dj SEK

2010-12-16T13:43:00.000+02:00

Εορτάζοντες την 17ην του μηνός Δεκεμβρίου

Ο ΠΡΟΦΗΤΗΣ ΔΑΝΙΗΛ και τα τρία παιδιά ΑΝΑΝΙΑΣ, ΑΖΑΡΙΑΣ και ΜΙΣΑΗΛ
ΟΙ ΑΓΙΟΙ ΠΑΤΕΡΜΟΥΘΙΟΣ, ΚΟΠΡΙΣ και ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ οι Οσιομάρτυρες
Ο ΟΣΙΟΣ ΣΤΕΦΑΝΟΣ ο Ομολογητής, πρώην ονομαζόμενος Δουναλέ
Ο ΑΓΙΟΣ ΙΑΚΧΟΣ
Ο ΑΓΙΟΣ ΔΙΟΝΥΣΙΟΣ ο Νέος, ο Ζακυνθινός Αρχιεπίσκοπος Αιγίνης
Ο ΑΓΙΟΣ ΝΙΚΗΤΑΣ ο Νέος

2010-12-10T23:22:00.002+02:00

Ποτέ, μα ποτέ μην το κάνετε αυτό




Πριν από λίγο καιρό, κάποιο; φόρτιζε το κινητό του τηλέφωνο στο σπίτι. Κατά τη διάρκεια της φόρτισης, δέχτηκε μια κλήση στην οποία απάντησε με τη συσκευή συνδεδεμένη ακόμη στον φορτιστή.

Μετά από λίγα δευτερόλεπτα, διέτρεξε τη συσκευή του κινητού ηλεκτρικό ρεύμα κι ο άνθρωπος έπεσε με θόρυβο, ξερός στο πάτωμα.
Οι γονείς του, ακούγοντας το θόρυβο, τρέχουν στο δωμάτιο και τον βρίσκουν αναίσθητο στο πάτωμα με αδύνατο σφυγμό και καμμένα δάχτυλα, όπως φαίνονται στις φωτογραφίες.

Τον πηγαίνουν αμέσως στο κοντινό Νοσοκομείο αλλά δυστυχώς πέθανε μόλις έφτασαν.
Τα κινητά τηλέφωνα είναι μια πολύ χρήσιμη σύγχρονη επινόηση.

Ωστόσο πρέπει να είμαστε πάρα πολύ προσεκτικοί γιατί μπορούν να προκαλέσουν ακόμη και θάνατο.
Μη χρησιμοποιείτε ποτέ το κινητό σας κατά τη διάρκεια της φόρτισης.

Για λόγους ασφαλείας να το κλείνετε τελείως όταν το βάζετε για φόρτιση. Εξ άλλου αν σας καλέσει κανείς θα δείτε αργότερα την κλήση.

Προωθείστε το μήνυμα αυτό σε όσους σημαίνουν κάτι για σας.

Η Ασκητική της Αγάπης-Γερόντισσα Γαβριηλία

2010-12-08T20:12:00.000+02:00

Η ζωή της γερόντισας

Η Γερόντισσα Γαβριηλία Παπαγιάννη, γεννήθηκε στις 2/15 Οκτωβρίου του 1897 (ημέρα εορτασμού των Αγίων Κυπριανού και Ιουστίνης) στην Κωνσταντινούπολη. Ο πατέρας της ήταν εύπορος ξυλέμπορος κι έζησε σε ένα περιβάλλον με πολλές ανέσεις στην Πόλη, στο Φανάρι.
Ήταν ένα χαριτωμένο κοριτσάκι, γεμάτο αγάπη για όλον τον κόσμο. Τις ημέρες που το αρχοντικό των Παπαγιάννη «δεχόταν» η χαρά της μικρής Αυρηλίας (το όνομά της πριν δεχτεί την μοναχική κουρά) έτρεχε αμέσως για ν’ ανοίξει και να υποδεχθεί εκείνη τους επισκέπτες.

Ήταν το τέταρτο και το τελευταίο παιδί της οικογενείας. Από τα αδέλφια της η μεγάλη, η Βασιλική ήταν εκείνη που της πρωτομίλησε για τον Θεό. Μαζί με τα παραμύθια που της διάβαζε, της έλεγε ιστορίες από το Ευαγγέλιο και την Παλαιά Διαθήκη. Μια μέρα λοιπόν, της είπε ότι ο Θεός είναι «πανταχού Παρών» κι ότι κι αν κάνουμε Εκείνος το βλέπει… Τότε η μικρή Αυρηλία που ήταν 4-5 χρονών τα έχασε και με τρομαγμένη φωνή ρώτησε: « Κι αν πάω και κλειστώ μέσα σ’ εκείνο το ντουλάπι, θα με βρει»; «Ναι» της λέει. «καλά, κι αν γίνω μικρή-μικρή και μπω σ’αυτό το σπιρτόκουτο κι εκεί θα με βλέπει»; «Κι εκεί». Τότε κατάλαβε ότι η ζωή είναι σοβαρή υπόθεση κι ότι δεν μπορούμε να κάνουμε συνέχεια πράγματα του κεφαλιού μας κι αταξίες, μα πρέπει να είμαστε καλά παιδιά γιατί μας βλέπει «Εκείνος που-είναι παντού»! Ξέσπασε τότε σε κλάματα και χώθηκε στην αγκαλιά της αδελφής της. «Δηλαδή , πάει χάθηκα»!!!
Τα χρόνια περνούσαν και η μικρή Αυρηλία αγαπούσε όλον τον κόσμο κι όλος ο κόσμος την αγαπούσε! Μετά το γυμνάσιο, έφρυγε για να συνεχίσει τις Σπουδές της στην Ελβετία στην Σχολή Γεωπονικής του Estavayer-Le-Lacε ιδιαίτερα τα φυτά και κυριολεκτικά μέχρι το τέλος της ζωής της «μιλούσε» μαζί τους και λες κι έβλεπες κάθε φορά την ανταπόκριση τους.

Το 1923 βρίσκεται οικογενειακώς στην Θεσσαλονίκη. Εκεί μπαίνει στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο, ως Ακροάτρια στην Φιλοσοφική Σχολή. Μετά το τέλος των σπουδών τις φθάνει στην Αθήνα και η πρώτη της φροντίδα ήταν να πιάσει κάποια δουλειά. Έπιασε λοιπόν δουλειά σε μια ψυχιατρική κλινική όπου παρέμεινε έναν μόνον χρόνο. Έπειτα ακολούθησε η Αγγλία, μόνη με μοναδική περιουσία μια χάρτινη Λίρα Αγγλίας… Η εν Χριστώ περιπέτεια της μόλις άρχιζε… Εκεί βρήκε διάφορες εργασίες ενώ παράλληλα βοηθούσε πλήθος απόρων και ανέργους, επίσης φρόντιζε δωρεάν πολλούς φτωχούς. Κι έρχεται το 1954 , η χρονιά σταθμός στην πνευματική της ζωή. Ήταν 24 Μαρτίου την ημέρα που έφυγε για την άλλη ζωή η μητέρα της. Για κείνη, μόλις άρχιζε η Μεγάλη περιπέτεια της Πίστης στον Χριστό.
Από κει και πέρα ξεκίνησε η μεγάλη ιεραποστολή της στις πέντε ηπείρους της υφηλίου. Το 1954 πήγε στην Ινδία όπου και παρέμεινε 5 χρόνια. Ήταν μεγάλος σταθμός στην ζωή της και η ίδια αγαπούσε ιδιαίτερα την Ινδία. Εκεί βοηθούσε ακατάπαυστα πλήθος λεπρών και αρρώστων και τους έδειχνε απεριόριστη αγάπη! Όλοι την αγαπούσαν και την φώναζαν αδελφή Λίλα. Στο καθημερινό της κουραστικό πρόγραμμα ήταν απαραίτητη η δίωρη ανάγνωση της Αγίας Γραφής και πολλές ώρες προσευχής. Είχε απόλυτη εμπιστοσύνη στον Θεό και γι’ αυτό ποτέ δεν κρατούσε χρήματα πάνω της. Όλα της τα έδινε εκείνος, έλεγε, εκείνη το μόνο που έκανε ήταν να αφεθεί στα χέρια Του. Αεροπορικά εισιτήρια, τροφή, κατάλυμα και ότι άλλο της χρειαζόταν της το έδινε ο Θεός. Βοηθούσε πλήθος ανθρώπων ενώ ήταν η αιτία πολλοί άνθρωποι να βαφτιστούν Ορθόδοξοι. Ποτέ δεν μιλούσε σε άλλους για τον Χριστό αν δεν της το ζητούσαν οι ίδιοι. Έκανε σημαντικές γνωριμίες (Μητέρα Τερέζα, Sivananda, Baba Amte).
Την καλούσαν σε διάφορες χώρες για να μιλήσει για τον Ορθόδοξο Χριστιανισμό και πραγματικά άφηνε τα πλήθη άλαλα. Μετά την Ινδία βρέθηκε στα Ιμαλάια για έναν χρόνο με λιτή τροφή, μόνη μόνω τω Θεώ, σε ώρες ατελείωτης προσευχής. Η ίδια έλεγε αργότερα ότι εκείνο τον χρόνο έζησε τον ησυχαστικό μοναχισμό χωρίς καν να το γνωρίζει!

Πίστευε πλέον ότι έκανε το θέλημα του Θεού όταν ξαφνικά της ήρθε το μήνυμα από τους αγγέλους όπως η ίδια έλεγε, «τώρα είσαι σε θέση να πας για Μοναχή». Τότε κατάλαβε ότι ο μοναχισμός είναι ένας ιδιαίτερος και ανώτερος τρόπος ζωής. Η ίδια άφησε το θέμα ανοιχτό και πίστευε ότι ο Θεός για άλλη μια φορά θα την οδηγούσε. Συναντήθηκε λοιπόν με έναν κύριο ο οποίος της ζήτησε να την συνοδεύσει στην Βηθανία σ’ ένα μοναστήρι. Τα ναύλα για άλλη μια φορά βρέθηκαν με θαυματουργικό τρόπο κι έτσι πήγε στην Βηθανία, σε ηλικία 62 ετών(!)όπου ξεχώρισε για την αγάπη και την υπομονή της. Κι εκεί που νόμιζε ότι αυτή θα ήταν πλέον η ζωή της άρχισε πάλι τα ταξίδια για να βοηθήσει, να μιλήσει για τον Χριστό και να αγαπηθεί από όλον τον κόσμο. Ακολουθεί η Αθήνα όπου έκανε εγχείρηση για να θεραπευτεί από την 100% τύφλωση του αριστερού ματιού της. Όταν έγινε η εγχείρηση «εγένετο φως». Παρέμεινε στην Αθήνα στην Ιερά Μονή Ευαγγελίστριας, την Νέα Ιερουσαλήμ όπως η ίδια έλεγε. Μέσα από το μοναστήρι αλληλογραφούσε και βοηθούσε πολλούς ανθρώπους. Ακολουθεί η Αφρική, η Αθήνα, όπου έμεινε στο σπίτι των αγγέλων όπως το αποκαλούσαν τα πνευματικά της παιδιά, όπου κάθε μέρα δεχόταν πονεμένους ανθρώπους και τους βοηθούσε, η Αίγινα και η Λέρος, όπου και εκοιμήθη σε ηλικία 95 ετών, στις 28 Μαρτίου του 1992 ανασηκώνοντας τα χέρια της στον ουρανό… Εκείνη την στιγμή τα πνευματικά της παιδιά άκουσαν καθαρότατα μια νεανική φωνή να τραγουδά μια μελωδία άγνωστη, χαρμόσυνη, Αγγελική… Αυτό κράτησε μόλις λίγα δευτερόλεπτα και μετά μια σιωπή πλημμύρισε το κελί της…
Όλες οι καμπάνες της Λέρου χτυπούσαν πένθιμα και στην κηδεία της παρευρέθη πολύς λαός. Εψάλλη η Εξόδιος Ακολουθία για Μεγαλόσχημο Μοναχή και την ώρα που την συνοδεύσανε Μοναχές στον τάφο ο Δεσπότης θέλησε να δει για τελευταία φορά το πρόσωπο της. Κανείς δεν ανέπνεε. Όσοι το είδανε, κάνανε τον Σταυρό τους και λένε ότι δεν υπάρχουν λόγια για να περιγράψουν το πρόσωπο του ανθρώπου που είδανε…

Η Γερόντισσα Γαβριηλία ήταν ένας σπάνιος άνθρωπος με απεριόριστη αγάπη προς τον πλησίον. Αξιώθηκε επίσης και της απόκτησης του διορατικού χαρίσματος. Έλεγε ότι κάποτε οι άγγελοι της είπαν ότι αυτό που μετράει πιο πολύ είναι το ποσόν και το ποιόν της αγάπης που δίνεις στους άλλους χωρίς διακρίσεις! Όλοι την ρωτούσαν πως ήταν δυνατόν να αγαπάει τόσο πολύ ακόμα και τους αγνώστους και πως ήταν δυνατόν να κάνει υπακοή σε όλον τον κόσμο και να ταξιδεύει συνεχώς για να βοηθήσει έστω και έναν μόνο άνθρωπο. Δίκαια λοιπόν η ζωή της χαρακτηρίζεται ως η ασκητική της αγάπης! Κάποτε την είχε χαρακτηρίσει ένας ξένος ιεραπόστολος «κακή χριστιανή», γιατί σε αντίθεση με τους άλλους ιεραπόστολους στην Ινδία, άλλων θρησκειών που γνωρίζανε πολλές ντόπιες διαλέκτους εκείνη δεν ήξερε καμία και μιλούσε μόνο Αγγλικά και αυτή του απάντησε ότι ξέρει πέντε γλώσσες: Η πρώτη είναι το χαμόγελο, η δεύτερη τα δάκρυα, η τρίτη είναι το άγγιγμα, η τέταρτη είναι η προσευχή και η πέμπτη είναι η αγάπη. Μ’ αυτές τις πέντε γλώσσες γύριζε όλον τον κόσμο. Τότε ο ιεραπόστολος της ζήτησε να ξαναπεί αυτές τις «πέντε γλώσσες» για να της γράψει…

Πηγή athos.edo.gr

2010-12-08T19:14:00.000+02:00

ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ ΚΡΙΣΠΟΣ ΠΡΩΤΟΣ ΕΠΙΣΚΟΠΟΣ ΑΙΓΙΝΗΣ

‘ …Χωρισθείς ο Παύλος εκ των Αθηνών, ήλθεν εις Κόρινθον….διελέγετο δε εν τη συναγωγή κατά παν Σάββατον, έπειθεν τε Ιουδαίους και Έλληνας… Κρίσπος δε ο αρχισυνάγωγος επίστευσεν τω Κυρίω συν όλω τω οίκω αυτού’.
[Πραξ. Αποστ. ιη΄1,4,8].

Βρισκόμαστε στον 1ο αιώνα μ.Χ., και ο Απόστολος Παύλος πραγματοποιεί την δεύτερη ιεραποστολική περιοδεία του. Το θέλημα του Θεού τον έχει οδηγήσει στην ειδωλολατρική Ελλάδα. Ο Παύλος μετά το όραμα που βλέπει στην περιοχή της Τρωάδας με τον Μακεδόνα στρατιώτη, αποφασίζει να διαβεί στην Μακεδονία. Κηρύττει στους Φιλίππους, στην Θεσσαλονίκη, στην Βέροια και κατεβαίνει νοτιότερα στην Αθήνα. Όμως οι μορφωμένοι Αθηναίοι τον απογοητεύουν. Δεν μπορούν να πιστέψουν σε κάποιον Θεό που σταυρώνεται, πεθαίνει και μετά ανασταίνεται.
Με βαριά τα βήματά του έρχεται στην Κόρινθο, τη μεγάλη πολιτεία της Πελοποννήσου με το σπουδαίο λιμάνι και τη μεγάλη εμπορική κίνηση.
Ο Παύλος, όπως συνήθιζε να κάνει σε κάθε πόλη που επισκεπτόταν, συναντά και εδώ τους Εβραίους της πόλης. Έρχεται μέσα στην Συναγωγή και εκεί κηρύττει. Υπεύθυνος της Συναγωγής –αρχισυνάγωγος – ήταν ο Κρίσπος. Ο Κρίσπος είχε έλθει στην Κόρινθο από την Ρώμη, όπου ζούσε μαζί με την οικογένειά του. Όμως ο αυτοκράτορας Κλαύδιος το 51 μ.Χ. έδιωξε από την Ρώμη όλους τους Εβραίους. Έτσι, ο Κρίσπος κατέφυγε στην Κόρινθο, όπου γρήγορα γνωρίζεται και αναλαμβάνει τα καθήκοντα του αρχισυνάγωγου της πόλης.
Ο Κρίσπος, ο οποίος ονομάζεται και Σωσθένης, ακούει το κήρυγμα του Παύλου και όχι μόνο εντυπωσιάζεται, αλλά πιστεύει και ζητά να βαπτισθεί. O Κρίσπος και η οικογένειά του βαπτίζονται χριστιανοί από τον Απόστολο Παύλο. Ο ίδιος ο Παύλος αναφέρει: « Ευχαριστώ τω Θεώ ότι ουδένα υμών εβάπτισα ει μη Κρίσπον και Γάιο»’.[ Α΄ Κορ. α΄ 14]. Στην ίδια επιστολή ο Απόστολος Παύλος τον χαρακτηρίζει συστρατιώτη του.
Η πράξη αυτή του Κρίσπου ξεσήκωσε θύελλα αντιδράσεων. Οι Ιουδαίοι της Κορίνθου ξεσηκώνονται εναντίον του Παύλου και του Κρίσπου. Ο Κρίσπος ακολουθεί τον Παύλο στην Μικρά Ασία όπου και χειροτονείται επίσκοπος Κολοφώνος - σημαντικής πόλης κοντά στην Έφεσο - και διακρίνεται για την αυταπάρνησή του και την ικανότητα να διδάσκει τους άλλους. Σε επιστολή που γράφει ο Απόστολος Παύλος από την Έφεσο αναφέρει : «Παύλος κλητός Απόστολος Ιησού Χριστού δια θελήματος Θεού και Σωσθένης ο αδελφός τη Εκκλησία του Θεού τη ούση εν Κορίνθω…» [Α΄Κορ. α΄2] Κατά την διάρκεια της δεύτερης επίσκεψης του Παύλου στην Κόρινθο τον συνοδεύει και ο Κρίσπος.
Ο Απόστολος Παύλος αποφασίζει να αναθέσει στον Κρίσπο μια μεγάλη αποστολή. Τον στέλνει στην Αίγινα , η οποία βρίσκεται αντίκρυ στο Σαρωνικό κόλπο και είναι ειδωλολατρική. Ο Απόστολος Παύλος τοποθετεί στο νησί ως επίσκοπο τον Κρίσπο, παρά το γεγονός ότι πάνω στην Αίγινα δεν υπάρχει ούτε ένας Χριστιανός. Στην απόφαση αυτή οδηγείται, γιατί θέλει να ενδυναμώσει την προσπάθεια του Κρίσπου, και έτσι να έχει γρήγορα αποτελέσματα και να προσελκύσει πολλούς ανθρώπους στην νέα θρησκεία.
Ο Κρίσπος ερχόμενος στην Αίγινα αντιμετωπίζει πολλά προβλήματα, γιατί, όπως είπαμε και προηγουμένως, η Αίγινα ήταν ειδωλολατρική. Εργάζεται όμως σκληρά, και το έργο του αποδίδει καρπούς.
Για το έργο του στην Αίγινα δεν έχουν διασωθεί μαρτυρίες. Ωστόσο η Επισκοπή της Αίγινας θεωρείται η πρώτη της Ελλάδος και διατηρήθηκε μέχρι το 1852.
Σε ένα σημείο των Αποστολικών Διαταγών υπάρχει η πληροφορία η σχετική με τον Κρίσπο: «περί των υφ’ημών χειροτονηθέντων εν τη ζωή τη υμετέρα γνωρίζομεν υμίν ότι, εισίν ούτοι,…..Κρίσπος της κατά Αίγιναν Εκκλησίας».
Η μνήμη του Αγίου Κρίσπου εορτάζεται την 8η Δεκεμβρίου. Ο μοναδικός ναός που είναι αφιερωμένος σ’αυτόν βρίσκεται στην περιοχή «Άγιοι» της Αίγινας.

2010-12-02T22:47:00.001+02:00

Άρχιμ. Ἱερωνύμος Νικολόπουλος
Νομικός - Θεολόγος

Περί των ρασοφόρων μοναχών *

1. Πρόλογος.

Ἕνα ἀπό τά πλέον ἀμφιλεγόμενα σημεῖα τῆς ὀργανώσεως τοῦ σύγχρονου μοναχικοῦ βίου εἶναι ἡ ἰδιότητα τοῦ Ρασοφόρου Μοναχοῦ. Τό κύριο ἐρώτημα σχετικά μέ τήν ἰδιότητα αὐτή εἶναι τό ἄν ἡ πρόσκτησή της ἐπιφέρει ταυτόχρονα τήν πρόσκτηση τῆς μοναχικῆς ἰδιότητος καί τή συναρίθμηση τοῦ Ρασοφόρου στή χορεία τῶν Μοναχῶν, μέ ὅλες τίς συνέπειες τίς ὁποῖες τό Κανονικό καί τό Ἐκκλησιαστικό Δίκαιο ὁρίζουν ὅτι ἐπέρχονται στό πρόσωπό τους, ἤ ἁπλῶς τόν κατατάσσει στήν τάξη τῶν Δοκίμων Μοναχῶν.

Τό θέμα δέν εἶναι πρόσφατο· ἀπασχολεῖ τήν Ἐκκλησία τουλάχιστον ὀκτώ αἰῶνες, χωρίς νά ἔχει ἐπέλθει ὁμόφωνη συμφωνία τῶν ἐνασχολουμένων μέ τό Κανονικό ἤ τό Ἐκκλησιαστικό Δίκαιο. Ἡ ἀπουσία ἐξάλλου, σχετικοῦ κανόνος, ὁ ὁποῖος ρητῶς νά τάμει τό θέμα ὑπέρ τῆς μιᾶς ἤ τῆς ἄλλης ἀπόψεως, ἐπιτείνει τή σχετική φιλολογία, ἡ ὁποία ἔχει καταλάβει ἀρκετές σελίδες σέ σχετικά ἐγχειρίδια, συλλογές Κανόνων, ἀλλά καί ἐπιστημονικά περιοδικά.

Σκοπός τοῦ παρόντος ἄρθρου εἶναι, μετά ἀπό σύντομη ἱστορική διερεύνηση τοῦ ὅρου, νά παρουσιάσει τά ἐπιχειρήματα καί τῶν δύο πλευρῶν καί στή συνέχεια νά ἐξαχθοῦν κάποια συμπεράσματα ἐπί τῇ βάσει τῶν ἀρχῶν τοῦ ἰσχύοντος Ἐκκλησιαστικοῦ Δικαίου, ὥστε νά διευκολυνθεῖ ἡ νομική πρακτική καί νά διαλευκανθοῦν παραδόσεις οἱ ὁποῖες ὁδήγησαν διαφορετικά τμήματα τοῦ Ὀρθοδόξου κόσμου στήν ἐφαρμογή ἀντιθέτων ἐν πολλοῖς μεταξύ τους ἀρχῶν(1).

2. Ἱστορική διερεύνηση τοῦ ὅρου "Ρασοφόρος" σέ συνάρτηση μέ τίς διακρίσεις τοῦ Μοναχικοῦ Σχήματος (2).

Τό μόρφωμα τοῦ Ρασοφόρου εἶναι ἀπόρροια τῆς ἐξελίξεως τῶν διακρίσεων στό Μοναχικό Σχῆμα καί γιά τοῦτο, πρίν ἀναφερθοῦμε αὐτοτελῶς σέ αὐτό, κρίνεται σκόπιμο νά ἀναφερθοῦμε μέ συντομία στίς διακρίσεις τοῦ Σχήματος στήν ἱστορία τοῦ Μοναχισμοῦ. Ὁμιλώντας κανείς γιά ὀργανωμένο Μοναχισμό, ὀφείλει ἀπαραιτήτως νά ξεκινήσει ἀπό τόν Παχώμιο(3), ὁ ὁποῖος εἶναι καί ὁ πρῶτος ὀργανωτής τῆς μοναχικῆς κοινωνίας, κατά τόν τέταρτο αἰῶνα. Ἐκτός ὅμως, ἀπό ὀργανωτής εἶναι καί ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος παρέδωκε τό Μοναχικό Σχῆμα στήν Ἐκκλησία δεχόμενος, κατά τό βίο του, σχετική ἀποκάλυψη ἀπό Ἄγγελο.

Στούς αἰῶνες πού ἀκολούθησαν ἔως τά τέλη τοῦ ὄγδοου αἰῶνα, ὅπου σέ κείμενα ἀσκητικῆς γραμματείας ἤ σέ βίους Ἀγίων γίνεται λόγος γιά Μοναχικό Σχῆμα, νοεῖται τό ἕνα καί ἑνιαῖο Σχῆμα, ὅπως τό παρέδωκε ὁ Παχώμιος(4). Ἡ ἀρχαιότερη μνεία τῆς διακρίσεως σέ Μικρό καί Μεγάλο Μοναχικό Σχῆμα εὑρίσκεται στή Διαθήκη τοῦ Θεοδώρου τοῦ Στουδίτου: "Οὐ δοίης ὅπερ λέγουσι μικρὸν σχῆμα ἔπειτα μετὰ χρόνους ἕτερον ὡς μέγα. Ἕν γὰρ τὸ σχῆμα, ὥσπερ καὶ τὸ βάπτισμα, καθὼς οἱ ἅγιοι Πατέρες ἐχρήσαντο"(5). Ὅπως προκύπτει ἀπό τό ἀνωτέρω χωρίο, εἶχε ἀναπτυχθεῖ ἐθιμικά μία διάκριση τοῦ Μοναχικοῦ Σχήματος σέ Μικρό καί Μεγάλο, τήν ὁποίαν ὅμως, ὁ Θεόδωρος Στουδίτης δέ δεχόταν ὑποστηρίζοντας τό ἑνιαῖο καί ἀδιαίρετο τοῦ Ἀγγελικοῦ Σχήματος. Παρ' ὅλ' αὐτά ὅμως, ἡ διάκριση πρέπει νά εἶχε ἤδη ἐπικρατήσει στήν πράξη καί ἡ πρακτική τῆς διακρίσεως πρέπει νά ἦταν τόσο ἰσχυρή, ὥστε καί ὀ ἴδιος ὁ Θεόδωρος Στουδίτης, ὁ ὁποῖος θεωρητικῶς τήν ἀπέρριπτε, ἀναγκάσθηκε νά

τήν ἀποδεχθεῖ, ἰδίως κατά τή ρύθμιση τῶν ἐπιτιμίων. Ἔτσι, στά Ἐπιτίμιά του διαβάζουμε: "Ἐὰν μοναχὸς μεγαλόσχημος πέσῃ εἰς πάθος, ἔστω ἀκοινώνητος ἔτη πέντε· εἰ δὲ μικρόσχημος ἔτη δύο· ὁ αὐτὸς δὲ ὅρος κρατείτω καὶ ἐπὶ μοναστριῶν"(6). Ἔτσι, ἐμμέσως καί ὁ Θεόδωρος ὁ Στουδίτης, ἀναγκάσθηκε νά ἀποδεχθεῖ τή διάκριση, ἡ ὁποία ἐπιβλήθηκε πλέον στούς μοναχικούς κύκλους ὡς ἐθιμική πρακτική.

Ἡ πρακτική δέ αὐτή ἦταν καί εἶναι τόσο ἰσχυρή, ὥστε ἐπικράτησε παρά τίς πολλαπλές ἀντιδράσεις μεγάλων ἐκπροσώπων τοῦ Μοναχισμοῦ ἐναντίον της. Ἐνδεικτικά ἀναφέρουμε τήν ἄποψη τοῦ Νικηφόρου Βλεμμύδου: "Σχήματος δὲ μοναδικοῦ κατὰ τὸν τῆς ἀληθείας λόγον οὐκ ἔστι διαφορά, κἄν ἡ τῶν ὑστερογενῶν ἐπίνοια τὴν ἀρχαίαν παράδοσιν ὑπενόθευσεν"(7). Ἐπίσης, ὁ Γρηγόριος Παλαμᾶς, σέ ἐπιστολή του πρός τό μοναχό Παῦλο ἀναφέρει: "Τοῦτό ἐστι τὸ μέγα καὶ μοναχικὸν σχῆμα· μικρὸν δὲ σχῆμα μοναχικὸν οἱ Πατέρες οὐκ ἴσασι, οὐδὲ παραδεδώκασιν, ἀλλά τινες τῶν ὀψιγενεστέρων ἔδοξαν μὲν τὸ ἓν εἰς δύο διελεῖν, ἀλλ' οὐδ' αὐτοὶ διεῖλον ὡς ἀληθῶς· τὰς αὐτὰς γὰρ ἀποταγὰς εὑρήσεις ἐπ' ἀμφοτέρων σκοπήσας"(8). Παρά τίς ἀντιδράσεις ὅμως, αὐτές, ἡ διάκριση σέ Μικρό καί Μεγάλο Σχῆμα τελικῶς ἐπεβλήθη τόσο ἔντονα, ὥστε νά ἐνσωματωθεῖ ὡς κανονική Παράδοση στά Τυπικά πολλῶν Μονῶν καί μάλιστα τοῦ Ἁγίου Ὄρους. Ἤδη ὁ ἱδρυτής τῆς Ἁγιορείτικης μοναχικῆς πολιτείας, Ὅσιος Ἀθανάσιος ὁ Ἀθωνίτης, κατά σαφῆ πληροφορία τοῦ Ἁγίου Νικοδήμου τοῦ Ἁγιορείτου, ἔλαβε πρῶτα τό Μικρό καί ἐν συνεχείᾳ τό Μεγάλο Σχῆμα, μεταφυτεύοντας ἔτσι, τή σχετική πρακτική στήν κοιτίδα τοῦ Ὀρθοδόξου Μοναχισμοῦ(9). Παρά ταῦτα ὅμως, στή μοναχική συνείδηση τέλειο Μοναχικό Σχῆμα θεωροῦνταν μόνο τό Μεγάλο, τό καί Ἀγγελικό ὀνομαζόμενο. Μάλιστα, ἐξαιτίας αὐτῆς τῆς θεωρήσεως, ὁ Ἅγιος Νικόδημος ὁ Ἁγιορείτης θεωρεῖ πώς ὅποιος ἔλαβε μόνον τό Μικρό Σχῆμα, ὀφείλει νά προχωρήσει πρίν τό τέλος τῆς ζωῆς του στή λήψη τοῦ Μεγάλου καί Ἀγγελικοῦ Σχήματος "ἵνα μὴ ἀποθάνῃ ἀτελής", ἐνῶ ἐπαινεῖ αὐτούς, οἱ ὁποῖοι ἀπό Δόκιμοι κείρονται ἀπ' εὐθείας Μεγαλόσχημοι, χωρίς νά λάβουν πρῶτα τό Μικρό Σχῆμα, τό ὁποῖο ὡς ἀρραβών τοῦ Μεγάλου "εἶναι καί αὐτό ἀτελές"(10).

Στήν πράξη ὅμως, ἄν καί ἀναμφισβήτητα οἱ Μικρόσχημοι θεωροῦνται καί εἶναι Μοναχοί, διαφέρουν ὡς πρός τήν πνευματική ἀντιμετώπιση ἀπό τούς Μεγαλοσχήμους. Ἔτσι, ἄν καί τό νομικό status Μικροσχήμων καί Μεγαλοσχήμων εἶναι τό ἴδιο, κατά τούς κανόνες καί τά Μοναχικά Τυπικά ὑπάρχει διαφορετική ἀντιμετώπιση, ἰδίως στό θέμα τῶν ἐπιτιμίων, ὅπου σαφῶς προβλέπονται βαρύτερα ἐπιτίμια γιά ὅσους Μεγαλοσχήμους ὑποπέσουν σέ κάποιο παράπτωμα(11).

Πιό ἐξελιγμένη φαίνεται ἡ κατάσταση στά χρόνια τοῦ Εὐσταθίου Θεσσαλονίκης. Ὁ ἴδιος διακρίνει τούς Μοναχούς σέ τρεῖς τάξεις ἀντίστοιχες μέ τίς τρεῖς βαθμίδες πνευματικῆς τελειώσεως: "Καί εἰσιν αὐτὸ οἱ μοναχοί· ὧν σχιζομένων αὖθις τριχῇ διανενέμηται τό κατ' αὐτούς ὑποδιαίρεμα εἰς τοὺς παντελείους καὶ εἰς τοὺς πάντῃ ἀτελεῖς καὶ εἰς τοὺς μέσους· εἰπεῖν δὲ συνηθέστερον εἰς τοὺς μεγαλοσχήμονας καὶ εἰς τοὺς τοῦ μικροῦ σχήματος διὰ τὴν εἰσαγωγήν καὶ εἰς τοὺς μέσους μανδυώτας"(12). Ἔτσι, κατά τόν Εὐστάθιο Θεσσαλονίκης, οἱ τρεῖς μοναχικές τάξεις εἶναι, κατά αὔξουσα σειρά, τῶν μικροσχήμων, τῶν μανδυωτῶν καί τῶν μεγαλοσχήμων. Ἡ τριμερής αὐτή διάκριση, ὅσο καί ἄν ἀναφέρεται στόν Εὐστάθιο Θεσσαλονίκης καί ἐπαναλαμβάνεται μετά ἕναν αἰῶνα περίπου στό περί Μυστηρίων ἔργο τοῦ Ἰώβ Ἁμαρτωλοῦ, ἀπό ὅπου τό παραλαμβάνει ὁ Νικόδημος ὁ Ἁγιορείτης καί τό παραθέτει στό Πηδάλιον(13) του, δέ φαίνεται νά ἐπικράτησε γενικῶς. Μπορεῖ νά ἦταν τοπική πρακτική ὁρισμένων Μονῶν, πάντως δέ διαδόθηκε πανορθοδόξως, ὅπως ἡ πρό αὐτῆς διάκριση σέ Μικροσχήμους καί Μεγαλοσχήμους Μοναχούς.

Τόσον ὁ Εὐστάθιος Θεσσαλονίκης, ὅσο καί ὁ Ἰώβ Ἁμαρτωλός, χρησιμοποιοῦν περίπου κοινή ὁρολογία γιά τήν κάθε διάκριση, ὀνομάζοντας τούς εἰσαγωγικούς ἤ ἀρχαρίους Μοναχούς, Μικροσχήμους, τούς μέσους, Μανδυῶτες, ἐνῶ τούς τελείους, Μεγαλοσχήμους. Παρά ταῦτα, ὑπάρχει προφανής σύγχυση στά ἔργα τους ὡς πρός τή χρήση τοῦ ὅρου "Μικρόσχημος", τήν ὁποία ἐπισημαίνει καί ὁ Ἅγιος Νικόδημος ὁ Ἁγιορείτης(14). Ἔτσι, αὐτός ἄλλοτε χρησιμοποιεῖται γιά νά δηλώσει τούς εἰσαγωγικούς ἤ ἀρχαρίους Μοναχούς, ἐνῶ ἄλλοτε τούς μέσους ἤ Μανδυῶτες(15). Ὁ Ἅγιος Νικόδημος ὁ Ἁγιορείτης προσπαθώντας νά κάνει διάκριση, ἐπιμένει στό νά ὀνομάζει τούς εἰσαγωγικούς, Ρασοφόρους, ἐνῶ τούς μέσους, Μικροσχήμους(16). Τελικά ὅμως, φαίνεται ὅτι οἱ μέσοι Μανδυῶτες καί οἱ εἰσαγωγικοί Μοναχοί ἀφομοιώθηκαν σέ μία τάξη Μοναχῶν, οἱ ὁποῖοι ὀνομάσθηκαν Μικρόσχημοι(17). Ἑπομένως, προκύπτει ὅτι ἡ πρώτη χρήση τοῦ ὅρου "Ρασοφόρος" ἔγινε μέ τήν εὐκαιρία μιᾶς προσπάθειας τριχοτομήσεως τοῦ Μοναχικοῦ Σχήματος, ἡ ὁποία ἀκριβῶς λόγω τῆς δεδομένης ἀντιδράσεως τῶν Πατέρων στή διχοτόμηση του, δέν ἦταν εὔκολο νά καθιερωθεῖ, γι' αὐτό καί δέν ἐπιβίωσε.

3. Ἡ ratio τῆς καθιερώσεως τοῦ μορφώματος τοῦ Ρασοφόρου Μοναχοῦ στόν Ὀρθόδοξο Μοναχισμό.

Ἐν ὄψει τῶν ἀνωτέρω, φυσιολογικῶς τίθεται τό ἐρώτημα πῶς τελικῶς δημιουργήθηκε ἡ τάξη τῶν Ρασοφόρων στόν Ὀρθόδοξο Μοναχισμό· ποιοί εἶναι οἱ γενεσιουργοί παράγοντες αὐτῆς καί ποιά ἡ ἐξέλιξή της μέσα στήν ἐκκλησιαστική ἱστορία. Ἡ παροῦσα παράγραφος σκοπό ἔχει νά δώσει ἀπαντήσεις στά ἐρωτήματα αὐτά καί νά ἐξετάσει τούς λόγους γιά τούς ὁποίους ὑφίσταται μέχρι σήμερα τό μόρφωμα αὐτό.

Ἕνας ἀπό τούς κυριώτερους βυζαντινούς νομομαθεῖς καί ἑρμηνευτές τόσο τοῦ κοσμικοῦ ὅσο καί τοῦ κανονικοῦ δικαίου, ὁ Πατριάρχης Ἀντιοχείας Θεόδωρος ὁ Βαλσαμών(18), σέ μία ἐπιστολή του πρός τό μοναχό Θεοδόσιο(19), μέ τήν ὁποία ἀπαντᾶ σέ σχετικό ἐρώτημά του περί Ρασοφόρων, ἐπιχειρεῖ μία διαλογική ἀντιπαράθεση τῶν ἐπιχειρημάτων ὅσων ὑποστηρίζουν ὅτι ἡ μοναχική ἰδιότητα ἀποκτᾶται ἀπό καί διά τῆς Ρασοφορίας καί ὅσων ἀρνοῦνται κάτι τέτοιο. Ἀπό τήν παράθεση τῶν διαφόρων ἐπιχειρημάτων μποροῦμε νά συναγάγουμε τούς λόγους, οἱ ὁποῖοι ὁδήγησαν στή δημιουργία τοῦ μορφώματος τοῦ Ρασοφόρου, ἀνιχνεύοντας τίς ἱστορικές συγκυρίες καί τίς πραγματικές ἀνάγκες τοῦ μοναχισμοῦ τῆς ἐποχῆς.

Βεβαίως, ὁ Βαλσαμών ὅπως κατωτέρω(20) θά δείξουμε, δέχεται ὅτι ὁ Ρασοφόρος ἔχει τή μοναχική ἰδιότητα, δυσκολεύεται ὅμως, νά ὑποστηρίξει τή θέση του αὐτή. Στήν ἐπιστολή του πρός τόν μοναχό Θεοδόσιο ἐπαναλαμβάνει τά ἴδια ἐπιχειρήματα τά ὁποῖα ἀναφέρει καί στήν ἑρμηνεία τοῦ Ε' κανόνος τῆς Πρωτοδευτέρας Συνόδου τῆς Κωνσταντινουπόλεως(21), ἀναφέρει ὅμως, ἐκτενέστερα τή γνώμη ὅσων διαφωνοῦν μέ αὐτόν, χρησιμοποιώντας καί παραδείγματα ἀπό τήν κοινή πρακτική τῆς ἐποχῆς του.

Τό πρῶτο στό ὁποῖο ἀναφέρεται ὁ Βαλσαμών εἶναι ἡ ἀντίρρηση πολλῶν Ρασοφόρων νά τελεσθεῖ ἡ Μοναχική τους Κουρά πρίν τή συμπλήρωση τριετίας ἀπό τῆς εἰσόδου τους στήν Μονή(22). Ἀπό τόν τρόπο κατά τόν ὁποῖον περιγράφονται στό κείμενο οἱ προβαλλόμενες ἀντιρρήσεις, σαφῶς προκύπτει ὅτι ἡ Ρασοφορία ἦταν ἕνας εὔσχημος τρόπος γιά πολλούς Ἡγουμένους, ὥστε νά ὑπερπηδήσουν τό ἐμπόδιο τοῦ Ε' κανόνα(23) τῆς Πρωτοδευτέρας Συνόδου τῆς Κωνσταντινουπόλεως, μέ τόν ὁποῖο θεσπιζόταν κανονική ἀπαγόρευση ἀπονομῆς τοῦ Μικροῦ Σχήματος σέ Δοκίμους πρίν τή συμπλήρωση τριετίας ἐγκαταβιώσεως στή Μονή. Πολλοί Ἡγούμενοι λοιπόν, ρασοφοροῦσαν τούς Δοκίμους, θεωρώντας ὅτι ὡς πρός αὐτό δέν ὑπάρχει κανονικός περιορισμός(24) καί ἐν συνεχείᾳ τελοῦσαν τή Μοναχική Κουρά, ὄχι σέ Δόκιμο, πράγμα τό ὁποῖο ἀπαγορευόταν πρίν τήν πάροδο τριετίας, ἀλλά σέ Ρασοφόρο, γιά τόν ὁποῖο δέν ὑπῆρχαν χρονικά περιοριστικά ὅρια(25). Τό δεύτερο στό ὁποῖο ἀναφέρεται ὁ Βαλσαμών εἶναι τό εἶδος τῶν ἰματίων μέ τά ὁποῖα κατά τή γνώμη τοῦ Ἀββᾶ Κασσιανοῦ τοῦ Ρωμαίου πρέπει νά παραμένει στή Μονή ὁ Δόκιμος(26). Γιά λόγους προσαρμογῆς τοῦ Δοκίμου στή μοναχική ζωή, ἀλλά καί γιά λόγους ὁμοιομορφίας μέσα στή Μονή, συνηθιζόταν ἡ ἀποβολή τῶν λαϊκῶν ἐνδυμάτων καί ἡ ἔνδυση τῶν Δοκίμων μέ ροῦχα τῆς Μονῆς, τά ὁποῖα μέν δέν ἦταν μοναχικά, δέ διέφεραν ὅμως, τελείως. Ἔτσι, αὐτή ἡ συνήθεια ἐξελίχθηκε στήν Ἀκολουθία εἰς ἀρχάριον Ρασοφοροῦντα καί ἐπικράτησε οἱ παλαιότεροι τουλάχιστον Δόκιμοι νά εἶναι ἐνδεδυμένοι σχεδόν μοναχικά ἐνδύματα. Κάτι τέτοιο βεβαίως, δέν συνεπιφέρει καί πρόσκτηση τῆς μοναχικῆς ἰδιότητος, ὅπως θά ἀναπτυχθεῖ κατωτέρω.

Ὁ τρίτος λόγος δημιουργίας τοῦ μορφώματος τοῦ Ρασοφόρου εἶναι ἡ θεώρηση ὅτι πρέπει κανείς ὅσο προάγεται στήν πνευματική ζωή, τόσο νά τιμᾶται δι' ἀντιστοίχου "βαθμοῦ"(27). Λόγω δέ τοῦ γεγονότος ὅτι ἡ προαγωγή ἀπό τό Μικρό στό Μεγάλο Ἀγγελικό Σχῆμα ἦταν δυνατό νά γίνει μόνον μία φορά, γιά λόγους καλλιεργείας τῆς φιλοτιμίας, ἀλλά καί διακρίσεως τῆς πνευματικῆς καταστάσεως τῆς καθεμιᾶς ἀπό τίς τρεῖς ἠθικές βαθμίδες πνευματικῆς τελειώσεως εἰσήχθη ὁ "βαθμός" τοῦ Ρασοφόρου, ὥστε διά τῆς διαδοχῆς τριῶν βαθμίδων μοναχικῆς τελειώσεως νά καλλιεργεῖται ὁ πόθος τῆς ἀνελίξεως στήν πνευματική ζωή καί νά ἐπιδίδεται ὁ Μοναχός σέ πιό ἐπίπονη ἄσκηση. Βεβαίως, ὁ λόγος αὐτός μπορεῖ νά χαρακτηρισθεῖ παιδαγωγικός, ἐξεταστέον ὅμως, τό πόσο συμφωνεῖ μέ τά μοναχικά θέσμια ὅπου ἡ ταπείνωση καί ὄχι ἡ φιλοδοξία κατέχει τόν πρωτεύοντα ρόλο.

