse lezers is het misschien niet slecht om Ter Kameren even te specifiëren. Het is een park in Brussel, dat daarom bos heet, want in Brussel pakken ze alles groot aan, een park dat ooit bij een abdij hoorde. Vandaar dat De Haes het in zijn gedicht kan hebben over "abt of abdis", maar ook over een "gelobde waterhoen".

De Haes beweegt zich in het gedicht via een "splinterende lucht" en "alle onthalsden en verstikte pories" naar een "heilige pest der geschiedenis" om te eindigen met de magistrale strofe:

Bewegend lipvlees tegen been,
aan alle kanten duwt het,
jouw koude speeksel zuig ik,
als het gaat gisten zal ik,
het kan niet dat ik

Grammatica en woordkeus desintegreren, terwijl er toch sprake is van een zekere eenheid, of "zen". Het vers eindigt juist in het tegedeel van dat "splinterende", maar valt ondertussen wel uiteen. Het "bewegend lipvlees" en "het been" (het skelet?) raken elkaar, in een onmogelijke aanraking. Of misschien ligt het anders, en is de definitieve samensmelting pas op dát moment mogelijk. Ik weet het niet, maar het heeft er wel iets mee te maken allemaal.

Het gedicht van De Haes gaat, als je dat zo kunt zeggen, over wat de dichter onuitsprekelijk acht, hoewel hij er heel dicht bij komt, of lijkt te komen. Het park en de erbij horende abdij (die voor de religieuze kleuring zorgt) worden een labyrint, een weefsel van betekenissen en verbintenissen waarin hij verloren loopt, maar toch tot een versplinterde eenheid lijkt te geraken.

Ariadne uit het gedicht van Vekemans zit niet in het labyrint, maar ze weeklaagt over de persoon die in het labyrint is, - een persoon die haar niet heeft meegenomen. Anders dan De Haes eindigt niet elk deel van het gedicht met het woord "ik": Ariadne is meer gericht op de ander, op de persoon die haar achter laat, dan op zichzelf. Lijkt het. Ze eindigt met de wooden "ik", "elk" en "borst". Hoewel deze strofe wel lijkt te wijzen op de wens om met de ander te versmelten:

zo doorboorde jij mijn honger
met je vleugelwijde ogen
en woekerde je jezelf
mijn buikvlies in

heeft dat versmelten meteen ook met woekering van doen, met wegvreten, met iemand ten eigen bate opvreten. Het is kannibalisme, ondanks die fraaie "vleugelwijde ogen".

In het gedicht zit beweging die Vekemans maakt, van "bloed in natte sneeuw" naar "water bij water" en "sintels van verteerd vuur". Bloed en water en vuur gaan allemaal op in iets groters, raken verdund, verspreiden zich; ze gaan in iets groters op. Dat maakt dit gedicht bij uitstek "vloeibaar", of misschien wel "splinterend": niets ligt vast. Bloed verdunt, water smelt en de vonken van het vuur regenen in as uiteen. Net als het gedicht, lijkt Vekemans ons (subtiel) onder de neus te willen wrijven, of net als de liefhebbende mens.

Ariadne klaagt of weeklaagt in dit gedicht, maar ondanks de beweeglijkheid van het gedicht is het geen weke of passieve klacht. Naar het einde toe haalt Vekemans de teugels eens flink aan:

als sintels van verteerd vuur
van smeulend bewegen
hun licht legen
en zich als as aan de wind geven
doof dan ook mijn gedempte stem
elk weten is al ingesneeuwd
alle stiltes al gestelpt
en zachter dan jij is elk wild dier
opgekruld in het nest van elk van hen
had ik veiliger geslapen dan aan
jouw borst

"Hell hath no fury like a woman scorned" wil het gevleugelde woord, maar hier is iets anders aan de hand. Hier neemt de om een afwezige geliefde rouwende persoon het heft (opnieuw) in handen en vormt de geliefde om tot iemand bij wie je niet veilig bent. Door een bijna-agressieve daad van Ariadne kan de zichzelf tot dapperheid aanzettende held worden weggedaan, uit het systeem gestoten, net als bloed en water en vuur worden verdund; misschien kun je zelfs zeggen dat Ariadne Theseus definitief opsluit in het labyrint, door hem met woorden te slaan.

De mythologie (en dit gedicht) zeggen dat de held haar, ondanks een trouwbelofte, liet zitten. Dat versplintert (alweer een vorm van verdunning) haar wezen, maar tegen het eind van de klacht neemt de hoofdpersoon (en de dichter) het heft in eigen handen. Waar De Haes eindigt met een uitroep van machteloosheid, geeft de Ariadne in dit gedicht de held een trap na. Hij móét weg.

Dat doen beide dichters in een taal die wankelt op haar fundament en zoekt naar de grenzen van wat nog zegbaar is, maar toch voldoende gefundeerd is om tot in de puntjes en met groot vakmanschap te worden bestuurd.