Elektronitem

Devre Tasarım Programı-Multisim 10.1 Full

2010-11-08T12:21:00.004+02:00

The National Instruments Electronics in sunduğu Multisim 10.1 in tam versiyonu elektronik devre tasarım programı ile dilediğiniz devreyi kurabilir ve simulasyonunu yapabilirsiniz.

İndirme Linkleri Multisim 10.1 i indir

Keygen i Program Dosyasını İçerisindedir….

Rar Şifresi: www.milivolt.com

Part 1

Multisim e-kipap İNDİR..

alıntıdır......

Web Tasarım

2010-11-08T11:32:00.019+02:00

HTML Görsel Eğitim

http://www.fileserve.com/file/rJMS3CH

http://hotfile.com/dl/75203538/210ff56/HTM...ayonez.rar.html

Linkler Alıntıdır....mayonez.net.....

HTML E-Kitap

HTML E-Kitap indir

CSS E-Kitap in dir

http://hotfile.com/dl/67900246/85dd93f/html_ile_ilgili_e-kitaplar.rar.html
http://hotfile.com/dl/67900248/5fe583d/php_ile_ilgili_e-kitaplar_ve_ornek_kodlar.rar.html

Alıntıdır...h-yaman.com

Öğrencilerim İçin Proteus

2010-11-04T09:18:00.012+02:00

Proteus Programını indirmek için TIKLAYINIZ.

Proteus İsis Uygulama 1 indirmek için TIKLAYINIZ.

Proteus İsis Uygulama 2 indirmek için TIKLAYINIZ

1. Sınav Sorularının Cevaplarını indirmek için(A grubu) TIKLAYINIZ

1. Sınav Sorularının Cevaplarını indirmek için(B grubu) TIKLAYINIZ

Görüntü Sistemleri

2010-10-28T10:36:00.007+03:00

Led TV'ler Sunumunu indirmek için TIKLAYINIZ:)

Sıvı Kristalli Ekranlar(LCD) Sunumunu indirmek için TIKLAYINIZ:)

Resim Tüpleri Sunumunu indirmek için TIKLAYINIZ:)

Özel Öğretim Yöntemleri 2

2010-10-09T15:13:00.009+03:00

Soru-Cevap Yöntemi ppt.

Soru Cevap Yöntemi doc.

Düz Anlatım .doc

İleri Seviye Plc Kurs Notları

2010-09-13T19:49:00.004+03:00

İleri Seviye Plc Kurs Notları

Download İleri seviye plc notları 1 kısım

Download İleri seviye plc notları 2. kısım

Download İleri seviye plc notları 3.kısım

Download İleri seviye plc notları 4.kısım

Alıntı

Lehim Nedir ve Nasıl Yapılır?

2010-09-12T20:59:00.005+03:00

Zaman zaman özellikle elektronik eşyalarımızın bir anda çalışmadığını farkederiz, genellikle bu içindeki elektronik devrenin bir yerinde temassızlık olmasından kaynaklanır, yani lehimlerden biri kopmuştur. Bu durumda ya hemen teknik servise başvurmanız gerekir ya da eğer biliyorsanız lehim yapmanız gerekir.

Lehim nasıl yapılır?
Lehim Nedir? : Lehim fazla zorlanmaya maruz kalmayan metallerin, erime noktası düşük olan bir metal kullanılarak birleştirilmesidir. Elektronik, radyo, hi – fi, modelcilik, maketçilik, ahşap yakma sanatı gibi çok çeşitli kullanım alanları mevcuttur. Lehim işlemi için kullanılan havya, havya ucu ve bu ucu ısıtmaya yarayan basit bir rezistantan oluşur.

Gerekli Araçlar
Lehim tabancası (yüksek güçlü)
Kalem havya (düşük güçlü)
Havya uçları
Lehim teli
Lehim yağı
Lehim pompası
Lehim pastası

Havya uçları: Havyanın ucu, gerçekleştirilecek lehim işlemine göre değiştirilebilir. İnce lehimler için ince havya ucu kullanılır.

•Düz havya ucu: Gündelik elektrik ve sac lehimleme işleri için uygundur.
•Kıvrık havya ucu: Elektrik, radyo, tv için uygundur.
•İnce kıvrık havya ucu: Elektronik için uygundur.

Lehim Teli:Lehim teli, kalay ve bir başka metalin karışımından oluşur. Elektronik işlerinde tercihen % 40 oranında kalay içeren lehim teli tercih edilir. Sac lehimleme (drenaj borusu, mutfak aletleri vb) işlerinde ise % 60 oranında kalay içeren lehim teli kullanılmalıdır. Lehim yaparken çıkan duman kesinlikle solunmamalıdır. Lehim yaparken maske kullanımına ve ortamı havalandırmaya dikkat edin.

Lehim pompası: Lehim yapılacak yüzeyde bulunan eski lehimin temizlenmesi için kullanılır. Eski lehim ısıtılarak sıvı kıvama getirilir ve lehim pompasıyla emilir.

Kalem havya ve lehim tabancası:
Kalem havya, en yaygın olarka kullanılan lehim aletidir. 30, 40, 60, 80, 100, 140 Watt’lık olabilen kalem havyalar birkaç dakika içinde ısınırlar.
Lehim tabancaları, yüksek güçlüdürler, birkaç saniye içinde ısınırlar, En yaygın olarak kullanılanları 100 Watt’lıktır.

Kalay Lehimi
•Lehimlenecek parça ve yüzeyi tel fırça ve ince zımparayla temizleyin ve tozdan arındırın.
•Lehim yapılacak yüzeye bir miktar lehim pastası sürerek, lehimin daha iyi tutması için uygun zemini hazırlayın.
•Lehimlenecek parçayı ve zemini ısıtın. Lehim teli, havya ucuna değil, ısınmış parçalara değdiğinde erimelidir.
•Lehim soğuduğunda zımpara kağıdı veya eğe kullanarak fazlalıkları temizleyin.
Sac Lehimi
•Lehimlenecek parçaları bir araya getirin ve çelik yünü kullanarak hafifçe zımparalayın. Yüzeyi, oluşabilecek tozdan arındırın.
•Fırça yardımıyla bir miktar lehim pastası veya lehim yağı sürün.
•Lehim yapılacak yuüzeyi mengene kullanarak sabitleyin. Havya ile lehim yapılacak parçaları ısıtın. Lehim telini uygulayın. Havya ucunun keskin tarafıyla lehimin üstünü kapayın. Lehimi soğumaya bırakın.

Elektronik Devre Lehimi
Yapmak istediğiniz lehim işine uygun havya seçiniz. elektronik devreler için düşük güçlü ve ince uçlu havya kullanın. Eğer lehim yapmada tecrübeniz yoksa, eski bir elektronik devre üzerinde denemeler yapın. Elektronik devre lehimlenirken, devrenin ömrünü uzatmak için ısınma süresi mümkün olduğunca kısa tutulmalıdır. Bunun için, hızlı çalışmanıza imkan verecek şekilde çalışma ortamınızı hazırlayın. Mümkün olduğunca az lehim teli kullanın. Fazla lehim, kopma ve kısa devre riski yaratır.

Eski lehimin sökülmesi: Lehimi sıcak havya ucunu kullanarak ısıtın. Lehim eriyerek parlak bir hal aldığında, lehim pompası ile lehimi vakumlayarak çekin.

İki kablonun lehimlenmesi: Kabloları yaklaşık 1 cm kadar soyun ve iki kabloyu üstüste getirin. Kabloların birbirine temas ettiği noktayı ısıtın ve lehim telini bu noktaya uygulayın. Kabloları hareket ettirmeden lehimi soğumaya bırakın.

Elektronik devre üzerine lehim uygulama: Havyayı birkaç dakika ısıtın. Havya ucunu lehim teline sürterek üzerini kaplayın. Havya ucunu lehimin üzerine değdirin. Birkaç saniye ısıtın. Temas noktasına lehim telini uygulayın. Soğumaya bırakın.
Alıntı : elektronik hobi

PIC NEDİR?

2010-09-12T20:57:00.001+03:00

PIC NEDİR?

Microchip firmasının ürettiği , adını Peripheral Interface Controller (çevresel ünite denetleme arabirimi) ifadesinden alan PIC , giriş – çıkış (input – output I/O) işlemlerini çok hızlı gerçekleştirebilecek şekilde tasarlanmış bir chip ‘tir.

PIC Mikrodenetleyicilerin Sahip Oldukları Bellek Çeşitleri

EPROM ( Erasable Programmable Memory ) :
EPROM belleğe elektrik sinyali ile kayıt yaptırılır. Yüklenmiş programı silip değiştirmek için EPROM silici cihazlar ile mor ötesi ışığa maruz bırakılır.

EEPROG ( Electrically Erasable Programmable Memory ) :
Microchip firmasının FLASH bellek olarak da adlandırdığı bu bellek tipinin EPROM bellekten farklı olan tarafı elektrik sinyali ile hızlı bir şekilde silme işlemi yapabilmesidir.

ROM ( Read Only Memory ) :
Bu bellek sadece bir kere fabrikasyon sırasında yazılabilirler. Maliyeti çok düşük olmasına karşın bu chip’ lerin kötü tarafı üretim sonrasında programda tespit edilecek olan tek bir hatanın tüm chip ’lerin atılmasına neden olabilmesidir.

Neden PIC mikrodenetleyici (entegre) tercih ediliyor?

* Geniş bir kitle tarafından kullanıldığı için PIC programlama ile ilgili üretilen yazılım ve donanım çok fazladır ve kolay bulunur.
* Türkiye’ de kolayca ve düşük maliyetle elde edilebilir.
* Basit elektronik devre elemanları kullanılarak hazırlanabilen donanımlar ile ( programlama kartları ) programlanabilir.
* Gerektirdiği reset , clock sinyali ve güç devreleri çok basittir.
* Çok fazla kullanıcı olduğundan internet sayesinde örnek program ve projeler incelenebilir.

Elektrik Nedir

2010-09-12T20:52:00.003+03:00

Elektrik iki türdür.Statik elektrik ve Dinamik elektrik.Yaklaşık 2000 yıl kadar önce,Yunanlı bilgin Thales Kehribarın kumaş parçasına sürtülmesi ile küçük kıvılcımlar çıkardığını görmüştü. Statik elektrik ilk kez bu şekilde gözlemlendi.Statik elektrik durgun, pratik olarak iş yapmayan elektrik türüdür, kontrolsüz bir enerji şeklidir ve zaman zaman boşalmalar yapar.Yağmurlu havalarda bulutlar pozitif yüklü statik elektrikle dolarlar, yeryüzü negatif elektrik yüklü olduğu için, yüksek yerlerden bulutlara elektrik atlar buna yıldırım adı verilir.
Eğer bu elektrik atlaması buluttan buluta ise o zaman şimşek adını alır. Statik elektriğe; saçımıza sürdüğümüz tarakta, arabadan indiğimizde tuttuğumuz kapı kolunda, televizyon
ekranınına elimizi sürdüğümüzde de rastlarız. Statik elektrik elde etmek için yapılan araca Van De Graaf jeneratörü adı verilir bu jeneratörle 20 milyon volt kadar statik elektrik elde edilebilir.
İkinci elektrik türü Dinamik,yani hareketli elektriktir. Bu elektrik kaynakları elektron devinimi sağlarlar. Elektronlar negatif kutuptan pozitif kutba doğru hareket ederler.Dinamik elektrik iki tipdir.

1-) D.C. Direct Current kelimelerinin kısaltılmışıdır.

2-) A.C. Alternatif Current kelimelerinin kısaltılmışıdır.

D.C. elektrik kaynağı hepimizin çok iyi bildiği piller,akümülatörler ve dinamolardır.Piller ve Akümülatörler kimyasal reaksiyonlardan elektrik enerjisi üretirler,akümülatörler ve pillerin bazı tipleri tekrar doldurulabilir ve tekrar tekrar kullanılabilirler.Nikel Kadmiyum piller,
Nikel Metal Hidrit piller bu tip pillerdendir .Akümülatörlerin esası sülfürik asit içindeki kurşunun kimyasal reaksiyonudur. Dinamo ise tersine çalışan bir motor dur denilebilir. Kuvvetli bir
manyetik alanda dönen bir sargının (bobin) üzerinde elektrik akımı oluşması esasına dayanır.

Düz akım denmesinin nedeni burada ki elektriğin bir volt zaman grafiğinde düz bir yol izlemesi nedeni iledir,yani bu elektrik çeşidinin voltajı zamanla değişmez.

A.C. Alternatörler vasıtası ile elde edilen elektrik çeşididir. Alternatörleri döndürmek için ise, barajlarda su, elektrik santrallarında çeşitli yakıtlar kullanılır.

A.C. denmesinin nedeni bu çeşit elektriğin zamanla yön değiştirmesidir.

A.C. nin özelliği transformatör denen aygıtlarla voltajın yükseltilebilmesi veya düşürülebilmesidir.

Voltajın yükseltilebilmesi nedeni ile uzak mesafelere daha az kayıpla gönderilen bu çeşit elektrik günlük hayatta en çok kullandığımız elektrik çeşididir.

Doğru akım kaynaklarında + ve - kutuplar olduğu halde, alternatif akımda kutuplar yoktur.

Dinamo ile Alternatörün bulunuşu ve geliştirilmesinde katkıları olanlar içinde; Michael Faraday, Nicola Tesla ve Zenobe Gramme sayılabilir.İlk pili Alessandro Volta yapmıştır.İlk akümülatör
Gaston Plante tarafından 1859 yılında yapılmıştır.

Elektrik Akımı: Bilindiği gibi metallerin atomlarındaki elektron sayıları metalin cinsine göre değişir. İletken maddelerin atomlarının son yörüngelerinde 4 'den az elektron bulunur. Atomlar bu elektronları 8'e tamamlayamadıkları için serbest bırakırlar. Bu yüzden bir İletken maddede milyonlarca serbest elektron bulunur. Bu maddeye elektrik uygulandığında elektronlar negatif (-) 'den pozitif (+) yönüne doğru hareket etmeye başlar. Bu harekete "Elektrik Akımı" denir.

