Ifølge rapporten «Statusvurdering om leiemarkedet 2024. Sentrale utviklingstrekk og utfordringer» (Husbankens rapportserie 1/2025) er den norske leigemarknaden prega av ubalanse mellom tilbod og etterspurnad. Dette fører til auka press på sårbare grupper og høgare leigeprisar. Det er også eit aukande press i marknaden. Frå 2015 til 2023 har talet på leigetakarar auka dobbelt så mykje som befolkningsveksten, og framover er det forventa at fleire leigetakarar vil vere aleinebuande, eldre eller låginntektsgrupper, med lågare økonomisk handlingsrom.

Langsiktige og stabile heimar

Det er behov for at det i Noreg blir bygd rimelege utleigebustader som kan tilby folk langsiktige, stabile og trygge heimar. Tromsø SV meiner at å bygge opp ein ikkje-kommersielle utleigesektor vil vere ei sentral løysning. Det handlar om å bruke pengane på ei løysning som ikkje giv fordeler for berre nokon få og ikkje fører offentlege midlar ut til private i for stor grad.

Det er ikkje naudsynt å sjå lenger enn til Danmark for å finne ein velfungerande ikkje-kommersiell utleigesektor, dei såkalla allmennbustadane. Allmennbustadane utgjorde i 2024 heile 20 prosent av bustadane i Danmark. Den allmenne bustadsektoren består av rundt 500 bustadorganisasjonar med rundt 7 000 økonomisk uavhengige og sjølvstyrande avdelingar. Dei som bur der er leigetakarar, men med ein betydelig lokal styringsrett. Dette har blitt ein sjølvfinansierande og demokratisk styrt utleigesektor som sikrar vanlege folk rimelege og trygge leigebustader. Tildeling av bustader blir basert på ansiennitet. Etter tilskott og billige lån er husleiga kostnadsdekkande, noko som betyr at leiga skal dekke kostnadane ved å anskaffe, vedlikehalde og drifte bygningane.

Leigebuarsamvirke

På oppdrag frå Kommunal- og distriktsdepartementet (KDD) har Leieboerforeningen greia ut ein mogleg modell for leigebuarsamvirke i ein norsk kontekst. Samvirke er ein form for delingsøkonomi der medlemmane deler verksemda og dei økonomiske resultata. Eit norsk leigebuarsamvirke blir i rapporten forklart som ein bustadmodell der

«prinsippene er utarbeidet med formål å sikre at botilbudet skal forbli rimelig over tid, at botilbudet skal være langsiktig, og at eventuelle subsidier låses til bygningsmassen. Leieboersamvirket vil være eier av eiendommen/e, mens medlemmene er eiere av leieboersamvirket».

Rapporten listar opp ulike løysningar, blant dei ein modell der byggeprosjektet blir finansiert med ordinært grunnlån i Husbanken kombinert med tilskott til utleigebustader (etter modell av det avvikla tilskottet til utleigebustader i Husbanken). Det er naudsynt med stimulerande tiltak for bustadbygging i ei tid der det er nedgang i byggetakten. Dette vil vere ein modell som ikkje har same svakheita med innelåst kapital, som den gamle modellen for borettslag hadde før liberaliseringa.

Eg meiner at det bør vere ein kombinasjon mellom ei tilskottsordning og husbanklån, der staten både gjev eit statstilskott for å kompensere for manglande eigenkapital, lik ordninga for studentbustader, samt at det er rimelege husbanklån. Ein kombinasjon av tilskott og lån vil både halde byggekostnadane nede og gjere det mogleg for bustadsamvirke å bygge utan krav om leigebuarinnskott. Men skal vi få dette til treng vi at staten stiller opp. Kommunane vil ikkje greie dette på eigen hand.

nordnorskdebatt.no brid.gy

Tilsette innanfor hotell og restaurant er blant dei aller lågast lønna i landet. Dei har same utgifter til mat og huslege som andre.

