Ieder najaar verandert het ritme op het Italiaanse platteland. In de olijfgaarden worden grote netten onder de bomen uitgespreid, families en bedrijven komen samen en de eerste kratten vullen zich met groene en paarskleurige olijven. De raccolta delle olive, zoals de olijfoogst heet, is voor veel Italianen een van de belangrijkste momenten van het jaar.

De olijfboom speelt al duizenden jaren een belangrijke rol in de Italiaanse geschiedenis. De Etrusken en Romeinen verbouwden al olijven en gebruikten de olie niet alleen in de keuken, maar ook voor verlichting, verzorging en religieuze rituelen.

De olijfoogst begint doorgaans in oktober en loopt door tot november of december, afhankelijk van de regio, het weer en de olijfsoort. In sommige delen van Zuid-Italië gaat de oogst zelfs door tot in januari. Het precieze oogstmoment is bepalend voor de smaak van de olie. Vroeg geoogste, groene olijven leveren doorgaans een intensere olie op, met frisse, bittere en peperige tonen. Rijpere olijven zorgen vaak voor een mildere smaak en een hogere opbrengst.

Hoewel er tegenwoordig steeds vaker mechanische hulpmiddelen worden gebruikt, gebeurt een deel van de oogst nog altijd met de hand. Met speciale harken of elektrische plukkammen worden de olijven van de takken gehaald en opgevangen in grote netten onder de bomen. In grotere olijfgaarden worden soms ook machines ingezet die de stam laten trillen, waardoor de olijven naar beneden vallen. Deze methode is efficiënt, maar niet zonder risico: bij verkeerd gebruik kunnen de schors en de stam beschadigd raken. Vooral bij eeuwenoude olijfbomen wordt daarom vaak voor voorzichtigere oogstmethoden gekozen.

Zodra de olijven zijn verzameld, worden ze naar de frantoio gebracht, de olijfmolen. Hier worden ze gewassen en vermalen tot een pasta, waaruit vervolgens de olie wordt gewonnen. Bij kwaliteitsproducenten gebeurt dat bij voorkeur nog dezelfde dag. Hoe langer de olijven blijven liggen, hoe groter de kans dat de kwaliteit achteruitgaat.

Vroeger werden olijven met zware stenen molens vermalen en werd de pasta uitgespreid over ronde persmatten, de zogenaamde fiscoli. Deze werden op elkaar gestapeld en onder een pers samengedrukt. Soms werd de overgebleven pasta nogmaals geperst om meer olie te winnen, maar die was doorgaans van mindere kwaliteit. Tegenwoordig gebruiken de meeste producenten moderne centrifuges, waarmee de olie van het water en de vaste bestanddelen wordt gescheiden. Ook uit de overgebleven olijvenpulp kan nog olie worden gewonnen, maar die mag niet zomaar als extra vergine worden verkocht.

Ook de term koudgeperst, die je regelmatig op flessen tegenkomt, verwijst naar de traditionele productiemethode. Bij moderne centrifuges spreekt men officieel van koude extractie, ofwel estratto a freddo. Beide aanduidingen mogen alleen worden gebruikt wanneer de olie bij een temperatuur onder de 27 graden is gewonnen, volgens de bijbehorende productiemethode. Een lage verwerkingstemperatuur helpt om de karakteristieke aroma’s van de olijven te behouden. Hogere temperaturen kunnen de olieopbrengst vergroten, maar ook invloed hebben op de uiteindelijke kwaliteit en smaak.

Waar wijnliefhebbers uitkijken naar de eerste wijn van het jaar, wachten Italianen in het najaar op de olio nuovo: de nieuwe olijfolie. Deze olie is vaak uitgesproken van smaak, met frisse, grassige aroma’s en een karakteristieke peperige afdronk. Soms is ze nog wat troebel, omdat de olie nog niet gefilterd is.

De beste manier om haar te proeven? Op een stuk geroosterd brood. In Toscane heet dat fettunta: brood dat vaak eerst wordt ingewreven met knoflook en vervolgens royaal wordt besprenkeld met verse olijfolie. Meer is er eigenlijk niet nodig. En hoewel olijfolie het hele jaar door een vaste plek heeft in de Italiaanse keuken, is de eerste olie van het seizoen voor veel families toch iets bijzonders. Een product waar maandenlang naartoe is gewerkt en dat tijdens de eerste gezamenlijke maaltijd na de oogst eindelijk op tafel verschijnt.

Bolotana ligt in de streek Marghine in centraal Sardinië, ongeveer 110 kilometer buiten de oorspronkelijke Sardijnse Blue Zone. Voor een recent onderzoek werden officiële bevolkingsregisters en kerkelijke archieven gebruikt om leeftijden en sterfdata te controleren. De onderzoekers bekeken vervolgens hoe groot de kans is dat inwoners vanaf hun zeventigste de honderd bereiken.

En vooral de vrouwen vallen op. Een 70-jarige vrouw in Bolotana heeft volgens de berekeningen een kans van 13,83 procent om haar honderdste verjaardag te vieren. Ter vergelijking: in heel Italië is die kans 3,54 procent. Een opvallend verschil met de oorspronkelijke Sardijnse Blue Zone, die juist beroemd werd om de uitzonderlijk hoge levensverwachting van mannen.

Hoe komt het dat de inwoners hier zo oud worden? Dat is natuurlijk de grote vraag. Een pasklaar antwoord is er nog niet, maar er zijn genoeg interessante aanwijzingen. Blue Zones wijst onder meer op de steile straten van het dorp, waardoor inwoners in het dagelijks leven veel bewegen, maar ook op sterke familiebanden, geloofstradities, matige wijnconsumptie en het gebruik van lokale olijfolie.

Of juist deze gewoontes ervoor zorgen dat inwoners zo oud worden, is niet bewezen. Daarvoor is meer onderzoek nodig. Dat de hoge leeftijden geen kwestie van een paar sterke dorpsverhalen zijn, is wél zorgvuldig gecontroleerd. Zo onderzochten de wetenschappers ook 3.060 inwoners die tussen 1900 en 1925 in Bolotana werden geboren. Van hen bereikten 38 daadwerkelijk de leeftijd van honderd jaar.

Bolotana wordt voorlopig een candidate longevity blue zone genoemd. De recente cijfers zijn opvallend, maar over de periode 2015 tot en met 2019 was het verschil met de rest van Sardinië en Italië minder groot. Er zijn daarom meer gegevens over een langere periode nodig om te bepalen of Bolotana daadwerkelijk in het rijtje Blue Zones thuishoort.

