Literair Weblog De Contrabas

Waarom literaire kladwerkjes beter (niet) verbrand worden

2012-02-09T22:27:00+01:00

Moet je 'kladjes' verbranden of niet? Over deze vraag buigt schrijver en recensent Roderick Six zich deze weer in Knack; we nemen de tekst over met toestemming van de auteur:

'A piece of shit' – zo oordeelde Jack Kerouac genadeloos over zijn eerste romanpoging. Toch rolde de unaniem neergesabelde jeugdzonde The Sea is my brother onlangs van de persen. In een luxe-jasje, dat spreekt. En met de nodige hype natuurlijk. Maar of al dat postuum gepubliceer een goede zaak is?

Toegegeven, mijn hart maakt nog altijd een klein sprongetje wanneer ik in de uithoeken van de literaire bijlagen koppen lees als 'Verloren gewaand manuscript van Truman Capote / J.D. Salinger / (vul zelf aan met een dode cultauteur) gevonden.'

Meteen daarna komt de ontgoocheling – het gaat om minderwaardig kladwerk, onafgewerkte verhalen, autobiografische aanzetten – en maakt het oorspronkelijk enthousiasme plaats voor ouderwets cynisme. Want eenmaal aangeschaft blijkt het vaak om een lege doos te gaan. De laatste roman van NabokovHet origineel van Laura behelsde niet meer dan wat handgeschreven notities op uitdrukbare kaarten. De grootmeester herleid tot een veredelde steekkaartenbak, tot een trieste gimmick. Temeer omdat Nabokov zijn nazaten zo op het hart had gedrukt om de boel in de hens te steken.

Ook in het Nederlandse taalgebied zijn de afgelopen jaren overschotjes in druk gebracht. De meest controversiële uitgave stond toepasselijk op naam van Hugo Claus, die ook voorbij het zeegraf rel bleef schoppen. De onverkwikkelijke strijd tussen zonen en weduwe, tussen weduwe en op de kut getrapte ex-vrouwen, de stroom kritiek van literatuurwetenschappers die het collage-boek op de korrel namen – het zwengelde de verkoop alleen maar aan.

Hoe amusant Claus’ kattenbelletjes ook zijn, De Wolken loste de verwachtingen niet in; nu nog onthoud ik alleen maar de leuke foto van Hugo Claus in rode sokken waarmee ik sporadisch mijn eigen flamboyante sokkendracht verdedig. Pover, zeker als je er, bij wijze van vergelijking, een willekeurige bladzijde van Claus’ zinderende oeuvre naast legt: één pagina van De Verwondering blaast alle wolken van de salontafel.

Net zo verging het de Amsterdamse keizer Harry Mulisch. Van de titaan verscheen De tijd zelf, nauwelijks dertig pagina’s lang, een poging tot novelle waarvan de noodzaak uitblonk in afwezigheid. Ook Mulisch vond het welletjes; in het nawoord wijst hij fijntjes op zijn verzameld werk, een boekenplank breed: 'Toch wel voldoende voor een drieëntachtigjarige.'

J.J. Voskuil is binnenkort zelfs al aan zijn tweede postume roman toe. In februari verschijnt Buurman, een boek dat lang door de weduwe tegengehouden werd wegens te persoonlijk, maar nu miraculeus toch publicabel wordt geacht – de Lazarus van de Lage Landen zowaar.

Zelfs al geloof je in de goede bedoelingen van uitgevers, bezorgers, erfgenamen - de termen 'lijkenpikkerij' of 'gratuit winstbejag' zal de lezer in dit essay niet tegenkomen - en ben je zelf een welwillende sukkel die al die opgekalefaterde bagger inslaat, dan nog moet je vaststellen dat de urgentie vaak ontbreekt.

Waarom geef je door de beschaamde auteur afgekeurde prutswerken na zijn dood vrij, teksten waarvan de schrijver zelf herhaaldelijk de opdracht tot vernietiging gaf? Waarom koop ik ze? In de eerste plaats uit nostalgie. Bij wijze van souvenir, een kitscherige herinnering aan al die schitterende leesuren die je met een auteur in de zetel doorbracht. Misschien zelfs, in een moment van groteske weemoed, als een ode.

Dus moeten al die droedels door de versnipperaar? Liefst niet. Want al komt het uiterst zelden voor, sommige meesterwerken werden terecht van de verbrandingsoven gered. En de strenge auteurs die in een vlaag van wanhoop hun manuscripten aan het vuur toevertrouwen, hebben het soms bij het verkeerde eind.

Het overkwam een ontgoochelde Gogol die met het tweede deel van Dode Zielen de haard aanstak en daar later spijt van kreeg. Tegenwoordig wordt zijn enige (halve) roman beschouwd als een hoogtepunt in de Russische satire, samen met Boelgakovs De Meester en Margarita, ook postuum uitgegeven, hoewel dat vooral op de rekening van de censuur mag geschreven worden.

Niettemin, wat zouden de letteren voorstellen zonder de absurde horror-romans van Kafka, zonder de in saudade gedrenkte regels van Pessoa wiens werk uit een nagelaten kist werd opgediept? Of recenter: 2666, het eclectische magnus opus van de Chileen Bolaño en het cafeïneproza van David Foster Wallace van wie volgend jaar The Pale King in vertaling verschijnt. Geniaal broddelwerk, ik blijf er naar uitkijken, weliswaar met een doosje Union Match binnen handbereik.