Hotell- og restaur antarbeidarane utfører eit viktig arbeid for alle oss som liker å reise på ferie, ta oss ein øl ute eller spise på restaurant ein gong i blant. Utan dei forsvinn noko av det som gjer livet godt å leve. Dei er en del av den sosiale infrastrukturen vår.

For dei fleste arbeidstakarane i dette landet så går inntekta ned når du streikar fordi streikebidraget er mindre enn løna. Men for nokre av dei som jobbar i hotell- og restaurantbransjen er faktisk løna så låg at streikebidraget kan vere høgare enn løna. Det viser kor viktig denne streiken er.

Dei dyraste hotellrommane i Noreg finn du i Tromsø i høgsesongen. Nokre av dei rikaste milliardærane er hotelleigarar. Eigarane tener store pengar, medan dei tilsette som skaper verdiane har hatt reallønsnedgang dei seinare åra. I Tromsø som er så prega av overturismen, er streiken ekstra viktig.

Det er òg klart at når løna er så låg kan det vere ein katastrofe for økonomien dersom du blir gåande i mange månader utan inntekt under sjukdom. Derfor er også kravet om at bedriftene må forskotere sjukeløna eit viktig og godt krav. Det er ei ordning som dei fleste andre har, og som er viktigare for dei som tener aller minst.

Det er sjølvsagt djupt og intenst irriterande at dette er eit naudsynt krav. Vi burde kunne forvente av NAV at dei klarer å betale ut sjukeløna umiddelbart. Når det dessverre ikkje er tilfelle så er det naturleg og viktig at det ikkje er arbeidstakaren som må bere kostnaden. Samstundes er det ikkje uvanleg at grunnen til at det tar lang tid å få utbetaling frå NAV er at bedriftene er treige med å sende inn opplysningar til NAV. Det understreker nok ein gong kor viktig det med forskottering av sjukeløna.

Overnatting, servering og catering er ein spesiell sektor. Det er eit av dei få områda i Noreg der tariffavtalen er allmenngjort. Det betyr at minsteløna gjeld for alle, også dei som ikkje er organisert. Så den kampen medlemmane i Fellesforbundet og Parat no kjempar vil gjelde også for alle dei som ikkje er medlem i fagforeininga. Derfor er mi siste oppmoding, meld deg inn i fagforeininga. Ikkje la andre kjempe kampen for di løn.

Men,

• når du vil på tur med ungane ein søndag og går til ein av gapahukane på øya for å lage bål og grille marshmallow og drike kakao til og oppdager at det ikkje er plass fordi ei turistgruppe har tatt over.
• når du ikkje får kjøpt deg ei leiligheit eller leigd deg ein plass å bu fordi alt er på korttidsutleige.
• når du er utrygg på vegane våre fordi ikkje alle som køyrer på dei har vore ute ein vinterdag før.
• når useriøse aktørar i bransjen fører til dårlege arbeids- og lønsforhold og sterkt manglande tenking på HMS.

Då, er det på tide at vi tar inn over oss at infrastrukturen for å ta mot alle turistane i Tromsø ikkje heilt er på plass.

Det er stor forskjell på at Storgata er full av turistar og at det er stadig nye turistar som bur i naboleiligheita. Gode nabolag krev ein viss grad av stabilitet. Slik at vi kan bli kjent med naboane våre. For det er ikkje turistane som pyntar til jul, som deltar på dugnad bidrar til det sosiale limet i eit nabolag. Korttidsutleige er eit problem fordi det gjer at det blir dyrare og vanskelegare å finne seg ein plass å bu i denne byen. Men det er og eit problem fordi det gjer noko med nabolaga våre.

Det er sjølvsagt heilt greitt å leige ut eit rom i eiga leiligheit, eller å leige ut på airbnb når du sjølv er på reise. Det er delingsøkonomi, og slik airbnb starta. Det kan vere ei kjærkomen ekstrainntekt. Men i Tromsø er airbnb i stor grad noko anna enn ei kjærkomen ekstrainntekt. Det fører til bustadspekulasjon, høge prisar og utrygge nabolag. Derfor må vi få til ei regulering av korttidsutleige som gjer at vi kan få kontroll på omfanget, noko prøver vi å gjere i kommunen, men dei store grepa må komme frå storting og regjering.