Elektrik Kumanda Dersleri

2010-09-12T20:44:00.005+03:00

Dosya: elektrik_kumanda_dersleri_01.rar

Dosya-Boyutu: 1,18 Mb

Dosya-Türü: .pdf

DownloadLink:

http://rapidshare.com/files/12644530/elektrik_kumanda_dersleri_01.rar.html

_________________________________________________

Elektrik Kumanda Devreleri Dersleri 02

Dosya: elektrik_kumanda_dersleri_02.rar

Dosya-Boyutu: 1,28 Mb

Dosya-Türü: .pdf

DownloadLink:

http://rapidshare.com/files/12644745/elektrik_kumanda_dersleri_02.rar.html

_________________________________________________

Elektrik Kumanda Devreleri Dersleri 03

Dosya: elektrik_kumanda_dersleri_03.rar

Dosya-Boyutu: 1,30 Mb

Dosya-Türü: .pdf

DownloadLink:

http://rapidshare.com/files/12644978/elektrik_kumanda_dersleri_03.rar.html

_________________________________________________

Elektrik Kumanda Devreleri Dersleri 04

Dosya: elektrik_kumanda_dersleri_04.rar

Dosya-Boyutu: 1,13 Mb

Dosya-Türü: .pdf

DownloadLink:

http://rapidshare.com/files/12645213/elektrik_kumanda_dersleri_04.rar.html

_________________________________________________

Elektrik Kumanda Devreleri Dersleri 05

Dosya: elektrik_kumanda_dersleri_05.rar

Dosya-Boyutu: 1,07 Mb

Dosya-Türü: .pdf

DownloadLink:

http://rapidshare.com/files/12645418/elektrik_kumanda_dersleri_05.rar.html

_________________________________________________

Elektrik Kumanda Devreleri Örnekleri

01. Bir fazlı asenkron motor prensip şeması

02. Bir fazlı motorun devir yönünü değiştirme

03. Bir kumanda merkezli Yıldız-Üçgen yol verme

04. Dahlender motora buton ve kontak emniyetli yol verme

05. Dahlender motoru iki kumanda merkezli çalıştırma ve devir yönü değiştirme

06. Dahlender motorun dinamik frenleme ile durdurulması

07. Dahlender motorun düşük devirden yüksek devire otomatik geçişi

08. Dört katlı bir bina için basit kumandalı asansör devre şeması

09. İki kumanda merkezli ve devir yönü değiştirilen motorun dinamik frenleme ile durdurulması

10. İki kumanda merkezli Yıldız-Üçgen yol verme

11. İki kumanda merkezli Yıldız-Üçgen yol verme ve Devir yönü değiştirme

12. Koruyucu elemanların kullanıldığı otomatik kumanda devresi

13. Otomatik enversör şalter ile devir yönünün değiştirilmesi

14. Otomatik Yıldız-Üçgen yol verme ve Dinamik Frenleme ile Durdurma

15. Rotoru sargılı Asenkron motora bir kademe dirençle yol verme

16. Rotoru sargılı Asenkron motoru iki yönde çalıştırma

17. Termistör ve Faz Koruma Röleli Yıldız-Üçgen yol verme

18. Trafik lambası otomatik kumanda devresi

19. Üç fazlı yıldız bağlı asenkron motorun bir fazlı çalıştırılması

20. Yıldız-Üçgen yol verilen üç fazlı asenkron motorlarda kompanzasyon uygulaması

21. Yıldız-Üçgen yol verme ve devir yönü değiştirme

Dosya: kumanda_devreleri_ornekleri.rar

Dosya-Boyutu: 1,21 Mb

Dosya-Türü: Resim Kalıpları

DownloadLink:

http://rapidshare.com/files/12644336/kumanda_devreleri_ornekleri.rar.html

Eser Sahibi : musti_16

Temel Otomatik Kumanda Bilgisi

2010-09-12T20:39:00.002+03:00

KUMANDA ELEMANLARI >VALFLER

Elektrik enerjisiyle çalışan elektromanyetik musluklara veya vanalara, solenoid valf adı verilir. Solenoid valfler, hava, gaz, su, yağ ve buhar gibi akışkanlar için kullanılırlar. Akışkanlara ait borular, solenoid valfe vidalanarak veya rakor somunla bağlanırlar.

Bir solenoid valf elektromıknatıs ve musluk olmak üzere iki kısımdan oluşur. Elektromıknatısın bobinleri düşük veya yüksek gerilimde, doğru veya alternatif akımda çalışacak şekilde çok çeşitli olarak yapılırlar.

Bobin içinde bulunan demir nüve, valfin diyaframıyla mekaniksel olarak bağlıdır. Demir nüve ve dolayısıyla diyafram bir yay ile aşağıya doğru bastırıldığından, solenoid valf normal durumda kapalı olur.

Solenoid valfin bobini şebekeye bağlandığında, demir nüve ve diyafram yukarıya çekilir. Valf açılır ve akışkan sol taraftaki girişten sağ taraftaki çıkışa geçmiş olur.

Solenoid valfler yalnız bir yön için normal olarak çalışırlar. Solenoid valfin sol tarafı çıkış ve sağ tarafı giriş olarak kullanılırsa, solenoid valf normal görevini yapamaz. Çünkü sağ taraftan gelen akışkan, bobinin enerjilenmediği normal durumda da yay basıncını yenerek diyaframı yukarıya iter ve valfin açılmasına neden olur.

Solenoid valfler iki ve üç yollu olmak üzere iki şekilde yapılırlar.

Şekilde görülen solenoid valf normal durumda kapalıdır. Bobin enerjilendiğinde, solenoid valf açılır. Valfler alttaki şekilde sembolize edilirler.

Animasyonu görmek için tıklayınız...

_________________________________________________

KUMANDA ELEMANLARI > TERMOSTATLAR

Katı, sıvı ve gazların sıcalık derecelerinin sabit tutulmasıyla kullanılan kumanda elemanlarına, termostat adı verilir.

Termostatlar elektrikli ısıtıcı veya soğutucuların bulundukları yerlerde kullanılırlar.

Bir termostat genellikle bimetal ve kontaklar olmak üzere iki kısımdan oluşur.

Isıtıldığında genleşme katsayıları farklı olan iki ince metal plaka birbirine yapıştırılarak bimetal elde edilir.

İki metal birbirine yapışık olduğundan çok uzayan metal kısa kalan metalin üzerine doğru eğilir. Termostadın bimetali ısındığında şekilde görüldüğü gibi bimetal sağa doğru bükülür.Bimetalin bu hareketi termostadda bir kontağı açar, başka bir kontağı kapatır.

Isı değişimlerini mekanik harekete çevirme, yalnız bimetal ile yapılmaz. Aşağıdaki şekilde görüldüğü gibi yüksek genleşme katsayılı sıvı ile doldurulmuş bir körük de aynı görevi yapar. Körük ince ve uzun boruyla küçük bir depoya bağlıdır. Bu elemanlar ve kontaklar termostadı oluşturur. Termostadın küçük deposu sıcaklığın denetleneceği yere konur.Küçük deponun bulunduğu yerdeki sıcaklık derecesi yükseldiğinde, küçük depodaki sıvı genleşir. Körüğün diyaframı yukarıya doğru genleşir. Termostadın kapalı kontağı açılır, açık kontağı kapanır. Soğumada da bu olayın tersi olur.İnce boru ve ucundaki küçük depo nedeniyle aşağıdaki termostada, kuyruklu termostat adı verilir.

Bazı termostatlarda metal kontaklar yerine civa tüplü kontaklar, düz bimetal yerine sarmal bimetal kullanılır. Cam tübün sağ ucu aşağıda olduğunda, civa bu tarafta bulunur ve civa kontak parçalarını birleştirir. Tübün sağ ucu yukarıya kalktığında, civa diğer uca kayar. Kontak parçalarının arası açılır. Böyle bir termostadın bulunduğu yerde sıcalık düşerse, sarmal bimetal toplanır. Termostat kontağı kapanmışsa açılır, açılmışsa kapanır. Kullanılış yerlerine göre termostatlar oda, su ve katı madde termostatları olmak üzere üç kısıma ayrılırlar.

Kullanılış yerlerine göre termostatlar oda, su ve katı madde termostatları olmak üzere üçe ayrılırlar.

Oda Termostatları : Oda sıcaklığının sabit tutulmasında kullanılan termostatlara denilir.

Örnek : Şekilde iki sinyal lambalı bir oda termostadının yapısı verilmiştir. Ortamın sıcaklık derecesi termostadın ayarlı olduğu sıcaklık derecesinin altına düştüğünde, termostadın sol taraftaki ana kontağı kapanır ve sağ taraftaki yardımcı kontağı açılır. Bu durumda ısıtıcı şebekeye bağlanır ve ortam ısınmaya başlar. Aynı anda (L1) sinyal lambası da yanar.

Ortam ısındıkça, bimetal sağa doğru kıvrılmak ister. Fakat sabit mıknatıs bimetali hemen bırakmaz.Bimetalde uygun değerde mekanik gerilme doğunca, bimetal sabit mıknatıstan ani olarak kurtulur.Kontaklar süratli olarak durum değiştirirler.Bu durumda ısıtıcı şebekeden ayrılır. (L1) sinyal lambası söner, (L2) sinyal lambası yanar. Isıtıcı devreden çıkınca, ortam soğumaya başlar.Ortamın sıcaklık derecesi termostadın ayarlı olduğu sıcaklık derecesinin altına düştüğünde, bimetal sola doğru kıvrılmaya başlar. Biraz sonra sabit mıknatıs bimetali kendine çeker.

Kontaklar yine ani olarak durum değiştirirler. Isıtıcı tekrar şebekeye bağlanır. (L2) sinyal lambası söner, (L1) sinyal lambası yanar. Termostatdaki sabit mıknatıs kontakların hızlı açılıp kapanmalarını sağladığı halde, önemli sakınca yaratır.Örneğin termostat 23C'ye ayarlanmışsa, sabit mıknatıs bimetali bu sıcaklıkta çeker.Isıtıcı devreye girer ve ortam ısınmaya başlar. Bimetalin sabit mıknatıstan kurtulması için daha büyük bir kuvvet gerekir. Bu kuvvet, ortamın veya termostadın sıcaklık derecesi 33C'ye çıktığında doğar. Bu durumda da ortam arzulanmayacak kadar fazla ısınmış olur. Yani termostat 23C'de kontağını kapatır, 33C'e kontağını açar. Termostadın açma ve kapama sıcaklık dereceleri arasındaki bu fark, termostadın diferansiyeli adı verilir.

Termostatda diferansiyeli küçültmek için, termostadın içine yapay ısı artışı sağlayan (R1) direnci konur. Termostadın ana kontağı kapanıp ısıtıcı devreye girdiğinde, (R1) direnci de şebekeye bağlanır.Ortam sıcaklığı 25C'ye geldiğinde, (R1) direncinin sağladığı ısı termostadın içindeki sıcaklık 33C'ye yükselir. Bimetal sabit mıknatıstan kurtulur ve devre açılır. Böylece termostadın açma ve kapama sıcaklıkları arasındaki fark (Diferansiyel) 2C'ye düşmüş olur. Diferansiyelin çok küçük olması da, sistemin sık sık çalışıp durmasına neden olduğundan arzu edilmez.

Devreye ait şekli adım adım görmek için tıklayınız...

Su Termostatları : Su ve yağ gibi sıvıların sıcaklık derecelerinin sabit tutulmasında kullanılan termostatlara, su termostadı adı verilir. Su termostadlarının yapısı oda termostatlarının yapısına çok benzer. Su termostatlarında ısı değişimlerini mekanik harekete çevirme, düz veya sarmal bimetal ya da sıvı doldurulmuş körükle yapılır. Su termostatlarında da metal veya civa tüplü kontalar kullanılır.

Su termostatlarının düz ve ters olmak üzere iki çeşidi vardır. Düz çalışan termostatlar, sıcaklık derecesi düştüğünde kontaklarını kapatırlar. Sıcaklık derecesi yükselince de kontaklarını açarlar. Düz çalışan su termostatları, sıcaklık derecesinin belirli bir değerden daha yukarıya çıkmaması gereken yerlerde kullanılırlar. Ters çalışan termostatlar, sıcaklık derecesi yükselince kontaklarını kapatırlar. Sıcaklık derecesi düşünce de kontaklarını açarlar. Ters çalışan termostatlar, sıcaklık derecesinin belirli bir değerin altına düşmesinin istenmediği yerlerde kullanılırlar. Genellikle düz çalışan termostatlar ısıtıcılarda, ters çalışan termostatlar ise soğutucularda kullanılırlar.

Katı Madde Termostatları : Termostatlar, katı maddelerin sıcaklık derecelerinin denetiminde de kullanılabilirler.Örneğin generatörlerde sargıların ve yatakların sıcaklık dereceleri termostatlarla denetlenebilir. Bu gibi yerlerde kullanılan termostatlar, ya kullanıldıkları yerin sıcaklık derecesini sabit tutarlar veya sıcaklık derecesinin yükseldiğini ilgililere bir bildirim aygıtı ile duyururlar. Katı maddelerin sıcaklık derecelerinin denetiminde kullanılan termostatlar, genellikle kapalı yapılırlar. Bu termostatlar kullanılacakları yere uyan bir yapıya sahiptirler.

_________________________________________________

KUMANDA ELEMANLARI > PAKET ŞALTERLER

Bir eksen etrafında döndürülebilen, arka arkaya dizilmiş birçok dilimden oluşan ve çok konumlu olan şalterlere, paket şalter adı verilir. Elektriksel aygıtlara otomatik olarak kumanda etmek, her zaman ekonomik olmaz. Bu nedenle ufak güçlü ve basit aygıtların çalıştırılmaları, daha çok paket şalterlerle yapılır. Paket şalterler, kumanda devrelerinde butonların yerine de kullanılabilirler.

Paket şalterler, arka arkaya dizilmiş ve paketlenmiş birçok dilimden oluşur. Her dilimde bir, iki, üç veya dört kontak bulunur. Arzulanan kontak sayısını elde etmek için, uygun sayıda dilim arka arkaya dizilir. Böylece paket şalterlere istenildiği kadar kontak konabilir. Paket şalterlerin kumandası, üzerlerinde bulunan kolu çevirmekle yapılır. Bu kol çevrildiğinde, paket şalterin kontakları açılır ve kapanırlar. Kol azar azar dönecek şekilde yapılırsa, paket şalter çok konumlu olabilir. Çok konumlu paket şalterlerle karmaşık kumanda problemleri çözülebilir.

Üç komulu bir paket şalterin yapısı ve çalışması şekildeki gibidir. Bu animasyonda paket şalterin yalnız bir dilimi gösterilmiştir. Paket şalterde her dilimi sabit ve hareketli parçalar olmak üzere iki kısımdan oluşur. Sabit parça üzerine kontaklar yerleştirilir. Bir eksen etrafında dönen hareketli parça ise, girintili ve çıkıntılı biçimde yani eksantrik olarak yapılır. Eksantrik parça üzerindeki girinti ve çıkıntılar, kontakların açılıp kapanmasını sağlarlar.

Paket şalterin konumlarını animasyonda görebilirsiniz. Şalterin (0) konumunda (1-2) ve (5-6) nolu kontaklar açık, (3-4) nolu kontak ise kapalıdır. Dönen eksantrik parça üzerindeki çıkıntılar, kontakların pimlerini dışarıya doğru iterler. Bu nedenle çıkıntıların karşılarında bulunan kontaklar açık olurlar. Eksantrik parça girintilerinin karşısında bulunan kontaklardaki yaylar, pimleri içeriye doğru iterler. Girintilerin karşılarında bulunan kontakların kapanmasını sağlarlar.

Paket şalter (1) konumuna çevrildiğinde, şekildeki gibi (1-2) ve (5-6) nolu kontaklar kapanır. Çünkü bu kontakların pimleri dönen eksantrik parçadaki girintilerin karşısına gelir. Yaylar kontakların kapanmasına neden olur. Dönen eksantrik parça üzerindeki çıkıntı (3-4) nolu kontağın pimini dışarıya iter ve bu kontak açılır.

