Eskultula Sa Kuta Ni Tata

Muy Bien... Paglipas na Putungan ni Balagtas Inulit kay Bien Lumbera

noreply@blogger.com (tataraul) — Wed, 18 Apr 2012 14:16:00 +0000

Apat na panauhin sa katauhan ng mga haligi ng Concerned Artists of the Philippines (CAP) sa pangunguna nina Renan at Ron Magbuhos Papag ang bumulaga sa aking munting studio sa UP-Diliman kamakailan.Ang pakay nila'y ang ipagpagawa ng isang Lawrel ang Pambansang Alagad ng Sining sa Literaturang Bienvenido L. Lumbera.
Ipuputong daw ito sa nalalapit nitong kaarawan na gaganapin sa Wilfrido Guerrero Theather sa UP-Diliman. Unang tanong ko'y kung gaano kalaki ang ulo ni Ser Bien at ang sabi sa akin ni Ron ay halos kasukat ko daw ang ulo ni Ser Bien. Sa ilang palitan ng kuro ay nabuo ang isang plano sa pamamagitan ng isang larawan ni Balagtas na may putong na lawrel. Kinabukasan, muling nagpadala sa akin ang tropang CAP ng ilang larawan ng mga dakilang makata na may putong na lawrel at doon humabi ang likaw na isip ko upang pagpakis-pakisin ang isang nabubuong larawan sa oido ng aking utak.
Tatlong araw kong pinag-isipan ang ipinagagawa nilang lawrel at nang mabuo sa isip ko ang gagawin ay tinabas ko na ang isang pilyego ng tansong may gauge 18 ang kapal.
Nagdaras din ako ng dalawang bagong moldurang gagamitin ko sa pag-ukit ng dahon. Iniuwi ko pa sa isla ng Talim ang nasabing dahon upang doon ko ito gawain. Nang magawa ko ang mga dahon ay ang sanga at buntot naman ang aking hinipo. Maraming beses kong sinipat ang distansiya ng bawat dahon na aayok sa haba at sukat sa aking ulo. Kinukuhaan ko ito ng picture sa celfone at ipinadadala ko kay Renan para sa kanilang approval. Nang mahigingan kong walang pagtutol sa aking ideya ay ibinalot ko na ito at umuwi na ako sa UP-Diliman.
Dalawang araw akong nagkulong sa aking munting studio upang ihinang ang lawrel ni Lumbera.
At nang matapos ay tinawagan ko si Ron upang tingnan ang aking ginawang lawrel. Walang namutawi sa kaniyang bibig kundi ang paghanga. Huling sabi niya sa akin ay: "Huwag kang mawawala sa Abril 16, 2012 sa pagpuputong kay Lumbera".
Nang dumating ang araw ng pagpuputong ay halos mapuno ng tao ang step ng Palma Hall sa UP-Diliman na dinagsa ng mga Artistang Bayan. Dumalo din sa okasyon sina ka Satur Ocampo, Pangulong Pascual ng UP, Mrs. Lopez na asawa ni dating UP President S.P. Lopez at iba pang kilalang mga tao sa larangan ng sining. Si nanay Mameng Dioneda ang nagputong ng lawrel kay Ser Bien. Apat na stage ang sumalubong sa pinugayan na kinabibilangan ng Kontra-Gapi , Philippine Harmonic Orchestra at isa sa mga humarana ng makabayang awitin si koyang Jess Santiago. Nang makita ako ni Ser Bien sa upuan ay kinawayan ako at pinapanhik sa entablado sabay pagpapakuha ng larawan. Doon lang niya nalamang puputungan siya at napanganga pa nang sabihin kong ako ang gumawa ng kaniyang lawrel. Matagal kong nakasama si Ser Bien sa mga okasyong may pagkilos ang mga manggagawa, kasama ko siyang tumutula sa entablado, nakakasama sa mga bungguang baso at siya din ay isa sa nag-blurb sa aking unang librong Halugaygay sa Dalampasigan ng: "Si Tata Raul ang makatang nagpapatindi sa pagkauhaw natin sa mga susunod pang tula". Mabuhay ka Ser Bien!....MUY BIEN!

Babaeng Lastag Sa Timog Avenue(Sa bupete ni Atty. Dem R. Villanueva

noreply@blogger.com (tataraul) — Mon, 06 Feb 2012 12:47:00 +0000

May Ibong Kumandong

Rubber mold and plaster of Paris
Final paghihinguto
Modeling clay
Pagbibilad
Kuha sa ibaba
Kambal na Hubo sa Timog Avenue
Wasak na katawan
Pagkukulay
Pusod at dalawang bundok

Ang Diwata Sa Timog Avenue (Sa bupete ni Atty. Dem Villanueva)

noreply@blogger.com (tataraul) — Tue, 24 Jan 2012 13:15:00 +0000

Mil nueve ciento sincuenta pa ang Ligaw Na Diwata sa Timog. Isang malaking trosong nililok ng isang dakilang eskultor noong dekada 50 at suwerteng naligaw sa bupete ni Atty. Redemberto R. Villanueva na isang patron ng mga eskultura at iba pang arts. Na-aagnas na ang kaniyang dibdib at palda, kulang na ang mga daliri ng paa at kamay. Marami ng gahi ang pagkakahoy at halatang kinain na ito ng kalikasan. Ipinatawag ako ni Atty Dem upang i-restore ang nasabing Diwata at sa loob ng kulang dalawang linggo ay muling nabihisan ang "ligaw na Diwata". Pinangalanan ko itong Claudia dela Rosa. Tuwinang Biyernes ay may nagaganap na tsibugan, tagayan at kantahan sa bupete ni Atty. Dem at dito'y maraming eskulturang nakapalamuti sa maluwang na penthouse. Karagdagang tanawin si Claudia dela Rosa sa pingkian ng kopita at baso ng mga tarikang abogado at mga artistang dito'y naliligaw. Walang masamang tinapay kay Atty Dem, basta tao kang pumunta sa kaniya ay tao kang haharapin, pakikisamahan, makikipagtagayan, at higit sa lahat down to earth ang kaniyang ugali...madaling lapitan sa mga kailangang tulong. At abangan ninyo ang kapatid ni Claudia na kasalukuyan ko ding binibihisan...wala siyang saplot kahit isa sa katawan...hehe, alam nyo na iyon. Wow!!!

Lipat Bahay sina Neneng Banga, Ming, at Urbano I at II Sa Bagong UPIS

noreply@blogger.com (tataraul) — Thu, 08 Dec 2011 14:43:00 +0000

Muli, hindi inaasahang mapiling muli ang aking katauhan upang i-restore ang mga eskulturang nasira sa University of the Philippines Integrated School.
Kasalukuyan akong nagsusulat ng isang tula nang dumating sa aking opisina si Dr. Gabriel ''Gabby'' J. Paz, pangulo ng Veterinary Practitioners Association of the Philippines (VPAP) na siyang naatasang humanap ng isang eskultor na gagawa sa mga nasirang eskultura sa UPIS na ililipat sa loob ng Pamantasan ng Pilipinas mula sa ngayong kinalalagyan nito sa Katipunan Ave. tapat ng Bgy. Pansol sa Balara.

Dumating sa aking munting galeriya ang nasabing eskultura na walang paa at binti si Neneng Banga.

Si Ming Naman ay walang mukha at lagtas ang dalang lotus. Sina Urbano'y putol ang kalahati ng katawan at tatlong dali ang kapal ng putik at lupa.

Nakagugulat nang linisin ko ang mga nasabing sirang eskultura na diumano'y gawa pa noong dekada 50 ng hindi nakilalang eskultor. Nabura na ng panahon ang mga pangalang nakaukit sa mga rebulto Gawa sa marmol ang mga obra at ayon sa ibang kasamang eskultor ay "baka" ito'y mga lilok ng mga dakilang sina Guillermo Estrella Tolentino at Anastacio Caedo na siyang lumilok ng mga mahahalagang eskultura sa University of the Philippines. Pinangalanan nila itong sina Neneng Banga, Ming, Urbano I, at Urbano II . (dadalawa na ang natirang duwende sa orihinal na pito)

Hindi nabigyang pansin nang mahabang panahon ang mga eskultura dahil sa mga bahid nitong iba't ibang kulay, napag-alaman kong halos may limang patong na ang kulay nito at natabunan ang kagandahan ng angking marmol. Nagdaan din ang obra sa prosesong model clay, minoldehan at binuhusan ng silicon marble at white cement.

