De functieverandering van kerken – De NieuwBouw 2012

We hebben het hier vaak over nieuwe media en hoe je die toepast bij cultureel erfgoed. Eigenlijk hebben we het dan net zo vaak over innovatie, over kleine tot grote (functie) veranderingen, waar steevast mensen al dan niet vakmatig bij betrokken zijn. Dus gaat dit weblog over mensen, collega’s, vakgenoten. Bijvoorbeeld in een organisatie (wie doet wat als het om sociale media gaat, welke strategie wordt gevolgd, hoe past het bij de visie en missie), bij werkprocessen (research, crowdsourcing, user generated content, de onderlinge afstemming), communicatie (van zenden naar luisteren, community management, etc. etc.).
Het gaat dus over werken in het cultureel erfgoed en hoe dit verandert, hoe het slimmer kan maar ook menselijker. Hoe je analoog kunt (en moet) denken over digitale aangelegenheden. Net zo goed gaat het over ondernemerschap, over tentoonstellen en hoe het (nog) mooier kan en vooral hoe dit alles past binnen de zich ontwikkelende samenleving. Het gaat over excentriek denken, niet jouw website of online collectie of app of tentoonstelling in het middelpunt van je aandacht plaatsen hoe uitzonderlijk ook, maar de plek waar mensen gesprekken voeren en kennis uitwisselen opzoeken en je afvragen hoe je daar een waardevolle bijdrage aan kunt leveren; wellicht met een tikje excentriciteit. Dat mag natuurlijk. En dan gaat het opnieuw over mensen.

Want binnen en vooral ook buiten de erfgoedinstellingen vinden intussen grote maatschappelijke veranderingen plaats, die een effect hebben op de positie en impact van cultureel erfgoed, op het draagvlak ervoor, de financiering ook, de betrokkenheid van bewoners, bezoekers, bedrijven en wetenschappelijke instituten.

Of het nu gaat om ‘Het Nieuwe Werken’, of ‘Creatieve Stad’, Mobiliteit, Gebiedsontwikkeling, Bezuinigingsmaatregelen, of Topsector Creatieve Industrie, in al hun verscheidenheid hebben deze onderwerpen gemeen dat duurzaam iets willen betekenen en dat er desondanks bij tijd en wijle radicaal nieuwe zienswijzen gevraagd worden. In veel gevallen zijn die echter minder radicaal dan men vreest en gaat het eerder om ‘herbestemmen’ van bestaande visies door recombinatie of simpelweg een andere context. Dan schuilt het radicale er vooral in dat de introductie vaak gevolgd wordt door weerstand en onbegrip en bange vermoedens. Maar ook met veel, heel veel publicaties en dan is het de ‘massa’ die de consensus doet kantelen.

Tot zover mijn bespiegelingen. Nu een voorbeeld van herbestemmen uit de praktijk. Loes Janssen, eigenaar van Erf-goed advies plaatste een een aankondiging binnen de LinkedIn groep Erfgoed en ondernemerschap. De aankondiging representeert een advies van De Nieuwbouw, een netwerk van een nieuwe generatie professionals in de bouw- en vastgoedsector, aan (inmiddels demissionair) minister Spies om de bouwsector sterk te maken met aandacht voor historie: ‘Ondernemen en bouwen met historische identiteit!’ In het advies is onder meer te lezen: “Duurzaam omgaan met onze schaarse ruimte betekent niet alleen dat we kijken naar de functies in de toekomst, maar ook kijken naar de functies uit het verleden en die ‘bij de buren’ aanwezig zijn. [...] Dit heeft twee consequenties voor toekomstig bouwen:
a) We inventariseren (bijvoorbeeld via BIG Data: de data-explosie die plaats vindt op het internet) de behoeften op de grotere schaal: wat zijn de wensen en eisen nu en in de toekomst om te voldoen aan het wenselijke welzijns- en comfortniveau; welke motivatie hebben we voor het aanbrengen van nieuwe functies; en in welke mate voldoet het huidige ‘gebieds-, infra- en gebouwbestand’ om te voldoen aan deze functies. Op basis van deze gegevens zullen we een quotum leggen op het aantal benodigde gebouwen. Is dit quotum bereikt dan mag er alleen gebouwd worden als er sloop tegenover staat: 1 gebouw bouwen betekent 1 gebouw slopen.
b) Ontwikkelen begint op deze manier niet meer met bouwen, maar met slopen of hergebruiken van dat wat er al aanwezig is. Dat vraagt aandacht voor de techniek en materialen waarmee gebouwd wordt. Ook in die zin zijn we verantwoordelijk voor wat we achterlaten. Nieuwbouw moet daarom voldoen aan eisen op het gebied van duurzaamheid (cradle to cradle) en levensloopbestendigheid. Hergebruik dient te gebeuren met behoud van de historische identiteit. Zowel van gebouwen als gebieden. Dit biedt houvast en zingeving in een veranderende tijd.”