Τέλος, δέν θά πρέπει νά παραγνωρισθοῦν οἱ ἱστορικές συγκυρίες τῆς ἐποχῆς κατά τήν ὁποία ἐμφανίζεται καί ἐξελίσσεται τό μόρφωμα τοῦ Ρασοφόρου. Οἱ αἰῶνες ἀπό τό 12ο καί ἐπέκεινα χαρακτηρίζονται ἀπό διαρκῆ ἀναταραχή. Πόλεμοι, ἐμφύλιοι καί ἐθνικοί, ἀντιζηλίες μεγαλογαιοκτημόνων, οἱ σταυροφορίες, δυναστικές ἔριδες κ.λπ. ἀνάγκασαν πολλούς, χωρίς τή μοναχική κλήση καί κλίση, νά καταφύγουν σέ Μονές, προκειμένου νά ἀπαλλαγοῦν ἀπό ἐπαχθεῖς ὑποχρεώσεις, εἴτε στρατιωτικές εἴτε οἰκονομικές, καί νά ἀναζητήσουν ἄσυλο ἀπό τούς ἐπαπειλούμενους κινδύνους. Μετά δέ τήν Ἅλωση τῆς Κωνσταντινουπόλεως (1453), οἱ κίνδυνοι ἀπό τήν τουρκική κυριαρχία καί τήν καθημερινή ἀβεβαιότητα, ἐνίσχυσαν αὐτό τό ρεῦμα τῆς φυγῆς πρός τίς Μονές, ὅπου ὑπῆρχε αὐξημένο τό αἴσθημα τῆς ἀσφάλειας. Ἐκεῖ ὅμως, δέν μποροῦσαν νά περιφέρονται ὡς λαϊκοί, ἀλλά οὔτε καί πρός τά ἔξω ἤθελαν νά δίνουν αὐτήν τήν εἰκόνα. Ἔτσι, ἡ Ρασοφορία ἦταν ἡ βολική λύση γιά ὅλους. Καί γιά τούς Μοναχούς, οἱ ὁποῖοι δι' αὐτῆς δέν ἀπένειμαν τή μοναχική ἰδιότητα, προφυλάσσοντας τό σεβασμό στό Σχῆμα, ἀλλά καί γιά τούς ὑποχρεωτικῶς καταφεύγοντες στίς Μονές, οἱ ὁποῖοι καλύπτονταν πίσω ἀπό τό ράσο, χωρίς νά ἀναλαμβάνουν ἀκουσίως τίς ἀντίστοιχες ὑποχρεώσεις.

Στίς ἡμέρες μας, παρά τό γεγονός ὅτι οἱ περισσότεροι ἀπό τούς λόγους, οἱ ὁποῖοι ἐπέβαλαν τή δημιουργία τοῦ μορφώματος τοῦ Ρασοφόρου, ἔχουν πιά ἐκλείψει, δέν μπορεῖ κανείς νά ἰσχυρισθεῖ ὅτι ἔπαψε νά ἔχει πλέον πρακτική χρησιμότητα, ἐν ὄψει τοῦ γεγονότος ὅτι πολλές ἀπό τίς διαπρεπέστερες φυσιογνωμίες ἀγάμων Κληρικῶν τῆς Ἐκκλησίας μας ἦταν Ρασοφόροι, ἀρνούμενοι νά λάβουν μοναχική Κουρά(28). Τό μόρφωμα ἑπομένως, τοῦ Ρασοφόρου ἐξυπηρετεῖ στήν ἐποχή μας τήν ἐξάλειψη τοῦ φαινομένου νά γίνονται πρίν τή χειροτονία, δεσμευτικές, βεβιασμένες Κουρές σέ ἀνθρώπους οἱ ὁποῖοι ἀφ' ἑνός μέν δέν πρόκειται νά ἐγκαταβιώσουν ποτέ σέ Μονή, ἀφ' ἑτέρου εἶναι ἀπαραίτητοι ὡς Κληρικοί στή διακονία τῆς Ἐκκλησίας στόν κόσμο. Βεβαίως, διερευνητέον τό σκόπιμο τοῦ νά τελεῖται ἡ Ἀκολουθία εἰς ἀρχάριον Ρασοφοροῦντα σέ ὅσους προτίθενται νά ἐγκαταβιώσουν σέ Μονή. Ἐν ὄψει τοῦ Ε' κανόνα τῆς Πρωτοδευτέρας Συνόδου τῆς Κωνσταντινουπόλεως(29), προτιμητέο τό νά διανύει ὁ Δόκιμος Μοναχός τήν τριετία τῆς δοκιμασίας χωρίς Ρασοφορία, μέ λαϊκά ἐνδύματα, καί στή συνέχεια διά τῆς Ἀκολουθίας τοῦ Μικροῦ Σχήματος νά ἀποκτᾶ τή μοναχική ἰδιότητα καί νά καθίσταται κανονικός Μοναχός.

4. Ἡ γνώμη τοῦ Ὁσίου Νικοδήμου τοῦ Ἁγιορείτου.

Στίς ἡμέρες μας τό ὅλο ζήτημα περί Ρασοφόρων συντηρεῖται λόγω μιᾶς γνώμης ἐπί τοῦ θέματος τοῦ Ὁσίου Πατρός ἡμῶν Νικοδήμου τοῦ Ἁγιορείτου(30), ὁ ὁποῖος στήν ἰδιωτική συλλογή κανόνων τήν ὁποία ἐξέδωκε καί εἶναι γνωστή εὑρέως ὑπό τό ὄνομα "Πηδάλιον", χωρίς νά δηλώνει ἀπεριφράστως ὅτι θεωρεῖ τό Ρασοφόρο ὡς Μοναχό, ἐμμέσως πλήν σαφῶς δέχεται ὅτι διά τῆς Ρασοφορίας ἐπέρχεται κώλυμμα συνάψεως γάμου καί ἐκλαμβάνει τήν ὅλη τελετή ὡς "ὑπόσχεσιν νά γένῃ καλόγηρος", τήν ὁποίαν ὑπόσχεσιν πρέπει "νά τήν τελειόνῃ (sic)"(31).

Τό πρῶτο τό ὁποῖο πρέπει εὐθύς ἀμέσως νά παρατηρηθεῖ εἶναι ὅτι στό κείμενο τοῦ Ὁσίου Νικοδήμου δέν ἔχουμε νά κάνουμε μέ κάποιον κανόνα· τό κείμενο ἀποτελεῖ ὑποσημείωση στήν ἑρμηνεία τοῦ ΜΓ' κανόνος τῆς Ἁγίας Πενθέκτης Οἰκουμενικῆς Συνόδου(32). Ὅπως καί ἀνωτέρω παρατηρήσαμε, σχετικός κανόνας δέν ὑπάρχει. Ὁ Ἅγιος Νικόδημος ἀπλῶς διατυπώνει τή γνώμη του, προσπαθώντας νά τήν στηρίξει σέ ἠθικά ἐπιχειρήματα. Δέν μπαίνει κάν στόν κόπο νά ἐπικαλεστεῖ τή σχετική ἐκκλησιαστική πρακτική τῆς ἐποχῆς, ἡ ὁποία μάλλον ἦταν διαφορετική ἀπό τήν ἄποψή του. Τά βασικά ἐπιχειρήματα τοῦ Ὁσίου Νικοδήμου εἶναι τά ἑξῆς: 1. Ἡ τριχοκουρία, ἡ ὁποία τελεῖται, 2. Ἡ περιβολή ράσου αὐτή καθ' αὑτή, 3. Ἡ συντελούμενη ἀλλαγή τοῦ ὀνόματος, 4. Ἡ ἀνάγνωση δύο εὐχῶν, καί 5. Ὁ παραλληλισμός τῆς ρασοφορίας μέ δοθεῖσα ὑπόσχεση περιβολῆς τοῦ μοναχικοῦ σχήματος, ἡ ὁποία κατά τούς Ἱερούς Κανόνες εἶναι δεσμευτική καί ὑποχρεώνει τόν ὑποσχεθέντα στήν ἐκπλήρωση τῆς ὑποσχέσεως.

Ἐπίσης, πρέπει νά παρατηρήσουμε ὅτι ἀπό τήν ἀνάγνωση τοῦ κειμένου τοῦ Ὁσίου, εὐθύς ἀμέσως προκύπτει ὅτι ὁ ἴδιος ὁ Ὅσιος Νικόδημος δέ θεωρεῖ τό Ρασοφόρο ὡς Μοναχό. Ἀπλῶς τόν θεωρεῖ δεσμευμένο νά ἀκολουθεῖ τή μοναχική ζωή περιμένοντας τή στιγμή κατά τήν ὁποία θά λάβει τό μοναχικό σχῆμα, μέ τό ὁποῖο ἀποκτᾶται καί ἡ μοναχική ἰδιότητα. Ἑπομένως, ὁ Ὅσιος θεωρεῖ τό Ρασοφόρο ἀνώτερο τοῦ ἀπλοῦ Δοκίμου καί δεν τοῦ ἀναγνωρίζει δικαίωμα ἀναχωρήσεως ἀπό τή Μονή καί ἐπιστροφῆς του στόν κόσμο, δημιουργώντας ἔτσι, ἕνα πρωτόγνωρο γιά τό Κανονικό καί τό Ἐκκλησιαστικό Δίκαιο μόρφωμα. Καταληκτικῶς, κατά τόν Ὅσιο Νικόδημο, ἡ ρασοφορία δημιουργεῖ κανονική δέσμευση στό Ρασοφόρο νά προχωρήσει στήν πρόσκτηση τῆς μοναχικῆς ἰδιότητος διά τῆς τελέσεως τῆς Ἀκολουθίας τουλάχιστον τοῦ Μικροῦ Σχήματος.

5. Ἡ γνώμη τοῦ Βαλσαμῶνος.

Γεγονός εἶναι ὅτι γιά τήν ἀνάπτυξη τῆς ἀπόψεώς του αὐτῆς ὁ Ὅσιος Νικόδημος ὁ Ἁγιορείτης στηρίζεται σέ γνώμη τοῦ Βαλσαμῶνος, γνωστοῦ καί δόκιμου ἑρμηνευτῆ κανόνων καί διαπρεποῦς νομομαθοῦς, ἡ ὁποία γνώμη(33) του ἀναπτύσσεται κατά τήν ἑρμηνεία τοῦ Ε' κανόνος(34) τῆς Πρωτοδευτέρας Συνόδου τῆς Κωνσταντινουπόλεως (861 μ.Χ.).

Κατ' ἀρχήν πρέπει νά παρατηρηθεῖ ὅτι ὁ Βαλσαμών εἶναι διστακτικός στή διατύπωση τῆς γνώμης του κι αὐτό προκύπτει ἀπό τήν παράθεσή της ως γνώμης ἄλλων ἀνωνύμων συγχρόνων του(35). Ἡ ἐπιφύλαξή του αὐτή ὀφείλεται στό γεγονός τῆς δημιουργίας μιᾶς πραγματικῆς καταστάσεως στήν Ἐκκλησία, αὐτῆς τῆς ὑπάρξεως Ρασοφόρων, τή στιγμή κατά τήν ὁποία δέν ὑφίσταται σχετικός κανόνας, ὁ ὁποῖος νά διασαφηνίζει τό καθεστώς τό ὁποῖο πρέπει νά τούς διέπει. Τό γεγονός ἐξάλλου, ὅτι ὁ Βαλσαμών παραθέτει τήν ἄποψή του στό συγκεκριμένο κανόνα περί χρόνου δοκιμασίας κι ὄχι κάπου ἀλλοῦ, συναρτᾶ τό ὅλο πρόβλημα μέ τίς βεβιασμένες Κουρές καί τήν ἐπιθυμία πολλῶν Ἡγουμένων νά βρεθεῖ πρώιμος τρόπος δεσμεύσεως τῶν προσερχομένων, χωρίς νά δημιουργεῖται τουλάχιστον λεκτική ἀντίθεση μέ τό γράμμα τῶν Ἱερῶν Κανόνων, οἱ ὁποῖοι ἀπαιτοῦν τριετῆ δοκιμασία τοῦ προσερχομένου νά μονάσει. Ἐνδεικτικό εἶναι καί τό γεγονός ὅτι οἱ δύο ἄλλοι ἑρμηνευτές τοῦ ἴδιου κανόνα, ὁ Ἰωάννης Ζωναρᾶς(36) καί ὁ Ἀλέξιος Ἀριστηνός(37), δέν ἀναφέρουν τίποτε σχετικό μέ τό θέμα μας στίς ἑρμηνεῖες τους, περιοριζόμενοι στή γραμματική ἀνάπτυξη τοῦ νοήματος τοῦ κανόνος.

Προχωρώντας πρέπει νά σημειώσουμε ὅτι τά ἐπιχειρήματα τοῦ Βαλσαμῶνος γιά τή συνεσκιασμένη διατύπωση τῆς ἀπόψεώς του ὅτι διά τῆς Ρασοφορίας δέν ἀποκτᾶται ἡ μοναχική ἰδιότης, ὑφίσταται ὅμως, ἠθική δέσμευση τοῦ Ρασοφόρου ἀφ' ἑνός μέν νά διαβιοῖ σά Μοναχός, ἀφ' ἑτέρου δέ ὑποχρεωτικῶς σέ κατάλληλο καιρό νά καρεῖ καί νά λάβει Σχῆμα, εἶναι τά ἑξῆς: 1. Ἡ περιβολή ράσου, 2. Ἡ ἀλλαγή τοῦ ὀνόματος, 3. Ἡ μοναχική "ἀναστροφή" ἐντός καί ἐκτός Μονῆς, ἡ ὁποία δημιουργεῖ στούς λοιπούς, ἰδίως στούς λαϊκούς, τήν ἐντύπωση ὅτι ἔχουν νά κάνουν μέ κανονικό Μοναχό, καί 4. Τό ἀπρεπές τοῦ νά ἐμφανίζεται κάποιος πότε μέ μοναχικά ἐνδύματα, πότε μέ λαϊκά καί ὁ σχετικός σκανδαλισμός ὁ ὁποῖος ἐπέρχεται, ἐν ὄψει καί τῆς ἀνωτέρω δημιουργουμένης ἐντυπώσεως. Ἰδιαίτερο ἐνδιαφέρον παρουσιάζει ἡ προσπάθεια τοῦ Βαλσαμῶνος νά παραλληλίσει τήν ἔνδυση τοῦ ράσου ἀπό Ρασοφόρο καί τήν ἐν συνεχείᾳ ἀποβολή του, μέ τό ποινικό ἀδίκημα τοῦ ἐμπαιγμοῦ τοῦ Μοναχικοῦ Σχήματος(38), ἰδίως ἀπό ἠθοποιούς ἐπί σκηνῆς. Ἡ προσπάθεια αὐτή γίνεται προκειμένου νά εὑρεθεῖ ἔστω ἕνα ἐλάχιστο νομικό ἔρεισμα γιά τήν ἀποτροπή τοῦ Ρασοφόρου νά ἀποβάλει τό ράσο καί νά ἀποχωρήσει ἀπό τή Μονή ἐπιστρέφοντας στόν κόσμο. Ὅμως, ὁ ἴδιος ὁ Βαλσαμών καταλαβαίνοντας τήν ἀδυναμία στοιχειοθετήσεως ποινικοῦ ἀδίκου βάσει τῆς διατάξεως αὐτῆς, τήν ἀφήνει ἀσχολίαστη καί χωρίς περαιτέρω ἀνάπτυξη, διότι πράγματι δέν πληροῦται ἡ ὑποκειμενική ὑπόσταση τοῦ ἀδικήματος τῆς προσβολῆς τοῦ Μοναχικοῦ Σχήματος διά τῆς ἀποβολῆς τοῦ ράσου ἀπό τό Ρασοφόρο, ἰδίως ἐν ὄψει τοῦ γεγονότος ὅτι δέν ὑπάρχει ἡ ἀντίστοιχη πρόθεση, ἡ ὁποία ὑπάρχει φερ' εἰπεῖν στόν ἠθοποιό ὁ ὁποῖος περιβάλλεται τό ράσο, ὄχι γιά νά καταταγεῖ στή χορεία τῶν Κληρικῶν ἤ τῶν Μοναχῶν, ἀλλά γιά νά ἀναπαραστήσει ἤ καί νά ἐμπαίξει, πρόθεση ἡ ὁποία ἐπιφέρει τό ποινικῶς κολάσιμο κατά τίς ἀνωτέρω παλαιές διατάξεις.

Ἐντύπωση ἐπίσης, προκαλεῖ ἡ προσπάθεια τοῦ Βαλσαμῶνος νά εἰσαγάγει διάκριση μεταξύ ἐκείνων οἱ ὁποῖοι ρασοφόρησαν "μετά τρισαγίου" καί ἐκείνων οἱ ὁποῖοι ρασοφόρησαν "ἄνευ τρισαγίου". Ἔτσι, θεωρεῖ ὅτι οἱ δεύτεροι μποροῦν ἀκωλύτως νά ἀποβάλουν τό ράσο καί νά ἀναχωρήσουν ἀπό τή Μονή, ἐνῶ οἱ πρῶτοι εἶναι πλέον δεσμευμένοι νά παραμείνουν ἐντός Μονῆς καί νά προχωρήσουν ἐν καιρῷ στήν ἀνάληψη τοῦ Μοναχικοῦ Σχήματος. Ἡ διάκριση αὐτή, πέραν τοῦ ὅτι λειτουργιολογικῶς προδίδει τή μή παγίωση τῆς Ἀκολουθίας εἰς ἀρχάριον Ρασοφοροῦντα τήν ἐποχή τοῦ Βαλσαμῶνος, δημιουργεῖ εὔλογες ἀπορίες γιά τό πρακτικό τῆς ὑποστάσεώς της, ἰδίως λόγῳ τῆς ἀνελλιποῦς χρήσεως τοῦ τρισαγίου στήν κάθε Ἀκολουθία τῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας. Ἔτσι, δέ νομίζουμε ὅτι πρέπει νά ληφθεῖ σοβαρῶς ὑπ' ὄψη.

Τέλος, ὀφείλουμε νά ἀναγνωρίσουμε τήν ἐντιμότητα τοῦ Βαλσαμῶνος, ὁ ὁποῖος στό ἀνωτέρω παρατεθέν κείμενο συμπεριλαμβάνει δύο ἐπιχειρήματα ἐναντίον τῆς ἀπόψεώς του. Τό πρῶτο καί ἀσθενέστερο εἶναι ἡ παράθεση τοῦ ἐθίμου τῶν πενθούντων γυναικῶν νά "μελανειμονοῦν πρός καιρόν", δηλαδή κατά τή διάρκεια τοῦ "πενθίμου ἐνιαυτοῦ" νά φοροῦν μαῦρα, τά ὁποῖα λόγω τῆς κατάσκευῆς τῶν ἐνδυμάτων τῆς ἐποχῆς, προσομοίαζαν μέ ράσα μοναζουσῶν. Παραδέχεται λοιπόν, ὁ Βαλσαμών ὅτι μετά τήν πάροδο τῆς περιόδου τοῦ πένθους οἱ γυναῖκες ἀπέβαλλαν τά μαῦρα ροῦχα καί δέν ὑποχρεοῦνταν στή μέχρι τέλους τῆς ζωῆς τους ἔνδυση μέ αὐτά λόγω τοῦ ὅτι μέ τή μελανοφορία τους εἶχαν δῆθεν δημιουργήσει ἐντύπωση ἀποκτήσεως τῆς μοναχικῆς ιδιότητος.

Τό δεύτερο ἐπιχείρημα τό ὁποῖο ἡ ἐντιμότητα τοῦ Βαλσαμῶνος παραθέτει, εἶναι ἡ διαπίστωση ὅτι οἱ Ἱεροί Κανόνες προβλέπουν τριετῆ δοκιμασία, κατά τήν ὁποία ὁ ὑποψήφιος πρέπει νά φέρει λαϊκά ἐνδύματα· μετά δέ τήν πάροδο τῆς τριετίας προβλέπεται ἡ πρόσληψη τῆς μοναχικῆς ἰδιότητος διά τῆς Κουρᾶς, δηλαδή διά τῆς ἀναλήψεως τουλάχιστον τοῦ Μικροῦ Σχήματος, χωρίς νά παρεμβάλεται κάποιο ἄλλο ἐνδιάμεσο στάδιο. Ἔτσι, παραδέχεται καί ὁ Βαλσαμών ὅτι ὄντως οἱ κανόνες ἀγνοοῦν τήν ἰδιότητα τοῦ Ρασοφόρου καί συνεπῶς δέν προβλέπουν κάτι δεσμευτικό γι' αὐτόν.

Καταληκτικῶς καί ὁ Βαλσαμών δέν μπορεῖ νά στηρίξει νομικῶς ἤ κανονικῶς τήν ἰδιότητα τοῦ Ρασοφόρου καί τίς ὑποχρεώσεις πού ἀπορρέουν ἀπό αὐτήν· ἀναγκάζεται δέ νά καταφύγει σέ ἠθικά ἐπιχειρήματα προκειμένου νά στηρίξει τή συνεσκιασμένως διατυπωμένη γνώμη του ὅτι ὁ Ρασοφόρος δέν εἶναι μέν Μοναχός, ἔχει ὅμως, ὑποχρέωση παραμονῆς στή Μονή μέχρι τελέσεως τῆς Κουρᾶς καί, δι' αὐτῆς, ἀποκτήσεως τῆς μοναχικῆς ἰδιότητος.

6. Ἡ γνώμη τοῦ Π. Παναγιωτάκου.

Στά νεώτερα χρόνια, τήν ἄποψη ὅτι ὁ Ρασοφόρος ἔχει τήν μοναχική ἰδιότητα, ὑποστήριξε ἀναφανδόν ὁ Π. Παναγιωτάκος(39). Ἡ ἀπολυτότητα αὐτή στή γνώμη του, ὀφείλεται καί στό γεγονός ὅτι ἐπί σειρά ἐτῶν εἶχε χρηματίσει Πολιτικός Διοικητής τοῦ Ἁγίου Ὄρους καί εἶχε συναναστραφεῖ πολλές ἀπό τίς μεγάλες Ἁγιορείτικες μορφές τῶν μέσων τοῦ περασμένου (20ου) αἰῶνα. Ἡ ἐκ τοῦ σύνεγγυς λοιπόν, παρακολούθηση τοῦ Ἁγιορείτικου Τυπικοῦ καί ὁ ἐντυπωσιασμός, τόν ὁποῖον εὐλόγως αὐτό προκαλεῖ, παρέσυραν τόν Π. Παναγιωτάκο στήν υἱοθέτηση ἀπόψεων οἱ ὁποῖες δέν στηρίζονται σέ νομοκανονικά δεδομένα, ἀλλά ἀποτελοῦν ἴσως μακραίωνη, τοπική πρακτική στό συγκεκριμένο χῶρο τοῦ Ἁγιωνύμου Ὄρους.

Ἔτσι, ἐνῶ ἀνωτέρω καταφάνηκε ὅτι τόσο ὁ Ὅσιος Νικόδημος ὁ Ἁγιορείτης, ὅσο καί ὁ Βαλσαμών, διστάζουν νά δηλώσουν ἀπεριφράστως ὅτι ὁ Ρασοφόρος εἶναι Μοναχός, ἀναγνωρίζοντάς του μόνον ὑποχρέωση γιά παραμονή στή Μονή μέχρι τήν τέλεση τῆς μοναχικῆς Κουρᾶς, ὁ Π. Παναγιωτάκος προχωρᾶ ἀκόμη παραπέρα δηλώνοντας σαφῶς καί κατηγορηματικῶς ὅτι ὁ Ρασοφόρος ἔχει τή μοναχική ἰδιότητα(40).

Τά ἐπιχειρήματα τοῦ Π. Παναγιωτάκου(41) γιά τήν πρόσκτηση τῆς μοναχικῆς ἰδιότητος ἀπό τό Ρασοφόρο εἶναι τά ἑξῆς: 1. Ἡ τριχοκουρία, 2. Ἡ σιωπηρή συγκατάθεση τοῦ Ρασοφόρου κατά τήν τέλεση τῆς σχετικῆς Ἐκκλησιαστικῆς τελετῆς, μέ τήν ὁποία ἀποδέχεται σιωπηρῶς τήν μοναχική ἰδιότητα. Περαιτέρω ὁ Π. Παναγιωτάκος παραθέτει αὐτούσιο τό κείμενο τῆς ἑρμηνείας(42) τοῦ Βαλσαμῶνος στόν Ε' κανόνα(43) τῆς Πρωτοδευτέρας Συνόδου τῆς Κωνσταντινουπόλεως, χωρίς ἄλλο σχολιασμό, θεωρώντας τήν παράθεση τοῦ σχετικοῦ κειμένου ἀρκετό ἐπιχείρημα γιά ἐπίρρωση τῆς ἀνωτέρω θέσεώς του.

Καταληκτικῶς, ὀφείλουμε νά τονίσουμε ὅτι ὁ Π. Παναγιωτάκος εἶναι ὁ μοναδικός, ὁ ὁποῖος ἀπεριφράστως καί σαφῶς δέχεται ὅτι ὁ Ρασοφόρος Μοναχός κέκτηται ἀπό καί διά τῆς Ρασοφορίας νομίμως καί κανονικῶς τή μοναχική ἰδιότητα καί ἀναλαμβάνει ὅλες τίς ἐξ αὐτῆς ἀπορρέουσες ὑποχρεώσεις καί δεσμεύσεις, δηλαδή τήν τήρηση τῶν τριῶν μοναχικῶν ἐπαγγελιῶν, παρθενίας, ἀκτημοσύνης καί ὑπακοῆς, ἐνῶ κωλύεται στήν τέλεση γάμου, ἄσκηση ἐμπορίας κλπ. Κατά τήν ἄποψη αὐτή ἐξυπακούεται ὅτι ὁ Ρασοφόρος πρέπει νά ἐγγραφεῖ στό μοναχολόγιο καί νά ἀπολαμβάνει πλήρως τῶν δικαιωμάτων μέλους τῆς μοναστικῆς ἀδελφότητος, στήν ὁποία ἀνήκει.

7. Ἀποτίμηση τῶν μέχρι τώρα ἐπιχειρημάτων.

Συγκεντρώνοντας τά ἐπιχειρήματα τῶν ἀνωτέρω μνημονευθέντων ὑπέρ τῆς θεωρήσεως τοῦ Ρασοφόρου ὡς κανονικοῦ Μοναχοῦ διαπιστώνουμε ὅτι εἶναι τά ἑξῆς: 1. Ἡ τριχοκουρία, ἡ ὁποία τελεῖται κατά τήν Ἀκολουθία τῆς Ρασοφορίας, 2. Ἡ περιβολή ράσου αὐτή καθ' αὑτή, 3. Ἡ συντελούμενη ἀλλαγή τοῦ ὀνόματος, 4. Ἡ σιωπηρή συγκατάθεση τοῦ Ρασοφόρου κατά τήν τέλεση τῆς σχετικῆς Ἐκκλησιαστικῆς τελετῆς, μέ τήν ὁποία ἀποδέχεται σιωπηρῶς τήν μοναχική ἰδιότητα. 5. Ἡ μοναχική "ἀναστροφή" ἐντός καί ἐκτός Μονῆς, ἡ ὁποία δημιουργεῖ στούς λοιπούς, ἰδίως στούς λαϊκούς, τήν ἐντύπωση ὅτι ἔχουν νά κάνουν μέ κανονικό Μοναχό, 6. Τό ἀπρεπές τοῦ νά ἐμφανίζεται κάποιος πότε μέ μοναχικά ἐνδύματα, πότε μέ λαϊκά καί ὁ σχετικός σκανδαλισμός ὁ ὁποῖος ἐπέρχεται, ἐν ὄψει καί τῆς ἀνωτέρω δημιουργουμένης ἐντυπώσεως. 7. Ἡ ἀνάγνωση δύο εὐχῶν, καί 8. Ὁ παραλληλισμός τῆς ρασοφορίας μέ δοθεῖσα ὑπόσχεση περιβολῆς τοῦ Μοναχικοῦ Σχήματος, ἡ ὁποία κατά τούς Ἱερούς Κανόνες εἶναι δεσμευτική καί ὑποχρεώνει τόν ὑποσχεθέντα στήν ἐκπλήρωση τῆς ὑποσχέσεως.

Ὡς πρός τήν τριχοκουρία, πρέπει κανείς νά παρατηρήσει ὅτι αὐτή δέν εἶναι ἴδιον τῆς μοναχικῆς Κουρᾶς. Φυσικά, εἶναι μία ἀπό τίς κανονικές προϋποθέσεις προσκτήσεως τῆς μοναχικῆς ἰδιότητος, ὄχι ὅμως, μόνη της, ἀλλά μέ τή συνδρομή καί ἄλλων κανονικῶν προϋποθέσεων. Ἡ τριχοκουρία ἀπαντᾶται ὡς κανονική προϋπόθεση πολλῶν ἐκκλησιαστικῶν τελετῶν, ἔχει δέ τόν ἴδιο συμβολισμό· τήν ἀπόρριψη δηλαδή, ἀπό τόν ὑποστάντα τήν τριχοκουρία τοῦ παλαιοῦ τρόπου ζωῆς καί τήν ἀποκοπή ἀπό τά πάθη, προκειμένου νά ἀρχίσει τήν ἐντονότερη πνευματική ἐργασία τῶν ἐντολῶν τοῦ Θεοῦ. Ἔτσι, ἡ τριχοκουρία ἀπαντᾶται κατ' ἀρχήν στήν Ἀκολουθία τῆς Ἀπολούσεως, ἡ ὁποία παλαιότερα μέν τελοῦνταν μία ἑβδομάδα μετά τό βάπτισμα(44), σήμερα δέ ἔχει ἐνσωματωθεῖ στήν Ἀκολουθία τοῦ μυστηρίου τοῦ βαπτίσματος(45)· ἐπίσης, τριχοκουρία προβλέπεται κατά τή χειροθεσία "Ἀναγνώστου ἤ Ψάλτου"(46), χωρίς ἡ τέλεση της νά σημαίνει πρόσκτηση τῆς μοναχικῆς ἰδιότητος. Ἐξάλλου, πρέπει νά τονισθεῖ καί τό γεγονός ὅτι ἐνῶ κατά τήν τέλεση τῆς μοναχικῆς Κουρᾶς στίς Ἀκολουθίες τοῦ Μικροῦ καί τοῦ Μεγάλου Σχήματος ἡ ἐκφώνηση κατά τήν τριχοκουρία εἶναι: "Ὁ Ἀδελφός ἡμῶν (ὁ δεῖνα), κείρεται τήν κόμην τῆς κεφαλῆς αὐτοῦ, εἰς τό ὄνομα τοῦ Πατρός καί τοῦ Υἱοῦ καί τοῦ Ἁγίου Πνεύματος. Εἴπωμεν ὑπέρ αὐτοῦ τό, Κύριε ἐλέησον"(47), στήν Ἀκολουθία εἰς ἀρχάριον Ρασοφοροῦντα ἡ σχετική ἐκφώνηση εἶναι μόνον: "Εἰς τό ὄνομα τοῦ Πατρός καί τοῦ Υἱοῦ καί τοῦ Ἁγίου Πνεύματος.", χωρίς μνημόνευση ὀνόματος, ἡ ὁποία προσομοιάζει μέ τήν ἀντίστοιχη ἐκφώνηση τῆς Ἀκολουθίας εἰς χειροθεσίαν Ἀναγνώστου ἤ Ψάλτου(48). Ἑπομένως, λειτουργιολογικῶς δέν ὑπάρχει ταύτιση, ἄρα δέν μπορεῖ νά συναχθεῖ σχετικό συμπέρασμα προσκτήσεως τῆς μοναχικῆς ἰδιότητος διά τῆς τριχοκουρίας στήν Ἀκολουθία εἰς ἀρχάριον Ρασοφοροῦντα. Ὡς πρός τήν περιβολή ράσου, παρατηρητέον ὅτι κατά τό Εὐχολόγιο ὁ Ρασοφόρος "ἐνδύεται χιτῶνα καί καλυμμαύχιον"(49). Κατά τήν κρατοῦσα σήμερα πρακτική(50), ὁ Ρασοφόρος ἐνδύεται ποδήρη χιτῶνα (ἰντερί) καί μοναχικό καλυμμαῦχι ἤ καλπάκι, ἐνῶ κατά τίς Ἀκολουθίες, καθώς καί στίς ἐκτός Μονῆς ἀποστολές του, φέρει ἐπίσημο ράσο (ἐξώρασο). Βεβαίως, τά ἀνωτέρω δέν μποροῦν νά συγκριθοῦν μέ τήν ἔνδυση κατά τή μοναχική Κουρά, ὁπότε ὁ κανονικός Μοναχός ἐνδύεται πολύ περισσότερα(51). Μέ τήν ἐξαίρεση τοῦ μοναχικοῦ καλυμμαυχίου ἤ καλπακίου, ἡ ἀνωτέρω ἔνδυση προβλέπεται καί γιά τόν ἀπλό Ἀναγνώστη ἤ Ψάλτη(52). Τέλος, κατά παλαιό προνόμιο, οἱ Πατριαρχικοί Πρωτοψάλτες φέρουν τήν ἴδια ἀκριβῶς περιβολή, δηλαδή ἰντερί, ράσο καί καλπάκι, χωρίς νά θεωροῦνται Μοναχοί. Ἑπομένως, ἡ ἀμφίεση τοῦ Ρασοφόρου Μοναχοῦ δέν πρέπει νά θεωρεῖται πρόκριμα προσκτήσεως τῆς μοναχικῆς ἰδιότητος(53).

Ὡς πρός τή συντελούμενη ἀλλαγή τοῦ ὀνόματος, πρέπει νά παρατηρηθεῖ ὅτι αὐτή χωρίς νά εἶναι κανονική προϋπόθεση τῆς μοναχικῆς Κουρᾶς, συνηθίζεται ὡς ἕνας ἐπιπλέον συμβολισμός τῆς ἀπαρνήσεως τοῦ παλαιοῦ ἀνθρώπου καί τῆς προσλήψεως τοῦ κατά Χριστόν νέου, διά τῆς μοναχικῆς Κουρᾶς. Πάντως, δέν εἶναι ὑποχρεωτική κατά τήν τέλεση τῆς Ἀκολουθίας τοῦ Μικροῦ ἤ τοῦ Μεγάλου Σχήματος. Ἀλλαγή ὀνόματος εἶναι δυνατή, χωρίς ἐπίσης, νά εἶναι κανονική προϋπόθεση, καί στίς χειροτονίες, ἐνῶ πλήρως ἀποδεκτή εἶναι ἀπό τήν ἐκκλησία καί ἡ δικαστική ἀλλαγή ὀνόματος, χωρίς τήν οἱανδήποτε κανονική συνέπεια. Ἑπομένως, οὔτε ἡ συντελούμενη ἀλλαγή ὀνόματος δέν συνεπάγεται πρόσκτηση τῆς μοναχικῆς ἰδιότητος.

Ὡς πρός τή σιωπηρή συγκατάθεση τοῦ Ρασοφόρου κατά τήν τέλεση τῆς σχετικῆς Ἐκκλησιαστικῆς τελετῆς, μέ τήν ὁποία ἀποδέχεται σιωπηρῶς τή μοναχική ἰδιότητα (ἐπιχείρημα Π. Παναγιωτάκου), πρέπει νά παρατηρήσουμε ὅτι ὡς μόρφωμα εἶναι τελείως ἀντίθετο μέ βασικές ἀρχές τοῦ Κανονικοῦ καί Ἐκκλησιαστικοῦ Δικαίου, οἱ ὁποῖες ἀπαιτοῦν σαφήνεια καί πανηγυρικότητα στίς σχετικές δηλώσεις βουλήσεως περί ἀναλήψεως ἤ μή τῆς μοναχικῆς ἰδιότητος. Πρωτίστως ὅμως, ἔρχεται σέ εὐθεία ἀντίθεση μέ τή ρήση τοῦ Κυρίου: "ἔστω δέ ὁ λόγος ὑμῶν ναί ναί, οὔ οὔ" (Ματθ. ε' 37)(54), ἡ ὁποία προϋποθέτει τή σαφή διατύπωση κάθε λόγου, πολλῷ δέ μάλλον μιᾶς τόσο σημαντικῆς δηλώσεως βουλήσεως, ἡ ὁποία συνεπιφέρει τήν ἀλλαγή τοῦ νομικοῦ status τοῦ προσώπου. Γιά τό λόγο αὐτό, τόσο στήν Ἀκολουθία τοῦ Μικροῦ, ὅσο καί τοῦ Μεγάλου Σχήματος προβλέπεται πανηγυρική ὁμολογία τοῦ προσερχομένου νά ἀναλάβει τό Μοναχικό Σχῆμα, καί μάλιστα πολλαπλή, μετά τήν ἀνάγνωση ἀναλυτικῆς κατηχήσεως περί τίς μοναχικές ὑποχρεώσεις, στήν ὁποία ἐπισημαίνεται τό δύσκολο τῆς μοναχικῆς πορείας, καί ἡ ὁποία κατήχηση ἔν τινι μέτρῳ περιέχει τό ἀποτρεπτικό στοιχεῖο, ὥστε ἡ τελική ἀπόφαση νά εἶναι ἀβίαστη καί ἐκούσια καί νά διατυπώνεται ἐλευθέρως καί ρητῶς ἀπό τόν ἴδιο τόν κειρόμενο(55). Γεγονός πάντως εἶναι ὅτι ἡ σιωπηρή συγκατάθεση, ἡ ὁποία μέχρι τόν Π. Παναγιωτάκο δέν ὑφίστατο(56), εἶναι πολύ ἐπικίνδυνο νά γίνει ἀποδεκτή ὡς μόρφωμα τοῦ Κανονικοῦ Δικαίου, ἐν ὄψει καί τῆς ἀνθρώπινης αὐθαιρεσίας, ἀλλά καί τῶν ψυχολογικῶν πιέσεων οἱ ὁποῖες εἶναι δυνατό νά ἀσκηθοῦν, ἰδίως σέ νεαρά ἄτομα. Πάντως, βάσει τῶν ἀνωτέρω δέν μπορεῖ νά γίνει δεκτό ὅτι στήν Ἀκολουθία τῆς Ρασοφορίας, κατά τήν ὁποία ὁ ὑφιστάμενος τή Ρασοφορία δέν καλεῖται νά ὁμολογήσει τίποτε, ἐπέρχεται διά σιωπηρῆς συγκαταθέσεως πρόσκτηση τῆς μοναχικῆς ἰδιότητος.

Ὡς πρός τή μοναχική "ἀναστροφή" ἐντός καί ἐκτός Μονῆς, ἡ ὁποία δημιουργεῖ στούς λοιπούς, ἰδίως στούς λαϊκούς, τήν ἐντύπωση ὅτι ἔχουν νά κάνουν μέ κανονικό Μοναχό, πέραν τοῦ ὅτι θά μποροῦσε νά ἐπαναληφθεῖ ἡ ἀνωτέρω σειρά ἐπιχειρημάτων ἐναντίον τῆς σιωπηρῆς συγκαταθέσεως ὡς δῆθεν συστατικῆς κανονικῆς προϋποθέσεως γιά τήν ἀπόκτηση τῆς μοναχικῆς ἰδιότητος διά τῆς Ρασοφορίας, ἐπιπλέον πρέπει νά παρατηρηθεῖ ὅτι ἡ "γνώμη τοῦ κόσμου" δέν ἀποτελεῖ γιά τήν Ἐκκλησία πρόκριμα γιά τήν ἐπέλευση κανονικῶν συνεπειῶν, πολλῷ δέ μάλλον γιά τήν ἀλλαγή τοῦ νομικοῦ status τοῦ προσώπου. Ἡ προσωπική ἐλευθερία(57), ἀπόλυτα σεβαστή ἀπό τόν ἴδιο τό δημιουργό τοῦ ἀνθρωπίνου προσώπου, δέν εἶναι δυνατό νά ἀναιρεῖται ἀπό τή βούληση ἤ λόγῳ τῶν λανθασμένων ἐντυπώσεων ἄλλων ἀνθρώπων καί δή τῶν ἐκτός Μονῆς ἤ ἀκόμη καί τῶν ἐκτός Ἐκκλησίας(58). Γεγονός εἶναι ὅτι τό περί δημιουργίας ἐντυπώσεων ἐπιχείρημα, ἄγνωστο στά κείμενα πολλῶν Πατέρων ἤ ἀπαντώμενο ὑπό τελείως διαφορετικές προϋποθέσεις ὡς ἀποφυγή σκανδαλισμοῦ(59), ἀποτελεῖ πρωτόγνωρο στόν Ὀρθόδοξο κόσμο ἐπιχείρημα, τό ὁποῖο ἐμφανίζεται κυρίως στούς μετά τή Μεταρρύθμιση (1517) χρόνους, ἰδίως μετά τήν ἐμφάνιση τοῦ κινήματος τοῦ εὐσεβισμοῦ στή Δύση, καί γιά τοῦτο κρινόμενο ὡς μή προσῆκον στήν ὁρθόδοξη ἀντίληψη περί κανονικῶν παραπτωμάτων(60). Γεγονός εἶναι ὅτι ἡ ἐπίκλησή του γιά τήν ὑποστήριξη τῆς προσκτήσεως τῆς μοναχικῆς ἰδιότητος διά τῆς Ρασοφορίας κρίνεται ἄν ὄχι καταχρηστική, τουλάχιστον ἔωλη. Σέ κάθε περίπτωση, ἡ μοναχική ἀναστροφή ἐπιβάλλεται θεωρητικά τουλάχιστον στόν ὁποιονδήποτε προσέρχεται γιά κατοίκηση σέ Ἱερά Μονή, ἀσχέτως μοναχικῆς ἰδιότητος, ὅπως συμβαίνει π.χ. μέ τούς δοκίμους ἤ τούς ἐργάτες μιᾶς Μονῆς.

Ὡς πρός τό ἀπρεπές τοῦ νά ἐμφανίζεται κάποιος πότε μέ μοναχικά ἐνδύματα, πότε μέ λαϊκά καί τό σχετικό σκανδαλισμό ὁ ὁποῖος ἐξ αὐτοῦ ἐπέρχεται, παρατηρητέον κατ' ἀρχήν ὅτι αὐτό δέν εἶναι νομοκανονικό ἐπιχείρημα, ἀλλά ἠθικό. Ὡς τέτοιο δέ, μάλλον χρησιμεύει σέ ὅσους ὑποστηρίζουν τήν ἀποφυγή τῆς χειροθεσίας Ρασοφόρων, παρά σέ ἐκείνους πού τήν προτιμοῦν καί δέχονται μάλιστα ὅτι ἔτσι ἀπονέμεται καί ἡ μοναχική ἰδιότητα. Πάντως ἀπό τή σχετική Ἀκολουθία δέν προκύπτει ἡ ὑποχρέωση συνεχοῦς ἐνδύσεως καί ἐμφανίσεως μέ ράσα, ἐνῶ ἐθιμικά αὐτή ὑφίσταται στό μέτρο συνεχοῦς ἐγκαταβιώσεως σέ Μονή. Ἐξάλλου, ὅπως ἀναλυτικώτερα κατωτέρω θά ἀναπτυχθεῖ, λόγω τῆς τελέσεως τῆς Ἀκολουθίας εἰς ἀρχάριον Ρασοφοροῦντα καί στούς μαθητές τῆς Ριζαρείου Σχολῆς(61), εἶναι πρακτικά ἀδύνατο νά ἐπιβληθεῖ ὡς ὑποχρεωτική ἡ περιβολή τοῦ Ρασοφόρου σέ ὅλες τίς ἐκφάνσεις τῆς ζωῆς του, ὅπως ἀκριβῶς συμβαίνει μέ τούς Κληρικούς καί τούς Μοναχούς. Πάντως, εἶναι εἰθισμένη ἐκκλησιαστική πρακτική, οἱ ἐνδυόμενοι ράσο κατώτεροι Κληρικοί (Ἀναγνῶστες, Ψάλτες, Νεωκόροι κλπ), νά τό φέρουν μόνο κατά τίς Ἀκολουθίες καί ὄχι στην καθημερινή ζωή τους, χωρίς αὐτό νά θεωρεῖται ἀπρέπεια ἤ νά συντρέχει λόγος σκανδαλισμοῦ τῶν πιστῶν. Τέλος, ὀφείλουμε νά ἔχουμε κατά νοῦ καί τό παράδειγμα τό ὁποῖο ὁ ἴδιος ὁ Βαλσαμών ἀναφέρει(62), τῶν "μελανειμονούντων γυναικῶν", οἱ ὁποῖες κατά τήν διάρκεια τοῦ "πενθίμου ἐνιαυτοῦ" ἐνδύονταν μέ μελανά χρώματα προσομοιάζοντας μέ Μοναχές, μετά δέ τήν πάροδο τῆς πένθιμης περιόδου ἐνδύονταν πάλι κοσμικά ροῦχα, χωρίς τήν ἐπέλευση κάποιας ἐννόμου ἤ κανονικῆς συνεπείας.

