Skýrslunni er ætlað að vera upplýsandi innlegg um kosti og galla mögulegrar aðildar Íslands að ESB í aðdraganda þjóðaratkvæðagreiðslunnar 29. ágúst næstkomandi.

Þar segir meðal annars að breytt stefna Donald Trump, forseta Bandaríkjanna, aukin samkeppni frá Kína og innrás Rússlands í Úkraínu hafa breytt landslagi alþjóðaviðskipta.  Viðbrögð ESB birtist í markmiðum um að auka samkeppnishæfni með einföldun regluverks og auknu sjálfræði evrópsks iðnaðar.

Ef Ísland myndi taka upp evru í stað krónu kæmu áhrifin fram í lægra vaxtastigi og minni gengisáhættu. Vextir á nýjum lánum til fyrirtækja séu 3,2–5,6% í ríkjum ESB en yfir 10% á Íslandi. Á sl. 10 árum hafi vextir á fyrirtækjalánum verið 3–6% hærri á Íslandi en á evrusvæðinu.

„Það hefur tekið ný aðildarríki ESB þrjú til nítján ár að taka upp evru frá inngöngu,“ segir í skýrslunni.

Þá segir að staða Íslands og hinna EES-EFTA ríkjanna á innri markaði ESB en utan tollabandalagsins sé sérstök og að mörgu leyti öfundsverð. Fyrirkomulagið hafi veitt Íslandi sjálfstæði í tollamálum og við gerð fríverslunarsamninga.

Iðnaðarvörur og stór hluti sjávarfangs njóta þegar tollfrelsis til ESB og myndi aðild Íslands að ESB því ekki umbylta vöruviðskiptum við aðildarríkin. Þá er fríverslunarnet ESB stærra en fríverslunarnet EFTA og skarast þau að mestu. Stærsta undantekningin er fríverslunarsamningur Íslands við Kína. Viðskipti milli Íslands og Kína hafi aukist verulega á síðastliðnum áratug og hefur bæði inn- og útflutningur margfaldast.

Varðandi netverslun þá er hún aðgengilegri neytendum innan ESB en á Íslandi. Með einfaldara uppgjöri virðisaukaskatts og afnámi tollafgreiðslu yrði netverslun frá ríkjum ESB enn samkeppnishæfari á Íslandi við aðild.

Í lok skýrslunnar segir svo: „Ein sú spurning sem Íslendingar standa frammi fyrir í dag er hvort aðild að Evrópusambandinu sé Íslandi fyrir bestu. Spurningin er stór, þræðirnir margir og í þjóðaratkvæðagreiðslu svarar hver kjósandi fyrir sig.“

Hér má lesa skýrsluna

Fram kom að íslenskir bankar hefðu greitt 102 milljarða króna í sérstakan bankaskatt á síðustu fimm árum. Þá var þess getið að ríkið hafi fengið 145 milljarða króna í arð af eignarhlutum sínum í bönkunum. Ekki var rætt um arð til hinna hluthafanna! Enda passaði arðsumræðan alls ekki inn í þá sjálfsvorkunnarumræðu sem þurfti að fara fram.

Orðið á götunni er að íslenskir bankar séu að þjösnast á almenningi og þeim fyrirtækjum sem eru ekki nógu stór til að geta haft bankaviðskipti sín í útlöndum. Þó að bankarnir hafi þurft að greiða 102 milljarða króna í sérstakan bankaskatt á síðustu fimm árum er engin ástæða til að gráta yfir því. Fólk og miðlungsstór fyrirtæki og minni bogna undan vaxtaokri íslenskra banka. Ef þeir hagnast svo mikið sem fram kom á fundi samtaka þeirra, má spyrja: Hvers vegna lækka þeir ekki útlánsvexti sina? Það blasir við. Þá yrði ofurhagnaður þeirra minni.

Ef bankarnir halda áfram uppi vaxtaokri sínu eykst stuðningur í þjóðfélaginu við frekari skattheimtu banka. Bankar hafa ekki samúð ef þeir okra. Orðið á götunni er að bankarnir skáki í því samkeppnisskjóli sem minnsti gjaldmiðill í heimi veitir þeim. Það er vel hægt að okra á kúnnanum ef þú veist að hann á ekki í nein önnur hús að venda.