Vergeten dichters

2012-02-09T13:06:11+01:00

Het wekelijkse essay van Bart FM Droog

Onlangs opperde Menno Wigman, de verse stadsdeeldichter van Amsterdam-Centrum, het plan om een feestelijke avond met 'vergeten dichters' te programmeren. Dat plan riep bij mij vooral deze vraag op: wat maakt iemand tot 'vergeten dichter'? Of, om het wat moeilijker te zeggen: wat is de definitie van een vergeten dichter?

Je zou verwachten een duidelijk antwoord op de vraag in het boek In de schaduw van de Parnassus. Gesprekken met vergeten dichters (Joris van Casteren, Prometheus, Amsterdam, 2002) aan te treffen. Niet echt:

'Dit boek gaat over dichters wier naam zelfs bij kenners van de binnenste ring nauwelijks herinnering teweegbrengt, terwijl zij ooit toch hun bundel(s) bij reguliere uitgeverijen publiceerden en er soms zelfs prijzen mee in de wacht sleepten.'

Dit lijkt een antwoord. Maar het roept vooral een andere vraag op: wie zijn dan wel deze kenners van de binnenste ring? Van Casteren: 'De ware kenners, die alle namen binnen het officiële poëziecircuit wel weten te noemen. Het blijkt dat deze kenners, zo'n duizend in getal, zelf ook publiceren of anders wel ambities in die richting koesteren. De niet-dichters binnen deze ring zijn wetenschappers, die voor hun belangstelling betaald krijgen, of recensenten, die in negen van de tien gevallen ook weer dichter zijn.'

Nu snap ik niet waar van Casteren in 2002 dat 'zo'n duizend in getal' op baseerde - nergens onderbouwt hij hoe hij tot dat getal is gekomen. Ook denk ik dat hij de plank misslaat door de hardcore poëziefans en kenners uit het boekwezen (werkzaam bij uitgeverijen en boekhandels) buiten beschouwing te laten. Ook denk ik dat hij de kennis van 'literatuurwetenschappers' en recensenten te hoog inschat - geen van hen heeft bijvoorbeeld ook maar enig idee van wat er jaarlijks aan solobundels bij reguliere uitgeverijen verschijnt). Maar soit - dat zijn details.

Want hij benoemt in ieder geval wel een van de belangrijkste criteria: een vergeten dichter publiceerde ooit één of meerdere bundels bij een reguliere uitgeverij.

Ik zou daaraan willen toevoegen: tenminste een X aantal jaren geleden. En: werk van die dichter is al een X aantal jaren geleden niet meer (of nauwelijks) in overzichtsbloemlezingen (à la Komrij, Spiegel, Breukers, Deleu, Hotel New Flandres) te traceren.

Want, en dat wordt vaak vergeten, vaak heeft een dichter er meer aan dat zijn of haar verzen in een bloemlezing belanden dan dat ze afgedrukt worden in een solo-bundel. Simpelweg omdat het gros van de solobundels voor geen meter verkoopt en bloemlezingen wel. En je als dichter dus qua verspreiding van je werk meer hebt aan een bloemlezingpublicatie dan aan een solobundel.

Waarbij ik me direct moet tegenspreken, want de belangrijkste bron voor bloemlezers wordt gevormd door... solobundels. Maar óók dat is weer geen ijzeren wet: zo ontdekte ik onlangs dat bijvoorbeeld Fritzi Harmsen van Beek in 1962 in een bloemlezing 'debuteerde', drie jaar voor haar eerste bundel verscheen, in 1965. Vasalis? Idem dito: in 1937 'debuteerde' ze in De Dichters van het Jaar, Bigot en Van Rossum, Amsterdam. Drie jaar later verscheen haar officiële debuut. Armando? Zijn debuutbundel verscheen in 1964, terwijl hij al vanaf 1958 in bloemlezingen te traceren is. Enzovoort.

Toch blijft dat een moeilijk en deels ongrijpbaar criterium. Want in overzichtsbloemlezingen wordt ook geput uit eigen beheerbundels en soms zelfs uit tijdschriften. Dus eigenlijk zou dat overzichtscriterium niet meer dan als een aanwijzing voor de al dan niet bekendheid gezien moeten worden.

Anyhow, terug naar Van Casteren: hij scherpte in 2002 zijn definitie aan met: 'Als bleek dat er ook een roman was geschreven, of dat vergetene zich op ander terrein actiever betoond had, werd zijn naam van de lijst geschrapt.'

Waarbij ik aanneem dat Van Casteren met 'op ander terrein actiever' doelt op een ander terrein binnen de literatuur: het vervaardigen van proza, essays en/of jeugdliteratuur. Donc, ik kan me daar in vinden. Wie na het schrijven van een of twee dichtbundels één of meerdere romans produceert zal waarschijnlijk ooit weer eens en zonder al te veel moeite een dichtbundel kunnen uitbrengen. Terwijl zijn of haar naam toch bij een 'breder' publiek bekend blijft.

Terug naar mijn voorgestelde toevoegingen: een vergeten dichter heeft een X aantal jaren geen reguliere dichtbundels (of herdrukken ervan) uitgebracht. Wat voor termijn is redelijk? Tien jaar? Vijftien jaar, twintig jaar?