Alle desse folka som fyller Storgata med liv må komme seg dit, anten frå flyplassen eller eller hamna. Mang av dei tar bussen, og ikkje få gonger har innbyggarane i Tromsø banntes over at det er fullt på bussen når du skal heim frå arbeid. Utanfor byen skaper turistar i leigebilar farlege situasjonar. Stopp for å sjå på og ta bilde av nordlys eller reinsdyr skaper utrygge og uoversiktlege situasjonar på smale og mørke vegar. Eit og anna banneord har nok blitt ytra i denne situasjonen og.

Noko av dette kan vi kanskje bøte på med dei pengane vi får frå turistskatten – kanskje til neste år. Men turistskatten vil ikkje vere ei uuttømmeleg krukke som kan løyse alle problem.

Det vil ta tid før vi har ein struktur på ting som gjer at vi kan handtere den turiststraumen som vi har. Men det er viktig at vi får kontroll på nokre av desse områda snart. For vi vil jo gjerne vere hyggelege og triveleg vertar for alle folka som kjem hit. Vi vil jo gjerne ta mot dei på ein god måte. For ingen veit vel betre enn vi som bur her kor fantastisk Tromsø er, eg skjønner godt at folk kjem.

Høgreradikale som Trump har fått stadig større makt i mange land. Trump er ikkje gal. Aggresjonen og krigsglede er ein del av den ideologien deira. Det kommer ei tid etter Trump. Men vi gjer ein stor feil om vi trur det som skjer no berre handlar om Trump. USA si rolle i verda og USA sine geopolitiske strategiar har vore i endring over lang tid. Trump er på mange måtar berre ekstremversjonen av dette.

Realiteten er at USA sin politikk i all hovudsak vender seg mot Kina. Europa, for ikkje å snakke om Noreg, er heilt underordna i denne vendinga mot Kina. Og, for USA er også NATO relativt uinteressant i denne samanhengen. Dersom NATO blir øydelagt av USAs politikk overfor Grønland, så er det i tråd med tidlegare utsegner frå Trump. Om Grønland blir bevisst brukt av USA for å øydelegge ein forsvarsallianse som det ikkje er fleirtal i kongressen for å trekke USA ut av, blir ein spekulasjon, men ein spekulasjon det er verd å tenkje over.

Norsk uavhengigheit

Det norske svaret må vere ei søking etter uavhengigheit frå USA. Først og fremst i eit nordisk samarbeid, men og i samarbeid med andre europeiske land og sikre ei opprusting av eiga forsvarsevne.

Vi kan starte med å seie opp avtalane om amerikanske basar i Noreg. I Noreg er det 12 amerikanske basar – eller omforeinte områder som det offisielt heiter. I desse områda har Noreg overført myndigheit til amerikanske militæret. I proposisjonen til Stortinget om dette blir det brukt mykje plass på om denne overføringa er i tråd med grunnloven. Spesielt blir dette problematisert knytt til Setermoen skyte- og øvingsfelt fordi det er eit stort område med sivil trafikk. I motsetnad til dei andre områda. Innafor desse omforeinte områda har amerikanske styrkar rett til begrensa myndigheitutøvelse, også overfor norske sivile.

Er vi i ein situasjon der det er fornuftig å gje amerikanske styrkar tilgang til basar på norsk jord, der dei har rett til å gjere det som er naudsynt for eiga tryggleik, også overfor norske sivile?

Amerikanske soldatar til Noreg?