Paket şalter (2) konumuna çevrildiğinde, şekilde görüldüğü gibi (3-4) nolu kontak kapanır. Çünkü bu kontağın pimi dönen eksantrik parça üzerindeki girintinin karşısına gelir ve yay bu kontağın kapanmasına neden olur. Paket şalterin (2) konumunda (1-2) ve (5-6) nolu kontaklar gene kapalı kalırlar. Bu kontakların pimleri dönen eksantrik parçadaki girintilerin karşısına gelir. Yaylar bu kontakların kapanmasına neden olur.

Paket şalterin (1) ve (2) konumlarında, (1-2) ve (5-6) nolu kontaklar hep kapalı kalır. Bunlardan (1-2) nolu kontak, (1) konumundan (2) konumuna geçerken hiç açılmaz yani durumunu aynen korur. Halbuki (5-6) nolu kontak (1) konumundan (2) konumuna geçerken, dönen eksantrik parçadaki çıkıntı nedeniyle önce açılır, sonra tekrar kapanır.

Standart paket şalterler şunlardır;

0 - 1 (On-Off)

Animasyonu görmek için tıklayınız...

0 - 1 - Start (Tek Fazlı Asenkron Motora Yol Verme)

Animasyonu görmek için tıklayınız...

1 - 0 - 2 (Dönüş Yönü Değiştirme)

Animasyonu görmek için tıklayınız...

İki kontaklı animasyonu görmek için tıklayınız...

0 - 1 - 2 (Çift Devirli Yol Verme)

Animasyonu görmek için tıklayınız...

0 - Yıldız - Üçgen

İki kontaklı animasyonu görmek için tıklayınız...

Üç kontaklı animasyonu görmek için tıklayınız...

ÖRNEKLER

1) Paket şalter ile sinyal lambalarının kontrolü

Bu devrelerin her ikisinde de aşağıda yapısı ve çalışması açıklanan üç konumlu ve üç kontaklı yaylı paket şalter kullanılmıştır. Bu paket şalter ile üç sinyal lambasının kumandası yapılmaktadır. Paket şalterler elektrik devrelerinde aşağıdaki şekilde gösterilirler.

Devreye ait ilgili animasyonu görmek için tıklayınız...

Paket şalterin (0) konumunda (3-4) nolu kontak kapalı olduğundan, yalnız (L2) lambası yanar. (0) konumunda (L1) ve (L3) lambaları sönük kalırlar.

Paket şalter (1) konumuna çevrildiğinde, (3-4) nolu kontak açılır, (1-2) ve (5-6) nolu kontaklar kapanır. Yanan (L2) lambası söner, sönük olan (L1) ve (L3) lambaları yanarlar.

Paket şalter (2) konumuna çevrildiğinde , (3-4) nolu kontak kapanır. Sönük olan (L2) lambası yanar. Paket şalterin (2) konumunda (1-2) ve (5-6) nolu kontaklar kapalı kaldıklarından, (L1) ve (L3) lambaları yanmaya devam ederler.

(1-2) nolu kontak (1) konumundan (2) konumuna geçerken açılmayacağından, (L1) lambası bu geçiş anında sönmez. Halbuki (5-6) nolu kontak (1) konumundan (2) konumuna geçerken ilk önce açılır, sonra tekrar kapanır. Bu nedenle geçiş anında (L3) lambası önce söner, sonra tekrar yanar. (2) konumundan (1) konumuna çizilmiş olan ok, paket şalterin yaylı olduğunu gösterir.

Paket şalter (2) konumuna çevrildikten sonra serbest bırakılırsa, o konumda kalmaz ve (1) konumuna döner.

2) Üç fazlı bir asenkron motora yıldız-üçgen paket şalterle yol verilmesi

Çok kontaklı ve çok konumlu bir paket şalterin bağlantı şemasını ilk örnekte olduğu gibi çizmek oldukça güçtür. Bu gibi durumlarda paket şalterin kontaklarıyla bağlantı şeması en basit şekilde çizilir. Kontakların açılıp kapanmaları ayrı bir diyagramla gösterilir.

Yıldız-Üçgen bağlantı

Yıldız bağlantı

Üçgen bağlantı

Devreye ait ilgili animasyonu görmek için tıklayınız...

Şekilde üç fazlı bir asenkron motora yıldız-üçgen paket şalterle yol verilmesine ait bağlantı şeması verilmiştir. Bu bağlantıda üç konumlu ve sekiz kontaklı bir paket şalter kullanılmıştır.

Paket şalterde bulunan kontakların açılıp kapanmaları yukarıda görülmektedir. Paket şalterin (0) konumunda bütün kontaklar açıktır. Paket şalter (1) konumuna çevrildiğinde, diyagramdan görüleceği üzere (M) ve (A) kontakları kapanır. Güç devresinde kapanan (M) ve (A) kontakları, motoru yıldız olarak şebekeye bağlar. Böylece asenkron motor yol almaya başlar.

Bir süre sonra paket şalter (2) konumuna çevrilir. Paket şalterin bu konumunda (M) kontakları gene kapalı kalır. Yalnız (A) kontakları açılır ve kısa bir süre sonra (B) kontakları kapanır. Güç devresinde kapanan (B) kontakları motoru üçgen bağlar.

Böylece asenkron motor yol almış ve üçgen çalışmaya başlamış olur.

3) Rotoru sargılı bir asenkron motora paket şalterle yol verilmesi

Şekilde rotoru sargılı bir asenkron motora paket şalterle yol verilmesine ait bağlantı şeması verilmiştir. Bu bağlantıda beş konumlu ve dokuz kontaklı bir paket şalter kullanılmıştır.

Asenkron motor devresine üç kademe yol verme direnci bağlanmıştır. Paket şalter (0) konumundayken bütün kontaklar açıktır. Paket şalter (1) konumuna çevrildiğinde diyagramdan görüleceği üzere (M) kontakları kapanır.

Yandaki şekilde görülen güç devresinde (M) kontakları kapanınca, rotor devresinde üç kademe direnç bağlı iken, motor yol almaya başlar. Bir süre sonra paket şalter (2) konumuna çevrilir. Diyagramdan görüleceği üzere, şalterin bu konumunda (M) kontakları kapalı kalırken, ayrıca (A) kontakları da kapanır.

Güç devresinde kapanan (A) kontakları, dirençlerin birinci kademesini kısa devre ederler. Motorun devir sayısı yükselmeye devam eder. Bir süre sonra paket şalter (3) konumuna çevrilir. Paket şalterin bu konumunda (M) ve (A) kontakları kapalı kalır. Ayrıca (B) kontakları da kapanır.

Güç devresinde kapanan (B) kontakları, dirençlerin ikinci kademesini kısa devre ederler. Motorun devir sayısı artmaya devem eder. Bir süre sonra da paket şalter (4) konumuna çevrilir. Paket şalterin bu konumunda (M), (A) ve (B) kontakları kapalı kalır. Ayrıca (C) kontakları da kapanır.

Güç devresinde kapanan (C) kontakları, dirençlerin üçüncü kademesini kısa devre ederler. Böylece rotor dirençlerinin hepsi devreden çıkarılmış ve motora yol verilmiş olur.

Devreye ait şekli adım adım görmek için tıklayınız...

Devreye ait ilgili animasyonu görmek için tıklayınız...

_________________________________________________

HAREKET SİSTEMLERİ

Bir motor, yol alma anında kendisine, devresine ve şebekeye zarar vermeyecek büyüklükte akım çekiyorsa, böyle bir motor direkt olarak şebekeye bağlanabilir.

Yukarıdaki şekilde verilen bir şönt motorun ve bir asenkron motorun direkt olarak şebekeye bağlanması için, M kontaklarının kapanması gerekir. Devreye bağlanan bu motorlar M kontakları açılıncaya kadar çalışmaya devam ederler.

M kontakları açılınca, çalışan motorlar durur. M kontaklarını açıp kapayacak M kontaktör bobini, devreye çeşitli şekillerde bağlanabilir. Ayrıca M kontakları kısa veya uzun süre kapatılarak, motorların kesik veya sürekli çalışması sağlanabilir. Bu bölümde kesik ve sürekli çalıştırma, paket şalterle, butonla ve uzaktan kumanda yöntemleri anlatılacaktır.

HAREKET SİSTEMLERİ > KESİK VE SÜREKLİ ÇALIŞTIRMA

Bazı hareketli aygıtlarda (iş tezgahlarında ve vinçlerde) motorların hem sürekli ve hem de kesik olarak çalıştırılmaları istenebilir. Bir motorun kesik çalıştırılmasına, genellikle hareket eden parçanın durumunu ayarlamak için ihtiyaç duyulur.

Örnek 1 : Güç ve kumanda devresinde tek kontaktör olan kesik ve sürekli çalıştırma devresi

Şekilde motorları kesik ve sürekli çalıştırabilecek bir kumanda devresi görülmektedir. Bu devrede Başlatma butonuna basıldığında, M kontaktörü enerjilenir. Güç devresinde normalde açık M kontakları kapanır. Kumanda devresinde kapanan M kontağı, Başlatma butonunu mühürler. Durdurma butonuna basılıncaya kadar M kontaktörü ve motor sürekli olarak çalışır.

Animasyonu görmek için tıklayınız...

Aynı devrede kesik çalıştırma butonuna basıldığında, R fazından gelen akım durdurma butonundan ve kesik çalıştırma butonunun alt kontaklarından geçerek, M kontaktörünü enerjilendirir. Güç devresinde M kontakları kapanır ve motor direkt olarak şebekeye bağlanır. M kontaktörünün ve motorun çalışması, kesik çalıştırma butonuna basıldıkça devam eder.

Motor sürekli çalışırken, Kesik Çalıştırma butonuna basılırsa, kumanda devresi kesik çalıştırma görevi yapmaya başlar. Motor kesik çalıştırılırken, kumanda devresinde M mühürleme kontağı da kapanır. Kesik Çalıştırma butonu ani olarak serbest bırakıldığında, M mühürleme kontağı açılmadan, Kesik Çalıştırma butonunun üst kontakları kapanabilir. Bu durumda motor sürekli çalışmaya başlar. Motorun durması beklenirken çalışmaya devam etmesi, bu devrenin önemli bir sakıncasıdır.

Örnek 2 : Güç ve kumanda devresinde çift kontaktör olan kesik ve sürekli çalıştırma devresi

Animasyonu görmek için tıklayınız...

Örnek 1'deki kumanda devresinde bulunan sakınca, bir rölenin eklendiği yandaki şekilde görülmez. Burada A küçük güçlü, M ise büyük güçlüdür.

Şekilde verilen kumanda devresinde başlatma butonuna basıldığında, R fazından gelen akım durdurma, Kesik Çalıştırma ve Başlatma butonlarından geçerek, A rölesini enerjilendirir. Kapanan A1 kontağı Başlatma butonunu mühürler. Kapanan A2 kontağı ise M kontaktörünü enerjilendirir. Güç devresinde M kontakları kapanır ve motor direkt olarak şebekeye bağlanır.

Durdurma butonuna basılıncaya kadar, motor sürekli olarak çalışır. Motor dururken veya çalışırken Kesik Çalıştırma butonuna basılırsa, motor kesik çalışmaya başlar. Bu durumda R fazından gelen akım, Durdurma butonundan ve Kesik Çalıştırma butonunun alt kontaklarından geçerek, M kontaktörünü enerjilendirir. Güç devresinde M kontakları kapanır ve motor direkt olarak şebekeye bağlanır. Kesik Çalıştırma butonuna basıldıkça, motor çalışmaya devam eder. Kesik Çalıştırma butonu ani olarak serbest bırakılsa bile, çalışan motor hemen durur.

HAREKET SİSTEMLERİ > PAKET ŞALTERLE KUMANDA

Örnek 1 : Bu örnekte kalıcı paket şalterle yapılan bir kumanda devresi verilmiştir. Paket şalterin çalışma ve durma olmak üzere iki konumu vardır.

Güç devresi

Kumanda devresi

Kontak tablosu

Durma konumunda paket şalterin kontağı açıktır.Paket şalterin kolu çalışma konumuna getirildiğinde, paket şalterin kontağı kapanır. M kontaktörü enerjilenir. Güç devresinde M kontakları kapanır ve motor direkt olarak şebekeye bağlanır. Paket şalterle yapılan bu kumanda devresi, kalıcı butonlarla yapılan kumanda devrelerinin özelliğine sahiptir.

Animasyonu görmek için tıklayınız...

Örnek 2 : Alttaki şekilde bir kalıcı paket şalterle yapılan kumanda devresi verilmiştir. Bu paket şalterin de çalışma ve durma olmak üzere iki konumu vardır. Bu kumanda devresinde bir de DG düşük gerilim rölesi kullanılmıştır. Paket şalter durma konumundayken, R fazından gelen akım şalterin üst kontağından geçerek DG düşük gerilim rölesinden devresini tamamlar. G düşük gerilim rölesi enerjilenir ve kumanda devresinde bulunan DG kontağını kapatır.

Güç devresi

Kumanda devresi

Kontak tablosu

Animasyonu görmek için tıklayınız...

Paket şalterin kolu çalışma konumuna çevrildiğinde, şalterin üst kontağı açılır ve alt kontağı kapanır. R fazından gelen akım DG kontağından geçerek DG düşük gerilim rölesi üzerinden devresini tamamlar. Böylece DG düşük gerilim rölesi sürekli olarak çalışır.

DG kontağından geçen akımın bir kısmı, paket şalterin alt kontağından da geçerek M kontaktörünü enerjilendirir. Güç devresinde M kontakları kapanır. Motor şebekeye direkt olarak bağlanır. Motorun çalışması, şalter kolu durma konumuna getirilinceye kadar devam eder. Motor çalışırken şebeke gerilimi düşer veya kesilirse, çalışan DG rölesi ve M kontaktörü açılır. Çalışan motor durur. Normal gerilim tekrara geldiğinde, şalterin üst kontağı ve DG kontağı açık olduğundan , DG rölesi ve M kontaktörü enerjilenemez.

Motoru tekrar çalıştırmak için, şalter kolu önce durma konumuna getirilir. Sonra tekrar çalışma konumuna çevrilir. Yani kumanda devresi, ani temaslı butonlarla yapılan kumanda devrelerinin özelliğini taşır.

Örnek 3 : Şekilde yaylı paket şalterle yapılan bir kumanda devresi verilmiştir. Bu devrede kullanılan paket şalterin başlatma, normal ve durdurma olmak üzere üç konumu vardır. Şalter kolu başlatma veya durdurma konumlarına çevrilirse, kol çevrildiği durumda kalmaz. Bir yay, kolun normal konumuna dönmesini sağlar.

Güç devresi

Kumanda devresi

Kontak tablosu

Animasyonu görmek için tıklayınız...

Paket şalterin kolu başlatma konumuna getirildiğinde, şalterin üst ve alt kontakları kapanır. R fazından gelen akım her iki şalter kontağından geçerek, M kontaktörünü çalıştırır.