Ὡς πρός τήν ἀνάγνωση δύο εὐχῶν, πρέπει κατ' ἀρχή νά παρατηρηθεῖ ὅτι ἡ σχετική Ἀκολουθία εἰς ἀρχάριον Ρασοφοροῦντα στό Εὐχολόγιο εἶναι νεώτερη καί ἑπομένως, προσαρμόστηκε ἀπό τούς συντάκτες της, ὄχι στήν κανονική τάξη τῆς Ἐκκλησίας, ἀλλά στήν πρακτική, ἡ ὁποία ἀκολουθοῦνταν ἀπό τούς ἴδιους. Καί πάλι ὅμως, οἱ ἐκφράσεις ἐκεῖνες οἱ ὁποῖες θά μποροῦσαν νά τεκμηριώσουν τήν ἄποψη ὅτι διά τῶν δύο αὐτῶν εὐχῶν ἀπονέμεται ἡ μοναχική ἰδιότητα εἶναι ἐλάχιστες(63). Καί τοῦτο διότι ἄλλες μέν ἀπό τίς φράσεις τῶν δύο αὐτῶν εὐχῶν εἶναι γενικές, ἔχοντας ὡς μόνο σκοπό τήν ἔκφραση τῆς ἐπιθυμίας εὐοδώσεως τοῦ πνευματικοῦ ἀγῶνος, ἄλλες δέ μποροῦν νά ἑρμηνευθοῦν ποικιλοτρόπως καί ὄχι ὑποχρεωτικῶς ἀναφερόμενες στή μοναχική ἰδιότητα. Ἔτσι, ἐκφράσεις ὅπως: "εἰς τόν ζυγόν σου Δέσποτα, τόν σωτήριον, πρόσδεξαι τόν δοῦλόν σου" καί "πάσης αὐτόν ἐγκρατείας ἀνάδειξον ἀγωνιστήν", μποροῦν κάλλιστα νά χρησιμοποιηθοῦν σέ πολλές περιστάσεις κι ὄχι μόνο στήν πρόσκτηση τῆς μοναχικῆς ἰδιότητος. Οἱ ἐκφράσεις δέ: "ὁ κατά τό πολύ ἔλεός σου ῥυσάμενος τόν δοῦλόν σου (τόνδε) ἐκ τῆς ματαίας τοῦ κόσμου ζωῆς, καί καλέσας αὐτόν εἰς τό σεμνόν τοῦτο ἐπάγγελμα" καί "ἀξίωσον οὖν αὐτόν ζῆσαι ἀξίως ἐν τῇ Ἀγγελικῇ ταύτῃ πολιτείᾳ", οἱ ὁποῖες ὄντως προϋποθέτουν υἱοθέτηση τοῦ μοναχικοῦ τρόπου ζωῆς, δέν μποροῦν νά θεωρηθοῦν ὡς λόγοι μέ τούς ὁποίους ἀπονέμεται ἡ μοναχική ἰδιότης, διότι κάλλιστα μποροῦν νά ἀναφέρονται καί σέ Δόκιμο Μοναχό, ὁ ὁποῖος "ποιεῖ τήν ἀπαρχήν" τῆς ἀσκήσεως. Τέλος, ἀπλή σύγκριση τῶν εὐχῶν αὐτῶν μέ τίς εὐχές τῆς Ἀκολουθίας τοῦ Μικροῦ Σχήματος ἀποδεικνύει τήν τεράστια μεταξύ τους διαφορά· ἰδίως, πρέπει νά ἐπισημανθεῖ ὅτι στίς δεύτερες αὐτές εὐχές τονίζεται πώς μέ τήν Ἀκολουθία τοῦ Μικροῦ Σχήματος ἀρχίζει κατ' οὐσίαν ἡ μοναχική ζωή, διότι δι' αὐτῆς ἀποκτᾶται ἡ μοναχική ἰδιότης. Ἔτσι, ἀπαντῶνται ἐκφράσεις ὅπως: "Βλέπε τίνι προσέρχῃ, τίνι συντάσσῃ καί τίνι ἀποτάσσῃ", "Κύριε, ὁ Θεός ἡμῶν, εἰσάγαγε τόν δοῦλόν σου (τόν δεῖνα) εἰς τήν πνευματικήν σου αὐλήν, καί συγκαταρίθμησον αὐτόν τῷ λογικῷ σου ποιμνίῳ", οἱ ὁποῖες προϋποθέτουν ὅτι ὁ κειρόμενος Μοναχός πρίν τή συγκεκριμένη Ἀκολουθία τοῦ Μικροῦ Σχήματος δέν ἔφερε τή μοναχική ἰδιότητα. Ἐπίσης, ἀπό τή διαδικασία τῶν ἐρωταποκρίσεων τῆς αὐτῆς Ἀκολουθίας συνάγουμε τίς φράσεις: "Ποθεῖς ἀξιωθῆναι τοῦ Ἀγγελικοῦ Σχήματος καί κατάταγῆναι ἐν τῷ χορῷ τῶν Μοναζόντων;", "Εἰ οὖν βούλει Μοναχός γενέσθαι...", "χρή οὖν σε, ἀρξάμενον τῆς ὁδοῦ..." κλπ παρόμοιες, οἱ ὁποῖες ὑποδηλώνουν ὅτι ὁ κειρόμενος ἀπό τῆς λήψεως τοῦ Μικροῦ Σχήματος ἀρχίζει νά εἶναι Μοναχός καί ὄχι νωρίτερα. Ἑπομένως, ἡ ἀνάγνωση τῶν δύο εὐχῶν κατά τήν Ἀκολουθία εἰς ἀρχάριον Ρασοφοροῦντα δέν ἐπαρκεῖ γιά τήν ἀπονομή τῆς μοναχικῆς ἰδιότητος.

Ὡς πρός τόν παραλληλισμό τῆς Ρασοφορίας μέ δοθεῖσα ὑπόσχεση περιβολῆς τοῦ Μοναχικοῦ Σχήματος, ἡ ὁποία κατά τούς Ἱερούς Κανόνες εἶναι δεσμευτική καί ὑποχρεώνει τόν ὑποσχεθέντα στήν ἐκπλήρωση τῆς ὑποσχέσεως, παρατηρητέον ὅτι ἀκόμη καί ἄν δεχθοῦμε τήν ἀνωτέρω συλλογιστική κατασκευή ὡς ἔχει, πρέπει νά ὁμολογήσουμε ὅτι ἡ ὑπόσχεση αὐτή εἶναι ὑπό τήν αἵρεση τῆς προηγούμενης, ὑποχρεωτικῆς τριετοῦς δοκιμασίας πρίν τή λήψη τῆς μοναχικῆς ἰδιότητος καί ἑπομένως, ἐάν ἐπέλθει αὐτή, θά ἐπέλθει διά τῆς Ἀκολουθίας τοῦ Μικροῦ Σχήματος. Σέ περίπτωση δέ κατά τήν ὁποία ὁ ὑποσχεθείς κριθεῖ μή ἱκανός νά λάβει τή μοναχική ἰδιότητα, ἀπαλλάσσεται ἀπό κάθε ἠθική δέσμευση ἀπορρέουσα ἀπό τήν ὑπόσχεσή του.

8. Audiatur et altera pars.

Τό ἰσχυρότερο ἐπιχείρημα ὅσων δέ δέχονται ὅτι ὁ Ρασοφόρος Μοναχός ἔχει τήν μοναχική ἰδιότητα εἶναι ὅτι διά τῆς Ἀκολουθίας εἰς ἀρχάριον Ρασοφοροῦντα δέν πληροῦνται οὔτε οἱ κανονικές, οὔτε οἱ νόμιμες προϋποθέσεις προσκτήσεως της. Κατά τά σύγχρονα συστηματικά ἐγχειρίδια Ἐκκλησιαστικοῦ ἤ Κανονικοῦ Δικαίου(64), οἱ προϋποθέσεις ἀποκτήσεως τῆς μοναχικῆς ἰδιότητος εἶναι οἱ ἑξῆς: 1. Ὁ ὑποψήφιος πρέπει νά εἶναι ἄγαμος, ἤ ἐν χηρείᾳ ἤ νομίμως διαζευγμένος ἤ νά προσκομίζει ρητή δήλωση συγκαταθέσεως τῆς συζύγου του, ἐνῶ τά παιδιά του θά πρέπει νά εἶναι ὅλα ἄνω τῶν 18 ἐτῶν. 2. Ὡς Δόκιμος προσλαμβάνεται ὅποιος ἔχει συμπληρώσει τό 16ο ἔτος τῆς ἡλικίας του, ἐνῶ Κουρά μπορεῖ νά γίνει μόνο σέ ἐνήλικες (ἄνω τῶν 18 ἐτῶν). 3. Ἡ ἐπιλογή τοῦ μοναχικοῦ βίου πρέπει νά εἶναι ἐκούσια "ἄνευ ἀνάγκης ἤ βίας", φόβου ἤ πλάνης. Αὐτό διασφαλίζεται μέ τήν πανηγυρική, ρητή καί κατηγορηματική δήλωση βουλήσεως τοῦ προσερχομένου κατά τήν Ἀκολουθία τοῦ Μικροῦ Σχήματος. 4. Ὁ ὑποψήφιος πρέπει νά εἶναι διανοητικῶς ὑγιής, ὥστε νά ἔχει ἐπίγνωση τῶν πραττομένων. 5. Ἡ τριετής δοκιμασία ὑπό τούς ὅρους τοῦ Ε' κανόνα τῆς Πρωτοδευτέρας Συνόδου τῆς Κωνσταντινουπόλεως (861)(65). 6. Ἡ ὕπαρξη κενῆς θέσεως στή Μονή ἐγκαταβιώσεως. 7. Ἡ μοναχική ὁμολογία πρό τῆς Κουρᾶς, ἐπίσης πανηγυρική, ρητή καί κατηγορηματική, διά τῆς ὁποίας ὁ ὑποψήφιος ὑπόσχεται παρθενία, ἀκτημοσύνη καί ὑπακοή διά βίου. 8. Ἡ μοναχική Κουρά κατά τά θέσμια τῆς Ἀνατολικῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας(66). 9. Ἡ τέλεση τῆς Κουρᾶς σέ νομίμως καί κανονικῶς συνεστημένη Μονή(67). 10. Ἡ τέλεση τῆς Κουρᾶς ἀπό κανονικό Ἐπίσκοπο ἤ Πρεσβύτερο. 11. Ἡ ἐγγραφή σέ Μοναχολόγιο νομίμως καί κανονικῶς συνεστημένης Μονῆς. Ἡ σωρρευτική συνδρομή καί τῶν ἔνδεκα ἀνωτέρω προϋποθέσεων διασφαλίζει τό κῦρος μιᾶς Κουρᾶς ὡς νόμιμης καί κανονικῆς, ἱκανῆς νά προσδώσει τή μοναχική ἰδιότητα στόν ὑποστάντα τήν Κουρά. Εἶναι παραπάνω ἀπό πρόδηλο ὅτι ὁ Ρασοφόρος δέν πληροῖ ὅλες αὐτές τίς προϋποθέσεις, ἰδίως τίς ἀνωτέρω ὑπ' ἀριθ. 3, 5, 7, 8 καί 11, καί ἑπομένως διά τῆς Ἀκολουθίας εἰς ἀρχάριον Ρασοφοροῦντα δέν ἀπονέμεται ἡ μοναχική ἰδιότης.

Τέλος, πρέπει νά ἐπισημανθεῖ ὅτι τά ἀνωτέρω μνημονευόμενα συστηματικά ἐγχειρίδια Ἐκκλησιαστικοῦ ἤ Κανονικοῦ Δικαίου δέ μνημονεύουν κάν τή λέξη "Ρασοφόρος", γεγονός τό ὁποῖο ὀφείλεται στήν ἀνυπαρξία σχετικοῦ κανόνα, ὁ ὁποῖος νά ρυθμίζει τά τοῦ Ρασοφόρου, ἀλλά καί τό ὁποῖο ἀποτελεῖ πρόκριμα γιά μή θεώρηση τοῦ Ρασοφόρου ὡς κανονικοῦ Μοναχοῦ. Ἔτσι, ἔχει ἐφαρμογή ἡ ἀρχή τοῦ Κανονικοῦ Δικαίου: "οὐ χρή τά μή παρά τινος ἁγίας συνόδου κυρωθέντα καί στηριχθέντα, ὡς κανονικά κρατεῖν διατάγματα, μηδ' ἔπεσθαι τούτοις, καί μᾶλλον ἔνθα κανόσιν ἐναντιοῦνται"(68).

9. Ἡ κρατοῦσα ἐκκλησιαστική πρακτική.

Ἕνα ἐπιπλέον ἐπιχείρημα εἶναι ὅτι, μέ ἐξαίρεση τό Ἅγιο Ὄρος ὅπου ἀνωτέρω ἀναπτύχθηκε τί ἐθιμικῶς ὡς ἐκκλησιαστική πρακτική ἐπικρατεῖ, στόν ὑπόλοιπο Ὀρθόδοξο κόσμο καί μάλιστα στό χῶρο τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος, φαίνεται νά ὑπάρχει(69) ἄγνοια περί τό μόρφωμα τοῦ Ρασοφόρου Μοναχοῦ. Ἤ, ἄν δεν ὑπάρχει ἄγνοια, ὑπάρχει συνείδηση ὅτι αὐτός δέν ἔχει τή μοναχική ἰδιότητα καί συνεπῶς δέν εἶναι κανονικός Μοναχός, ἐντασσόμενος στήν τάξη τῶν Δοκίμων(70). Ἔτσι, ἐάν κανείς ἀνατρέξει σέ συλλογές κανόνων καί νόμων, οἱ ὁποῖες κυκλοφοροῦσαν στόν Ὀρθόδοξο χῶρο κατά τήν διάρκεια τῆς Τουρκοκρατίας, καί μάλιστα πρίν τήν ἐμφάνιση τοῦ Πηδαλίου τοῦ Ὁσίου Νικοδήμου τοῦ Ἁγιορείτου(71), καί χρησίμευαν στούς κατά τόπους Ἐπισκόπους στήν ἀπονομή τοῦ Δικαίου, θά παρατηρήσει ἀνυπαρξία τοῦ σχετικοῦ λήμματος. Κλασικό παράδειγμα ὡς πρός αὐτό ἡ Βακτηρία Ἀρχιερέων(72) τοῦ Ἀρχιμανδρίτη Ἰακώβου, Ἐπιτρόπου Ἰωαννίνων. Ἄν ἀνατρέξει κανείς στούς τρεῖς τόμους τῆς πρόσφατης κριτικῆς ἐκδόσεως δέν πρόκειται νά συναντήσει τή λέξη "Ρασοφόρος", παρά τήν συστηματική ἀναφορά καί ἐνασχόληση μέ τούς κανόνες οἱ ὁποῖοι διέπουν τά μοναχικά θέσμια, καί τοῦτο εἶναι σημαντικό, διότι ἡ Βακτηρία Ἀρχιερέων ἦταν πρίν τήν ἐμφάνιση τοῦ Πηδαλίου ἡ κυριώτερη καί πιό εὑρέως διαδεδομένη νομοκανονική συλλογή, ἡ ὀποία ἐπηρέασε, ὄχι τόσο τούς Ἐπισκόπους κατά τήν ἀπονομή τῆς δικαιοσύνης ἀπό τά ἐπισκοπικά δικαστήρια, ὅσο τούς Πνευματικούς στό ἔργο τῆς Ἐξομολογήσεως, καθώς καί τούς Ἡγουμένους στό ἔργο τῆς τομῆς πνευματικῶν θεμάτων καί τῆς διοικήσεως τῆς Μονῆς γιά περισσότερα ἀπό 150 χρόνια. Αὐτό βεβαίως, δέ συνεπάγεται τήν ἀνυπαρξία Ρασοφόρων στόν ἑλλαδικό χῶρο, ἀλλ' ὁπωσδήποτε τή μή συγκατάταξή τους στή χορεία τῶν Μοναχῶν. Οἱ σχετικές θεωρήσεις εἰσήχθησαν ἀργότερα, μετά τήν ἐκδίωξη τῶν Κολλυβάδων ἀπό τό Ἅγιον Ὄρος, ὁπότε πολλές συνήθειες μεταφέρθηκαν μαζί τους ἐκτός Ἁγίου Ὄρους, χωρίς ὅμως, νά συμμεταφερθοῦν καί τά διοικητικά θέσμια ἐποπτείας τῆς μοναχικῆς ζωῆς, μέ ἀποτέλεσμα νά σημειωθοῦν ἐκτροπές καί νά φθάσει ὁ Ρασοφόρος νά θεωρεῖται συνώνυμο τοῦ πλάνητος Μοναχοῦ, ὁ ὁποῖος διαβιοῖ ἐν τῷ κόσμῳ ἀτάκτως καί παρά τούς μοναχικούς κανόνες καί τίς ἀρχές τῆς μοναχικῆς ζωῆς.

Ἐξάλλου, λόγω τῶν πολλῶν προβλημάτων, τά ὁποῖα Ρασοφόροι δημιουργοῦσαν καί τά ὁποῖα εἶχαν ἄσχημες γενικῶς ἐπιπτώσεις στό ἐπίπεδο καί τήν εἰκόνα τοῦ Ὀρθοδόξου Μοναχισμοῦ στήν Ἑλλάδα, ἤδη ἀπό τίς ἀπαρχές τῆς συγκροτήσεώς της ἡ Ἑλλαδική Ἐκκλησία ἀσχολήθηκε μέ τό θέμα. Ἀφορμή ἔδωσε ἡ "Ἔκθεσις περί τῶν ἐκκλησιαστικῶν πραγμάτων"(73) τῆς 7/1961833 τῶν Σπυρίδωνος Τρικούπη, Πανούτσου Νοταρᾶ, Ἀρδαμερίου Ἰγνατίου, Ἐλαίας Παϊσίου, Ἀρχιμ. Θεοκλήτου Φαρμακίδου, Κωνσταντίνου Σχινᾶ καί Σκαρλάτου Βυζαντίου πρός τήν Ἀντιβασιλεία, ἡ ὀποία ἐπιτρόπευε τόν ἀνήλικο τότε Ὄθωνα. Ἐκεῖ περιγράφεται ἡ ἐκμετάλλευση ἐκ μέρους πολλῶν Ρασοφόρων τῆς ἐνδιάμεσης αὐτῆς ἰδιότητός τους μέ συνέπεια νά περιέρχονται τίς πόλεις καί βασιζόμενοι στήν ἄγνοια τοῦ κόσμου νά προσπορίζονται ἴδια ὀφέλη, ἀνεξέλεγκτοι ἀπό ὁποιαδήποτε ἐκκλησιαστική ἀρχή, μοναστηριακή ἤ ἐπισκοπική. Συνεπείᾳ τῶν ἀνωτέρω ἐκδόθηκε(74) ἀπό τήν Ἱερά Σύνοδο τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος ἡ ὑπ' ἀριθ. 461/2398/3981/16121927 Ἐγκύκλιος(75), ἡ ὁποία διαλαμβάνει τά ἑξῆς: "Ἡ Διαρκής Ἱερά Σύνοδος πληροφορεῖται, διότι (sic) ἀπό τινος χρόνου ρασοφοροῦντες Μοναχοί καί Μοναχαί περιφέρονται ἀνά τάς πόλεις ἤ διαβιοῦσιν ἐν μή ἀνεγνωρισμέναις Μοναῖς, ἄνευ κανονικῆς ἀδείας. Ἐπιθυμοῦσα δ' ἵνα τό ἄτοπον τοῦτο ἐκλείψῃ ἐντελλόμεθα Ὑμῖν, ἵνα ὡς κανονικούς Μοναχούς ἀναγνωρίζητε μόνον τούς κανονικῶς ἐγγραφέντας ἐν ἀνεγνωρισμένῃ Μονῇ καί ὑποστάντας τήν ἀπαιτουμένην δοκιμασίαν, καρέντας δ' εἶτα, μετά τήν πρότασιν τοῦ οἰκείου Ἡγουμενοσυμβουλίου καί ἐγκρίσει τοῦ ἁρμοδίου Ἱεράρχου, κατά τάς νομίμους διατυπώσεις. Ἐφιστῶσα δέ τήν προσοχήν Ὑμῶν ἐπί τῆς παρούσης, ἀπεκδέχεται τήν ἀκριβῆ τήρησιν, πρός περιστολήν ἀταξίας, λαμβανούσης ὁσημέραι διαστάσεις, ἐπί προφανεστάτῃ βλάβῃ τοῦ γοήτρου τῆς Ἐκκλησίας". Ἐν συνεχείᾳ δέ τῆς Ἐγκυκλίου αὐτῆς, ἐκδόθηκε νεώτερη(76), ἡ ὁποία κατά τό ἐνδιαφέρον μέρος αὐτῆς ἔχει ὡς ἑξῆς: "Ἔν τισι τῶν Ἱερῶν Μονῶν τῆς καθ' ἡμᾶς ἐπικρατείας παρά τάς ἐν προκειμένῳ Κανονικάς Διατάξεις(77), ἐπικρατεῖ ἐφάμαρτος συνήθεια, ὅπως καί εἰς τό Μοναχολόγιον αὐτῶν καταγράφονται πρόσωπα οὐδέποτε χειροθετηθέντα εἰς Μοναχούς, ἀλλά μόνον τῆς εὐχῆς τῆς ρασοφορίας δεχθέντα· τό ἄτοπον τοῦτο διαβλέπουσα ἡ Ἱερά Σύνοδος καί ἐπιθυμοῦσα τήν ἄρσιν τούτου, ἐφ' ὅσον ἐξ αὐτοῦ ἀπορρέουσιν ἀποτελέσματα ἤκιστα συντελεστικά τοῦ σεβασμοῦ καί ἐκτιμήσεως πρός τά θέσμια τῆς Μοναστικῆς πολιτείας καί τῆς ἐν γένει ἐκκλησιαστικῆς εὐπρεπείας καί τάξεως, ἔγνω, ἵνα προτρέψηται Ὑμᾶς, ὅπως ἐκδώσητε τάς δεούσας διαταγάς τοῖς ὑφ' Ὑμῶν Ἡγουμενοσυμβουλίοις, τῶν Ἱερῶν Μονῶν, ἵνα μελλοντικῶς, ἐπ' οὐδενί λόγῳ καταγράφωσιν εἰς τάς Μοναχολογίας (sic) αὐτῶν πρόσωπα μή χειροθετηθέντα εἰς Μοναχούς διά τοῦ Μικροῦ ἀγγελικοῦ σχήματος· ἐάν δέ τυχόν ὑπάρχωσιν τοιαῦτα μόνον μέ εὐχή τῆς ρασοφορίας, καί μή καταταγέντα ἐν τῷ μεταξύ εἰς τάς τάξεις τοῦ Κλήρου, δέον νά χειροθετηθῶσι διά τοῦ Μικροῦ σχήματος εἰς Μοναχούς". Παρά τίς ἀνωτέρω Συνοδικές Ἐγκυκλίους καί τίς ἀποτρεπτικές τους παραινέσεις, ἀρκετοί Ἀρχιερεῖς, ἰδίως ἀπό τούς νεωτέρους, εἴτε λόγω ἀγνοίας, εἴτε ἐξαιτίας τῆς συγχύσεως περί τήν ἰδιότητα τοῦ Ρασοφόρου, ὄχι μόνον χειροθετοῦν Ρασοφόρους, ἀλλά θεωροῦν ὅτι εἶναι μετά τό στάδιο τῆς δοκιμῆς τό πρῶτο εἰσαγωγικό στάδιο στήν κυρίως μοναχική ζωή. Παρ' ὅλ' αὐτά ὅμως, στήν Ἐκκλησία τῆς Ἑλλάδος γενικῶς οἱ Ρασοφόροι, ἐν ὄψει καί τῶν ἀνωτέρω Ἐγκυκλίων, δέ θεωροῦνται Μοναχοί.

Τέλος, ἄν κανείς ἀνατρέξει στήν Θρησκευτική καί Ἠθική Ἐγκυκλοπαιδεία(78), πέραν τῶν λοιπῶν πληροφοριῶν περί Ρασοφορίας, θά δεῖ ὅτι κατά τήν κρατοῦσα ἐκκλησιαστική τάξη ἡ Ἀκολουθία εἰς Ἀρχάριον Ρασοφοροῦντα τελεῖται καί στούς μαθητές τῶν Ἐκκλησιαστικῶν Σχολῶν, ἀρχῆς γενομένης ἀπό τήν Ριζάρειο Ἐκκλησιαστική Σχολή. Εἶναι δέ αὐτονόητο ὅτι οἱ μαθητές τῶν Ἐκκλησιαστικῶν Σχολῶν δέν ἀποκτοῦν διά τῆς Ἀκολουθίας αὐτῆς τή μοναχική ἰδιότητα καί συνεπῶς μποροῦν ἐλευθέρως στή συνέχεια νά συνάψουν γάμο.

10. Συμπεράσματα.

Ἐν ὄψει τῆς ἀνωτέρω ἀναπτύξεως μποροῦμε νά καταλήξουμε στά ἑξῆς συμπεράσματα: 1. Ὁ Ρασοφόρος δέν ἔχει τή μοναχική ἰδιότητα, ἐνῶ μπορεῖ νά θεωρηθεῖ Δόκιμος Μοναχός, ἐφ' ὅσον ἐγκαταβιώνει σέ νομίμως καί κανονικῶς συνεστημένη Μονή. Ἐπιπλέον, δέν ἔχει τήν παραμικρή νομική ἤ κανονική ὑποχρέωση νά ἀναλάβει τή μοναχική ἰδιότητα διά τῆς Ἀκολουθίας τοῦ Μικροῦ Σχήματος.

2. Διά τῆς Ἀκολουθίας εἰς ἀρχάριον Ρασοφοροῦντα δέν ἐπέρχεται ἀλλαγή τοῦ νομικοῦ status τοῦ προσώπου.

3. Ὁ Ρασοφόρος δέν καθομολογεῖ τίς τρεῖς μοναχικές ἐπαγγελίες, τῆς παρθενίας, τῆς ἀκτημοσύνης καί τῆς ὑπακοῆς, παρά τό γεγονός ὅτι στό μέτρο πού ἐγκαταβιώνει σέ Μονή ἤ εἶναι Κληρικός, ὑποχρεοῦται σέ πλήρη συμμόρφωση πρός αὐτές καί τά μοναχικά θέσμια. Αὐτό ἐξάλλου, ἐπιβάλλεται καί ἀπό τίς ἀνωτέρω παρατιθέμενες Συνοδικές Ἐγκυκλίους, οἱ ὁποῖες εἶναι δεσμευτικές, τουλάχιστον στό κλῖμα τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος καί τῶν Νέων Χωρῶν.

4. Ὁ Ρασοφόρος μπορεῖ ἐλευθέρως(79) νά ἀναχωρήσει ἀπό τή Μονή στήν ὁποίαν ὑπό δοκιμή ἐγκαταβιώνει, χωρίς τήν ἐπέλευση οὐδεμιᾶς κανονικῆς συνέπειας. Ἐξυπακούεται ὅτι ἐάν ἀναχωρεῖ γιά ἄλλη Μονή, ἔχει δικαίωμα νά διατηρήσει τήν ἀμφίεση τοῦ Ρασοφόρου· ἐάν ὅμως, ἀναχωρεῖ γιά νά ἐπιστρέψει στόν κόσμο, ὀφείλει νά τήν ἀποβάλει, μέ ἐξαίρεση ὅσους πρόκειται νά λάβουν χειροτονία.

5. Ὁ Ρασοφόρος, μετά τήν ἀποχώρησή του ἀπό τή Μονή ἀκωλύτως συνάπτει γάμο.

6. Ἐνόσῳ ὁ Ρασοφόρος ἐγκαταβιώνει ὡς τέτοιος σέ Μονή, δέ λογίζεται μέλος τῆς μοναστικῆς Ἀδελφότητος, οὔτε ἀποκτᾶ τά δικαιώματα μέλους. Ἰδίως, δέ λαμβάνει μέρος στή διοίκηση τῆς Μονῆς, οὔτε ψηφίζει γιά τήν ἀνάδειξη τῶν διοικητικῶν της ὀργάνων (Ἡγουμένου, Ἡγουμενοσυμβουλίου), ἐνῶ ἐξυπακούεται ὅτι δέν μπορεῖ νά ψηφισθεῖ γιά τήν ἀνάληψη διοικητικῆς θέσεως στή Μονή.

7. Δέ λαμβάνει χώρα ἡ μοναχική ἀποταγή καί ἑπομένως, ὁ Ρασοφόρος, ἐφ' ὅσον δέν ἐπέρχονται οἱ ἀπό ἀπόψεως Κληρονομικοῦ Δικαίου συνέπειες, διατηρεῖ τήν περιουσία του, θεωρούμενος ἀπό τό κοινό Δίκαιο ὡς λαϊκός. Ἐπίσης, μπορεῖ ἐγκύρως νά παραστεῖ ὡς παράνυμφος σέ γάμο, ὡς ἀνάδοχος σέ βάπτιση, ὡς ἐπίτροπος, κηδεμόνας ἤ ἐγγυητής ἄλλων.

8. Ὁ Ρασοφόρος, τηρουμένων τῶν νομίμων καί κανονικῶν προϋποθέσεων, μπορεῖ νά χειροτονηθεῖ Κληρικός καί νά ἀναλάβει πλήρη ἐφημεριακά καθήκοντα, ἀκόμη καί ὡς τακτικός Ἐφημέριος, μιᾶς πού ὡς μή Μοναχός δέν ὑπόκειται στούς σχετικούς περιορισμούς, στούς ὁποίους ὑπόκεινται οἱ Ἱερομόναχοι βάσει τοῦ Κανονισμοῦ 2/1969 (Φ.Ε.Κ. Α' 193/ 1970) τῆς Ἱερᾶς Συνόδου τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος "περί Ἱερῶν Ναῶν, Ἐνοριῶν καί Ἐφημερίων"(80). Ἔτσι, ἀναβιώνει τό ἀρχαῖο μόρφωμα τοῦ ἀγάμου (μή Μοναχοῦ) ἐν τῷ κόσμῳ Κληρικοῦ, τό ὁποῖο ἐνῶ στή Ρωμαιοκαθολική ἐκκλησία, λόγω τῆς ὑποχρεωτικῆς ἀγαμίας τοῦ Κλήρου, διατηρεῖται, στήν Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία ἔχει σχεδόν ἐκλείψει.

11. Χαριστήριος ἐπίλογος.

Τό παρόν ἄρθρο εὐσεβάστως καί υἱικῶς ἀφιεροῦται εἰς τόν Μακαριώτατο Ἀρχιεπίσκοπο Ἀθηνῶν καί πάσης Ἑλλάδος κ.κ. Χριστόδουλο ἐπί τῇ συμπληρώσει ἑπταετοῦς πολυκάρπου καί καλλικάρπου θεοφιλοῦς ποιμαντορίας εἰς τόν Ἀποστολικό Θρόνο τῶν Ἀθηνῶν μέ τήν εὐχή Κύριος ὁ Θεός νά τόν διαφυλάττει σῶον, ἔντιμον, ὑγιᾶ, μακροημερεύοντα καί ὀρθοτομοῦντα τόν λόγον τῆς τοῦ Χριστοῦ ἀληθείας.

Σημειώσεις

* Ὑπό τόν ἴδιο τίτλο ὑπάρχει μία μελέτη τοῦ ἀειμνήστου Πρωτοπρεσβυτέρου π. Εὐαγγέλου Μαντζουνέα, Γραμματέως τῆς Μονίμου Συνοδικῆς Ἐπιτροπῆς Νομοκανονικῶν Ζητημάτων, ἡ ὁποία συντάχθηκε ὡς γνωμοδότηση ἐπί σχετικοῦ ἀναφυέντος προβλήματος. Λόγω ὅμως, τοῦ ἐπείγοντος τῆς συγγραφῆς, τό σχετικό πόνημα τοῦ π. Εὐ. Μαντζουνέα κρίνεται ἀπό πολλές ἀπόψεις ἀτελές. Ὁ συγγραφέας του παραθέτει μία σύντομη ἱστορική ἀναδρομή τῆς ἐξελίξεως τοῦ μοναχικοῦ θεσμοῦ στήν Ἐκκλησία, μέ ἰδιαίτερη ἀναφορά στίς διακρίσεις τοῦ Μοναχικοῦ Σχήματος, ἐνῶ ἀρκεῖται στή μνεία δύο Συνοδικῶν Ἐγκυκλίων οἱ ὁποῖες παρατίθενται κατωτέρω γιά τήν τομή τοῦ ζητήματος, χωρίς νά προβαίνει σέ ἐνδελεχέστερη ἐξέταση τοῦ θέματος βάσει νομοκανονικῶν καί ἱστορικῶν δεδομένων. Ἐπίσης, δέν ἐξετάζει τήν ἐκκλησιαστική πρακτική στήν ἀντιμετώπιση τῶν Ρασοφόρων κατά τήν Ὑστεροβυζαντινή περίοδο καί κατά τήν περίοδο τῆς Τουρκοκρατίας, ὁπότε καί οὐσιαστικά ἀναπτύχθηκε τό μόρφωμα τοῦ Ρασοφόρου.
Σημειωτέον ἐπίσης, ὅτι ἡ χρήση τοῦ οὐσιαστικοῦ "μοναχός" μετά τό ἐπίθετο "ρασοφόρος", δέ σημαίνει ὅτι ὁ Ρασοφόρος ἔχει τή μοναχική ἰδιότητα· χρησιμοποιεῖται κατά τόν ἴδιο τρόπο κατά τόν ὁποῖο χρησιμοποιεῖται στήν ἔκφραση "Δόκιμος Μοναχός", ὁπότε σημαίνει τόν ὑποψήφιο μοναχό, τό λαϊκό ὑπό μοναχική δοκιμή.

1. - Ἤδη γιά παράδειγμα, στό Ἁγιώνυμο Ὄρος θεωρεῖται δεδομένη ἡ πρόσκτηση τῆς μοναχικῆς ἰδιότητος καί ἡ ἐπέλευση τῶν ἐξ αὐτῆς ἀπορρεουσῶν κανονικῶν ὑποχρεώσεων ἅμα τῇ τελέσει τῆς Ἀκολουθίας εἰς ἀρχάριον Ρασοφοροῦντα (Γιά τήν Ἀκολουθία αὐτή, βλ. Εὐχολόγιον τό Μέγα, Ἐκδ. Ἀστέρος, Ἀθῆναι 1970, σ. 188 καί 189). Ἀντιθέτως, στό κλῖμα τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος κάτι τέτοιο δέ γίνεται γενικῶς δεκτό, μέ συνέπεια οἱ Ρασοφόροι Μοναχοί νά μήν ἐγγράφονται στά Μοναχολόγια τῶν Ἱερῶν Μονῶν, γεγονός πού ἀποδεικνύει ὅτι δέν θεωροῦνται Μοναχοί, ἀλλά ἀπλῶς Δόκιμοι.

2. - Γιά μιά ἱστορική ἀναδρομή στήν ἐξέλιξη τῶν διακρίσεων τοῦ Μοναχικοῦ Σχήματος, βλ. τό Κεφ. Θ´, "Αἱ Μοναχικαί τάξεις καί αἱ βαθμίδες τῆς τελειώσεως κατά τόν Εὐστάθιον Θεσσαλονίκης", στό Πρωτοπρεσβυτέρου Θεοδώρου Ζήση, Μοναχισμός, Μορφές καί Θέματα, ἐκδ. Βρυέννιος, Θεσσαλονίκη 1998, σ. 161177 (ἐφ' ἑξῆς: Ζήση, Μοναχισμός). Ἐπίσης, παράθεση τῶν σχετικῶν πηγῶν, βλ. στό Γεωργίου Πουλῆ, Ἡ ἄσκηση βίας στήν ἅμυνα καί στόν πόλεμο κατά τό Ἐκκλησιαστικό Δίκαιο, ἐκδ. Σάκκουλα, Θεσσαλονίκη 19902, σ. 152 σημ. 312, καθώς καί στό Γεωργίου Πουλῆ, "Νομοκανονικά προβλήματα τῶν ἔργων τοῦ Ἁγίου Συμεών Θεσσαλονίκης" στόν τόμο ΚΕ´ Δημήτρια Δ´ Ἐπιστημονικό Συμπόσιο "Χριστιανική Θεσσαλονίκη ἀπό τῆς ἐποχῆς τῶν Κομνηνῶν μέχρι καί τῆς Ἁλώσεως τῆς Θεσσαλονίκης ὑπό τῶν Ὀθωμανῶν (1430) (11ος15ος μ.Χ. αἰῶνες)", Κέντρου Ἱστορίας Θεσσαλονίκης τοῦ Δήμου Θεσσαλονίκης, Αὐτοτελεῖς ἐκδόσεις ἀριθ. 10, σ. 146152 μέ τίς ὑποσημ. 630, ὅπου περαιτέρω παραπομπές καί βιβλιογραφία περί τῶν διακρίσεων τοῦ Μοναχικοῦ Σχήματος. Ἀπαραίτητη ἐπίσης, κρίνεται ἡ μνεία δύο εἰδικῶν μονογραφιῶν ἀσχολουμένων μέ τίς ἀπαρχές τοῦ μοναχικοῦ θεσμοῦ καί τίς προσπάθειες κανονικῆς ὀργανώσεώς του. Ἡ πρώτη εἶναι ἡ παλαιά μέν, ἀλλά ἀκόμη ἀναντικατάστατη ἐπί ὑφηγεσίᾳ διατριβή τοῦ Δημ. Ἀ. Πετρακάκου, Οἱ Μοναχικοί Θεσμοί ἐν τῇ Ὀρθοδόξῳ Ἀνατολικῇ Ἐκκλησίᾳ, τ. Ι, A. Deichert'sche Verlagsbuchhandlung Nachf. (Georg Böhme), Λειψία, 1907, ὅπου μελετᾶται ἡ πρώτη ὀργάνωση τοῦ Μοναχισμοῦ μέχρι τόν τέταρτο αἰῶνα. Ἡ δέυτερη εἶναι ἡ ἑρευνητική μελέτη τοῦ Σάββα Ἀγουρίδη, Μοναχισμός, ἔκδ. Ἑλληνικά Γράμματα, Ἀθήνα 1997, ὅπου μεταξύ ἄλλων, μελετῶνται τά γενεσιουργά αἴτια τοῦ Μοναχισμοῦ.

3. - Βεβαίως, πρίν τόν Παχώμιο ὑπῆρξαν καί ἄλλοι πολλοί ἀσκητές, πολλοί ἀπό τούς ὁποίους ἐπέδρασαν καταλυτικά στήν ανάπτυξη τοῦ Μοναχισμοῦ καί τιμῶνται μέχρι σήμερα ὡς οἱ θεμελιωτές του, ὅπως ὁ καθηγητής τῆς ἐρήμου Μέγας Ἀντώνιος, ὁ Παῦλος τῆς Θηβαΐδος, ὁ Μακάριος ὁ Αἰγύπτιος κ.λπ., ὅλοι αὐτοί ὅμως, ἔζησαν ὡς ἀναχωρητές, χωρίς νά ὀργανώσουν γύρω τους μοναχική κοινωνία. Καί μπορεῖ μέν νά ὑπάρχει πλούσια ἀσκητική γραμματεία ἀναφερόμενη σέ αὐτούς, δέ μᾶς ἔχει παραδοθεῖ ὅμως, σύστημα ρυθμίσεως τῆς διαβιώσεώς τους, ἄν ὄχι ὑπό μορφή κανόνων, ἔστω ὡς ἀρχές δεσμευτικές. Ἔτσι, η παντελής ἔλλειψη νομοκανονικῆς ὀργανώσεως στά περιβάλλοντα τῶν Ἀσκητῶν αὐτῶν, φέρει τόν Παχώμιο ὡς τόν πρῶτο ὀργανωτή τοῦ κοινοβιακοῦ μοναχικοῦ συστήματος στήν Ταβέννησο τῆς Ἄνω Αἰγύπτου καί συντάκτη Κανόνων ρυθμιστικῶν τῆς μοναχικῆς ζωῆς. Βεβαίως, εἶναι δυστύχημα τό ὅτι οἱ "Μοναχικοί Κανόνες" τοῦ Παχωμίου σώζονται σήμερα μόνο στή λατινική μετάφραση τοῦ Ἁγίου Ἱερωνύμου, ἀποτελοῦν ὅμως, ἱκανό δεῑγμα ρυθμίσεως τῆς πρώτης αὐτῆς μοναχικῆς διαβιώσεως. Οἱ τρεῖς σωζόμενοι βίοι τοῦ Παχωμίου ἔχουν ἐκδοθεῖ ἀπό τούς Βολλανδιστές μοναχούς στό Acta Sanctorum, "Βίος τοῦ Ἁγίου Παχουμίου", τ. ΙΙΙ, σ. 25 ἑπ.. Νεώτερη κριτική ἔκδοση ἔχει γίνει ἀπό τόν F. Halkin, S. Pachomii vitae Graecae, Subsidia hagiographica, 19, Βρυξέλλες, 1932.

4. - Ἰδίως, βλ. Μεγάλου Βασιλείου, Ὅροι κατά πλάτος, στό Migne, P.G. 31, 8891052· τοῦ ἰδίου, Ὅροι κατ' ἐπιτομήν, στό Migne, P.G. 31, 10521305· Σάββα τοῦ Ἡγιασμένου, Τύπος (...) καὶ νόμος (...) τῆς λαύρας, στό Ed. Kurtz, BZ 3 (1894), 168170. Στά ἀνωτέρω κείμενα, τά ὁποῖα ἀποτελοῦν τήν ἱστορική βάση τῶν Κανόνων τοῦ Μοναχικοῦ πολιτεύματος, χωρίς νά παραβλέπεται ἡ σημασία τῶν μεταγενεστέρων ἀντιστοίχων κειμένων, τό Μοναχικό Σχῆμα ἀντιμετωπίζεται ὡς ἑνιαῖο καί ἀδιαίρετο, ἐνῶ οἱ μετέπειτα διακρίσεις ἀγνοοῦνται παντελῶς.

5. - Τοῦ ὁσίου καὶ θεοφόρου πατρὸς ἡμῶν καὶ ὁμολογητοῦ Θεοδώρου, ἡγουμένου τοῦ Στουδίου διαθήκη, στό Migne, P.G. 99, 1820. Μέ τήν ἴδια ἀκριβῶς διατύπωση τό ἀνωτέρω χωρίο ὑπάρχει καί στήν Ἐπιστολή Ι, 10 τοῦ Θεοδώρου τοῦ Στουδίτου· βλ. Migne, P.G. 99, 941 C.

6. - Τοῦ ὁσίου καὶ θεοφόρου πατρὸς ἡμῶν καὶ ὁμολογητοῦ Θεοδώρου, ἡγουμένου τοῦ Στουδίου ἐπιτίμια, ἐπιτίμιο 2, 47, στό Migne, P.G. 99, 1753.

7. - Νικηφόρου Βλεμμύδου, Τυπικόν, ἔκδ. A. Heisenberg, Lipsiae 1986, σ. 96.

8. - Γρηγορίου Παλαμᾶ, Περί μοναχικοῦ σχήματος (ἐπιστολή πρός τό Μοναχό Παῦλο), κριτική ἔκδοση ὑπό Ἀλεξάνδρου Λαυριώτου, στήν Ἐκκλησιαστικήν Ἀλήθειαν, 1901, σ. 5355.

9. - Ζήση, Μοναχισμός, σ. 164.

10. - Βλ. Νικοδήμου τοῦ Ἁγιορείτου, Πηδάλιον τῆς Νοητῆς Νηός, τῆς Μιᾶς, Ἁγίας, Καθολικῆς καί Ἀποστολικῆς Ἐκκλησίας, ἤτοι ἅπαντες οἱ Ἱεροί καί Θεῖοι Κανόνες τῶν Ἁγίων Πανευφήμων Ἀποστόλων, τῶν Ἁγίων Οἰκουμενικῶν τε καί Τοπικῶν Συνόδων καί τῶν κατά μέρος Θείων Πατέρων ἑλληνιστί μέν χάριν ἀξιοπιστίας ἐκτιθέμενοι, διά δέ τῆς καθ' ἡμᾶς κοινοτέρας διαλέκτου πρός κατάληψιν τῶν ἀπλουστέρων ἑρμηνευόμενοι ὑπό Ἀγαπίου Ἱερομονάχου καί Νικοδήμου Μοναχοῦ. Στό παρόν ἄρθρο ἔχουμε ὑπ' ὄψη μας τήν ἐνδέκατη ἐπανέκδοση τοῦ Πηδαλίου ἀπό τόν Ἐκδοτικό Οἶκο "ΑΣΤΗΡ", Ἀλ. καί Ἐ. Παπαδημητρίου, Ἀθήνα 1993, ὑπό τήν ἐπιμέλεια τοῦ Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτου Κορίνθου κ.κ. Παντελεήμονος, ὅπου καί θά παραπέμπουμε ἐφεξῆς μέ τήν ἔνδειξη, Πηδάλιο. Βλ. Πηδάλιον, σ. 159160, σημ. 1.