Om het beeld wat scherper te krijgen heb ik de voor de Nederlandse Poëzie Encyclopedie verzamelde zesendertig dichters van Z (1900-anno nu) langs gelopen. Zoekend naar dichters die aan de hierboven geschetste criteria voldoen én (waarschijnlijk) nog in leven zijn. Ik vond er drie, waarvan uiteindelijk maar één als écht vergeten kan gelden:

Titi Zaadnoordijk (1960). Vier reguliere bundels (debuut bij De Prom, 1990; drie bij De Fontein (1992, 1993 en 1995). Niet in overzichtsbloemlezingen. (obl).
Maar: zover ik begrepen heb treedt ze nog met enige regelmaat met poëzie op. Vergeten? Ik zou haar niet als zodanig durven bestempelen.
Lela Zeckovic (1936). Eén reguliere bundel (Querido, 1981). Niet in obl.
Máár, in 2008 werkte ze (ook bekend als de weduwe van Hans Faverey) nog mee aan een boek over de bibliotheek van Hans Faverey, Vergeten? Je ne sais pas.
Peter Zonderland (1947). Twee bundels bij Querido (1978 en 1984). Niet in obl.
Máár: verzorgde in 2003 een boek voor het Nederlands Theater Instituut. Vergeten? Ja, hem zou je een vergeten dichter kunnen noemen.

Graag zou ik suggesties ter verbetering van de definitie van wat iemand tot vergeten dichter maakt ontvangen. Roept u maar!

bronnen:
Koninklijke Bibliotheek
Nederlandse Poëzie Encyclopedie i.w.
De Dichters van het Jaar, samengesteld door Anton van Duinkerken, Roel Houwink en Victor E. van Vriesland, Bigot en Van Rossum, Amsterdam, 1937
Dichters van morgen. Een bloemlezing uit de poëzie van jonge dichters. Samengesteld en ingeleid door Ad den Besten, Holland, Amsterdam, 1958
Literair Akkoord 6. Een keuze uit bijdragen verschenen in de Zuid- en Noordnederlandse letterkundige tijdschriften van het jaar 1961. Bijeengebracht door Ad den Besten, C. Bittremieux, Sybren Polet en Jan Schepens, A.W. Bruna & Zoon, Utrecht, [1962]

Lijkt / Lijkt / Lijkt

2012-02-09T08:48:14+01:00

Wat mij de laatste tijd opvalt: veel 'intellectuelen' verstoppen zich graag achter suggestieve teksten, niet alleen om de holheid van de eigen mening (als die al aanwezig is) te verbloemen, maar vooral om vervolgens (vanuit de suggestie) de aanval te kunnen openen op eh... op iets. In wezen (in se) is dat een populistische truc.

Omzwachteld met wat wetenschap of filosofie kun je er een argeloze lezer misschien wel even mee overbluffen.

"Naar mijn gevoel lijkt die op het Duitse blasse, zoals in 'keine blasse Ahnung', maar in Nederland heeft het iets puberalers. Geïntroduceerd door een generatie die zoveel televisie kijkt en surft, dat een baudrillardiaanse inborst onontkoombaar lijkt, zonder van 'simulacra' te hoeven spreken?" Naar mijn gevoel. Lijkt. Lijkt. Vraagteken. Tsja. (Wie op de link onder "Tsja" klikt komt terecht in een moeras van vage beschuldigingen en jij=bakken, dus zeg niet dat ik u niet heb gewaarschuwd.)

"Het effect van deze actie van de PVV lijkt in deze politieke context onvermijdelijk. Binnenkort heeft iedereen, voor en tegen de PVV, het over MOE-landers, die onwenselijke wezens die hier leven in strijd met de eigenlijke rechthebbende, de Nederlander." Het lijkt onvermijdelijk. Dus is het zo.

"Het lijkt erop of wij onszelf ergens in het recente verleden zijn kwijtgeraakt en nu opeens terug willen vinden in het landschap. Onze identiteit en ziel worden bedreigd in tijden van globalisering – om over de secularisering maar te zwijgen – en daarom schiet het landschap ons te hulp." Wij. Allemaal.

Zo draait de "lijk-molen" maar door. In een bezonken tempo, niet op argumenten of op fenomenen die zich zichtbaar voordoen gebaseerd, maar in suggestieve volzinnen die de argeloze lezer om de oren slaan. Meestal zijn die zinnen de opmaat voor een "debat" of een "discussie", die twee enge woorden waar de gelijkhebbers en jij-bakkers uit de bovenstaande alinea's zo gek op zijn.

Het lijk is onder ons en het is zo groen als Kermit de Kikker.

Nieuw gedicht Mart van der Hiele

2012-02-08T21:00:38+01:00

Nieuw gedicht van Mart van der Hiele op Gedichtenforum: Dona nobis.

Onlangs, in Vlaanderen

2012-02-08T10:24:31+01:00

Poëzievoordracht in 1949

Op donderdag 13 oktober 1949 presenteert het avant-garde tijdschrift Tijd en Mens tijdens een 'Voordrachtavond' in het Koninklijk Atheneum van Mechelen, zijn eerste nummer.