Engin ástæða er til annars en að fagna góðri afkomu fjármálafyrirtækja en hún má ekki byggjast á okri og vandmeðförnu ætluðu samráði. Það er óþolandi ef fjármálafyrirtæki okra á þeim sem geta ekki varið sig – og það er vandræðalegt ef samtök þeirra vorkenna sér og væla undan skattlagningu sem er eðlileg miðað við þá sérstöðu sem þeir hafa, t.d. samkeppnisverndina sem krónan gefur þeim. Þrátt fyrir fyrrnefnda skattlagningu hefur þeim vegnað býsna vel. Vænta má þess að sótt verði í sömu átt.

Samtök fyrirtækja í ferðaþjónustu eiga heima í Húsi atvinnulífsins, Borgartúni 35, sem nú orðið er farið að tala um sem GRÁTMÚRINN.

Orðið á götunni er að það sé með ólíkindum hvernig ýmis samtök í Húsi atvinnulífsins reyna linnulaust að tala allt niður sem núverandi ríkisstjórn leggur til og gerir. Þetta er vandræðalegt. Hús Atvinnulífsins velur ekki ríkisstjórn og hefur ekki kosningarrétt. Samtökin í húsinu verða að gera sér ljóst að Sjálfstæðisflokkurinn er ekki við völd í landsmálum um þessar mundir. Það er lýðræðisleg niðurstaða síðustu kosninga. Er það þá verkefni samtaka alls atvinnulífsins að hamast gegn öllu sem ríkisstjórn sem er án Sjálfstæðisflokksins gerir? Hér er talað um flokk sem fékk minna en fimmtung kjósenda í síðustu Alþingiskosningum. Er það boðlegt? Eru SA að gæta hagsmuna atvinnulífsins eða stunda þau grímulausa flokkspólitík í þágu Sjálfstæðisflokksins? Svarið við þessari spurningu vefst ekki fyrir mörgum.

Orðið á götunni er að þessi samtök geti ekki endurreist fyrrum formann Sjálfstæðisflokksins sem kjósendur höfnuðu í síðustu kosningum. En það er nú samt gert og nú eru í forsvari í SA börn og barnabörn Kolkrabbans, bræðrabörnin Bjarni og Anna Hrefna Ingimundardóttir Sveinssonar. Þetta endurspeglar þau heljartök sem stórútgerðin hefur náð á SA og fleiri samtökum í atvinnulífinu, stórútgerðin sem er fyrir löngu búin að segja skilið við krónuhagkerfið sem öðrum Íslendingum er ætlað að lifa undir með tilheyrandi sveiflum og vaxtaokri verndaðs bankakerfis. Skyldu vera  fleiri Engeyingar á lausu sem SA þarf að ráða til mikilvægra starfa? Þurfa ekki útgerðin og bankarnir alla þá hjálp sem býðst?

Orðið á götunni er að grátur fyrirtækja í Húsi Atvinnulífsins sé býsna hjáróma eftir að sonur Kolkrabbans var smurður til valda þar.

Taki verkalýðsforystan þessu vel heyrir það til mikilla tíðinda.

Las svo pistil skrifaðan til varnar ETS-kerfi ESB.  Eins og alvanalegt er með þannig skrif, þá byrjar pistlahöfundur á því að útlista hvað við séum miklir umhverfissóðar, mestir á byggðu bóli, og styður þær fullyrðingar allskonar tölum. Inntakið er:  Íslendingar eiga bara að skammast sín og borga upp í topp. Sakna þess eilítið að fá aldrei að sjá forsendur þessara útreikninga, en látum það liggja á milli hluta.  Höfundur styður mál sitt m.a. með því að losun gróðurhúsalofttegunda hafi dregist saman um 30% í ESB frá 1990, þökk sé öllum reglugerðunum og umhverfissköttunum.  Ég heimsótti Berlín fyrir margt löngu og tók þar leigubíl.  Leigubílstjórinn var skrafhreifinn eins og títt er um þessa stétt manna og upplýsti mig um það að hann hefði áður unnið hjá stórfyrirtækinu Siemens í borginni, en þeir væru nú búnir að loka, farnir með framleiðsluna úr landi og hann, vægast sagt, ekki kátur.  Getur verið að árangur ESB í loftslagsmálum sé að hluta til vegna þess að stór iðnfyriratæki hafa flutt starfsemi sína annað eða jafnvel hætt hluta starfseminnar?  Veit það ekki, bara pæling.  Þá rifjast upp fyrir mér brandari sem ég heyrði um CE-merkingu vöru í Evrópu.  CE stendur fyrir Conformité Européenne, en nú segja gárungarnir að CE þýði einfaldlega Chinese Equipment.