Higit isang linggo ang ginasta ko upang maibalik sa dati ang apat na pirasong eskultura at ito'y kinulayan ko ng mistulang antigo ayon sa kanilang edad. Masuwerte ako dahil ito'y pangalawa ng karangalan sa aking pagkatao bilang isang eskultor mulang masimulan kong i-restore ang isang busto ni Leon Maria Guerrero na gawa sa Plaster of Paris ni Guillermo E. Tolentino noong 1953 na natagpuan ko sa isang basurahan sa UP. Isang pagpupugay ang natanggap ko sa mga anak at apo ni Leon Maria Guerrero na sina Chitang Guerrero Nakpil at Liza Nakpil.

Sa darating na Sabado, (December 10, 2011) may Last Fairwell Affair sa UPIS ang Batch nina Dr. Gabby J. Paz, Teresita de Villa,(dating Principal ng UPIS) Gigi Viloria na siyang nangasiwa upang maibalik sa dating anyo ang mga eskulturang nabanggit.

Halina tayo at samahan natin sa tagay sa Sabado ng hapon ang mga dakilang nagpunyagi upang maibalik sa dating anyo ang mga nasirang rebulto sa UPIS.

noreply@blogger.com (tataraul) — Wed, 19 Oct 2011 15:26:00 +0000

Tagumpay ang "Eclectic Vision" sponsor exhibit ng Kulayara Art Gallery Camp Crame Rotary Club sa Senate Building, GSIS Bldg. Roxas Blvd Pasay City noong Agosto 8, 2011. Unveiled by Senate President Juan Ponce Enrile. Featuring Sculptors Tata Raul Funilas, Dr. Ton Raymundo and Painter Romulo Galicano. Ang nasabing exhibit ay parangal kay kuya Dan Pinto na siyang Chief ng Printing Division ng Senate na pumanaw noong nakaraang Hulyo 2011. Tumagal ang nasabing exhibit ng tatlong Linggo.

Moog sa Kuta ni Tata Raul Art Center

noreply@blogger.com (tataraul) — Wed, 19 Oct 2011 15:04:00 +0000

Saktong animnapung taung gulang ang edad ko noong nakaraang Agosto 8, 2011, parang bumubulong sa akin ang isang guniguning may labit na kudyapi at sumusones ng mga himig na naka-aaliw sa aking ulinig. Tulong na sumasalong sa aking mga palad ang amihan at habagat. Umaawit hinggil sa tubigan, hinggil sa papawirin, hinggil sa kabundukan, hinggil sa pag-ibig. Narahuyo akong maglamas ng pikat at dumaras ng palanas hanggang sa sinutsutan ako ng salamin. Bubog ang linaw, nagsasapirot' diamante. Hanggang nakipagtitigan ako sa aking sarili, matagal na matagal. Binilang ko ang gatla sa aking noo, binilang ko ang bigote at balbas, at pinalitaw ko ang isang panghabangbuhay na napakatamis na ngiti. Natatapos umawit ang guniguni'y nakikita kong lumuluwal ang aking kakambal.

Pinaswitan ko't pinababa ang isang moog sa kabundukan, pinaswitan ko't pinalipad ang masasamyo't mahalimuyak na bulaklak, pinaswitan ko't pinalawit ang pinakamarikit na tala at ini-andas ko ang lumuwal kong kakambal at nilagyan ko ng isang Credo:

Kuta ni Tata Raul Art Center
Bgy. Tabon Mainit, Binangonan, Rizal

"Sa Gulong ng alon at bugso ng hangin,
Sa konting tiyaga'y makararating din."

Makata
Eskultor
Artista
Mangingibig
Ama
Inmortal

Moog na ipamamana ko sa aking mga anak at apo.

noreply@blogger.com (tataraul) — Wed, 19 Oct 2011 14:58:00 +0000

Nagbukas ang Ciento Cingcuenta sa Pinto Art Gallery sa Antipolo City noong nakaraang Linggo (Oktubre 16, 2011 at magtatagal ng isang buwan), lahat ng painting, drawing, sculpture ay hinggil kay Rizal. Ito'y sa pangunguna ni artist Ruel Caasi isandaan at limampung artista ang lumahok dito kasama ang inyong lingkod.

Pang-anim na Taong Paglilok ng Tropeo ng PLCPD

noreply@blogger.com (tataraul) — Wed, 19 Oct 2011 14:25:00 +0000

Pang-anim na taon na pala akong lumililok ng tropeo ng Philippine Legislative Committee on Population and Development Foundation Inc.(PLCPD) Bagaman pitong taon nang naitatag ang naturang institusyon. Unang lilok ko ng tropeo ay kahoy sa atas na rin at usapan namin na noo'y Executive Director Romeo Dongeto na siyang nag-aprub ng aking naipresintang eskultura. Apat na taong kahoy ang nililok kong tropeo ng PLCPD. Napalitan ito ng glass noong nakaraang taon at higit na nagustuhan nina Senador Chiz Escudero at Congressman Edcel Lagman na siyang namumunong Senador at Diputado sa PLCPD.

Ngayon ay kasalukuyan kong hinuhulma ang labing-isang tropeo para sa mga mapipiling magigiting nating Reporter sa diyaryo, radyo, at telebisyon na siyang gagawaran ng papugay sa darating na Nobyembre 29, 2011.

Muli na namang malalahiran ng mantika ang aking nguso na laging nanunulis kapag nilililok at hinuhulma ang tropeong maglalambayog sa mga dakila nating mamamahayag sa bansa nating hindi na maka-ahon sa mga suliranin. Dangan nga'y sa sikat na Gateway Mall sa Araneta Center ginaganap ang reception.

Binibigyan din ako ng papuri at ipinakikilala sa mga dumadalong mararangal at kagalang-galang na panauhin na siyang lumilok ng kanilang kinasasabika't gusto ring mapasakamay na tropeong umaalimbukad kapag natutudla ng dagitab ng maniningning na lampara sa bulwagang pinagdarausan ng paggagawad ng parangal.

Muli, maraming salamat sa pamunuan ng PLCPD na patuloy na nagtitiwala sa himas ng aking huklubang palad, may maibabahagi akong muli sa mga dadalaw at makikipamasko sa akin sa darating na kapaskuhan.

Marami ding salamat sa ngayo'y Executive Director Ramon San Pascual at sa mga staff ng PLCPD na laging sumusuporta sa akin lalo na kay Dodie.

Himas Kamay para kay Father Jose Wafeeleart CICM

noreply@blogger.com (tataraul) — Sun, 14 Mar 2010 06:18:00 +0000

Hindi ko sukat akalaing mapadali kong ililok ang isang Paring taga Belgium na nagpasimulang magturay ng isang paaralang magbubunga ng mga kikilanling tao sa iba't ibang panig ng mundo.

Nitong nakaraang huling buwan ng 2009, ginawa ko ang rebulto ng Pambansang Alagad ng Sining sa Literatura na si Edith Lopez Tiempo na pinugayan o pinarangalan sa kaniyang lupang tinubuan sa Bayombong Nueva Vizcaya. Sa pangunguna ng National Commission for Culture and the Arts (NCCA) at Likhaan sa University of the Philippines, naitayo ang isang bantayog Nueva Vizcaya State University (NVSU) sa harapan ng kanilang isang gusali doon.

Nakamasid lamang pala sa ginawa kong rebulto si Dr. Mauricia D. Borromeo na taga Solano, Nueva Vizcaya na naging Dekana sa UP- College of Music sa Diliman. Hanggang nang matapos ang pagpupugay ay ipinatawag niya ako sa kuwarto naming tinitigilan nina Prof. Vim Nadera, Vic Nierva at Eva Cadiz sa NVSU. Nagandahan daw siya sa ginawa kong busto at kung gusto ko daw na samahan ko siya sa kanilang bayan ng Solano upang tingnan ang lugar na plano 0 balak nilang paglagyan ng ipagagawa nilang rebulto ng isang paring siyang dahilan upang maitatag ang sa ngayo'y Saint Louis School (SLS) na nasa bisinidad ng simbahang ang mahal na patron ay si Saint Louis de Beltran sa bayang Solano, Nueva Vizcaya. Si Father Jose Wafeelaert CICM ang tinutukoy ni Maam Maurie na gagawaan ko ng rebulto na namatay daw noong 1957. Si Dr. Mauricia D. Borromeo pala ang President ng Class 1955 sa nasabing Saint Louis School. Pinakuhaan niya sa akin ng litrato ang isang nasa kuwadrong si Father Wafeeleart ang nakapagkit.Nagkasundo kami sa gagamiting materyales at halaga ng rebulto. At sa Oktubre daw ng 2010 ang balak nilang magkaka-eskuwela na ipagawa ito dahil sa lilikom pa sila ng pera sa mga kaeskuwela niyang pinalad ang buhay sa Estados Unidos. (Maraming pinalad sa buhay na nagsimulang mag-aral sa Saint Louis School na nasa Solano Nueva Vizcaya na ngayo'y hindi nakalilimot sa kanilang paaralang pinanggalingan.)