Paket şalterin kolu serbest bırakıldığında, kol normal konumuna döner. Bu durumda şalterin üst kontağı kapalı kalır, alt kontağı açılır. R fazından gelen akım şalterin üst kontağından ve kapanmış M mühürleme kontağından geçerek, M kontaktörünü sürekli olarak çalıştırır. Güç devresinde M kontakları kapanır. Motor şebekeye bağlanır.

Paket şalterin kolu durdurma konumuna çevrilinceye kadar motor çalışmaya devam eder. Kol durdurma konumuna çevrildiğinde, şalterin her iki kontağı açılır. M kontaktörünün enerjisi kesilir ve motor durur. Yani kumanda devresi, ani temaslı butonlarla yapılan kumanda devrelerinin özelliğine sahiptir.

HAREKET SİSTEMLERİ > BUTONLA KUMANDA

Motorların direkt başlatılmalarında butonlar daha çok kullanılırlar. Butonlarla yapılan kumanda devrelerinin çeşitleri, çalışmaları ve özellikleri aşağıdaki kısımlarda açıklanacaktır:

Örnek 1 : Şekilde kalıcı butonlarla yapılan bir güç ve kumanda devresi görülmektedir. Bu devrede kullanılan butonların arasında mekanik bir bağ vardır. Bağı sağlayan kol A noktası etrafında dönebilir.

Güç devresi

Kumanda devresi

Bu devrede başlatma butonuna basıldığında, bu buton ve mekanik bağ nedeniyle durdurma butonu kapanır. M kontaktörü çalışır. Güç devresinde M kontakları kapanır.

Motorlar direkt olarak devreye bağlanır. Durdurma butonuna basılınca, durdurma butonu mekanik bağ nedeniyle başlatma butonu açılır. M kontaktör bobininin akımı kesilir. Çalışan motor durur. Kalıcı butonlarla yapılan devrede M kontaktörü çalışırken şebeke gerilimi düşer veya kesilirse, M kontaktörü açılır ve motor durur. Normal gerilim tekrar geldiğinde, başlatma ve durdurma butonları durumlarını koruduklarında, M kontaktörü tekrar çalışır. Bu özelliği nedeniyle kalıcı butonlar pompalar, kompresörler, aspiratörler ve vantilatörlerin kumanda devrelerinde kullanılır.

Animasyonu görmek için tıklayınız...

Örnek 2 : Şekilde ani temaslı butonlarla yapılan bir kumanda devresi görülmektedir. Bu devrede kullanılan butonların her ikisi de yaylıdır. Ani temaslı bir buton basılıp serbest bırakılırsa, yay butonun normal konumuna dönmesini sağlar. Motor devreye direkt olarak bağlanır.

Güç Devresi

Kumanda Devresi

Devrede başlatma butonuna basıldığında, M kontaktörü enerjilenir. M kontakları kapanır ve kumanda devresinde bulunan normalde açık M kontağına, mühürleme kontağı adı verilir. M kontaktörü çalışınca, mühürleme kontağı da kapanır. Başlatma butonu serbest bırakılınca, M kontaktörünün bobin akımı kendi kontağı üzerinden devresini tamamlar. Bu nedenle motorların sürekli çalışması için, başlatma butonuna devamlı olarak basmak gerekmez.

Durdurma butonuna basıldığında, M kontaktör bobininin akımı kesilir. Güç devresinde M kontakları açılır ve çalışan motor durur. Normal gerilim tekrar geldiğinde, başlatma butonu ve M mühürleme kontağı açık olduğundan, M kontaktörü çalışmaz. Devrenin bu özelliği nedeniyle ani temaslı butonlar genellikle iş tezgahlarının kumandasında kullanılırlar.

Animasyonu görmek için tıklayınız...

HAREKET SİSTEMLERİ > UZAKTAN KUMANDA

Motorlar birden fazla başlatma butonuyla çalıştırılıp, birden fazla durdurma butonuyla durdurulursa, böyle bir çalışmaya uzaktan kumanda adı verilir.

Uzaktan kumanda devrelerinde durdurma butonları birbirine seri, başlatma butonları birbirine parelel bağlanırlar. Böyle bir devrede başlatma butonlarından birine basıldığında, R fazından gelen akım durdurma butonlarından ve basılmış olan başlatma butonunu geçerek, M kontaktörünü enerjilendirir. M kontağı kapanır ve başlatma butonlarını mühürler. Güç devresinde kapanan M kontakları, motoru direkt olarak şebekeye bağlar. Diğer bir başlatma butonuna basılırsa, kumanda devresi tekrar aynı şekilde çalışır. Yani M kontaktörü enerjilenir ve motor çalışmaya başlar.

Güç devresi

Kumanda Devresi

Animasyonu görmek için tıklayınız...

Çalışan motoru durdurmak için, durdurma butonlarından birine basılır. Bu durumda M kontaktörünün enerjisi kesilir. Güç devresinde kapanmış olan M kontakları açılır ve motor durur. Paket şalterlerle de motorların uzaktan kumandası yapılabilir. Yalnız kalıcı paket şalterler uzaktan kumanda devrelerinde kullanılamazlar.

DÖNÜŞ YÖNÜ DEĞİŞTİRME

Doğru akım motorlarının dönüş yönünü değiştirmek için, bağlantıda endüvi veya uyartım sargısının uçları değiştirilir. Kumanda devrelerinde genellikle endüvi uçları değiştirilerek, motorun dönüş yönü değiştirilir. Böylece motorun maksimum momentle yol alması sağlanmış ve kontaklardaki arkın çok büyümesi önlenmiş olur.

Bir doğru akım motorunun maksimum momentle yol alması için, motorun uyartım sargısı şekilde olduğu gibi direkt olarak şebekeye bağlı tutulur.

(I) ve (G) kontaklarıyla da endüvi uçları, dolayısıyla endüviden geçen akımın yönü değiştirilir. Böyle bir devrede (I) kontakları kapandığında, akım endüviden yukarıdan aşağıya doğru geçer.

Motor ileri yönde döner. Motorun dönüş yönü, (I) kontaklarının açılması ve (G) kontaklarının kapanmasıyla değiştirilir.

(G) kontakları kapanınca, akım endüviden aşağıdan yukarıya doğru geçer. Motor geri yönde döner. Endüvi uçları veya endüviden geçen akımın yönü değişince, motorun dönüş yönü değiştirilmiş olur. Bir fazlı asenkron motorların dönüş yönünün değiştirilmesi, ana ve yardımcı sargının uçlarını değiştirmekle sağlanır. Böyle bir devrenin şeması yandaki şekilde verilen doğru akım motorunun güç devresine çok benzer.

Üç fazlı asenkron motorların dönüş yönünü değiştirmek için, motora giden iki fazın yerini değiştirmek gerekir.

Yandaki şekilde verilen üç fazlı asenkron motor devresinde (I) kontakları kapandığında, üç faz motora (R), (S), (T) sırasıyla bağlanır ve motor ileri yönde döner.

Aynı devrede (I) kontakları açılıp (G) kontakları kapandığında, motora bağlanan fazların sırası (T), (S), (R) olur. Motor geri yönde döner.

Gerek doğru ve gerekse alternatif akım devrelerinde dönüş yönü değiştirilirken, (I) ve (G) kontaklarının çok kısa bir süre beraberce kapalı kalmaları, kısa devreye neden olur. Bir kısa devre ise devrenin çeşitli yerlerinde büyük zararlara yol açar. Dönüş yönünün değiştirilmesinde bir kısa devreyi önlemek için, üç çeşit kilitleme kullanılır. Bunlar bölüm başlığı altındaki kısımlarda ayrı ayrı açıklanacaktır.

DÖNÜŞ YÖNÜ DEĞİŞTİRME > MEKANİK KİLİTLEME

Kumanda devrelerinde mekanik kilitleme, şekilde görüldüğü gibi kontaktör bobinlerini birbirine bağlayan kesik çizgilerle gösterilir.

İki kontaktörün paletleri bir eksen etrafında dönebilen bir çubukla birbirine bağlanırsa, bu bağlantıya mekanik kilitleme adı verilir.

Mekanik kilitlemeli kontaktörlerde her iki kontaktöre ait kontaklar aynı anda kapanamazlar. Bu nedenle mekanik kilitlemeli devrelerde bir kısa devre meydana gelmez.

Hatta kısa devre nedeniyle bir kontaktörün kontakları kaynamışsa, diğer kontaktör enerjilendiğinde birbirine yapışmış olan kontakları açar.

Eğer yapışmış kontakları açamazsa, kendi kontaklarını kapayamaz. Böylece her iki kontaktöre ait kontakların beraberce kapalı kalmaları ve bir kısa devreye neden olmaları önlenmiş olur. Bu özellik mekanik kilitlemenin en büyük üstünlüğüdür.

Mekanik kilitleme genellikle doğru akımda çalışan kontaktörlerde kullanılır.

Sakıncalı olduğu halde mekanik kilitlemenin alternatif akımda çalışan kontaktörlerde de kullanıldığı görülür.

Yandaki şekil , motoru ileri yönde döndürecek bir (I) kontaktörünün enerjili durumunu göstermektedir.

Doğru akımla beslenen bir kumanda devresinde (I) kontaktörü çalışırken (G) kontaktörü enerjilenirse, (G) kontaktörü paletini çekip kontaklarını kapatamaz. Çünkü (G) kontaktörünün paleti demir nüvesinden uzakta bulunur.

Bu nedenle (G) kontaktörünün paletini çekme kuvveti, (I) kontaktörünün paletini

G) kontaktörü kontaklarını kapatıp dönüş yönünü değiştiremez. Alternatif akımla beslenen bir kumanda devresinde (I) kontaktörü çalışırken (G) kontaktörü enerjilenirse, bu kontaktör de paletini çekip kontaklarını kapatamaz.

Ayrıca manyetik devresi açık kaldığından, bobin empedansı çok düşer. Bobin fazla akım çeker ve yanar.

Kumanda devrelerinde mekanik kilitleme kontaktör bobinlerini birbirine bağlayan kesik çizgilerle gösterilir.

ÖRNEKLER

1) Butonlarla dönüş yönünün değiştirilmesi

Şekilde butonlarla yapılan ve dönüş yönünün değiştirilmesinde kullanılan bir bağlantı şeması verilmiştir. Bu bağlantıda ileri butonuna basıldığında, (I) kontaktörü enerjilenir. Güç devresinde (I) kontakları kapanır. Motor ileri yönde döner. Kumanda devresinde kapanan (I) kontağı, ileri butonunu mühürler.

Güç devresi

Kumanda devresi.

Durdurma butonuna basılıncaya kadar, motor ileri yönde sürekli çalışır. Motor ileri yönde dönerken geri butonuna basılırsa, (G) kontaktörü enerjilenir. Fakat paletini çekip kontaklarını kapatamaz. Böylece güç devresinde doğacak bir kısa devre önlenmiş olur. Motorun dönüş yönünü değiştirmek için ilk önce durdurma butonuna, sonra da geri butonuna basmak gerekir.

Animasyonu görmek için tıklayınız...

Enerji yokken paletlerin durumu

Enerji verildikten sonra paletlerin durumu

2) Kalıcı paket şalterle dönüş yönünün değiştirilmesi

Şekilde kalıcı paket şalterle dönüş yönünün değiştirilmesine ait bir bağlantı şeması verilmiştir. Bu devrede kullanılan paket şalter, üç kontaklı ve ileri, normal, geri olmak üzere üç konumludur.

Güç devresi

Kumanda devresi

Kontak tablosu

Paket şalterin normal konumunda (DG) düşük gerilim rölesi sürekli olarak çalışır ve (DG) kontağı kapalı kalır. Şalter kolu ileri konumuna çevrildiğinde, (DG) kontağından ve kapanan şalter kontağından geçen akım, (I) kontaktörünü enerjilendirir. Güç devresinde (I) kontakları kapanır. Motor ileri yönde döner.

Motorun geri yönde dönmesi istendiğinde, şalter kolu geri konumuna çevrilir. Bu durumda (DG) kontağı ve kapanan şalter kontağından geçen akım, (G) kontaktörünü enerjilendirir. Güç devresinde (G) kontakları kapanır. Motor geri yönde döner.

Paket şalterin kontakları aynı anda kapalı kalamazlar. Bu nedenle şekildeki devrede mekanik kilitlemeye gerek olmadığı düşünülebilir. Halbuki bobin akımı kesilen bir kontaktörün kontakları, yapışma ve sıkışma nedeniyle açılmayabilir. Bu durumda diğer kontaktörün kontakları kapanırsa, güç devresinde bir kısa devre meydana gelir. Şekilde kontaktörler arasındaki mekanik kilitleme, bu kontaktörlere ait kontakların aynı anda beraberce kapalı kalmasına engel olur. Dolayısıyla güç devresinde doğabilecek bir kısa devre önlenir.

Şekilde kullanılan (DG) düşük gerilim rölesi, düşük gerilime karşı koruma yapar. Yani motor bir yönde çalışırken, şebeke gerilimi kesilir ve tekrar gelirse, motorun çalışmasına engel olur.

Animasyonu görmek için tıklayınız...

Kaynak: http://mimoza.marmara.edu.tr/~herdal/proje/01/butonlar.htm

_________________________________________________

Kumanda devrelerinde kullanılan başlıca temel koruma ve kontrol röleleri.

Şemaları açılan sayfada DATA SHEET yazan kısma klik yapıp bilgisayarınıza indirebilirsiniz.Acrobat Reader pogramının kurulu olması gerekmektedir.

Acrobat Reader programı kurulu değilse tıklayıp indirin...

Gerilim Koruma Rölesi Bağlantı Şeması için Tıklayınız...

Motor (Faz) Koruma Röleleri Bağlantı Şeması için Tıklayınız...

Akım Koruma Röleleri Bağlantı Şeması için Tıklayınız...

Elektronik Zaman Röleleri Bağlantı Şeması için Tıklayınız...

Astronomik Fotosel Röleler Bağlantı Şeması için Tıklayınız...

Sıvı Seviye Kontrol Röleleri Bağlantı Şeması için Tıklayınız...

Faz Sırası / Frekans / Termistör Röleleri Bağlantı Şeması için Tıklayınız...

Kaynak: www.entes.com.tr

Temel Otomatik Kumanda Bilgisi 2

2010-09-12T20:15:00.003+03:00

KUMANDA ELEMANLARI > BUTONLAR

Elektrik akımının geçip geçmemesini, yön değiştirmesini sağlayan elemanlardır. Bu elemanların kontaklarından akım geçer. Normalde açık kontaklı bir anahtardan akım geçmez. Butona basarak kontak kapandığında akım geçebilir. Normalde kapalı kontaklı bir elemandan akım geçer. Butona basarak kontak açıldığında akım geçişi durur.

Yapılarına Göre Butonlar

_________________________________________________
1- Normalde Açık Kontaklı Buton :

Bu elemana kısaca başlatma (start) butonu adı verilebilir. Butona basıldığında kontak kapanarak devre tamamlanır. Buton serbest bırakıldığında ise kontak tekrar eski konumuna döner.