Interessant aan een LinkedIn groep is dat er op zo’n bericht / discussiepunt vaak reacties komen. Ik wilde er maar eens een paar citeren en dat doe ik min of meer in het format dat LinkedIn biedt:

Voor hen is de Koninginnedag App ontwikkeld. Met deze app zie je, ook zonder netwerk, waar de Koninginnedagfeesten bezig zijn, hou je het weer in de gaten en weet je of je trein alweer rijdt. Handig na een aantal glazen is de functie “Locate me”: mocht je verdwaald zijn dan vertelt de app waar je bent en wijst je weg. Is dat niet genoeg vermaak, dan kun je binnen diezelfde app ook gebruik maken van een Wilhelmus karaoke, een facebook interface met aangepast icons of feest-located-tweets. 

De Koningin zelf bezoekt vandaag de gemeenten Rhenen en Veenendaal en de voorbereidingen daar hebben zich niet alleen gericht op de usual generale repetities met nep bea. ook de Veenendaalsekrant heeft samen met de NOS en Layar een app ontwikkeld;

“Ads in the newspaper have been enriched with companion videos, and you can even watch videos and view information about the Queen’s planned route through the cities. But the best part? Access to a live video stream of the royal family as they parade through the towns.” (bron: Layar blog)

Dit jaar, gezien de maandag, heb ik weinig museale Koninginnedag activiteiten voor je kunnen vinden. Althans geen extra activiteiten naast de rondleiding zoals in het Haags Historisch, maar uiteraard wel de nodige informatie over de oorsprong en betekenis van de dag, zoals bij innl bijvoorbeeld.

 Eerlijk is eerlijk: het bakkerijk museum te Luyksgestel besteedt wel degelijk extra tijd en aandacht voor vandaag:

“Het bakkerijmuseum hecht veel waarde aan tradities. eentje hiervan is het vieren van Koninginnedag. Dit zal gehouden worden op maandag 30 April. Op deze dag bakt het Bakkerijmuseum weer ovenheerlijk vloerbrood van eigen recept. Als ” nieuw” lekkers die dag verkopen we ook heerlijke muffins en Koninginnekronen . Op deze dag organiseert het bakkerijmuseum voor de jonge bezoeker Oud-Hollandse spelen, hiervoor krijgen ze een stempelkaart en als alles is afgestempeld krijgen ze een snoepzak en een appeltje voor de dorst. Die dag is het museum gratis toegankelijk. Dus als u geïnteresseerd bent in een gezellig bezoekje op die dag aan ons bakkerijmuseum en een interessante rondleiding van onze molenaars Rinus en Henk door beltmolen De Grenswachter, dan zijn wij op 30 April geopend van 11.00 uur tot 17.00 uur. Op de Kapellerweg bij ons museum is die dag tevens een gezellige Koninginnemarkt.”

Dus wel degelijk voor ieder wat wils, misschien weinig musea, maar toch veel plezier vandaag…

Het streven naar duurzame toegang tot digitale erfgoedinformatie is een grote uitdaging voor vrijwel elke culturele erfgoedinstelling in Nederland, die zich met digitalisering bezig houdt. Duurzaamheid wordt voornamelijk gezien als veilige opslag van digitale objecten, maar het duurzaam toegankelijk houden van de digitale erfgoedinformatie wordt daarbij nog eens vergeten. Informatie op traditionele dragers van papier is zonder schadelijke invloeden van buitenaf jaren bruikbaar. Je moet alleen kunnen lezen en de taal begrijpen. Dit is (nog) niet het geval bij digitale informatie.