'Op het programma: poëzievoordrachten uit het werk van de jonge dichters Nic Van Beeck [1923-1970], Geo Bruggen [1921]1, Hugo Claus [1929-2008]– auteur van twee bescheiden bundeltjes Kleine Reeks en Registreren -, Gerard van Elden [1923-1975]2 en Remy C. van de Kerckhove [1921-1958]. Voorts werden composities gespeeld door de jonge componisten Louis Thienpont, Peter Cabus en Freddy de Vreese. En pièce de résistance op deze Mechelse presentatie waren twee lezingen: Louis-Paul Boon [1912-1979] sprak over 'De Vlaamse Literatuur' en Jan Walravens [1920-1965] over 'De Vlaamse Schilderkunst'. Hoe de avond feitelijk verliep is verder niet bekend.'3

Misschien dat daar eerdaags nog een krantenverslag van opduikt. Of dat iemand in Gent Geo Bruggen/Georges Verbruggen - als hij nog leeft - gaat vragen hoe het was, toen, in 1949. Tot die tijd moeten we het doen met deze mededeling uit De Waarheid (3-10-1953)

'PODIUM' gaat weer verschijnen

Het tijdschrift Podium zal met ingang van October weer verschijnen. Het zal worden uitgegeven door de pas opgerichte stichting Podium. De herverschijning betekent het einde van de fusie met het Belgische Jongerentijdschrift Tijd en Mens, dat ook zijn verschijning zal hervatten.
De redactie van Podium deelt mede, dat de Belgische uitgever van Podium de uitgave enige tijd geleden zonder opgave van reden stopzette.

1. Geo Bruggen, pseudoniem van Georges Verbruggen
2. Gerard van Elden, pseudoniem van Leo Aerts
3. Jos Joosten, Feit en tussenkomst. Geschiedenis en opvattingen van Tijd en Mens (1949-1955). Vantilt, Nijmegen 1996.
Online op: http://www.dbnl.org/tekst/joos006feit01_01/
Jan Venderickx, 'Mens en tijd', http://schrijversgewijs.be/contextueel/mens-en-tijd/.

Een kusje later

2012-02-08T08:36:51+01:00

Beesdachtig winterweer
Kleumende bakvissen
't Was een lantaarn
Die zij hitsig besprong

Een kusje later, dit
Winterslaapnieuwsbericht:
Meid ziet het licht en
Vriest vast met haar tong

winterlied

2012-02-08T08:29:00+01:00

de kraaien verzamelen zich
begraven het jaar

mist klinkt de
winter in:
inkeer

de man hurkt op ’t stoppelveld
wrijft zich de vingers warm
telt zijn magere zaden

(hoog in zijn voorhoofd vonkt
koudvuur van sterlicht)

Elfstedengedicht en Vlaamse inmenging

2012-02-07T22:50:01+01:00

Fol goede moed en noch gjin weet
fan gnjidzjende kjeld, fan skonken
dêr’t de froast, alhiel op skik
en goed op gleed, yn opkrûpt
troch it moarch yn ’e bonken
yn ’e hoop dat ik der ûnder strûp;

Lees de rest van het Elfstedengedicht 'It draaiboek' van Abe de Vries hier.

De Vlaamse weerman Frank Deboosere is inmiddels ook bevangen door de Elfstedenkoorts. Hij lijkt wel een Hollander, want hij heeft ineens overal verstand van. Zo laat hij in De Standaard optekenen: "Aan dit tempo ligt er vrijdag 20 centimeter ijs en zie ik geen problemen meer om dé tocht niet te organiseren." De krant voegt daar aan toe: "De Friezen zelf blijven nuchter en weigeren de knoop nu al door te hakken."

Charles Dickens: geboortedag

2012-02-07T20:47:25+01:00

Vandaag, maar dan 200 jaar geleden, werd Charles Dickens geboren. Speciaal voor onze medewerker Kees Klok, een groot liefhebber, dit mooie artikel op de Facebookpagina van The Guardian: "On the 200th anniversary of Charles Dickens's birth, author and actor Simon Callow walks us through some of the London locations that were important to Dickens. from the Strand – where Dickens's parents married – to the site of the blacking factory near Hungerford Bridge where he worked aged 12." Kijken, naar het prachtige filmpje waarin Callow door Londen dwaalt.

Ogilvy on writing

2012-02-07T15:48:47+01:00

Op de website Brainpickings: "How is your new year’s resolution to read more and write better holding up? After tracing the fascinating story of the most influential writing style guide of all time and absorbing advice on writing from some of modern history’s most legendary writers, here comes some priceless and pricelessly uncompromising wisdom from a very different kind of cultural legend: iconic businessman and original “Mad Man” David Ogilvy. On September 7th, 1982, Ogilvy sent the following internal memo to all agency employees, titled 'How to Write' (...) Lees verder.

Exit Poëzierapport (vervolg)

2012-02-07T11:54:45+01:00

Toen ik samen met Philip Hoorne op 6 december jongstleden bij het Vlaams Fonds voor de Letteren te Berchem was (gehuld in nieuwe, van Sinterklaas gekregen handschoenen), om het "Dossier Poëzierapport" te verdedigen, werden we daar onthaald door een veelkoppige commissie. Deze commissie wilde van ons aanvullende informatie over het technische en het financiële plaatje, nadat een andere commissie de aanvraag van Poëzierapport eerder in 2011 inhoudelijk al had goedgekeurd.