Voorlopig staat het bergdorp dus nog niet officieel op de blauwe kaart. Maar Bolotana heeft onderzoekers in ieder geval genoeg reden gegeven om verder te kijken.

Deze plek staat niet zonder reden op menig bucketlist. Matera is een bijzondere stad met een nog indrukwekkender verhaal. In het centrum van de stad vind je Sassi, een verzameling van eeuwenoude grotwoningen waar de Materani een halve eeuw nog geleden in barre omstandigheden woonden. Na het herstel van deze grotten werd Matera in 1993 op de UNESCO Werelderfgoedlijst gezet. Pioniers van over de hele wereld namen hun intrek in de vernieuwde grotten en openden er galerieën, hotels en restaurants. Sindsdien bruist de stad van het leven en leuke adresjes.

Begin je ochtend met een espresso in een sfeervol barretje, voordat je het labyrint van trappen en pleintjes in duikt. En bezoek de grottenkerken, waar fresco’s verhalen vertellen van vervlogen tijden. ’s Avonds voeren de lichtjes in de stad je van leuke barretjes naar knusse restaurants. De specialiteiten hier? Pane di Matera, pittige salsiccia lucanica en pignata, ofwel lamsstoofpot. Adembenemend uitzicht Om de stad optimaal te bewonderen moet je hem van een afstandje bekijken. Rondom de Sassi ligt het Parco Regionale della Murgia. In dit ruige natuurpark ontdek je grotten en uit kliffen gehouwen kerken. Onze tip: bewandel hier een van de verschillende hikes die je een prachtig zicht op de Sassi geven. Kies de route die je naar het uitzichtpunt Belvedere di Piazza Giovanni brengt en houd je camera in de aanslag. Hier worden namelijk de mooiste foto’s van de stad gemaakt.

Matera is al een openluchtmuseum op zich, maar het heeft ook moderne kunst te bieden. Het museum La Palomba, gelegen in een oude tufsteengroeve, combineert ruige natuur met hedendaagse kunst. Grote sculpturen sluiten naadloos aan bij de omliggende rotsen. Dit is een plek waar kunst en natuur elkaar ontmoeten, wat zorgt voor een bijzondere sfeer. Contrada Pedale della Palomba

In het hart van de Sassi ligt MUSMA, het Museo della Scultura Contemporanea di Matera. Hier ontdek je hedendaagse sculpturen die prachtig contrasteren met de historische grotruimtes waarin ze tentoongesteld worden. Het museum biedt een indrukwekkende collectie moderne werken die de diepte en gelaagdheid van Matera’s rijke geschiedenis benadrukken, en geeft je een verfrissend perspectief op de stad. musma.it

Baccanti Baccanti is een adres van hoog niveau. Gelegen tegenover de mooiste kerk van de stad geniet je hier van de lokale keuken, maar altijd met een creatieve, moderne twist. Het restaurant staat niet voor niets in de Michelingids. baccantiristorante.com

La Lopa Iets laagdrempeliger dan de Michelinrestaurants van de stad, maar net zo leuk. Bij La Lopa vind je een warme, authentieke sfeer en eet je er de lekkerste streekgerechten. lalopa.com

Regiacorte Alleen al voor het schitterende uitzicht is dit restaurant de moeite waard. Maar dat is niet het enige dat indruk maakt; je vindt hier het beste van het beste op je bord en de vriendelijke bediening maakt je bijzondere avond compleet. regiacortematera.it

Area 8 is een populaire plek in de stad. Onder anderen Wes Anderson en Joaquin Phoenix schuiven hier wel eens aan. Naast een cocktailbar vind je hier een bioscoop, theater, bistro en leeszaak. area8.it

Grottenkerk
De Cripta del Peccato is de meest iconische rotskerk van heel Zuid-Italië. Hier vind je fresco’s uit de 8e eeuw met bijzondere scènes. Er zijn diverse tours beschikbaar die je door de crypte leiden. Contrada Pietrapenta.

Aperitivo
Voor geweldige wijn en een bijzonder interieur moet je bij Enoteca dai Tosi zijn. Deze moderne bar heeft meer dan 250 exclusieve Italiaanse wijnen en serveert die samen met cicchetti, Venetiaanse hapjes. enotecadaitosi.it

Spa
Bij Palazzo Gattini is er in de kelder een prachtige spa uit het steen gehouwen dat doet denken aan een oud badhuis. palazzogattini.it

Palazzo Gattini Slapen doe je in Matera uiteraard in een traditionele grotwoning; de een luxer dan de ander en soms is het zelfs een waar stadspaleis. Dat laatste is ook het geval bij Palazzo Gattini, gelegen aan de Piazza Duomo. Hier combineert luxe moeiteloos met de historische elementen. Het voormalige adellijke paleis biedt kamers met panoramisch uitzicht over de Sassi. palazzogattini.it

Corte San Pietro Corte San Pietro is charmant en intiem. Zoals je van een hotel in Matera verwacht, heeft het prachtige stenen kamers met een geweldige sfeer. palazzodelducamatera.it

Palazzo Del Duca Dit hotel ademt luxe. Een aantal van de ondergrondse kamers heeft zelfs een indrukwekkend privézwembad. palazzodelducamatera.it

Wie Piemonte in het najaar bezoekt, ziet de Langhe e Roero op een van de mooiste momenten van het jaar. Vanaf september worden de druiven geoogst en kleuren de wijngaarden langzaam geel en rood, terwijl later in het seizoen de witte truffel zijn intrede doet. Het is bij uitstek een periode om lange lunches, kleine wijnhuizen en dorpen als La Morra en Bra op te zoeken, zonder de hitte van de zomer. Tip: schuif in La Morra aan bij Osteria More e Macine voor Piemontese klassiekers als ravioli del plin.

Wie de zomer nog niet helemaal wil loslaten, zit in september goed in Cilento. Langs de ruim honderd kilometer lange kust liggen helderblauwe baaien en stranden, terwijl daarachter een verrassend groen landschap van olijfgaarden, bergen en kleine dorpen begint. Na de drukste zomerweken wordt het er rustiger, maar kun je aan zee vaak nog volop van de nazomer genieten. Juist dan is het leuk om ook het binnenland in te trekken, naar dorpen als Rodio, Camerota en Pisciotta, waar het dagelijkse Zuid-Italiaanse leven een veel grotere rol speelt dan toerisme. In Pisciotta houdt Enza bij Cantina Lamadè de culinaire tradities van de streek levend. Tijdens haar kookworkshops draait alles om de cucina povera: eenvoudige gerechten, lokale ingrediënten en recepten die hier al generaties worden doorgegeven.