Digitale informatie en haar dragers zijn niet vanzelfsprekend geschikt voor bewaring op de lange termijn. Met iedere nieuwe ontwikkeling van hard- en software zullen we de digitale informatie en hun dragers moeten controleren of zij nog wel bruikbaar zijn. Dit gebeurd door de ‘bitstream’ te controleren. Blijkt de ‘bitstream’ niet meer toegankelijk te zijn, dan moet er een passende oplossing gevonden worden om de toegankelijkheid op de lange termijn te waarborgen. Deze controle van de digitale informatie en haar dragers, vereist een continu proces van aandacht en zorg. We noemen dit een streven naar digitale duurzaamheid

In november 2011 ben ik afgestudeerd aan de Reinwardt Academie. Mijn scriptie onderzocht of het een mogelijkheid is Linked Open Data, als toepassing van het Semantisch Web, te gebruiken om digitale erfgoedinformatie duurzaam toegankelijk te maken. Daarnaast was het doel een beeld te creëren wat Linked Open Data voor een erfgoedinstelling kan betekenen, hoe het werkt en wat het oplevert.

In mijn onderzoek maak ik onder andere gebruik van het strategische stappenmodel van Enno Meijers.  Een analyse vergelijkt de beheersmaatregelen voor het streven naar digitale duurzaamheid, die worden geadviseerd in het stappenplan van Enno Meijers met het Linked Data Principe van Tim Berners-Lee.  Hieruit is gebleken dat er een aantal overeenkomsten zijn tussen deze twee thema’s. Deze overeenkomsten hebben vooral betrekking op het toepassen van open standaarden ten behoeve van metadatabeheer en het signaleren van technologische veranderingen in de omgeving.

De (technische)resultaten van mijn onderzoek zijn een positief antwoordt op de hoofdvraag. Ik denk dat Open Data wel degelijk gebruikt kan worden om digitale erfgoedinformatie duurzaam toegankelijk te maken. Voor meer duidelijkheid over dit onderwerp en alle technische aspecten die hierbij komen kijken verwijs ik graag naar mijn scriptie (ook te downloaden via Erfgoed 2.0/slideshare)

Zo kun je in Nieuwpoort Villa Hurlebise, Albert I-Laan 110 terecht voor ‘The Mumbling House‘ van Nedko Solakov: ”In de prachtige Villa Hurlebise in art-nouveaustijl heeft Nedko Solakov tussen het verlaten en vergeten interieur kleine tekeningen en ironische kritieken op maatschappij en kunstwereld aangebracht. Hij gebruikt gelaagde verhalen en summiere, ontwapenende tekeningen en teksten. Zijn kritiek wordt op een zacht humoristische wijze aan de man gebracht”

Voor Magdalena Abakanowicz kun je terecht in Middelkerke-Westende met de hiernaast afgebeelde ”twee enorme stalen schedels in de overgangszone tussen duinen en strand in Westende.”

Aan kinderen is ook gedacht. Zo zijn er diverse activiteiten gepland waaronder workshops, speurtochten en is een lesmap ontwikkeld voor het voortgezet onderwijs die verrassende elementen bevat.

Je kunt beaufort bezoeken met de kusttram of door een busreis te boeken, maar een tripje met de auto kan natuurlijk ook…

In januari 2006 was ik begonnen met een weblog over crossmedia, ideeontwikkeling, innovatie en duurzaamheid dat nog steeds bestaat (zie afbeelding), maar inmiddels vooral over innovatie, duurzaamheid en vooral idee-ontwikkeling gaat (ideation+concepting).
Mede door de drukte met het weblog van Erfgoed 2.0(en tussendoor o.a. Collectiewijzer, BMICE, de VSC leden-community, Locatie+Beleving Lab) kom ik nog maar nauwelijks toe aan schrijven voor dat eerste weblog. Wel staan er 247 blogposts op, van sommige was ik het bestaan en de inhoud zowat vergeten.