Nitong nakaraang linggo ay isang text mula kay Maam Mauricia ang aking natanggap at tinitipan niya akong magkita kami upang pag-usapan ang gagawing rebulto ni Father Wafeelaert. Kinagabihan ay hinanap ko ang file sa aking kompyuter ng litrato ni Father Wafeelaert at nakita ko. kinabukasan ay ginawa ko ang armadura ng rebulto at kinagabihan ay hinimas kamay ko na ang modeling clay para sa gagawing rebulto.

Tinawagan ko si Maam Maurie para magkita kaming muli sa UP College of Music sa Diliman para maisapinali na pirmahan ang kontrata at maipakita ko tuloy ang panimulang himas kamay sa rebulto. Nasiyahan siya sa nakitang panimulang himas kamay kay Father Wafeelaert bagaman clay model pa lamang. Nang mapirmahan niya ang kontrata ay ibinigay na niya ang paunang bayad at kinagabihan ay muli kong hinimas kamay ang clay model ni Father Wafeelaert.

Muli, sa duyan ng aking guniguni'y lumangkap na naman ang isang di inaasahang pangyayari. Hindi ko alam kung saan huhugot ng kasagutan kung bakit ako ang napipiling lumilok ng mga kinalulugdang personahe o tao sa kanilang panahon. At lagi akong nananalangin sa Poong Maykapal na kung ito man ang gantimpala niya sa akin sa mga libong pasakit na tinamo at lumangkap sa akin noong ako ay bata pa ay lipos kong pinahahalagahan at pinasasalamatang malabis.

At lagi akong naghihintay, kung anumang kaloob na ibibiyaya pa sa akin ng Diyos ay iisa lamang aking sinasabi... SALAMAT.

Muli Akong Niyakap ng Pambansang Alagad ng Sining

noreply@blogger.com (tataraul) — Sat, 05 Dec 2009 02:47:00 +0000

Malikmata sigurong matatawag ang nagaganap sa aking sarili.
Isang pulong ang itineks sa akin ni Madam Eva Cadiz ng UP- Institute of Creative Writing (UP-ICW) at pinapupunta ako sa isang coffe shop na nasa pultahan ng Vargas Museum sa loob ng UP-Diliman Campus.

Una kong dinatnan si Maam Eva, sumunod si Prof. Vim Nadera ng UP-KAL at ang huling dumating ay si G. Martin Z. Lopez na Executive Director ng President’s Committee on Culture sa Far Eastern University (FEU) sa Morayta o Nicanor Reyes St. Maynila. Pinag-usapan nila ang pagpupugay sa limang (5) Pambansang Alagad ng Sining na buhay pa sa katauhan nina: Virgilio S. Almario, Jose Sionil, Romero, Edith Lopez Tiempo at Alejandro Reyes Roces.Sa pag-uugnayan ng Likhaan-UP Institute of Creative Writing at National Commission for Culture and the Arts (NCCA)

Dahilang naigawa ko na ng mga rebulto sina Almario at Tiempo, nagustuhan nilang ililok ko si Alejandro R. Roces ng busto na siyang itatampok sa pagpupugay na gaganapin sa FEU sa Disyembre 1, 2009. Nang magkasundo kami sa mga parakisa ay hindi na sila nagpatubaytubay at pinagpakispakis ang sang-ayon. Tatlong linggo ang ginasta ko upang tapusing lilukin ang 35 pulgadang synthetic marble bust with gold dust finish ni ARRoces.

Nang pa-aprubahan ko ang modeling clay thru email and celfone sms ay pinapirma ako sa isang kontrata at ipinakita nilang kasama ako sa programang gaganapin at pinakatampok ay ang pag-a-unveil ng busto. Ika-anim nang umaga, Disyembre 1, 2009 ay dinaanan nila ako sa aking munting galeri at sabay-sabay kaming nagpunta nina Ser Vim Nadera at Maam Eva Cadiz sa FEU upang parausin ang nasabing pagpupugay kay Pambansang Alagad ng Sining sa Literaturang Alejandro R. Roces. Halos maiyak na niyakap ako ni ARR nang makilala ako at niyaya pa akong magpakuha kami ng larawan.

Doon ko nalamang ang may-ari pala ng FEU na si dakilang Nicanor Reyes ay kapatid ng ina ni Alejandro R.Roces at naging Guro at Dekano din si Roces sa Arts and Letter at naging Editor ng pahayagang Advocate sa nasabing paaralan at nang maupong pangulo si Diosdado Macapagal ay ginawa siyang Kalihim ng Edukasyon.

Tagumpay na matatawag ang nasabing pagpupugay dahilan sa nilahukan ito ng mga matatandang guro ng FEU na ang bawat isa’y may dalang kani-kaniyang kuwento hinggil sa kabutihang loob ng simpatiko at guwapitong si Pambansang Alagad ng Sining sa Literaturang Alejandro Reyes Roces.Higit na masigabo ang palakpak ng mga estudyanteng nanghihiram ng mga kislap at ningning ng mata sa walumpu't anim na taong (86)gulang na si Alejandro R. Roces

Pagpupugay kay National Artist Virgilio S. Almario

noreply@blogger.com (tataraul) — Sun, 22 Nov 2009 21:32:00 +0000

Mga kuhang larawan ni Philip Kimpo Jr. sa pagpupugay kay National Artist Rio Alma sa kaniyang lupang tinubuan sa San Miguel Bulakan sa pagtataguyod ng Bulacan Provincial Government,UP Likhaan at National Commission for Cultures and the Arts (NCCA).

Tampok ang kaniyang bustong lilok ng inyong abang lingkod.

Virgilio S. Almario bust by Tata Raul

noreply@blogger.com (tataraul) — Wed, 09 Sep 2009 11:04:00 +0000

Mahirap asintahin ang kartada ng mukha ng isang tao kapag ito'y nilililok. Subalit sa hinay at utay na may kasamang pagtitiyaga, ito’y nakukuha at natatapos.

Sa dami nang nililok ko'y lagi at laging obserbasyon ng aking himas ang hindi pagkakapareho ng magkabilang panig ng mukha ng tao. At marami ring kasamang ka-“alilang kanin” ang nagsabing mga sikat na artista lamang ang mayroong magkaparehas na kartada ng magkabilang panig ng mukha.

Subukang masdan ang ating mga sarili sa maliwanag na salamin at makikita ninyong hindi pantay ang laki ng ating mata, ilong, tenga at ang tenga natin ay sumusunod ang laki nito sa ating pagtanda kaya minsan ay sinasabing pag may malaking tenga ay matagal ang buhay.

Tulad ng bago kong lilok na kartada ng mukha ni National Artist for Literature na si Virgilio S. Almario aka Rio Alma at isa sa “whisle blower” sa usaping pagpili at pagdagdag bawas ng Malakanyang sa mga bagong hirang na mga “National Artist.” Kayhirap sipatin at himasin ng mga palad ang hindi pagkapantay ng kaniyang mukha ngunit sa tiyaga at paglalapirot ng clay ay nakuha ding maiporma ang kaniyang nakangiting mukha.

Isa pa’y pawang larawan at imahinasyon lamang ang dinudukal ko sa kaniyang hitsura dahil hindi alam ni Rio Alma na ginagawa kong muli ang kaniyang busto na balak ilagay ng bayang San Miguel Bulacan sa pagpupugay na gagawin sa kaniya sa darating na Setyembre 29, 2009. Ito’y isang proyekto ng UP-Likhaan ng Institute of Creative Writing (ICW) sa Unibersidad ng Pilipinas at National Commission for Culture and the Arts (NCCA). (Sina ser Vim Nadera at Maam Eva Garcia Cadiz ang kapural nito upang gawin ko kahit di kunin ng bayang San Miguel Bulacan ang busto ni Rio Alma.)

Sa ngayon ay katatapos ko lamang ng kaniyang ginintuang busto at ito’y nakahandang ipresenta sa butihing mayor ng San Miguel Bulacan na si Kgg. Roderick Tiongson ng mga project Coordinator ng UP-Likhaan ICW at NCCA sa lalong madaling panahon.

Ang Pagbabalik

noreply@blogger.com (tataraul) — Sun, 09 Aug 2009 13:23:00 +0000

Higit animnapung taon ang nagdaan,
Mulang nilisan mo ang mahal na bayan;
Upang makahanap ng katagumpayan
Hindi ka nabigo sa layong marangal.

Ngayon ay nagbalik na may dalang handog,
Sa mga kabayang Maningning Bantayog;
Na di matitinag sa sining na moog
Pambansang Alagad kang di malilimot.