De commissie die ons ontving stelde zich over het geheel genomen neutraal op. Toch werden die avond uitspraken gedaan over het inhoudelijke deel van de aanvraag, wat strikt gezien niet tot de bevoegdheid viel van de mensen die wij spraken. Eén persoon maakte het heel bont: dat was Jan Baetens, iemand die in het echte leven iets doet aan de KU te Leuven.

Jan Baetens was nogal kritisch, en dan niet zozeer over de manier waarop PZR was georganiseerd, of in De Contrabas geïntegreerd, nee, hij plaatste kanttekeningen bij het uitgavebeleid van Uitgeverij P ("Geven te veel bundels uit, en te veel slechte bundels"), hij zeurde over de recensenten van PZR, die volgens hem wellicht niet de vereiste "kwaliteit" konden bieden. Verder blonk hij uit in zuinig kijken, bij alles wat wie dan ook zei.

De toekenningenlijst "digitale projecten" van het Vlaams Fonds voor de Letteren vermeldt over 2011 een mooie lijst namen. Behalve 10.000 euro voor een website die er in april al mee zou stoppen (De Papieren Man), ook 7.500 euro voor De Reactor, de weblog die Arnoud van Adrichem opzette om de subsidiegelden richting zijn Milanese stropdassenmaker te kunnen bewegen.

Dat Jan Baetens wel eens een artikel schrijft met Arnoud van Adrichem, om dat vervolgens op Alphavillle te publiceren (8.500 euro voor Alphavillle overigens) is allemaal toeval & per ongeluk. Wij worden verzocht niet te blijven staan kijken en rustig door te lopen. Dank voor uw medewerking.

Oh ja, Jan Baetens is voor vragen bereikbaar. Let ook even op zijn lijst bij elkaar gediederikstapelde publicaties... Twee "dossiers" van tijdschrift Parmentier opvoeren als "books" ("as editor), foei toch.

(Misschien ten overvloede: Ik vind het niet verkeerd dat websites subsidie ontvangen, integendeel; ik heb wel wat tegen het onderling verdelen van de poet in allerlei geinige, maar helaas ook duistere en via handjeklap opererende netwerken... netwerk dan met open vizier, en laat mensen niet helemaal naar Berchem reizen.)

+++ Philip Hoorne schreef eerder deze beschouwing +++

Abe de Vries over de Elfstedentocht

2012-02-07T10:39:59+01:00

In 1933 werd de Elfstedentocht gewonnen door Abe de Vries. Wikipedia meldt over deze winst: "In de Elfstedentocht van 1933 werd hij eerste, samen met Sipke Castelein uit Wartena. Beide [rijders] besloten gezamenlijk over de finish te komen maar De Vries zag de eindstreep niet waardoor hij ongewild als eerste over de finish kwam. De jury besloot echter dat beiden op de eerste plaats kwamen te staan, ex aequo dus."

De redactie van De Contrabas zocht "Pake" De Vries op in zijn bejaardenwoning in het pittoresk gelegen Aldebiltsyl. In een huiskamer die wordt gekenmerkt door Friese nostalgie, zonder de band met het heden (de laptop van Dell staat op het Hindelooper kastje) te verliezen, krijgt De Vries het nóg warm als hij het over de tocht van 1933 heeft.

"Ex aequo... Zwijg mij over ex aequo. Natuurlijk wilde ik zélf winnen, en dáárom ben ik voor Sipke Castelein over de finish gegaan. Die Castelein... een beste schaatser, daar niet van. Maar geen winnaar. De jury wilde... (De Vries haalt een zakdoek tevoorschijn en snuit zijn neus, zichtbaar aangedaan, CB)... begrippen als 'sportiviteit' en 'eerlijkheid' benadrukken... net als in de Engelse sporten... ik vind dat een jammerlijke, niet-Friese ontwikkeling waaraan ergens in de jaren veertig Goddank een einde is gekomen."

De Vries zal de tocht, áls hij dit jaar wordt verreden, zeker gaan bekijken. Zelf meerijden zit er niet meer in, helaas. Al heeft hij tot en met 1997 nog als toerrijder meegedaan. "Die tochten van tegenwoordig, ach! In 1963 werd er gereden met een beetje sneeuw en wat wind tegen... en ze hebben het er nu nog over... in 1985, 1986 en 1997 reed ik de tocht als toerrijder sneller dan de wedstrijdjongens. De pers hoor je daar niet over... die houdt dit soort nieuws onder de zwarte pet van de Vereniging."

De Vries had na zijn winst op de Bonkefeart nog een rijke carrière als langebaanschaatser, met de legendarische winst tijdens het WK van 1939 als hoogtepunt. Deze winst smaakt voor De Vries nog altijd zeer zoet, omdat zij werd behaald op zijn eeuwige rivaal Cornelis van der Wal (winnaar van zeven gouden Olympische medailles én viervoudig Fierljep-kampioen van Friesland).

"Knilles de Stroffelder, zoals ik hem tot zijn grote ongenoegen noemde, kon mij op sommige dagen aan," blikt De Vries nog steeds nagenietend terug, "maar dat weekend was ik duidelijk de beste... Ja, na de Elfstedentocht is dit toch mijn dierbaarste herinnering. Begrijp me overigens niet verkeerd: hoewel Knilles en ik elkaar al 70 jaar niet gesproken heb, bewaar ik geen boosheid in mijn hart. Ik ben alleen zwaar in hem teleurgesteld... Als schaatser. Meer wil ik er niet over kwijt, want alles is al gezegd."