_________________________________________________

2- Normalde Kapalı Kontaklı Buton :

Bu elemana kısaca durdurma (stop) butonu adı verilebilir. Butona basıldığında kontak açılarak devre akımı kesilir. Buton serbest bırakıldığında tekrar eski konumuna döner.

_________________________________________________

3- Çift Yollu Buton :

Biri normalde kapalı, diğeri normalde açık iki adet kontağa sahip olan butondur. Butona kuvvet uygulandığında kontaklar yer değiştirir. Bir işleme son verirken,diğer bir işlemi başlatmak istenen yerlerde kullanılır.

_________________________________________________

4- Ortak Uçlu Buton (Jog Buton) :

Butonun normal konumunda 1-2 bağlantılarından akım geçmektedir. Butona kuvvet uygulandığında devre 1-4 bağlantıları üzerinden tamamlanır. Buton serbest bırakıldığında normal konumuna döner. Çift yollu butondan farkı 1 nolu ucun ortak olmasıdır.

_________________________________________________

Çalışma Şekillerine Göre Butonlar

1- Kalıcı Buton (Anahtar) :

Kalıcı butona basıldığında, buton durumunu değiştirir. Kalıcı buton serbest bırakıldığında, normal konumuna dönmez. Yani basıldığı şekilde kalır. Başka bir kumanda elemanı kalıcı butonu tekrar normal konumuna döndürür. Bu eleman bir aşırı akım rölesi veya bir durdurma butonu olabilir.

_________________________________________________

2- Ani Temaslı Buton :

Ani temaslı butona basıldığında, buton durumunu değiştirir. Serbest bırakıldığında, ani temaslı buton otomatik olarak normal konumuna döner.

_________________________________________________

KUMANDA ELEMANLARI > ANAHTARLAR

En çok kullanılan kumanda elemanlarıdır. Anahtarların butondan farkı kalıcı tipte olmasıdır. Şekildeki anahtar normalde açık konumda kullanılmaktadır.

Kuvvet uygulandığında kapalı konuma geçer. Uygulanan kuvvet kaldırılırsa olduğu konumda kalır. Tekrar eski konumuna getirmek istenirse yeniden kuvvet uygulanmalıdır.

Kalıcı tip buton olarak da kullanılırlar. Anahtarlar, alttaki sembolle gösterilir.

Animasyonu görmek için tıklayınız.

_________________________________________________

KUMANDA ELEMANLARI > LAMBALAR

KUMANDA ELEMANLARI > LAMBALAR

Kumanda devrelerinde en çok kullanılan elemanlar sinyal lambalarıdır. Sinyal lambalarının gövdelerine neon veya akkor telli lamba takılır. Neon lambalar 220 V gibi yüksek gerilimli kumanda devrelerinde, akkor telli lambalar ise 36 V gibi düşük gerilimli kumanda devrelerinde kullanılırlar.

Sinyal lambaları genellikle eletrik tablolarına bağlanacak şekilde yapılırlar. Bu bağlamada, sinyal lambasının gövdesi tablonun arka tarafında kalır. Sinyal lambasının bombeli ve renkli camı tablonun ön yüzünde bulunur.

Sembolü

Animasyonu Görmek için Tıklayınız.

_________________________________________________

KUMANDA ELEMANLARI > SINIR ANAHTARLARI

Hareketli aygıtlarda bir hareketi durdurup başka bir hareketi başlatan ve aygıtın hareket eden elemanı tarafından çalıştırılan kumanda elemanına sınır anahtarı denir. Yapılarına göre sınır anahtarları, makaralı, pimli ve manyetik olmak üzere üç kısıma ayrılır.

Sınır Anahtarları.

Sembolleri.

Makaralı Sınır Anahtarı : Aygıtın genellikle sabit kısmına bağlanırlar. Aygıtın hareketli kısmında bulunan bir çıkıntı, sınır anahtarının makarasına çarptığında, sınır anahtarının durumunu değiştirir. Sınır anahtarında bulunan kapalı kontaklar açılır, açık kontaklar kapanır. Sınır anahtarındaki bu durum değişikliği de aygıtı durdurur veya aygıtın çalışmasını sağlar.

Animasyon

Pimli Sınır Anahtarı : Aygıtın genellikle aygıtın sabit kısmına bağlanırlar. Aygıtın hareketli kısmında bulunan bir çıkıntı sınır anahtarının pimine çarptığında, sınır anahtarının durum değiştirmesine neden olur. Sınır anahtarında bulunan kapalı kontaklar açılır, açık kontaklar kapanır. Kontakların durum değiştirmesi, aygıtı durdurur veya aygıtta yeni bir hareketi başlatır. Pimli sınır anahtarında pimin hareket kursunun uygun büyüklükte olması gerekir. Aksi takdirde aygıtın hareketli parçası, anahtarın kursu kadar olan mesafede duramaz.Hareketli parça sınır anahtarının parçalanmasına neden olur.

Manyetik Sınır Anahtarı : Makaralı ve pimli sınır anahtarları mekanik bir hareketle çalışırlar. Yani mekanik bir hareket bu çeşit sınır anahtarlarının konumunu değiştirir. Manyetik sınır anahtarlarında ise bu durum farklıdır. Bu sınır anahtarı sabit mıknatıs ve kontak bloğu olmak üzere iki kısımdan oluşur. Kontak bloğu aygıtın sabit kısmına, sabit mıknatıs ise aygıtın hareketli kısmına bağlanır. Kontak bloğunda normalde açık ve normalde kapalı bir kontak vardır. Kontak parçalarından biri manyetik bir maddeden yapılır. Aygıt çalışırken zaman zaman kontak bloğu ile sabit mıknatıs karşı karşıya gelirler. Bu durumda sabit mıknatıs kontağın manyetik parçasını kendine doğru çeker. Kontağın açılmasına veya kapanmasına neden olur.

Manyetik anahtarlara Reed Kontak adı verilir. İçindeki hava alınmış şeffaf bit tüp içinde yerleştirilmiş demir - nikel alaşımlı kontaktan ibarettir. Akım geçişini kolaylaştırmak amacıyla cam tübün içine azot ve hidrojen karışımı gaz doldurulur.Kontakların mekanik titreşimlerden etkilenmemesi için reçineyle birlikte bir gövdeye yerleştirilmiştir. Temazsız algılama yaptıkları için yüksek hassasiyetli ve uzun ömürlüdür. Boyutları küçük ve anahtarlama hızları yüksektir (0.5 milisaniye).

Animasyonu Görmek için Tıklayınız.

Çalışma Şekillerine Göre Sınır Anahtarları

Ani Temaslı ve Kalıcı Tip olmak üzere iki kısıma ayrılırlar. Sınır anahtarının durum değiştirmesine neden olan hareket ortadan kalktığında, ani temaslı sınır anahtarı hemen normal konumuna döner (yay nedeniyle). Halbuki bir hareket nedeniyle kalıcı tip sınır anahtarı durum değiştirirse, anahtar yeni konumnda kalır. Otomatik olarak normal konumuna dönmez. Ters yöndeki başka bir hareket kalıcı tip sınır anahtarını normal konumuna döndürür

_________________________________________________

KUMANDA ELEMANLARI > RÖLELER

Ufak güçteki elektromanyetik anahtarlara röle adı verilir. Röleler elektromıknatıs, palet ve kontaklar olmak üzere üç kısımdan oluşur. Elektromıknatıs, demir nüve ve üzerine sarılmış bobinden meydana gelir. Röle bobinleri hem doğru ve hem de alternatif akımda çalışır. Bobin doğru akıma bağlanacak ise demir nüve bir parçadan yapılır.

Demir nüvenin ön yüzüne plastikten yapılmış bir pul konur. Bu pul, bobin akımı kesildikten sonra artık mıknatısıyet nedeniyle paletin demir nüveye yapışık kalmasını önler. Bobini alternatif akıma bağlanacak rölelerin demir nüveleri sac paketinden yapılır.

Demir nüvenin ön yüzünde açılan oyuğa bakırdan yapılmış bir halka geçirilir. Bu bakır halka konmazsa alternatif alan nedeniyle palet titreşim yapar. Kontaklar açılıp kapanır ve röle gürültülü çalışır. Rölelerde bir veya daha fazla sayıda normalde açık ve normalde kapalı kontak bulunur. Kontakların açılıp kapanmalarını, rölenin paleti sağlar. Bobin enerjilendiğinde, palet çekilir.Normalde kapalı kontaklar açılır, normalde açık kontaklar kapanır. Rölenin paletine bağlanmış olan bir yay kontakların nornal konumda kalmalarını sağlar. Kontakların yapımlarında gümüş, tungsten, palladyum metalleri ve bunların alaşımları kullanılır.

Üstteki şekilde verilen rölenin bobinine bir gerilim uygulandığında röle enerjilenir ve paletini çeker. Palet üzerinde bulunan (1-3) nolu kontak açılır ve (1-2) nolu kontak kapanır. Bobinin akımı kesildiğinde, röle üzerinde bulunan yay, paletin demir nüveden uzaklaşmasını sağlar. Bu durumda kapanmış olan (1-2) nolu kontak açılır, açılmış olan (1-3) nolu kontak kapanır. Röleler alttaki şekilde sembolize edilir.

_________________________________________________

KUMANDA ELEMANLARI > KONTAKTÖRLER

Büyük güçteki elektromanyetik anahtarlara kontaktör adı verilir. Rölelerde olduğu gibi kontaktörler de elektromıknatıs, palet ve kontaklar olmak üzere üç kısımdan oluşur. Kontaktörler, bir ve üç fazlı motor, ısıtıcı, kaynak makinesi, trafo vb. alıcıların otomatik olarak kumanda edilmesinde kullanılır. Bu elemanların bobinlerinin gerilimleri DC ya da AC olarak 24 - 48 - 220 - 380 volt olabilmektedir.

Animasyonu Görmek için Tıklayınız.

Şekilde verilen kontaktörün bobinine bir gerilim uygulandığında kontaktör enerjilenir ve paletini çeker. Palet üzerinde bulunan (5-6) nolu kontak ve (7-8) nolu kontak açılır. (1-2) nolu kontak ve (3-4) nolu kontak kapanır. Bobinin akımı kesildiğinde, kontaktör üzerinde bulunan yay, paletin demir nüveden uzaklaşmasını sağlar. Bu durumda kapanmış olan (1-2) nolu kontak ve (3-4) nolu kontak açılır. Açılmış olan (5-6) nolu kontak ve (7-8) nolu kontak kapanır.

KONTAKTÖRLERİN YAPISI

1- Bobinler (Elektromıknatıs) :

Bobin ve demir nüveden üretilmiş elemandır. Bobinde gerilim uygulandığında geçen akım manyetik alan oluşturarak mıknatısiyet meydana getirir. Kontaktör bobinleri de doğru veya alternatif akımla çalışırlar. Her iki akımla çalışacak kontaktörlerin demir nüveleri genellikle E şeklinde yapılırlar. Eğer bobin doğru akımla çalışacaksa E şeklindeki demir nüve, yumuşak demirden ve tek bir parça olarak yapılır.

Demir nüvenin dış bacaklarına plastikten yapılmış iki pul konur. Bu pullar, bobin akımı kesildikten sonra kalan artık mıknatısıyet nedeniyle paletin demir nüveye yapışık kalmasını önlerler. Bobini alternatif akıma bağlanacak olan kontaktörlerin E şeklindeki demir nüveleri, silisli saçların paketlenmesiyle yapılır. Böylece manyetik devrenin demir kayıpları en küçük değere indirilmiş olur. Bir kontaktör bobini alternatif gerilime bağlanırsa bu bobin alternatif manyetik alan yaratır. Frekansı 50 olan bir şebekede bu manyetik alan saniyede 100 kere 0 olur, 100 kere de maksimum değere ulaşır.

Manyetik alan maksimum olduğunda palet çekilir, sıfır olduğunda da palet bırakılır. Bu nedenle palet titreşir, kontaklar açılır ve kapanır, kontaktör çok gürültülü olarak çalışır. Bu sakıncayı gidermek için demir nüvenin dış bacaklarının ön yüzlerinde açılan oyuklara kalın bakır halkalar takılır. Bakır halkalar kullanılmazsa bir titreme oluşur.

Bir transformatörün sekonder sargısı gibi çalışan bu bakır halkaların her birinde gerilim indüklenir. Halkalar kısa devre edilmiş olduklarından, indüksiyon gerilimi halkalardan akım dolaştırır ve halkalar ek bir manyetik alan yaratır. Bu manyetik alan esas manyetik alandan 90 derece geride olduğundan, demir nüvedeki toplam manyetik alan hiçbir zaman sıfır olmaz. Bu nedenle palet devamlı çekik kalır.

2- Palet :

Kontaktör nüvesinin hareketli kısmına palet denir. Palet üzerine kontaklar monte edilmiştir. Kontaktörlerde kontakların açılıp kapanmaları palet ile sağlanır. Palet, yerçekimi kuvvetiyle veya bir yay aracılığı ile demir nüveden uzakta bulunur. Bobin enerjilendiğinde, palet demir nüve tarafından çekilir ve kontaklar durum değiştirir.

3- Kontaklar :

Normalde açık ve normalde kapalı olmak üzere iki tip kontak vardır. Palet üzerine monte edilen hareketli kontakların bir kısmı kontaktör çalışmaz iken açık konumda, bir kısmı ise kapalı konumdadır. Kontaktör bobini enerjilendiğinde ise kontaklar durum değiştirir. Kontakların yapımında gümüşün; bakır, nikel, kadmiyum, demir, karbon, tungsten ve molibden'den yapılmış alaşımlar kullanılır. Bu alaşımlarda gümüşün sertliği artırılmış, sürtünme ve arktan dolayı meydana gelecek aşınmalar azaltılmıştır. Kontaktörde iki tip kontak mevcuttur. Bunlar :

- Güç kontakları (Ana Kontaklar)

- Kumanda kontakları (Yardımcı Kontaklar)

Güç kontakları yüksek akıma dayanıklı olup, motor vb. alıcıları çalıştırmak için kullanılır. Bu nedenle yapıları büyüktür. Kumanda kontakları ise, termik aşırı akım rölesi, zaman rölesi, ısı kontrol rölesi, mühürleme vb. gibi düzeneklerin çalıştırılmasında görev yapar. Bu nedenle yapıları küçüktür.

Kısaca; ana kontaklar yük akımını, yardımcı kontaklar kumanda devresinin akımını taşırlar. Kontaktörün içinde normalde açık ve normalde kapalı olmak üzere değişik sayıda kontak bulunur. Bobin enerjisiz iken bazı kontaklar açık konumda bekler. Bobin enerjilendiğinde açık kontaklar kapalı, kapalı kontaklar ise açık hale gelir. Kontaktörde kontakların konumunun değişimi yukarıdaki şekilde gösterilir.