Svo kemur samanburður Íslands við önnur lönd.  Að þessu sinni valdi pistlahöfundur Danmörku og skemmst frá því að segja að við komum afar illa út í þeim samanburði enda ,,nemur heildarlosun Íslands með landnotkun um fjórðungi af heildarlosun Danmerkur, þótt Danir séu 15x fleiri”.   Ég hef lika gaman af tölum og ef ég gef mér að tölur pistlahöfundar séu réttar, þá fæ ég út að þótt við losum næstum 4x meira á mann, þá losar  Danmörk um 10x meira af gróðurhúsaloftegundum heldur en Ísland á ferkílómetra.  Snýst þá framsetning talna um það hvernig hún styður best við málstaðinn?

Tvær spurningar.  Er það rétt að vegna sölu á upprunavottorðum raforku er skráð orkunotkun Íslands aðallega vegna bruna jarðefnaeldsneytis og kjarnorku?  Hefur það áhrif á útreikninga í losunarbókhaldinu?

Það er ekki hægt að skrifa pistil um loftslagsmál án þess að minnast á vísindin, við verðum að trúa þeim og treysta.  En blessuð vísindin eru langt í frá óskeikul.  Veit ekki hvort pistlahöfundur hefur kynnt sér örlög RCP8.5 sviðsmyndarinnar, sem hefur legið til grundvallar þúsunda rannsóknarskýrslna  um yfirvofandi hamfarahlýnun og pólitískra loflagsaðgerða (umhverfisskatta)  árum saman.  Þessari sviðsmynd hefur nú verið sett í salt og m.a.s. IPCC nefnd Sameinuðuþjóðanna hefur lagt til að þessi sviðsmynd verði aflögð.  Geri ráð fyrir að þessar ákvarðanir fá einhverja umfjöllun á næstu COP-ráðstefnu?

Að lokum er það mantran um að þeir borga sem menga.  Get ekki varist þeirri hugsun að reikningurinn endi inn á eldhúsborði hjá mér og þér í lok dags.

Bestu kveðjur úr óbærilegum léttleika tilverunnar.

Því ekkert heilbrigt hjarta tekur sér þriggja mánaða hlé þegar líkaminn stendur frammi fyrir alvarlegum vanda.

Enginn myndi sætta sig við að slökkviliðið færi í sumarfrí á meðan eldar loguðu um samfélagið. Enginn myndi samþykkja að Landspítalinn lokaði starfsemi sinni vegna sumarleyfa á sama tíma og sjúklingar biðu á göngum. Enginn myndi telja eðlilegt að lögreglan tilkynnti að hún hygðist endurskoða stöðuna í september.

Samt virðist það sjálfsagt þegar Alþingi hættir störfum yfir sumarmánuðina. Og ef marka má síðustu daga þingsins virðist meiri áhersla lögð á að ná þinglokum fyrir sumarfrí en að ljúka þeim verkefnum sem þjóðin bíður eftir að fá leyst. Á meðan vandamálin safnast upp utan veggja Alþingis virðist kappið fyrst og fremst beinast að því að komast sem fyrst í frí.

Kannski er það stærsta einkenni vandans. Við höfum smám saman lækkað kröfurnar sem við gerum til stjórnmálanna. Við erum hætt að spyrja spurninga sem ættu að vera augljósar.