Ondanks zijn hoge leeftijd is De Vries nog steeds actief als lokaal politicus. Op dit moment maakt hij zich sterk voor deze zaak, een zaak die uiteraard samenhangt met de... Elfstedentocht. "Een borrel?" vraagt De Vries tot slot, en hij tovert de fles Berenburg tevoorschijn.

Foto: Roosendaal24.

Nieuw gedicht Gerard Scharn

2012-02-06T20:51:56+01:00

Nieuw gedicht van Gerard Scharn op Gedichtenforum: ramp.

Koud hè? Zo koud als een kikker?

2012-02-06T16:59:51+01:00

"'Het is winter en dus koud als een kikker.' Wie zoiets zegt, kent de conventies van het Nederlands niet. Koud als een kikker betekent weliswaar 'heel erg koud', maar is geen courante vergelijking om het weer te typeren. Koud als een kikker zeg je van mensen die totaal gevoelloos zijn." Welke vergelijking Ton den Boon van Taalbank wel op het oog heeft, leest u hier.

Wislawa Szymborska vertaald

2012-02-06T15:26:59+01:00

In mijn bezit is de bloemlezing Een gevecht om lucht, een keuze uit de naoorlogse Poolse poëzie, samengesteld door Jan-Willem Overeem en Ewa Dijk-Borkowska. Het boek is (waarschijnlijk) in 1978 verschenen bij Uitgeverij Corrie Zelen in Maasbree. Voor zover mij bekend duikt de naam van Wislawa Szymborka hier voor het eerst in een boekpublicatie op. Het zou vervolgens tot 1983 duren, voordat De Lantaarn met een solo-bundel kwam.

De verschillen tussen de vertalingen van Overeem en Dijk-Borkowska (GOL) en de "standaardeditie" van Gerard Rasch (ik citeer hier uit Einde en begin. Gedichten 1957 - 1997, te noemen EEB) zijn opmerkelijk, om niet te zeggen dat het soms om heel andere gedichten lijkt te gaan. Ik haal bijvoorbeeld de eerste strofe van een gedicht dat ze beiden vertaalden naar voren:

GOL p. 87: 'Vrouwen van Rubens', Reuzinnen, vrouwelijke fauna, / naakt als gebulder van vaten. / Nestelen zich in vertrapte ledikanten, / slapen de monden geopend om het uit te kraaien. / Hun pupillen gevlucht in de diepte / doordringen hun binnenste klieren, / waaruit gist sijpelt in hun bloed.

EEB p. 61: 'Rubens' vrouwen', Rotsentorsers van reuzinnen, / een fauna naakt als rommelende tonnen. / Ze nestelen in platgelegen legers, / slapend gapend met hun kraaimond open. / De pupillen die naar binnen vluchten, / dringen in het binnenste der klieren, / waaruit het gist hun bloed in sijpelt.

Zelf heb ik de neiging om EEB in poëtische zin het voordeel van de twijfel te gunnen, zeker omdat er in deze strofe al zo véél verschillen zitten: "gebulder" en "rommelende", "ledikanten" en "legers", "slapen de monden geopend om het uit te kraaien" (auw, CB) en "slapend gapend met hun kraaimond open" en voor de laatste drie regels lijken ook afkomstig uit zeer verschillende ontwikkellaboratoria.

[wordt vervolgd]

Het in 1996 verschenen Verrukking & wanhoop (V&W), een keuze uit het tot dan toe verschenen werk van Jeannine Vereecken bevat hetzelfde gedicht, nu weer onder de titel 'Vrouwen van Rubens'. De eerste strofe: Bergreuzinnen, vrouwenfauna, / blote, donderende tonnen. / Nestelen zich in vertrappelde bedden, / slapen met de lokroep van de haan op de lippen. / Hun pupillen verliezen zich in de diepte / en dringen door tot binnenin de klieren, / waarvan het sap gaat gisten in het bloed.

De eerste regels zijn mooi, gecomprimeerd (zoals het origineel er uitziet, maar ik beheers het Pools natuurlijk niet), - zinnen met de laconieke toon die je van de Nobelprijswinnares verwacht. Vereecken kiest weer voor bedden - wat me de vraag ingeeft waar die "legers" bij Rasch vandaan komen. De associatie met een slaap- en verblijfplek van dieren (maar niet van een kraai...) is niet ver weg, en ik weet niet of die hier iets te zoeken heeft.

De laatste drie regels (GOL: Hun pupillen gevlucht in de diepte / doordringen hun binnenste klieren, / waaruit gist sijpelt in hun bloed. EEB: De pupillen die naar binnen vluchten, / dringen in het binnenste der klieren, / waaruit het gist hun bloed in sijpelt.) komt hier het mooist uit de verf, lijkt me: Hun pupillen verliezen zich in de diepte / en dringen door tot binnenin de klieren, / waarvan het sap gaat gisten in het bloed.

De eerste strofe is het mooist vertaald door Vereecken, lijkt me. Maar ik kan, nogmaals, niet vergelijken met het origineel.