Isa kang huwaran ng batang sisibol,
Dito sa maunlad bayan ng Bayombong;
Kamanyang mong alay ang bango ng amoy
Hindi malilimot hanggang dapithapon.

Ikaw Edith Tiempo, ang bayan mong mahal;
Sa 'yong pagbabalik ikaw'y pupugayan.

Agosto 9, 2009
Soneto ni Tata Funilas alay kay Pambansang Alagad ng Sining sa Literatura

Nang Magkurus Ang Aming Landas Ni Pangulong Ramon Magsaysay

noreply@blogger.com (tataraul) — Mon, 01 Jun 2009 13:02:00 +0000

Katanghaliang tapat nang may tumawag sa aking celfone upang alamin kung saan ang address ng munti kong galeriya. Si Bb. Ma. Juliana M. Noces ang nasa linya at sinabi niyang naghahanap sila ng eskultor na lililok kay Pangulong Ramon Magsaysay upang ilagay sa kanilang ospital/paaralang UERM na nasa #64 Aurora Blvd. Bgy. Dona Imelda, Quezon City. Sinadya niya ang aking galeriya at bahay upang makita niya ang aking mga nililok na rebulto. Sa madaling salita'y nag-iwan siya ng isang pangakong masarap pakinggan sa aking tinututuling tainga.

Ilang araw ang lumipas, nag-email siya sa akin at pinagsubmit ako ng qoutation sa isang rebulto ni Magsaysay na tatlong materyales ang gagamitin. Nagsumite ako ng materyales para sa tanso, synthetic marble at synthetic bronze at ang napili nila ay ang pangalawa. Lumipas ang isang linggo, tinawagan ako ni Madam Julie Noces upang magdala ng sampol ng gawa kong yari sa synthetic marble at ihaharap daw nila ako sa meeting ng board upang pagpasiyahan kung gagawin na ang rebulto.

Ang huling kumausap sa akin ay ang tatlong inhinyero at arkitekto ng UERM at sa ilang palitang usap ay dinala nila ako sa kanilang Vice Chairman Mr. Young. Agad namang inaprubahan ang nasabing qoutation at pinagsumite naman ako ng isang kontrata kung saan ang pumirma ay kaming dalawa ni Bb. Noces.

Tatlong linggo ang ginasta ko upang maitayo ang pedestal na may sukat na 3ft. X 5ft, dalawang marmol slab na pinaglagyan ng Credo at dedication, bago ko hinulma ang modeling clay ay pumunta si Senador Jun Magsaysay sa galeriya kasama ang isang arkitekto ng UERM at si Bb. Noces para aprubahan ang rebulto ni Pangulong Magsaysay kung kamukha na.Binigyan pa ako ng libro ni Senador Magsaysay na inakda ni G. Jess Sison kung saan ang mga anekdota niya ang nakalagay sa libro at may mga larawan ni Pangulong Magsaysay. Medyo ipinabago ang pisngi at ilong at makalipas ang isang araw ay nai-email ko kay Senador Jun Magsaysay ang larawan ng binago kong rebulto na matamis na ngiting "much better, pogi ang aking tatay dito." Nasabi ko na lamang na: Ito na ang pagkukurus ng aming landas ni Pangulong Magsaysay.

Isang araw at isang gabi ang aking ginugol upang mailagay sa pedestal ang busto ni Pangulong Magsaysay kasama ang Credo niya. Lumipas ang dalawang araw ay muli akong ipinatawag ng pangulo ng UERM upang lumilok muli ng dalawang rebulto ni Pangulong Magsaysay na walong pulgada naman ang taas at kanila raw ibibigay kay G. Lucio Tan at sa kanilang LIbrary.

Kanginang hapon, natapos kong hulmahin ang walong pulgadang rebulto. Nakatutuwa sa aking puso ang mga nangyari, may mga katanungang bumababag sa hindi ko mapaniwalaang kaganapan. Bakit ako ang napisil na lumilok ng isang pangulo ng bansa samantalang maraming dalubhasa't pantas ang nakapaikot sa kalakhang siyudad?

A, marahil ito ang tinatawag na takda ng tadhana at ako'y naniniwalang nilukuban ang katawan ko ng mga dakilang eskultor mulang makita ko noong nakaraang 2004 sa isang basurahan ang busto ng pantas at ama ng Parmasyotika sa Pilipinas na si Leon Ma. Guererro na halos luray sa pagkakatengga kasama ang mga basag na garapa at kalawanging silya sa isang lugar sa UP-Diliman na nililok ng Pambansang Alagad ng Sining sa Eskulturang si Guillermo Estrella Tolentino noong 1953 na buong tiyaga kong nirestore bago ibalik sa inapong si Madam Carmen Guererro Nakpil.

Hunyo 1, 2009
Sa aking Galeriyang puno ng Rosas

Ayel (Inang Lawa)

noreply@blogger.com (tataraul) — Tue, 31 Mar 2009 08:07:00 +0000

Ayel* (Inang Lawa)

Kalilipas ng isang masigwang hanging may angkas na ulan.
Lumabas ka sa pinakataluktok ng iyong himpilan
At sinuyod ng tingin ang kaligiran.
Malinis na malinis ang lahat,
Katulad noong huling dumalaw
Ang ganitong salimbay ng hangin at ulan.

Hinagod mo ng tingin ang kiwal na batis
Na dinadaluyan ng tubig buhat sa paa ng iyong himpilan.
Hindi mo naligtaang panung’han ang dalawang dunggot
Na kinaroroonan ng isang gintong ahas na mahimbing na natutulog.
Sumungaw sa iyong labi ang umid na ngiti.

Pumasok ka ng himpilan at kinuha sa paga
Ang maririkit mong kasuotang iba’t iba ang kulay.
Pansin mong tinatagilumi ang hiblang kinakapitan
Ng pinong dalyamas. Tinungkab mo ang isang pinid
Na lagusan at kinuha ang isang batiya at palo-palong
Matagal nang itinago ng iyong mga magulang.

Nang lumabas ka’y natanaw mo ang lawak ng tubigan,
Kalmante’t matining liban sa gawing dalampasiga’y
Walang humpay ang salpukan ng kuluting anlog.
May giyaot at gilawgaw kang hinihila ng kasabikan,
Gusto mong muling mayakap ang iyong tubigan.

Tumugpa ka sa dalampasigan.
Sunong ang isang batiyang inukit sa batikuling
Na punong puno ng tinagiluming maririkit mong damit.
Ang kaliwang kamay ay may hawak na palo-palo
At ang kanang kamay ang alalay sa batiyang batikuling sa iyong uluhan.

Tuminghas ang halas ng talahib sa tagilirang kaminong kareta
Habang kumakalapak ang tunog ng nanalunton mong sakong,
Matamis ang ngiti mong gustong sigidahin ng mga ligwang
Nasa punong pilingpiling at nangingitlog ng matamis na pukyutan.

Una mong inihagis ang palo-palo sa gabukong-bukong na lalim ng lawa,
Igting na ibinaba ng dalawang kamay ang batiyang batikuling sa iyong ulo
Nang may marinig kang sibok sa gadibdib tubig ng lawa.
Naging malikot ang galaw ng iyong dalawang mata
Upang hanapin ang naghagis ng pinasibok na bato.
Wala kang nakita kundi ang isang puno ng kawayang nangaglawit ang bulaklak,
Naglawit din ang nakatiwarik at natutulog na bayakan
Sa talukap ng mabulbol at bago lang naninilanghad na labong
Sa tabi ng malalagong kambong at lungtiang dahong bayambang
Sa kuwengka ng iyong kinatatayuang dalampasigan.

Inisip mong isang isdang karpa o isdang tigiti ang nagmantik at ngumasab
Upang humigit ng isang hingang hangin sa rabaw ng tubig.
Maligamgam na tubig ang buong giliw na naglangoy sa dalawa mong paa
Upang hugasan ang alimuom at singaw ng lupa.

Inisa-isa mong kusutin ang maririkit na damit sa batiyang batikuling
Habang dumadapyo sa iyong kabuuan ang dayaray galing sa banig ng laot.
Dumadapa ang iyong buhok sa pagsabukay ng hangin
At ini-uugoy ng maliliit na anlog ang balbong balahibo ng iyong binti.

Hanggang umalatiit ang punong kawayan
At lumawiswis ang mga dahong ginigitgit
Ng hangin at ang naninilaw na daho’y
May kunday ng pamamaalam na iglap mapipigtal
At magiliw na paugoy-ugoy ang indayog pagbagsak sa mayabong lupa.