Eind 2007, vijf jaar geleden bijna, besloot ik eindelijk 100% zzp’er te worden en me intensiever dan daarvoor te richten op erfgoed en museale vraagstukken.
Dit jaar, in september, bestaat het Erfgoed 2.0 weblog 5 jaar en daarmee ook het netwerk dat rond het weblog gegroeid is. Vijf jaar lijkt wederom heel wat, maar ten opzichte van andere organisaties of professionals in de sector is het Erfgoed 2.0 netwerk bijna een start-up te noemen. Terwijl ik dit schrijf, zijn er alweer een stel nieuwe start-ups en andere initiatieven bijgekomen, ook in de erfgoedsector. Ik vind het belangrijk om deze ontwikkelingen steeds in de grotere context van de gehele erfgoedsector, en de ontwikkelingen die daarin de afgelopen drie eeuwen hebben plaatsgevonden, te blijven zien. Maar ondanks mijn neiging om e.e.a. te blijven relativeren, denk ik dat het toch tijd is om te overdenken wat er de afgelopen jaren dan daadwerkelijk bereikt is en wat dat kan betekenen voor de toekomst.

Aanvankelijk had ik Erfgoed 2.0 opgezet als een tijdelijk project met de studenten van de toenmalige module ‘Communicatie en e-Cultuur’ in een minor aan de Reinwardt Academie. En nog steeds gat het bij Erfgoed 2.0 om: “Erfgoed & Nieuwe Media en de veranderingen die daardoor plaatsvinden, toegankelijk maken en houden van erfgoed, publiek laten participeren, slimme manieren van (samen)werken bedenken, betekenis en beleving genereren en daar uiteindelijk nog iets aan verdienen ook, daar is het steeds over gegaan. Met het doel om kennis en ervaring hierover uit te wisselen.

Er zijn periodes geweest waarin nauwelijks iets op het weblog gebeurde, omdat we het simpelweg te druk hadden met projecten en lesgeven. Dat merken we dan in de bezoekcijfers: is er niks nieuws te lezen, dan komen er weinig bezoekers. Alleen wat mensen die naar specifieke onderwerpen op zoek zijn, vinden dan wel iets in het archief. Maar er zijn ook drukke dagen qua bezoek, soms tot bijna 900 bezoekers. Al met al telde het weblog in maart 2012 z’n 100.000e ‘view’ (nu 102,211)!
En we zijn nu bezig om met wat meer auteurs het weblog te vullen, opdat de regelmaat omhoog gaat en meer, diverse onderwerpen en invalshoeken aan bod kunnen komen. Dus mocht je interesse hebben om te posten over cultureel erfgoed projecten, museale toepassingen, archieven, verhalenplatforms, participatie, conferenties, praktijkervaring, nieuwe media, innovatie, disrupties, transities, open data, smartphones met collecties, etc. etc. dan ben je van harte welkom.

Intussen is aan het weblog een LinkedIn groep toegevoegd met nu ruim 3.000 leden (ten tijde van dit schrijven 3.038 leden) en het twitterkanaal @erfgoed20 met ruim 3.000 volgers (3.148). Daaraan is intussen ook Erfgoed Nieuws gelinkt, een twitter kanaal (1.251 volgers) en een dagelijkse ‘wrap-up’ van nieuws over musea, archieven, monumenten en meer zoals dat voornamelijk via twitter gedeeld wordt. Dit paper.li magazine is inmiddels ruim 4.000 keer bekeken (4430).
Dan is er nog een facebook pagina, ook voor Erfgoed Nieuws, waar we overigens nog niet zo heel veel mee doen, maar wel contacten hebben opgebouwd in Vlaanderen. En we zijn aanwezig op Slideshare (naast presentaties ook scripties!), Quora, YouTube, Vimeo, Flickr, Memolane, ScoopIt! en natuurlijk ook Pinterest. In de afbeelding is een ‘board’ te zien waarop we ideevorming omtrent het ‘excentrieke museum’ willen bevorderen.