11. - Βλ. Γεωργίου Πουλῆ, Ἡ ἄσκηση βίας στήν ἅμυνα καί στόν πόλεμο κατά τό Ἐκκλησιαστικό Δίκαιο, ἐκδ. Σάκκουλα, Θεσσαλονίκη 19902, σ. 152 σημ. 312, ὅπου ἐκτός τῶν ἄλλων, γίνεται εἰδική μνεία στό λεγόμενο "Κανονάριον", τό ὁποῖο ψευδεπίγραφα ἀποδίδεται στόν Ἅγιο Ἰωάννη Δ´, Πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως, τό Νηστευτή. Στό "Κανονάριον" αὐτό, ὑπάρχει ἔντονη ἡ διαφοροποίηση στίς ποινές, ἀναλόγως μέ τήν ἰδιότητα τοῦ Μικροσχήμου ἤ Μεγαλοσχήμου Μοναχοῦ. Στήν ἀνωτέρω σημείωση ὑπάρχουν παραπομπές σέ περαιτέρω βιβλιογραφία ἐπί τοῦ θέματος, τόσο σέ πηγές, ὅσο καί σέ εἰδικές μονογραφίες.

12. - Εὐσταθίου Θεσσαλονίκης, Ἐπίσκεψις βίου μοναχικοῦ, στό Migne, P.G. 135, 900. Ἀναλυτικώτερα τίς ἀπόψεις τοῦ Εὐσταθίου Θεσσαλονίκης ἐπί τοῦ ζητήματος, βλ. στό Γεωργίου Πουλῆ, "Νομοκανονικά προβλήματα τῶν ἔργων τοῦ Ἁγίου Συμεών Θεσσαλονίκης" στόν τόμο ΚΕ´ Δημήτρια Δ´ Ἐπιστημονικό Συμπόσιο "Χριστιανική Θεσσαλονίκη ἀπό τῆς ἐποχῆς τῶν Κομνηνῶν μέχρι καί τῆς Ἁλώσεως τῆς Θεσσαλονίκης ὑπό τῶν Ὀθωμανῶν (1430) (11ος15ος μ.Χ. αἰῶνες)", Κέντρου Ἱστορίας Θεσσαλονίκης τοῦ Δήμου Θεσσαλονίκης, Αὐτοτελεῖς ἐκδόσεις ἀριθ. 10, σ. 146152 μέ τίς ὑποσημ. 630, ὅπου περαιτέρω παραπομπές καί βιβλιογραφία.

13. - Βλ. Πηδάλιον, σ. 159160, σημ. 1.

14. - Βλ. Πηδάλιον, ὅ.π..

15. - Ὁ Εὐστάθιος Θεσσαλονίκης, π.χ. ἀναφερόμενος σέ Μανδυώτη Μοναχό, ὁ ὁποῖος ἀναβιβάσθηκε στό ἀξίωμα τοῦ Ἡγουμένου, ἀναφέρει: "τοιοῦτος δ' ἀπαιτούμενος καὶ φαίνεσθαι καὶ εἶναι ὁ μικροσχήμων μὲν καθηγούμενος δέ". Εὐσταθίου Θεσσαλονίκης, Ἐπίσκεψις βίου μοναχικοῦ, στό Migne, P.G. 135, 876.

16. - "Ὁ δέ Ἰώβ, ὁ καλούμενος ἁμαρτωλός, ἐν τῷ περί Μυστηρίων (παρά τῷ Συνταγματίῳ τοῦ Χρυσάνθου Ἱεροσολύμων) καὶ τρῖτον σχῆμα προσθέτει λέγων οὕτω· τὸ μοναχικὸν σχῆμα ἀπὸ τοῦ ἐλάττονος ἐπὶ τὸ τελειότερον προχωρεῖ, ἀπό μικροσχήμου καὶ ρασοφόρου καλουμένου, εἰς τὸ τῆς κουρᾶς ἅγιον σχῆμα καὶ ἀπὸ τούτου πάλιν εἰς τὸ ἀγγελικὸν μέγα καλούμενον· (...) Καὶ μικρόσχημον μὲν δὲν ὀνομάζει (τό Εὐχολόγιον) τὸν Ρασοφόρον, ὡς τὸν ὀνομάζει ὁ Ἰώβ, ἀλλὰ τὸν κοινῶς παρ' ἡμῶν λεγόμενον σταυροφόρον, τὸ ὁποῖον κουρᾶς σχῆμα ὠνόμασεν ὁ Ἰώβ ἀνωτέρω"· βλ. Πηδάλιον, ὅ.π..

17. - Γιά ὅλ' αὐτά, βλ. Ζήση, Μοναχισμός, σ. 163169. Δέ συμφωνοῦμε, γιά λόγους πού θά ἀναπτυχθοῦν κατωτέρω, μέ τήν πρόταση τοῦ π. Θεοδώρου Ζήση ὅτι πρέπει νά δεχθοῦμε ὅτι οἱ Ρασοφόροι εἶναι οἱ πρώην εἰσαγωγικοί Μοναχοί, ἐνῶ οἱ Μικρόσχημοι εἶναι οἱ πρώην Μανδυῶτες καί ἑπομένως, μέ τόν τρόπο αὐτό, νά ἐπαναφέρουμε στή σύγχρονη μοναχική πράξη τήν τριχοτόμηση τοῦ Σχήματος, ἀπονέμοντας στούς Ρασοφόρους τή μοναχική ἰδιότητα.

18. - Γιά τό Βαλσαμῶνα, βλ. Σπ. Τρωιάνου, Οἱ Πηγές τοῦ Βυζαντνινοῦ Δικαίου, ἈθήναΚομοτηνή 19992, σ. 263268, ὅπου καί περαιτέρω βιβλιογραφία.

19. - "Τοῦ Ἁγιωτάτου Πατριάρχου Ἀντιοχείας κ. Θεοδώρου τοῦ Βαλσαμῶνος, Ἐπιστολή πρός τόν ὁσιώτατον καθηγητήν τῶν κατά τόν (sic) Παπίκιον μοναστηρίων, μοναχόν κυρόν Θεοδόσιον, χάριν τῶν ῥασοφόρων"· βλ. τό κείμενο τῆς ἐπιστολῆς αὐτῆς στό ΡάλληΠοτλῆ, Σύνταγμα, τ. δ', σ. 497510.

20. - Βλ. κατωτέρω παράγραφο 5. Ἡ γνώμη τοῦ Βαλσαμῶνος.

21. - Ὁ λόγος γιά τόν ὁποῖον θά ἐξετάσουμε κατωτέρω τήν ἄποψη τοῦ Βαλσαμῶνος μέσω τῆς ἑρμηνείας του στόν Ε' κανόνα τῆς Πρωτοδευτέρας Συνόδου τῆς Κωνσταντινουπόλεως καί ὄχι μέσω τῆς παρούσας ἐπιστολῆς του εἶναι ὅτι στήν ἑρμηνεία του στόν κανόνα αὐτόν ὁ Βαλσαμών εἶναι πλέον περιληπτικός καί σαφής, ἐνῶ χρησιμοποιεῖ χαρακτηριστική νομοκανονική ὁρολογία. Ἁντιθέτως, στήν ἐπιστολή του πρός τό Θεοδόσιο πλατειάζει, ὥστε νά μπορεῖ ὁ μή νομικός παραλήπτης τῆς ἐπιστολῆς νά ἀντιληφθεῖ τήν ἄποψή του ὅσο πιό ξεκάθαρα γίνεται. Ἡ σημασία τῆς ἐπιστολῆς γιά τό θέμα μας ἔγκειται ἀκριβῶς σέ αὐτό· στό ὅτι προσπαθώντας ὁ Βαλσαμών νά εἶναι ὅσο τό δυνατόν πιό σαφής, καταγράφει ἱστορικά περιστατικά καί τή νομική πρακτική τῆς ἐποχῆς, διευκολύνοντάς μας νά ἀντιληφθοῦμε ποιοί λόγοι ὁδήγησαν στή δημιουργία τῆς τάξεως τῶν Ρασοφόρων τό 12ο αιῶνα.

22. - "... ἀναγκαζόμενοι τελειωθῆναι δι' ἀποκάρσεως, λέγουσιν, ὡς ὁ Μέγας Βασίλειος ἔν τισι τῶν ἀσκητικῶν διδασκαλιῶν αὐτοῦ διωρίσατο, ἐπί τριετίᾳ, τόν μονάσαι ὀφείλοντα, δοκιμάζεσθαι, καί, μετά τήν ταύτης παραδρομήν, ἤ λαμβάνειν τήν χάριν τῆς ἀποκάρσεως, ἤ ἀναχωρεῖν τῆς μονῆς, καί πρός τήν προτέραν λαϊκήν μεταπίπτειν διαγωγήν, λαμβάνοντα καί ἅ πρό τοῦ προσελθεῖν τῇ μονῇ ἐνεδιδύσκετο ἄμφια· καί ταῦτα γάρ ἐν ἀσύλῳ συντηρεῖσθαι παρεκελεύσατο. Ἵνατί γοῦν πρό τῆς τριετίας ἀναγκαζόμεθα τό βάρος ἐπιφορτισθῆναι τῆς ἀποκάρσεως; Εἰκός ἐστι ταύτης ἐντός μεταμεληθῆναι ἡμᾶς, καί τῆς τραχυτέρας ζωῆς τήν μαλακωτέραν προτιμήσασθαι, καί τῆς ἐπιπόνου τήν ἄπονον, καί ἀπεκδυθῆναι μέν τά μοναχικά, ἐνδυθῆναι δέ κογχυλόχροα καί χρυσόπαστα, ἀλλά μήν καί κρεωφαγῆσαι, καί νομίμως συναφθῆναι γυναιξίν· εἰ δεήσει δέ, καί στρατολογηθῆναι, καί ζώνας περιβληθῆναι ἀξιωμάτων βασιλικῶν. Ἄφες οὖν τῆς προθεσμίας τήν δωρεάν ἀκιβδήλευτον· ἴσως γάρ παραδράμῃ μετά τῆς αὐτῆς εὐθυδρομοῦσα προθέσεως, καί στηρίξει τῆς ἐπαγγελίας τήν εἴσπραξιν. Εἰ δέ κατεπείγεις τήν δόσιν παρά τά δόξαντα, αὐτοί ἑαυτοῖς ἐκ μεταμέλου χαρισόμεθα τήν ἀθώωσιν. Ἄλλως τε τούς εὐλαβομένους τήν τελειότητα τοῦ χαρίσματος, δέον ἐστί φιλοτιμεῖσθαι μᾶλλον καί μή κολάζεσθαι, εὐχαριστεῖσθαι καί μή τωθάζεσθαι, κηρύττεσθαι καί μή ἀποκηρύττεσθαι. Ἡ μέν γάρ περί τά θεῖα εὐλάβεια συνίστησι πίστεως καθαρότητα· ἡ δ' ἐπ' αὐτοῖς πρόχειρος εὐλάβεια, ἀπιστίας παρίστησι κιβδηλότητα. ...". ΡάλληΠοτλῆ, Σύνταγμα, τ. δ', σ. 498.

23. - Γιά τό κείμενο τοῦ κανόνα αὐτοῦ, βλ. κατωτέρω ὑποσημείωση 34.

24. - Εὐλόγως, ἀφοῦ δέν ὑπάρχει κανόνας, ὁ ὁποῖος νά ἀναφέρεται σέ Ρασοφόρους. Γράφει πάλι χαρακτηριστικῶς ὁ Βαλσαμών: "(...) οἱ σήμερον κατά πᾶσαν τήν οἰκουμένην ἡγουμενεύοντες, τούς προσερχομένους αὐτοῖς, μηδέ διημερεύσαντας σχεδόν εἰς πολιτείαν μοναδικήν, οὐ μόνον μετασχηματίζουσι καί μετονομάζουσιν, ἀλλά καί τελειοποιοῦσι δι' ἀποκάρσεως;", βλ. ΡάλληΠοτλῆ, Σύνταγμα, τ. δ', σ. 507.

25. - Ἐντύπωση προξενεῖ τό γεγονός ὅτι ὁ Βαλσαμών στά ἀνωτέρω (ὑποσημ. 22) παρατιθέμενα ἐπιχειρήματα τῶν Ρασοφόρων ὑπεκφεύγοντας ἀπαντᾶ μόνον ὅτι τά ὅσα ἐπικαλοῦνται ὡς γνώμη τοῦ Μεγάλου Βασιλείου, δέν ὑπάρχουν σέ κανένα σύγγραμμά του ("... Μάτην τοίνυν καί συκοφαντικῇ προαιρέσει καταψεύδονται τοῦ ἁγίου Πατρός, οἱ τά ῥηθέντα μυθοσκοποῦντες καί ἀναπλάττοντες."· βλ. ΡάλληΠοτλῆ, Σύνταγμα, τ. δ', σ. 499). Δέν ἀντιπαραθέτει ὅμως, κανένα ἐπιχείρημα πρός πραγματική ἀναίρεση τῶν ὅσων ἐπικαλοῦνται ἀφήνοντας τούς ἰσχυρισμούς τους ἀναπάντητους καί ἀποδεικνύοντας ἔτσι τό εὔθραυστο τῆς ἀπόψεώς του.

26. - "(...) διορίζεται (ὁ μέγας Πατήρ) τόν προσερχόμενον ἀπεκδύεσθαι ὅ ἐνεδιδύσκετο ἔνδυμα, ὅτε ἦλθεν εἰς τήν μονήν, καί ἐν ἀσύλῳ παραφυλάττεσθαι, διά δέ τῶν χειρῶν τοῦ ἀββᾶ ἐνδύμασι τοῦ μοναστηρίου μεταμφιέννυσθαι, ἵνα, καλοῦντος καιροῦ, ἐάν ἀδόκιμος περί τόν μονήρη βίον ἀναφανῇ, τά μέν τοῦ μοναστηρίου ἄμφια ἀπεκδυθῇ, τά δέ κοσμικά ἐνδυθῇ, καί τοῦ μοναστηρίου ἀπολυθῇ. Ὅτι δέ εἰσι τά μέν μοναστηρίου, μοναχικά, τά δέ κοσμικά, λαϊκά, οὐκ ἠγνόηται. Καί μήν οὐκ εἶπεν ὁ Πατήρ, ἐνδύματα μοναχικά τόν προσερχόμενον ἀμφιέννυσθαι, ἀλλ' ἐνδύματα τοῦ μοναστηρίου· εἰ γάρ ἴσως στρατιώτου δή ἐνδυμενίαν περιεβέβλητο, ἐκ κογχύλης ἤ καί χρυσόπαστον, διατρίβειν ἐν τῇ μονῇ μετά ταύτης οὐ παραχωρηθήσεται, διά τήν ἀπρέπειαν, καί ἵνα μή γαυριᾷ τό σῶμα τοῖς μαλακοῖς ἀμφίοις θρυπτόμενον· μετά δέ εὐτελῶν ἀμφίων ἐνδυμενίᾳ προσηκόντων λαϊκοῖς καί τῇ μονῇ διαφερόντων ἀναστρέφεσθαι. (...)". ΡάλληΠοτλῆ, Σύνταγμα, τ. δ', σ. 502.

27. - Λόγω τοῦ ἐκτενοῦς τοῦ συγκεκριμένου ἀποσπάσματος ὅπου ἀναπτύσσεται ἡ ἄποψη αὐτή, ἀλλά καί γιά οἰκονομία χώρου καί σεβόμενοι τήν κόπωση τήν ὁποία προκαλεῖ ἡ ἀνάγνωση μακρῶν ὑποσημειώσεων, δέν παραθέτουμε τό σχετικό κείμενο. Ὅποιος ἐπιθυμεῖ νά τό μελετήσει ἐκ τοῦ σύνεγγυς μπορεῖ νά ἀνατρέξει στούς ΡάλληΠοτλῆ, Σύνταγμα, τ. δ', σ. 508510.

28. - Χαρακτηριστικό παράδειγμα, ἡ μορφή ἑνός διαπρεποῦς ἑρμηνευτῆ τοῦ Κανονικοῦ Δικαίου τοῦ Ἀρχιμ. π. Ἐπιφανίου Θεοδωρόπουλου, ὁ ὁποῖος ὅσον καιρό παρέμενε ἐκτός Μονῆς διακονώντας τήν Ἐκκλησία ἐν τῷ κόσμῳ, δέ λάμβανε μοναχικό Σχῆμα, ὄντας ἀπλός Ρασοφόρος. Μέ πολλά δέ ἄρθρα του εἶχε αἰτιολογήσει τήν ἀπόφασή του αὐτή θεωρώντας πώς ἄμα τῇ λήψει τοῦ Σχήματος δεσμευόταν νά ἐγκαταβιώσει σέ Μονή, ἐνῶ ὡς Ρασοφόρος, χωρίς τή μοναχική ἰδιότητα, μποροῦσε νά δραστηριοποιηθεῖ ὡς ἄγαμος Κληρικός στήν κοινωνία.

29. - Βλ. κατωτέρω ὑποσημείωση 34.

30. - Γενικά γιά τόν Ἅγιο Νικόδημο τόν Ἁγιορείτη βλ. Θρησκευτική καί Ἠθική Ἐγκυκλοπαιδεία (στό ἑξῆς ΘΗΕ), ἐκδ. Ἀ. Μαρτίνος, Ἀθῆναι 1960, λῆμμα Νικόδημος (ἄρθρο τοῦ Βασ. Βλ. Σφυρόερα), τ. 9, σ. 498 καί 499, μέ παράθεση σχετικῆς βιβλιογραφίας· Ἐπετηρίς Ἑταιρείας Κυκλαδικῶν Μελετῶν, τ. 16, 19962000, Πρακτικά Συμποσίου "Νικοδήμου Ἁγιορείτου τοῦ Ναξίου Πνευματική Μαρτυρία", ὅπου καί εἰδικές μελέτες γιά τό ἔργο τοῦ Ἁγίου καί νεώτερη βιβλιογραφία.

31. - Γιά τό κείμενο τῆς γνώμης αὐτῆς τοῦ Ἁγίου, καθώς καί μία σύντομη πραγματεία περί τῆς διακρίσεως τῶν Μοναχικῶν Σχημάτων, βλ. Πηδάλιον, σ. 259 καί 260. Τό εἰδικώτερα ἐνδιαφέρον γιά τό παρόν ἄρθρο σημεῖο, ἔχει ὡς ἑξῆς: "(...) Τούτων οὕτως εἰρημμένων, ὅσοι μέν φθάσουν νά γένουν ῥασοφόροι, δέν δύνανται πλέον νά ῥίψουν τά ῥάσα καί νά ὑπανδρευθοῦν, ἄπαγε. Πῶς γάρ τοῦτο θέλουν τολμήσουν, εἰς καιρόν ὁποῦ καί τάς τρίχας τῆς κεφαλῆς των ἐκούρευσαν, τό ὁποῖον δηλοῖ πώς ἀπέῤῥιψαν ἀπό τήν κεφαλήν των κάθε φρόνημα κοσμικόν, καί ἀφιέρωσαν τήν ζωήν των εἰς τόν Θεόν; Πῶς, ὁποῦ καί ῥάσον μοναχικόν δι' εὐλογίας ἐφόρεσαν, καί καλυμαύχιον, καί τό ὄνομά των ἄλλαξαν, καί δύω (sic) εὐχαί παρά τοῦ ἰερέως ἀνεγνώσθησαν εἰς αὐτούς, εἰς τάς ὁποίας ὁ ἱερεύς εὐχαριστεῖ τόν Θεόν, διά τί τούς ἐλύτρωσεν ἀπό τήν ματαίαν καί κοσμικήν ζωήν, καί τούς ἐκάλεσεν εἰς τό σεμνόν ἐπάγγελμα τῶν Μοναχῶν, καί παρακαλεῖ αὐτόν νά τούς δεχθῇ εἰς τόν σωτήριόν του ζυγόν; Καί ἄν, ἐκεῖνος ὁποῦ μοναχά ὑποσχεθῇ νά γένῃ καλόγηρος, χωρίς νά ῥασοφορέσῃ, πρέπει νά μή παραβαίνῃ, ἀλλά νά τελειόνῃ (sic) τήν ὑπόσχεσίν του (καί ὅρα τήν ὑποσημείωσιν τοῦ κή. τοῦ Βασιλ.) κατά τό, τάς εὐχάς μου ἀποδώσω τῷ Κυρίῳ, πόσῳ μάλλον ὁ καί τά ῥάσα φορέσας; Διά τοῦτο καί ὁ Βαλσαμών (Ἑρμ. τοῦ έ. τῆς α'. καί β'.) λέγει, ὅτι ὁ ῥασοφόρος δέν ἔχει πλέον ἄδειαν νά γένῃ λαϊκός, ἀλλά θέλει ἀναγκασθῇ νά τελειώσῃ τόν α' σκοπόν του, ἤτοι νά λάβῃ τό σχῆμα τέλειον, ὄχι καί δέν θέλει, νά ἔχῃ νά τιμωρῆται, καθώς ὁ νόμος προστάζει εἰς τόν α' τιτλ. τοῦ δ' βιβλ. ὅρα καί τήν ὑποσημείωσιν τοῦ ιη' τοῦ Βασιλ. ὀποῦ λέγει τά αὐτά καί Βαλσαμών ὁ αὐτός. (...)".

32. - Τό κείμενο τοῦ κανόνος αὐτοῦ ἔχει ὡς ἑξῆς: "Ἐξόν ὑπάρχει παντί χριστιανῷ τόν ἀσκητικόν ἑλέσθαι βίον, καί τήν πολυτάραχον ζάλην τῶν βιοτικῶν πραγμάτων ἀποθέμενον, ἐν μοναστηρίῳ εἰσιέναι, καί κατά τό μοναχικόν σχῆμα ἀποκαρῆναι, κἄν ἐν οἱῳδήποτε πταίσματι ἀλῷ· ὁ γάρ σωτήρ ἡμῶν θεός ἔφη. "Τόν ἐρχόμενον πρός με, οὐ μή ἐκβάλω ἔξω"· ὡς οὖν τῆς μοναχικῆς πολιτείας, τήν ἐν μετανοίᾳ ζωήν στηλογραφούσης ἡμῖν, τῷ γνησίως ταύτῃ προστιθεμένῳ συνευδοκοῦμεν· καί οὐδείς αὐτόν παρεμποδίσει τρόπος πρός τήν τοῦ οἰκείου σκοποῦ ἀποπλήρωσιν.", Πηδάλιον, σ. 258 καί 259. Κριτική ἔκδοση τοῦ κειμένου τοῦ κανόνος, βλ. στό PériclèsPierre Joannou, Discipline Generale Antique, (IVeIXe s.), Tipografia ItaloOrientale "S. Nilo" Grattaferrata (Roma), 1962, σ. 181. Ὅπως προκύπτει ἀπό τό νόημα τοῦ κανόνος, τό περιεχόμενό του ἀφορᾶ στή δυνατότητα τοῦ καθενός, ὁ ὁποῖος τό ἐπιθυμεῖ, νά ἀποκτήσει τή μοναχική ἰδιότητα, ἀσχέτως προτέρου βίου καί ἁμαρτημάτων στά ὁποῖα εἶχε κατά τό παρελθόν ὑποπέσει. Βάσει τοῦ κανόνος αὐτοῦ ἀποδεικνύεται ὅτι δέν ὑπάρχουν κωλύματα γιά τήν πρόσκτηση τῆς μοναχικῆς ἰδιότητος παρόμοια μέ αὐτά τῆς Ἱερωσύνης, ἀλλά ἐξετάζεται μόνον ἡ διάθεση τοῦ προσερχομένου σέ κάποια Μονή καί ἡ δυνατότητά του νά συμμορφωθεῖ μέ τίς μοναχικές ἐπαγγελίες. Πάντως πουθενά στόν κανόνα αὐτό δέ γίνεται λόγος γιά διάκριση τῶν Σχημάτων σέ Μικρό ἤ Μεγάλο, πολλῷ δέ μᾶλλον γιά πρόσκτηση τῆς μοναχικῆς ἰδιότητος μέ τήν τέλεση τῆς Ἀκολουθίας τῆς ρασοφορίας.

33. - Ἡ γνώμη τοῦ Βαλσαμῶνα ἔχει ὡς ἑξῆς: "Τινῶν γάρ εἰσελθόντων εἰς μοναστήρια, καί ῥασοφορησάντων, ἴσως καί μετά τρισαγίου ἐν ναῷ, καί μετονομασθέντων, καί ἀπλῶς κατά μοναχούς ἀναστρεφομένων ἐντός τε καί ἐκτός τῆς μονῆς· πρό δέ τοῦ τελειωθῆναι διά τῆς μοναχικῆς ἀποκάρσεως, μετασχηματισθέντων, καί εἰς κοσμικήν ὑποστρεψάντων διαγωγήν, ἔστι δ' ὅτε καί νομίμως γυναικί συζευχθέντων, εἶπόν τινες, μηδέν αὐτούς ἀπεικός ποιῆσαι, ἀλλ' ἔχειν ἐπ' ἀδείας, ἐντός τῆς κανονικῆς τριετίας, πρό τῆς ἀποκάρσεως δηλαδή, ἐξέρχεσθαι τῆς μονῆς ἀπροκριματίστως, καί ἀποτίθεσθαι μέν τά μοναχικά ἄμφια, λαϊκά δέ ἐνδύεσθαι· ὅτι καί ὁ κανών περί τῶν ἀποκειρομένων πρό τῆς τριετίας θεσπίζει, οὐ μήν περί τῶν δοκιμαζομένων, καί ἔτι ὄντων ῥασοφόρων. Ἕτεροι δέ εἶπον, ὡς ὁ κανών μέν μοναχικόν σχῆμα καλεῖ τήν ἀπόκαρσιν· οὐ διορίζεται δέ τήν δοκιμήν γίνεσθαι μετά μοναχικῶν, καί ῥίπτειν ταῦτα, καί κοσμικά ἐνδύεσθαι καί ἀναχωρεῖν· τῷ τοι καί ἀναφαίνεται ὀφείλειν τόν δοκιμαζόμενον μετά λαϊκῶν ἀμφίων δοκιμάζεσθαι· ὁ γάρ ἅπαξ τά μοναχικά ἐνδυσάμενος, οὐ παραχωρηθήσεται, χθές μέν κατά μοναχούς ἐπί ἀγορᾶς ἀναστρέφεσθαι, σήμερον δέ κατά λαϊκούς θεατρίζεσθαι, καί οἷον ἐμπαίζειν, κατά σκηνικούς, τό ἅγιον σχῆμα· μάλλον μέν οὖν ἀναγκασθήσεται καί ἄκων ἀποκαρῆναι. Λέγοντες δέ ταῦτα, κατεσκεύαζον τόν λόγον αὐτῶν ἀπό τοῦ γ' κεφ. τοῦ ια' τίτλου τοῦ παρόντος συντάγματος λέγοντος περί τάς ἀρχάς οὕτως· Ἡ δέ ιγ' διάτ. τοῦ α' τίτλου τῶν νεαρῶν φησιν, ὅτι οἱ παραγγέλλοντες εἰς μονήρη βίον, εἴτε ἐλεύθεροι, εἴτε δοῦλοι, πρότερον τριετίαν προσκαρτερείτωσαν, κουρᾷ τε καί ἐσθῆτι χρώμενοι τῶν λαϊκῶν, καί τάς Γραφάς μανθάνοντες, καί τήν τύχην αὐτῶν ὁμολογοῦντες, καί τήν αἰτίαν τοῦ θέλειν μονάσαι, μήποτε πονηρά ἐστι, καί νουθετείσθωσαν. Καί εἰ προσκαρτερήσουσι τήν τριετίαν, καί ἄξιοι φανῶσι τοῦ μονᾶσαι, τότε κειρέσθωσαν· καί ἤθελον ἐκ ταύτης τῆς νεαρᾶς, οὔσης Ἰουστινιανείου, τήν δοκιμήν γίνεσθαι μετά λαϊκῶν ἀμφίων. Προσετίθουν δέ ὡς ἐπί τό ιγ' κεφ. τοῦ α' τίτλου τοῦ δ' βιβλίου τῶν βασιλικῶν, ὅπερ ἐστί κεφ. ξδ' τῆς ρκγ' Ἰουστινειανείου νεαρᾶς, διορίζεται τούς τολμήσαντας μιμήσασθαι σχῆμα μοναχοῦ, ἤ ἀσκητρίας, καί κατά σκηνικούς ἐμπαῖξαι τοῦτο οἱῳδήτινι τρόπῳ, σωματικῶς τιμωρεῖσθαι, καί ἐξορίζεσθαι· πολλῷ δέ πλέον κολασθήσεται ὁ ἐπαγγειλάμενος μοναδικήν διαγωγήν, καί εἰς μοναστήριον ἀπελθών, καί μοναχικήν ἐσθῆτα περιβαλλόμενος, ἐάν ὕστερον ἀνερυθριάστως εἰς λαϊκούς μετασχηματισθῇ. Ἄλλοι δέ εἶπον, ὡς οἱ ῥασοφορήσαντες μετά τρισαγίου, οὐ παραχωρηθήσονται μετασχηματισθῆναι εἰς λαϊκούς· οἱ δέ χωρίς τούτου μετασχηματισθέντες, ἀδιστάκτως ἐντός τῆς τριετίας, τῶν μέν μοναχικῶν ἀμφίων σχολήν καταψηφίσονται, ἐνδυθήσονται δέ λαϊκά· ὅτι καί γυναῖκες πενθοῦσαι τούς ἀποβεβιωκότας ἄνδρας αὐτῶν, μελανειμονοῦσιν ἐπί καιρόν, καί ἀκινδύνως αὖθις τά κοσμικά περιτίθενται· καί αὐτοί μέν ταῦτα. Τοῖς πλείοσι δέ καί εὐλαβεστέροις, οὐ δοκεῖ τό ἔχειν ἐπ' ἀδείας τόν εἰσελθόντα εἰς μοναστήριον, καί, ὡς ἄν ἔχῃ τό πρᾶγμα, μελανειμονήσαντα, καί κατά μοναχούς διατρίβοντα, μετασχηματισθῆναι εἰς λαϊκούς (sic)· ἐξῆν γάρ, φασίν, αὐτῷ, μετά λαϊκῶν ἐσθήτων δοκιμασθῆναι κατά τόν τριετίας καιρόν. Ἐπεί δέ μοναχικά ἐνεδύσατο, ἀναγκασθήσεται περατῶσαι τήν οἰκείαν πρόθεσιν· εἰ δέ πρός τοῦτο ἀποδυσπετήσει, τιμωρηθήσεται, καθώς ὁ νόμος φησιν ἐν τῷ α' τίτλῳ τοῦ δ' βιβλίου.". Τό κείμενο αὐτό τοῦ Βαλσαμῶνος, ὡς τμῆμα εὑρύτερης πραγματείας του περί μοναχισμοῦ, βρίσκεται στό Σύνταγμα τῶν Θείων καί Ἱερῶν Κανόνων τῶν Γ.Α. Ράλλη Μ. Ποτλῆ, τ. β', Ἀθήνησι 1852, ἐκδ. Γρηγόρη, 1966 καί 1996 (Φωτοτυπική Ἀνατύπωσις), σ. 664667 (ἐφ' ἑξῆς, ΡάλληΠοτλῆ, Σύνταγμα).

34. - Τό κείμενο τοῦ κανόνος αὐτοῦ ἔχει ὡς ἑξῆς: "Τάς ἀκρίτους καί ἀδοκιμάστους ἀποταγάς ἐπί πολύ τήν μοναχικήν εὐταξίαν λυμαινομένας εὑρίσκομεν· προπετῶς τινὲς γὰρ εἰς τόν μονήρη βίον ἑαυτούς ἐπιῤῥίπτοντες, καί πρός τό τραχύ καί ἐπίπονον κατολιγωροῦντες τῆς ἀσκήσεως, ἐπί τόν φιλόσαρκον καί ἡδονικόν βίον, ἀθλίως πάλιν ἐπαναστρέφουσιν. Ὥρισεν οὖν διά τοῦτο ἡ ἁγία σύνοδος, μηδένα τοῦ μοναχικοῦ καταξιοῦσθαι σχήματος, πρίν ἄν ὁ τῆς τριετίας χρόνος εἰς πεῖραν αὐτοῖς ἀφεθείς, δοκίμους αὐτούς καί ἀξίους τῆς τηλικαύτης βιοτῆς παραστήσῃ. Καί τοῦτο κρατεῖν παντί τρόπῳ παρεκελεύσατο, πλήν εἰ μήπω τις βαρεῖα προσπεσοῦσα νόσος, τόν χρόνον ἀναγκάσῃ συσταλῆναι τῆς δοκιμασίας· ἤ εἰ μήπω τις εἴη ἀνήρ εὐλαβής, καί τόν μοναχικόν βίον ἐν τῷ κοσμικῷ διανύων σχήματι· ἐπί γάρ τοῦ τοιούτου ἀνδρός εἰς ἀπόπειραν παντελῆ καί ὁ ἑξαμηνιαῖος ἐξαρκέσει χρόνος. Εἰ δέ τις παρά ταῦτα διαπράξεται, τόν μέν ἡγούμενον τῆς ἡγουμενείας ἐκπίπτοντα, παιδείαν τῆς ἀταξίας, τήν ἐν ὑποταγῇ διαγωγήν ἐφευρίσκειν· τόν δέ μονάσαντα, ἐν ἑτέρᾳ μονῇ τήν μοναχικήν ἀκρίβειαν φυλαττούσῃ, παραδίδοσθαι.". Βλ. ΡάλληΠοτλῆ, Σύνταγμα, τ. β', σ. 662 καί 663. Κριτική ἔκδοση τοῦ κειμένου τοῦ κανόνος, βλ. στό PériclèsPierre Joannou, Discipline Generale Antique, (IVeIXe s.), Tipografia ItaloOrientale "S. Nilo" Grattaferrata (Roma), 1962, σ. 455. Παρατηρητέον ὅτι καί ὁ κανόνας αὐτός δέν ἀναφέρεται στή διάκριση τοῦ Σχήματος σέ Μικρό καί Μεγάλο, οὔτε κάν κάνει λόγο γιά Ρασοφόρους καί τήν πρόσκτηση ἀπό αὐτούς τῆς μοναχικῆς ἰδιότητος· τό περιεχόμενό του ἀφορᾶ στίς βιαστικές κουρές καί τήν ἀνεξέταστη συναρίθμηση πολλῶν προσερχομένων σέ Μονές, χωρίς νά τηρεῖται ὁ καθορισμένος χρόνος δοκιμασίας, ὁ ὁποῖος εἶναι μία τριετία. Ὁ ἴδιος κανόνας ὅμως, προβλέπει ἐξαίρεση ἀπό τήν τριετῆ δοκιμασία γιά ὅσους ζοῦσαν μοναχική ζωή στόν κόσμο, οἱ ὁποῖοι πάντως πρέπει νά δοκιμασθοῦν ἐπί ἑξάμηνο. Ἐπίσης, σέ περίπτωση κατά τήν ὁποία κάποιος κινδυνεύει νά πεθάνει καί ἐπιθυμεῖ νά λάβει τό Μοναχικό Σχῆμα, μπορεῖ ὁ Ἡγούμενος τῆς Μονῆς νά τόν κείρει Μοναχό, ἀσχέτως χρόνου δοκιμῆς. Τέλος, ὁ κανόνας προβλέπει ποινή ἐκπτώσεως ἀπό τό ἀξίωμα γιά ὅποιον Ἡγούμενο παραβεῖ τά ἀνωτέρω προβλεπόμενα περί χρόνου δοκιμασίας πρίν τήν κουρά.

35. - "Εἶπον τινές ... Ἕτεροι εἶπον ... Ἄλλοι δέ εἶπον ...". Βλ. ΡάλληΠοτλῆ, Σύνταγμα, τ. β', σ. 664667. Ἑρευνητέον τό κατά πόσον τό ἀνωτέρω ἀπόσπασμα ἀποτελεῖ πράγματι γνώμη τοῦ Βαλσαμῶνος, ἤ πόσο σωστή θεωροῦνταν ἀπό τούς συγχρόνους του ἡ γνώμη αὐτή, μιᾶς πού κατά τόν Ἐπίσκοπο Κίτρο Ἰωάννη (σύγχρονο τοῦ Βαλσαμῶνος): "Ὁ ἱερός οὗτος ἀνήρ, ὁ Ἀντιοχείας, τρίβων μέν ἦν ἀκριβές τῶν νομικῶν καί κανονικῶν νομοθετημάτων, καί παρά πᾶσιν ἐν τούτοις περιαδόμενος. Τά μέν τοι συγγράμματα τούτου, ὅσα πρός κανονικά καί νομικά λήμματα ἐξηνέχθησαν, οὐκ ἐς τό πᾶν ἀκριβείας ἐχόμενα καταφαίνονται, τό παράδοξον· ἀλλ' ὡσπερανεί ἐκ λήθης μάλιστα καί παροράσεως προϊόντα, καί που καί ἐφ' ἑαυτά μεριζόμενα· καί οὐκ ἄν τις, ἐφιστῶν τούτοις, οὐκ ἀπορήσειεν, εὑρίσκων τῇ ἐκείνου ἀκριβείᾳ τά ἑαυτοῦ συγγράμματα μή συντρέχοντα. (...) Λείπεται οὖν εἰπεῖν ἡμᾶς κατά λόγον εἰκότα, ὡς τά εἰρημένα συγγράμματα ἐκεῖνον ἀναγινώσκειν χρεών, τόν ἀκριβῶς τό πολυσχιδές τῆς νομικῆς ἐπιστάμενον, καί ἐπιστημόνως τοῖς πολυειδέσι ἐλίξεσι τῶν κανονικῶν ἐγγυμνασάμενον περιλήψεων· ὁ τοιοῦτος ἀκριβῶς εἴσεται τό, τε ἀνεπιλήπτως, καί τό μή ὡσαύτως ἐν τούτοις γραφῆναι φαινόμενον· τόν γε μήν μή τοιαύτην αὐχοῦντα πεῖραν, μηδαμῶς αὐτοῖς ὁμιλεῖν, ἵνα μή κατά τούς ἀπειροτέρους τῶν ἐμπολούντων, κατ' ἶσον, τοῖς χρυσοῖς κάι ἀργυροῖς, καί τά χρυσοειδῆ καί ἀργυροειδῆ, καί τά ὑπόχαλκα, καί καττιτέρινα ἐμπολῶν, τήν ζημίαν καί εἰς αὐτό τό κεφάλαιον ὑποστῇ.", βλ. ΡάλληΠοτλῆ, Σύνταγμα, τ. ε', σ. 418419.

36. - Ἡ ἑρμηνεία του στόν Ε' κανόνα τῆς Δευτερόπρωτης Συνόδου τῆς Κωνσταντινουπόλεως βρίσκεται στό ΡάλληΠοτλῆ, Σύνταγμα, τ. β', σ. 663 καί 664.

37. - Ἡ ἑρμηνεία του στόν Ε' κανόνα τῆς Δευτερόπρωτης Συνόδου τῆς Κωνσταντινουπόλεως βρίσκεται στό ΡάλληΠοτλῆ, Σύνταγμα, τ. β', σ. 667.

38. - Γιά τό ποινικό αὐτό ἀδίκημα, ὁ ἴδιος ὁ Βαλσαμών παραπέμπει στό ιγ' κεφάλαιο, τοῦ α' τίτλου, τοῦ δ' βιβλίου τῶν Βασιλικῶν, τοῦ Αὐτοκράτορος Λέοντος Στ' τοῦ Σοφοῦ, ὅπου ἔχει ἐνσωματωθεῖ ἡ παλαιότερη διάταξη τοῦ ξδ' κεφαλαίου τῆς ρκγ' Νεαρᾶς τοῦ Αὐτοκράτορος Ἰουστινιανοῦ. Τό κείμενο τῶν ἀνωτέρω διατάξεων μπορεῖ πλέον νά εὑρεθεῖ ὡς πρός τίς Νεαρές, στήν κριτική ἔκδοση τῶν R.SchöllW.Kroll, ἡ ὁποία ἀποτελεῖ τόν τρίτο τόμο στήν ἔκδοση Th.MommsenP.Krüger, Corpus Iuris Civilis, Berlin 1895 (τελευταία ἀνατύπωση, 12η: Hildesheim 1993), ὡς πρός τα Βασιλικά, στήν κριτική ἔκδοση τοῦ κειμένου τῶν Βασιλικῶν, ἡ ὁποία πραγματοποιήθηκε ἀπό τήν ἑρευνητική ὁμάδα τοῦ Πανεπιστημίου τοῦ Groningen Ὁλλανδίας ὑπό τόν τίτλο Basilicorum libri LX, Series A: Textus, Series B: Scholia, ὑπό H.J. Scheltema/D. Holwerda/N. van der Wal, Groningen 19531988, σέ δεκαεπτά τόμους, μέ πλήρεις εὑρετηριακούς πίνακες καί ὅλα τά σωζόμενα σχόλια. Περιττό νά σημειωθεῖ ὅτι ὑπό τό κράτος τοῦ ἰσχύοντος Ποινικοῦ Κώδικα, οἱ ἀνωτέρω διατάξεις ἔχουν καταργηθεῖ, ἑπομένως δέν ὑπάρχει σήμερα σχετικό ποινικό ἀδίκημα ρητῶς προβλεπόμενο. Αὐτό ὅμως, δέ σημαίνει ὅτι ἡ προσβολή τοῦ Μοναχικοῦ Σχήματος στίς ἡμέρες μας μένει ἀτιμώρητη. Ἀνάλογα μέ τά πραγματικά περιστατικά, μπορεῖ νά πληρωθεῖ ἡ ἀντικειμενική ὑπόσταση τοῦ ἐγκλήματος τῆς καθυβρίσεως τῆς ἐπικαρατούσας στήν Ἑλλάδα θρησκείας (ἄρθρο 199 Π.Κ.)· βλ. Γεωργίου Πουλῆ, Θρησκευτικό Ποινικό Δίκαιο, ἔκδ. Ἀντ. Σάκκουλα, ἈθήναΚομοτηνή 1996.

39. - Ἀναλυτικῶς τήν ἄποψη τοῦ Π. Παναγιωτάκου, βλ. στό μνημειῶδες ἔργο του Σύστημα τοῦ Ἐκκλησιαστικοῦ Δικαίου, τ. 4, Δίκαιο τῶν Μοναχῶν, ἐν Ἀθήναις 1957, σ. 96103· προσφάτως (1999) τόσο ὁ τρίτος τόμος ("τό Ποινικόν Δίκαιον τῆς Ἐκκλησίας"), ὅσο καί ὁ τέταρτος ("Δίκαιο τῶν Μοναχῶν") ἀνατυπώθηκαν ἀπό τίς ἐκδόσεις Π. Πουρναρᾶ (Θεσσαλονίκη) ὑπό τήν ἐπιμέλεια καί μέ προλεγόμενα τοῦ Γεωργίου Α. Πουλῆ, Δρ Νομικῆς Δρ Θεολογίας, Καθηγητῆ Ἐκκλησιαστικοῦ Δικαίου στή Νομική Σχολή τοῦ Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης.

40. - "Ὁ Ῥασοφόρος ..., προσκτᾶται τήν Μοναχικήν Ἰδιότητα ἐν εἰδικῇ ἐκκλησιαστικῇ τελετῇ ..., γινόμενος τακτικόν καί μόνιμον μέλος τῆς Μοναχικῆς Ἀδελφότητος τῆς Ἱ. Μονῆς.", Π. Παναγιωτάκου, ὅ.π. σ. 97· "Αἱ ἐκ τῆς Μοναχικῆς Ὁμολογίας ἀνατέλλουσαι νομοκανονικαί συνέπειαι ἐπιφέρουσι τά αὐτά ἀποτελέσματα, ἅτινα συνεπάγεται ἡ εἰς τέλειον Μοναχόν κατάστασις. Τοῦτο, διότι καί ᾧδε πρόκειται περί προσκτήσεως τῆς Μοναχικῆς Ἰδιότητος κανονικῶς καί τελείως, δοθέντος ὅτι ὁ Ῥασοφόρος ἤ ἀρχάριος Μοναχός κατά τήν λαμβάνουσαν χώραν, κατά τόν χρόνον τῆς χειροθεσίας αὐτοῦ, ἐκκλησιαστικήν τελετήν, εἰς ἥν προσέρχεται μετά πλήρη καί κανονικήν δοκιμασίαν ὑπό τά Μοναχικά κάθεστῶτα, σιωπηρῶς παρέχει τήν συγκατάθεσιν αὐτοῦ εἰς τό περιεχόμενον τῆς Μοναχικῆς Ὁμολογίας, περί τῆς ὁποίας, εἰ καί συνοπτικῶς, διαλαμβάνει ἡ ἀναγινωσκομένη χάριν αὐτοῦ εὐχή (τρισάγιον, εὐλογία, ῥασοευχή), καί ὑφίσταται, ὡς καί οἱ τῶν ἑτέρων δύο τύπων Μοναχοί, ἤτοι ὁ Μεγαλόσχημος καί ὁ Μικρόσχημος, κανονικήν Μοναχικήν Κουράν.", Π. Παναγιωτάκου, ὅ.π. σ. 101· "Ἀκολούθως δέ μετά τήν πρόσκτησιν τῆς Μοναχικῆς Ἰδιότητος, ὑποχρεοῦται εἰς τήν τήρησιν τῶν θεσμῶν τῆς ὑπό τά Μοναχικά καθεστῶτα ἀσκήσεως, τελῶν ὑπό τήν ἐξουσίαν καί ἐπιταγήν τοῦ προεστῶτος τῆς Ἱ. Μονῆς καθάπερ οἱ ἕτεροι Μοναχοί, διανύων τόν βίον ἐν προσευχῇ καί ἐργασίᾳ ἐν τῇ Ἱ. Μονῇ.", Π. Παναγιωτάκου, ὅ.π. σ. 103.