Mulang laot ay unti-unting bumangon ang alon
Upang tunguhin ang iyong kinaroroonang dalampasigan.
Unang dampi ng alon ay nasapol ang isang ayap na puntod
Na nasa unahan ng iyong pinag-aanlawan,
Lumikha ito ng isang kumpol ng ampiyas at nang lumao’y
Ikaw ang pinag-ukulan ng halik ng isang along naging mabilis ang paggulong.

Nawalan ka ng panimbang at nabasa ang suot na kamisola,
Lumabas ang bawigang balantukang bahaghari sa pusod ng lawa
At pumisik ang isang matulis na kudlit ng kidlat—
Umigtad ka nang dumagundong ang kulog.
Natumba’t nawalan ng panimbang—
Tuluyang nabasa ang buong katawan.
Nag-init ang ligamgam ng tubig nang masapo ang iyong kaangkinan.

Pakalabukab na gumapang ang duhol
Sa naulinigang ingay at galaw sa rabaw ng tubigan,
Nagsiksik sa naglunong lili ang kutung-buwaya sa takot nang kumalabusaw ang tubig.
Gusto kang puntahan at tulungan ng mga nagkukumpulang alitaptap
Sa puno ng dapdap na puno ang banakal ng bumabaldig na alimagmag,
Ngunit ang kanilang paroroona’y lipos maliwanag.

Pinagkalipumpungan ka ng sari-saring isda.
Narahuyo ka sa salpok ng alon,
Lumangoy ka papuntang laot at sumakay
Sa isang kumpol na lulumbanging liling gumigimbol sa salpukan ng anlog.
Pinagpatong-patong mo ito at ginawang munting tanghalan.

Sumakay ka at kinuha ang puti at asul na bulaklak na binabantayan ng yapyap at kuhol.
Nagsayaw ka sa ibabaw ng lili, nagtatakang sumusunod ang langkay ng kanaway
Habang nasa kaitaasan ang walang humpay sa paglipad na langaylangayan.
Natanaw ka ng tigmamanukin at bakaw-pulong lumipad
Dahil nabulabog nang kumulog kanina habang naninila ng isda
Sa habagatan ng dunggot at nang biglang bumuhos
Ang ulang kandong ng buntis at busilak na ulap.

Walang hindi nabighani sa iyong kagandahan ng oras na iyon,
Pati ang kaliskis-buwayang ulap ay naghangad ding lapitan ka—
Subalit mas malakas ang simoy ng pagkatakam ng hanging amihan.
Itinaboy ang nagkulabong ulap
At ikaw ang nilukuban ng kaniyang walang sinlakas na bugso
Hanggang ang munti mong balsa’y umanod-anod
At yakapin ng mga kuyapo, sintas-sintasan, tikiw, at digman.

Hindi mo nakayahang tumayo sa binalsang tanghalan,
Nagpatirapa ka at pilit ipinikit ang mga mata.
Alimaymay mo ang kakak ng uwak sa himpapawid
Habang ang tagak nama’y nanginginain sa tikiwan
At pinahahaba ang leeg na nakatingin sa amihan.

Naramdaman mong isinasayaw kang paikot ng bumalisunsong
Na uli-uli’t iniligid ka sa pinakamalaking lungki ng pulo
Habang takam na inilalawit ng buhawi ang matulis nitong buntot
Patungo sa iyong kinalalagyan.
Umuusad naman ang sinag sa bumabawig na bahaghari
At pilit ipinakikita sa iyo ang sari-saring kulay.

Nagpalutang-lutang ka at nagpaanod-anod,
Matiyagang nakakapit ang mga susong buwili,
Papan at susong pilipit sa sungot ng tagunton
Hanggang narating ng iyong sasakyan
Ang pusod sa lawak ng tubigang pinagpapahingahan ng habagat.
Sinuyo ka ng kaniyang dayaray at inihaplos
Sa iyong katawan ang walang kasinlamig na dapyo.
Nakaramdam ka ng antok at nakatulog nang mahimbing.
Pinagkalipumpungan ka ng mga pipit-puso at humimig
Ng matinis at matimyas na awitin.

Ginising ka ng dayaw ng tigmamanukin.
Binalaan kang mas higit na sigwada ang darating sa iyong kinaroroonan
Kaya inilawit mo ang iyong paa sa tubig
Upang gawing sagwang panudlong pabalik sa dalampasigang pinagmulan.
Natuklap ang mga linab na kumapit sa iyong sampung daliri.

Nakita ka ng bakaw na may labit sa paang ligaw na prutas na hinlalagak,
Kumakak nang kumakak hanggang dumating ang kawa’t dumapo sa iyong balsa.
Mahigpit na ikinapit ang mga paa sa lulumbanging lili,
Iwinagayway ang kanilang pakpak upang makapaglayag ang iyong sinasakyan.

Bumilis ang iyong pag-anod pabalik sa pinanggalingan
Nang salubungin ka ng naglulumiyad na alon,
Nabasa kayong lahat pati mga tumulong na bakaw na ipinaglayag ang binalsang lili.
Pamuli kang pumagitna sa balsa at inilapat ang katawang nakadapa.
Muli kang pumikit.

Marindi ang init ng nagbabagang araw na nagpa-antaw sa mga miralya at baladre,
Natanaw ka ng matataas na punong kahoy sa kaparangan at bundok;
Balana’y gustong maghandog sa iyo ng kanilang lihim at lilim na kanlungan.
Binulungan nila ang alapaap at sinuyong ikaw ay tabingan.

Lumukob sa iyo ang makapal na alapaap at tinak'pan ang nagliliyab na araw.
Nakaramdam kang muli ng lamig at unti-unting iminulat ang mga mata.
Ibinaligtad mo ang nakadapang katawa’t tumambad sa alapaap ang iyong kagandahan.

Hindi umalis ang alapaap sa pagkakayakap sa iyong kabuuan
Nang pamuling hipan ng amihan ang alapaap na tumatabing sa maliyab na araw.
Nagtitigan ang araw at amihan,
Lakas ng bugso kontra init ng liyab.
Bawat isa’y naghahangad kang mayakap.
Muli kang nakatulog habang namamasyal magdamag ang bilog na bilog na buwan,
Habang yukayok na nakahapon sa balakbak ang mga bakaw.
Nag-ipon-ipon ang maniningning na bituin nang masilayan ka nilang natutulog,
Palutrina silang bumaba at gumawa ng isang rosaryo at iginalang nila sa iyong leeg.
Nagluningning ang lawak ng karagatang kinalalagyan ng iyong tanghalang lili.

Sumabo ang sari-saring isdang narahuyo sa liwanag ng iyong kuwintas na tala.
Hindi napigilan ng barakong dalag na umigpaw at lapitan ka,
Kahit ang tag-an ay nagtatanong at hinahanap ang nawawalang mga anak.
Kagat din ng dulong ang palikpik ng barakong dalag
Upang maki-usyuso sa mapangahas na igpaw ng barakong dalag.

Kinagat ng maliit na ngipin ng barakong dalag ang isang butil ng iyong kuwintas
At muling pumusag pabalik sa tubig.
Sinunong ng dulong ang pinakamaliit na nagningning na bituin, nagpatihulog sa tubig.

Nakita ng ibang isda ang ginawa ng barakong dalag at dulong kaya’t umigpaw
Para kumuha ng butil ng kuwintas na tala sa iyong leeg,
Nagliwanag ang ilalim ng tubigan.

Nagising ang ibang isdang nagulat sa nakitang liwanag sa ilalim ng tubig.
Lumamlam ang paglalakbay ng buwan,
Nawala ang limbo nito na walang putal na tinatabingan ng manipis na alapaap—
Tuluyang nagdilim ang paligid.

Natulog ang maningning na mga tala sa himpapawid
At ginising ka ng sunod-sunod na tilaok ng labuyo.

Bukang liwayway, tiningnan mo ang iyong sarili sa malinaw na tubig,
Kumilapsaw ang gintong liwanag ng araw
Nang magsalpukan ang likhang anlog nang itundo mo
At gumawa ng matang-tubig ang iyong hintuturo,
Nalibang ka sa lumaking bilog.

Lumitaw ang malawak na bulaod ng laginlin.
Ito ang palatandaan ng iyong pagbabalik
Sa sinapupunan ng iyong pinagmulan.
Una ang ulo mong tumalon sa tubig,
Higit na malaki at malayo ang sinaklaw
Ng iyong katawan sa nalikhang matang-tubig.