Den fjerde mars startar øvinga Cold Response. 25 000 allierte soldatar skal øve på krig i Nord-Noreg. Blant desse 25 000 soldatane skal det vere 4000 amerikanarar. Eg tenkjer det kan vere rett å stille spørsmålet, er dette rette tida til å bidra til at USA får auka kompetanse på krigføring under arktiske vilkår? Samstundes kan det vere eit godt poeng at det er dei 4000 som kanskje er dei som vil måtte motsette seg å skyte på europeiske, danske og norske soldatar. Då kan det jo vere greitt at dei nyleg har trent side ved side av dei same og bygd band?

Hald fast ved atomvåpenpolitikken

Det er blitt viktigare enn nokonsinne å arbeide for lågspenning i nordområda. Vi må forsterke arbeidet med redusere motsetnadane i nordområda. Då er det i alle fall ein ting som er sikkert, vi kan ikkje la Erlend Svardal Bøe få legge premissane gjennom å auke moglegheitane for bruk av atomvåpen i nord. Når han spør på faqcebook: «Kanskje er det også på tide å diskutere de selvpålagte restriksjonene vi har knyttet til å ikke tillate lagring eller stasjonering av atomvåpen på norsk territorium i fredstid.» så må svaret vere eit rungande nei. Noreg har ingenting å tene på å auke spenninga i nord. Et sterkt norsk forsvar må vere på norske premissar.

Realiteten er likevel noko heilt anna. Meterologisk institutt melder at 2025 var det varmaste året vi har målt:

“Landstemperaturen endte 1,5 grader over det som er normal temperatur i dagens klima (1991-2020-normalen). Sammenligner vi temperaturen i 2025 med før-industriell tid (1871-1900), var det 2,8 grader varmere i 2025 “ (met.no/nyhetsarkiv/2025-er-det-varmeste-aret-vi-har-malt )

I tillegg til at temperaturen var høg var det og over normalt med nedbør I 2025.Globalt var 2025 det tredje varmaste året vi har målt. (Copernicus tror vi når 1,5-gradersgrensen ti år tidligere enn ventet – NRK – Klima ) I artikkeln blir det vist til at verden kjem til passere 1,5 gradersmålet ti år tidlegare enn ein hadde trudd før.

Klimaendringane er ikkje lenger framtid, det er noko som skjer her og no. Og, endringane får store konsekvensar for oss. Eit lokalt viktig eksempel er at det strøymer store mengdar varmt vatn inn i Barentshavet. (Varmare vatn fossar inn i Barentshavet: Kan ha funne grunnen – NRK Troms og Finnmark ) Forskarane seier det slik : «– Funna tyder på menneskeleg påverknad på atmosfæren som gjev opphav til langtidstrendar, endrar prosessane i havet. Ringverknadane spreier seg vidare til sjøisen og økosystema i Arktis» (Nye resultat: Derfor fløymer varmt vatn inn i Barentshavet | Havforskningsinstituttet )

Dessverre har klima fått mindre plass i media og vår eiga bevisstheit dei siste åra. Derfor trengst eit parti som SV meir enn nokon gong, fordi vi vil at det naudsynste endringane vi må gjere for å handtere dei endringane som kjem og å gjere dei så små som mogleg treng at vi ser miljøkrav i samanheng med økonomi og skilnader mellom folk. Det kan ikkje vere slik at dei som har minst skal bere den største byrda med å tilpasse samfunnet til klimaendringar og å gjere endringane så små som mogleg.

I Tromsø jobbar vi hardt for å ta vare på naturen runsdt oss. Det er ein viktig beredskap for å handtere klimaendringane at vi har robuste økosystem og store nok inngrepsfrie areal til at naturen kan handtere endringane. Derfor er det viktig å handtere byveksten på ein slik måte at vi minimaliserer bruken av natur. Vi kan bygge nok bustader i Tromsø utan å bygge ned store areal.

Det aller viktigaste tiltaket vi har i Tromsø er Tenk Tromsø. Gjennom å unngå auke i biltrafikk så unngår vi å bruke meir natur til vegar og vi reduserer utsleppa.

I Noreg er vi heldige, vi har ressursane til å handtere dei endringane som kjem. Dessverre er ikkje alle andre land like heldige som oss.