Het landschap van Langhe in PiëmonteDoorkijkje in Cilento

De Val di Noto is zo’n bestemming die na de zomer eigenlijk alleen maar aantrekkelijker wordt. In september en oktober is het in het zuidoosten van Sicilië vaak nog aangenaam warm, maar wordt het een stuk fijner om door steden als Noto, Modica, Ragusa Ibla en Scicli te dwalen. Je kunt rustig de trappen en steile straatjes trotseren, uitgebreid lunchen op een terras en aan het einde van de middag nog uren buiten blijven. Bovendien ligt de kust nooit ver weg, waardoor je een dag tussen de barokke palazzi makkelijk afwisselt met zee en strand. Bewaar Noto vooral voor de namiddag: wanneer de zon lager staat, krijgt de honingkleurige steen van de gevels een prachtige warme gloed. Daarna hoef je nergens meer heen: zoek een terras, bestel een aperitivo en blijf gewoon tot het donker wordt.

De Maremma is bij uitstek een streek om midden op het Toscaanse platteland te verblijven, maar in de zomer kan het daar behoorlijk heet worden. Juist in de nazomer, wanneer de temperaturen wat zakken, komt het landschap van olijfgaarden, wijngaarden en glooiende heuvels veel beter tot zijn recht. Je kunt weer lekker buiten zitten, over landweggetjes naar kleine dorpen rijden en uitgebreid lunchen zonder steeds de schaduw op te zoeken. En ook de kust is dan heerlijk. Rond Monte Argentario is die verrassend ruig, met rotsen, helder water en kleine baaien als La Cacciarella en Cala del Gesso. Op een zonnige doordeweekse dag in oktober heb je zo’n baai met een beetje geluk bijna helemaal voor jezelf.

Palazzo Castelluccio in NotoMonte Argentario in Maremma

Na augustus haalt Salento langzaam weer adem. De Italiaanse vakantiegangers keren huiswaarts, maar in het uiterste zuiden van Puglia kan september nog behoorlijk zomers aanvoelen. Dat maakt de nazomer zo aantrekkelijk: een dag aan zee kan nog steeds, maar het is ook veel fijner om de dorpen en stadjes van het binnenland te ontdekken. Een van de leukste is Galatina, met zijn barokke centrum en lange traditie van pasticciotti. Bij Pasticceria Ascalone wordt het beroemde gebakje al generaties lang gemaakt. Trek daarna verder het platteland op, waar oude masseria’s tussen olijfgaarden en akkers liggen. Masseria Le Stanzie bij Supersano is zo’n adres waar Salento vooral op tafel tot leven komt: veel ingrediënten komen rechtstreeks van het eigen land en in de keuken worden traditionele familierecepten in ere gehouden. Zo krijgt een nazomertrip vanzelf een ander ritme dan alleen strand, zee en zon.

Aan de Ligurische kust ligt Tigullio, de streek van Portofino, Santa Margherita Ligure, Rapallo en Sestri Levante. In de nazomer is het hier nog aangenaam warm, maar neemt de grootste zomerdrukte langzaam af. Een fijne periode om kustwandelingen te maken, met de boot van plaats naar plaats te gaan en tussendoor uitgebreid te lunchen aan zee. En met een beetje geluk kun je tot ver in september nog gewoon het water in.

Galatina in SalentoCamogli in Ligurië

Big Mamma
In dit kookboek vind je de 150 beste Italiaanse pastarecepten. Het team van chef-koks van Big Mamma verzamelde de beste pasta- gerechten.
Winkelprijs incl verzendkosten; € 42

Toscanini antipasti
Na het succes van Toscanini pasta is er nu Antipasti, het nieuwste kookboek van Toscanini. Een ode aan de Italiaanse manier van beginnen: eenvoudige, smaakvolle gerechten die uitnodigen om samen aan tafel te gaan.
Winkelprijs incl verzendkosten € 42

Piemonte
De gerechten van Cristina Baltieri Carossa maakt oogsten steevast diepe bewondering vanwege haar subtiele en altijd bijzondere variaties op de klassieke Piemontese keuken.Winkelprijs incl verzendkosten
€ 34,50

Margriet: ‘Ons werk heeft raakvlakken, maar vóór dit avontuur hadden we ook al iets gemeen. Ik kom van een boerderij in de Betuwe en Carla van het platteland in Groningen. Dat schept een band. Minstens zo sterk is de relatie die ik op Sicilië kreeg met Maurizio Lunetta, die ik ontmoette op een feest. Het werd liefde en we deelden de passie voor wijn. Hij liet me heel veel plekken op het eiland zien, met als doel een eigen wijnboerderij te beginnen. Elke keer dat we tijdens die zoektocht op de Etna waren, wilde ik niet meer weg en uiteindelijk vielen we, zonder dat we het van elkaar wisten, voor dezelfde wijngaard, aan de voet van de vulkaan. Het was een vervallen gebouw aan de provinciale weg SS120 dat al zeker twintig jaar leeg stond. Ook het bordje In Vendita moet al jaren aan het hek hebben gehangen.
Ik weet het nog heel goed, op een mooie zondag in oktober zijn we brutaal over het hek geklommen, omdat het toch verlaten was. We doken direct op de druiven af, even proeven. Echt waar, we keken elkaar aan en wisten dat het goed was. Drie weken later hadden we de eerste aanbetaling al overgemaakt. Ondanks al mijn reizen en de vele verhuizingen heb ik dat gevoel van thuis nergens zo sterk ervaren als hier. Dat begon met een adembenemende plek op de Etna, maar later werd dat alleen nog maar versterkt door de mensen om ons heen, lokale mensen die meehelpen en je opnemen. De rust en al het groen helpt ook en niets is ver weg. De zee ligt op twintig kilometer afstand en we zijn volledig zelfvoorzienend binnen een cirkel van een paar kilometer. Dus ja, ook dat weidse uitzicht kon ik afvinken.’

Margriet en Maurizio kochten een historisch wijnhuis met eeuwenoude wijnstokken. Over de druiven geen zorgen, maar er was nog wel werk aan de wijnwinkel. De gaard had een beurt nodig en Casa Casale 120 een fikse verbouwing. Het was de aannemer die de kersverse wijnboerin in contact bracht met Carla Boelen, een paar kilometer verderop.