Matagal kang sumisid, napakatagal na panahon ang paghihintay sa iyo,
Ng ulap,
Ng bahaghari,
Ng araw,
Ng takipsilim,
Ng tikiw,
Ng matang-tubig,
Ng uli-uli,
Ng buwan,
Ng amihan,
Ng habagat,
Ng talahib,
Ng palo-palo,
Ng batiyang batikuling ,
Ng bituin,
Ng laginlin,
Ng tigmamanukin,
Ng bakaw,
Ng labuyo,
Ng karpa,
Ng yapyap,
Ng dahon,
Ng labong,
Ng bayakan,
Ng duhol,
Ng dapdap,
Ng alitaptap,
Ng uwak,
Ng hinlalagak,
Ng tagak,
Ng balakbak,
Ng balsa,
Ng miralya,
Ng himpapawid,
Ng tag-an,
Ng dulong,
Ng barakong dalag,
Ng digman,
Ng kuyapo,
Ng kulog,
Ng kidlat,
Ng alapaap,
Ng alimagmag,
Ng sigwada,
Ng kawayan,
Ng sintas-sintasan,
Ng kiwal na batis,
Ng baladre,
Ng paga,
Ng pinong dalyamas,
Ng bulaod,
Ng kuluting anlog,
Ng dunggot,
Ng bundok,
Ng puntod,
Ng dayaray,
Ng lili,
Ng bulaklak,
Ng kawayan,
Ng kamisola,

Ng pukyutan,
Ng ligwan,
Ng pilingpiling,
Ng kaminong kareta,
Ng alon,
Ng susong papan,
Ng susong pilipit,
Ng susong buwili,
Ng tagunton,
Ng kaparangan,
Ng palipod,
Ng tulos,
Ng laot,
Ng langaylangayan,
Ng kanaway,
Ng buhawi
At iba pang sa iyo ay umibig.

Maraming narahuyo at kinagiliwan ang iniwan mong paraiso,
Maraming sumakay sa lulumbanging liling naging giya nila
Sa masayang paglalakbay at paglalayag—
At ipasiyang mamalagi at lumilok ng sariling pangarap
Sa iniwang paraiso.
Hanggang nalimutan nilang lahat ang iyong pagkawala,
Nalimutan nilang minsan rin nilang sinamba ang iyong kagandahan.

Mula sa iyong pinagkublihan ng napakatagal at hindi mabilang na panaho’y
Ninais mong balikan ang dating lugar na itinuring na paraiso.

Nagpaalam ka sa lahat na iiwan sa ilalim ng lawa
Na ang huling bulong mo’y agad kang babalik.

Lumitaw ka sa pinakapusod ng lawang kaangkas ang singaw ng laginlin.
Sinalubong ka ng rumaragasang kulabong alon,
Kumapit sa iyong balat ang makakating laman ng tubigan.
May nakita kang mga tuyo at albinong lili,
Hindi maipaliwanag ng iyong damdamin
Ang sumalubong na pagtataka sa nakitang kaligiran.

Wala kang palatandaang namalas sa dating paraiso.
Kumubli ka sa tampok na tumpok ng lilihang kinalalagyan
Nang makarinig ka ng banyagang ingay.
Isang paraw na lilok sa puno at puno ng makabagong kulay,
Umaalimbukay ang malibag na tubig sa hulihan.
Natanaw ka ng nakasakay dito at ikaw ay tinugis.

Muli kang gumawa ng isang matang-tubig
Upang sumisid sa ilalim ng tubig.
Lumikha ng ibang galaw sa tubig
Ang nalikha mong matang-tubig.

Humugong ang mahihiwagang bulong
Na may dumating na laginlin
Sa kinubkob nilang dati mong paraiso,
Ipinahahanda ang lahat ng palakaya sa tubigan
Upang ikaw’y hulihin at parusahan.

Kumalat sa lawak ng dagat ang likha mong matang-tubig.
Gusto mong bumalik sa sinapupunan na iyong hinimlayan ng mahabang panahon
Ngunit nagtatalo ang iyong isip sa naganap sa dating paraiso.
Nagpasiya kang manatili sa tubigan
At inalimaymayan ang nangyari.

Sumisid ka nang sumisid,
Paikot sa kaldera ng lawang may isang tumpok na lupa sa pinakagitna.

Nahuhulabid ka sa mga tulos at palipod, gilik, banlik, taliptip, burak, putik, pampers,
Plastik, yangkaw,bunggang hayop, balutan ng mga Jolibee, McDo, Chowking,
Kentucky, at ibang kuyagot at maritatas na nagpalinab sa malapad na tubigan.
Nahuhuli ka sa mga baklad,
Nasasagbat mo ang malalaki at maliliit na lambat
Na ikinulong ang mga isdang hindi mo kilala.
Nanginginig ang buo mong katawan
Kapag nalalawitan ang tubig na kinaroroonan mo
Ng isang makinang at matulis na may lumalabas na dagitab,
Nakita mong nakagapos ang lulumbanging lili,
Wala kang makitang kuyapo, miralya, baladre at balakbak;
Wala na rin ang ibang mga isdang kinagiliwan mo noon.

Nakakita ka rin ng mga bagong sasakyang tubigan.
May paraw, may batel, may gibara, may gawangan, may wakesa, may pagukpok,
May pampasaherohan, may lunday, may armadahan, may lampitaw, may kasko,
May lantsa, may hakutan ng langis, may regata, may speed boat, at may mga gawa sa Nakalalasong fiber glass.

Nakita mo rin ang walang pakundangang pagsalanta sa tubigang kinagiliwan mo noon ang mga mamamalakayang:
Mananalapang,
Mananakag,
Manunuro,
Mamamarukot,
Manggagalay,
Mangingitang,
Mamimiwas,
Mandadala,
Mamamante,
Mamumukot,
Mangangahig,
Maninikit,
Magbubukatot,
Mananalapyaw,
Mananalap,
Mag-aalig,
Maninikin,
Maninibulos,
Manunuklob,
Maninibog,
Mamamarakas,
Mananakebo,
Mananapo,
Magtatakilis,
Mangangapa,
Magbabaklad,
Manunuliya,
Magpipispen,
Mananalakab,
Mamamana
At mangunguryente.

Umiyak ka nang umiyak, walang tigil,
Hindi mo mabilang ang araw ng iyong pagtangis
Sa sinapit ng iyong iniibig na paligid.

Nagpasiya kang bago bumalik
Sa hinimlayan mo nang napakatagal na panahon
Ay dalawin ang dalawang dunggot ng pulong iyong binantayan noon.
Titingnan mo kung naroon pa ang natabunang gintong ahas
Na matagal na panahong binantayan at kinagiliwan ng iyong ama.

Nakita mo ang pakay na gintong ahas,
Litaw ang makinang at matulis na pangil nito
Sa dunggot ng Kinabutasan at kumikiwal na buntot nito sa dunggot ng Habagatan
At anumang oras ay handang manila, managpang at manibasib.

Pebrero 7, 2009

* Si Ayel ang Inang Lawa na pinagbantay ng kaniyang ama at ina sa isang paraisong ipinalilok sa diyos ng tubigan. Sa pinaka-utong ng bundok ng Dungaw naroon ang kinagiliwan ng kaniyang amang isang gintong ahas. Mulang pinanikitan ng panibugho ang kaniyang ina sa gintong ahas ay ipinaki-usap sa diyos ng lindol na pasabugin ang Dungaw at gawin itong isang paraisong hawig sa balaraw ng kaniyang asawa at ilagay sa ilalim ng lupa ang gintong ahas na pinanibughuan. Ito ngayon ang kinalalagyan ng pulo ng Talim na nasa gitna ng lawa ng Laguna.

Tala:

Alimagmag- pinagbahayan ng alitaptap
Anlog- salpukan ng maliliit na alon
Ayap- lutang, antaw
Balisunsong- korteng apa o bulkang baligtad
Banakal- balat ng kahoy
Batikuling- uri ng kahoy na malambot at magaang
Bulaod- gumagapang na bula sa tubig
Bumabawig- kumukurba, bumaluktot
Bunggan- naka-antaw o nakalutang na hayop sa tubig
Dalyamas- pinong himulmol ng ginto
Dayaray- mahinang dapyo ng hanging habagat
Duhol- ahas tubig
Dunggot- dulo, tangos
Giyaot- kiliti, gilawgaw
Gumigimbol- pagsayaw ng waterlili sa tubig
Iginalang- ikinuwintas sa leeg
Inalimaymayan- naulinig
Kamisola- kasuotang pambabae
Kumalabusaw- likhang ingay pag hinataw ang tubig
Kuwengka- lambak, lungki, tagong bahagi
Laginlin- singaw ng tubig
Lutrina- prusisyon
Mantik- paglalaro ng isda sa tubig
Paga- tabihan ng gamit, mezzanine
Palipod- nabaling tulos o kawayan sa tubig
Sibok- pagbagsak ng isang bagay sa tubig
Sintas-sintasan- damong tubig
Tag-an- uri ng isdang tabang na may lagare sa nguso
Tagunton- hipong tabang
Tigiti- maliit na kanduli
Tikiw- damong mahalas ang dahon, buntot-kalabaw
Tinagilumi- kinapitan nang dumi dahilan ng pagkupas
Tuminghas- tumilanghad, pagtaas ng ulo
Tumugpa- lumusong, bumaba
Umalatiit- ingay ng naiipit na bagay
Yapyap- maliit na hipong tagunton

Kuta Ni Tata Art Center sa isla ng Talim

noreply@blogger.com (tataraul) — Sat, 03 Jan 2009 10:25:00 +0000

Sampung taon ang lumipas matapos kong bumili ng isang solar sa isla ng Talim ay nagpapulak ako ng labintatlong malalabay na kawayan sa dalisdis at parangan ng bundok Mabilog sa sityo Tabon Mainit sa isla ng Talim upang ituray ang isang malaong pangarap, ang makapagtayo ng isang art center sa isla ng Talim kung saan ako isinilang.