Af hverju þarf löggjafarsamkunda þjóðarinnar að stöðva eigin starfsemi mánuðum saman þegar stærstu viðfangsefni landsins eru enn óleyst?

Er húsnæðisvandinn leystur?

Eru vaxtamálin komin í ásættanlegt horf?

Er heilbrigðiskerfið komið í jafnvægi?

Hefur samkeppni á íslenskum markaði styrkst?

Er atvinnulífið farið að blómstra á ný?

Svarið er augljóst.

Nei.

Íslensk stjórnmál hafa á undanförnum árum þróast úr því að vera vettvangur lausna yfir í vettvang skýringa.

Við fáum skýrslur.

Við fáum starfshópa.

Við fáum samráð.

Við fáum greiningar.

Við fáum kynningar.

Við fáum ályktanir.

Það eina sem virðist alltaf vanta eru niðurstöðurnar.

Þjóðin veit að húsnæðisvandinn er raunverulegur.

Þjóðin veit að vaxtabyrðin er orðin óbærileg fyrir mörg heimili.

Þjóðin veit að fjárfestingar dragast saman.

Þjóðin veit að samkeppni er víða veik.

Þetta eru ekki nýjar upplýsingar.

Þetta eru gamlar upplýsingar.

Samt standa sömu vandamálin óleyst ár eftir ár.

Það sem vekur þó ekki síður áhyggjur er hversu takmarkaður metnaður virðist einkenna stjórnmálin.

Í stað þess að ný ríkisstjórn komi fram með skýra framtíðarsýn og stór markmið fyrir samfélagið virðist megináherslan oft felast í því að endurskoða, stöðva eða snúa við málum sem fyrri ríkisstjórnir stóðu fyrir. Ágreiningur um fortíðina verður aðalverkefnið á meðan framtíðin situr á hakanum.

En það sem vekur mesta athygli er hversu hikandi ríkisstjórnin virðist gagnvart stjórnarandstöðu sem hefur farið með völd stóran hluta lýðveldistímans.

Þrátt fyrir að hafa fengið umboð til breytinga virðist hún of oft líta um öxl áður en hún tekur næsta skref. Í stað þess að nýta eigið umboð til að leiða umræðuna virðist hún verja óhóflegri orku í að forðast átök við þá hagsmuni sem hafa mótað íslenskt samfélag áratugum saman.

En stjórnmál snúast ekki um að komast hjá árekstrum.

Þau snúast um að taka afstöðu.

Þau snúast um að hafa kjark til að fylgja henni eftir.

Á sama tíma virðist stjórnarandstaðan ítrekað leggja meiri áherslu á að verja rótgróna hagsmuni en að horfast í augu við þær breytingar sem samfélagið kallar á. Of oft verður til sú tilfinning að stærstu orrusturnar séu háðar til að verja stöðu þeirra sem fyrir hafa mest, fremur en að bæta stöðu þeirra sem minnst hafa svigrúmið.

Þegar ríkisstjórn skortir kjark til að beita umboði sínu og stjórnarandstaða beitir öllum sínum kröftum í að verja óbreytt ástand verður niðurstaðan fyrirsjáanleg.

Ekkert hreyfist.

Ekkert breytist.

Og þjóðin situr föst í biðstofunni.

Á meðan heldur þjóðin áfram að greiða verðið.

Íslensk heimili hafa um árabil búið við háa vexti, hækkandi framfærslukostnað og sífellt erfiðari aðgang að húsnæði.

Fyrirtæki fresta fjárfestingum.

Ungt fólk sér drauma sína um eigið húsnæði fjarlægjast.

Fjölskyldur verja sífellt stærri hluta tekna sinna í að standa einfaldlega í stað.

Þjóðin er ekki lengur að bíða eftir betri tímum.

Þjóðin er að blæða út.

Ekki í einu stóru áfalli heldur hægt og sígandi, ár eftir ár.

Kaupmáttur tapast.

Tækifæri glatast.

Fjárfestingar hverfa.

Vonir dofna.

Þess vegna hefur traust almennings farið dvínandi.

Ekki endilega vegna þess að fólk sé ósammála öllum lausnum.