Carla: ‘Dat was zeker leuk! Omdat wij al wat langer actief waren op het eiland kende ik al meer Nederlandse ondernemers, maar met Margriet had ik direct een fijne klik. De mannen onderling ook, trouwens. Kijk, bij ons was het avontuur twintig jaar geleden echt pionieren. Twee Nederlanders in den vreemde, inderdaad. We hadden dan wel een succesvol restaurant gehad in Amersfoort, ondernemen in de hospitality in Zuid-Italië is wat anders. Toch waagden we de sprong. Tom en ik droomden al langer van een vakantieresort met eigen wijngaard en omdat we al een paar keer rond de Etna waren geweest, zijn we hier op zoek gegaan. Zo vonden we op de noordhelling de perfecte plek voor ons: Tenuta Madonnina. Het is ons tweede thuis geworden, terwijl het feitelijk een bedrijf is. We voelen ons gewoon enorm verbonden met het eiland, met de lavagrond en met de dorpelingen. Je wordt er deel van. Lang verhaal kort: tijdens de opstart bleef ik met de kinderen in Nederland wonen en Tom heeft de bouw van het landgoed begeleid. Binnen acht maanden was de boerderij verbouwd, het zwembad aangelegd en stonden er zeven luxe appartementen.

Toen alles gerealiseerd was sprak die man van mij ineens vloeiend Italiaans, haha. Hij weet nu nog steeds hoe je de juiste moertjes en bouten moet bestellen.’ Hoewel de twee ondernemers zich vaak als druktemakers manifesteren, spreek ik de dames vandaag in alle rust aan de keukentafel. Het laagseizoen maakt dat de druifjes en huisjes in goede handen zijn. Op tafel: Hollandse soesjes met een Siciliaanse crème van pistacchio, samen met het perfecte kopje caffè, uiteraard.
Margriet: ‘Ach ja, al die tradities en cultuurverschillen, heerlijk. Italië mag dan het land van koffie zijn, weet je dat Italianen minder koffie drinken dan de Nederlanders? Ik leerde in de mediterrane landen koffie drinken: espresso met een beetje melk het liefst. Of een cappuccino maar dan alleen vroeg in de ochtend en zéker niet na de lunch of het diner! Daarnaast kan ik ook geweldig genieten van de Siciliaanse banketbakkers met hun zoete kunst. Nee, ik hoef de taarten niet meteen te eten, maar van kijken geniet ik al.’

Carla: ‘Jouw telefoon staat ook vol met dessertfoto’s, zo grappig. Zoetwaren zijn ook belangrijk voor de Sicilianen. Alles is hier vers gemaakt, zelfs in de kleinste bar waar je je koffie haalt. Omdat ze zo trots zijn op hun patisserie is het ook een geliefd cadeau. Als je op Sicilië bij iemand gaat eten, breng je wat zoets mee als dessert. Die taart, gebakjes of koekjes worden dan heel mooi verpakt in de bar, zodat je een lekkere binnenkomer hebt.’ Margriet knikt: ‘Geen bloemetje voor de gastvrouw, maar een dolce. En als er meer mensen zijn uitgenodigd, dan heb je een bont dessertbuffet en kan het zijn dat je weer een ander stuk taart mee naar huis krijgt. Taart wordt trouwens niet altijd gekocht, want de Sicilianen kunnen zelf ook prima bakken.’

Carla: ‘Ik moet eerlijk zeggen dat de rolpatronen op het eiland nog erg traditioneel zijn. Dus ja, bijna alle mamma’s en nonna’s zijn de baas in de keuken. Italiaanse mannen vonden het daarom maar vreemd als ik me met zaken bemoeide. Ze vroegen altijd eerst naar Tom wanneer ik iets moest regelen. De Siciliaanse man is wat conservatief, zeg maar, en daar had ik in het begin ook wel last van. Het heeft mij vijf jaar gekost om Toms legacy van het landgoed te krijgen en als vrouw serieus genomen te worden, haha.’
Margriet: ‘Ja, maar in Siciliaanse huishoudens is de vrouw de baas. Laat die man dan maar geloven dat het idee van hem komt. Over girlpower gesproken: Carla heeft mij tijdens de laatste oogst enorm uit de brand geholpen. Er was veel regen voorspeld en de druiven moesten er dringend af maar Maurizio kon er niet bij zijn. Toen is Carla komen helpen plukken en heeft ze nog haar eigen kratten gehaald om snel verder te kunnen. Vlak voor zonsondergang was het ons gelukt om de hele oogst binnen te hebben. Pfff.’

Carla: ‘Ik had gelukkig een rustige dag en die werd ineens goed besteed, maar dit doe je gewoon voor elkaar. Niet alleen omdat we vriendinnen zijn en allebei uit Nederland komen, het past ook bij de Siciliaanse samenleving. Toen Margriet startte met haar bedrijf, waren wij al jaren bezig. Met die ervaring en ons netwerk konden wij haar steunen. Dat was andersom niet anders geweest.’

De twee Etna-ondernemers grijpen elkaars arm ter bevestiging en er komen flessen op tafel. Eigen pluk, uiteraard. Met het schenken borrelen herinneringen op en krijgen woorden een gepassioneerde lading. Zoals over die eerste druif. Margriet weet het nog heel goed. ‘Hij was in oktober natuurlijk plukrijp en vol van smaak. Dat móest een mooie wijn opleveren, wisten we toen al zeker. Het is nou eenmaal een prachtige zone voor druiventeelt; warme droge zomers, dus ook weinig ziektes plus een temperatuurverschil in de herfst tot wel 25 graden tussen dag en nacht. Dat zijn ideale omstandigheden voor de rijping van de druiven. Nee, het is hier zeker geen Betuwse klei, waar ik als klein tuinmeisje mee te maken had. Ik was acht toen ik begon met druivenstokken en moet je nu eens zien. Wat dat betreft vallen de puzzelstukjes in elkaar, mede dankzij Maurizio.’

Carla: ‘Jullie hebben fantastische wijnen. Wij vroeger ook trouwens, maar de handel viel in het begin niet mee. Etna-wijnen hadden nog niet de naam, maar wel een prijs en dat verkoopt niet makkelijk. Na twee jaar hebben we onze gaard dan ook verhuurd en na de pandemie meldde zich een koper. De stokken staan nog steeds op ons landgoed en op de oude terrassen hebben we zelf nog eens 1500 witte en 1500 rode stokken neergezet. Ja, een nieuwe wijngaard, omdat we nog steeds de passie voor wijn hebben. Het is bovendien een verrijking van de Siciliaanse beleving op het landgoed voor onze gasten.’