Sa pagpapakis-pakis ng pangarap at pagtutulong-tulong ay napasimulan ang isang Kuta noong Oktubre 2, 2008. Malaking kantidad nang ginasta rito ay ang palipad-pera ng aking Dayunyor na nasa Australia. Saktong isang buwan natapos ang kabahayan ng Kuta at sa painut-inot na pag-uuwi ng mga nililok kong eskultura ay nagkahugis ang aking itinayong Kuta.

Una kong ginawa ang isang live mask na semento at itinuray ang isang iisandaaning taong gulang na mulawing nahingi ko sa isang pamangking nagmana nang ginibang matandang bahay at ang pinakapahalang para maging Kurus ay isang metrong yakal humigit kumulang na galing naman sa mga labing tatal ni Napoleon V. Abueva noong ako'y gumagawa pa sa kaniya mga taong 1970's.Isinunod ko ang paggawa ng isang nitso at inilagay ko sa loob nito ang aking bangkay na semento.

Ginawa kong art ang hinukay na tuod ng kawayan, pinagpatong-patong ko ito upang maging isang drift-grass upang mataniman ng halamang bromeliad at mga ligaw na halamang namumulaklak tulad ng buntot-kalabaw o tikiw at ulikbangon.

Saktong tatlong buwan nang pasinayaan at gawaran ng bendisyon ng Kura-Paroko ng San Francisco de Assisi at Santo Domingo Quasi ang itinayo kong Kuta kung saan ay nagpadugo ng isang kambing at isang baboy. Ipinabatid ko sa Paring nagmisa ang aking layunin sa aking Kuta kung saan buong giting niyang pinuri ang aking itinatag na Kuta, higit ang nitso na siyang pinakasilbing entablado.

Dito nalantad sa mga taga nayon at kadatig pook ang aking ginawang nitso na may sarili kong bangkay. Dinadayo nila ang nasabing nitso upang tingnan ang isang arteng kakaiba.

Kaya mga kamakata, ka-eskultor, halina kayo't buhayin natin ang sining at arte sa pamamagitan ng isang malikhaing pagpapakita sa ating mga nakatagong wido upang sumigabong higit ang mundo nating ginagalawan.

Tula nang tula!
Lilok nang lilok!

Mula sa Kuta ni Tata Art Center sa isla ng Talim

Bright idea: Busto ni Rio Alma

noreply@blogger.com (tataraul) — Tue, 15 Jul 2008 08:45:00 +0000

Tatlong araw na akong umiiskiyerda sa aking kuta upang bigyang daan ang matagal ko ng proyektong ipinangako sa mga dakila at tarikan ng panulaang Filipino, higit kay Atty. Dem Villanueva.

Tuwing Biyernes ng gabi, hindi kami pumapalya sa pagpunta sa isang kaibigang abogadong napakahilig mangolekta ng sari-saring paintings, sculpture at haling din sa pagtula. Si Atty. Redemberto Villanueva. Hindi lamang kaming grupong manunulat ang kaniyang nagiging taga-inom, taga-kain at taga-kuwento bagkus nilalanggam din ang gabi ng Biyernes sa kaniyang mga kasamahang Judge, Artista, Diwata, katropa sa Ateneo Law School, Mahistrado at iba pang buraot na kaut-utang dila.

Si Ser Rio Alma ang nagpakilala sa akin kay Ser Dem bilang isang eskultor, minsang isinama niya akong tumula sa isang nude painting sa kaniyang bupete sa roof top ng C.C.Castro International sa Timog Ave. makasaysayan ang pagpakilalang iyon ni Ser Rio Alma dahil sinubok ni Ser Dem ang aking kakayahan nang ipagawa niya ang isang larawan ng Lady of Justice na ililok sa material na bronze. Dalawang araw ang ginugol ko upang matapos ang eskultura at nang ipakita ko ito sa kaniya ay lipos siyang natuwa at mula noon, lahat nang gawin kong eskultura sa tanso at kahoy ay kaniyang binibili hanggang sa nakakasama na namin siya hanggang sa aking kuta kasama ang mga dakila at tarikan.

Ipinagmamalaki kong nakapundar ako ng isang katamtamang loteng tirikan ng bahay sa pagkahilig niya sa aking obra. Isa siya ang nagpanukala na lilukin ko ang busto ni Rio Alma nang lilukin ko ang busto niya sa kahoy. Hanggang nabalitaan na lamang naming inambus siya sa ibabang parkingan ng kaniyang bupete at sa awa ng Diyos ay nabuhay siya sa walong tama ng kalibre 45 sa iba’t ibang parte ng katawan at maniwala kayong ang fatal sanang tama niya sa tapat ng puso ay ang nagsalba ay ang kaniyang fountain pen na humarang sa isang balang lalagos sana sa kaniyang puso. Mabait na tao si Ser Dem dahil marami siyang pinag-aaral na batang anak ng kaniyang mga kawani, bigay-pala siya sa mga nangangailangan at down to earth siyang makisama. Likas sa kaniya ang mapagmahal sa mga diwatang lumulusong sa batis ng kaniyang engkantasya tuwing Biyernes.

Natigagal ako nang mabatid ko ang halaga ngayon ng tierra cota at iba pang material gamit sa paggawa ng busto subalit dapat ko nang isagawa ang busto dahil lumalalim ang gabing hindi naman hinuhukay.

Layunin ko’y umukit ng isang pambansang alagad ng sining bagaman marami na akong nagawang mga busto ng bayani tulad nina Rizal, Mabini, Aguinaldo at maging ni Hesukristo. Nais kong ako ang maunang lumilok kay Rio Alma dahil isa siya sa humubog sa akin bilang makata upang matupad ang pangarap kong magkaroon ng libro.

Naging ideya ko sa busto ang pagiging malawak ng saklaw ng utak o isip ni Rio Alma sa panitikang Filipinas kaya naisip kong dapat na kaiba ang lililukin kong busto sa kaniya kaysa nakapamihasnang tradisyunal na porma, hindi iyong nakatayo lang na putol hanggang dibdib at walang kamay na ang bikas ay isang bayani. Ginawa ko siyang buo ang dalawang kamay na ang hintuturo ng kanang kamay ay nakatuon sa tapat ng kanang sentido na may lumabas na isang diplomang papel na romolyo patungo sa kaliwang kamay na nakapatong sa isang libro at ang kaliwang kamay ay may hawak na pluma na sumasagisag na may pinag-aabutan siya ng kaniyang hawak. Pansamantala kong binigyang pamagat ng “Bright Idea” ang busto ni Rio Alma. At kahapon, Hulyo 10, natapos ko ang tierra cota at kasalukuyang imomolde ko ito sa plaster of Paris upang maging isang ganap na busto nang tawagan ako ng isang dakila upang anyayahang makipagkuwentuhan sa harap ng tigatlong bote ng lite beer kay Sarah’s Place. Sina Jun Balde at Roberto T. Anonuevo ang kabarikan ko, maraming kuwento si Jun Balde at hindi siya nawawalan ng kuwento sa kaniyang bayan at higit sa kaniyang nayong nilakihan sa Bikol. Ganun din si tarikang Bobby, lumalabas na higit ang pagkatarikan ni pareng Bobby kapag nabubuntugan ng beer ang kaniyang bahay-alak, malalalim na pangungusap ang lumalabas sa kaniyang bibig na kapupulutan ng iba’t ibang kaalaman hinggil sa panitikan. Kumbaga’y halimuyak ng mababangong bulaklak at alimbukad ng isang bagong silang na buntala.