God helg alle saman, og bruk vinteren medan han er her

Gjennom forliket mellom SV, Ap, Raudt, MdG og Sp på Stortinget fekk Tromsø kommune ca 30 millionar meir. Det er sjølvsagt alt for lite, men vi tar mot alt vi får med takk.

Desse pengane har vi brukt på det eg meiner er ein god måte.

Noko av det aller viktigaste vi gjer er at vi sikrar både miljøterapeutane i ungdomsskolen og sosiallærarar i barneskolen. Dette er utruleg viktig for å styrke laget rundt elevane, støtte dei som slit mest på skolen og for å avlaste lærarane. Eg synst Lisa Eidissen sa det godt i eit innlegg i nordnorsk debatt:

«Personlig vil jeg berømme og takke for kommunens investeringer i miljøterapeuter ut i skolene. Det er de som har hatt tid til å ta imot elevene og ha samtaler. Miljøterapeuten vår har organisert elevråd, juleball, karneval, revysamarbeid, rebuser, klassesamtaler og alt som tilhører det som er trygt og godt med å komme på skolen.»

Eg er stolt over at vi klarer å behalde desse viktige menneska i skolen.

I den andre enden av skalaen tar vi to svært viktige grep for dei eldre i kommunen vår. Vi set av pengar til eit nytt dagsenter. Dagsenter for heimebuande eldre gjev tilbod som skal forebygge sosial isolasjon, einsemd og funksjonstap av ulike årsaker. Formålet er å hjelpe til med meistring, sosial støtte, aktivisering, ernæring og auka livskvalitet. Dagsenter er eit av dei områda der vi har aller lengst venteliste i kommunen vår. Eit nytt dagsenter vil hjelpe mykje.

I tillegg får vi til å utvide tilbodet på Seminaret. Vi går frå åtte til 15 omsorgsbustader der. I Tromsø har vi stort behov for desse plassane. Sju nye plassar er ikkje nok, men det er eit bidrag i rett retning.

Det er mange frivillige organisasjonar i Tromsø som gjer ein fantastisk jobb. Anten det er matutdeling, støtte til overgrepsoffer eller tilbod til folk som fell utanfor på grunn av rus. Det var foreslått frå kommunedirektøren å redusere tilskotta til desse organisasjonane med ein fjerdedel. Det har det vore viktig for SV og samarbeidspartia i kommunen å gjere noko med.

Gjett den tøffe økonomiske situasjonen til Tromsø kommune er eg stolt over dei prioriteringane SV, Ap, Raudt, MdG og Sp er blitt samde om.

Det einaste vi kan slå fast er at det vil bli ei vekstnæring å vere økonom hos statsforvaltarane som no skal passe på svært mange kommunar som etter alle solemerker skal inn på Robek.

I Tromsø dreg vi med oss eit underskott frå 2024 på meir enn 200 millionar. Kommunane har to år på seg å betale tilbake slikt meirforbruk. Planen var å betale tilbake ein god del i løpet av 2025 og ta resten i 2026. Økonomirapporteringa viser at vi ikkje kjem til å klare å betale tilbake nok særleg eller noko i det heile tatt i løpet av 2025. Det er ein av grunnane til at vi må gjennomføre så store kutt i 2026.

Renteauke

Bakgrunnen for den dårlege kommuneøkonomien heng særleg saman med tre faktorar. Det første er renteauken som har påført alle norske kommunar store kostnader. Berre i Tromsø er det snakk om fleire hundre millionar i kostnader. Bakgrunnen til dette igjen er at kommunane har behov for store investeringar i framtidig helse- og omsorgstilbod, i kommunale bustader og i infrastruktur. Dette heng igjen saman med at dårleg kommuneøkonomi over tid har gjort at kommunane ikkje har hatt nok pengar til vedlikehald av eksisterande bygningar og infrastruktur. I Tromsø ser vi det tydeleg på forfallet på vegane våre og på mange kommunale bygg.