Margriet: ‘Ik ben er alleen maar blij mee, want de nieuwe aanplant betekent ook dat jullie hier nog jaren blijven ondernemen. Dan kunnen we blijven samenwerken en nog veel leuke dingen initiëren, want ik blijf ook op mijn vulkaan.’

Carla: ‘Kijk, wij hebben ons altijd gerealiseerd dat ons avontuur niet eenvoudig was en al helemaal geen honderd procent zekerheid bood. Je moest bijvoorbeeld maar afwachten of je alle vergunningen kreeg en of er gasten zouden komen, maar de aanhouder wint. Al die hordes en onzekerheden waren het waard. Sterker nog, wat mij motiveert is dat gasten onze passie voelen en teruggeven. Veel mensen zijn blij verrast door de veelzijdigheid van onze streek. Zij voelen zich op hun manier zeer thuis bij ons. Ja, daar geniet ik van en dat geeft veel voldoening.’
Margriet: ‘Het is trouwens opvallend hoeveel Neder-landers verrast zijn door het weer. Alsof het hier áltijd heet is. Wij liggen op ongeveer 500 meter hoogte, waardoor zon, wind en regen een perfect klimaat bieden. Het is bij ons dan ook echt een groene oase, zelfs in de zomer. Het kan dus ook koel zijn. En altijd cool, haha.’

Het historisch wijnhuis van Margriet en Maurizio staat garant voor elegante Etna-wijnen (DOC) van eeuwenoude wijnstokken. Ze worden geproduceerd volgens traditionele en biologische methoden. Casale 120 ligt op de noordelijke hellingen van de Etna, zo’n 650 meter boven zeeniveau. Hier vindt de wijngaard ideale omstandigheden voor de ontwikkeling van de druiven. De vruchtbare, zuivere en zanderige lavagrond is rijk aan sporenelementen die door vulkaanuitbarstingen zijn meegebracht. De belangrijkste druivensoorten die verbouwd worden zijn de inheemse rode Etna-druif nerello mascalese en de nerello cappuccio. Met minstens 80% is de nerello mascalese de belangrijkste druif in de Etna DOC Rosso. Het gebottelde resultaat is volgens internationale deskundigen van een uitzonderlijke kwaliteit. Tips van Margriet: ‘Wij organiseren rondleidingen en wijnproeverijen, ook in het Nederlands, op en rond het landgoed. Daarbij krijg je uitleg over de wijnbouw op de lavahellingen, gevolgd door een begeleide proeverij van een selectie van onze Etna DOC wijnen. Minstens zo bijzonder is de Casale 120-picknick. De mand wordt gevuld met lokale lekkernijen en kan genoten worden op een mooie plek in de historische wijngaard in Contrada Picciolo, met uitzicht op de vulkaan. Daarnaast organiseert het team van Casale 120 exclusieve groepsreizen op maat met allerlei activiteiten op en rond de Etna, met name op het gebied van lokale wijnbouw, Etna-wijnen, aangevuld met cultuur, avontuur, gastronomische belevingen en ontspanning.’ casale120.it

Het kleinschalige wijnlandgoed Tenuta Madonnina van Carla en Tom Boelen telt acht luxe vakantiehuizen van verschillende grootte. Ze beschikken over airconditioning, comfortabele boxsprings (2.10 m), uitstekend geoutilleerde keukens en wifi. Het landgoed heeft een groot zwembad met relaxbedden in de schaduw. Het gastenterras biedt een prachtig uitzicht op de wijngaard en hier vinden ook culinaire activiteiten plaats. Het Palmento (de voormalige wijnboerderij) is volledig gerestaureerd en vormt het middelpunt van het landgoed. Tips van Carla: ‘Vanaf het landgoed zie je het dorp Castiglione di Sicilia op een rots in de Alcantara-vallei liggen. Het is beslist de moeite waard dit dorpje met het predicaat Borghi più belli d’Italia te bezoeken. Het middeleeuwse stratenplan is nog helemaal intact, er zijn heel veel kerkjes en de uitzichten op onder meer de Etna en de valleien zijn adembenemend. Taormina, op circa 35 kilometer van ons landgoed, wordt ook wel de parel van de Ionische Kust genoemd en niet voor niets. Het is een van de bekendste toeristenoorden van Sicilië, dus er heerst altijd wel een gezellige drukte in het hooggelegen kuststadje met een uniek Grieks amfitheater. Gasten die de Etna willen beklimmen, vinden alle informatie bij onze receptie. De jeeptour, die vertrekt vanaf Tenuta Madonnina is spectaculair en geschikt voor alle leeftijden. Deze tour naar Etna Nord op 2.200 meter neemt een ruime halve dag in beslag. Liever bodyraften of een balletje slaan op de 18 holes golfbaan vlak bij Casale 120? Dat kan ook.’ tenutamadonnina.com

Wat begon met één gelateria in Amsterdam, groeide in enkele jaren uit tot een vaste waarde in de stad, met vestigingen in onder meer De Pijp, Oost en West. De gelato wordt gemaakt met natuurlijke ingrediënten van vaste producenten uit Italië en lokale Nederlandse leveranciers. Wie het op de Siciliaanse manier wil doen, bestelt een brioche gevuld met ijs. Ook buiten de eigen vestigingen is het ijs inmiddels te vinden: bij Scarpetta kun je een selectie van de smaken bestellen in hun iconische glazen pot. massimogelato.nl

Toen de uit Turijn afkomstige Carlo Petroni naar Amsterdam verhuisde, miste hij de gelato waarmee hij was opgegroeid. Daarom opende hij Miuz, waar traditioneel Italiaans vakmanschap en moderne smaken samenkomen. Alle gelato wordt dagelijks vanaf de basis bereid in het eigen laboratorium, met verse ingrediënten van lokale leveranciers en zorgvuldig geselecteerde producten uit Italië, zoals Bronte-pistachenoten. De smaken wisselen mee met de seizoenen, maar één uitgangspunt blijft altijd hetzelfde: de beste ingrediënten staan centraal. miuz.nl

De uit Bologna afkomstige Giulia De Iorio opende Arte Vanilla samen met haar partner Simone Terontoli. Behalve gelato vind je hier ook Italiaanse klassiekers als maritozzi, cannoli en tiramisù, veelal huisgemaakt. Extra bijzonder is de zabaglione: een smaak die in vrijwel iedere Italiaanse gelateria te vinden is, maar in Nederland nog verrassend zeldzaam. artevanilla