Het voorgaande is allemaal liefdewerk-oud-papier. In dat opzicht past het goed binnen de erfgoedsector waar ongelooflijk veel bewerkstelligd wordt door vrijwilligers die zich vanuit betrokkenheid en voorliefde inzetten voor erfgoed instellingen. Nu word ik wel gevraagd om lezingen te geven, te adviseren of aan te schuiven bij een expertmeeting en dat is deels vanwege mijn ervaring met en aanwezigheid op Erfgoed 2.0, maar is dat eigenlijk niet een beetje vreemd? Ik opereer dan namens een netwerk waar een paar duizend mensen lid van zijn en geef ik dan mede namens die leden een lezing of advies? En erfgoed 2.0 wil het liefste samenwerken, bijdragen leveren aan bestaande initiatieven, platforms en netwerken. Toch hebben we bijvoorbeeld bij het BMICE project, hoe interessant het ook was, gemerkt dat de verhouding ten opzichte van organisaties als DEN of Kennisland een beetje scheef was; hoe zeer we elkaar onderling ook waarderen. Erfgoed 2.0 was qua organisatie niet meer dan een naam. Het is in de praktijk soms lastig dat zo’n netwerk geen officiële organisatie is en daarom zelf niet heel veel kan ondernemen om het eigen bestaan zeker te stellen; laat staan subsidie aanvragen of fondsen werven. Tot nog toe hebben we weliswaar met ‘gratis’ middelen gewerkt, getuige dit weblog. Maar alles wat wij gratis gebruiken, gebruikt ons ook gratis en dat vind ik niet altijd prettig. Dus daar moesten we daar iets aan doen.

In september 2011 hebben Simone en ik een stichting opgericht: Stichting E30. Dit is nu de organisatie achter het Erfgoed 2.0 netwerk en alles wat daarbij hoort. Momenteel zijn we daarvoor een bestuur (Raad van Toezicht) en een Comité van Aanbeveling aan het samenstellen. Op die manier hopen we het Erfgoed 2.0 netwerk onafhankelijk, maar zorgvuldig beheerd voort te laten bestaan. Uit naam van Stichting E30 worden nu ook diensten aangeboden, zoals trainingen en workshops. Meer daarover is te lezen op de website van Stichting E30. In september 2012 vieren we zodoende het éénjarige bestaan de Stichting en we gaan er vanuit dat we in 2021 het tienjarig bestaan vieren.
[update] Onlangs hadden we een gesprek bij de Rijks GebouwenDienst (RGD) om te praten over de gedroomde locatie voor Stichting E30: Trompenburgh, waarvoor we een uitgebreid voorstel hebben ingediend. Maar daar liepen we toch tegen een rijksoverheid aan die op sommige punten niet zo makkelijk kan bewegen als wij wel zouden willen. Niet iedereen is er van overtuigd dat het ondernemerschap goed valt te combineren met ideële doelstellingen. Dus ligt daar een taak voor Stichting E30… We gaan het dus nog een keer proberen om bij Trompenburgh leven in de ouwebrij te brengen. Lukt dat niet: geen nood, de plannen blijven even waardevol en kunnen elders gerealiseerd worden. Lukt het wel: dan hopen we daar, maar ook op veel andere locaties onze Erfgoed 2.0 connecties maar ook nieuwe vrienden te verwelkomen.

Wat ik echter bij alle getallen, jaren en plannen nog steeds het allermooist vind, is dat ik wekelijks mensen ontmoet die ik nog niet kende, stuk voor stuk leuke, interessante, getalenteerde mensen. En dat ik telkens nieuwe toepassingen leer kennen, andere gezichtspunten ontdek en dat we met elke nieuwe samenwerking weer andere problemen overwinnen. Die plaats maken voor de volgende uitdagingen. Het is een complexe sector, die van het cultureel erfgoed, maar wel één waar je hartgrondig verslingerd aan kunt raken. Dat komt in mij  geval minder door de collecties, hoe bijzonder die ook zijn, dan door de mensen.
Ik verwacht dat we het komende decennium een ontwikkeling zullen zien waarin de media steeds meer en naadlozer geïntegreerd raken in ons dagelijkse en vooral ons sociale leven. Daardoor zullen sociale structuren veranderen, misschien niet altijd even disruptief als we soms zouden willen, maar niettemin ingrijpend genoeg. Daarin kan het museum, of eigenlijk elke erfgoedinstelling, een belangrijke plek innemen als broedplaats, als incubator, als hub en vooral als ontmoetingsplek waar betekenisvolle gesprekken plaatsvinden.