41. - Γιά λόγους πληρότητος τοῦ παρόντος ἄρθρου ἀναφέρουμε ἀκόμη ἕνα ἐπιχείρημα τό ὁποῖο ὁ Π. Παναγιωτάκος προσάγει ὑπέρ τῆς ἀπόψεώς του. Αὐτό τῆς ποσοτικῆς συμφωνίας περισσότερων εἰδικῶν τοῦ Ἐκκλησιαστικοῦ καί Κανονικοῦ Δικαίου μέ τήν ἄποψή του, τούς ὁποίους ἀπαριθμεῖ στή σημ. 3 τῆς σ. 101 τοῦ μνημονευθέντος ἔργου του καί ἡ ὁποία ἔχει ὡς ἑξῆς: "Σύμφωνοι καί οἱ Μελ. Σακελλαρόπουλος, Ἐκκλ. Δίκαιον, σ. 325, σημ.4· Μελ. Ἀποστολόπουλος, ἐν J. Zhishman, Τό δίκαιον τοῦ γάμου, τ. ΙΙ, σ. 235. σημ. 19· Δημ. Πετρακάκος, Τό Μον. Πολίτευμα τοῦ Ἁγίου Ὄρους, σ. 9798, σημ. 53· Andreiu de Saguna, Ἐγχειρίδιον Κανονικοῦ Δικαίου, παρ. 195, σ. 159· Pl. de Meester, De Monachico Statu, σ. 9091.". Στή σημ. 1 τῆς σ. 102 ὁ Π. Παναγιωτάκος μνημονεύει ὅσους διαφωνοῦν μέ τήν ἄποψή του: "N. MilaschΜ. Ἀποστολόπουλος, Ἐκκλ. Δίκαιον, σ. 936· N. Suvorov, Ἐγχειρίδιον Ἐκκλ. Δικαίου, σ. 410 (ρωσσιστί), δ' ἔκδ. 1912· Εὐ. Φιλιππότης, Σύστημα Ἐκκλ. Δικαίου, τμ. Β', σ. 324, σημ. 4, 1915· Ἀλκ. ΚρασσᾶςΧρ. Πράτσικας, Σύστημα Ἀστικοῦ Δικαίου, τ. Δ', Οἰκογενειακόν Δίκαιον, παρ. 21, 1927· Κων. Ράλλης, Ἐγχειρίδιον Ἐκκλ. Δικαίου, τ. Ι, σ. 171172.". Κατ' ἀρχήν πρέπει νά παρατηρηθεῖ ὅτι οἱ περισσότεροι ἀπό τούς ἀνωτέρω τάσσονται ὑπέρ τῆς μιᾶς ἤ τῆς ἄλλης ἀπόψεως χωρίς νά αἰτιολογοῦν τήν τοποθέτησή τους, θεωρώντας την λίγοπολύ αὐτονόητη. Ἔτσι, ὁ Κ. Ράλλης, στό ἀνωτέρω μνημονευθέν σύγγραμμά του, δογματίζοντας γράφει: "Ρασοφόροι καλοῦνται ἐκεῖνοι, οἵτινες μετά τήν τεθεσπισμένην ἐν τῇ μονῇ δοκιμασίαν ἄξιοι κριθέντες λαμβάνουσιν ἄνευ δόσεως ἐπαγγελίας τό μοναχικόν περίβλημα (ράσον) δι' ἰδίας ἐκκλησιαστικῆς τελετῆς ἐν τῷ ναῷ ὑπό τοῦ ἡγουμένου τῆς μονῆς, παρόντων καί τῶν λοιπῶν ἀδελφῶν αὐτῆς. Οἱ ῥασοφόροι ὀφείλουσι νά τηρῶσι πρός τοῖς μοναστικοῖς καθόλου κανόσι καί τάς ἐκ τῆς ἐπαγγελίας ὑποχρεώσεις, καίπερ μή δόντες τοιαύτην. Ἀλλ' ἡ τοιαύτη ὑποχρέωσις ἔχει οὐχί νομικόν, ἀλλ' ἠθικόν μᾶλλον χαρακτῆρα, διότι τῷ ῥασοφόρῳ ἔξεστι καί τοῦ μοναστηρίου ἀπελθεῖν καί γάμον συνάψαι.". Ἰδίως ὁ Ἀρχιμ. Μελέτιος Σακελλαρόπουλος, στήν ἀνωτέρω μνημονευθεῖσα παραπομπή γράφει χαρακτηριστικῶς: "... Ἡ γνώμη τοῦ Βαλσαμῶνος..., ὅτι κἄν γάρ μή ἀποκαρῇ τις, ἀλλά ῥασοφορήσῃ, οὐ δυνήσεται μετασχηματισθῆναι καί εἰς γάμον ἐλθεῖν, ἀλλ' ἄκων ἀναγκασθήσεται ὑποστρέψαι εἰς τόν μοναχικόν βίον, ἡ γνώμη αὕτη δέν δύναται νά εἶνε ὀρθή· διότι ὁ μοναχός γίνεται τοιοῦτος διά τῆς ὑποσχέσεως καί ἀποκάρσεως, οὐχί δέ διά τῶν ἐνδυμάτων, τῶν ὁποίων ἀπεκδύεται, ἐάν μή δειχθῇ ἱκανός νά ὑποφέρῃ τήν μοναχικήν ἄσκησιν, καί ἀποπέμπεται ἐκ τοῦ μοναστηρίου, ὡς ἀλλαχοῦ σημειοῦται ὁ αὐτός Βαλσαμών". Παραδόξως ὅμως, τό συμπέρασμά του εἶναι τελείως διαφορετικό ἀπό αὐτό πού θά περίμενε κανείς βάσει τῆς ἀνωτέρω συλλογιστικῆς, ἴσως ἐπειδή δέν μπορεῖ νά κάνει τή διάκριση μεταξύ Μοναχικῆς Κουρᾶς καί ἁπλῆς Τριχοκουρίας: "Ὥστε ῥασοφόροι εἶνε καί οἱ μοναχοί οἱ ἀποκαρέντες καί οὐχί οἱ δοκιμάζοντες ἔτι τήν τριετίαν. Καί σήμερον δέ οἱ ῥασοφόροι καλούμενοι ὡς ὁμολογοῦντες τήν διά βίου ἐν τῷ μοναστηρίῳ διαμονήν καί ἀποκειρόμενοι εἶνε μοναχοί καί ὑπόκεινται εἰς τάς περί μοναχικῆς πολιτείας διατάξεις.". Ἐξάλλου, ἀπό τήν ἀνωτέρω παράθεση ὀνομάτων, εὔκολα προκύπτει ὅτι οἱ περισσότεροι τῆς πρώτης ὁμάδος τελοῦν ὑπό τήν ἄμεση ἐπιρροή τοῦ Corpus Juris Canonici, τῆς κωδικοποιητικῆς συλλογῆς κανόνων τῆς Ρωμαιοκαθολικῆς ἐκκλησίας, ἐνῶ οἱ τῆς δεύτερης ὁμάδος ὅλοι ἀνήκουν στόν Ὀρθόδοξο χῶρο. Βλ. κατωτέρω περί εὐσεβιστικῶν, δυτικῶν ἐπιρροῶν στήν ἑρμηνεία τῶν Ἱερῶν Κανόνων.

42. - Γιά τό κείμενο τῆς ἑρμηνείας τοῦ Βαλσαμῶνος στόν Ε' κανόνα τῆς Πρωτοδευτέρας Συνόδου τῆς Κωνσταντινουπόλεως, βλ. ἀνωτέρω σημ. 33.

43. - Γιά τό κείμενο τοῦ Ε' κανόνος τῆς Πρωτοδευτέρας Συνόδου τῆς Κωνσταντινουπόλεως, βλ. ἀνωτέρω σημ. 34.

44. - Βλ. Εὐχολόγιον τό Μέγα, ὅ.π. σ. 144147.

45. - Βλ. Μικρόν Εὐχολόγιον ἤ Ἁγιασματάριον, ἐκδ. Ἀποστολικῆς Διακονίας τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος, Ἀθήνα 1996, σ. 89109, ὅπου στίς σ. 106109 περιλαμβάνονται ἡ εὐχή τῆς τριχοκουρίας καί οἱ σχετικές αἰτήσεις.

46. - Βλ. Εὐχολόγιον τό Μέγα, ὅ.π. σ. 186187.

47. - Βλ. Εὐχολόγιον τό Μέγα, ὅ.π. σ. 195 καί 213.

48. - Βλ. Εὐχολόγιον τό Μέγα, ὅ.π. σ. 186187.

49. - Βλ. Εὐχολόγιον τό Μέγα, ὅ.π. σ. 189.

50. - Ἀναγκαζόμαστε νά καταφύγουμε στήν εἰθισμένη πρακτική, διότι δέν ὑπάρχει οὔτε κανονική οὔτε νομοθετική διάταξη, ἡ ὁποία νά προβλέπει τά τῆς ἐνδύσεως τῶν Μοναχῶν. Τό ἄρθρο 54, παρ. 1 τοῦ Ν. 590/1977 "περί Καταστατικοῦ Χάρτου τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος", γιά τήν ἀμφίεση τῶν Κληρικῶν παραπέμπει στό Π.Δ. 2111931, "περί Κανονικῆς Περιβολῆς τοῦ Ἑλληνικοῦ Ὀρθοδόξου Κλήρου". Δέ συμβαίνει τό ἴδιο γιά τήν ἀμφίεση τῶν Μοναχῶν· ἡ ἱστορική ἐξέλιξη ὅμως, τῆς περιβολῆς τους καταλήγει στήν ταύτιση τῆς ἐνδύσεως Κληρικῶν καί Μοναχῶν, μέ μοναδική ἐξαίρεση τό κάλυμμα τῆς κεφαλῆς (καλυμμαύχιον), τό ὁποῖο προκειμένου γιά Κληρικούς φέρει στό ἄνω αὐτοῦ μέρος "κυκλικόν ἐλαφρότατα κωνοειδές κάλυμμα, προεξέχον περί τά 1 ἤ 2 ἑκατοστά τοῦ μέτρου" (Π.Δ. 2111931, "περί Κανονικῆς Περιβολῆς τοῦ Ἑλληνικοῦ Ὀρθοδόξου Κλήρου"). Βλ. Γεωργίου Πουλῆ, Θρησκευτικό Ποινικό Δίκαιο, ἔκδ. Ἀντ. Σάκκουλα, ἈθήναΚομοτηνή 1996, σ. 157 ἑπ..

51. - Βλ. Εὐχολόγιον τό Μέγα, ὅ.π. σ. 196 καί 199, ὅπου ἀναφέρεται ὅτι ἤδη ὁ Μικρόσχημος Μοναχός λαμβάνει πλεόν τοῦ ποδήρους χιτῶνα (ἰντερί) καί τοῦ καλυμμαυχίου, ζώνη, παλλίον, σανδάλια καινά καί μανδύα, ἐνῶ μετά τό Εὐαγγέλιο, Σταυρό καί "κηρίον ἀπτόμενον".

52. - Βλ. Εὐχολόγιον τό Μέγα, ὅ.π. σ. 186.

53. - Ἤδη τό ὅτι ἡ περιβολή δέν ἀποτελεῖ πρόκριμα γιά τήν κτήση τῆς μοναχικῆς ἰδιότητος εἶχε ἀναπτυχθεῖ ἐπαρκῶς ἀπό τόν Ἀντ. Μομφερράτο, στό ἔργο του Κληρονομικόν Δίκαιον τῶν Κληρικῶν καί Μοναχῶν, Ἀθήνησιν 1890, σ. 20 παρ. β', ὅπου καταληκτικῶς ἀναγράφεται ὅτι: "... ἡ γνώμη ὅμως αὔτη, ὅτι δῆλα δή οἱ ἀρχάριοι εἰσί μοναχοί, ἐάν δι' εὐλογίας περιβληθῶσι τά τοῦ μοναχοῦ ἐνδύματα (...) εἶναι παντελῶς ἐσφαλμένη νομικῶς, διότι τό ἔνδυμα δέν ἀποτελεῖ τόν μοναχισμόν· οἱ ρασοφόροι πρό τῆς δοκιμασίας καί τῆς κουρᾶς δέν δύνανται νά ὑποβληθῶσιν εἰς τά ἀποτελέσματα τοῦ τελείου μοναχοῦ, εἶναι ἀπλοί δόκιμοι, δέν εἶνε μοναχοί.".

54. - Βλ. Ἡ Καινή Διαθήκη, τό πρωτότυπον κείμενον μέ νεοελληνικήν μετάφρασιν, ἐκδ. Ἀποστολικῆς Διακονίας τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος, Ἀθῆναι 19774.

55. - Βλ. Εὐχολόγιον τό Μέγα, ὅ.π. σ. 190195 καί 206213.

56. - Πράγματι, εἶναι ἀληθές ὅτι κανείς ἀπό τούς εἰδικούς τοῦ Ἐκκλησιαστικοῦ ἤ τοῦ Κανονικοῦ Δικαίου, πρίν τόν Π. Παναγιωτάκο, δέν τόλμησε νά ἰσχυριστεῖ εἴτε σέ συστηματικό ἐγχειρίδιο, εἴτε δι' ἄρθρου, ὅτι ἡ σιωπηρή συγκατάθεση γίνεται ἀποδεκτή ὡς μόρφωμα τοῦ Ἐκκλησιαστικοῦ ἤ τοῦ Κανονικοῦ Δικαίου, ἤ τουλάχιστον ὅτι τεκμαίρεται ὑφισταμένη σέ συγκεκριμένες περιπτώσεις. Γεγονός εἶναι ὅτι ὅπου στό Ἐκκλησιαστικό ἤ Κανονικό Δίκαιο ἀπαιτοῦνται δηλώσεις βουλήσεως, αὐτές προβλέπεται νά εἶναι σαφεῖς, ἀπερίφραστες καί πανηγυρικές, ἐν ὄψει τῶν κανονικῶν συνεπειῶν πού ἀπορρέουν ἀπό αὐτές.

57. - Γιά τήν ἔννοια τῆς ἐλευθερίας τοῦ ἀνθρωπίνου προσώπου καί τή σχετική διδασκαλία τῆς Ὀρθόδοξης Ἐκκλησίας, βλ. τό κλασσικό ἔργο τοῦ Χρ. Ἀνδρούτσου, Σύστημα Ἠθικῆς, ἐκδ. Βασ. Ρηγοπούλου, Θεσσαλονίκη 19642, σ. 139155 καί 253254, καθώς καί σέ πολλά νεώτερα συστηματικά ἐγχειρίδια δογματικῆς ἤ ἠθικῆς.

58. - Τοῦτο λέγεται ἐν ὄψει τοῦ γεγονότος ὅτι πολλοί ἀσχέτως προσωπικῆς σχέσεως μέ τήν Ἐκκλησία, συνηθίζουν νά ἐπισκέπτονται συχνά Ἱερές Μονές ἀντιμετωπίζοντάς τις ὡς μνημεῖα πολιτισμοῦ, χώρους περιπάτου καί ἀναψυχῆς κλπ, χωρίς νά ἔχουν κατά νοῦ τήν πραγματική ἀποστολή τῶν Μονῶν, πού δέν εἶναι ἄλλη ἀπό τή λειτουργία τους ὡς κέντρων προσευχῆς, ἀσκήσεως, νήψεως καί μετανοίας. Τό πρόβλημα αὐτό θά ἔπρεπε σοβαρῶς νά ἀπασχολήσει ὄχι μόνον τά Ἡγουμενοσυμβούλια τῶν κατά τόπους Μονῶν, ἀλλά καί τήν Ἱερά Σύνοδο τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος, λόγω τοῦ ὅτι ἐξαιτίας τῆς καταστάσεως αὐτῆς, πολλά μοναστήρια ἀφίστανται τοῦ σκοποῦ τους μετατρεπόμενα σέ ἐμπορικά ἤ τουριστικά κέντρα, ἀποξενούμενα ἀπό τόν Ὀρθόδοξο Ἡσυχασμό καί ἀναλαμβάνοντα κοσμικές φροντίδες.

59. - Ὁ σκανδαλισμός τῶν πιστῶν, κάτι τό τελείως διαφορετικό ἀπό τήν ὑπό ἐξέταση δημιουργία ἐντυπώσεων, ἀποτελεῖ κανονικό ἀδίκημα καί τιμωρεῖται ἀπό τούς Ἱερούς Κανόνες, ἐν ὄψει τῶν σχετικῶν περί σκανδαλισμοῦ χωρίων τῆς Καινῆς Διαθήκης, Ματθ. ιη' 6, Μαρκ. θ' 42, Λουκ. ιζ' 2, Α' Κορ. η' 1 ἑπ., Ρωμ. ιδ' 20. Ἡ διαφορά τους ἔγκειται στό ὅτι ὁ σκανδαλισμός προξενεῖται διά πράξεως ἤ παραλείψεως, ἡ ὁποία ἔχει ἀρνητική ἀπαξία κατά τήν Ὀρθόδοξη ἠθική.

60. - Ἐνδιαφέρον θά εἶχε ἀπό ἀπόψεως Κανονικοῦ καί Ἐκκλησιαστικοῦ Δικαίου ἡ περαιτέρω διερεύνηση τῆς ἀποδοχῆς ἤ μή ὡς ἐπιχειρήματος μέ νόμιμες καί κανονικές συνέπειες τῆς δημιουργίας ἐντυπώσεων. Μερικές παράμετροι τοῦ θέματος ἐξετάσθηκαν στά πλαίσια τῆς κριτικῆς, ἡ ὁποία ἀσκήθηκε κατά τοῦ Α.Ν. 214/1967 (Φ.Ε.Κ. Α´ 220), μέ τόν ὁποῖον ἀναγνωρίσθηκε ὡς κανονικό παράπτωμα ἐπιφέρον τήν ποινή τῆς καθαιρέσεως αὐτό τῆς ἀπωλείας τῆς ἔξωθεν καλῆς μαρτυρίας.

61. - Βλ. ΘΗΕ, τ. 10, σ. 774775.

62. - Βλ. ἀνωτέρω στήν θεματική ἑνότητα ὑπ' αριθ. 3. "Ἡ γνώμη τοῦ Βαλσαμῶνος".

63. - Στήν παροῦσα ὑποσημείωση παρατίθεται τό κείμενο τῶν δύο εὐχῶν τῆς Ἀκολουθίας εἰς Ἀρχάριον Ρασοφοροῦντα, ὅπως καταγράφονται στό Εὐχολόγιον τό Μέγα, ὅ.π. σ. 188189. Μέ τονισμένα καί πλάγια γράμματα ἐπισημαίνονται οἱ ἐκφράσεις διά τῶν ὁποίων ὑποστηρίζεται ὅτι ἀπονέμεται ἡ μοναχική ἰδιότητα. 1. "Εὐχαριστοῦμέν σοι, Κύριε ὁ Θεός ἡμῶν, ὁ κατά τό πολύ ἔλεός σου ῥυσάμενος τόν δοῦλόν σου (τόνδε) ἐκ τῆς ματαίας τοῦ κόσμου ζωῆς, καί καλέσας αὐτόν εἰς τό σεμνόν τοῦτο ἐπάγγελμα. Ἀξίωσον οὖν αὐτόν ζῆσαι ἀξίως ἐν τῇ Ἀγγελικῇ ταύτῃ πολιτείᾳ· καί φύλαξον αὐτόν ἐκ τῶν παγίδων τοῦ Διαβόλου, καί καθαράν αὐτοῦ τήν ψυχήν καί τό σῶμα διατήρησον ἔως θανάτου, καί ναόν ἅγιόν σου γενέσθαι καταξίωσον· συνέτισον αὐτόν μνημονεύειν σου διά παντός, καί τήν τῶν σῶν προσταγμάτων ταπείνωσιν, καί ἀγάπην, καί πρᾳότητα δώρησαι αὐτῷ· πρεσβείαις τῆς ὑπεραγίας Δεσποίνης ἡμῶν Θεοτόκου, καί ἀειπαρθένου Μαρίας, καί πάντων σου τῶν Ἁγίων. Ἀμήν.". 2. "Εἰς τόν ζυγόν σου Δέσποτα, τόν σωτήριον, πρόσδεξαι τόν δοῦλόν σου (τόν δεῖνα), καί καταξίωσον αὐτόν ἐν τῇ ποίμνῃ συνταγῆναι τῶν ἐκλεκτῶν σου· ἔνδυσον αὐτόν ἁγιασμοῦ στολήν· σωφροσύνῃ περίζωσον τήν ἰσχύν αὐτοῦ· πάσης αὐτόν ἐγκρατείας ἀνάδειξον ἀγωνιστήν· ἐν αὐτῷ καί ἐν ἡμῖν τήν τῶν πνευματικῶν σου χαρισμάτων τελείαν δωρεάν ἐναπομένειν ἀξίωσον· πρεσβείαις τῆς ὑπεραγίας Δεσποίνης ἡμῶν Θεοτόκου καί ἀειπαρθένου Μαρίας, καί πάντων σου τῶν Ἁγίων. Ἀμήν.".

64. - Ἐνδεικτικῶς παραπέμπουμε στά ἑξῆς συστηματικά ἔργα: Σπ. Τρωιάνου, Παραδόσεις Ἐκκλησιαστικοῦ Δικαίου, σ. 170180 (μέ παραπομπές στήν κρατοῦσα νομολογία τῶν ἑλληνικῶν δικαστηρίων ἐπί τοῦ θέματος), ἔκδ. Ἀντ. Ν. Σάκκουλα, ἈθήναΚομοτηνή 19842· Γεωργίου Α. Πουλῆ, Νομοθετικά κείμενα Ἐκκλησιαστικοῦ Δικαίου, Σχόλια Βιβλιογραφία, ἔκδ. Σάκκουλα, Ἀθήνα Θεσσαλονίκη, 20004· Παν. Μπούμη, Κανονικόν Δίκαιον, σ. 151152, Ἀθήνα 20003.

65. - Γιά τό κείμενο τοῦ κανόνα αὐτοῦ, βλ. ἀνωτέρω σημ. 34.

66. - Βλ. Εὐχολόγιον τό Μέγα, ὅ.π. σ. 188 ἑπ..

67. - Δέν ἀποκτᾶ τή μοναχική ἰδιότητα ὅποιος δέχθηκε Κουρά σέ μή νομίμως καί κανονικῶς συνεστημένη Μονή· βλ. Σπ. Τρωιάνου, ὅ.π., σ. 170, ὅπου καί ἀναπτύσσεται ἡ ἄποψη ὅτι οὔτε οἱ καρέντες καί ἐγκαταβιοῦντες σέ Ἡσυχαστήρια ἔχουν τή μοναχική ἰδιότητα, ὡς πρός τίς συνέπειες πού αὐτή συνεπάγεται κατά τήν κειμένη νομοθεσία (δηλαδή τῆς ἰδιαίτερης νομικῆς μεταχειρήσεως τῶν Μοναχῶν), διότι δέν μποροῦν νά ἐγγραφοῦν σέ Μοναχολόγιο, τό ὁποῖο προβλέπεται μόνο γιά τίς νομίμως συνεστημένες Μονές. Γεγονός πάντως εἶναι ὅτι δέν ἀποκτοῦν τή μοναχική ἰδιότητα ὅσοι ὡς μέλη "συλλόγων", ὑφίστανται τή μοναχική Κουρά καί ἐγκαταβιοῦν σέ χώρους ἰδιοκτησίας Νομικῶν Προσώπων Ἰδιωτικοῦ Δικαίου.

68. - Βλ. ΡάλληΠοτλῆ, Σύνταγμα, τ. δ', σ. 500.

69. - Ἤ τουλάχιστον ὑπῆρχε ἄγνοια, ἐν ὄψει τῆς μετά τήν δεκαετία τοῦ 1960 καταλυτικῆς ἐπιδράσεως τοῦ Ἁγιορείτικου Μοναχικοῦ Τυπικοῦ σέ πολλές Μονές τοῦ κλίματος τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος καί τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου.

70. - Ἐκφραστική τῆς ἀνωτέρω ἀντιλήψεως εἶναι ἡ ἄποψη τοῦ Εὐ. Φιλιππότη, ἡ ὁποία παρατίθεται στό σύγγραμμά του Σύστημα Ἐκκλ. Δικαίου, τμ. Β', σ. 324, σημ. 4, 1915, κατά τήν ὁποία: "(...) Γ'. Οἱ ἀρχάριοι ῥασοφοροῦντες μοναχοί, τήν παρά τῶν κανόνων τεταγμένην τριετῆ δοκιμασίαν διαδραμόντες καί τόν μοναχικόν προσδεξάμενοι χιτῶνα, ταῖς μοναστικαῖς μέν διατάξεσι καί μάλιστα τῷ τῆς μονῆς κανονισμῷ τέλεον ὑποβάλλονται, ὑπό τε τήν ἀρχήν καί ἐπιταγήν τοῦ τῆς μονῆς προεστῶτος καί τοῦ κατά χώραν ἐπισκόπου τελοῦντες, οὐδέν δέ τῆς ἱερᾶς τοῦ μονασμοῦ βεβαιώσεως, ὑποταγῆς, δῆλον ὅτι, παρθενίας καί ἀκτημοσύνης ὁμολογίας ἐπαγγέλλονται, τοῖς ἀρχαρίοις δοκίμοις κατά τινα μορφήν καί τρόπον, ὡς πρός τόν ὅρον τοῦτον, ἀφομοιούμενοι. (...) Τούτων κατ' ἀνάγκην παρέπεται πόρισμα ὅτι, οὐδεμίαν τῆς ἐν τῇ μονῇ ἐμμονῆς καί τῷ μοναστικῷ βίῳ παραμονῆς ἀναλαμβάνει ὁ ῥασοφορῶν ἀρχάριος ὑποχρέωσιν, ἧς τυχόν ἀθετουμένης ἐπιζήμιός τις κατ' αὐτοῦ ποινῆς καί στερήσεως ἐπαπειλεῖται λόγος, ἀσφαλῶς καί ἐκτός πάσης ἀντιρρήσεως τεθειμένου ὅτι, οὐδέν ὑποταγῆς, παρθενίας καί ἀκτημοσύνης ἐπίσημον καί πανηγυρικόν ἱερᾶς ὑποσχέσεως ῥῆμα ἐπί τε τῇ ἀπλῇ καί τυπικῇ ἀποκάρσει καί τῇ ἀνεπισήμῳ τοῦ χιτῶνος περιβολῇ προδίδοται. (...) Τῇ ἡμετέρᾳ γνώμῃ συνηγορεῖ ὁ λόγος ὅτι, τό ἀπό τῆς ὁμολογίας παρθενίας ἀπαρτώμενον τοῦ μοναχοῦ κώλυμα γάμου, οὐδεμίαν ἐπί τῶν ῥασοφορούντων ἀρχαρίων μοναχῶν ἐφαρμογήν κέκτηται, ὅπερ ἐν τε τοῖς πρόσθεν, παντός δικαιολογητικοῦ παρατιθεμένου αἰτίου, ἐλέχθη καί παρά τῶν προεχόντων τοῦ τε ἀστικοῦ καί κανονικοῦ δικαίου ἐργατῶν ἀποδεκτόν ἐγένετο (...)".

71. - Γιά τό ζήτημα αὐτό τῆς χρήσεως νομοκανονικῶν συλλογῶν πρίν τήν ἐμφάνιση τοῦ Πηδαλίου, βλ. τήν ἐμπεριστατωμένη μελέτη τοῦ Θεοδώρου Γιάγκου, Ἀναπληρωτῆ Καθηγητῆ Θεολογικῆς Σχολῆς Ἀριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης: "Τό πηδάλιον σέ σχέση μέ παλαιότερες νομοκανονικές συλλογές", στό Θ. Γιάγκου, Κανόνες καί Λατρεία, ἔκδ. Γ. Δεδούση, Θεσσαλονίκη 2001.

72. - Βλ. Ἱερομονάχου, Ἀρχιμανδρίτου καί Ἐπιτρόπου Ἰωαννίνων ΙΑΚΩΒΟΥ, Βακτηρία Ἀρχιερέων, 1645, κριτική ἐκδοση μέ σχόλια ἀπό τόν Πρόδρομο Ἀκανθόπουλο, τ. Α', Β' καί Γ', ἐκδ. Π. Πουρναρᾶ, Θεσσαλονίκη 2000. Γιά περισσότερες πληροφορίες σχετικά μέ τό ἔργο αὐτό , βλ. τά "Εἰσαγωγικά" τῆς ἀνωτέρω ἐκδόσεως, σ. VIIXXI.

73. - Τό πλῆρες κείμενο τῆς Ἐκθέσεως αὐτῆς, βλ. Ἀρχιμ. Θεοκλήτου Στράγκα, Ἐκκλησίας Ἑλλάδος Ἱστορία ἐκ πηγῶν ἀψευδῶν (18171967), τ. Α', Ἀθῆναι 1969, σ. 2155, ἀνατυπώθηκε δέ ἀπό τούς Σπ. Τρωιάνο καί Χαρ. Δημητρακοπούλου, Ἐκκλησία καί Πολιτεία. Οἱ σχέσεις τους κατά τό 19ο αἰώνα, ἈθήναΚομοτηνή, 1999, σ. 129166, ἰδίως σ. 146 ἑπ.. Παρά τήν προκατάληψη τῶν συντακτῶν της ἐναντίον βασικῶν ἐκκλησιαστικῶν θεσμῶν ἡ ὁποία ἐν πολλοῖς δικαιολογεῖται ἀπό τό ἀντικληρικαλιστικό πνεῦμα τῶν ἰδεῶν τοῦ δυτικοῦ διαφωτισμοῦ καί τοῦ ὀρθολογισμοῦ τῆς ἐποχῆς ἡ ἔκθεση ἀποδίδει τήν ἀντικειμενική πραγματικότητα τῆς ζοφερᾶς ἐκκλησιαστικῆς καταστάσεως στήν Ἑλλάδα ἀμέσως μετά τήν Ἐπανάσταση τοῦ 1821, κατά τήν ἵδρυση τοῦ πρώτου ἑλληνικοῦ βασιλείου.

74. - Ἔστω καί μέ καθυστέρηση 94 ἐτῶν.

75. - Γιά τό πλῆρες κείμενο τῆς Ἐγκυκλίου αὐτῆς, βλ. Ἀρχιμ. Χρυσοστόμου Θέμελη (ἤδη Μητροπολίτου Μεσσηνίας), Αἱ Συνοδικαί Ἐγκύκλιοι, τ. Α', ἐκδ. Ἀποστολικῆς Διακονίας τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος, σ. 483.

76. - Γιά τό πλῆρες κείμενο τῆς Ἐγκυκλίου αὐτῆς, βλ. Ἀρχιμ. Χρυσοστόμου Θέμελη (ἤδη Μητροπολίτου Μεσσηνίας), Αἱ Συνοδικαί Ἐγκύκλιοι, τ. Β', ἐκδ. Ἀποστολικῆς Διακονίας τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος, σ. 377378.

77. - Δυστυχῶς σέ πολλές Συνοδικές Ἐγκυκλίους, ἰδίως τίς παλαιότερες, παρατηρεῖται ἡ ἀόριστη χρήση τῶν Ἱερῶν Κανόνων, χωρίς σαφεῖς παραπομπές καί ἀναφορά σέ συγκεκριμένο κανόνα, προκειμένου νά τεκμηριωθεῖ κάποια συνοδική ἀπόφαση. Ἔτσι, στή συγκρεκριμένη περίπτωση μνημονεύονται ἀορίστως "αἱ Κανονικαί Διατάξεις", χωρίς ρητῶς νά κατονομάζονται οἱ συγκεκριμένες οἱ ὁποῖες ἀναφέρονται στήν ἰδιότητα τοῦ Ρασοφόρου καί οἱ ὁποῖες ὅπως ἀνωτέρω τονίσαμε ... δέν ὑφίστανται κάν. Εὐτυχῶς στά νεώτερα χρόνια καταβάλλεται σημαντική προσπάθεια ὥστε τά συνοδικά ἔγγραφα νά εἶναι νομοκανονικῶς κατοχυρωμένα καί οἱ συνοδικές ἀποφάσεις δεόντως αἰτιολογημένες.

78. - Βλ. ΘΗΕ, τ. 10, λῆμμα "Ρασοφορία", σ. 774775, ὑπό Σπ. Γ. Μακρῆ. Στό ἀμέσως ἑπόμενο λῆμμα "Ρασοφόρος", ἀναφέρεται ἡ ἀνωτέρω μνημονευόμενη γνώμη τοῦ Θεοδώρου Βαλσαμῶνος καί τοῦ Ματθαίου Βλαστάρεως.

79. - Αὐτό σημαίνει ὅτι ἀκωλύτως ἀποχωρεῖ ἀπό τή Μονή ὅποτε θέλει, χωρίς νά χρειάζεται κάποια πράξη τοῦ Ἡγουμένου τῆς Μονῆς, ἤ ὁποιουδήποτε ἄλλου, οὔτε κάν ἁπλή "εὐλογία", ἐνῶ δέν ἐπέρχεται ἡ παραμικρή κανονική συνέπεια.

80. - Γιά τό κείμενο τοῦ Κανονισμοῦ αὐτοῦ, βλ. Ι.Μ. Κονιδάρη/Σ.Ν. Τρωιάνου, Ἐκκλησιαστική Νομοθεσία, κείμενα καί σχόλια, ἐκδ. Ἀντ. Ν. Σάκκουλα, ἈθήναΚομοτηνή 1984.

2010-12-02T22:40:00.001+02:00

Αγιος Νεκτάριος

Υιός Ανθρώπου

[Βλ. Αγίου Νεκταρίου, Χριστολογία, © 1992 Βιβλιοπωλείον Ν. Δ. Παναγόπουλου]

1. Οτι το όνομα "Υιός ανθρώπου" εστί το όνομα δι' ου ευηγγελίσθη η ανθρωπότης τον μέλλοντα Σωτήρα και Λυτρωτήν

Η έκφρασις Υιός ανθρώπου, ην ο Κύριος ως περιφραστικόν προσδιορισμόν του Ιδίου Προσώπου μετεχειρίζετο οσάκις αν ωμίλει περί Εαυτού, είναι το όνομα, δι' ου ευηγγελίσθη η ανθρωπότης τον μέλλοντα Σωτήρα και Λυτρωτήν αυτής. Η Παλαιά Γραφή φαίνεται συνηγορούσα υπέρ της γνώμης ταύτης.Εν τη Γενέσει αναφέρεται ότι ο Θεός καταρώμενος τον όφιν τον αίτιον της πτώσεως του ανθρώπου προανήγγειλεν αυτώ ότι το σπέρμα της γυναικός θέλει συντρίψει την κεφαλήν αυτού, ειπών: «έχθραν θήσω αναμέσον σου και αναμέσον της γυναικός, και αναμέσον του σπέρματός σου, και αναμέσον του σπέρματος αυτής· αυτός σου τηρήσει κεφαλήν, και συ τηρήσεις αυτού πτέρναν»(1) (Γεν.γ' 15). Την κατά του όφεως ταύτην κατάραν εθεώρησαν πάντες οι εξ Αδάμ ως ευαγγέλιον προς την ανθρωπότητα. Το ανθρώπινον γένος λαβόν την επαγγελίαν ταύτην, εξεδέχετο το σπέρμα της γυναικός, τον Υιόν της γυναικός, δηλονότι τον Υιόν του ανθρώπου. Η εβραϊκή λέξις Ζαρά, ην οι Εβδομήκοντα μετέφρασαν κυριολεκτικώς σπέρμα, λαμβάνεται εν τη Αγία Γραφή, οσάκις αν απαντά, αντί του Υϊός Η Άννα η μήτηρ του προφήτου Σαμουήλ, ζητούσα παρά του Θεού υιόν, μετεχειρίσθη την λέξιν Zaρά· αλλ' ως γυνή έχουσα σύζυγον, προσέθετο την λέξιν ανασίμ (Zaρά ανασίμ)= σπέρμα ανδρός, ήτοι υιόν ανδρός.

Επειδή όμως εν τη επαγγελία δεν ανεφέρετο το ανδρός αλλά απλώς υίός γυναικός= ζαρά έσά, έπεται ότι ερρήθη προς δήλωσιν του ότι ο μέλλων λυτρωτής, ο μέλλων να συντρίψη την κεφαλήν του όφεως έμελλε να είναι υιός της γυναικός, άνευ ανδρός συλλαβούσης, ήτοι υιός του ανθρώπου, διότι η αναμέσον του σπέρματος της γυναικός της απειρογάμου και του σπέρματος του όφεως έχθρα εδήλου την μεταξύ του υιού του ανθρώπου και του όφεως έχθραν. Υπό την έννοιαν ταύτην εξεδέχοντο τον Σωτήρα όλα τα έθνη και οι λαοί. Η έλευσις Σωτήρος και Λυτρωτού ήτο κοινή προσδοκία πάντων των εθνών. Τα έθνη εφαίνοντο αναμένοντα Σωτήρά τινα· η προσδοκία του Ισραήλ ην το περιεχόμενον της λατρείας Αυτού. Διά του αναμενομένου Σωτήρος εξεδέχοντο πάντα τα μέλλοντα να χορηγηθώσι τη ανθρωπότητι αγαθά. Εξ αυτού εξεδέχοντο την κατάργησιν της τυραννίδος του διαβόλου, την απελευθέρωσιν του ανθρωπίνου γένους από της δουλείας του εχθρού, και την μετά του Θεού φιλίωσιν και επικοινωνίαν. Τον αναμενόμενον τούτον Σωτήρα και λυτρωτήν της ανθρωπότητος ο προφητάναξ Δαυΐδ περιγράφει ως υιόν ανθρώπου (Ψαλμ.β' ρθ' 1). Επίσης και ο προφήτης Δανιήλ Χριστόν ηγούμενον ονομάζει τον μέλλοντα Λυτρωτήν, ον είδεν εν αποκαλύψει, εν μορφή υιού ανθρώπου, ου ορίζει και τον χρόνον της ελεύσεως. (Δανιήλ κεφ.θ' όρασις ι' και κεφ.ι' όρασις ια'. Επίσης και ο Ιεζεκιήλ κεφ. α'). Ώστε το όνομα Υιός ανθρώπου, ήτο το ακριβές χαρακτηριστικόν όνομα του Σωτήρος, υπό το οποίον εξεδέχοντο Αυτόν πάσαι αι φυλαί της γης· διό και ο Σωτήρ ημών οσάκις ωμίλησε περί Εαυτού πάντοτε το αυτό χαρακτηριστικόν όνομα μετεχειρίσθη. Παρά τω Ματθαίω 28κις φαίνεται ο Κύριος ποιούμενος λόγον περί έαυτοϋ· και εν πάσι τοις λόγοις Αυτού Υιόν ανθρώπου εκάλει Εαυτόν. Η αυτή ακρίβεια παρατηρείται και εν τοις λοιποίς Ευαγγελισταίς, Μάρκω, Λουκα και Ιωάννη. Τα ονόματα Ιησούς Χριστός, Εμμανουήλ, υιός του Ευλογητού καί υiός Δαυΐδ, καθ' έκαστον λαμβανόμενα, δεν δύνανται να εκφράσωσι την έννοιαν, ην εκφράζει το χαρακτηριστικόν όνομα υιός ανθρώπου· διότι το μεν Ιησούς εκφράζει μόνον την έννοιαν του Σωτήρος της ανθρωπότητος, το δε Μεσσίας=Χριστός, την έννοιαν του προφητικού, αρχιερατικού και βασιλικού αξιώματος του Σωτήρος· τα δε ονόματα υιός Ευλογητού καί υιός Δαυΐδ, το μεν, την θείαν φύσιν του Χριστού, το δε, την ανθρωπίνην εδήλου φύσιν και καταγωγήν. Ουδέν λοιπόν εξ αυτών καθ' έκαστον λαμβανόμενον ηδύνατο να δώση πλήρη και τελείαν έννοιαν του προσώπου του Κυρίου ημών, διότι έκαστον όνομα μίαν ιδιότητα Αυτού υπεδήλου, ένα Αυτού χαρακτήρα εξέφραζεν. Ητο άρα ανάγκη να χαρακτηρίση Εαυτόν δι' ονόματος περιληπτικού, εν ω πάντες οι χαρακτήρες Αυτού να υποδηλώνται· τοιούτον δε εθεώρησεν ο Θεάνθρωπος Κύριος ως κατάλληλον χαρακτηριστικόν του προσώπου Αυτού το όνομα Υιός ανθρώπου· η δε υπό του Σωτήρος εκλογή του ονόματος δήλον ότι δίδωσι τέλειον ορισμόν του Θεανθρώπου, και εκφράζει πάσας συλλήβδην τας ιδιότητας Αυτού.

ΣΗΜΕΙΩΣΗ

1. Τοιαύτη διδασκαλία φέρεται και εν ταις παραδόσεσι ξένων εθνών και εν θρησκευτικοίς μάλιστα βιβλίοις. Εν τη θρησκεία του Ζωροάστρου φέρεται διδασκαλία ομοία προς την της Γραφής· εν δε τη των Αιγυπτίων εικονίζεται ανήρ συντρίβων με το δόρυ την κεφαλήν όφεως.