Al sinds 1957 wordt bij Monte Pelmo Italiaans ijs gemaakt in de Jordaan. Wat begon als een snackbar waar Chris en Riek Cornelisse spaghetti kookten voor Italiaanse gastarbeiders, groeide uit tot een familiebedrijf dat inmiddels door de vierde generatie wordt voortgezet. Op zonnige zomerdagen herken je Monte Pelmo vaak al van een afstand: aan de rij die zich door de Jordaan slingert. Gelukkig schuift die meestal verrassend snel door. montepelmo.nl

Grootouders, ouders en inmiddels ook kleinkinderen halen al generaties lang een ijsje bij Pisa. De ijssalon opende in 1935 en behoort daarmee tot de oudste van Amsterdam. Zodra de zon schijnt, vormt zich steevast een rij voor de deur. Dankzij de aparte kiosk voor afhaalijs loopt die meestal sneller door dan je denkt, waardoor je binnen de kortste keren met een hoorntje in de hand buiten staat. Pisaijs

Bij Piet krijgt de klassieke techniek een verrassende twist. De recepten zijn geïnspireerd op de reizen van de oprichters, waardoor naast klassiekers ook smaken als chai masala, kulfi met Iraanse saffraan en kardemom, sticky rice & coconut en halva in de vitrine liggen. Alle gelato wordt in kleine hoeveelheden bereid met seizoensproducten, lokale zuivel en zorgvuldig geselecteerde ingrediënten uit binnen- en buitenland. pieticecreams.nl

Opa Pino is vernoemd naar de Italiaanse grootvader van mede-eigenaar Talisa, die samen met haar man ook restaurant Oma Toos runt. Aan de Scheveningse haven vind je meer dan 24 ijssmaken, van klassiekers als pistache en stracciatella tot wisselende seizoenssmaken. Kom vooral voor de affogato, ijs met een espresso waar de meeste mensen voor terugkomen. opa-pino.nl

De geschiedenis van Granucci begint in 1929, toen Luigi Granucci vanuit Lucca naar Nederland verhuisde en in de zomer Italiaans ijs verkocht als bijverdienste. Bijna een eeuw later staat de derde generatie nog altijd aan het roer. In 1996 won Edi Granucci met zijn hazelnootijs de Coppa d’Oro, een van de meest prestigieuze onderscheidingen in de internationale gelatowereld. Tegenwoordig heeft Granucci onder meer een gelateria in Fenix, het Rotterdamse kunstmuseum over migratie. fenix.nl

Aan de Paul Krugerstraat in Rotterdam-Zuid is IJssalon Nino al jarenlang een vertrouwd adres. De vitrine staat vol klassieke Italiaanse smaken, maar ook seizoensijs en rijkgevulde coupes maken deel uit van het assortiment. Of je nu uit de buurt komt of speciaal de Erasmusbrug oversteekt, de kans is groot dat je hier tussen de vaste klanten in de rij staat. ijssalonnino

Bij Roberto Gelato begint een goed ijsje bij de herkomst van de ingrediënten. De hazelnoten worden rechtstreeks ingekocht in Piemonte, de pistachenoten komen uit Bronte op Sicilië en de biologische melk vormt de basis van iedere smaak. Ook voor fruit kiest Roberto bewust voor lokale leveranciers, zoals aardbeien uit Zeist. Daarnaast verschijnen er regelmatig nieuwe weeksmaken in de vitrine. In 2019 won Roberto bovendien de Coppa d’Oro, een van de belangrijkste internationale prijzen voor gelato. lekkerijs.nl

IJssalon Venezia is een begrip in Utrecht én een belangrijk hoofdstuk in de Nederlandse ijsgeschiedenis. In 1928 opende de uit de Dolomieten afkomstige Guido de Lorenzo hier de allereerste Italiaanse ijssalon van Nederland. Bijna een eeuw later leeft die traditie nog altijd voort in de ijskiosk aan de Oudegracht, waar de familie De Lorenzo nog steeds ambachtelijk Italiaans ijs serveert. veneziaijs.nl

Gelateria Davide is het werk van David Zilli, telg uit een familie van ijsbereiders uit Belluno in Veneto. Deze streek, ook wel de ‘ijsvallei’ genoemd, bracht vanaf het begin van de vorige eeuw talloze Italiaanse gelatieri voort die hun geluk zochten in Noord-Europa. Die familietraditie zette David in 2017 voort met zijn eigen gelateria in Den Bosch, waar het ijs natuurlijk volgens het familierecept wordt bereid. gelateriadavide.nl

Bij De Zoetekou kijk je vanuit de salon zo de ijskeuken in, waar dagelijks vers gelato wordt bereid. De melk wordt ter plekke gepasteuriseerd, waarna alle ingrediënten afzonderlijk worden toegevoegd, zonder kant-en-klare poeders of kunstmatige kleur-, geur- en smaakstoffen. In de vitrine vind je vooral Italiaanse klassiekers als crema italiana, pistache en stracciatella. dezoetekou.nl

Met een ruime keuze aan klassieke en wisselende smaken is er bij IDOLO voor iedereen wel iets te kiezen. Op zonnige dagen stroomt het terras aan de Houtmarkt vol met inwoners en bezoekers die tijdens een wandeling door Zutphen neerstrijken voor een ijsje. Zin in iets anders? Dan staan er ook niet-klassiekers op het menu zoals ijskoffies en matcha. idolo

Trio is al jarenlang een geliefd adres onder Arnhemmers. Naast klassiekers als stracciatella en yoghurt liggen er regelmatig verrassende smaken in de vitrine, zoals crème brûlée, prosecco en vlierbloesem. Het gelato wordt dagelijks vers bereid in de open ijskeuken achter in de zaak. trioijssalon.nl

Bloem is een van de jongere ijssalons van Nijmegen, maar heeft zich in korte tijd ontwikkeld tot een favoriet in de stad. Oprichter Richard Bloem leerde het vak aan de Carpigiani Gelato University in Italië en maakt het ijs dagelijks vers in de open ijskeuken, met zoveel mogelijk melk, room en fruit uit de regio. Naast klassieke smaken vind je er ook wisselende seizoenssmaken, vegan en suikervrije varianten én uitstekende Italiaanse koffie. bloem-icecoffeeandmore.nl