Van Kooten en De Bie sloegen weer toe

2012-02-06T10:56:35+01:00

De documentaire over Koot en Bie had iets droevigs: dat was het dus, onze jeugd... in die goede smaak zijn wij opgevoed - en het is weg, allemaal. Definitiever dan Atlantis verzonken, uitgewist, zo onvindbaar geworden als een rookworst in vegetarische erwtensoep... Ze hebben erbij gehoord en zijn nu alleen nog via het glibberige pad van de weemoed en de sentimentaliteit bereikbaar, heel even, voordat ze weer in het grote niets verdwijnen, definitief herinnering geworden. Op Uitzending Gemist: de herhaling.

Hoe word ik een beroemd schrijver?

2012-02-05T23:23:24+01:00

Chrétien Breukers

Tegen de decadenten

2012-02-05T16:52:24+01:00

'Met de schaamteloosheid van een lepralijder'

De ziekste 'essaybundel' over de Nederlandse literatuur is waarschijnlijk Tegen de decadenten. Een drietal beschouwingen over onze hedendaagsche letterkunde, door Johan Ponteyne, De Deltareeks, De Amsterdamsche Keurkamer, Amsterdam, [1941].

Bij kenners zullen direct de alarmbellen rinkelen: Johan Ponteyne, dat is toch één van de pseudoniemen van dichter, prozaïst, vertaler en bloemlezer A.J.H.A. Wensink, in het dagelijks leven bekend als Aleid Wensink (Apeldoorn, 31-10-1920/Oostburg, 12-8-2001), en ook actief onder de pseudoniemen Willem Enzinck en George de Sévooy? Juist ja, dat is de man.

En De Amsterdamsche Keurkamer, dat was toch de uitgeverij van George Kettmann Jr.? Precies, de uitgeverij waar ene Adolf Hitler de Nederlandse vertaling van zijn bestseller Mein Kampf gestald had.

Goed - dat hebben we duidelijk. Terug naar Tegen de decadenten. Dit curieuze boek, waarin de schrijver enerzijds de lof zingt op smeders van nazi-verzen en auteurs van 'volkse' verhalen en anderzijds alle andersdenkenden verkettert bevat een groot aantal gedichten. Waarmee het strikt genomen ook als bloemlezing gezien kan worden. Maar dan wel een hele vreemde.

Zo bevat het extreem veel gedichten van George Kettmann Jr. (1898-1970, toevallig ook de uitgever van het boek) en een aantal van Steven Barends (1915-2008, de bloed- en bodemvertaler van Mein Kampf), één gedicht van nazi-Vlaam Ferdinand Vercnocke (1906-1989) en een vers van de eveneens weinig koshere Vlaam Jef Hinderdael (1877-1948). Op zich niet vreemd dat werk van hen in dit bij een nazi-uitgeverij verschenen boek van een nazi-auteur is na te lezen.

De echt vreemde eenden in deze nazibijt zijn de gedichten van 'de decadenten', en helemaal vreemd is hoé ze erin ingeleid en afgedrukt staan:

'Wij willen echter vóór alles in de drie navolgende opstellen, onze volksgenoten wijzen op een gezonde litteratuur en de dringende noodzakelijkheid daarvan, en hen er van trachten te overtuigen, dat onze letterkunde onder géén voorwaarde mag dienen als stortplaats voor het geestelijke vuil van zekere ontaarde en verziekelijkte artiesten, die, geestelijk vaderlandsloos geworden, hun enige levenstaak nog zien in het besmetten van anderen!' (...)

'In dicht- zowel als in prozakunst zingen deze zelf zo mislukte schrijvers (want och, hun geest is in het creatieve zo oneindig steriel!!) de lof van het koele vernuft. Wanneer men dan ook hun opgeblazen theorieën er over leest, zijn de verwachtingen omtrent hun werk wel heel hoog gespannen. . . Daarom wil ik er enkele kleine stalen van geven ter illustratie:

Ik heb met eerbied het portret
van Vader uit de lijst genomen,
waar zoveel stof was ingekomen
en toen weer in de lijst gezet.

Dit is een gedicht van den heer E. du Perron, inmiddels overleden, die immer op marktjoodachtige wijze de manager speelde van de nieuwe vernuftslitteratuur. Verbluffend, niet waar?. . . maar het schoonste komt nog: twee nieuw-zakelijke verzen van rijmelaars, wier namen ik uit verachting niet zal noemen:

DE BLOEM

Deze bloem
Op mijn hoed
Is geen bloem
Maar van goed.

MARGRIET

die stond tusschen gras
in de weide, die was
een frissche margriet,
maar bleef dat niet,
ze kwam voor het raam
van een huiskamer staan
alleen met een smal vaasje aan.

Een normaaldenkend mens, die ook maar enige Ahnung van litteratuur heeft, zal deze stuntelige knoeierij terecht kenschetsen als lagere-school-gebroddel, zeer geschikt tot tijdverdrijf voor zwakzinnigen, maar. . . de grote heren Vestdijk, Greshoff c.s.. . zij noemen dit Kunst, en scharen zich
met artistiek-geleerde gezichten rond deze intellectuele nonsens, lijk de koeien in het voorjaar rond de eerste boterbloem . . . En dan is het toch zeker wel Kunst. . .'