Roland Saekow is zo’n student. Hij ontwikkelde Chronozoom, begon bij The Big Bang en houdt op bij vandaag. Het is even wennen want deze tijdlijn is heerlijk schematisch opgezet en heeft een sterk Prezi-like zoom en zweef gehalte. Maar als informatie (en media) mashup biedt het wel degelijk veel mogelijkheden, denk ik. En niet in de laatste plaats voor musea.

Inmiddels is Microsoft aangehaakt en zal Chronozoom verder uitgebouwd worden met content van een ieder die wil bijdragen aan deze geschiedenis-tijdlijn-wiki. Roland ziet hierin graag de invloed van historici en musea. (Het is je wellicht opgevallen dat Roland in zijn promofilmpje continue spreekt over ‘exhibits’? Microsoft voegt hier in onderstaand filmpje zelfs de term ‘Museum’ aan toe.) Dit zou hoopvol moeten kunnen zijn. Biedt ChronoZoom een nieuw window voor musea om kennis en kunde te presenteren en bij te dragen aan een groots mondiaal project dat bovendien een hoog gehalte erfgoed uitademt?

Niet alleen feitelijke gegevens worden als mashup in deze tijdlijn weergegeven maar ook verhalen zijn van harte welkom. Denk bij verhalen in dit geval aan bijvoorbeeld onderzoeken van professoren en/of student. Mooi detail is dat elke exhibit voorzien is van een zogenaamde bibliografie. Hierin kan bronmateriaal nagezocht worden en wordt zelfs doorverwezen naar extern gesplaatste extra informatie. Dat geeft dit platform toch wel de nodige meerwaarde lijkt me. Bekijk vooral ook even onderstaand filmpje voor de ins en outs. Ik ben erg benieuwd hoe snel en vooral hoe ver dit zich zal ontwikkelen…

Chronozoom, nu nog in Betaversie…

In totaal zijn 30.000 high-resolutie objecten van 151 musea in 40 landen te bekijken. De street-view-stijl interface is nu rechtstreeks verbonden met Google +, inclusief een nieuwe toevoeging: “hangouts” waarmee je de kunst met je vrienden kunt bekijken, real time. Ook biedt de vernieuwde versie van het Google Art Project extra filterfuncties, gebruikmakend van ‘explore’ en ‘discover’ mogelijkheden. Bekijk gerust even de alles zeggende promotiefilmpjes van Google. En zij die meer willen weten over de mogelijkheden en functionaliteiten moeten even hieronder kijken.

Nintendo en het Louvre hebben, zoals zij zelf ook aangeven, de krachten gebundeld en ontwikkelden een digitale tour door het museum gebruikmakend van de 3DS. Deze week is de tour beschikbaar gekomen. “With this partnership, Nintendo and the Louvre hope that visitors to the museum will be aided with a tool to deepen their knowledge of art culture in a fun and interactive way.”

Wat maakt deze audiotour anders en wat maakt het gebruik van de 3DS van toegevoegde waarde voor het museum? Uiteraard: 3D visualisatie en -animaties van de collectie. Ook een interactieve kaart waarop je jezelf binnen het museum kunt lokaliseren (en volgen) komt op een 3DS net iets beter uit de verf dan op je iPhone. Daarbij  beschikt de Nintendo 3DS over twee schermen, waarbij het bovenste scherm gebruik maakt van de 3D-capaciteiten en het onderste scherm informatie biedt met een makkelijk te bedienen touchscreen.

Momenteel zijn alleen de topstukken in de tour verwerkt, maar voor de nabije toekomst staat een heuse familieroute op de agenda, waarbij het zelfs aan een kidsquiz en games niet zal ontbreken.

Op het moment ben ik betrokken bij een stel projecten waar het de uitdaging is ‘vrienden’ te vinden, een netwerk op te zetten en zo te zorgen voor zowel draagvlak als inkomsten. Helemaal toevallig is dat natuurlijk niet, want netwerken bouwen, mensen laten participeren en nadenken over betere verdienmodellen is wat ik (graag) doe. En het laat zich raden dat dit onderwerp momenteel bij veel culturele instellingen speelt nu ze minder afhankelijk moeten worden van subsidies en tegelijk meer maatschappelijk draagvlak dienen te verwerven. Kan dat samen gaan?