In Nijmegen-Oost vind je IJssalon Ghiani, een authentieke Italiaanse gelateria die al jaren een begrip is in de stad. Oprichter Giovanni Ghiani begon in 1982 in het ijsvak, opende in 1989 zijn eigen zaak en brengt sinds 1998 dagelijks vers, huisgemaakt Italiaans gelato naar Nijmegen. Naast de klassieke smaken vind je er ook regelmatig verrassende seizoensspecials, allemaal bereid volgens Italiaanse traditie. ijssalonghiani.nl

Bij De IJsbaas krijgt Italiaans gelato een Limburgs karakter. De melk komt vers van een boer uit Margraten, fruit wordt waar mogelijk ingekocht in het Heuvelland en alleen voor ingrediënten als Siciliaanse pistachenoten en Belgische chocolade wordt buiten de regio gekeken. In de vitrine vind je 24 smaken, waaronder gemiddeld acht vegan varianten. ijsbaas.com

Credits headerbeeld: IJssalon Venezia in Utrecht

Na een lange lunch of nét iets te veel pizza, pasta en gelato? Veel Italianen grijpen dan naar Biochetasi, een bekend medicijn dat helpt bij een onrustige maag, misselijkheid en een zwaar gevoel na het eten. In vrijwel iedere farmacia kun je een doosje halen met losse zakjes die je makkelijk in je tas kunt doen.

Aspirina C is in Italië een populair middel bij de eerste tekenen van een verkoudheid of griep. De bruistabletten combineren acetylsalicylzuur (aspirine) met vitamine C en worden gebruikt om koorts, hoofdpijn, spierpijn en keelpijn te verlichten. Los een tablet op in een glas water en je hebt een drankje dat veel Italianen standaard in huis hebben voor de wintermaanden.

Voor iedereen die op vakantie standaard als eerste door de muggen wordt gevonden: onthoud de naam Reactifargan. Deze crème met promethazine verzacht jeuk, roodheid en een branderig gevoel, bijvoorbeeld na een insectenbeet. Ook bij een zonverbrande, geïrriteerde huid komt het tubetje goed van pas.

Rilastil is een van onze favoriete Italiaanse skincaremerken en vooral de zonnebrandlijn is erg goed. De producten zijn ontwikkeld voor de gevoelige huid, trekken snel in en laten geen witte waas achter. Favoriet is de Sun System Correttore del Colore SPF 50 een getinte gezichtscrème die de huid egaler laat ogen en tegelijkertijd een uitzonderlijk hoge zonbescherming biedt. Heel goed voor als als je gevoelig bent voor pigmentvlekken.

Rilastil Multirepair Cream is zo’n crème waar je steeds naar teruggrijpt als je huid wel wat extra verzorging kan gebruiken. De rijke formule voedt intensief, ondersteunt de huidbarrière en helpt fijne droogtelijntjes minder zichtbaar te maken. Ondanks de volle textuur voelt de crème niet zwaar aan en trekt hij verrassend snel in.

Deze crème met 20% azelaïnezuur wordt veel gebruikt bij acne, roodheid en pigmentvlekjes die na puistjes achterblijven. De relatief hoge concentratie maakt het een effectief product, maar ook een product dat je met zorg moet gebruiken en langzaam in je routine opbouwt. In Italië is Skinoren officieel receptplichtig, al wordt de crème in sommige apotheken ook zonder recept verkocht.

Deze van oorsprong Franse crème is ook in veel Italiaanse apotheken verkrijgbaar. De créme wordt veel gebruikt om de huid te verzorgen na oppervlakkige brandwonden, zonnebrand en andere lichte huidirritaties. Een handig product om mee te nemen tijdens een zonvakantie, zeker als je huid na een dag in de zon wat extra verzorging kan gebruiken.

Een van onze favoriete Italiaanse skincaremerken is Miamo, en dan vooral de lipgloss. De transparante is heel fijn, maar ook de kleur berry is prachtig. Hij geeft je lippen een opvallende glow en bevat daarnaast SPF 30 en verzorgende ingrediënten zoals hyaluronzuur, waardoor hij niet alleen mooi oogt, maar je lippen ook beschermt en hydrateert.

Voor een aantal van ons op de redactie is de geur van Borotalco pure nostalgie. De iconische talkpoeder van het merk is een vaste waarde in Italiaanse badkamers. Het wordt veel gebruikt voor baby’s maar is ook super voor na het scheren en tegen schurende dijen. Tip: een beetje Borotalco in je ballerina’s of loafers doet wonderen op warme dagen. Het absorbeert vocht, waardoor je schoenen én je voeten langer fris aanvoelen.

Somatoline SkinExpert Body-Lift Crema Corpo, een hele mond vol, maar je herkent de witte pot met de groene deksel zo. Deze verstevigende bodycrème is ontwikkeld om de huid gladder en steviger te laten ogen, bijvoorbeeld bij cellulite of vochtophopingen. Verwacht geen wondermiddel, maar bij regelmatig gebruik kan de huid zichtbaar egaler en steviger ogen.

Bij Etos vind je inmiddels 2 Marvis-smaken: Classic Strong Mint en Aquatic Mint, maar in Italië is de keuze nog veel groter. Daar liggen ook varianten als Jasmin Mint, Amarelli Licorice, Cinnamon Mint, Ginger Mint, Anise Mint en de Blended Collection met smaken als Orange Blossom Bloom en Black Forest. Heel eerlijk: de Marvis hype komt waarschijnlijk door de esthetiek van de vintage tubes, maar de tandpasta’s zijn echt van hoge kwaliteit.

Eigenlijk is alles van L’Erbolario de moeite waard, maar vooral de bodycrèmes vinden wij erg goed. Ze zijn rijk en voedend, trekken toch snel in en hebben geuren die je de hele dag blijft ruiken. En heel specifiek: de Summer Veil Sun Spray SPF 50. Een zonnebrandspray met een lichte, olieachtige textuur die de huid een mooie glans geeft zonder plakkerig aan te voelen. Maar het allerbeste is misschien wel de geur: warm en mediterraan, met tonen van cactusvijg en woestijndadelolie. Je vindt het merk niet altijd in de farmacia, maar wel in de erboristeria: de traditionele Italiaanse kruidenwinkel die gespecialiseerd is in verzorgingsproducten op basis van plantaardige ingrediënten en kruiden.