De namen van de makers van de twee gedichten die Wensink te verachtelijk vond om te noemen zijn respectievelijk Anton Koolhaas (1912-1992) en Han G. Hoekstra (1906-1988). Ook de toen nog jonge Louis Th. Lehmann (1920) krijgt er van de fijnzinnige nazi-essayist van langs:

'Het is niet alleen de door hen ijverig voortgezette intellectualiteit, waarvan de „jongeren" de wegbereiders waren, welke hun werk voor ons ontoegankelijk en waardeloos maakt - het is ook de drang naar originaliteit, die hun verzen volkomen onverstaanbaar doet zijn. De poëzie van deze allerjongsten is werkelijk, geloof mij, gekristalliseerde kolder, die het meest geapprecieerd werd door de redacteuren van het jongerenperiodiek Werk, dat inmiddels haar taak overgenomen ziet door het maandblad Criterium. Ik geef u een voorbeeld en citeer een gedicht, De Ring en De Wolk van de hand van een zekeren L. Th. Lehmann.

De steenkoollaag steekt uit de aarde
Als een vuist
Om paardenschedels te verpletteren.

De aderen in mijn oogen barsten
Tot afgronden en rijzwepen
Ik laat u aan mijn lot over

Strijk was over mijn oogholten
En leid mij over de brug

Van parelmoer
Tusschen twee zonnen
Op hertengeweien

Bij een dergelijk product kan men niet eens meer spreken van de expressie van de allerindividueelste emotie - alles is even stuntelig en houterig. En bovendien wat hier geschreven staat, is dat een emotie?? Zoveel is zeker: dit is voor een normaal denkend mens een opeenstapeling van doodgewone
huis-tuin-en keuken-kolder, maar. . . door de redactie van genoemd tijdschrift wordt zulks gewaardeerd als de persoonlijke uiting van een bizonder origineel talent!! Ik geloof dat het bovenstaande ruimschoots voldoende is om een kleine indruk te geven van het deplorabele peil waarop onze jongste dichtkunst zich beweegt.'

Na wat gefulmineer tegen Anthonie Donker (1902-1965) stort Wensink zich op Eric van der Steen (1907-1985):

'In genoemd artikel staat de heer Donker ook uitvoerig stil bij een „dichter" die zich noemt Eric van der Steen. Mijn aandacht werd door de woorden, die de schrijver aan hem wijdde, getrokken, en ik besloot eens wat meer uitgebreid van zijn werk kennis te nemen. Nu weet men weliswaar van te voren, dat het ter hand nemen van producten, ontsproten aan het brein van hen die heden ten dage ,,en vogue" zijn, steeds op teleurstelling en ergernis uitloopt over zoveel zielloosheid, zoveel weëe misselijkheid, verkapte verwaandheid en zoveel eunuchendom, die hierin bijeen staan - doch ik had het er ditmaal toch eens voor over.

De heer Van der Steen echter heeft mijn ergernis nog verre overtroffen en deze om doen slaan in complete walging, toen ik in één van zijn bundeltjes „Kortom" (verschenen in De Vrije Bladen: men ziet tot welke ziekelijke excessen deze soort vrijheid aanleiding geeft!!) het volgende ploertige vers las:

jonge man die trouwen gaat
trek naar 't strand
terwijl zij baadt
keur haar voeten en haar teenen
zie haar beenen en haar borsten
blijft uw zin
kies dan zee en lijf u in.

Na lezing van de hierboven aangehaalde pornografie op-rijm kan men slechts één gevolgtrekking maken, n.l. dat iemand, met de schaamteloosheid van een lepralijder, die vol trots wijst op zijn stinkende wonden, in deze vieze vorm blijk geeft nooit over zijn prilste puberteitsjaren heen te zullen komen en dat deze heer van der Steen thans in het juiste stadium van zijn physieke en morele gesteldheid is gekomen om eens duchtig te worden onderzocht.'

Na de oorlog legde de Ereraad voor Letterkunde A.J.H.A. Wensink wegens o.a. deze essaybundel een publicatieverbod tot 1 april 1953 op. Een verbod waar hij lak aan had; al in 1950 bracht hij onder de naam Willem Enzinck een dichtbundel, een boek over Limburgse beeldend kunstenaars, een door hem uit het Duits vertaald boek en een bloemlezing met gedichten over moeders uit.

bronnen:
Tegen de decadenten. Een drietal beschouwingen over onze hedendaagsche letterkunde, door Johan Ponteyne, De Deltareeks, De Amsterdamsche Keurkamer, Amsterdam, [1941].
De Koninklijke Bibliotheek
De Nederlandse Poëzie Encyclopedie i.w.
Familieberichten On-line
Scan van advertentie van Amsterdamsche Keurkamer afkomstig van Mijn Kamp, door Klaas A. Mulder
Adriaan Venema, Schrijvers, uitgevers en hun collaboratie. Deel 3A De kleine collaboratie, de Arbeiderspers, Amsterdam, 1990

Koot en Bie: terugblikken

2012-02-05T10:32:04+01:00

Vanavond deel 1 van een drieluik over Koot en Bie, op Nederland 2 om 20: 20. Het door Coen Verbraak gemaakte drieluik Koot en Bie sloegen weer toe wordt mooi besproken op de website van Trouw, waarin Bie verzucht: "Onder de dertig kent niemand ons. Dat is goed zo". Maar ooit, ooit waren Koot en Bie dé ankerpunten voor eh... onze generatie. En ze hielden ook van literatuur:

Ted van Lieshout gisteren bij P&W

2012-02-04T19:41:42+01:00

Chrétien Breukers