Befolkningsendring

Det andre faktoren er endringa i befolkningssamansetting. Vi blir fleire eldre, og færre unge. Då burde sjølvsagt kommunen flytte pengar frå skole og barnehage for å bruke meir på eldreomsorg. Det ser veldig tilforlateleg ut sett frå finansdepartementet, men det blir ikkje billigare å drive ein skole om vi går frå 20 til 19 elevar i ein klasse. Klassen må uansett ha ein lærar. Vi ser og at vi har ein del utfordringar i ungdomsmiljøet som gjer at vi treng å bruke meir pengar på ulike hjelpe- og støttetiltak. I den verkeleg verda er det å flytte ressursar frå oppvekst til helse mykje vanskelegare enn det ser ut om ein berre ser på tala i stort.

Statsbudsjettet

Det tredje faktoren er at den statlege finansieringa av kommunane ikkje held tritt med dei faktiske kostnadene med å levere gode tenester til folk og dei oppgåvene kommunane blir pålagt av den same staten. Nominelt har inntektane til Tromsø kommune vokse med 6,6%, men samstundes har utgiftene knytt til prisvekst og demografi vore over betydeleg høgare. Differansen er omtrent det underskottet vi slit med no.

Så skal ikkje eg berre skulde på andre for den dårlege økonomien i kommunen. I ein så stor organisasjon som Tromsø kommune vil det alltid vere plassar der vi kan gjere ting betre, meir effektivt og billigare. Derfor har jo og Tromsø kommune vore gjennom store omstillingar dei siste åra. Vi har kutta i ein hardt arbeidande administrasjon og vi har omstilt og kutta innafor helse- og omsorg. Nokre av tiltaka har fungert, andre ikkje. Men uansett har innsparingane blitt spist opp av dei dei tre faktorane nemnt tidlegare.

Budsjettet for 2026 kjem til å gjere mange av tenestene kommunen skal levere dårlegare. Arbeidet kjem til å bli hardare for tilsette og fleire vil gå heim med ei kjensle av at ein ikkje har gjort jobben godt nok. Til det vil eg seie at ansvaret for det ligg hos andre enn dei tilsette i kommunen. Det er den statlege finansieringa som regjeringa står bak må bere hovudansvaret.

Så får vi håpe at statsbudsjettforhandlingane gjev meir pengar til kommunane enn den underfinansierinag regjeringa la opp til. Men eg trur vi og kan slå fast at heller ikkje dette statsbudsjettet vil løyse dei problema som kommunane har. Det pågår også forhandlingar mellom samarbeidspartia for å reversere nokre av dei mest drakoniske kutta i neste års budsjett, men dette vil ikkje endre hovedgrepa frå regjeringa som gjev dårlegare tenester for eldre, barn og andre.

1. Når sjukehusa har ein rekneskapsmodell som ikkje skil tydeleg mellom investeringar og drift kjem vi i den absurde situasjonen at sjukehusa må gå med overskott for å kunne betale med naudsynte investeringar. Det får slike utfall som at UNN må legge ned tilbodet ved DPSane for å finansiere nytt Åsgård sjukehus. Det er noko absurd i at staten skal låne pengar til staten (UNN) og at staten (UNN) må skjære ned på helsetilbodet til innbyggarane for å betale pengar tilbake til staten.
2. Det er utydeleg kvar det politiske ansvaret for sjukehusa er plassert. UNN-styret kan gøyme seg bak pålegg frå styret i det regionale helseforetaket (RHF) og RHFet kan vise til statsråden, medan statsråden kan vise tilbake til dei ulike styra. Det skaper uklårheit og gjer det vanskelegare for vanlege folk å påverke systemet. Det er noko uforløyst i samarbeidet mellom primærhelsetenesta (kommunane) og spesialisthelsetenesta (sjukehusa). Vi ser dette aller tydelegast i problematikken med utskrivingsklåre pasientar. Kommunane har ikkje råd til å bygge opp eit tilbod til å ta mot desse pasientane. Men fordi kommunane har dårleg råd må dei betale dagbøter til sjukehuset, noko som gjer at kommunane får enno dårlegare råd til å ta mot alle dei utskrivingsklåre pasientane.
3. Samstundes taper også sjukehusa pengar, fordi det ofte kostar meir for sjukehusa å passe på desse pasientane enn det dei for inn i dagbøter. Denne byttinga av pengar gjer at vi tappar systemet for ressursar som kunne vore brukt til å gje betre pasientbehandling.