Heldur vegna þess að það sér sífellt færri lausnir.

Það sér frestanir.

Það sér nefndir.

Það sér orð.

Á meðan heldur lífið áfram utan veggja Alþingis.

Fólk greiðir af húsnæðislánum sínum.

Fyrirtæki glíma við síhækkandi kostnað.

Ungt fólk reynir að komast inn á húsnæðismarkað.

Fjölskyldur reyna að láta enda ná saman.

Enginn fær sumarhlé frá þessum verkefnum.

Enginn getur frestað raunveruleikanum fram á haust.

Þess vegna verður sífellt erfiðara að réttlæta þá hefð að Alþingi leggi niður reglubundin störf mánuðum saman yfir sumarið.

Sú skipan kann að hafa átt rétt á sér á tímum þegar þingmenn komu víða að af landinu og þurftu að sinna búskap eða öðrum störfum samhliða þingmennsku.

En sá tími er liðinn.

Þjóð sem stendur frammi fyrir húsnæðiskrísu, vaxtakreppu, þrýstingi á heilbrigðiskerfið og vaxandi vantrausti á stjórnmál getur ekki sætt sig við að löggjafarsamkunda landsins starfi eftir verklagi sem mótaðist við allt aðrar aðstæður fyrir meira en öld síðan.

Alþingi þarf ekki fleiri sumarfrí frá verkefnunum.

Það þarf meiri viðveru.

Meiri ábyrgð.

Meiri metnað.

Á meðan stjórnmálin velta fyrir sér næsta leik í valdatafli dagsins er raunveruleikinn miskunnarlaus.

Heimili landsins fá ekki frest á afborganir.

Fyrirtækin fá ekki sumarhlé frá kostnaðarhækkunum.

Ungt fólk fær ekki undanþágu frá húsnæðismarkaðnum.

Þjóðin er að blæða út.

Ekki vegna þess að lausnirnar séu óþekktar.

Heldur vegna þess að kjarkinn til að framkvæma þær virðist skorta.

Og þar liggur kjarni vandans.

Land sem skortir forystu verður smám saman stjórnlaust.

Og þjóð sem bíður of lengi eftir henni á á hættu að missa trúna á að hún sé yfirhöfuð á leiðinni.

Ég hef áður fjallað um loforðaverðbólgu á þessum vettvangi, og ætla að halda áfram á þeirri braut. Nú á sviði samgöngu- og innviðauppbyggingar. Það er freistandi í stjórnmálum að lofa nýjum framkvæmdum. Nýr vegur sést. Ný brú sést. Ný jarðgöng sjást. Þið vitið hvernig þetta er. Það er klippt á borða, myndir birtast í fjölmiðlum og fólk finnur fyrir árangri.

En viðhald er allt annars eðlis. Það vekur sjaldnast athygli þegar vegur er styrktur áður en hann gefur sig. Enginn heldur sérstaka hátíð þegar brú er lagfærð áður en hún verður hættuleg. Það er ekki klappað fyrir holufyllingum. Samt er það einmitt þar sem ábyrg stjórnmál birtast skýrast. Í því að hugsa um það sem þegar er til áður en hlaupið er í næsta verkefni.

Stöndum vörð um viðhaldið

Ein stærsta áskorun samgöngumála á Íslandi í dag er ekki skortur á hugmyndum á nauðsynlegum verkefnum. Stærsta áskorunin er innviðaskuldin sem hefur safnast upp árum saman.

Of lengi hefur það tíðkast í pólitíkinni að seilast í viðhaldspottinn til að fjármagna nýframkvæmdir. Það er skiljanlegt. Þrýstingurinn er alltaf mikill. Sveitarfélög vilja sjá framkvæmdir. Íbúar vilja úrbætur. Þingmenn vilja, eðlilega, skila árangri.

En þegar slíkt verður að reglu í stað undantekningar byrjar eignasafn þjóðarinnar að grotna niður. Og það er því miður staðan sem við stöndum frammi fyrir í dag.