Υπάρχουν κάποιες προυποθέσεις για να γίνει κάποιος κληρικός ;

2010-11-30T13:17:00.000+02:00

ΠΡΟΥΠΟΘΕΣΕΙΣ ΧΕΙΡΟΤΟΝΙΑΣ-Η ΕΥΘΥΝΗ ΤΩΝ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΩΝ ΠΑΤΕΡΩΝ-ΣΥΜΜΑΡΤΥΡΙΑ
1. Η πρόκληση "κλίσεως" (δηλαδή παρώθηση σε κάποιον να αρχίσει να ενδιαφέρεται) για
την Ιερωσύνη είναι ένα έργο με πολλές απαιτήσεις.
. αφού είναι συνυφασμένο με την Βασιλεία του Θεού·
. αφού ο Ιερέας είναι διάκονος της Καινής Διαθήκης·
. αφού καλείται να διαγγέλλει το πρόσταγμα του Κυρίου.
Σύμφωνα με την ευχή της χειροτονίας (δηλαδή σύμφωνα με την πιο αυθεντική διατύπωση) η
Εκκλησία απαιτεί ο Ιερέας να είναι άξιος: α) να παρίσταται τω αγίω θυσιαστηρίω, β) να
κηρύσσει το Ευαγγέλιο της Βασιλείας του Θεού, γ) να Ιερουργεί τον λόγο της αληθείας του
Χριστού, δ) να προσφέρει δώρα και θυσίες στον Θεό και ε) να ανακαινίζει τον λαό.
Αυτά απαιτούν υψηλή στάθμη ανθρωπίνων ικανοτήτων, αγιότητα βίου, καρδιά γεμάτη ζέση,
φρόνημα ένθεο. Με άλλα λόγια η Ιερωσύνη απαιτεί εσωτερική και εξωτερική κατάσταση
υψηλού πνευματικού επιπέδου "διότι άγγελος Κυρίου εστίν" ο Ιερεύς (Μαλ. 2,7).
2. Η Ιερωσύνη, σαν έργο Θεού, απαιτεί και φορείς αξίους του Θεού. Συνεπώς μεγάλη πρέπει
να είναι και η ευθύνη εκείνων, που έχουν, με βάση τους θεσμούς της Εκκλησίας, την
αρμοδιότητα να προσκαλούν στο έργο της Ιερωσύνης και να προωθούν νέα στελέχη στις
τάξεις της.
Το έργο αυτό είναι, κατ' εξοχήν, έργο των Αρχιερέων και των πνευματικών πατέρων ή
"γερόντων".
Οι πνευματικοί πατέρες-γέροντες έχουν την κύρια και ουσιαστική ευθύνη να προτείνουν
-υποδείξουν πρόσωπα κατάλληλα, να δώσουν γι' αυτά "μαρτυρία", όπως λέγει ο τύπος της
"κανονικής συμμαρτυρίας". Οι Αρχιερείς έχουν την ευθύνη της επιλογής και χειροτονίας.
Πρόταση -υπόδειξη, και επιλογή-χειροτονία είναι εξίσου υπεύθυνα έργα. Και η ευθύνη αυτή
ούτε μετατίθεται, ούτε μεταβιβάζεται από κανέναν σε κανέναν.
Είναι φυσικό, ότι ο άνθρωπος, νέος ή ώριμος σε ηλικία, όταν για πρώτη φορά προσέρχεται
εκφράζοντας τον πόθο να γίνει κληρικός, δεν μπορεί να έχει τέλειο φρόνημα.
Χρέος του πνευματικού πατέρα, είναι, να ερευνά τα βάθη της καρδιάς του. Και αν μεν
βλέπει σ' αυτόν ορθό φρόνημα, να το κατευθύνει προς τα άνω, σε επίγνωση: τι είναι η
ιερωσύνη· τι είναι η σωτηρία του κόσμου. Άν δεν έχει ορθό φρόνημα, να προσπαθεί να τον
στρέψει στο ορθό και οπωσδήποτε να τον βοηθεί να συνειδητοποιεί, σε ποία κατάσταση
ευρίσκεται.
Και για τα δύο χρειάζεται ο πνευματικός πατήρ να είναι πάντοτε προσηνής, διδακτικός,
πατρικός και να μη ζητεί να επιβάλλεται ως εξουσίαν έχων, αλλά να γίνεται για τον μαθητή
του τύπος τών αρετών.
Θεσμικά οι πνευματικοί πατέρες-γέροντες έχουν την υποχρέωση να προτείνουν. Και φυσικά
έχουν την ευθύνη για την πρότασή τους.
Η Εκκλησία προσέχει κατά προτεραιότητα τα έσω. Και γι' αυτό η μαρτυρία του πνευματικού
πατρός για τον υποψήφιο είναι το πρώτο που ζητεί. Εννοείται ότι από τον πνευματικό
πατέρα ζητείται μαρτυρία για την εσωτερική τοποθέτηση του υποψηφίου· και ότι πρέπει να
την δίδει όχι επιπόλαια, αλλά αφού έχει ερευνήσει τα βάθη της καρδίας αυτού. Μαρτυρία δε
για βάθη καρδίας δεν είναι μόνο μαρτυρία για τυχόν πράξεις, αλλά πρώτα και κύρια
μαρτυρία για περιεχόμενο φρονήματος.
Η είσοδος στον κλήρο έχει οριοθετηθή! Ζητούνται άνθρωποι, α) που κατοικεί στην καρδιά
τους ο Χριστός β) είναι σε αγάπη ερριζωμένοι και τεθεμελιωμένοι, γ) καταλαβαίνουν, τι
είναι πλάτος, μήκος, ύψος, βάθος "συν πάσι τοίς αγίοις"· και όχι σαν ελεύθεροι στοχαστές,
δ) ζουν την αγάπη του Χριστού, που είναι χίλιες φορές ανώτερη από ΚΑΘΕ γνώση και ε)
είναι γεμάτοι "εις πάν το πλήρωμα του Θεου" (Εφεσ. 3,16 - 19). Άν ο ιερέας σ' αυτά είναι
φτωχός, έχει ανάγκη καλού Σαμαρείτη· δεν μπορεί να είναι ό ίδιος καλός Σαμαρείτης.
Η κανονική Συμμαρτυρία διαγράφει και καθορίζει την ευθύνη των γερόντων με μια μόνο
λέξη: "μαρτύρομαι".
Η μαρτυρία ή μάλλον "συμμαρτυρία", γίνεται κατενώπιον του Θεού. Και είναι η πιο υπεύθυνη
πράξη ένος κληρικού.
Για να μπορεί να προβή σε συμμαρτυρία, ο γέροντας πνευματικός οφείλει να στήσει τον
εξομολογούμενο ενώπιον της Ιεράς Εικόνος του Χριστού και να τον ερευνήσει, όχι μόνο
περιπτωσιολογικά για την τυχόν διάπραξη αμαρτημάτων, που κωλύουν την χειροτονία,
αλλά "τα βάθη της καρδίας αυτού", για να ίδει κατά προτεραιότητα "τίνος πνεύματός εστιν":
ήτοι· αν έχει πίστη, αν ποθεί να γίνει μαθητής του Χριστού, αν είναι πρόθυμος να θήσει την
"Ψυχήν" αυτού υπέρ των προβάτων, αν σαν πρώτη του προτεραιότητα έχει τον εαυτό του ή
τον Χριστόν και τους του Χριστού, αν κατ' επέκταση εμφορείται έστω και λανθανόντως,
από τάσεις και επιθυμίες, οι οποίες με τον χρόνο εκδηλώνονται και θα τον καταστήσουν
αντί για έρεισμα ολετήρα και της εκκλησίας και των επι μέρους Ψυχών.
Χρέος λοιπόν των Γερόντων-Πνευματικών Πατέρων είναι:
α. Να πληροφορούνται τα κατά τους υποψηφίους λεπτομερώς, όχι μόνο από την
εξομολόγησή τους, αλλά και από μαρτυρίες εκείνων που γνωρίζουν την πολιτεία τους.
β. Να ερευνούν όχι μόνο για την ύπαρξη κανονικών κωλυμάτων, αλλά τα βάθη της καρδίας
του υποψηφίου· με άλλα λόγια να ψάχνουν να ιδούν: πόσο αγαπάει τον Θεό, πόσο
ευλαβείται το όνομά Του, πόσο τηρεί τον νόμο Του, πόσο αγαπάει το νόμο Toυ, πόσο
αγαπάει την Εκκλησία και τα της Εκκλησίας πόσο έχει καταλάβει, τι σημαίνει σωτηρία και
σωτηρία του κόσμου, γιατί θέλει να γίνει ιερέας πως ο ίδιος βλέπει την ιερωσύνη και το
έργο της.
γ. Να σέβονται την ελευθερία των υποψηφίων - να τους θέλουν ελεύθερα υπεύθυνα
πρόσωπα, γιατί η ιερωσύνη απαιτεί σε κάθε στιγμή υπεύθυνη πρωτοβουλία. Κληρικοί με
ασθενή προσωπικότητα, έστω και με μοναχική υπακοή, δύσκολα θα μπορέσουν να
ποιμάνουν όντα λογικά, που ζουν χωρίς αίσθηση, του που οδηγούν τα ρεύματα της εποχής.
δ. Να έχουν με τον αρχιερέα, τουλάχιστον στο θέμα της υπόδειξης υποψηφίων, σχέση
απόλυτης εμπιστοσύνης και αμοιβαιότητος για μια από κοινού άρση του βάρους.
ε. Τέλος, πρέπει να τονισθή, ότι: Η ευθύνη Γερόντων και Αρχιερέων δεν σταματάει με την
επιλογή του υποψηφίου για χειροτονία. Αντίθετα. Τότε αυξάνει και πολλαπλασιάζεται.
Τότε πρέπει να αρχίζει ένας νέος αγώνας για την καθοδήγηση του χειροτονημένου πια
κληρικού στην πνευματική προκοπή, στην πορεία προς τη θέωση, προς την ατέλεστη
τελειότητα των τελείων, προς την κλίμακα των αναβάσεων. Γιατί, όπως είναι γνωστόν,
στην πράξη και στην θεωρία, η πτώση είναι και εύκολη και πολύ οδυνηρή, ακόμη και για τους
διαβεβηκότες εν θεωρία.
Τα δε τυπικά προσόντα, απαραίτητα, ως προϋπόθεσις χειροτονίας είναι τα ως κάτωθι.
Εκτός της Κανονικής Συμμαρτυρίας,
α. Συγκατάθεση συζύγου,
β. Τίτλοι Σπουδών,
γ. Πιστοποιητικό Γεννήσεως,
δ. Πιστοποιητικό Στρατολογικής Καταστάσεως,
ε. Αντίγραφο Ποινικού Μητρώου,
στ. Πιστοποιητικό Εἰσαγγελίας Πλημμελειοδικών,
ζ. Πιστοποιητικό Εισαγγελίας Εφετών,

ΥΠΑΡΧΕΙ ΘΕΟΣ;

2010-11-29T13:26:00.000+02:00

ΟΙ ΕΞΗΝΤΑ ΙΕΡΟΜΑΡΤΥΡΕΣ ΤΟΥ ΙΡΚΟΥΤΣΚ

«Πάς όστις ομολογήσει εν εμοί έμπροσθεν των ανθρώπων, ομολο γήσω καγώ εν αυτώ έμπροσθεν του πατρός μου του εν ουρανοίς».

(Ματθ. ι' 32

Πρόκειται για αυθεντική μαρτυρία γραμμένη από αυτόπτη μάρτυρα και δημοσιευμένη στο βι βλίο του πρωθιερέως Μιχαήλ Πόλσκυ Russia's New Martyrs, Jordanvllle, N.Y., τόμ. 2, σελ. 214-6.

Κατα τα έτη 1930, 1931 και 1932 ταξίδεψα σ' ο λόκληρη την Σιβηρία με μία επιστημονική απο στολή*. Τό 1933 τα τα ξίδια μας οδήγησαν στο Ιρκούτσκ, στο Νίζνιε-Ουντίνσκ και μετά στο Μπαλαγκάνσκ. Η πόλι Κατσούγκ βρίσκεται στις όχθες του ποταμού Λένα, 140 μίλια από το Ιρκούτσκ. Από την Κατσούγκ υπήρχε δρόμος για το Νίζνιε-Ουντινσκ και το Μπαλαγ κάνσκ, που περνούσε εξ ολοκλήρου μέσα α πό την τάϊγκα**. Δεν υπήρχαν κάτοικοι· μόνο κρατούμενοι, που δούλευαν στην κατασκευή κάποιου έργου. Στους καταυλι σμούς γύρω από την Κατσούγκ κυριαρχούσε τότε ανήκουστη βαναυσότητα. Χωρίς κανέ ναν απολύτως λόγο πυροβολούσαν, χτυ πούσαν και μαστίγωναν τους ανθρώπους. Οι συνθήκες διαβιώσεως ήταν φρικτές. Εξήντα έως ογδόντα άνθρωποι στοιβιάζοταν σ' ένα κοιτώνα, με δύο σειρές σανίδες για κρεββάτια. Σε περίπτωσι που κάποιος από τους κρατουμένους δεν ολοκλήρωνε την ημερήσια εργασία που του ανετίθετο, οι φύλακες του καταυλισμού είχαν το δικαίωμα να του κάνουν ο,τι ήθελαν. Άφηναν τους κρατουμένους για τιμωρία μία εβδομάδα στο ύπαιθρο. Οι άνθρωποι πέθαιναν από την πείνα και το κρύο.

Ταξιδέψαμε από το Ιρκούτσκ ως το Νίζνιε-Ούντινσκ με το ατμόπλοιο Μπου-ριάτ. Από το Νίζνιε-Ουντίνσκ προχωρή σαμε με άμαξες κατά μήκος του δρόμου της Κατσούγκ, ακολουθώντας για περισσότερο από εβδομήντα μίλια την δεξιά όχθη του ποταμού Άγκερ προς την κατεύθυνσι του Κατσούγκ. Την περίοδο εκείνη δούλευα ως υδρομετρικός παρατηρητής.

Από τις 8 ως τις 22 Ιουλίου 1933 η ε πιστημονική μας ομάδα σταμάτησε για μερικές μέρες κοντα σ' ένα στρατόπεδο συγ κεντρώσεως. Στην περιοχή εκείνη το έδαφος ήταν καταλληλότερο για την γεωργία και υπήρχαν ήδη σχέδια για ένα κρατικό συλ λογικό αγρόκτημα (κολλεκτίβα) εκεί. Ο καιρός είχε γίνει αρκετά ευχάριστος. Μετά το δείπνο, καθήσαμε μέχρι αργά το βράδυ κοντά στή φωτιά. Κάθε τόσο ακούγαμε κάποιες κραυγές, που αντηχούσαν στην τάϊγκα. Δεν ξέραμε ακόμη τι είδους κραυγές ήταν αυτές. Ήταν μία ξάστερη και ήσυχη νύχτα. Ο καθαρός αέρας της Σιβηρίας ανέδιδε το γλυκό άρωμα των λου λουδιών της τάϊγκα μέσα στην κοιλάδα. Όσο ζω δεν θα ξεχάσω εκείνη την κοιλάδα· θα την θυμάμαι παντοτεινά! Ο γλυκός πρωινός μας ύπνος διακόπηκε από ένα πένθιμο ανθρώπινο βογγητό. Σηκωθήκαμε γρήγορα. Ο επικεφαλής της ομάδος μας, ντόπιος από το Ιρκούτσκ, πήρε γρήγορα ένα ζευγάρι κυάλια και οι άλλοι στήσαμε δυο τοπογραφικά όργανα και ασχολού μασταν με την εργασία μας, όταν παρατη ρήσαμε ένα πλήθος να έρχεται προς την κατεύθυνσί μας. Εξ αιτίας των θάμνων ήταν δύσκολο να καταλάβουμε τι συνέβαινε.

Ήταν εξήντα κρατούμενοι και όσο πλησίαζαν μπορούσαμε καθαρώτερα να δούμε πως ήταν όλοι εξαντλημένοι από την πείνα και την πολλή δουλειά. Τί βλέπαμε; Όλοι κρατούσαν ένα σχοινί στους ώμους τους. Τρα βούσαν ένα έλκηθρο (ένα έλκηθρο Ιούλιο μήνα!) Πάνω στο έλκηθρο υπήρχε ένα βαρέλι με ανθρώπινα περιττώματα!

Οι φρουροί που τους συνό δευαν προφανώς δεν γνώριζαν ότι υπήρχε μία επιστημονική αποστολή στην περιοχή του στρατοπέδου συγκεντρώσεως. Ακούσαμε ακριβώς τις λέξεις της διαταγής των φρουρών: «Ξα πλώστε κάτω και μη κινείσθε». Ένας φρουρός έτρεξε πίσω στο στρατόπεδο^- προ φανώς μας θεώρησαν υπόπτους. Κάποιος από την ομάδα μας εκτίμησε κάπως γρή γορα την κατάστασι των κρατουμένων και είπε: «Παρατείναμε την ζωή τους για λίγα ακόμη λεπτά». Κατ' αρχάς δεν καταλάβαμε αυτά του τα λόγια. Σε 15 όμως με 20 λεπτά είχαμε περικυκλωθή από μία διμοιρία φρουρών του στρατοπέδου, που μας πλη σίασαν κρατώντας τουφέκια έτοιμα για μά χη, σαν να επρόκειτο να επιτεθούν με τις ξιφολόγχες. Ο επι κεφαλής της διμοιρίας και ο πολιτικός κομισάριος μας πλησίασαν και ζήτησαν τα χαρτιά μας. Όταν τα εξέ τασαν μας εξήγησαν πώς αυτοί οι εξήντα άνδρες είχαν καταδικαστή να εκτελεστούν, ως στοιχείο αλλότριο προς τη σοβιετική εξουσία.

Ένα χαντάκι είχε ήδη ετοιμασθή για τους εξήντα. Ο πολιτικός κομισάριος μας ζήτησε να μπούμε στις σκηνές μας, πράγμα που κάναμε. Οι εξήντα μάρτυρες ήταν Ιε ρείς. Στο ήσυχο πρωινό του Ιουλίου οι αδύ ναμες φωνές πολλών Ιερέων ακουγόταν ξε κάθαρα. Ένας απ' τους δημίους ρωτούσε έναν-έναν τους Ιερείς, που τώρα στεκόταν κοντά στο χαντάκι: «Είναι η τελευταία σου πνοή· πες μας, υπάρχει θεός η όχι;» Η απάντησι των αγίων μαρτύ ρων ήταν σταθερή και σίγουρη: «Ναι, υπάρχει θεός!» Ακούστηκε ο πρώτος πυρο βολισμός. Καθό μασταν στις σκη νές και η καρ διά μας πήγαι νε να σπάση... Ένας δεύτερος πυροβολισμός αντήχησε, ένας τρίτος και μετά περισσότεροι. Οι Ιερείς οδηγούντο ο ένας μετα τον άλλο μπροστα στο χαντάκι^- οι δήμιοι, στο χείλος του χαντα κιού, ρωτούσαν κάθε Ιερέα: «Υπάρχει θεός;» Η απάντησι ήταν η ίδια: «Ναι, υπάρχει θεός!»

Είμαστε αυτόπτες μάρτυρες, είδαμε με τα μάτια μας και ακούσαμε με τα αυτιά μας πώς τόσοι άνθρωποι μπροστά στόν θά νατο ομολόγησαν την πίστι τους στον Θεό.

Ίσως περάσουν ακόμη χρόνια, δεκα ετίες. Όμως αυτός ο τάφος πάνω στον δρόμο Κατσούγκ - Νίζνιε-Οϋντίνσκ πρέπει να βρεθή. Κανείς Ορθόδοξος Χριστιανός, πουθενά, δεν πρέπει να ξεχάση αυτούς τους αγίους μάρτυρες, που έδωσαν την ζωή τους για την πίστι τους.

Πηγή: Αγιορείτικη Μαρτυρία
Τριμηνιαία έκδοσις Ιεράς Μονής Ξηροποτάμου
Τεύχος 1

* Πρόκειται για αυθεντική μαρτυρία γραμμένη από αυτόπτη μάρτυρα και δημοσιευμένη στο βι βλίο του πρωθιερέως Μιχαήλ Πόλσκυ Russia's New Martyrs, Jordanvllle, N.Y., τόμ. 2, σελ. 214-6.

** ζώνη των δασών

2010-11-29T13:16:00.001+02:00

http://www.agios-nektarios.gr/index.html

2010-11-23T14:10:00.003+02:00

Η ανάγκη πνευματικού οδηγού

Με την εξομολόγηση ο άνθρωπος λυτρώνεται
- Γέροντα, στα πρώτα χρόνια του Χριστιανισμού οι Χριστιανοί έκαναν δημόσια εξομολόγηση. Βοηθάει αυτό;
- Άλλα τα πρώτα χρόνια του Χριστιανισμού και άλλα τώρα. Σήμερα αυτό δεν βοηθάει.

- Γιατί, Γέροντα; Τότε είχαν πιο πολύ ζήλο;
- Και πιο πολύ ζήλο είχαν και δεν είχαν αυτά που έχουν σήμερα οι άνθρωποι. Τώρα, βλέπεις, τα ανδρόγυνα χωρίζουν στα καλά καθούμενα, δεν είναι όπως παλιά.
Έχουν απομακρυνθή οι άνθρωποι από το μυστήριο της εξομολογήσεως, γι' αυτό και πνίγονται από τους λογισμούς και τα πάθη. Πόσοι έρχονται και ζητούν να τους βοηθήσω σε κάποιο πρόβλημα τους, και ούτε εξομολογούνται ούτε εκκλησιάζονται! «Εκκλησιάζεσαι καθόλου;», τους ρωτάω. «Όχι», μου λένε. «Εξομολογήθηκες καμμιά φορά;». «Όχι. Ήρθα να με κάνης καλά». «Μα πως; Πρέπει να μετανοήσης για τα σφάλματά σου, να εξομολογήσαι, να εκκλησιάζεσαι, να κοινωνάς, όταν έχης ευλογία από τον πνευματικό σου, και εγώ θα κάνω προσευχή να γίνης καλά. Ξεχνάς ότι υπάρχει και άλλη ζωή και πρέπει να ετοιμασθούμε για 'κεί;». «Κοίταξε, πάτερ, αυτά που λες, εκκλησίες, άλλη ζωή κ.λπ., εμένα δεν με απασχολούν. Αυτά είναι παραμύθια. Έχω πάει σε μάγους, σε μέντιουμ και δεν μπόρεσαν να με κάνουν καλά. Έμαθα ότι εσύ μπορείς να με κάνης καλά». Άντε τώρα! Τους μιλάς για εξομολόγηση, για την μέλλουσα ζωή, και σου λένε «αυτά είναι παραμύθια», και από την άλλη μεριά: «Βοήθησέ με, παίρνω χάπια». Εμ πως, με μαγικό τρόπο θα γίνουν καλά;
Και βλέπεις, πολλοί, ενώ έχουν προβλήματα που τα προκάλεσαν οι αμαρτίες τους, δεν πηγαίνουν στον πνευματικό που μπορεί να τους βοηθήση θετικά, αλλά καταλήγουν να εξομολογούνται στους ψυχολόγους. Λένε το ιστορικό τους, τους συμβουλεύονται για τα προβλήματά τους και, αν έχουν να περάσουν ένα ποτάμι, τους ρίχνουν μέσα και ή πνίγονται ή βγαίνουν , αλλά που βγαίνουν ...; Ενώ, αν πάνε να εξομολογηθούν στον πνευματικό, θα περάσουν στην άλλη όχθη από την γέφυρα άνετα, γιατί με το μυστήριο της εξομολογήσεως ενεργεί η Χάρις του Θεού και λυτρώνονται.

- Γέροντα, μερικοί λένε: «Δεν βρίσκουμε καλούς πνευματικούς, γι' αυτό δεν πάμε να εξομολογηθούμε».
- Αυτά είναι δικαιολογίες. Κάθε πνευματικός έχει θεία εξουσία, εφόσον φοράει πετραχήλι. Τελεί το μυστήριο, έχει την θεία Χάρη και, όταν διαβάση την συγχωρητική ευχή, ο Θεός σβήνει όλες τις αμαρτίες τις οποίες εξομολογηθήκαμε με ειλικρινή μετάνοια. Από μας εξαρτάται πόσο θα βοηθηθούμε από το μυστήριο της εξομολογήσεως. Ήρθε εκεί στο Καλύβι μια φορά κάποιος που είχε ψυχολογικά προβλήματα, με τον λογισμό ότι έχω διορατικό χάρισμα και θα μπορούσα να τον βοηθήσω. «Τι προβλέπεις, μου λέει, για μένα;». «Να βρης, του λέω, έναν πνευματικό να εξομολογήσαι, για να κοιμάσαι σαν το πουλάκι και να μην παίρνης χάπια». «Δεν υπάρχουν, μου λέει, σήμερα καλοί πνευματικοί. Παλιά υπήρχαν». Έρχονται με καλό λογισμό, ότι θα βοηθηθούν, αλλά δεν δέχονται αυτό που τους λες, και κρίμα στα ναύλα.
Βλέπω όμως και μια καινούργια τέχνη του διαβόλου. Βάζει στους ανθρώπους τον λογισμό ότι, αν κάνουν κάποιο τάμα και το εκπληρώσουν, αν πάνε και κανένα προσκύνημα, είναι εντάξει πνευματικά. Και βλέπεις πολλούς να πηγαίνουν με λαμπάδες και με τάματα στα μοναστήρια, στα προσκυνήματα, να τα κρεμάνε εκεί, να κάνουν και μεγάλους σταυρούς, να κλαίνε και λιγάκι, και να αρκούνται σ' αυτά. Δεν μετανοούν, δεν εξομολογούνται, δεν διορθώνονται, και χαίρεται το ταγκαλάκι.

- Γέροντα, ένας άνθρωπος που δεν εξομολογείται μπορεί να είναι εσωτερικά αναπαυμένος;
- Πώς να είναι αναπαυμένος; Για να νιώση κανείς ανάπαυση, πρέπει να πετάξη τα μπάζα από μέσα του. Αυτό θα γίνη με την εξομολόγηση. Ανοίγοντας ο άνθρωπος την καρδιά του στον πνευματικό και λέγοντας τα σφάλματά του, ταπεινώνεται, και έτσι ανοίγει την πύλη του Ουρανού, έρχεται πλούσια η Χάρις του Θεού και ελευθερώνεται.
Πριν από την εξομολόγηση στην κορυφή του υπάρχει ομίχλη, βλέπει θαμπά και δικαιολογεί τα σφάλματά του. Γιατί, όταν ο νους του είναι σκοτισμένος από τις αμαρτίες, δεν βλέπει καθαρά. Με την εξομολόγηση κάνει μια «φούουου», φεύγει η ομίχλη και καθαρίζει ο ορίζοντας. Γι' αυτό, όσους έρχονται να συζητήσουμε ένα θέμα ή να μου ζητήσουν μια συμβουλή κ.λπ., αν δεν έχουν εξομολογηθή ποτέ, τους στέλνω πρώτα να εξομολογηθούν και μετά να έρθουν να μιλήσουμε. Μερικοί μου λένε: «Γέροντα, αφού εσύ μπορείς να καταλάβης τι πρέπει να κάνω γι' αυτό το θέμα, πες μου». «Και να καταλάβω εγώ τι πρέπει να κάνης, τους λέω, δεν θα καταλάβης εσύ τι θα σου πω. Γι' αυτό πήγαινε πρώτα να εξομολογηθής και ύστερα έλα να συζητήσουμε». Γιατί, πώς να επικοινωνήσης και να συνεννοηθής με έναν άνθρωπο, όταν βρίσκεται σε άλλη συχνότητα;
Με την εξομολόγηση πετάει ο άνθρωπος από μέσα του ό,τι άχρηστο έχει και καρποφορεί πνευματικά. Μια μέρα έσκαβα τον κήπο μου, για να φυτέψω λίγες ντοματιές. Εκείνη την ώρα ήρθε κάποιος και μου λέει: «Τι κάνεις, Γέροντα;». «Τι να κάνω; του λέω, εξομολογώ τον κήπο μου». «Καλά, Γέροντα, μου λέει, χρειάζεται και ο κήπος εξομολόγηση;». «Ασφαλώς χρειάζεται. Έχω διαπιστώσει πως, όταν τον εξομολογώ, βγάζω δηλαδή έξω πέτρες, αγριάδες, αγκάθια κ.λπ., τότε βγάζει επίσημα κηπευτικά, αλλιώς οι ντομάτες γίνονται κιτρινιάρικες, καχεκτικές!» ...;

Ο Θεός θέλει ο άνθρωπος, να διορθώνεται δια του ανθρώπου

- Γέροντα, όταν αντιμετωπίζω ένα θέμα και προσεύχωμαι γι' αυτό, πως θα καταλάβω ποιο είναι το θέλημα του Θεού;
- Το θέλημα του Θεού δεν βρίσκεται έτσι. Καλύτερα να ρωτάς για ένα πρόβλημά σου. Να μη ζητάς πληροφορία από τον Θεό, εφόσον μπορείς να συμβουλευθής κάποιον άνθρωπο, γιατί μπορεί να πλανηθής. Κάποιος πήγαινε σε μια εκκλησία, στεκόταν μπροστά στο εικονοστάσι και έλεγε: «Παναγία μου, να πάρω χρήματα από το κουτί;». Του έλεγε ο λογισμός: «Πάρ' τα». «Ναι, θα τα πάρω», έλεγε και έπαιρνε τα χρήματα. Μια-δυο-τρεις φορές, ένας επίτροπος προβληματίσθηκε. «Τι γίνεται; Λέει. Κάποιος πρέπει να παίρνη τα χρήματα» και πήγε να παρακολουθήση. Τι να δη; Σε λίγο ήρθε αυτός και επανέλαβε τα ίδια: «Παναγία μου, να πάρω τα χρήματα από το κουτί; ...; Ναι, θα τα πάρω», είπε, οπότε τον έπιασε ο επίτροπος.
Πάντοτε, όταν υπάρχη άνθρωπος πνευματικός, τον οποίο μπορείς να ρωτήσης, πρέπει να ρωτήσης. Όταν δεν υπάρχη άνθρωπος να ρωτήσης - λ.χ. βρίσκεσαι στην έρημο -, αλλά υπάρχη μέσα σου η δίψα της υπακοής, τότε ο Καλός Θεός γίνεται ο Ίδιος Γέροντας και σε φωτίζει και σε πληροφορεί. Δεν μπορείς, ας υποθέσουμε, να βρης κάποιον, για να σου εξηγήση ένα χωρίο από την Αγία Γραφή; Τότε σε φωτίζει ο Θεός και το καταλαβαίνεις.

- Γέροντα, πως θα καταλάβη κανείς, αν κάτι που συμβαίνει στον αγώνα του είναι από τον πειρασμό ή από δική του απροσεξία;
- Θα πάη να ρωτήση.

- Δηλαδή μόνος του δεν μπορεί να το καταλάβη;
- Και να καταλαβαίνη κάτι, δεν μπορεί να είναι σίγουρος. Εδώ και ένας που έχει εμπειρία, πάει και ρωτάει κάποιον άλλον. Εγώ για ένα ατομικό μου θέμα πάντοτε θα ρωτήσω. Την δική μου λύση, και σοφώτερη να είναι, την θεωρώ την μεγαλύτερη βλακεία, όταν πρόκειται για προσωπικό μου θέμα. Ούτε πάω σε κάποιον που ξέρει τι με αναπαύει, αλλά σε κάποιον που δεν ξέρει. Βλέπεις, και ένας γιατρός, για να είναι σίγουρος ότι έκανε καλή διάγνωση σε μια δύσκολη περίπτωση, συμβουλεύεται και άλλον γιατρό, πόσο μάλλον ένας φοιτητής! Όσο πνευματικός άνθρωπος κι αν είναι κανείς, και όσο καλή τακτοποίηση κι αν κάνη μόνος του στα θέματά του, δεν μπορεί να αναπαυθή, γιατί ο Θεός θέλει ο άνθρωπος να βοηθιέται από τον άνθρωπο και να διορθώνεται δια του ανθρώπου. Τα οικονομάει έτσι ο Καλός Θεός, για να ταπεινώνεται ο άνθρωπος. Πρέπει να εκθέτη κανείς τους λογισμούς του και τις καταστάσεις που περνάει στον πνευματικό του, να τον συμβουλεύεται και να μην αποφασίζη μόνος του για τα δύσκολα θέματα ούτε να αντιμετωπίζη μόνος τους τις δυσκολίες που συναντάει στον αγώνα του, κάνοντας πρόβες στον εαυτό του, γιατί ο πειρασμός θα τον μπερδέψη και θα του δημιουργήση προβλήματα. Μερικοί φθάνουν στο σημείο να βάζουν μόνοι τους κανόνα στον εαυτό τους. Είναι πολύ επικίνδυνα αυτά τα πράγματα.
Όποιος δεν έχει πνευματικό, για να τον συμβουλεύεται στην πνευματική του πορεία, μπερδεύεται, κουράζεται, καθυστερεί και δύσκολα θα φθάση στον προορισμό του. Αν δίνη μόνος του λύση στα προβλήματά του, όσο σοφός και αν είναι, επειδή κινείται με αυτοπεποίθηση και υπερηφάνεια, μένει σκοτισμένος. Ενώ, όποιος ταπεινώνεται και πηγαίνει με εμπιστοσύνη και αυταπάρνηση στον πνευματικό και ζητά την γνώμη του, βοηθιέται και του δίνει την σωστή απάντηση. Να, όταν έρχεται κάποιος με ευλάβεια, με τον λογισμό πως είμαι άγιος, ενώ εγώ είμαι τενεκές, έχω προσέξει ότι νιώθω μέσα μου μια αλλοίωση και αυτή που του λέω δεν είναι δικά μου. Από αυτό καταλαβαίνω ξεκάθαρα ότι ο άνθρωπος αυτός έχει έρθει με ευλάβεια, και ο Θεός, για να μην τον αδικήση, δίνει σ' εμένα αυτήν την καλή κατάσταση. Σε τέτοιες περιπτώσεις, αν πρόκειται για ένα σοβαρό θέμα, ο Θεός σε πληροφορεί και μπορείς να του πης τι θα συμβή, πότε θα συμβή και πώς να το αντιμετωπίση.

Χρειάζεται πνευματικός οδηγός στην πνευματική ζωή
Σήμερα το πιο απαραίτητο είναι να βρουν οι άνθρωποι έναν πνευματικό, να εξομολογούνται, να του έχουν εμπιστοσύνη και να τον συμβουλεύωνται. Αν έχουν πνευματικό και βάλουν ένα πρόγραμμα με προσευχή και λίγη μελέτη, εκκλησιάζωνται, κοινωνούν, τότε δεν έχουν τίποτε να φοβηθούν σ' αυτήν την ζωή.
Η ψυχή πρέπει να παρακολουθήται από τον πνευματικό, για να μη λαθέψη τον δρόμο της. Μπορεί να βοηθάη στον αγώνα λ.χ. και η πνευματική μελέτη, αλλά, αν κανείς δεν έχη πνευματικό οδηγό, μπορεί να δίνη δικές του ερμηνείες σ' αυτά που διαβάζει, και να πλανηθή. Βλέπεις, και όταν κάποιος πάη κάπου με το αυτοκίνητό του και δεν γνωρίζη καλά τον δρόμο, μπορεί να συμβουλεύεται τον χάρτη, αλλά σταματάει κιόλας και ρωτάει, για να μην πάρη λάθος δρόμο. Ξεκινάει, ας υποθέσουμε, από την Αθήνα να πάη στην Φλώρινα. Έχει χάρτη και τον παρακολουθεί, αλλά ρωτάει και σε κανένα περίπτερο αν πηγαίνη καλά, αν ο δρόμος είναι καλός, γιατί σε καμμιά διασταύρωση υπάρχει κίνδυνος να πάρη άλλο δρόμο και να βρεθή στην Καβάλα ή σε κάποιον γκρεμό να κινδυνέψη να σκοτωθή. Φυσικά, μπορεί κάποιος να ρωτήση, αλλά να μην πάρη τον δρόμο που θα του πουν, και να βρεθή τελικά αλλού, ή να μην προσέξη τα επικίνδυνα σημεία, και να πάθη κακό. Όποιος όμως του δείξη τον δρόμο και συγχρόνως του πη: «πρόσεξε, στο τάδε σημείο έχει μια στροφή επικίνδυνη, εκεί έχει έναν γκρεμό ...;», εκείνος θα έχη το μισθό του. Το ίδιο, θέλω να πω, πρέπει να γίνεται και στην πνευματική ζωή. Είναι απαραίτητο ο πιστός να έχη πνευματικό που θα τον καθοδηγή με τις συμβουλές του και θα τον βοηθάη δια του μυστηρίου της εξομολογήσεως. Έτσι μόνον μπορεί να ζήση ορθόδοξη πνευματική ζωή και να είναι σίγουρος ότι βρίσκεται στον σωστό δρόμο.
Τον πνευματικό οδηγό φυσικά κανείς θα τον διαλέξη. Δεν θα εμπιστευθή στον οποιονδήποτε την ψυχή του. Όπως για την υγεία του σώματος ψάχνει να βρη καλό γιατρό, έτσι και για την υγεία της ψυχής του θα ψάξη να βρη κάποιον καλό πνευματικό και θα πηγαίνη σ' αυτόν, τον γιατρό της ψυχής, τακτικά.

Στείλτε τους ανθρώπους στον πνευματικό
- Γέροντα, πολλές φορές οι άνθρωποι βλέποντας ράσο μας λένε τον πόνο τους, το πρόβλημά τους, ακόμη και εξομολόγηση. Ποια πρέπει να είναι η στάση μας απέναντί τους;
- Εξ αρχής, όταν απευθύνωνται σ' εσάς για κάποιο πρόβλημά τους, να τους ρωτήσετε: «Έχετε πνευματικό;». Κι εγώ στους ανθρώπους που έρχονται εκεί στο Καλύβι να με ρωτήσουν για κάποιο θέμα λέω: «Εγώ δεν είμαι πνευματικός· να πάτε στον πνευματικό σας και να κάνετε ό,τι σας πη εκείνος». Πρέπει να μετανοήσουν οι άνθρωποι και να έχουν έναν πνευματικό να εξομολογούνται, για να κοπούν τα δικαιώματα του διαβόλου. Να ακούση η μοναχή μια φορά κάποια πονεμένη γυναίκα που έχει ένα πρόβλημα και μετά να την στείλη στον πνευματικό, αυτό το καταλαβαίνω. Όχι όμως να συνεχίζη να συζητάη μαζί της. Ή, αν μία γυναίκα δεν αναπαύεται στον πνευματικό της ή δεν έχη πάει ποτέ για εξομολόγηση ή βρίσκεται σε κατάσταση απελπισίας, ας την ακούση μια φορά και πάλι να την στείλη στον πνευματικό και να της πη ότι εκείνη θα εύχεται.
Εκτός που δεν έχει υποχρέωση η μοναχή να τους βοηθήση κατ' αυτόν τον τρόπο, ακούγοντας δηλαδή συνεχώς τα προβλήματά τους, δεν βοηθιούνται κιόλας έτσι οι άνθρωποι. Γιατί ο άνθρωπος παθαίνει τριών ειδών αλλοιώσεις: από τον εαυτό του, από τους άλλους και από τον διάβολο. Έρχονται εδώ, βρίσκουν μια παρηγοριά ανθρώπινη, αλλά, μόλις φύγουν από το Μοναστήρι και πάνε σπίτι, γυρίζουν πάλι στο δικό τους και αρχίζουν τα ίδια. Και οι γυναίκες και οι άνδρες να πάνε στον πνευματικό τους. Δεν είναι σωστό να λένε τα θέματά τους στην καλόγρια. Γιατί μετά λένε: «τα είπα· είμαι εντάξει», αναπαύουν ψεύτικα τον λογισμό τους και δεν πάνε στον πνευματικό. Αυτό είναι τέχνασμα του διαβόλου, για να μην εξομολογούνται.
Πρέπει να καταλάβετε ποια είναι η αποστολή σας ως μοναχές και να μην πάτε να κάνετε δήθεν ιεραποστολή, επειδή δεν έχετε καταλάβει την καλογερική αποστολή. Ως μοναχοί έχουμε υποχρέωση να κάνουμε προσευχή για τα προβλήματα των άλλων· δεν είμαστε όμως υποχρεωμένοι να ασχοληθούμε με τα προβλήματά τους. Ο πνευματικός έχει υποχρέωση να το κάνη αυτό, έχει και ευθύνη. Αν συζητούν μ' εσάς, φορτώνουν σ' εσάς την ευθύνη. Εκείνος μπορεί να τους παρακολουθή από κοντά και να δίνη λύση στα προβλήματά τους. Χρειάζεται δηλαδή δουλειά. Αυτή η δουλειά δεν είναι των μοναχών. Από μας μόνον προσευχή να ζητάνε. Ας στέλνουν κανένα γράμμα με ονόματα, να κάνουμε κανένα κομποσχοίνι.

Πνευματικός από κοντά
Όπως κανείς φροντίζει ο οικογενειακός γιατρός να βρίσκεται, όσο το δυνατόν, κοντά του, έτσι πρέπει να φροντίση και ο πνευματικός να βρίσκεται κοντά του. Ένας γιατρός, όταν είναι κοντά στον άρρωστο, μπορεί να τον βοηθήση καλύτερα από καθηγητές πανεπιστημίου - έστω και αν δεν έχη τόση πείρα -, γιατί μπορεί να τον παρακολουθή συστηματικά και, αν χρειασθή, θα τον στείλη στον ειδικό γιατρό. Μου έκανε εντύπωση το εξής, όταν ήμουν στο Σανατόριο[1] : Πολλοί πλούσιοι που είχαν φυματίωση έμεναν στο σπίτι τους και πήγαιναν εκεί καθηγητές πανεπιστημίου, για να τους κάνουν θεραπεία. Αποδείχθηκε όμως ότι η θεραπεία δεν είχε κανένα αποτέλεσμα, γιατί δεν μπορούσαν να τους παρακολουθούν συστηματικά. Γι' αυτό αναγκάσθηκαν να δημιουργήσουν στο Σανατόριο ξεχωριστά τμήματα, για να νοσηλεύωνται εκεί, ώστε να παρακολουθούνται συστηματικά.
Θέλω να πω ότι, όπως ο γιατρός από κοντά παρακολουθεί τον άρρωστο, όταν του δίνη κάποια θεραπεία, βλέπει αν τα φάρμακα που του έδωσε τον βοηθούν ή έχουν παρενέργειες κ.λπ., και ανάλογα αυξάνει ή ελαττώνει την δόση και, αν χρειασθή, μπορεί ακόμη και να αλλάξη την θεραπεία, έτσι και ο πνευματικός πρέπει από κοντά να παρακολουθή την ψυχή, γιατί κατά καιρούς παρουσιάζει διάφορες αλλαγές και αντιδράσεις, τις οποίες από μακριά δεν μπορεί να παρακολουθήση, για να τον βοηθήση αποτελεσματικά. Μια φορά είχα πει σε μια ψυχή που είχε έναν πειρασμό: «Θα κάνης αυτό και θα δης ότι θα το ξεπεράσης». Πράγματι μ' άκουσε και το ξεπέρασε. Μετά από λίγο καιρό είχε έναν τελείως αντίθετο πειρασμό, τον αντιμετώπισε με τον ίδιο τρόπο και ταλαιπωρήθηκε! Μπορούσε η ευλογημένη να στείλη έναν άνθρωπο ή να γράψη ένα γράμμα, για να με ρωτήση τι έπρεπε να κάνη, αφού αντιμετώπιζε άλλη δυσκολία. Θα της έδινα άλλο φάρμακο, δηλαδή άλλη συμβουλή. Δυσκολεύτηκε να με ρωτήση, επειδή ήμουν μακριά. Γι' αυτό εγώ από μακριά δεν συνηθίζω να δίνω συμβουλές, αν δεν γνωρίζω καλά τον άνθρωπο και δεν έχω στενή επικοινωνία μαζί του.

Ο πνευματικός στην οικογένεια

- Γέροντα, ποια βιβλία μπορούν να βοηθήσουν τους συζύγους;
- Εκείνο που βοηθάει το ανδρόγυνο είναι να μη δικαιολογή ο καθένας τον εαυτό του. Αν δικαιολογούν τον εαυτό τους, όσα πνευματικά βιβλία κι αν διαβάσουν, δεν ωφελούνται. Αν έχουν καλή διάθεση, έχουν πνευματικό και του κάνουν υπακοή, δεν θα έχουν προβλήματα. Χωρίς πνευματικό διαιτητή δεν γίνεται.
Το καλύτερο είναι να έχουν τα ανδρόγυνα τον ίδιο πνευματικό. Όχι άλλον πνευματικό ο άνδρας και άλλον η γυναίκα. Δύο ξύλα, αν τα πελεκήσουν δύο μαραγκοί, όπως νομίζει ο καθένας, δεν θα μπορέσουν ποτέ να εφαρμόσουν. Ενώ, όταν έχουν τον ίδιο πνευματικό, ο πνευματικός πελεκάει τα εξογκώματα - τα ελαττώματα - του ενός, πελεκάει και τα εξογκώματα του άλλου, και έτσι εξομαλύνονται οι δυσκολίες. Αλλά σήμερα, ακόμη και ανδρόγυνα που ζουν πνευματικά, έχουν διαφορετικό πνευματικό. Σπάνια έχουν και οι δυο τον ίδιο πνευματικό, γι' αυτό και δεν βοηθιούνται. Έχω υπ' όψιν μου ανδρόγυνα που ταίριαζαν, αλλά δεν είχαν τον ίδιο πνευματικό, για να τους βοηθήση, και χώρισαν. Και άλλο που, ενώ δεν ταίριαζαν, επειδή είχαν τον ίδιο πνευματικό, έζησαν αρμονικά.
Βέβαια, όταν έχη όλη η οικογένεια τον ίδιο πνευματικό, αυτό είναι ακόμη καλύτερο. Ο πνευματικός θα τους ακούση όλους και θα χειρισθή ανάλογα το θέμα. Άλλοτε θα ζορίση τον πατέρα ή την μητέρα, άλλοτε θα καλέση τα παιδιά, αν δεν μπορή να βγάλη συμπέρασμα από αυτά που του λένε οι γονείς. Ή, αν το ανδρόγυνο έχη προβλήματα και φταίη λ.χ. η γυναίκα, μπορεί να καλέση τον άνδρα, για να τον συμβουλέψη πως πρέπει να φερθή, ή να ζητήση από κάποιον συγγενή τους ή γνωστό τους να βοηθήση διακριτικά.

Αλλαγή πνευματικού
- Γέροντα, όταν κανείς αναγκασθή για κάποιον λόγο να αλλάξη πνευματικό, χρειάζεται να εξομολογηθή πάλι αμαρτίες που έχει εξομολογηθή;
- Καλά είναι να ενημερώση τον καινούργιο πνευματικό, όπως ο ασθενής, όταν αλλάζη γιατρό, λέει πάλι το ιστορικό του, για να μπορέση ο γιατρός να τον βοηθήση καλύτερα.