Kva er løysninga?

Det er sjølvsagt ikkje slik at ei endring i styringsmodell med eit trylleslag løyser desse problema, men ei endring av styringsmodell kan vere med på å gjere det enklare. Eg kan sjå for meg fleire modellar som vil gje meir faglig og folkevalt-styring.

Det enklaste er kanskje å fjerne det regionale leddet og fordele dei oppgåvene som ligg der opp til direktoratet eller ned til sjukehusa. Dersom vi i tillegg lagar ein finansieringsmodell der sjukehusa blir finansiert direkte over statsbudsjettet og skil mellom drift og investeringar så kjem vi eit langt stykkje på veg til å løyse dei to første av dei tre problemstillingane.

Ein slik modell i seg sjølv vil ikkje løyse utfordringa i samhandlinga mellom kommune og sjukehus. Ein interessant tanke kan vere å lære av Finland. Dei har ganske nyleg omorganisert sjukehussektoren der den er regionalt styrt gjennom val og der regionane har fått ansvar for både sjukehusa og ein god del av det helsetilbodet som i dag ligg i kommunane i Noreg. Ein slik modell kan vere med på å bidra til å løyse alle dei tre problema eg skisserte ovanfor.

Per i dag er ikkje eg sikker på kva som er den aller beste måten å løyse dette på, men eg er heilt sikker på at vi treng ein fordomsfri debatt og diskusjon om korleis vi skal løyse dette og at vi treng å gjere endringar.

Så får vi alle håpe at dette blir ein god debatt om korleis vi kan løyse utfordringane våre og ikkje bli ein bykamp mellom Bodø og Tromsø.

Ei av dei aller største utfordringane i Noreg er at det framleis er mange fattige familiar. Heldigvis har tala blitt litt betre dei siste åra fordi SV har kjempa gjennom auka barnetrygd og billigare barnehagar og SFO. Det er derfor med stor uro eg ser at dette statsbudsjettet stoppar denne framgangen og til dels reverserer den.

AP-regjeringa foreslår at barnetrygda ikkje ein gong skal regulerast i takt med prisauken og at familiar som slit sånn med økonomien at dei må få sosialhjelp skal få trekk i sosialhjelpa tilsvarande det dei får i barnetrygd. Det betyr det at det berre er dei aller fattigaste i Noreg som ikkje skal få barnetrygd. Dette statsbudsjettet betyr at fleire barn vil vekse opp i fattige familiar.

Det er utruleg fint at fleire unge menneske vel å ta ei yrkesfagleg utdanning. Då blir det underleg at regjeringa ikkje foreslår å inflasjonsjustere tilskottet bedriftene får for å ta inn lærlingar og drive opplæring av desse. Så sjølv om regjeringa har ein del god tiltak for yrkesfag i budsjettet, så lar dei sjølve grunnsteinen i ordninga forvitre.

Så er eg skuffa over at regjeringa ikkje følgjer opp vedtaket i Stortinget (formulert av Ap sjølv!) om å auke grensa for kva uføretrygda kan tene ved sida av trygda. I ei tid då vi treng arbeidskraft og at alle deltar i arbeidslivet når og viss dei kan så burde vi gjort det enklare for dei som er uføretrygda å delta i arbeidslivet om dei kan.

Så kunne vi snakka lenge om kommuneøkonomien. Men det er kanskje nok i denne omgangen å seie at dette budsjettet ikkje gjev kommunane rom for å utvikle gode skolar, eldreomsorg og alle dei tenestene i lokalsamfunnet som er så viktige for folk. Dessverre er kommunebudsjetta som staten legg opp til ei oppskrift på avvikling , ikkje utvikling.