Bir alternatif akım kontaktörünün devresi

Bir doğru akım kontaktörünün devresi

yukarıda 1.ci şekilde, bir buton ve bir kontaktörle yapılan bağlantının şeması verilmiştir. Bu bağlantıda Başlatma butonu açıkken, A kontaktörü enerjilenemez. Yani A kontaktörü normal konumunda bulunur. Bu durumda A1 kontağı açık ve L1 lambası sönüktür. A2 kontağı kapalı olduğunda, L2 lambası yanmaktadır. Başlatma butonuna basıldığında A kontaktörü enerjilenir. Normalde açık A1 kontağı kapanır ve L1 lambası yanar. Normalde kapalı A2 kontağı açılır, yanan L2 lambası söner. Başlatma butonu serbest bırakıldığında, A2 kontaktörünün enerjisi kesilir. Kontaklar normal konumlarına dönerler. L1 lambası söner ve L2 lambası yanar.

2.ci şekilde ise Başlatma butonuna basıldığında P ucundan gelen akım Başlatma butonundan, A1 kontağı ve A bobininden geçerek devresini tamamlar. A kontaktörü veya rölesi, normal gerilimle enerjilenir. Normalde kapalı A1 kontağı açılır. R1 direnci A bobinine seri olarak bağlanır. R1 direncinde düşen gerilim nedeniyle A bobini daha küçük bir gerilimle çalışmaya devam eder. Çünkü A bobinine uygulanan bu küçük gerilim, paletin çekik kalmasını sağlar. A bobini enerjilenince, A2 kontağı kapanır ve L1 lambası yanar. A3 kontağı açılır, yanan L2 lambası söner.

_________________________________________________

KUMANDA ELEMANLARI > AŞIRI AKIM RÖLELERİ

Aşırı akımların elektrik motorlarına vereceği zararları önlemek için kullanılan elemanlara, aşırı akım rölesi adı verilir. Elektrik devrelerinde kullanılan sigortalar da koruma görevi yaparlar. Çalışma karakteristikleri nedeniyle sigortalar elektrik motorlarını koruyamazlar.Yalnız hatları korurlar.

Aşırı akım röleleri motorlara seri olarak bağlanırlar.Yani bir aşırı akım rölesinden, motorun şebekeden çektiği akım geçer. Çalışma anında motor akımı kısa bir süre için normal değerinin üzerine çıkarsa, bu aşırı akım motora zarar vermez. Aşırı akımın motordan sürekli olarak geçmesi, motor için sakınca yaratır. Çünkü uzun süre geçen aşırı akım, motorun sıcaklık derecesini yükseltir ve motoru yakar. Bu nedenle kısa süreli aşırı akımlarda aşırı akım rölesinin çalışıp motoru devreden çıkarmaması gerekir. Motorun yol alma anında kısa süre çektiği aşırı akım, bu duruma örnek olarak gösterilebilir. Böyle geçici durumlarda rölenin çalışması, geciktirici bir elemanla önlenir.

Herhangi bir nedenle motor fazla akım çektiğinde, aynı akım aşırı akım rölesinden de geçeceğinden, aşırı akım rölesinin kontağı açılır. Açılan kontak, motor kontaktörünün enerjisini keser. Böylece motor devreden çıkar ve yanmaktan korunmuş olur. Üzerinden geçen fazla akım nedeniyle atan bir aşırı akım rölesi, röle üzerinde bulunan butona elle basarak kurulur. Yalnız aşırı akım rölesini kurmadan önce rölenin atmasına neden olan arızayı gidermek gerekir. Bütün iş tezgahlarında kullanılan aşırı akım röleleri elle kurulurlar. Bazı ev tipi aygıtlarda örneğin buz dolaplarında kullanılan aşırı akım röleleri, devrenin açılmasınadan bir süre sonra otomatik olarak normal konumuna dönerler. Yani bu aşırı akım röleleri kendi kendilerine kurulurlar. Bazı aşırı akım röleleri de üzerlerinde bulunan bir vida aracılığı ile hem otomatik ve hem de elle kurma konumuna dönüştürülebilirler.

Bir fazlı alternatif akım veya doğru akım motor devrelerinde, aşırı akım rölesi yalnız bir iletken üzerine konur. Üç fazlı motor devrelerinde genellikle her faz için bir aşırı akım rölesi kullanılır. Bazen de yalnız iki fazın üzerine bir aşırı akım rölesi konur. Güç devresinde kullanılan aşırı akım röleleri daha çok bir kontağı kumanda ederler. Bazen de her aşırı akım rölesinin ayrı bir kontağı olur. Aşırı akım röleleri manyetik ve termik olmak üzere iki kısıma ayrılırlar.

Manyetik Aşırı Akım Rölesi

Motor akımının manyetik etkisiyle çalışan aşırı akım rölelerine, manyetik aşırı akım rölesi adı verilir. Bir manyetik aşırı akım rölesi elektromıknatıs, kontak ve geciktirici eleman olmak üzere üç kısımdan oluşur. Elektromıknatısın bobini güç devresinde motora seri olarak bağlanır. Yani bobinden motorun akımı geçer.

Aşırı akım rölesinin normalde kapalı kontağı kumanda devresinin girişine konur. Bu kontak açıldığında, kumanda devresinin akımı kesilir ve motor durur. Kısa süreli aşırı akımlarda, örneğin motorun yol alma anında çektiği akımda,rölenin çalışıp kontağı açması, yağ dolu silindir içinde hareket eden bir pistonla önlenir.

Aşırı akım rölesinin bobininden normal değerinin üzerinde bir akım geçtiğinde, bobin demir nüveyi yukarıya doğru çeker. Silindir içnde bulunan piston nedeniyle, demir nüvenin hareketi yavaş olur. Bu nedenle aşırı akım rölesinin kontağı hemen açılamaz. Eğer bobinden geçen aşırı akım normal değerine düşmezse, bir süre sonra kontak açılır. Yani yağ dolu silindir içinde hareket eden pistondan oluşan geciktirici eleman, kısa süreli aşırı akımlarda, aşırı akım rölesinin çalışmasını engeller.

Manyetik aşırı akım rölelerinde akım ayarı, demir nüvenin bobine göre olan durumunu değiştirmekle yapılır. Örneğin bobin sabit tutulup demir nüve aşağıya kaydırılırsa, aşırı akım rölesinin devreyi açma akımı büyümüş olur. Devrelerde aşağıdaki şekilde gösterilirler.

Animasyon için tıklayınız...

Manyetik Aşırı Akım Rölelerinin Motor Devrelerinde Kullanılması : Manyetik aşırı akım röleleri üç fazlı motor devrelerine genellikle şekildeki gibi bağlanırlar. Bu bağlantıda üç faz üzerine konan üç manyetik aşırı akım rölesi, bir kapalı kontağı kumanda eder. Çalışma devam ederken, motor herhangi bir nedenle uzun süre aşırı akım çekerse, manyetik aşırı akım rölesinin kapalı kontağı açılır. Çalışan kontaktör ve motor devreden çıkar.Böylece motor yanmaktan korunmuş olur.

Termik Aşırı Akım Rölesi

Motor akımının yarattığı ısının etkisiyle çalışan aşırı akım rölelerine, termik aşırı akım rölesi edı verilir. Termik aşırı akım rölelerinin endirekt ısıtmalı, direk ısıtmalı ve ergiyici alaşımlı olmak üzere üç çeşidi vardır.

Termik aşırı akım röleleri devrelerde, aşağıdaki şekilde gösterilirler.

Endirekt Isıtmalı : Şekilde endirekt ısıtmalı termik aşırı akım rölesinin yapısı, görünüşü ve sembolü verilmiştir. Endirekt ısıtmalı termik aşırı akım rölesi ısıtıcı, bimetal ve kontak olmak üzere üç kısımdan oluşur. Isıtıcı motora seri olarak bağlanır. Yani ısıtıcıdan motor akım geçer.Motora zarar verecek değerde bir akım sürekli olarak ısıtıcıdan geçerse, meydana gelen ısı bimetali sağa doğru büker. Bimetal kapalı olan kontağı açar. Açılan kontak kontaktörü ve dolayısıyla motoru devreden çıkarır.Böylece motor yanmaktan korunmuş olur. Motor akımı kısa bir süre için normal değerinin üzerine çıkarsa, ısıtıcıdan geçen bu akım bimetali ısıtacak fırsatı bulamaz. Bu nedenle bimetal bükülmez ve kontak açılmaz.Motor için sakınca yaratmayan bu gibi durumlarda, ısının bimetale iletilmesindeki gecikme, aşırı akım rölesinin çalışmasını engeller.

Animasyon için tıklayınız...

Direkt Isıtmalı : Endirekt ısıtmalı termik aşırı akım rölelerinin akım değerleri büyüdükçe, ısıtıcı telin ve bimetalin ölçüleri de büyür. Büyük akımlar için yapılacak endirekt ısıtmalı termik aşırı akım röleleri kullanışlı ve ekonomik olmaz. Bu nedenle akım şiddeti büyük olan termik aşırı akım röleleri alttaki şekilde görüldüğü gibi direkt ısıtmalı olarak yapılırlar.

Animasyon için tıklayınız...

Direkt ısıtmalı termik aşırı akım rölelerinde ısıtıcı eleman bulunmaz. Motor akımı bimetal üzerinden geçer. Bimetalin bükülmesine ve kontağın açılmasına neden olan ısı, bimetalin içinde doğar. Çok büyük akımlar için yapılacak direkt ısıtmalı termik aşırı akım röleleri de aynı nedenlerle kullanışlı ve ekonomik olmaz. Termik aşırı akım rölesi bu durumda bir akım trafosuyla veya şönt dirençle beraber kullanılır. Gerek akım trafosu ve gerekse şönt direnç termik aşırı akım rölesinin çalışma akımını yani kapasitesini büyütür. Direkt ve endirekt ısıtmalı termik aşırı akım röleleri çeşitli akım şiddetleti için yapılırlar. Her termik aşırı akım rölesi iki akım değeri arasında çalışır. Aşırı akım rölesi, üzerinde bulunan bir ayar vidasıyla arzulanan motor akımına ayarlanır.

Ergiyici Alaşımlı : Şekilde yapısı verilen ergiyici alaşımlı termik aşırı akım rölesi, ısıtıcı, küçük bir tüp ve kontak bloğundan oluşur. Isıtıcı elemanın sardığı tübün içinde, serbestçe dönebilen başka bir tüp daha vardır. İki tübün arasında düşük sıcaklıkta ergiyen bir alaşım bulunur. Ergiyici alaşım normal durumda iki tübü birbirine bağlar. Termik aşırı akım rölesinin ısıtıcısı motor devresine, normalde kapalı kontağı kumanda devresine seri olarak bağlanır. Herhangi bir nedenle motor aşırı akım çekerse, ısıtıcıdan geçen bu akım tüpteki alaşımı ergitir. Yay nedeniyle içteki tüp ve dişli döner.Normalde kapalı kontak açılır. Açılan kontak, kontaktörü ve motoru devreden çıkartır. Motor durunca ısıtıcıdan akım geçmez. Tüpleri birleştiren alaşım kısa bir süre içinde donar. Ergiyici alaşımlı termik aşırı akım röleleri çeşitli akım değerlerinde yapılırlar. Bu aşırı akım rölelerinde akım ayarı yapılmaz.

Animasyon için tıklayınız...

Termik Aşırı Akım Rölelerinin Motor Devrelerinde Kullanımı : Termik aşırı akım röleleri üç fazlı motor devrelerinde genellikle alttaki şekildeki gibi bağlanırlar. Bu bağlantıda her faz üzerine bir termik aşırı akım rölesi konur. Üç termik aşırı akım rölesi bir kapalı kontağı kumanda eder. Motor çalışırken herhangi bir nedenle uzun süre akım çekerse, termik aşırı akım rölesinin kapalı kontağı açılır. Çalışan kontaktör ve motor devreden çıkar. Böylece motor yanmaktan korunmuş olur.

_________________________________________________

KUMANDA ELEMANLARI > ZAMAN RÖLELERİ

Bobini enerjilendikten veya bobinin enerjisi kesildikten belirli bir süre sonra, kontakları durum değiştiren rölelere, zaman rölesi adı verilir. Çalışma şekillerine göre zaman röleleri şu şekilde sınıflandırılabilir.

Çekmede Gecikmeli (Düz) Zaman Rölesi

Düşmede Gecikmeli (Ters) Zaman Rölesi

İç yapısına göre zaman röleleri ise şu şekilde sınıflandırılabilir.

Pistonlu Zaman Rölesi

Motorlu Zaman Rölesi

Doğru Akım Zaman Rölesi

Termik Zaman Rölesi

Termistörlü Zaman Rölesi

Motorlu Zaman Rölesi

Doğru Akım Zaman Rölesi

Termik Zaman Rölesi

Termistörlü Zaman Rölesi

Çalışma Şekillerine Göre Zaman Röleleri

Düz Zaman Rölesi : Bobini enerjilendikten belli bir süre sonra gecikme yapan, yani kontakları konum değiştiren rölelerdir. Bobin enerjisi kesildiğinde kontaklar eski haline dönerler. Şekilde de rölelerin devrelerde ne şekilde sembolize edildiği görülmektedir.

Animasyon için tıklayınız...

Ters Zaman Rölesi : Bobinin enerjisi kesildikten belli bir süre sonra gecikme yapan zaman rölesidir. Enerji verildikten sonra hemen kontaklar durum değişdirir. Enerji kesildikten bir süre sonra iletime izin verilir.

Animasyon için tıklayınız...

İç Yapılarına Göre Zaman Röleleri

Pistonlu Zaman Rölesi : Zaman gecikmesi bir pistonla sağlanan zaman rölelerine, pistonlu zaman rölesi adı verilir. Düz zaman rölelerinde bobine gerilim verdiğimizde karşısındaki paleti çeker. Şekildeki gibi 1-2 ve 3-4 numaralı kontaklar hemen, 5-6 ve 7-8 numaralı kontaklar zaman gecikmesiyle şekil değiştirirler. Bu gecikmeyi sağlayan bir piston ya da bunun içinde bulunan yağ veya havadır.

Pistonlu düz zaman rölesi

Düz zaman rölesi animasyon için tıklayınız...

Pistonlu ters zaman rölesi

Ters zaman rölesi animasyon için tıklayınız...

Pistonlu ters zaman rölesi, bobinin gerilimi kesildikten sonra gecikme yapar. Bobine gerilim verdiğimizde kontakların tamamı şekil değiştirir. Bobin gerilimi kesildiğinde, şekilden de görüldüğü gibi 1-2 ve 3-4 numaralı kontaklar hemen, 5-6 ve 7-8 numaralı kontaklar gecikmeli olarak şekil değiştirir.

Pistonlu düz zaman rölesi sembolleri

Ters zaman rölesi sembolleri

Motorlu Zaman Rölesi : Motorlu zaman rölelerinde genel olarak senkron motor kullanılır. Motor miline bağlı bir dizi dişliden ve kontaklardan ibarettir. Motor çalışmaya başladığında, P pimi vasıtasıyla belli zaman sonunda, kapalı kontaklar açılır, açık kontaklar kapanır ve motor frenlenir. Bu anda aynı zamanda dişliler bir yay vasıtasıyla ters yönde kurulur. Motorun akımı kesildiğinde dişliler, dolayısıyla kontaklar eski durumuna gelir. Motorun frenlenmesi esnasında geçen akım, motor sargıları için bir sakınca teşkil etmez.