Op 29 maart organiseert Kom Je Ook voor de 11e keer een symposium en dit keer gaat het over dit onderwerp. Stichting E30 -de organisatie diesinds september 2011 o.a. Erfgoed 2.0 en ErfgoedNieuws mogelijk maakt- is partner van Kom Je Ook. Daarom krijgen lezers en ‘leden’ van Erfgoed 2.0 een korting  van 15% op de entreeprijs bij het invoeren van de code ‘erfgoed20′. In combinatie met een “early bird korting” betaal je dan ca. 84 euro (ex BTW). 

En natuurlijk vraag ik me dan af of dat wel iets is waar de leden van Erfgoed 2.0 op inspringen. In hoeverre voelen de lezers van het weblog, volgers op twitter of leden van de LinkedIn groep zich meer dan ‘slechts’ onderdeel van een (virtuele) community? Is Erfgoed 2.0 eigenlijk een community? En zo ja, hoe zouden we die community uit kunnen bouwen tot een club? Althans, voor wie dat wil. Wat moet zo’n club dan bieden en wat mag het kosten? Waarmee maken we vrienden en waarmee blijven we vrienden? Om hier dieper op in te gaan, leid ik een workshop tijdens de 11e Kom Je Ook onder de titel ‘tussen community en club‘.

Oneindig Noord-Holland
Sinds kort ben ik (part-time) betrokken bij Oneindig Noord-Holland en ook daar speelt de vraag of mensen er lid van zouden moeten kunnen worden, of er een vriendenvereniging zou moeten zijn, een Oneindige Club als het ware en wat dit dan te bieden heeft voor de leden. Waar staat het (toekomstige) merk Oneindig Noord-Holland voor? Wat biedt het, behalve verhalen, aan voordeel of waardevolle info of beleving? De gelijknamige website wordt intussen goed bezocht, uit de reacties blijkt dat er veel affiniteit met en betrokkenheid bij de onderwerpen is en er is vraag naar meer. En niet alleen van bezoekers van de website, of degenen die met een verhaal extra waarde toevoegen, maar ook van bedrijven, lokale organisaties en overheden. Als we daar een aantrekkelijk model aan kunnen koppelen, kan Oneindig Noord-Holland min of meer financieel onafhankelijk worden. En tegelijk ook meer draagvlak hebben, nog meer betrokkenheid genereren. De vraag is dus hoe je deze beweging op gang krijgt en welke modellen zich daarvoor lenen.

Schatkamer Domplein II
Iets soortgelijks speelt bij Initiatief Domplein 2013, een prachtig project om de rijke en gelaagde historie die het Domplein in tweeduizend jaar gevormd heeft, toegankelijk en beleefbaar te maken voor publiek. Ook daar denk ik, namens Stichting E30, over mee. Om de ambities te financieren (o.a. ondergrondse Schatkamers waarin je de tijdlagen van zeer nabij kunt ervaren), maar ook om meer mensen bewust bij deze betekenisvolle historie te betrekken, is o.a. Mijn Domplein bedacht, waarbij je een stukje Domplein kunt ‘adopteren’. Deze Club van ondersteuners zou nog veel meer uitgebouwd mogen worden en dan is ook hier de vraag: wat voor meerwaarde kun je leden bieden, waarmee activeer je lidmaatschap?
Een vriendenclub ontstaat immers niet vanzelf, zoiets moet groeien en net als bij een tuin heb je niet een week na het planten van een zaadje al rijpe tomaten. Daarbij moet je eerst een manier vinden om contact te zoeken met je publiek, ze bij je organisatie zien te betrekken en dan kun je bouwen aan een onderlinge relatie. Hoe je dat doet vertelt Martin Barden in zijn workshop.