Vanaf 14 december 2026 rijdt European Sleeper drie keer per week een rechtstreekse nachttrein van Nederland naar Milaan. De trein vertrekt vanuit Breda en Eindhoven en komt de volgende ochtend aan in Milano Porta Garibaldi. Vanuit Eindhoven bedraagt de reistijd ongeveer 15 uur en 45 minuten. Daarmee krijgt Nederland voor het eerst in tientallen jaren weer een directe nachtverbinding met Italië, zonder dat je onderweg hoeft over te stappen.

De reis zelf is minstens zo bijzonder als de eindbestemming. Vanuit Nederland rijdt de trein via België en Duitsland richting Zwitserland. Terwijl je slaapt, doorkruist de trein het Duitse landschap en wanneer je ’s ochtends de gordijnen opent, maken de vlakke landschappen plaats voor de Zwitserse Alpen. Via Zürich, Lugano en Como rijdt de trein vervolgens Italië binnen, voordat hij aankomt in Milaan. Ook Lugano en Como zijn overigens meer dan een tussenstop waard. 

Tickets voor de nieuwe verbinding zijn verkrijgbaar vanaf € 49,99 per persoon, afhankelijk van de reisdatum en reisklasse. European Sleeper biedt drie reisklassen. Budget is de eenvoudigste optie en bestaat uit een gereserveerde zitplaats in een zespersoonscoupé of een open rijtuig. Wie wil, kan tegen een meerprijs een simpel ontbijt bijboeken. Daarnaast zijn tijdens de reis drankjes en snacks verkrijgbaar bij de treincrew.

In Classic reis je in een coupé voor vier of zes personen, waar de zitplaatsen voor de nacht worden veranderd in ligplaatsen. Een laken, deken, kussen en water zijn inbegrepen en in iedere coupé zijn een klaptafel en twee oplaadpunten aanwezig. De gedeelde compartimenten zijn in principe gemengd, al kunnen vrouwen ook een women-only coupé boeken. Ook hier kun je tegen betaling een simpel ontbijt bijboeken. 

Wie meer slaapcomfort zoekt, kiest voor Comfort: een compartiment met maximaal drie bedden, comfortabele matrassen en bedden die zijn opgemaakt met een laken, kussen en dekbed. Afhankelijk van de gekozen Comfort-optie kan de coupé ook over een eigen wastafel beschikken en kunnen ontbijt en een welkomstdrankje inbegrepen zijn. Classic- en Comfort-compartimenten zijn ook privé te reserveren. 

Als Milaan niet je eindbestemming is, vormt de stad een goed startpunt voor een rondreis door Italië. Vanaf Milano Centrale, een van de grootste spoorwegknooppunten van het land, vertrekken dagelijks hogesnelheidstreinen van Frecciarossa en Italo naar bestemmingen als Verona, Venetië, Bologna, Florence, Genua, Rome, Napels en Lecce. Dankzij de snelle verbindingen sta je binnen enkele uren in vrijwel iedere Italiaanse regio. 

Ook aan praktische zaken is gedacht. Bagage is bij het ticket inbegrepen; European Sleeper adviseert reizigers één koffer of rugzak en een kleine tas mee te nemen die je zelf gemakkelijk kunt dragen en opbergen. Ontbijt is tijdens het boeken bij te reserveren en aan boord zijn via de treincrew ook drankjes en snacks verkrijgbaar. Reis je met een hond of kat, dan is dat mogelijk wanneer je een privécompartiment boekt. Fietsen kunnen op de verbinding naar Milaan in 2026 nog niet worden meegenomen.

De nieuwe nachttrein naar Milaan rijdt vanaf 14 december 2026. Tickets en de actuele dienstregeling zijn te vinden op de officiële website van European Sleeper.

De film volgt Efisio, een oudere herder wiens familie al generaties lang vee laat grazen aan de kust. Wanneer een Milanese vastgoedondernemer plannen maakt voor een exclusief vakantiecomplex, groeit de druk op Efisio steeds verder. Niet alleen de ontwikkelaars proberen hem met steeds hogere bedragen en slinkse tactieken tot verkoop te bewegen, ook de dorpsbewoners keren zich langzaam tegen hem. Alleen zijn dochter Francesca begint gaandeweg te begrijpen waarom haar vader zo koppig blijft vasthouden aan zijn land.

De film is geïnspireerd op het leven van Ovidio Marras (1930-2024), een herder uit Teulada in het zuiden van Sardinië. Begin deze eeuw weigerde hij zijn grond bij Capo Malfatano te verkopen aan een projectontwikkelaar die er een luxeresort wilde bouwen, ondanks miljoenenbiedingen en een juridische strijd die bijna twintig jaar duurde. In 2018 zette de rechtbank van Cagliari definitief een streep door het bouwproject. Marras groeide uit tot een symbool van verzet tegen vastgoedspeculatie op Sardinië. Voor de verfilming werden enkele details aangepast: zo heet de hoofdpersoon Efisio en werd Capo Malfatano vervangen door het fictieve strand Bellesa Manna, maar de boodschap bleef dezelfde: La terra non si vende (‘Land verkoop je niet’).

De rol van de oude herder wordt vertolkt door Ignazio Loi (84), die zijn hele leven als herder op Sardinië werkte en nooit eerder acteerde. In een interview met CagliariToday vertelt hij dat de film weinig aan hem heeft veranderd. “Ik ben nog steeds dezelfde. Alleen heb ik na zeventig jaar de kans gekregen om met het zware werk te stoppen.” Op de vraag of hij, net als Ovidio Marras, zijn land nooit zou hebben verkocht, antwoordt hij zonder aarzelen: “Ja. Ik houd van de natuur en ik houd van Sardinië. Land verkoop je niet.” Volgens Loi gaat het daarbij om meer dan grond alleen. “Mensen denken soms dat ze alles kunnen kopen omdat ze geld hebben. Maar geld is niet alles.”

Regisseur Riccardo Milani hoorde ruim tien jaar geleden voor het eerst over het verhaal van Ovidio Marras. Hij zag er meteen meer in dan alleen het verzet van één herder tegen een bouwproject. “Het gaat ook over een gemeenschap die verdeeld raakt tussen de behoefte aan werk en de wens om de natuur te beschermen,” vertelt hij. Daarom koos Milani er bewust voor om de hoofdrol niet door een acteur, maar door een herder te laten spelen. Na audities op heel Sardinië viel de keuze op Ignazio Loi. “Dit is een verhaal over verzet, maar ook over menselijke waardigheid. Om dat geloofwaardig te vertellen, wilde ik iemand die dit leven echt kent.”

La vita va così draait vanaf 23 juli 2026 in de Nederlandse bioscopen. Meer informatie vind je op artifilm.nl.