Animasyon için tıklayınız...

Doğru Akım Zaman Rölesi : Bakır halkalı, bakır halkasız ve kondansatörlü diye üçe ayrılır. Alttaki şekilde gösterilirler.

Bakır Halkasız Zaman Rölesi :

Bobine gerilim verdiğimizde karşısındaki paleti çeker, kontaklar şekil değiştirir. Bu durum S anahtarına basana kadar devam eder.

S anahtarını kapattığımızda bobinin meydana getirdiği magnetik alan süratle 0'a doğru düşmek ister.

Değişik alanın içinde kalan bobinde bir gerilim indüklenir ve bu gerilim bobinden akım dolaştırır. (Kısa devre akımı) Dolayısıyla S anahtarına bastıktan belli bir süre sonra kontaklar şekil değiştirir. Bu tip rölelerle 1.5 sn'lik bir gecikme sağlanabilir. Ters zaman rölesi olarak çalışırlar.

Animasyon için tıklayınız...

Bakır Halkalı Zaman Rölesi :

Bir elektromıknatıs, palet, bakır halka ve kontaklardan ibarettir.Bobin enerjilendiğinde paleti çeker ve kontaklar şekil değiştirir.

Röle akımı kesildiğinde, magnetik alan 0' doğru düşer. Değişken alan içinde kalan bakır halkada bir gerilim indüklenir. Bu gerilim, bakır halkadan bir akım dolaştırır.

Bobinin akımı kesildiği halde bakır halkadan dolaşan akımdan dolayı, kontaktör gecikmeli olarak şekil değiştirir. Bu tip zaman röleleriyle 1 sn gecikme sağlanabilir. Ters zaman rölesi olarak çalışırlar.

Animasyon için tıklayınız...

Kondansatörlü Zaman Rölesi :

Bu zaman rölesi, bir doğru akım rölesiyle bir kondansatörün parelel bağlanmasından oluşur. Kondansatörlü zaman rölesi şebekeye bağlandığında röle enerjilenir.Normalde kapalı (2-3) nolu kontak açılır. Normalde açık (1-3) nolu kontak kapanır. Kondansatör kısa bir süre zaman içinde üreteç gerilimine şarj olur. Kondansatörlü zaman rölesi şebekeden ayrıldığında, röle bobininden geçen üreteç akımı sıfır olur. Fakat şarj olmuş kondansatör bobin üzerinden boşalmaya başlar.Kondansatörün deşarj akımı sıfır olmadan palet açılır. Kontaklar normal konumlarına dönerler. Böylece kondansatörlü zaman rölesinin şebekeden ayrıldığı an ile kontakların normal konumlarına döndükleri an arasında, bir gecikme sağlanmış olur.

Yani kondansatörlü zaman rölesi ters zaman rölesi olarak görev yapar. Kondansatörlü zaman rölelerinde zaman ayarı yapmak oldukça güçtür.Bununla beraber (C1) kondansatörünün değerini değiştirmekle, kontakların durum değiştirme zamanı ayarlanabilir. Örneğin (C1) kondansatörünün değeri büyütülürse, kontaklar normal konumlarına dönünceye kadar geçecek süre artar. Fakat bu yöntem sık sık başvurulacak bir yol değildir. Ters zaman rölesi olarak çalışırlar.

Animasyon için tıklayınız...

Termik Zaman Rölesi : Zaman gecikmesinin ısı ile sağlanan zaman rölelerine, termik zaman rölesi adı verilir. Bir termik zaman rölesi ısıtıcı, bimetal ve kontak olmak üzere üç parçadan oluşur.

Animasyon için tıklayınız...

Isıtıcı eleman seramik tüp üzerine sarılır. Isıtıcının çekeceği akım (R1) direnciyle sınırlanır. Bimetal seramikten yapılmış tüp içinde bulunur. Isıtıcı şebekeye bağlandığında, ısıtıcının sıcaklık derecesi yükselmeye başlar. Seramik tüpte doğan ısı bimetale geçer. Bimetalin sıcaklık derecesi yavaş yavaş yükselir. Bimetal ısındıkça sağa doğru eğilmek ister. Mekaniki bir düzen bimetalin yavaş hareketini engeller.Bimetalde doğan eğilme kuvveti uygun bir değere yükseldiğinde, bimetal ani olarak sağa doğru hareket eder.Normalde kapalı (1-3) nolu kontak açılır.Normalde açık (2-3) nollu kontak kapanır.Böylece ısıtıcının devreye bağlanmasından bir süre sonra kontaklar durum değiştirmiş olur. Alttaki şekilde gösterilirler.

Termistörlü Zaman Rölesi : Bir termistörün ve bir rölenin seri bağlanmasından oluşan zaman rölesine, termistörlü zaman rölesi adı verilir. Termistör, direnci sıcaklıkla değişen bir elemandır. Bütün maddelerin direnci sıcaklıkla değişir. Fakat direncin sıcaklıkla değişimi termistörlerde çok fazladır.

Animasyon için tıklayınız...

Uygulamada iki çeşit termistör kullanılır. Direncin sıcaklıkla değişme katsayısı bunlardan birinde pozitif (PTC), diğerinde negatiftir (NTC). Negatif katsayılı termistörde sıcaklık derecesi arttıkça, termistör direnci azalır. Katsayısı pozitif olan termistörün sıcaklık derecesi artarsa, bu termistörün direnci de artar.

Şekildeki termistörlü zaman rölesinde,direncin sıcaklıkla değişme katsayısı negatif olan bir termistör kullanılmıştır. Bu devrede (A) anahtarı kapatıldığında, devreden çok küçük bir akım geçer. Bu akım, termistörün bir parça ısınmasına neden olur.Isınan termistörün direnci azalır ve devreden geçen akım büyür. Akımın artması termistörü daha çok ısıtır. Isınan termistörün direnci daha çok düşer. Sonunda devreden geçen akımın değeri, rölenin çekme akımına ulaşır. Röle paletini çeker ve kontaklar durum değiştirir. Böylece zaman rölesinin devreye bağlanışından bir süre sonra, kontakların durum değiştirmesi sağlanmış olur. Palet çekildikten sonra, rölenin empedansı büyür ve devre akımı azalır. Termistördeki sıcaklık yükselmesi sona erer, devre kararlı çalışmaya başlar. Devredeki (A) anahtarı açıldığında, kontaklar ani olarak normal konumlarına dönerler.

Termistörlü zaman röleleri düz zaman rölesi olarak çalışır. Termistörlü zaman rölelerinde zaman ayarı yapmak oldukça güçtür. Devreden geçen akımın değişmesi, kontakların durum değiştirme zamanını değiştirse de, bu uygun bir yol değildir.

ELEKTRONİK NEDİR?

2010-09-12T20:15:00.001+03:00

ELEKTRONİK NEDİR?

Elektronik, elektronik aygıtları çalıştırmak için küçük elektrik akımlarının nasıl kumanda edilmesi gerektiğini araştıran bilim dalıdır.
Elektronik, geçtiğimiz yüzyılın başında ilk elektronik devre elemanlarının geliştirilmesiyle başlayan çok genç bir bilim dalı olmasına rağmen, günlük hayata en çok adapte olmuş bilim dalı olduğu söylenebilir. Öyle ki günümüzde elektronik cihazların olmadığı bir ortam düşünmek imkansızdır.
Elektronik yüzyıllardır üzerinde çalışılan bilimler olan fizik , matematik ve kimya ile ilişkilidir. Bu bilimlere kıyasla çok genç bir bilim dalı olsa da elektronik şimdiden tüm dünyayı değiştiren sonuçlar yaratmıştır.

Kısaca Elektronik Biliminin Gelişimi
Elektronikte ilk büyük gelişme , diyot lamba adındaki devre elemanının icadı olmuştur. Diyot lamba hem diyotun hem de transistörün öncüsü olan bir devre elemanıydı. Daha sonra diyot lambaların içine bir metal ızgara yerleştirilerek akımın kumanda edilmesi ve değiştirilmesi sağlandı ve bu yeni lambalar triyot lamba adını aldılar. Triyot lambalar bir yükselteç veya bir transistör gibi anahtar görevi görebilmekteydiler. Bu lambalar önce radyolarda sonra televizyonlarda yükselteç olarak kullanılmıştır.

1940 'lı yıllarda lambalar bu kez bilgisayarlarda sayısal anahtar olarak kullanıldı. İlk bilgisayar 18000 lamba içeriyor ve bir odanın tamamını kaplıyordu. Lambaların ısıtılması gerektiğinden çevresine büyük bir ısı yayıyordu.

1947 yılı elektronik biliminde bir dönüm noktası olmuştur. Çünkü 1947 'de John Bardeen tarafından transistör icat edildi. Transistör Walter Brattain ve William Shochley'in destekleriyle John Bardeen tarafından kullanıma sokulmuştur. 1950 'lerde lambalar örnek alınarak transistörler geliştirildi. Transistör küçüktü, kırılgan değildi ve çalışması için ısı gerekmiyordu bu nedenlerle de kısa zamanda lambaların yerini aldılar.

1958 yılına gelindiğinde ise bir diğer büyük icat olan ilk yonga ( silisyum üzerine kazılı küçük devreler, mikroişlemcilerin , mikrodenetleyicilerin, entegrelerin vb. içinde yer alır.) Amerikalı Bilim Adamı Jack Kilby tarafından yapıldı. Jack Kilby iki transistörü bir silisyum kristali üzerine yerleştirdi. Yongaların icadından ve silisyum yongalar üzerine mikroskopik oyuklar açma yöntemlerinin geliştirilmesinden sonra devreler ve devre elemanları çok küçültüldü.

Bu temel icatlar elektronik biliminin önünü tamamen açtı ve bugün elektronik bilimi icatlar konusunda her geçen gün başka gelişmelere olanak sağlıyor.

Sayısal ( Digital ) ve Analog Elektronik

Elektroniğin sayısal (digital) ve analog olmak üzere iki temel çeşidi vardır. Sayısal ( digital) devreler elektrik darbelerini kullanırken, analog devreler gerilimi yavaşça değişen elektrik akışını kullanırlar.
Bir devrenin tüm elemanları elektrik akımlarını alır, gönderir ya da kumanda eder. Bu akımlara sinyal adı verilir ve sinyaller devrenin tasarımına bağlı olarak analog ya da digital olabilir.

Analog sinyal:Yumuşak bir biçimde değişen akım ya da gerilimdir.
Sayısal ( digital ) sinyal: Bir yüksek bir alçak ( bir açık bir kapalı ) olan akım ya da gerilimdir.

Analog devreler belli yerlerde ihtiyaç duyulsada günümüzde artık sayısal ( digital ) devrelerin gerisinde kalmıştır. Çünkü mikrodenetleyiciler , mikroişlemciler ve dolayısıyla da bilgisayarlar sayısal ( digital ) sinyaller ile çalışmaktadır.

Sayısal ( digital ) elektronikte binary sistem ( 2 'lik sistem ) kullanılır. Gerilimin var olduğu durumlarda değer 1, gerilimin olmadığı durumlarda ise değer 0 olarak verilir.

İşlev Açısından Elektronik Devre Elemanları

Pasif Devre Elemanları: Pasif devre elemanlarının enerji kaynakları ya da etkim elektromotor kuvvetleri (emk) yoktur. Bu elemanlar sadece gerilim uygulandığında üzerlerinden geçen akımın sonucu olarak enerji açığa çıkarır ya da depolarlar. Dirençler, kondansatörler, bobinler ...vb devre elemanları pasif devre elemanlarıdır. Dirençler akım sınırlaması yaparken ısı ve ışık şeklinde enerji yayarlar, kondansatörler enerjiyi elektrik yükü şeklinde, bobinler ise manyetik alana depolarlar.

Aktif Devre Elemanları: Aktif devre elemanları ya kendileri elektrik enerjisi üreten ya da enerji seviyesini yükselten devre elemanlarıdır. Aktif devre elemanlarına örnek olarak pil, dinamo, ampflikatör gibi elemanlar gösterilebilir.

Breadboard Nedir? Nasıl Kullanılır?

2010-09-12T18:26:00.003+03:00

Bugün sizlere basit veya çok karmaşık olmayan elektronik devreleri boarda yapmanın kolaylıklarından bahsedeceğim aşağıda boardın iç yapısı ve şekli var görüldüğü gibi bağlantıları var..

Şekilde görüldüğü üzere breadboard harflerden (a,b,c,d,e,f,g,h,i,j) oluşan satırlara ve rakamlardan oluşan sütunlara ayrılmıştır. Şekilde görülen dikey, siyah çizgiler 5'li olarak kendi aralarında iletimdedir. Yani a1,b1,c1,d1,e1 aynı hat üzerinde bulunmaktadır. Keza a2,b2,c2,d2,e2 kendi içinde iletimdedir ve bu şekilde gitmektedir.

En dış kısımlarda bulunan mavi ve kırmızı çizgilerle gösterilen delikler ise çizgi boyunca kendi aralarında iletimdedir. Yani üst kısımda kırmızı ok boyunca 5 li gruplar halinde bulunan delikler birbiriyle bağlantılıdır. Aynı şekilde mavi ok boyunca yer alan delikler de biribiriyle bağlantılıdır. Altta bulunan mavi ve kırmızı çizgilerin üsttekilerle bir bağlantısı bulunmamaktadır.

Evet! Bu bilgiler ışığında devreleri breadboard üzerine uygun olacak şekilde kurabilirsiniz.

Bugünlükte benden bu kadar görüşmek üzere...

Otomatik kayar kapı projesi (resimli)

2010-09-12T18:18:00.004+03:00

ÇALIŞMA PRENSİBİ

Şekil 1 de görülen sistem modeli istenilen şartları yerine getirmesi için şu özelliklere sahip olması gerekir. Kapının açık veya kapalı olduğunu anlamak için SA1 ve SA2 sınır anahtarları nın şekildeki gibi yerleştirilmesi gerekmektedir.

Kapı önüne engel olup olmadığını tespit etmek için IR alıcı, verici , kapıyı uzaktan control etmek içinde RF uzaktan kumanda modülü kullanılmıştır. Kapıyı içeriden kontrol etmek içinde açma ve kapama start butonları ,acil bir durumda durdurmak içinde sistemin kumanda gerilimini kesecek acil stop butonu bulunmaktadır.

KAPININ ÇALIŞMASI

1- Kapı kapalı durumda RF verici butona veya start butonuna basılırsa kapı açılmaya başlayacak SA1 sınır anahtarı tahrik olduğu anda duracaktır.

2- Kapı açık durumda kapama butonuna basılırsa kapanmaya başlayacak SA2 sınır anahtarı tahrik olduğunda duracaktır3- Kapı açık pozisyonda ne kadar bekleyeceğini zaman rölesi üzerinden yapacağımız zaman ayarı ile belirleyip bu sure sonunda kapı otomatik olarak kendisi kapanacaktır.