Dette statsbudsjettet ser ut til å bli ein tapt sjanse for å gjere skilnadane mellom folk i Noreg mindre og ta eit steg i retning av større rettferd. Det er tungt å skulle rette opp dei same feil i budsjett etter budsjett. Du kan likevel vere trygg på at SV vil stå på for at alle i det norske samfunnet skal få leve gode liv.

nordnorskdebatt.no brid.gy

For første gang på ti år går barnefattigdommen i Norge ned. Det er ikke tilfeldig. Det er resultatet av politiske prioriteringer. SV har stått i front for å bedre økonomien til barnefamilier og sikre at barn får en tryggere hverdag.

Se for deg en alenemor med en gutt i barneskolealder. Når regningene er betalt og maten er handlet inn, sitter hun igjen med 388 kroner. Det skal dekke bursdagsgave, fotballcup og kanskje et par nye joggesko. I en slik hverdag kan barnetrygden være det som avgjør om gutten får delta sammen med vennene sine, eller stå utenfor.

SV har vært pådriver for historiske forbedringer i barnetrygden. Siden 2021 har vi økt barnetrygden med over 11 000 kroner i året for barn over seks år, og med 3 500 kroner i året for de yngste barna.

Gratis halvdagsplass i SFO

SV har også innført gratis halvdagsplass i SFO for elever på 1. til 3. trinn og senket maksprisen i barnehage til 1 200 kroner i måneden. Samtidig har vi sørget for at barnetrygden holdes utenfor beregningen av sosialhjelp, økt barnetrygden for enslige forsørgere og innført et eget tillegg på 500 kroner i måneden for barn i Nord-Troms og Finnmark.

Det er ikke billigere å ha større barn. De spiser mer, trenger dyrere klær og deltar i flere fritidsaktiviteter. Derfor var det et viktig gjennomslag da SV fikk på plass at barn over seks år nå får like mye i barnetrygd som de yngste barna. Dette er første gang siden 1996 det har skjedd en slik oppjustering, og det betyr at langt flere barn nå holdes over fattigdomsgrensen.

I distriktene er barnetrygden ekstra viktig. Høye priser, lange reiseavstander og få gratistilbud gjør at kostnadene for barnefamilier i nord ofte er høyere enn ellers i landet. Når SV kjemper for regionale tillegg og styrket barnetrygd, er det fordi vi ser disse forskjellene og fordi vi vil gjøre noe med dem.

Men vi er ikke i mål. Barnetrygden må prisjusteres hvert år for ikke å tape verdi. Den må styrkes ytterligere for dem som trenger det mest, som flerbarnsfamilier og enslige forsørgere, samtidig som den må forbli en universell ordning.

Økningen i barnetrygden gir barn i familier med dårlig råd større muligheter til å delta, lære og vokse. Den forebygger utenforskap og legger grunnlaget for bedre psykisk og fysisk helse på både kort og lang sikt. Det handler om barnas framtid, men også om fellesskapets bærekraft. Med færre barn og flere eldre i samfunnet, trenger vi at alle barn får en god start i livet.

Mange viser nå til billigere barnehage og økt barnetrygd som bevis på at politikken virker. Det gjør den. Men det er viktig å vite hvem som faktisk fikk det til. Flere av tiltakene ble ikke foreslått av Arbeiderpartiet, men kom på plass fordi SV presset dem gjennom i forhandlinger. Uten SV ville disse resultatene ikke blitt en realitet. Når Ap nå løfter dem frem i valgkampen, er det SVs politikk de snakker om. Hvis du ønsker mer av denne typen rettferdige løsninger, er det SV som har vist at vi både vil og kan levere.

Stem SV for en politikk som gir bedre familieøkonomi, styrker velferden og sikrer trygghet for alle barn uansett hvor de vokser opp eller hva foreldrene tjener.

nordnorskdebatt.no itromso.no