Vegakerfið, sem er ein stærsta eign ríkisins, þarfnast umfangsmikillar endurnýjunar. Ástand margra vega hefur versnað ár frá ári og viðhaldsskuldin hefur hlaðist upp. Á einhverjum tímapunkti verður einfaldlega ekki lengur hægt að fresta verkefnunum.

Þess vegna skiptir það máli að í nýrri samgönguáætlun er aukið verulega við fjármuni til viðhalds. Það er kannski ekki sú ákvörðun sem fær mesta athygli. Hún er hins vegar sú mikilvægasta.

Heiti potturinn og þakið

Þegar þakið lekur kaupir maður sér ekki heitan pott á pallinn. Maður einfaldlega forgangsraðar því að gera við þakið. Það er ekki jafn skemmtilegt og að fá sér heitan pott. En það er einfaldlega það skynsamlega í stöðunni.

Þessi einfalda myndlíking lýsir stöðunni ágætlega. Við getum ekki leyft okkur að halda áfram að safna skuldum í formi vanrækslu á innviðum og senda reikninginn áfram til næstu kynslóða. Það er hvorki hagkvæmt né sanngjarnt.

Á sama tíma þýðir aukin áhersla á viðhald ekki að við eigum að hætta að hugsa stórt.

Þvert á móti.

Í samgönguáætluninni birtist ný hugsun um hvernig hægt sé að fjármagna stór innviðaverkefni án þess að éta upp það fjármagn sem þarf til daglegs reksturs og viðhalds. Þar kemur fyrirhugað innviðafélag inn í myndina.

Hugmyndin er einföld í grunninn. Verkefni sem hafa skýran samfélagslegan og efnahagslegan ávinning geta farið í sérstaka fjármögnunarleið í gegnum innviðafélag í stað þess að keppa ár eftir ár um sömu fjármuni innan hefðbundinnar samgönguáætlunar og þannig innan ramma fjárlaga.

Nálgun sem breytir leiknum

Þessi nálgun gæti breytt leiknum.

Þegar stór verkefni færast yfir í innviðafélag losnar svigrúm innan samgönguáætlunar sem hægt er að nýta til annarra brýnna framkvæmda. Þannig skapast möguleiki á að hraða uppbyggingu víðar um land án þess að fórna viðhaldi eða grafa undan fjármálalegum stöðugleika.

Auðvitað þarf að fara varlega. Innviðafélag má ekki verða tæki til að fela skuldir eða komast hjá eðlilegu aðhaldi Alþingis. Þess vegna skiptir máli að verkefni, kostnaðaráætlanir, arðsemisgreiningar og fjármögnunarleiðir liggi skýrt fyrir og sæti lýðræðislegri umfjöllun.

Innviðafélagið verður mikilvægt verkfæri til að rjúfa þá kyrrstöðu sem hefur einkennt margar stórar samgönguframkvæmdir á Íslandi.

Í raun snýst þetta um að geta gert tvennt í einu. Að byggja nýtt og varðveita það sem við eigum. Að horfa til framtíðar án þess að vanrækja brýn verkefni. Að fjárfesta í nýjum tækifærum án þess að safna nýrri innviðaskuld.

Það er ekki alltaf auðveldasta leiðin í stjórnmálum. Hún felur sjaldan í sér stærstu fyrirsagnirnar eða mestan skammtímaávinning. En stundum eru bestu ákvarðanirnar einmitt þær sem eru óhefðbundnar í pólitíkinni og virka meira eins og ábyrgur heimilisrekstur.

Og kannski er það nákvæmlega það sem Ísland þarf núna: færri skammtímalausnir, meiri langtímahugsun og kjark til að taka fullorðinsákvarðanir.

Það vekur furðu að margir af helstu sægreifum landsins – þó ekki allir – og ýmsir aðrir af eigendum stærstu fyrirtækja landsins skuli leggjast gegn því að aðild að Evrópusambandinu verði könnuð til hlítar enda yrði hagsmunum þjóðarinnar betur borgið til framtíðar innan ESB og með evru í stað þess að veðja á dvergmyntina íslenska krónu sem er minnsta og veikasta myntkerfi heims. Íslendingar mega ekki vera of fljótir að gleyma því að bankahrunið á Íslandi árið 2008 stafaði meðal annars af því að íslensk króna var ekki gjaldgeng í hinum stóra heimi þegar á reyndi og því fór sem fór. Íslenskir bankar hrundu til grunna og landsmenn urðu fyrir miklum áföllum.