- Γέροντα, όταν κάποιος θέλη να αλλάξη πνευματικό και μας ρωτάη αν είναι σωστό, τι πρέπει να πούμε;
- Να πάρη ευλογία από τον πνευματικό του. Δεν είναι καλό να αλλάζη κανείς εύκολα πνευματικό. Μια οικοδομή δεν θα γίνη ποτέ σωστή, αν αλλάζουν συνέχεια οι μηχανικοί και οι οικοδόμοι.
Παλιά πήγαιναν οι άνθρωποι σε Γέροντες, για να ζητήσουν συμβουλή για ένα θέμα που τους απασχολούσε και να βοηθηθούν. Σήμερα πολλοί δεν πάνε για συμβουλή, αλλά για να δικαιολογήσουν τον εαυτό τους ή για να πουν ότι συμβουλεύτηκαν και τον τάδε Γέροντα. «Πήγα στον τάδε και στον τάδε, ρώτησα και τον πατέρα Παϊσιο γι' αυτό το θέμα», λέει ο άλλος, και εγώ μπορεί να τον μάλωσα ή να ήρθε μέχρι την πόρτα και να μη χτύπησε! Έτσι καταλήγουν να γυρίζουν από τον έναν πατέρα στον άλλον, χωρίς να έχουν κάποιον μόνιμο πνευματικό, με αποτέλεσμα να μπερδεύωνται.
Άλλοι πάλι κάνουν ένα σφάλμα και δεν πάνε να το πουν στον πνευματικό τους, αλλά πάνε και το λένε σε άλλον πνευματικό, για να μη χάσουν την αξιοπρέπειά τους. Μετά από λίγο καιρό κάνουν το ίδιο σφάλμα και το λένε σε άλλον, ύστερα σε άλλον, και τελικά παρουσιάζονται στον έναν πνευματικό ότι το έκαναν μια φορά, στον άλλο μια φορά, και έτσι συνεχίζουν να σφάλλουν και μένουν αδιόρθωτοι.
Είναι και μερικοί, έχω παρατηρήσει, οι οποίοι αποφεύγουν να πουν κάτι στον πνευματικό τους, αν και ξέρουν ότι θα τους βοηθήση και δεν πρόκειται να το διαδώση, και το λένε σε κάποιον γνωστό τους, που δεν μπορεί να τους βοηθήση και που σίγουρα θα το πη και σε άλλους. Θυμάμαι, όταν ήμουν αρχάριος μοναχός στο Κοινόβιο[2], είχε έρθει κάποιος να κοινοβιάση. Κάθησε ένα διάστημα και μετά είχε λογισμούς να φύγη. Στον ηγούμενο δεν πήγε να πη τους λογισμούς του ούτε σε κανέναν άλλον πνευματικό πατέρα, αλλά τα είπε σε έναν εργάτη από την Ιερισσό, που εργαζόταν στο μοναστήρι. Ήμουν και εγώ εκεί κοντά, όταν του τα έλεγε· καθάριζα κρεμμύδια έξω από την κουζίνα. Άρχισε λοιπόν από δύο μέτρα πιο πέρα να του κάνη εξομολόγηση δυνατά. «Μετάνοιωσα που έγινα μοναχός». «Όταν ήρθες, δεν δοκίμασες;», τον ρωτάει ο εργάτης. «Δοκίμασα δύο χρόνια». «Καλά, γιατί δεν έφυγες νωρίτερα;». «Να, δεν έφυγα». «Με το ζόρι σε έκαναν καλόγερο;». «Όχι, ήθελα και εγώ». «Καλά, του λέει, τα είπες αυτά στον ηγούμενο;». «Όχι», του απαντά. «Σ' εμένα που τα λες, τι θα ωφεληθής;», του λέει. Του είχε πει ολόκληρο το ιστορικό του. Βλέπετε; Στον ηγούμενο που έπρεπε να τα πη, για να βοηθηθή, δεν τα είπε και πήγε να εξομολογηθή στον εργάτη. Και εκείνος θα τα έλεγε το Σαββατοκύριακο στο καφενείο στην Ιερισσό, για να γελάσουν, και θα γέμιζε το χωριό. Και να πης πως ήταν λειψός; Ξέρετε πόσα λεξικά είχε; Τα αρχαία ελληνικά τα ήξερε απταίστως.

- Γέροντα, μπορεί ένας λαϊκός να ρωτήση για ένα πρόβλημά του ή για έναν πειρασμό του κάποιον πνευματικό αδελφό του, αν ο πνευματικός του απουσιάζη;
- Δεν μπορεί να τηλεφωνήση στον πνευματικό του; Ο αδελφός άλλοτε μπορεί να βοηθήση και άλλοτε δεν μπορεί να βοηθήση ή, παρά την καλή του διάθεση, μπορεί ακόμη και να τον βλάψη. Σε μια ανάγκη με ένα τηλεφώνημα στον πνευματικό βολεύονται τα πράγματα. Και αν δεν μπορή να επικοινωνήση με τον πνευματικό του και είναι κάτι σοβαρό και επείγον, ας ρωτήση έναν άλλον πνευματικό. Καλά είναι να τον έχη ρωτήσει εκ των προτέρων ποιον πνευματικό μπορεί να συμβουλευθή σε τέτοια περίπτωση, ώστε να πάη σε κάποιον που έχει το ίδιο πνεύμα, Γιατί κάθε μοναχός έχει δικό του σχέδιο. Μπορεί να είναι καλό και το ένα σχέδιο και το άλλο, αλλά είναι διαφορετικά.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2
Για μια σωστή εξομολόγηση

Να δένουμε το τραύμα μας
- Γέροντα, όταν στον αγώνα μου έχω πτώσεις, πανικοβάλλομαι.
- Μη φοβάσαι. Αγώνας είναι και θα έχουμε και τραύματα. Με την εξομολόγηση αυτά θεραπεύονται. Βλέπεις, οι στρατιώτες στον πόλεμο, όταν τραυματίζωνται επάνω στην μάχη, τρέχουν αμέσως στον γιατρό, δένουν το τραύμα τους και συνεχίζουν να πολεμούν φιλότιμα. Εν τω μεταξύ αποκτούν και πείρα από τον τραυματισμό και προφυλάγονται καλύτερα, ώστε να μην ξανατραυματισθούν. Έτσι και εμείς, όταν τραυματιζώμαστε πάνω στον αγώνα μας, δεν πρέπει να δειλιάζουμε, αλλά να τρέχουμε στον γιατρό - στον πνευματικό -, να του δείχνουμε το τραύμα μας, να θεραπευώμαστε πνευματικά, και πάλι να συνεχίζουμε «τον καλόν αγώνα»[3]. Κακό είναι, όταν δεν ψάχνουμε να βρούμε τους φοβερούς εχθρούς της ψυχής, τα πάθη, και δεν αγωνιζώμαστε, για να τους εξοντώσουμε.

- Γέροντα, μερικοί από φιλότιμο δεν πάνε να εξομολογηθούν. «Αφού μπορεί να ξανακάνω το ίδιο σφάλμα, λένε, για ποιο λόγο να πάω να το εξομολογηθώ; για να κοροϊδεύω τον παπά;».
- Αυτό δεν είναι σωστό! Είναι σαν να λέη ένας στρατιώτης, όταν τραυματίζεται: «Αφού ο πόλεμος δεν τέλειωσε και μπορεί πάλι να τραυματισθώ, γιατί να δέσω το τραύμα μου;». Αλλά, αν δεν το δέση, θα πάθη αιμορραγία και θα πεθάνη. Μπορεί από φιλότιμο να μην πηγαίνουν να εξομολογηθούν, τελικά όμως αχρηστεύονται. Ο διάβολος, βλέπεις, εκμεταλλεύεται και τα χαρίσματα. Αν δεν καθαρίζουμε με την εξομολόγηση την ψυχή μας, όταν πέφτουμε και λερωνώμαστε, με τον λογισμό ότι πάλι θα πέσουμε και θα λερωθούμε, προσθέτουμε λάσπες πάνω στις παλιές λάσπες και είναι δύσκολο μετά να καθαρίσουν.

Η ανάγκη για εξομολόγηση
- Γέροντα, ο Όσιος Μάρκος ο Ασκητής λέει: «Ο γνωστικός εξομολογείται στον Θεό όχι με την απαρίθμηση των παραπτωμάτων του, αλλά με την υπομονή των επερχομένων θλίψεων»[4]. Τι εννοεί;
- Και το ένα πρέπει να γίνεται και το άλλο. Εξομολογείται ο πιστός στον πνευματικό, εξομολογείται και πριν από την προσευχή ταπεινά στον Θεό, απογυμνώνοντας τον εαυτό του: «Θεέ μου, έσφαλα, είμαι τέτοιος, τέτοιος». Συγχρόνως όμως δέχεται και τις θλίψεις που του συμβαίνουν σαν φάρμακο. Ο Άγιος δεν λέει να μην κάνης την πρώτη και την δεύτερη εξομολόγηση, αλλά μόνο να υπομένης τις θλίψεις. Τι θα πη «εξομολογούμαι;». Δεν θα πη «ομολογώ έξω αυτό που έχω μέσα μου»; Αν έχης μέσα στο καλά, «εξομολογείσαι τω Κυρίω»[5], δηλαδή δοξολογείς τον Θεό. Αν έχης κακά, εξομολογείσαι τις αμαρτίες σου.

- Γέροντα, την πρώτη φορά που θα πάη κανείς για εξομολόγηση, θα μιλήση στον πνευματικό για όλη την προηγούμενη ζωή του;
- Την πρώτη φορά θα κάνη μια γενική εξομολόγηση. Όπως ο ασθενής, όταν μπη στο νοσοκομείο, δίνει το ιστορικό του, π.χ. λέει: «είχα μια πάθηση στους πνεύμονες, αλλά τώρα έχει περάσει, έχω κάνει μια εγχείρηση με ολική ή τοπική νάρκωση κ.λπ.», έτσι και στην πρώτη εξομολόγηση, ας προσπαθήση κανείς να πη στον πνευματικό λεπτομέρειες από την ζωή του, και εκείνος θα βρη την πληγή, για να την θεραπεύση. Πολλές φορές ένα χτύπημα, που δεν του δίνεις σημασία, έχει ύστερα συνέπειες. Βέβαια, την πρώτη φορά που θα πάη στον πνευματικό, θα έχη να πη, ας υποθέσουμε, εκατό αμαρτίες. Την δεύτερη θα έχη να πη εκατόν δέκα, γιατί θα τον πολεμήση περισσότερο ο διάβολος, επειδή εξομολογήθηκε και του χάλασε τη δουλειά. Την Τρίτη φορά μπορεί να πη εκατόν πενήντα, αλλά ύστερα θα ελαττώνεται συνέχεια ο αριθμός, μέχρι που θα πηγαίνη για εξομολόγηση και θα έχη να πη ελάχιστες αμαρτίες.
Η σωστή εξομολόγηση
- Γιατί μερικές φορές, ενώ η συνείδηση μας ελέγχει, δεν κάνουμε τον ανάλογο αγώνα, για να διορθωθούμε;
- Αυτό μπορεί να συμβή και από ένα τσάκισμα ψυχικό. Όταν είναι κανείς πανικοβλημένος από κάποιον πειρασμό, θέλει να αγωνισθή, αλλά δεν έχει διάθεση, δεν έχει ψυχική δύναμη. Τότε πρέπει να τακτοποιηθή εσωτερικά με την εξομολόγηση. Με την εξομολόγηση παρηγοριέται, τονώνεται και ξαναβρίσκει με την Χάρη του Θεού το κουράγιο για αγώνα. Αν δεν τακτοποιηθή, μπορεί να του έρθη και άλλος πειρασμός, οπότε, θλιμμένος όπως είναι, τσακίζεται περισσότερο, τον πνίγουν οι λογισμοί, απελπίζεται και μετά δεν μπορεί να αγωνισθή καθόλου.

- Και αν αυτό συμβαίνη συχνά;
- Αν συμβαίνη συχνά, πρέπει ο άνθρωπος να τακτοποιήται συχνά, να ανοίγη την καρδιά του στον πνευματικό, για να παίρνη κουράγιο. Και όταν τακτοποιηθή, πρέπει να βάλη την μηχανή να τρέξη, να αγωνισθή φιλότιμα και εντατικά, για να πάρη καταπόδι τον έξω από 'δώ.

- Γέροντα, όταν δεν αισθάνωνται την ανάγκη για εξομολόγηση, τι φταίει;
- Μήπως δεν παρακολουθείς τον εαυτό σου; Η εξομολόγηση είναι μυστήριο. Να πηγαίνης και απλά να λες τις αμαρτίες σου. Γιατί, τι νομίζεις; Πείσμα δεν έχεις; Εγωισμό δεν έχεις; Δεν πληγώνεις την αδελφή; Δεν κατακρίνεις; Μήπως εγώ τι πηγαίνω και λέω; «Θύμωσα, κατέκρινα ...;» και μου διαβάζει ο πνευματικός την συγχωρητική ευχή. Αλλά και οι μικρές αμαρτίες έχουν και αυτές βάρος. Όταν πήγαιναν στον Παπα-Τύχωνα[6] να εξομολογηθώ, δεν είχα τίποτα σοβαρό να πω και μου έλεγε: «Αμμούδα, παιδάκι μου, αμμούδα»! Οι μικρές αμαρτίες μαζεύονται και κάνουν ένα σωρό αμμούδα, που είναι όμως βαρύτερη από μια μεγάλη πέτρα. Ο άλλος που έχει κάνει ένα αμάρτημα μεγάλο, το σκέφτεται συνέχεια, μετανοεί και ταπεινώνεται. Εσύ έχεις πολλά μικρά. Εάν όμως εξετάσης τις συνθήκες με τις οποίες εσύ μεγάλωσες και τις συνθήκες με τις οποίες μεγάλωσε ο άλλος, θα δης ότι είσαι χειρότερη από εκείνον. Να προσπαθής επίσης να είσαι συγκεκριμένη στην εξομολόγησή σου. Δεν φθάνει να πη κανείς λ.χ. «ζηλεύω, θυμώνω κ.λπ.», αλλά πρέπει να πη τις συγκεκριμένες πτώσεις του, για να βοηθηθή. Και, όταν πρόκειται για κάτι βαρύ, όπως η πονηριά, πρέπει να πη και πως σκέφθηκε και πως ενήργησε· αλλιώς κοροϊδεύει τον Χριστό. Αν ο άνθρωπος δεν ομολογή την αλήθεια στον πνευματικό, δεν του αποκαλύπτη το σφάλμα του, για να μπορέση να τον βοηθήση, παθαίνει ζημιά, όπως και ο άρρωστος κάνει μεγάλο κακό στην υγεία του, όταν κρύβη την πάθησή του από τον γιατρό. Ενώ, όταν εκθέτη τον εαυτό του όπως ακριβώς είναι, τότε ο πνευματικός μπορεί να τον γνωρίση καλύτερα και να τον βοηθήση πιο θετικά.
Ύστερα, όταν κανείς αδικήση ή πληγώση με την συμπεριφορά του έναν άνθρωπο, πρέπει πρώτα να πάη να του ζητήση ταπεινά συγχώρηση, να συμφιλιωθή μαζί του, και έπειτα να εξομολογηθή την πτώση του στον πνευματικό, για να λάβη την άφεση. Έτσι έρχεται η Χάρις του Θεού. Αν πη το σφάλμα του στον πνευματικό, χωρίς προηγουμένως να ζητήση συγχώρηση από τον άνθρωπο που πλήγωσε, δεν είναι δυνατόν να ειρηνεύση η ψυχή του, γιατί δεν ταπεινώνεται. Εκτός αν ο άνθρωπος που πλήγωσε έχη πεθάνει ή δεν μπορή να τον βρη, γιατί άλλαξε κατοικία και δεν έχει την διεύθυνσή του, για να του ζητήση, έστω και γραπτώς, συγγνώμην, αλλά έχη διάθεση να το κάνη, τότε ο Θεός τον συγχωρεί, γιατί βλέπει την διάθεσή του.

- Αν, Γέροντα, ζητήσουμε συγχώρεση και δεν μας συγχωρήση;
- Τότε να κάνουμε προσευχή να μαλακώση ο Θεός την καρδιά του. Υπάρχει όμως περίπτωση να μη βοηθάη ο Θεός να μαλακώση η καρδιά του, γιατί, αν μας συγχωρήση, μπορεί να ξαναπέσουμε στο ίδιο σφάλμα.

- Γέροντα, όταν κανείς κάνη ένα σοβαρό σφάλμα, υπάρχει περίπτωση να μην μπορή να το εξομολογηθή αμέσως;
- Γιατί να το αφήση; Για να ξινίση; Όσο κρατάς ένα χαλασμένο πράγμα, τόσο χαλάει. Γιατί να αφήση να περάσουν ένας-δύο μήνες, για να πάη στον πνευματικό να το εξομολογηθή; Να πάη το συντομώτερο. Αν έχη μια πληγή ανοιχτή, θα αφήση να περάση ένας μήνας, για να την θεραπεύση; Ούτε να περιμένη να πάη, όταν θα έχη πολύ χρόνο ο πνευματικός, για να έχη πιο πολλή άνεση. Αυτό το ένα σφάλμα, τακ-τακ να το λέη αμέσως και μετά, όταν ο πνευματικός θα έχη χρόνο, να πηγαίνη για πιο πολύ, για μια συζήτηση κ.λπ.
Δεν χρειάζεται ώρα πολλή, για να δώσω εικόνα του εαυτού μου. Όταν η συνείδηση δουλεύη σωστά, δίνει ο άνθρωπος με δυο λόγια εικόνα της καταστάσεώς του. Όταν όμως υπάρχη μέσα του σύγχυση, μπορεί να λέη πολλά και να μη δίνη εικόνα. Να, βλέπω, μερικοί μου γράφουν ολόκληρα τετράδια, είκοσι-τριάντα σελίδες αναφοράς με μικρά γράμματα, και μερικές σελίδες υστερόγραφο ...; Όλα αυτά που γράφουν, μπορούσαν να τα βάλουν σε μια σελίδα.

Τα ελαφρυντικά στην εξομολόγησή μας γίνονταιεπιβαρυντικά για την συνείδηση
- Όταν, Γέροντα, κατά την εξομολόγησή μιας αμαρτίας δεν νιώθη κανείς τον πόνο που ένιωσε, όταν έκανε την αμαρτία, σημαίνει ότι δεν υπάρχει πραγματική μετάνοια;
- Αν έχη περάσει καιρός από τότε που έκανε αυτήν την αμαρτία, επουλώνεται η πληγή, γι' αυτό δεν νιώθει τον ίδιο πόνο. Αυτό που πρέπει να προσέξη, είναι να μη δικαιολογή τον εαυτό του κατά την εξομολόγηση. Εγώ, όταν πάω να εξομολογηθώ και πω λ.χ. «θύμωσα» - άσχετα αν χρειαζόταν να δώσω και σκαμπίλι -, δεν αναφέρω το θέμα, για να μη μου δώση ελαφρυντικό ο πνευματικός. Όποιος εξομολογείται και δικαιολογεί τον εαυτό του, δεν έχει ανάπαυση εσωτερική, όσο ασυνείδητος και αν είναι. Τα ελαφρυντικά που χρησιμοποιεί στην εξομολόγησή του γίνονται επιβαρυντικά για την συνείδησή του. Ενώ, όποιος υπερβάλλει τα σφάλματά του, γιατί έχει λεπτή συνείδηση, και δέχεται και μεγάλο κανόνα από τον πνευματικό, αυτός νιώθει ανέκφραστη αγαλλίαση. Υπάρχουν άνθρωποι που, αν κλέψουν λ.χ. μια ρώγα, νιώθουν σαν να πήραν πολλά καλάθια σταφύλια και σκέφτονται συνέχεια το σφάλμα τους. Δεν κοιμούνται όλη την νύχτα, μέχρι να το εξομολογηθούν. Και άλλοι, ενώ έχουν κλέψει ολόκληρα καλάθια σταφύλια, δικαιολογούν τον εαυτό τους και λένε πως πήραν ένα τσαμπί. Αυτοί όμως που όχι μόνο δεν δικαιολογούν τον εαυτό τους, αλλά μεγαλοποιούν το παραμικρό σφάλμα τους και στενοχωριούνται και υποφέρουν πολύ για μια μικρή τους αταξία, ξέρετε τι θεία παρηγοριά νιώθουν; Εδώ βλέπεις την θεία δικαιοσύνη, πως ο Καλός Θεός ανταμείβει.
Έχω παρατηρήσει ότι όσοι εκθέτουν τα σφάλματά τους ταπεινά στον πνευματικό και εξευτελίζονται, λάμπουν, γιατί δέχονται την Χάρη του Θεού. Ένας απόστρατος με πόση συντριβή μου διηγήθηκε ό,τι είχε κάνει από οκτώ χρονών παιδάκι. Ένα τόπι είχε πάρει από ένα παιδάκι για μια μόνο νύχτα - την άλλη μέρα του το έδωσε - και έκλαιγε, γιατί το στενοχώρησε. Όταν αποστρατεύθηκε, έψαξε και βρήκε όσους είχε λυπήσει, όταν υπηρετούσε - άσχετα αν εκτελούσε καθήκον της υπηρεσίας του-, και τους ζήτησε συγγνώμη! Μου έκανε εντύπωση! Όλα τα έπαιρνε επάνω του. Μένει τώρα σε ένα χωριό και τα χρήματά του τα δίνει ελεημοσύνη. Υπηρετεί και την ηλικιωμένη μάνα του, ενενήντα πέντε χρόνων, κατάκοιτη με ημιπληγία και, επειδή βλέπει το σώμα της, όταν την φροντίζη, τον πειράζει ο λογισμός. «Αν ο Χαμ που είδε την γύμνωση του πατέρα του τιμωρήθηκε[7], λέει, τότε εγώ ...;». Συνέχεια έκλαιγε. Το πρόσωπο του ήταν αλλοιωμένο. Πόσο διδάχθηκα από την συντριβή του!

- Μπορεί, Γέροντα, να μεγαλοποιή κανείς τα σφάλματά του, για να δείξη ότι κάνει λεπτή εργασία΄
- Εκείνο είναι άλλο· τότε υπερηφανεύεται από την ταπείνωση.

Μετά την εξομολόγηση
- Γέροντα, μετά την εξομολόγηση δικαιολογείται να νιώθης βάρος;
- Γιατί να νιώθης βάρος; Με μια σωστή εξομολόγηση σβήνουν όλα τα παλιά. Ανοίγονται νέα δεφτέρια. Έρχεται η Χάρις του Θεού και αλλάζει τελείως ο άνθρωπος. Χάνονται η ταραχή, η αγριάδα, το άγχος και έρχονται η γαλήνη, η ηρεμία. Τόσο αισθητό είναι αυτό ακόμη και εξωτερικά, που λέω σε μερικούς να φωτογραφηθούν πριν από την εξομολόγηση και μετά την εξομολόγηση, για να διαπιστώσουν και οι ίδιοι την καλή αλλοίωση, γιατί στο πρόσωπο ζωγραφίζεται η εσωτερική πνευματική κατάσταση. Τα μυστήρια της Εκκλησίας κάνουν θαύματα. Όσο πλησιάζει κανείς στον Θεάνθρωπο Ιησού Χριστό, θεώνεται, και επόμενο είναι να ακτινοβολή και να προδίδεται από την θεία Χάρη.

- Δηλαδή, Γέροντα, μετά από μια ειλικρινή εξομολόγηση νιώθεις αμέσως χαρά;
- Όχι πάντοτε. Μπορεί και να μη χαρής αμέσως, αλλά σιγά-σιγά γεννιέται μέσα σου η χαρά. Μετά την εξομολόγηση χρειάζεται η φιλότιμη αναγνώριση. Να νιώθης όπως αυτός που του χαρίζεται ένα χρέος που έχει, και από φιλότιμο αισθάνεται ευγνωμοσύνη και υποχρέωση προς τον ευεργέτη του. Να ευχαριστής τον Θεό, αλλά συγχρόνως να ζης και το ψαλμικό: «την ανομίαν μου εγώ γινώσκω και η αμαρτία μου ενώπιόν μου εστι διαπαντός»[8], για να μην ξεθαρρεύης και επαναλαμβάνης τα ίδια σφάλματα.

- Γέροντα, διάβασα κάπου ότι οι δαίμονες θα μας βασανίσουν στην άλλη ζωή ακόμη και για έναν κακό λογισμό που δεν εξομολογηθήκαμε.
- Κοίταξε, όταν ο άνθρωπος μετανοήση και πη στον πνευματικό ό,τι θυμόταν, χωρίς να έχη την πρόθεση να κρύψη κάτι, τελείωσε· τα ταγκαλάκια δεν έχουν καμμία εξουσία επάνω του. Όταν όμως δεν εξομολογηθή εν γνώσει του μερικές αμαρτίες του, θα βασανίζεται στην άλλη ζωή γι' αυτές.

- Γέροντα, όταν κάποιος εξομολογήθηκε νεανικά του σφάλματα, αλλά πάλι τα σκέφτεται και ταλαιπωρήται, είναι σωστή αντιμετώπιση;
- Αν έχη πολλή συντριβή για τα νεανικά του σφάλματα και τα εξομολογήθηκε, δεν υπάρχει λόγος να ταλαιπωρήται, αφού ο Θεός του τα συγχώρησε από την στιγμή που τα εξομολογήθηκε. Στο εξής δεν πρέπει να σκαλίζη τα παλιά, ιδίως σαρκικά αμαρτήματα, γιατί μπορεί να πάθη ζημιά. Στον πόλεμο π.χ. πέφτει μια χειροβομβίδα δίπλα σε έναν στρατιώτη, αλλά τον φυλάει ο Θεός και δεν σκάζει. Όταν τελειώση ο πόλεμος, βρίσκει ο στρατιώτης την χειροβομβίδα που δεν έσκασε και αρχίζει να την περιεργάζεται, και τελικά ανατινάζεται στον αέρα σε καιρό ειρήνης.

Η εμπιστοσύνη στον πνευματικό
- Γέροντα, αν στενοχωρεθή κάποιος πολύ, γιατί τον μάλωσε για κάποιο σφάλμα του ο πνευματικός, και πέση σε λύπη, αυτό έχει μέσα εγωισμό;
- Εμ βέβαια, έχει μέσα εγωισμό. Αν στενοχωρεθή κατά Θεόν, θα έχη παρηγοριά, θα έχη και πρόοδο, γιατί θα προσπαθήση να μην το ξανακάνη. Πρέπει να λέη τις δυσκολίες, τους λογισμούς του, τις πτώσεις του στον πνευματικό και να δέχεται με χαρά και την ήπια και την αυστηρή συμπεριφορά του, γιατί όλα από αγάπη και ενδιαφέρον γίνονται για την πρόοδο της ψυχής του.

- Και αν, Γέροντα, δεν δέχωμαι το μάλωμα ή την παρατήρηση;
- Αν δεν δέχεσαι, θα μείνης αδιόρθωτη. Όσοι δεν δέχονται παρατηρήσεις ούτε από τους ανθρώπους που τους αγαπούν, τελικά παραμένουν στραβόξυλα και αχρηστεύονται μόνοι τους πνευματικά. Όπως οι σανίδες που δεν δέχονται το πλάνισμα του μαραγκού, για να γίνουν έπιπλα, καταλήγουν στα μπετά ή στις σκαλωσιές και πατιούνται και λασπώνονται, μέχρι που καταλήγουν στην φωτιά, έτσι και αυτοί στο τέλος καταστρέφονται.

- Γέροντα, όταν κάποιος διαφωνή σε ένα θέμα με τον πνευματικό του, τι πρέπει να κάνη;
- Να πη απλά και ταπεινά τον λογισμό του. Βέβαια χρειάζεται πολλή προσοχή στην εκλογή του πνευματικού, ώστε να μπορή κανείς να τον εμπιστεύεται και να αναπαύεται με την καθοδήγησή του.

- Συμφέρει, Γέροντα, όταν κανείς βλέπη κάτι διαφορετικά από τον πνευματικό, να επιμένη στην γνώμη του;
- Όχι, γιατί δεν ξέρει τι κρύβεται πίσω από αυτό που ο ίδιος δεν θεωρεί σωστό. Για να καταλάβη π.χ. κάποιος τι κρύβεται πίσω από μια ενέργεια του πνευματικού του, ίσως ο πνευματικός να πρέπη να του πη την εξομολόγηση ενός άλλου. Επιτρέπεται να πη την εξομολόγηση του άλλου; Ασφαλώς όχι. Ας πούμε ότι έχει συνεννοηθή με τον πνευματικό να τον δη την τάδε ώρα, αλλά την ώρα εκείνη πηγαίνει και κάποιος άλλος που είχε λογισμούς να αυτοκτονήση και ο πνευματικός παίρνει πρώτα εκείνον. Οπότε σκέφτεται: «Πήρε πρώτα αυτόν, εμένα με περιφρονεί». Πώς να του πη όμως ο πνευματικός ότι αυτός είχε φθάσει στο σημείο να κάνη απόπειρα αυτοκτονίας; Αν του εξηγήση. Καταστρέφει, χαντακώνει τον άλλον. Ενώ, αν σκανδαλισθή αυτός ή αν κατεβάση τα μούτρα, δεν θα γίνη και μεγάλο κακό. Μια φορά έτσι σκανδαλίσθηκαν μερικοί που ήρθαν εκεί στο Καλύβι. Ήταν κάποιος που τον κατάφεραν με πολλή δυσκολία οι δικοί του να έρθη να συζητήσουμε και τον δέχθηκα με πολλή χαρά. Τον ασπάσθηκα, του έδωσα κομποσχοίνι, εικονάκια. Οι άλλοι παρεξηγήθηκαν. «Εμάς ο Γέροντας, είπαν, ούτε μας έδωσε σημασία». Αυτός ο καημένος ήταν άσωτος· εγώ ήξερα λεπτομέρειες από την ζωή του. Έφυγε μετά άλλος άνθρωπος. Χίλιες φορές να σκανδαλισθούν οι άλλοι. Δεν μπορείς, για να αναπαύσης τον έναν με μια εξήγηση, να καταστρέψης τον άλλον.

Η σωστή επικοινωνία με τον πνευματικό
Ένας πνευματικός άνθρωπος, όταν θέλη να βοηθήση κάποιον, προσπαθεί να τον συνδέση με τον Χριστό και όχι να τον δέση με τον εαυτό του. Στην συνέχεια χαίρεται, όταν καταφέρη να τον συνδέση με τον Χριστό, και ο άλλος αγωνίζεται προσβλέποντας στον Χριστό. Τότε και ο ένας και ο άλλος έχει τον μισθό του και τα πράγματα πάνε κανονικά. Όταν όμως ο άνθρωπος αγωνίζεται και κοιτάζη πώς να ευχαριστήση αυτόν που προσπαθεί να τον συνδέση με τον Χριστό, αν δηλαδή μια ενέργειά του θα στενοχωρήση ή θα χαροποιήση εκείνον, και δεν κοιτάζη πως ο Χριστός βλέπει αυτήν την ενέργειά του, τότε ούτε τον άνθρωπο που τον βοηθάει ευχαριστεί, ούτε τον Χριστό, αλλά ούτε ο ίδιος ωφελείται, γιατί δεν δέχεται θεϊκή βοήθεια. Δηλαδή ούτε ο Χριστός ούτε ο πνευματικός χαίρεται γι' αυτό το οποίο κάνει, αλλά ούτε ο ίδιος βοηθιέται, για να ξεπεράση μια δυσκολία. Ας υποθέσουμε ότι ψάλλει μια αδελφή και σκέφτεται: «Άραγε ψάλλω καλά; Θα χαρή η Γερόντισσα;». Ε, αυτή δεν βοηθιέται. Ενώ, αν ψάλλη για τον Χριστό, τα πράγματα πάνε κανονικά· και καλά θα ψάλη και την Γερόντισσα θα ευχαριστήση.

- Γέροντα, όταν κανείς δεν καταλάβη σωστά αυτό που του είπε ο πνευματικός, φταίει;
- Κοίταξε, αν δεν κατάλαβε, επειδή είχε μια επιθυμία και ο νους του ήταν εκεί, πάλι φταίει. Μερικοί το θέλημα το δικό τους το κάνουν θέλημα του Θεού. Ρωτάει λ.χ. κάποιος τον πνευματικό του για ένα πρόβλημά του και έχει στο λογισμό του την λύση που θέλει, που τον αναπαύει. Ο πνευματικός του λέει τι πρέπει να κάνη και αυτός καταλαβαίνει ότι του είπε να κάνη αυτό που ήθελε, και το κάνει με χαρά, νομίζοντας κιόλας ότι κάνει υπακοή. Και αν του πη μετά ο πνευματικός «γιατί ενήργησες έτσι;», του λέει: «Έτσι δεν μου είπες να κάνω;»
Αλλά και μερικές φορές, αυτό που λέει ο πνευματικός, δεν είναι να το πάρη κανείς κατά γράμμα. Μπορεί να είναι τρόπος του λέγειν. Θα σας πω μια περίπτωση, για να καταλάβετε. Μια σαρανταπεντάρα καθηγήτρια, που είχε και παιδιά, είχε μπλέξει έναν δεκαεξάχρονο μαθητή της. Το παιδί έφυγε από το σπίτι και συζούσε με την καθηγήτρια. Όταν ο πατέρας του ήρθε στο Καλύβι και μου είπε τον πόνο του, του είπα να κάνη για το θέμα αυτό ό,τι του πη ο πνευματικός του. Πήγε λοιπόν ο καημένος στον πνευματικό και μετά ήρθε πάλι σ' εμένα. Εγώ είχα εκείνη την ημέρα την Εξαρχία του Πατριαρχείου[9] , δεν μπορούσα να συζητήσω μαζί του και του είπα: «Να κάνης ό,τι σου είπε ο πνευματικός σου». Αυτός δεν έφευγε - και ευτυχώς που δεν έφυγε και επέμενε. Κάποια στιγμή που ευκαίρησα, τον είδα λίγο και μου είπε: «Γέροντα, αποφάσισα να την σκοτώσω αυτή την γυναίκα, γιατί έτσι μου είπε ο πνευματικός μου». «Για στάσου, καλέ μου άνθρωπε, του λέω, τι ακριβώς σου είπε ο πνευματικός;». «Μου είπε: ''Αυτή η γυναίκα είναι για σκότωμα''». Καταλάβατε; Ο πνευματικός είπε, τρόπος του λέγειν, «αυτή η γυναίκα είναι για σκότωμα», όχι να την σκοτώση! Από τότε δεν λέω σε κανέναν: «να κάνης ό,τι σου είπε ο πνευματικός», αλλά ρωτάω τι του είπε ο πνευματικός ...;

- Μπορεί, Γέροντα, να ζητάη κάποιος βοήθεια από τον πνευματικό του και συγχρόνως να προτείνη και την λύση;
- Εμ τότε, τι βοήθεια ζητάει; Άλλο είναι να πη ταπεινά σαν λογισμό στον πνευματικό του τι νομίζει ότι θα τον βοηθήση - αυτό επιβάλλεται - και άλλο είναι να επιμένη ότι ο λογισμός του αυτός είναι σωστός. Τότε είναι που δεν κάνει ο άνθρωπος προκοπή. Είναι σαν να πηγαίνη στον γιατρό και να του λέη: «Αυτό το φάρμακο να μου δώσης». Ο άρρωστος οφείλει να κάνη υπακοή στον γιατρό· δεν θα του υποδείξη τι είδους φάρμακα θα του δώση. Δεν είναι εδώ θέμα ορέξεως, όπως με τα φαγητά και τα γλυκά, για να πη κανείς: «Θέλω μπακλαβά ή θέλω κανταϊφι». Ανάλογα με την πάθηση ο γιατρός δίνει και το φάρμακο.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3
Ο πνευματικός ιατρός της ψυχής
Ανάγκη καλών πνευματικών

- Οι άνθρωποι σήμερα είναι κουρασμένοι, ζαλισμένοι και σκοτισμένοι από την αμαρτία και τον εγωισμό. Γι' αυτό υπάρχει ανάγκη, περισσότερο από κάθε άλλη εποχή, από καλούς και έμπειρους πνευματικούς, που θα πλησιάζουν τους ανθρώπους απλά και με πραγματική αγάπη και θα τους καθοδηγούν με διάκριση, για να ειρηνεύουν. Χωρίς καλούς πνευματικούς αδειάζουν οι εκκλησίες και γεμίζουν τα ψυχιατρεία, οι φυλακές και τα νοσοκομεία. Πρέπει να συναισθανθούν οι άνθρωποι ότι ταλαιπωρούνται, γιατί είναι μακριά από τον Θεό, να μετανοήσουν και να εξομολογηθούν ταπεινά τις αμαρτίες τους.
Η εργασία του πνευματικού είναι εσωτερική θεραπεία. Δεν υπάρχει ανώτερος γιατρός από τον έμπειρο πνευματικό, που εμπνέει εμπιστοσύνη με την αγιότητά του, πετάει από τα ευαίσθητα πλάσματα του Θεού τους λογισμούς που φέρνει το ταγκαλάκι και θεραπεύει ψυχές και σώματα δίχως φάρμακα, με την Χάρη του Θεού.
Ο πνευματικός, όταν έχη θείο φωτισμό, πνεύμα Θεού, καταλαβαίνει και διακρίνει καταστάσεις, και μπορεί να δίνη σωστές κατευθύνσεις στις ψυχές. Καλά είναι να μην έχη πολλές απασχολήσεις, για να μπορή να διαθέτη τον απαιτούμενο χρόνο για την κάθε ψυχή και να κάνη σωστά την δουλειά του. Διαφορετικά, παθαίνει ό,τι και ένας καλός χειρουργός που, όταν κάθε μέρα έχη να κάνη πολλές εγχειρήσεις, κουράζεται και είναι φυσικό να μην αποδίδη όσο μπορεί. Γι' αυτό δεν χρειάζεται να αναμειγνύεται σε όλα τα οικογενειακά θέματα, αλλά να περιορίζεται σε ό,τι σχετίζεται με την συγκεκριμένη κάθε φορά ψυχή, ώστε να έχη τον χρόνο να την βοηθήση αποτελεσματικά. Ούτε όμως ο εξομολογούμενος πρέπει να απασχολή τον πνευματικό με θέματα για τα οποία μπορεί να ρωτήση άλλους πιο αρμόδιους, να τον ρωτάη π.χ. ποιο σπίτι να νοικιάση ή σε ποιο φροντιστήριο να στείλη το παιδί του κ.λπ.
Στην εξομολόγηση κρίνεται και ο εξομολογούμενος και ο πνευματικός. Πολύ βοηθάει για την καθοδήγηση της ψυχής η ελευθερία η πνευματική. Να μην ακολουθή δηλαδή ο πνευματικός κάποια γραμμή που του βάζουν άλλοι, αλλά να βλέπη τι λένε οι Πατέρες και να ενεργή με διάκριση ανάλογα με τον άνθρωπο, με την πτώση, με την μετάνοια. Βλέπω όμως μερικές φορές ότι δεν υπάρχει ειλικρίνεια. Μερικοί που έχουν ευθύνη για τις ψυχές δεν κάθονται να πουν στον άλλον, που είναι λ.χ. μπλεγμένος με μάγους, με πλανεμένους κ.λπ., μια κουβέντα, να τον προβληματίσουν λίγο, να πάρουν μια θέση, για να μην έχουν φασαρίες μαζί τους. Δηλαδή, για να μην τα χαλάσουμε με τον έναν και με τον άλλον και για να λένε καλά λόγια για μας, να αφήσουμε τον άνθρωπο να καταστραφή και να χαίρεται ο διάβολος;

Η διάκριση και η πείρα του πνευματικού
- Γέροντα, στην εποχή μας, με την τόση αμαρτία που υπάρχει στον κόσμο, δεν είναι δύσκολη μερικές φορές η θέση του πνευματικού;
- Ναι, είναι δύσκολη. Γι' αυτό στην αρχή καλά είναι ο πνευματικός να προσπαθή να διορθώνη τα πολύ σοβαρά αμαρτήματα, μέχρι να φύγη η πολλή αμαρτία από τα πλάσματα του Θεού και να γίνουν πιο δεκτικά. Να φέρεται με επιείκεια, αλλά συγχρόνως με τρόπο να καθοδηγή τον άνθρωπο έτσι, ώστε να καταλάβη τα σφάλματά του και να ζητήση από τον Θεό συγχώρηση. Είναι απαραίτητο να τονίζη στον εξομολογούμενο ότι χρειάζεται μετάνοια, αλλαγή ζωής, για να λάβη το έλεος του Θεού. Επίσης πολύ βοηθάει να μιλάη στους ανθρώπους με αγάπη για την μεγάλη αγάπη του Θεού, ώστε μόνοι τους να φιλοτιμηθούν, να αισθανθούν τα λάθη τους και να αλλάξουν συνήθειες.
Ένας νέος πνευματικός, μέχρι να αποκτήση πείρα, είναι καλύτερα να βοηθάη σε εύκολες περιπτώσεις. Μπορεί λ.χ. μια δύσκολη ψυχή να καθυστερή την πνευματική του πρόοδο με τα σαμποτάζ που θα του κάνη και να του τρώη όλον τον χρόνο. Αν δεν προσέξη, με την καλή του διάθεση θα δίνη πάντοτε σημασία στις σκηνές που θα κάνη μια τέτοια ψυχή, θα ξοδεύη άσκοπα τις δυνάμεις του και θα ταλαιπωρήται. Όταν αποκτήση πείρα, θα ξέρη πότε πρέπει να δώση σημασία και πότε να αδιαφορήση. Να, τώρα εγώ στα γράμματα που μου στέλνουν ρίχνω μια ματιά και, αν είναι κάτι σοβαρό, σ' εκείνο θα δώσω προσοχή. Είναι και του πειρασμού πολλές φορές. Άλλος σου λέει: «δυο λεπτά, κάτι θα σου πω εδώ στην πόρτα» και σε κρατάει μια ώρα. Να είσαι ιδρωμένος, να σε χτυπάη εν τω μεταξύ το ρεύμα, να τρέμης, και να σου λέη ιστορίες, σαν να μη συμβαίνη τίποτε. Ε, από τον Θεό είναι αυτό; Μετά αρρωσταίνεις, δεν μπορείς να κάνης προσευχή ούτε για τον κόσμο ούτε για τον εαυτό σου, και αχρηστεύεσαι για μέρες. Έρχεται ύστερα κάποιος που ο καημένος έχει πραγματική ανάγκη, και δεν μπορείς να τον βοηθήσης.
Αυτούς πάλι που έχουν κάποιο σοβαρό πρόβλημα, δεν φθάνει να τους ακούσης, να δης ότι έχουν έναν πόνο και να τους πης: «Πάρε μια ασπιρίνη». «Ένα λεπτό να σε απασχολήσω, λένε μερικοί, γιατί φεύγει το αυτοκίνητο», και σου λένε ένα σοβαρό θέμα. Σαν να έχη κάποιος καρκίνο και να λέη στον γιατρό: «Κάνε μια εγχείρηση, γιατί φεύγω σε λίγο με το αεροπλάνο!». Κάθε πάθηση θέλει τον ανάλογο χρόνο. Να δης από πού ξεκινάει, τι συμπτώματα έχει κ.λπ. Σε ένα σοβαρό θέμα δεν μπορείς να δώσης πρόχειρες λύσεις. Ένας δόκιμος μοναχός με πλησίασε στην λιτανεία που κάνουν στο Άγιον Όρος την Διακαινήσιμο εβδομάδα, ακριβώς μόλις πήραμε μια ανηφόρα, και ήθελε να του πω περί νοεράς προσευχής. Τόσες φορές είχε έρθει στο Καλύβι και ποτέ δεν ρώτησε γι' αυτό το θέμα, και εκεί, πάνω στην ανηφόρα, είχε την έμπνευση να ρωτήση για ένα τόσο λεπτό θέμα! Ένα λεπτό και σοβαρό θέμα δεν συζητιέται ούτε στο πόδι ούτε στον ανήφορο ...;
Ο πνευματικός καθορίζει κάθε πότε θα κοινωνάη ο πιστός

- Γέροντα, ο Απόστολος Παύλος γράφει: «Ο εσθίων και πίνων αναξίως κρίμα εαυτώ εσθίει και πίνει»[10]. Πότε κοινωνάει κανείς «αναξίως»;
- Βασικά πρέπει να προσερχώμαστε στην θεία Κοινωνία έχοντα συναίσθηση της αναξιότητός μας. Ο Χριστός ζητά από μας την συντριβή και την ταπείνωση. Όταν υπάρχη κάτι που ενοχλεί την συνείδησή μας, πρέπει να το τακτοποιούμε. Αν π.χ. μαλώσαμε με κάποιον, πρέπει να συμφιλιωθούμε μαζί του και ύστερα να κοινωνήσουμε..

- Γέροντα, μερικοί, ενώ έχουν ευλογία από τον πνευματικό να κοινωνήσουν, διστάζουν.
- Δεν θα ρυθμίση κανείς μόνος του, αν θα κοινωνήση ή όχι. Αν μόνος του αποφασίζη να κοινωνήση ή να μην κοινωνήση, θα το εκμεταλλευτή ο διάβολος και θα του ανοίξη δουλειά. Πολλές φορές νομίζουμε ότι είμαστε άξιοι, ενώ δεν είμαστε, ή άλλοτε σύμφωνα με τον νόμο πράγματι δεν είμαστε άξιοι, αλλά σύμφωνα με το πνεύμα των Αγίων Πατέρων χρειάζεται η θεία μετάγγιση για νοσηλεία και η θεία παρηγοριά, γιατί από την πολλή συντριβή της μετανοίας μπορεί να έρθη από τα δεξιά ο εχθρός και να μας ρίξη σε απόγνωση.