Bekende Verenigingen
Andere goeie en bekende voorbeelden van ‘clubs’ vind ik bijvoorbeeld Natuurmonumenten, Museumkaart, ANWB en natuurlijk tal van sport- en hobbyclubs. Ik steun Natuurmonumenten omdat ik het belangrijk vind wat natuurmonumenten doet; al ben ik het lang niet altijd met ze eens. Als tegenprestatie krijg ik een blad dat ik zelden echt lees en een pasje waarmee ik geoorloofd de gebieden die Natuurmonumenten beheert mag betreden. Anders deed ik het evengoed, maar nu loop ik er met een goed gevoel en kalm gemoed. Ik steun Natuurmonumenten dus vanuit een ideologie, ik vind het, ondanks een kritische houding, belangrijk wat ze doen.
De Museumkaart heb ik vooral uit overwegingen van de korting en het gemak die de kaart biedt; minder vanuit een idealisme dat gericht zou moeten zijn op (het blijven functioneren van) de musea. Misschien dat dit te maken heeft met een soort beroepsdeformatie, ik ben al voortdurend bezig met musea en erfgoed en bedenken hoe we dit kunnen beheren, behouden en betekenis (laten) geven. Er zullen heel wat mensen zijn die het gewoon belangrijk vinden dat er musea zijn, die zich daarbij betrokken voelen en daarom alleen al zo’n kaart willen hebben.

Ook het ANWB lidmaatschap is gericht op voordeel, de afweging dat het erg duur kan worden om geen lid te zijn. Dat werkt dus op het niveau waarop ook verzekeringen opereren en dus zal het voor de ANWB een logische stap geweest zijn om tevens (reis)verzekeringen te gaan aanbieden. Zou, vanuit die optiek, de Museumkaart een soort cultuurpolis kunnen aanbieden, waarmee je daarmee kunst en cultuur, ook bij jezelf thuis, kunt verzekeren tegen verlies, beschadiging of ontwaarding? Of zou je met je museumjaarkaart korting moeten krijgen bij de kunstuitleen en bij museumwebshops? Gebeurt dat al? Is het te organiseren?Typeringen of functionaliteiten van het ene soort lidmaatschap laten zich niet zomaar naar een ander lidmaatschap of verenigingsverband kunt kopiëren. Elke vereniging, club of voordeelkaart heeft blijkbaar een eigen dynamiek die past bij de soort diensten en bij de identiteit van een organisatie.

Brand Strategy en Sociale Marketing
Bij genoemde drie organisaties is o.a. de Brand Strategy van belang: hoe treedt de organisatie als merk naar buiten, welk gevoel en welke waarden vertegenwoordigt het merk, hoe verbindt het merk zich met de gebruikers? Naast Brand Stategy is Sociale Marketing een manier van werken om de organisatie in de harten van de gebruikers te krijgen. Philip Kotler en Eduardo Roberto introduceeerden het onderwerp in het boek Social Marketing als volgt: “Een campagne voor sociale verandering is een georganiseerde inspanning door een groep (de change agent) die probeert anderen (de target adopters) over te halen tot het accepteren, aanpassen of loslaten van bepaalde ideeën, attitudes, praktijken of gedrag.” (bron: Wikipedia)
Het boek heeft niet voor niets de subtitel ‘Influencing Behaviors for Good’ en bij een eerdere editie ‘Improving the quality of life‘. Door beide zaken vanuit het wezen van de organisatie te verenigen en betekenis te geven, wordt aan de ‘volgers’ van de organisatie de kans geboden zich op grond van gedeelde waarden aan deze organisatie te verbinden. Dat gaat dus verder dan een eenmalige donatie of een account aanmaken bij een website omdat je anders niets kan bestellen. In beide gevallen maak je waarschijnlijk deel uit van een database, maar dat is nog geen community.

Op het vlak van Sociale Marketing (of Transformationele Marketing zoals het vanaf 2005 ook genoemd wordt) hebben erfgoed organisaties vanuit hun doelstelling eigenlijk al een voorsprong. Ze vertegenwoordigen doorgaans een (hoger) maatschappelijk belang, doen dat vanuit een intrinsieke motivatie die aantrekkelijk kan zijn voor een volggroep om bij aan te haken. Vraag is dus: hoe zet je dat om in (betaald) lidmaatschap? Ik zou zeggen: kom de 29e ook naar het symposium en denk mee in de workshop ‘tussen community en club‘.