4- Kapı kapanma sırasında önüne herhangi bir engel gelirse kapı duracak ve geri açılacaktır.

5- Kapı açılmaya başladığı andan bekleme süresi kadar flaşör led yanıp sönecek kapalı pozisyona geldiğinde sönecek

300 Watt Denenmiş Anfi

2010-09-12T18:14:00.001+03:00

2 × 50 Watt Anfi

2010-09-12T18:11:00.001+03:00

TDA7000 ve TDA2822 Fm Alıcı (Radyo) Devresi

2010-09-12T17:56:00.004+03:00

HOPARLÖRLERİNİZİN YERLEŞTİRİLMESİ İLE İLGİLİ KURALLAR

2010-09-12T17:53:00.002+03:00

* Kolonlarınızın yüksekliği : Kolonlarınız özel olarak yerde duran sistemiyle üretilmemiş ise özellikler tiz (tweteer) hoparlörler yaklaşık kulak hizasında olmalıdır. Bu konum için kolonlarınızı yükseltmeniz gerekiyorsa sehpanın ve kolonun mükemmel derecede sabitlenmesi gerekir. Ne sehpa yerde, nede kolon sehpanın üzerinde hiç sallanmadan sapasağlam durmalıdır. Müzik dinlerken oluşan titreşim, hoparlörlerinizi ve/veya sehpayı sarsarak istenmeyen titreşimlerin oluşmasına veya bazı duyulması gereken seslerin yok olmasına sebep olacaktır.

* Kolonlarınızın Konumu : Kolonlarınız ister yerde ister sehpada kullanılan sistem olsun, arka ve yan duvarlardan belirli bir mesafede yerleştirilmelidir. Genellikle cihazların kullanım kitapçıklarında bu mesafeler verilmektedir. Yinede ortalama bir ölçü olması için, kolonlarınızın yaklaşık olarak yan duvarlara 1 metre, arka duvarlara ise 30 santimden daha yakın olmamasını öneririz (özel bir tasarım söz konusu değilse). Kolonlarınızı duvarlara çok yakın yerleştirdiğiniz taktirde baslar aşırı derecede artacak ve doğal olmayan bas tonları oluşmaya başlayacaktır. Özel bir tasarımda terside söz konusu olabilmektedir. Aşırı derecede duvarlardan uzak konumlarda ise gereğinden zayıf bas tonları oluşacaktır. Kolonlarınızın önlerinde, özellikler sürücülerinin (hoparlörlerinin) önünde sehpa, koltuk benzeri eşyalar olmamalıdır. Arkalarında titreşime sebep olacak malzemelerin (cam, pencere veya ince yüzeyli panel duvarlar) önüne konulmamalıdır.

* Kolonların Mesafeleri : Dinleyici ile kolonlar arasındaki ve kolonların kendi aralarındaki mesafe belirli bir oranda olmalıdır. El kitapçığında belirtilmemişse mesafeler; dinleyici ile kolonlar arasında 3 birim ise, hoparlörlerin arasında 2 birim olarak tavsiye edilir.

* Kolonların Açıları : Kolonların açısı direkt dinleyiciye bakacak şekilde olması, genel kabul görmüş bir ölçü sayılmaktadır.
Alıntı: elektronikhobi

Bu otomobil hava ile çalışıyor

2010-09-12T17:41:00.004+03:00

Bu otomobil hava ile çalışıyor

Fransa’da yarış mühendisi Guy Negre tarafından havayla çalışan otomobil icat edildi.

Otomobilde bulunan hava deposu 4 saatte maksimum kapasiteye ulaşıyor. Otomobilin hızı saatte 35 km’ye çıkabiliyor. Depolanan soğuk hava sıkıştırılarak pistonlara kuvvet uyguluyor. Egzost borusundan ise sadece temiz havanın salınıyor.

Bu buluş, mühendisler arasında da bazı tartışmalara neden oldu. Elektrikle çalışan otomobiller varken havayla çalışan bir otomobilin gereksiz olduğu kanısındalar.

Üretici firma Zero Pollution ise havayla çalışan otomobili 2011 yılına kadar Amerika’ya ulaştırmayı planlıyor. Şirket yetkilisi Shiva Vencat fiyatın 11 bin euro ile 12 bin 500 euro arasında değişeceğini belirtti.

Hava İle Çalışan Araba | video.mynet.com

Tasarım Harikası Flash Bellekler

2010-09-12T17:30:00.005+03:00

Selamın aleyküm Millet iyi akşamlar;
sizlere şimdi daha önce gördüğüm ve şimdi paylaşmaya nasip olan flash bellekleri göstereceğim.
Çok hoşlar değil mi?

Katlanabilir esnek ekran üretildi

2010-09-12T17:17:00.003+03:00

Katlanabilir esnek ekran üretildi

Sony, dünyanın ilk katlanabilir ve esnek ekranını ürettiğini açıkladı.

CİHAN

Tam katlanabilir 4,1 inç OTFT tam renkli OLED (Organik Işık Yayan Ekran) olarak isimlendirilen ürün, organik yarı-iletkenlerle kaplanmış çok ince esnek materyalden oluşuyor. Ekran, bir kalemin etrafına sarılabilecek kadar ince ve esnek.

Sony'den dün yapılan açıklamada, 1000 kere rulo yapıldıktan ve gerildikten sonra dahi ekranın görüntüleri oluşturmasında bir bozulma olmadığı belirtildi. Ekranın, geleceğin esnek cep aletlerine, elektronik gazetelerine örnek olması bekleniyor. Bir insan saçından daha ince olan ekran, 432 x 240'lık çözünürlük sağlıyor.

Sony, bu teknolojiyi önümüzdeki yıllarda dev ekranlara uygulayarak sürdürmeyi planlıyor. Tamamen katlanabilen yapısı ve kullandığı OLED teknolojisiyle kullanıcıya oldukça farklı bir deneyim yaşatacak olan 4,1 inç'lik mini ekranın büyük ilgi çekmesi bekleniyor.

Diyot Nedir? Nasıl Çalışır?

2010-09-12T17:15:00.001+03:00

Diyotlar yarı iletken elektronik devre elemanlarının temel yapı taşıdır. Bütün transistorler, lojik kapılar, entegreler diyotların birleşiminden imal edilmektedir. Diyot genel anlamda bir yönde akım geçiren, diğer yönde akım geçirmeyen elektronik devre elemanıdır. Kısacası üzerinden sadece tek yönde akım geçişine izin veren elemandır.

Diyotlar imal şekline bağlı olarak nokta temaslı diyotlar ve PN yüzey birleşmeli diyotlar olmak üzere iki ana grupta toplanırlar. İlk olarak nokta temaslı diyot üretimi ile yarı iletken diyotlar ve ardından transistörler elektronik alanında kullanılmaya başlanmış ve bu andan itibaren elektronik alanında çok kısa zamanda çok hızlı gelişmeler yaşanmıştır.

Diyotların Çalışma Mantığı
Teknolojinin gelişmesiyle PN yüzey birleşmeli (jonksiyonlu) diyotlar, ardından aynı teknikle transistörler, entegreler, çipler imal edilerek elektronik alanında akıllara durgunluk verecek derecede çok kısa sürede çok hızlı gelişmelerin meydana geldiği görülmüştür. Nokta temaslı diyotlar; düşük akım düşük sıcaklık ve güçlerde çalıştıklarından yerlerini daha iyi özellikleri olan PN yüzey birleşmeli diyotlara bırakmışlardır. Günümüzde nokta temaslı diyotların kullanım alanları çok sınırlıdır.

Diyot doğru polarize edilirse yani anoduna pozitif(+) katoduna negatif gerilim uygulanırsa iletken olur ve üzerinden, uygulanan gerilim miktarı ve oluşan ısı ile doğru orantılı olarak akım akmaya başlar.

İmal edilen her diyotun yapısına bağlı olarak uygulanabilecek maksimum doğru polarma gerilimi, çalışma sıcaklık bandı ve üzerinden geçebilecek akım miktarı imal edilence hazırlanan kataloglarda belirtilmiştir. Bu değerler kesinlikle aşılmamalıdır.

Diyot Katalog Kavramları

Is(Sızıntı Akımı): Diyot ters polarize edilirse yani anotuna(-) katotuna(+) gerilim uygulanırsa yalıtkan olur ve üzerinden akım geçişine izin vermez.ancak azınlık akım taşıyıcıları nedeniyle değeri çok küçük (µA kadar) ve ihmal edilebilir bir ters yön akımı akar.Bu akıma sızıntı akımı denir.

PIV Voltajı: İmal edilen her diyotun yapısına bağlı olarak uygulanabilecek maksimum ters polarma gerilimi, çalışma sıcaklık bandı imal edilence hazırlanan kataloglarda belirtilmiştir. Bu değerler kesinlikle aşılmamalıdır.

Bu açıklamalardan sonra diyotun tanımını daha açık olarak şu şekilde yapabiliriz: Diyot doğru polarma edildiğinde üzerinden akım geçişine izin veren ters polarma edildiğinde üzerinden akım geçişine izin vermeyen elektronik devre elemanı olarak tanımlayabiliriz.

Diyotun ters polarma geriliminin artırılmasıyla bir değerden sonra iletime geçtiği noktaya diyotun ters yön devrilme noktası adı verilir. Bazı diyotlar (Zener diyot, foto diyot, varikap diyot ) ters yön devrilme noktasında çalıştırılır.

DİYOT ÇEŞİTLERİ

Diyotların kullanıldıkları devrenin özelliklerine göre davranış göstermesi beklenir. Bu nedenle diyotlar yapım tekniğine, yapısındaki malzeme türüne, kullanım alanlarına uygun olarak çeşitli olarak üretilmektedir.

Diyotlar yapım tekniğine bağlı olarak ;
1-Nokta temaslı diyotlar
2-Yüzey birleşmeli diyotlar olmak üzere iki gruba ayrılır.

Diyotlar yapımında kullanılan malzemeye göre
1-Germenyum diyotlar,
2-Silisyum diyotlar olmak üzere iki gruba ayrılır.

Diyotlar kullanım alanlarına göre;
1_Kristal diyotlar,
2_Zener diyotlar,
3_Tunnel diyotlar,
4_ LED diyotlar,
5- Varikap diyotlar,
6_Foto Diyotlar,
7_Gunn diyotlar,
8_İmpatt diyotlar,
9_Schottky diyotlar,
10_PIN diyotlar gibi çok çeşitli şekilde isimlendirilirler.

Alıntı : bilgiustam

Genlik, Frekans, Dalgaboyu ve Periyot Nedir?

2010-09-12T17:14:00.002+03:00

Havada dahil olmak üzere tüm maddeler moleküllerden oluşur. Bir odada otururken etafınızı oksijen, nitrojen, karbondioksit ve şehir hayatının vazgeçilmezi karbonmonoksit yanınızda oturan kişinin ucuz kolonyasının molekülleri sarar. Bu moleküller odada serbest halde dolaşmaktadır. Bu moleküllerin arasındaki boşlukta havanın basınca bağlı olarak değişir. Hava basıncı da barometrik basıncın bir sonucudur. Yağmurlu bir günde alçak basınç altındasınızdır ve hava molekülleri de birbirinden uzaktır. Moleküller basınç değişimine hızla tepki verirler.

Geniş çaplı bir örnek olarak bir flütün nasıl ses çıkardığına bakalım. Basit olarak bu sadece üzerinde birkaç delik bulunan tüpten başka birşey değildir. Öndeki uç üflemek için vardır. Sondaki büyük açıklık ise dünyaya açılmasını sağlar. Bizim üflememiz sonucu tüpün içindeki hava basıncı değişecek, oluşan titreşimler ses çıkmasına sebep olacaktır. Diğer delikleri parmaklarımızla açıp kapatarak iç kısımdaki basıncın değişmesine sebep oluyoruz. Bu da değişik sesler çıkmasını sağlıyor.

Genlik
Genlik kavramını incelemek için biraz basitleştirilmiş örnekler kullanalım. Diğelimki elinizde bir noktanın verilen zamandaki basıncını ölçebiliyor. Cihazı flütün ses çıkan kısmına yerleştirip birindan nota çalmasını isteyelim. Flütün iç basıncıyla orantılı olarak cihazdaki değerlerin sürekli değiştiğini görürsünüz. Eğer odada hiç ses yoksa, flüte hızla üflendiğinde ölçülen basınç değerine “Tepe Genlik” adı verilir. Genel olarak birimi “Pascal” (Pa)’ dır. Duyabileceğiniz en yüksek ses 20 Pascal, en düşük ise 20 micropaskal (20µPa)’dır.

Frekans
Şu hava basıncını ölçen cihazımızı tekrar ele alalım. Ölçtüğünüz sonuçlar, eğer flütü çalan başarılıysa aynı notada aynı aralıkta değerler verecektir. Bu değerler bir saniyede kaç kez en yüksek ve en düşük değerine ulaştığını ölçün. Elde ettiğiniz sonuç duyduğunuz notanın frekansıdır. Birimi Hertz(Hz) olarak ölçülür.

Dalgaboyu
Sesin bir frekansı olduğunu (1000Hz ya da saniyede 1000 dalga) daha önce incelemiş ve görmüştük. Sesin hızı ise 340m/s ‘dir. Şimdi elimizdeki bu verilerle dalganın havadaki boyunu hesaplayabiliriz. Flütümüzden çıkan 1000 dalganın ilki 1 saniye önce çıkan 1000 dalganın ilkinin 340m gerisinde. Bu durumda 340 metrelik mesafe içinde 1000 dalga bulunmaktadır. Her dalnın boyu ise 34 cm’dir. Öyleyse bunu şöyle ifade edebiliriz;

Periyot
Frekansın 1 saniyede oluşan dalga boyu olduğunu biliyoruz. Peki 1 dalga ne kadar sürede oluşmaktadır. İşte bu süre periyot olarak adlandırılır.

T = /f

T peryodu, f frekansı ifade eder.

Alıntı : bilgiustam

Elektronik Devre Elemanları Nelerdir?

2010-09-12T17:13:00.002+03:00

Bir elektronikçinin başarılı bir çalışma yapabilmesi için, öncelikle kullanacağı devre elemanlarının özelliklerini iyi bilmesi gerekir.

Elektronik Devre Elemanları İki Gruba Ayrılır:
1. Pasif Devre Elemanları
2. Aktif Devre Elemanları
Bunlarda kendi aralarında gruplara ayrılmaktadır.

1. PASİF DEVRE ELEMANLARI:
* Dirençler
* Kondansatörler
* Bobinler

2. AKTİF DEVRE ELEMANLARI:
* Diyotlar
* Transistörler
* Entegre devreler

Pasif devre elemanları, genel amaçlı elemanlardır. Hemen hemen her elektronik devrede bulunurlar. Bu nedenle, bu elemanların genel yönleriyle tanınmaları, amaca uygun olarak kullanılmaları bakımından yeterlidir.

Aktif devre elemanları, ise özel amaçlı elemanlardır. Kullanılacak devrenin özelliğine göre, aktif devre elemanlarının özellikleri ve türleri de değişmektedir.

Alıntı : bilgiustam