- Δηλαδή, Γέροντα, κάθε πότε πρέπει να κοινωνάη κανείς;
- Το κάθε πότε πρέπει να κοινωνάη κανείς και το πόσο πρέπει να νηστεύη πριν από τη θεία Κοινωνία δεν μπαίνουν σε καλούπι. Ο πνευματικός θα καθορίζη με διάκριση κάθε πότε θα κοινωνάη και πόσο θα νηστεύη, ανάλογα με την αντοχή που έχει. Παράλληλα θα τον οδηγή και στην πνευματική νηστεία, την αποχή από τα πάθη, ρυθμίζοντάς την και αυτήν ανάλογα με την πνευματική του ευαισθησία, ανάλογα δηλαδή με το πόσο συναισθάνεται το σφάλμα του, και έχοντας υπ' όψιν του το κακό που μπορεί να κάνη ο εχθρός πολεμώντας μια ευαίσθητη ψυχή, για να την φέρη σε απόγνωση. Σε πτώσεις λ.χ. σαρκικές, για τις οποίες δίνεται κανόνας σαράντα ημερών αποχής από την θεία Κοινωνία, μπορεί ο διάβολος να ρίξη πάλι την ψυχή στις τριάντα πέντε ημέρες και, αν δοθή νέος κανόνας σαράντα ημερών, ο διάβολος θα πάρη φαλάγγι την ψυχή, οπότε ζαλίζεται και απελπίζεται. Σ' αυτές τις περιπτώσεις μπορεί ο πνευματικός, μετά τον πρώτο κανόνα, να πη: «κοίταξε, πρόσεξε μια εβδομάδα και να κοινωνήσης», και ύστερα να κοινωνάη συνέχεια σε κάθε θεία Λειτουργία, για να μπορέση να πάρη επάνω της η ψυχή και να πάη ο διάβολος πέρα. Ένας πάλι που ζη πνευματική και προσεκτική ζωή θα προσέρχεται στο μυστήριο, όποτε αισθάνεται την θεία Κοινωνία ως ανάγκη και όχι από συνήθεια, αλλά και αυτό θα γίνεται με την ευλογία του πνευματικού του.

Η χρήση των επιτιμίων
- Γέροντα, η ακριβής τήρηση των εντολών βοηθάει να έχουμε την αίσθηση του Θεού;
-Ποιων εντολών; του Μωσαϊκού Νόμου;

- Όχι, του Ευαγγελίου.
- Η τήρηση των εντολών βοηθάει, αλλά η σωστή τήρηση, γιατί μπορεί κανείς να τηρή τις εντολές και λανθασμένα. Στην πνευματική ζωή χρειάζεται η θεία δικαιοσύνη και όχι η ξερή εφαρμογή του νόμου. Βλέπουμε και οι Άγιοι Πατέρες με πόση διάκριση έλεγαν να εφαρμόζωνται οι ιεροί κανόνες! Ο Μέγας Βασίλειος, ο πιο αυστηρός Πατέρας της Εκκλησίας, που έχει γράψει τους πιο αυστηρούς κανόνες, αναφέρει τον κανόνα που ισχύει για μια αμαρτία, αλλά μετά ο ίδιος προσθέτει: «Μην εξετάζης χρόνο αλλά τρόπο μετανοίας»[11]. Δηλαδή, αν δύο άνθρωποι κάνουν την ίδια αμαρτία, ο πνευματικός, ανάλογα με την μετάνοια του καθενός, μπορεί στον έναν να βάλη κανόνα να μην κοινωνήση δύο χρόνια και στον άλλον δύο μήνες. Τόση διαφορά δηλαδή!

- Γέροντα, το επιτίμιο βοηθάει να κοπή ένα πάθος;
- Πρέπει να καταλάβη ότι το επιτίμιο θα τον βοηθήση. Αλλιώς, τι να πη κανείς; Αν προσπαθής να διορθώσης έναν άνθρωπο με το ξύλο, δεν κάνεις τίποτε. Την ημέρα της Κρίσεως ο Χριστός σ' εσένα, που πήγες να τον διορθώσης δια της βίας, θα πη: «Διοκλητιανός ήσουν;» και σ' εκείνον θα πη: «Ό,τι έκανες, το έκανες δια της βίας». Δεν θα τον πνίξουμε τον άλλο, για να τον στείλουμε στον Παράδεισο, αλλά θα τον βοηθήσουμε να ζητήση μόνος του να κάνη κάποια άσκηση. Να φθάση να χαίρεται γιατί ζη, να χαίρεται γιατί πεθαίνει.
Τα επιτίμια είναι στην διάκριση του πνευματικού. Στους εν ψυχρώ αμαρτάνοντας ο πνευματικός πρέπει να είναι ανυποχώρητα αυστηρός. Αυτόν που νικιέται, αλλά μετανοεί, ταπεινώνεται, ζητάει με συστολή συγχώρεση, θα τον βοηθάη με διάκριση να πλησιάση πάλι στον Θεό. Έτσι έκαναν και τόσοι Άγιοι. Ο Άγιος Αρσένιος ο Καππαδόκης λ.χ. ως πνευματικός συνήθως δεν έβαζε κανόνα στους ανθρώπους. Προσπαθούσε να τους φέρη σε συναίσθηση, ώστε από φιλότιμο να ζητήσουν μόνοι τους να κάνουν άσκηση ή ελεημοσύνες ή άλλου είδους καλωσύνες. Όταν έβλεπε κανένα παιδάκι δαιμονισμένο ή παράλυτο και καταλάβαινε ότι οι γονείς ήταν αιτία που ταλαιπωρείται το καημένο, θεράπευε πρώτα το παιδί και έδινε κανόνα στους γονείς, για να προσέχουν στην συνέχεια.
Μερικοί λένε: «Α, ο τάδε πνευματικός είναι πολύ πατερικός. Πολύ αυστηρός! Είναι έξυπνος, έχει μνήμη, ξέρει το Πηδάλιο[12] απ' έξω». Ένας πνευματικός όμως που εφαρμόζει κατά γράμμα τους κανόνες που αναφέρει το Πηδάλιο μπορεί να κάνη κακό στην Εκκλησία. Δεν βοηθάει να πάρη ο πνευματικός το Πηδάλιο και να αρχίση: «Τι αμαρτία έκανες εσύ; Αυτή. Τι γράφει εδώ γι' αυτήν την περίπτωση; Τόσα χρόνια αποχή από την θεία Κοινωνία! Εσύ τι έκανες; Αυτό. Τι γράφει εδώ; Αυτόν τον κανόνα!».

- Πρέπει, Γέροντα, κανείς να λαμβάνη υπ' όψιν του δεκάδες πράγματα.
- Ναι, ιδίως στην σημερινή εποχή δεν είναι να πάη κανείς να εφαρμόση όλον τον νόμο της Εκκλησίας με μια αδιάκριτη αυστηρότητα, αλλά πρέπει να καλλιεργήση το φιλότιμο στους ανθρώπους. Να κάνη πρώτα δουλειά στον εαυτό του, για να μπορή να βοηθάη τις ψυχές, αλλιώς θα σπάζη κεφάλια.
Το Πηδάλιο λέγεται πηδάλιο, γιατί οδηγεί προς την σωτηρία τον άνθρωπο πότε με τον έναν τρόπο και πότε με τον άλλον, όπως ο καραβοκύρης πάει το πηδάλιο πότε αριστερά και πότε δεξιά, για να βγάλη το καράβι στην ακτή. Αν το πάη ολόισια, χωρίς να στρίψη όπου χρειάζεται, θα ρίξη το καράβι πάνω στα βράχια, θα το βουλιάξη και θα πνιγούν οι άνθρωποι. Αν ο πνευματικός χρησιμοποιή τους κανόνες σαν ...; κανόνια, και όχι με διάκριση, ανάλογα με τον άνθρωπο, με την μετάνοια που έχει κ.λπ., αντί να θεραπεύη ψυχές, θα εγκληματή.

Η συγχωρητική ευχή
Μερικοί πνευματικοί έχουν ένα τυπικό: Όταν δεν επιτρέπεται ο εξομολογούμενος να κοινωνήση, δεν του διαβάζουν συγχωρητική ευχή. Υπάρχουν και άλλοι που λένε: «Είναι η γραμμή μας να μη διαβάζουμε πάντοτε συγχωρητική ευχή». Αυτό είναι κάτι σαν προτεσταντικό ...; Ήρθε ένα παιδί στο Καλύβι που είχε μερικές πτώσεις. Πήγε, εξομολογήθηκε, αλλά δεν του διάβασε συγχωρητική ευχή ο πνευματικός. Το καημένο, το έπιασε απελπισία. «Για να μη μου διαβάση ευχή ο πνευματικός, άρα δεν με συγχωράει ο Θεός», σκέφθηκε και πήγαινε για αυτοκτονία. «Να πας, του λέω, στον πνευματικό να σου διαβάση ευχή. Και αν δεν σου διαβάση αυτός, να πας σε άλλον πνευματικό».
Χωρίς συγχωρητική ευχή θα έχη συνέχεια πτώσεις ο άνθρωπος, γιατί δεν χάνει ο διάβολος τα δικαιώματα. Πώς να παλέψη ο άνθρωπος, αφού ο διάβολος έχει ακόμη δικαιώματα; Δεν είναι ελευθερωμένος· δέχεται δαιμονικές επιδράσεις. Ενώ με την συγχωρητική ευχή κόβονται οι επιδράσεις, γίνεται ανακατάληψη του εδάφους, οπότε ο καημένος βοηθιέται και μπορεί να παλέψη, να αγωνισθή, για να απαλλαγή από τα πάθη.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4
Η εργασία του πνευματικού στις ψυχές

Ο χειρισμός της ψυχής είναι λεπτός
- Γέροντα, μερικοί χαρακτήρες που είναι δύσκολοι, στριμμένοι, πως θα βοηθηθούν;
- Εγώ σαν μαραγκός δούλευα και στριμμένα ξύλα. Χρειαζόταν όμως υπομονή, γιατί τα στριφτά ξύλα τα πλανίζεις από 'δώ, σηκώνουν αντιξυλιά, τα πλανίζεις από 'κεί, σηκώνουν πάλι αντιξυλιά. Τα έτριβα λοιπόν με το διπλό λεπίδι λίγο από τι μια μεριά κόντρα, λίγο από την άλλη, και έτσι τα έφερνα σε λογαριασμό. Γίνονταν μάλιστα πολύ όμορφα, επειδή και ωραία νερά έχουν και δεν σπάζουν εύκολα· έχουν πολλή αντοχή. Αν δεν το ήξερες αυτό, μπορεί να τα έβλεπες έτσι και να τα πετούσες. Θέλω να πω, και οι άνθρωποι που έχουν δύσκολο χαρακτήρα, έχουν μέσα τους δυνάμεις και, να αφεθούν να τους δουλέψης, μπορούν να κάνουν άλματα στην πνευματική ζωή, αλλά χρειάζεται να διαθέσης αρκετό χρόνο.
Ύστερα, ποτέ δεν χρησιμοποιούσα μεγάλες πρόκες, για να σφίξω δυο στραβές σανίδες, αλλά πρώτα τις πλάνιζα, τις έφερνα σε λογαριασμό, και τις ένωνα με ένα καρφάκι. Δεν τις ζόριζα, για να σφίξουν, γιατί, όταν τις στραβές σανίδες προσπαθούμε να τις κάνουμε να εφαρμόσουν με μεγάλες πρόκες, θα σχισθούν και πάλι θα βγουν από την ζορισμένη εφαρμογή τους, οπότε τι καταλάβαμε;
Χρειάζεται διάκριση και ξανά διάκριση, όταν έχη κανείς να κάνη με ψυχές. Στην πνευματική ζωή δεν υπάρχει μία συνταγή, ένας κανόνας. Η κάθε ψυχή έχει την δική της ποιότητα και χωρητικότητα. Υπάρχουν δοχεία με μεγάλη χωρητικότητα και δοχεία με μικρή χωρητικότητα. Άλλα είναι πλαστικά και δεν αντέχουν πολύ και άλλα είναι μεταλλικά και αντέχουν. Όταν ο πνευματικός γνωρίση την ποιότητα και την χωρητικότητα της ψυχής, θα ενεργή ανάλογα με τις δυνατότητες και με την κληρονομικότητα που έχει, και με την πρόοδο που έχει κάνει. Η συμπεριφορά του θα είναι ανάλογη με την κατάσταση στην οποία βρίσκεται ο εξομολογούμενος, με την αμαρτία που έκανε, και με ένα σωρό άλλα. Στον αναιδή θα προσέξη να μη δίνη δικαίωμα για αναίδεια. Την ευαίσθητη ψυχή θα κοιτάξη πώς να την βοηθήση να αντιμετωπίση με ανδρισμό τα προβλήματά της.
Επίσης θέλει προσοχή να μη βασίζεται κανείς σ' αυτό που βλέπει εξωτερικά σ' έναν άνθρωπο και να μην πιστεύη εύκολα αυτά που του λένε και βγάζει συμπεράσματα, ειδικά αν δεν έχη το χάρισμα να βλέπη βαθύτερα. Μερικές σανίδες, ενώ φαίνονται κατάγερες απ' έξω, μέσα είναι όλο ίνες. Όταν πλανισθή το χνούδι που έχουν απ' έξω, τότε δείχνουν τι είναι. Άλλες πάλι, ενώ απ' έξω φαίνονται άχρηστες, μέσα είναι δαδένιες[13].
Ο χειρισμός της ψυχής είναι λεπτός. Δεν πρέπει να γίνωνται λάθη στις συνταγές. Ο κάθε οργανισμός, βλέπετε, έχει ανάγκη από την βιταμίνη που του λείπει και η κάθε πάθηση από τα ανάλογα φάρμακα.

Να μην αναπαύουμε τον άλλον στα πάθη του
- Γέροντα, όταν κάποια γυναίκα μας πη: «δεν με κατάλαβε ο πνευματικός», τι πρέπει να της πούμε;
- Πέστε της: «Μήπως εσύ δεν του έδωσες να καταλάβη; Μήπως το σφάλμα είναι δικό σου;». Σ' αυτές τις περιπτώσεις να προβληματίζετε τον άλλον, να μην τον δικαιολογήτε εύκολα. Τα πράγματα είναι πολύ λεπτά. Εδώ, βλέπεις, και τους πνευματικούς ακόμη τους μπερδεύουν.

- Και αν μας πη ότι δεν αναπαύεται στον πνευματικό της;
- Για να μην αναπαύεται, μήπως φταίει και αυτή, μήπως ζητά να την αναπαύη ο πνευματικός στο θέλημά της. Κάποιος, ας υποθέσουμε, αδιαφορεί για την οικογένειά του και έχουν συνέχεια φασαρίες με την γυναίκα του. Θέλει να την χωρίση και έρχεται και μου κάνει παράπονα, με την απαίτηση να πάρω το μέρος του, για να διαλύσω την οικογένεια του! Αν του πω: «εσύ είσαι ένοχος για όλη την ιστορία», αν δεν συναισθανθή την ενοχή του, θα πη ότι δεν τον ανέπαυσα. Λένε δηλαδή μερικού: «δεν με ανέπαυσε ο πνευματικός», γιατί δεν τους λέει να κάνουν αυτό που θέλουν.
Αν ο πνευματικός δικαιολογή τα πάθη του καθενός, μπορεί να τους αναπαύση όλους, αλλά δεν βοηθιούνται έτσι οι άνθρωποι. Αν είναι να αναπαύουμε τον καθέναν στα πάθη του, τότε ας αναπαύσουμε και τον διάβολο. Έρχεσαι λ.χ. εσύ και μου λες: «Η τάδε αδελφή μου μίλησε άσχημα». «Ε, σου λέω, μη δίνης σημασία σ' αυτήν», και σε αναπαύω. Έρχεται μετά από λίγο αυτή η αδελφή και μου λέει για σένα: «Η τάδε αδελφή έτσι και έτσι έκανε». «Ε, τώρα, της λέω, καλά, δεν την ξέρεις αυτήν; Μην την παίρνης και στα σοβαρά». Την ανέπαυσα και αυτήν. Έτσι όλους τους αναπαύω, αλλά και όλους τους πεδικλώνω! Ενώ πρέπει να σου πω: «έλα εδώ· για να σου μιλήση έτσι η αδελφή, κάτι της έκανες», οπότε θα αισθανθής την ενοχή σου και θα διορθωθής. Γιατί, από την στιγμή που θα αισθανθής την ενοχή σου, όλα θα πάνε καλά. Η πραγματική ανάπαυση έρχεται, όταν τοποθετηθή ο άνθρωπος σωστά.
Σκοπός είναι πως θα αναπαυθούμε στον Παράδεισο, όχι πως θα αναπαυθούμε στην γη. Είναι μερικοί πνευματικοί που αναπαύουν τον λογισμό του άλλου, και μετά εκείνος λέει: «πολύ με ανέπαυσε ο πνευματικός», αλλά μένει αδιόρθωτος. Ενώ πρέπει να βοηθήσουν τον άνθρωπο να βρη τα κουσούρια του, να διορθωθή και στην συνέχεια να τον κατευθύνουν. Τότε μόνον έρχεται η πραγματική ανάπαυση. Το να αναπαύσης τον άλλον στα πάθη του, δεν είναι βοήθεια· αυτό για μένα είναι έγκλημα.
Για να μπορέση να βοηθήση ο πνευματικός δύο ανθρώπους που έχουν σχέση, πρέπει να έχη επικοινωνία και με τους δύο. Όταν ακούη λ.χ. λογισμούς δύο ανθρώπων που έχουν διαφορές, πρέπει να γνωρίζη και τις δύο ψυχές, γιατί ο καθένας μπορεί να παρουσιάζη το θέμα, όπως το καταλαβαίνει. Και να δεχθή να λύση τις διαφορές τους, μόνον αν δεχθούν να τις λύση σύμφωνα με το Ευαγγέλιο, γιατί όλες οι άλλες λύσεις είναι ένας συνεχής πονοκέφαλος και χρειάζονται συνέχεια ασπιρίνες. Ύστερα να βάλη τον καθέναν στην θέση του· να μη δικαιώση κανέναν. Να πη στον καθέναν τα κουσούρια του, οπότε πελεκιέται το ένα στραβό, πελεκιέται και το άλλο, και έτσι συμφωνούν και συνεννοούνται.
Το μόνο καλό που έχω είναι αυτό: ποτέ δεν δικαιώνω κανέναν, έστω και αν δεν φταίη. Όταν λ.χ. έρχωνται οι γυναίκες και μου λένε ότι έχουν προβλήματα στην οικογένεια και φταίει ο άνδρας, κατσαδιάζω τις γυναίκες. Όταν έρχωνται οι άνδρες και κάνουν παράπονα για τις γυναίκες, κατσιάζω τους άνδρες. Δεν αναπαύω τον λογισμό τους, αλλά λέω τα στραβά του καθενός· λέω στον καθέναν αυτό που του χρειάζεται, για να βοηθηθή. Αλλιώς φεύγει αναπαυμένος ο ένας, φεύγει αναπαυμένος ο άλλος, και στο σπίτι πιάνονται μεταξύ τους. «Είχε δίκιο που μου είπε για σένα έτσι!». «Και σ' εμένα ξέρεις τι είπε για σένα;». Θέλω να πω, κανέναν δεν αναπαύω στα πάθη του. Πολλούς μάλιστα τους μαλώνω πολύ - φυσικά για το καλό τους -, αλλά φεύγουν πραγματικά αναπαυμένοι. Μπορεί να φεύγουν πικραμένοι, αλλά μέσα τους καταλαβαίνουν ότι εγώ πικράθηκα πιο πολύ από αυτούς, και αυτό τους πληροφορεί.

- Μερικοί, Γέροντα, νιώθουν σιγουριά, όταν τους μαλώνετε.
- Ναι, γιατί δεν τον μαλώνω τον άλλον ξερά. Θα του πω ότι έχει αυτά τα καλά, για να τα αξιοποιήση, και αυτά τα κουσούρια, για να τα διορθώση. Όταν δεν του πης την αλήθεια, τότε, σε μια στιγμή που δεν κολακεύεται, παλαβώνει.

Αντιμετώπιση περιπτώσεων απελπισίας
Ήρθε κάποιος νεαρός αναστατωμένος και μου είπε: «Γέροντα, δεν πρόκειται να διορθωθώ. Μου είπε ο πνευματικός μου: ''αυτά είναι και κληρονομικά ...;''». Τον είχε πιάσει απελπισία. Εγώ, όταν μου πη κάποιος ότι έχει προβλήματα κ.λπ., θα του πω: «Αυτό συμβαίνει γι' αυτόν και γι' αυτόν τον λόγο· για ν' αλλάξης, πρέπει να κάνης εκείνο κι εκείνο». Έχει λ.χ. κάποιος έναν λογισμό που τον βασανίζει και δεν κοιμάται, παίρνει χάπια για το κεφάλι, για το στομάχι και με ρωτάει: «Να κόψω τα χάπια;». «Όχι, του λέω, να μην κόψης τα χάπια. Να πετάξης τον λογισμό που σε βασανίζει και ύστερα να τα κόψης. Αν δεν πετάξης τον λογισμό, έτσι θα πας· θα ταλαιπωρήσαι». Γιατί, τι θα ωφελήση να κόψη τα χάπια, όταν κρατάη μέσα του τον λογισμό που τον βασανίζει;
Καλά είναι ο πνευματικός να μη φθάνη μέχρι του σημείου να ανάβη κόκκινο φως· να ανέχεται λίγο μία κατάσταση, αλλά φυσικά πρέπει και ο άλλος να δουλεύη σωστά, για να βοηθηθή. Ένας νεαρός ζόρισε κάποια φορά την αρραβωνιαστικιά του - ποιος ξέρει τι της έλεγε; - και εκείνη από την αγανάκτησή της πήρε το αυτοκίνητο και έφυγε και στον δρόμο σκοτώθηκε. Μετά ο νεαρός ήθελε να αυτοκτονήση, γιατί ένιωθε ότι αυτός έγινε αιτία και σκοτώθηκε η κοπέλα. Όταν ήρθε και μου το είπε, αν και στην ουσία είχε κάνει έγκλημα, τον παρηγόρησα και τον έφερα σε λογαριασμό. Έπειτα όμως το έρριξε τελείως έξω, έγινε τελείως αδιάφορος, βρήκε εν τω μεταξύ και μια άλλη. Όταν ξαναήρθε μετά από δύο-τρία χρόνια, του έδωσα ένα τράνταγμα γερό, γιατί τότε δεν υπήρχε κίνδυνος να αυτοκτονήση. Χρειαζόταν το τράνταγμα, αφού δεν υπήρχε αναγνώριση. «Δεν καταλαβαίνεις, του είπα, ότι έκανες φόνο, ότι έγινες αιτία και σκοτώθηκε η κοπέλα;». Αν δούλευε σωστά, θα συνέχιζε να υποφέρη, αλλά θα ανταμειβόταν με θεϊκή παρηγοριά· δεν θα έφθανε σ' αυτήν την κατάσταση την αλήτικη της αδιαφορίας.
Θέλει δηλαδή πολλή προσοχή. Κάνει κάποιος ένα σφάλμα και πέφτει στην απελπισία. Εκείνη την στιγμή μπορεί να τον παρηγορήσης, αλλά, για να μη βλαφθή, χρειάζεται και το δικό του φιλότιμο. Μια φορά είχε έρθει στο Καλύβι ένα νέο παιδί απελπισμένο, γιατί έπεφτε σε σαρκική αμαρτία και δεν μπορούσε να απαλλαγή από αυτό το πάθος. Είχε πάει σε δύο πνευματικούς που προσπάθησαν με αυστηρό τρόπο να το βοηθήσουν να καταλάβη ότι είναι βαρύ αυτό που κάνει. Το παιδί απελπίσθηκε. «Αφού ξέρω ότι αυτό που κάνω είναι αμαρτία, είπε, και δεν μπορώ να σταματήσω να το κάνω και να διορθωθώ, θα κόψω κάθε σχέση μου με τον Θεό».όταν άκουσα το πρόβλημά του, το πόνεσα το καημένο και του είπα: «Κοίταξε, ευλογημένο, ποτέ να μην ξεκινάς τον αγώνα σου από αυτά που δεν μπορείς να κάνης, αλλά από αυτά που μπορείς να κάνης. Για να δούμε τι μπορείς να κάνης, και να αρχίσης από αυτά. Μπορείς να εκκλησιάζεσαι κάθε Κυριακή;». «Μπορώ», μου λέει. «Μπορείς να νηστεύης κάθε Τετάρτη και Παρασκευή;». «Μπορώ». «Μπορείς να δίνης ελεημοσύνη το ένα δέκατο από τον μισθό σου ή να επισκέπτεσαι αρρώστους και να τους βοηθάς;». «Μπορώ». «Μπορείς να προσεύχεσαι κάθε βράδυ, έστω κι αν αμάρτησες, και να λες ''Θεέ μου, σώσε την ψυχή μου'';». «Θα το κάνω, Γέροντα», μου λέει. «Άρχισε λοιπόν, του λέω, από σήμερα να κάνης όλα αυτά που μπορείς, και ο παντοδύναμος Θεός θα κάνη το ένα που δεν μπορείς». Το καημένο ηρέμησε και συνέχεια έλεγε: «Σ' ευχαριστώ, πάτερ». Είχε, βλέπεις, φιλότιμο και ο Καλός Θεός το βοήθησε.

Αυστηρότητα στους αναιδείς, επιείκεια στους φιλότιμους
Αν ένας άνθρωπος έχη αγαθή προαίρεση, αλλά δεν βοηθήθηκε από μικρός, δεν είναι κολακεία να του πης τα καλά που βλέπεις σ' αυτόν, γιατί κατ' αυτόν τον τρόπο βοηθιέται και αλλοιώνεται, επειδή δικαιούται και την θεία βοήθεια. Είπα σε κάποιον: «Εσύ είσαι καλός. Δεν ταιριάζουν σ' εσένα αυτά που κάνεις». Του το είπα αυτό, γιατί είδα το καλό του χωράφι και τον κακό σπόρο που είχε ρίξει. Είδα ότι εσωτερικά ήταν καλός και, ό,τι κακό έκανε, ήταν εξωτερικό. Δεν του είπα: «είσαι καλός», για να τον κολακέψω, αλλά για να τον βοηθήσω, να του κινήσω το φιλότιμο.
Μερικοί έχουν το εξής τυπικό: Έχει, δεν έχει ο άλλος κάποιο χάρισμα, του λένε: «δεν έχει χάρισμα», δήθεν για να μην υπερηφανευθή και βλαφθή. Ένα ισοπέδωμα δηλαδή. Όταν όμως απελπίζεται ο άλλος για το κακό που κάνει, απελπίζεται και για το καλό που έχει, τότε πως θα ξεθαρρέψη, για να αγωνισθή με προθυμία; Ενώ, αν του πης τα καλά που έχει και του καλλιεργήσης το φιλότιμο και την αρχοντιά, βοηθιέται, αναπτύσσεται και προχωράει.
Εγώ έχω τυπικό, όταν βλέπω ότι κάποιος έχει ένα χάρισμα ή ότι πάει καλά στον αγώνα του, να του το λέω και, όταν βλέπω κάτι στραβό, να παίρνω βρεγμένη σανίδα ...; Δεν σκέφτομαι μήπως βλαφτή η ψυχή με τον πρώτο ή τον δεύτερο τρόπο, επειδή και οι δύο τρόποι έχουν αγάπη. Αν βλαφθή από την συμπεριφορά μου, αυτό σημαίνει ότι θα έχη βλάβη. Αν π.χ. η εικόνα που έκανε μια αδελφή είναι καλή, θα της πως ότι είναι καλή. Αν δω ότι υπερηφανεύθηκε και αρχίζει να αποκτάη αναίδεια, θα της δώσω μια και θα την κάνω πέρα. Φυσικά, αν υπερηφανευθή, θα κάνη μετά καρικατούρες, οπότε θα φάη άλλο μάλωμα. Αν ταπεινωθή ξανά, θα κάνη πάλι καλή δουλειά. Εμένα αρρωστημένα πράγματα δεν με αναπαύουν. Στραμπουλιγμένα πράγματα δεν τα μπορώ. Θα τα κάνω έτσι από 'δώ, έτσι από 'κεί, ώστε να βρουν την θέση τους. Τι; θα οικονομάω αρρωστημένες καταστάσεις;

- Γέροντα, όταν ο αναιδής γίνεται πιο αναιδής από το ενδιαφέρον που του δείχνεις, πως θα τον βοηθήσης;
- Να σου πω: όταν βλέπω ότι ο άλλος δεν βοηθιέται από το ενδιαφέρον μου, την καλωσύνη, την αγάπη, τότε λέω ότι δεν έχω συγγένεια μαζί του και αναγκάζομαι να μην του φέρωμαι με καλωσύνη. Κανονικά, όσο καλωσύνη σου δείχνουν, τόσο πρέπει να αλλοιώνεσαι, να διαλύεσαι, να λειώνης.
Παλιά τι είχε συμβή με κάποιον. Στην αρχή, για να τον βοηθήσω, αναγκάστηκα να του πω μερικά θεία γεγονότα που είχα ζήσει. Αντί όμως να πη: «Θεέ μου, πώς να Σε ευχαριστήσω γι' αυτήν την παρηγοριά κ.λπ.» και να διαλυθή, πήρε θάρρος και φερόταν με αναίδεια. Τότε κράτησα μια αυστηρή στάση. «Θα τον βοηθώ, είπα, από μακριά με την προσευχή». Αυτό το έκανα, όχι γιατί δεν τον αγαπούσα, αλλά γιατί αυτός ο τρόπος θα τον βοηθούσε.

- Και αν, Γέροντα, καταλάβη, το λάθος του και ζητήση συγγνώμη;
- Αν το καταλάβη, εντάξει, μπορούμε να συνεννοηθούμε. Διαφορετικά, αν δεν βοηθιέται από το φιλότιμό μου, δεν βρίσκω ανταπόκριση, και δεν έχω συγγένεια μαζί του. Όταν ο άλλος έχη ευλάβεια, ταπείνωση, δεν έχη αναίδεια, κι εσύ κινείσαι απλά. Εγώ εξ αρχής φέρομαι σε όλους με άνεση και απλότητα. Δεν φέρομαι περιορισμένα, δήθεν για να μη δώσω θάρρος στον άλλον και τον βλάψω. Δίνομαι ολόκληρος, για να βοηθηθή, να αναπτυχθή μέσα σ' ένα κλίμα αγάπης, και σιγά-σιγά του λέω τα κουσούρια του. Τον θεωρώ αδελφό μου, πατέρα μου, παππού μου, ανάλογα με την ηλικία του. Κάνω λιακάδα, για να βγουν όλα τα φίδια, οι σκορπιοί, τα σκαθάρια - τα πάθη -, και ύστερα τον βοηθάω να τα σκοτώση. Αν όμως δω ότι δεν το εκτιμάει αυτό και δεν βοηθιέται από την συμπεριφορά μου, αλλά εκμεταλλεύεται την απλότητά μου και την αληθινή αγάπη μου και αρχίζει να φέρεται με αναίδεια, τραβιέμαι σιγά-σιγά, για να μη γίνη περισσότερα αναιδής. Αλλά στην αρχή δίνομαι ολόκληρος, γι' αυτό μετά έχω αναπαυμένη την συνείδησή μου. Μια φορά στην Μονή Στομίου είχα πάρει ένα παιδί, για να το βοηθήσω, να του μάθω και την τέχνη του μαραγκού. Του φερόμουν με πολλή καλωσύνη, τον είχα σαν αδελφό. Έβλεπα όμως μερικά πράγματα που δεν με ανέπαυαν. Μια φορά τον ρωτάω: «Τι ώρα είναι;». «Με τα μυαλά τα δικά σου πάει το ρολόι!», μου λέει. Ε, τότε είπα: «Δεν συμφέρει να συνεχίσω έτσι. Θα συμμαζέψω σιγά-σιγά ''τα μυαλά μου'', γιατί δεν ωφελείται». Κανονικά αυτός, αν ήταν φιλότιμος, έτσι όπως του φερόμουν, έπρεπε να διαλυθή. Αλλά είδα ότι δεν με χωρούσε, δεν με καταλάβαινε. Ύστερα μόνος του έφυγε· δεν τον έδιωξα. Βλέπεις, η ανοχή, η αγάπη κάνουν τον αναιδή πιο αναιδή και τον φιλότιμο πιο φιλότιμο.

Η καλωσύνη βλάπτει τον αμετανόητο
- Γέροντα, θυμάμαι, μια φορά με είχατε μαλώσει πολύ.
- Αν χρειασθή, πάλι θα σε μαλώσω, για να πάμε όλοι μαζί στον Παράδεισο. Τώρα θα λάβω δρακόντεια μέτρα!... Κοίταξε, έχω τυπικό πρώτα να δώσω στον άλλον να καταλάβη ότι χρειάζεται το μάλωμα και ύστερα να τον μαλώσω. Καλά δεν κάνω; Εγώ, επειδή μαλώνω τον άλλον, όταν βλέπω να κάνη κάτι βαρύ, γίνομαι κακός. Αλλά τι να κάνω; να αναπαύω καθέναν στο πάθος του, για να είμαι τάχα καλός μαζί του, και μετά να πάμε όλοι μαζί στην κόλαση; Ποτέ δεν με πειράζει η συνείδηση, όταν μαλώνω κάποιον ή του κάνω παρατήρηση κι εκείνος στενοχωριέται, γιατί από αγάπη το κάνω, για το καλό του. Βλέπω ότι δεν καταλαβαίνει πόσο πλήγωσε τον Χριστό με αυτό που έκανε, γι' αυτό τον μαλώνω. Εγώ πονάω, λειώνω εκείνη την ώρα, αλλά δεν με πειράζει η συνείδηση, γιατί τον μάλωσα. Μπορώ να πάω να κοινωνήσω ήσυχος, χωρίς να εξομολογηθώ. Νιώθω μέσα μου μια παρηγοριά, μια χαρά. Γιατί για μένα παρηγοριά και χαρά είναι η σωτηρία της ψυχής.

- Γέροντα, μου περνά ο λογισμός ότι μου μιλάτε παρηγορητικά, ή γιατί δεν σηκώνω την αυστηρότητα ή γιατί μου έχετε πει πολλές φορές να κάνω κάτι και δεν το έκανα, οπότε με αφήνετε.
- Ευλογημένη ψυχή, με την σωτηρία της ψυχής σου θα παίζω; Ο νέος κάνει πρόβες. Ο μεγάλος έχει κρίση και βαδίζει σταθερά. Να νιώθης σιγουριά. Αν δω κάτι στραβό, είτε από μακριά είτε από κοντά, θα σου το πω. Εσύ έχε εμπιστοσύνη και ειρήνευε. Α, δεν μ' έχετε καταλάβει εμένα! Έτσι εύκολα θα αναπαύω λογισμούς; Όταν βλέπω ότι η ψυχή είναι ευαίσθητη ή συγκλονίζεται ολόκληρη από την συναίσθηση του σφάλματός της, τι να πω; Τότε την παρηγορώ, για να μην πέση στην απελπισία. Όταν όμως βλέπω πέτρα την καρδιά, τότε μιλώ αυστηρά, για να την ταρακουνήσω. Αν ένας προχωράη προς τον γκρεμό και του λέω: «προχώρα, πολύ καλά πας», δεν εγκληματώ; Το κακό με μερικούς είναι που δεν πιστεύουν, όταν τους λες να μην ανησυχούν, και βασανίζονται. Αν δω κάτι κακό, πως δεν θα το πω; Πως να αφήσης τον άλλον να πάη στην κόλαση; Όταν έχης ευθύνη, θα βάλης και τις φωνές, όταν χρειάζεται. Για μένα πιο καλά είναι να μη μιλάω, αλλά δεν μπορώ, όταν έχω ευθύνη.
Ύστερα να προσέξη κανείς το εξής: Μου κάνεις λ.χ. ένα κακό· εγώ σε συγχωρώ. Μου ξανακάνεις κάποιο άλλο κακό· πάλι σε συγχωρώ. Εγώ είμαι εντάξει, αλλά, εάν εσύ δεν διορθώνεσαι, επειδή σε συγχωρώ, αυτό είναι πολύ βαρύ. Άλλο εάν δεν μπορής τελείως να διορθωθής. Να προσπαθήσης όμως να διορθωθής, όσο μπορείς. Όχι να αναπαύης τον λογισμό σου και να λες: «Αφού με συγχωρεί, εντάξει τακτοποιήθηκα και δεν βαριέσαι, δεν χρειάζεται στενοχώρια». Μπορεί κάποιος να σφάλλη, αλλά αν μετανοή, κλαίη, ζητάη με συστολή συγχώρηση, αγωνίζεται να διορθωθή, τότε υπάρχει η αναγνώριση και πρέπει και ο πνευματικός να συγχωράη. Αν όμως δεν μετανοή και συνεχίζη την τακτική του, δεν μπορεί αυτός που έχει την ευθύνη της ψυχής του να γελάη. Η καλωσύνη τον αμετανόητο τον βλάπτει.

Ο σεβασμός της ελευθερίας του άλλου
- Γέροντα, είναι δυνατόν κανείς συνειδητά να κρύβη μια πτώση του από τον πνευματικό του;
- Ναι, αλλά, και αν ξέρη ο πνευματικός την πτώση του ή κάτι καταλαβαίνη, δεν συμφέρει, ούτε θα τον ωφελήση, να του το πη. Πολλές φορές βλέπω στον αγώνα του άλλου κάτι, καταλαβαίνω ή ξέρω τι έχει κάνει, όμως από σεβασμό δεν του λέω τίποτε, αν δεν μου το πη ο ίδιος. Το θεωρώ εκβιασμό, ατιμία, να του το πω, την στιγμή που εκείνος δεν θέλει μόνο του να το φανερώση. Είναι λεπτό το θέμα, γιατί θα τον ρεζιλέψης. Πως να βιάσης τον άλλον; Υπάρχει ελευθερία. Εκτός αν δω ότι κινδυνεύει και δεν πρόκειται να βοηθηθή από αλλού ή ότι έχει άγνοια και θα σπάση τα μούτρα του, θα καταστραφή, τότε θα κοιτάξω με τρόπο να του πω κάτι.
Είναι καλύτερα να δίνης στον άλλον να καταλαβαίνη που φταίει, εφόσον το ζητήση, και να χτυπά μόνος του τον παλαιό του άνθρωπο, γιατί έτσι πονά λιγώτερο. Βλέπεις, κι ένα παιδάκι, όταν πέση μόνο του και χτυπήση, κλαίει λιγώτερο απ' ό,τι κλαίει, αν πέση, γιατί το έσπρωξε ένα άλλο παιδί. Για να πη κανείς στον άλλον να κάνη κάτι, πρέπει αυτός που θα το ακούση να είναι ταπεινός και αυτός που θα το πη να είναι δέκα φορές πιο ταπεινός και να προσπαθή να το εφαρμόζη αυτό που θα πη. Θα κάνω ενάμισι εγώ, για να πω στον άλλον να κάνη ένα, και πάλι θα σκεφθώ αν το πω.
Βέβαια, ο έλεγχος γίνεται πάντοτε σε άνθρωπο που είναι δικός σου ή γνωστός. Ο πνευματικός θα δη τι δικαιώματα του έδωσε ο άλλος και τι ευθύνη έχει γι' αυτόν και ανάλογα θα φερθή. Όταν έχη αναλάβει την ευθύνη της ψυχής, τότε επιβάλλεται ο έλεγχος, φυσικά με διάκριση. Δεν βοηθάει όμως να κάνης στον άλλον τον δάσκαλο και να τον ελέγχης για τις συνήθειές του, αν εκείνος δεν σου δώση το δικαίωμα. Είναι σαν να μπη κάποιος στο κελλί μου και να μου αλλάξη τα πράγματα, να μου βάλη το κανδήλι εδώ, το κρεββάτι εκεί, να κρεμάση το κομποσχοίνι αλλού, χωρίς να με ρωτήση.

Αγάπη πνευματικού προς τον εξομολογούμενο
Ο χαριτωμένος πνευματικός αγαπάει και πονάει την ψυχή, γιατί γνωρίζει την μεγάλη αξία της. Την βοηθάει στην μετάνοια, την ξαλαφρώνει με την εξομολόγηση, την ελευθερώνει από το άγχος και την οδηγεί στον Παράδεισο. Ο πνευματικός ονομάζεται «πατήρ», γι' αυτό πρέπει να προσπαθήση να είναι αληθινός πατέρας· να νουθετή με θεϊκή αγάπη και στοργή. Να έρχεται στην θέση του κάθε εξομολογουμένου και να ζη τον πόνο του, ώστε ο εξομολογούμενος να βλέπη στο πρόσωπό του ζωγραφισμένο τον δικό του πόνο. Αυτό χρειάζεται ιδιαίτερα στην εποχή μας, που οι άνθρωποι έχουν ανάγκη από λίγο δροσερό νερό, και όχι από δυνατό ξίδι. Οι περισσότεροι, επειδή δέχονται επιδράσεις δαιμονικές, δύσκολα δέχονται μια πνευματική συμβουλή ή μια παρατήρηση. Γι' αυτό και το μάλωμα πρέπει να γίνεται με αγάπη· η υπόδειξη του σφάλματος με λεπτό τρόπο, με γέλιο ή με ένα αστείο.
Η αγάπη πληροφορεί, ενώ τα ψυχικά πάθη προδίδουν τον άνθρωπο. Όταν δεν υπάρχη αγάπη, η παρατήρηση μπορεί να γίνεται με όμορφο τρόπο, αλλά ο άλλος κλωτσάει, γιατί αισθάνεται το ανθρώπινο στοιχείο στην συμπεριφορά μας. Ενώ, όταν το μάλωμα γίνεται με πόνο και αγάπη, ο άλλος μπορεί να στενοχωριέται, αλλά στο βάθος δεν πληγώνεται, γιατί νιώθει την αγάπη. Γνωρίζω έναν πνευματικό που είναι αρκετά παχύς - φυσικά είναι και η κράση του, αλλά μπορεί και στο φαγητό λίγο να μην προσέχη -, ξέρετε όμως πόσο πονάει για τον άλλον, πόσο ενδιαφέρεται για τους πονεμένους; Αυτός έχει ταπείνωση, γιατί λέει ότι δεν κάνει άσκηση, αλλά παράλληλα έχει πολλή καλωσύνη, και έτσι πολλοί αναπαύονται περισσότερο σ' αυτόν παρά σε έναν ασκητικό πνευματικό.
Ένας πνευματικός, που δεν είναι αποφασισμένος να πάη ακόμη και στην κόλαση για την αγάπη των πνευματικών παιδιών του, δεν είναι πνευματικός.

η Ελληνική Σημαία

2010-10-28T17:10:00.002+03:00

http://www.youtube.com/watch?v=_f2vZHiDkac

2010-10-24T13:02:00.002+03:00

MADONNA

2010-10-24T12:59:00.001+03:00

ΓΕΙΑ ΣΟΥ ΡΕ ΜΕΓΑΛΕ ΜΙΧΑΛΗ!

μουσική ΧΩΡΙΣ όρια

2010-10-20T20:25:00.000+03:00

ΜΟΥΣΙΚΗ ΧΩΡΙΣ ΟΡΙΑ

ΜΟΥΣΙΚΗ ΧΩΡΙΣ ΟΡΙΑ; ΝΑΙ ΛΟΙΠΟΝ, ΧΩΡΙΣ ΟΡΙΑ! ΠΟΙΟΣ ΑΝΤΕΧΕΙ; ΘΑ ΦΑΝΕΙ ΣΤΗΝ ΠΟΡΕΙΑ! ΓΕΙΑ ΣΑΣ ΕΙΜΑΙ Ο ΣΤΕΛΙΟΣ (ΑΠΟ ΕΔΩ ΚΑΙ ΣΤΟ ΕΞΗΣ DJ SeK),ΚΑΙ ΑΥΤΟ ΕΙΝΑΙ ΤΟ BLOG ΜΟΥ. Σ ΑΥΤΟ ΤΟ BLOG ΘΑ ΔΕΙΤΕ, ΘΑ ΑΚΟΥΣΕΤΕ ΚΑΙ ΘΑ ΔΙΑΒΑΣΕΤΕ (ΓΙΑ ΤΗ)ΜΟΥΣΙΚΗ ΚΑΙ ΟΧΙ ΜΟΝΟ...!

βιογραφικό

2010-10-20T02:49:00.000+03:00

ΓΕΙΑ ΣΑΣ ΜΕ ΛΕΝΕ ΣΤΕΛΙΟ ΚΟΡΟΡΟ ΚΑΤΑΓΟΜΑΙ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΙΓΙΝΑ. ΕΙΜΑΙ 26 ΧΡΟΝΩΝ ΚΑΙ ΤΩΡΑ ΠΙΑ ΜΕΝΩ ΜΟΝΙΜΑ ΣΤΗΝ ΑΘΗΝΑ, ΠΕΡΙΠΟΥ 8 ΧΡΟΝΙΑ. ΕΧΩ ΚΑΝΕΙ ΣΠΟΥΔΕΣ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ DJING , ΑΥΤΟ ΤΟΝ ΚΑΙΡΟ ΕΙΜΑΙ ΚΑΤΑΡΤΙΖΟΜΕΝΟΣ ΣΤΟ ΔΗΜΟΣΙΟ ΙΕΚ ΝΕΑΣ ΣΜΥΡΝΗΣ. ΤΟ ΟΝΕΙΡΟ ΜΟΥ ΕΙΝΑΙ ΝΑ ΒΟΗΘΟ ΟΣΟ ΜΠΟΡΩ ΤΟΝ ΣΥΝΑΝΘΡΩΠΟ.