Natapos ang kuwentuhan at barikan namin sa isang kasunduang ilililok kong lahat ang mga tarikan at dakilang tropa naming at si Jun Balde ang isusunod kong pakatin at palasin ang mukha sa bukot at takuyan ng aking palad na hinabulan pa niya na :”H’wag kang mamumroblema sa pera sakaling ako na ang iyong nilililok.” Si Jun Balde ay isang Oragon na dating Inhinyerong naging kasangkapan sa pagtuturay at paglalatag ng mga gusali at kalsada sa buong Pilipinas bago naging isang tarikang nobelista.

Hulyo 11, 2008 Raul Funilas

Pagkalipas Ng Huling Hapunan (Modern Last Supper Sculpture)

noreply@blogger.com (tataraul) — Sun, 08 Jun 2008 10:25:00 +0000

Pagkalipas Ng Huling Hapunan
Ni Raul Funilas

Pagkalipas ng Ating Huling Hapunan ay Tayo'y magsasaya.
Pagsalu-saluhan Nating kaini't inumin ang tinapay at Coca-Cola,
Magpakabusog sa ibabaw ng ating lamesa ng handang meryenda;
Sa ilalim ay may isang kahong nakahanda at tila tinitira na
Nina Hudas at Bartolomeng sabik sa San Miguel Beer na serbesa.

Note:

Ang pinaglilukang kahoy ng eskulturang ito'y tinatayang nasa humigit kumulang sa dalawandaang taon na. (200 yrs old)Galing sa ginibang pabahay ng mga kawaning nakatira sa Balara Filters Plant Sa Bgy. Pansol, Diliman Quezon City

Holy Family

noreply@blogger.com (tataraul) — Sun, 08 Jun 2008 09:34:00 +0000

'Susmaryosep!Bukod Kayong pinagpala
Sa lahat. Anino ng isang hiwaga
Ang pagbubuntis ng kasintahang
Hindi pa nasasaling at nagagalaw.
Binubulungan mo ang martilyo at pait
Habang ang kauli'y matamang nag-iisip.
At lumuwal ang tutubos sa sala ng tao-
Ang Bugtong na Anak na Hari ng mundo.

Bromeliad

noreply@blogger.com (tataraul) — Sun, 08 Jun 2008 09:22:00 +0000

Tatlong umaga at tatlong dapithapon

Ang pag-arugang aking ginugol,

Taimtim kang itinanim ng aking puso

At dinilig ng walang hanggang pagsuyo.

Rilim at liwanag ang nagpabukad

At nagpabango ng sambuntong halimuyak,

Uugatin kong huwag kang malalantang

Lipos dahil ikaw ang itinatangi ko't sinta.

Lady of Fortune

noreply@blogger.com (tataraul) — Sun, 08 Jun 2008 09:03:00 +0000

Habang napupuno ng ligaya ang aming puso dahil sa iyong pag-aandukha'y bumabalong ang biyayang nagmumula sa Panginoon. Balon ka ng buhay at ang kipkip mong kabutiha'y bumabalong ng kasaganaan. Sa iyo namin ipinagkakaloob ang munting kayamanang ibinabahagi mo sa libong kapus-palad. Ikaw ang daigdig ng pinagpala, ikaw ang mundo ng makinang na pangarap habang ang daigdig ay daigdig at habang ang mundo ay mundo. Marangal ka sa ibabaw ng lupa at maringal na pag-ibig sa langit.

The Original Balanggiga sculpture

noreply@blogger.com (tataraul) — Sun, 08 Jun 2008 08:46:00 +0000

Ang eskulturang ito ang orihinal na pinasinayaan noong Sertyembre 29, 2003 sa Balanggiga Samar. Ipinagawa sa akin ni National Artist Napoleon V. Abueva ang walong piraso ng eskultura kung saan panay sila Amerikano. Ang nakikita sa larawan ay ang pagtingala ng sundalo sa umatibangaw na kampana na siyang hudyat upang lusubin ng mga Pilipino ang pitumpu't limang sundalong Amerikanong nasorpresa habang sila'y nag-aagahan.

Eskultura at Erotika

noreply@blogger.com (tataraul) — Wed, 14 May 2008 04:32:00 +0000

Eskultura at Erotika

Posted on May 9, 2008 by Roberto Añonuevo

Ginulat ako isang araw ni Raul Funilas sa pagbubukas ng kaniyang munting galeriyang tinawag na “Eskultula ni Tata Art Gallery” sa Don Antonio Heights, Lungsod Quezon. Itinanghal niya sa unang pagkakataon ang kaniyang koleksiyon ng mga eskultura na yari sa bronse, kahoy, bato, kongkreto, plaster, at iba pang midya. Ang kakatwa’y tinambalan ni Tata Raul—na magiliw na tawag sa kaniya ng mga kaibigan—ng pambihirang siste at pagdulog ang kaniyang likhang eskultura, kaya ang dating pagtingin sa katawan ng babae o lalaki o pangyayari ay nakakargahan ng mga pahiwatig na makayayanig sa pandama at sensibilidad ng sinumang makakikita.

Halimbawa na’y ang kaniyang “Si Malakas at si Maganda” ay hindi iluluwal ng buhông nabiyak ng tuka ng isang ibon. Ang buho ay mismong tarugo na tulî, at sa loob niyon ay makikita ang magkayakap na lalaki at babae na kapuwa nakahubad, at tigas na tigas ang burat na akma’t handang kumarat. Kung sisipatin sa malayo, ang nabiyak na tarugo ay hindi na mag-aanyong titi, bagkus animo’y pukeng magsisilang ng katauhan ng dalawang magkasalungat na kasarian.

Ngunit huwag akalaing pulos kalibugan ang mga likha ni Tata Raul, at humahangga sa kabastusan. Humubog din siya ng mga eskultura ng mga batang nagsasaranggola, na inukit sa matigas na kahoy ang mga bata at ang mga saranggola naman ay yari sa tanso na animo’y lumulutang sa hangin. O ng mga batang namimingwit o mangingisdang gumagaod o nangingisda. Ang malalaking isda, sugpo, bibe, o alimango ay maaaring yari sa tanso o kahoy, at depende na sa mamimili kung ano ang nais niyang itanghal sa loob man ng bahay o sa gitna ng hardin.

Retablong relihiyoso, estatwa ng santo o mananayaw, busto ng alagad ng sining, lamparang yari sa kawayan, orasang pandingding, kandelabra, maskara, dulang na yari sa kahoy na tinatayang edad 200 ang tanda, at kung ano-ano pang kuntil-butil ang masisilayan sa galeriya. Si Tata Raul, na dating katuwang ng mga eskultor na gaya nina Billy Abueva at Jerry Araos, ay lumikha ng sariling pangalan at nagpatag ng angking landas kahit sa panulaang Filipino. Ang ibang tula ni Tata ay nakaukit mismo sa dulang o retablo o estatwa, kaya ang imahen ng isang bagay ay hindi na lamang basta masasalat o magagamit bagkus kababakasan din ng mga talinghagang kapupulatan ng hiyas ng diwa.

Abot-kayang halaga ang bawat piyesa na makikita sa galeriya ni Tata Raul. Gayunman, hindi nangangahulugan iyon na mababa ang kalidad at antas ng sining ng pagkakalikha ng bawat eskultura. Mahigpit ang pamantayan ni Tata Raul pagsapit sa kaniyang mga likhang sining, gaya lamang ng pagsulat ng bagong tula. Kayo na ang humusga, at dalawin na lamang ninyo ang kaniyang “Eskultula ni Tata Art Gallery” na matatagpuan sa #25 Holy Spirit Drive, Don Antonio Heights, Lungsod Quezon

Maglalako

noreply@blogger.com (tataraul) — Sun, 04 May 2008 09:02:00 +0000

Maglalako

Maghapon siyang gumagala upang magtinda

Sa malawak na siyudad at kung saang kalsada.

Sa umaga’y galapong na ginigiling ang araw

Upang kumatas ang pawis pagtirik ng katanghalian.

Naglalako nang pasigaw at minsa’y mahihinang bulong

Kapagka pasibsib na humahapay ang pagdarapithapon.

May mga gabing nilalansing nilalasing ang mga bituin

Upang gawin niya itong pananglaw sa kaminong madilim.

Hanggang sa pagtilaok ng madaling araw at paghablot

Ng bukang liwayway patuloy pa ring hindi niya malimot

Na siya’y maninindang walang kapagurang tinatahak

Ang landas na ang bumibili’y ang nagbabantang wakas.

Raul Funilas

Enero 15, 2007

Guryon

noreply@blogger.com (tataraul) — Sun, 04 May 2008 08:49:00 +0000

Guryon

Bawat hatak sa pisi
O, kaytamis ng ngiti.
Rumururok matayog
Alis lahat ang pagod
Dinadagit ay hangin
O, kay sarap malasing
Rolyong leting, nagbagting.

Raul Funilas
Marso, 2008