Orðið á götunni er að forsvarsmenn stærri fyrirtækja í sjávarútvegi, verslun og öðrum atvinnugreinum sem taka lán sín í erlendri mynt og greiða hóflega evru- eða dollaravexti vilji halda því samkeppnisforskoti sínu gagnvart þorra fyrirtækja en millistór og lítil fyrirtæki fjármagna sig í íslenskum krónum og þurfa að greiða íslenska okurvexti vegna krónunnar. Sama gildir um einstaklinga, allan almenning. Um þetta snýst málið í meginatriðum. Á að gæta hagsmuna hinna fáu og stórefnuðu, á að gæta sérhagsmuna, eða munu almannahagsmunir ráða för. Um það verður kosið í ágúst með því að velja JÁ frekar en neikvæða niðurstöðu.

Vitað er að sum sjávarútvegsfyrirtæki og fleiri stórfyrirtæki, eins og til dæmis Kaupfélag Skagfirðinga sem starfar í sjávarútvegi, landbúnaði, fullvinnslu landbúnaðarafurða, iðnaði, verslun og þjónustu – nánast um allt atvinnulífið – eru óhikað að ráðstafað fúlgum fjár í hræðsluáróður gegn því að þjóðin geti gætt hagsmuna sinna. Að Þorsteinnn Már ætli að greiða 25 milljónir fyrir rekstur á úthringiveri í ágúst er bara eitt af mörgum dæmum. Þegar eru á ferðinni greinahöfundar sem birta tugi greina gegn ESB og því að þjóðin skili jákvæðri niðurstöðu í ágúst. Þessi skrif eru reyndar flest hver neikvæð, innantóm og lítils virði. Mikið til sömu skrifin aftur og aftur með mismunandi fyrirsögnum. Verið er að greiða fyrir þessa „þjónustu“ og auðvelt er að rekja slóð peningana.

Einnig vekur athygli hve grímulaust samtök í atvinnulífinu koma fram í áróðri og baráttu gegn því að næsta skref verði metið eins og þjóðin þarf að ákveða í ágúst. Eru þessi samtök að gæta hagsmuna þjóðarinnar eða alls atvinnulífsins? Svo virðist ekki vera heldur einungis tiltölulega fárra stórfyrirtækja, einkum í sjávarútvegi, sem virðast hafa nær öll tök á þessum samtökum og nýta þau blygðunarlaust til að sinna erindum sínum. Það er hættuleg þróun fyrir atvinnulífið og á vafalaust eftir að koma ýmsum í koll þótt síðar verði.

Orðið á götunni er að menn ættu að rifja upp reynstu Norðmanna þegar þeir felldu í þjóðaratkvæðagreiðslu samning þjóðarinnar um inngöngu í ESB. Þá lögðu samtök atvinnulífífsins í Noregi höfuðáherslu á að samþykkja samninginn enda töldu þau hann þjóna hagsmunum þjóðarinnar. Ýmis samtök atvinnulífsins í Noregi beinlínis mokuðu peningum í baráttua fyrir samþykki samningsins með gríðarlegum auglýsingum og margvíslegum áróðri. En þjóðin sagði nei við inngöngu vegna þess að kjósendur kærðu sig ekki um að stóru og ríku fyrirtækin í landinu segðu fyrir verkum. Almenningur vildi ráða þessu og kjósendur tóku ráðin af peningaöflunum.

Þetta gæti orðið raunin á Íslandi ef stórútgerðin og aðilar sem hún ræður yfir vegna viðskiptatengsla munu moka fjármunum í kosningabaráttuna til að „hafa vit fyrir kjósendum“ þegar valið verður um JÁ eða neikvæða niðurstöðu. Munum að peningar eru ekki allt. Það verður ekki allt keypt fyrir peninga, til dæmis ekki lífshamingja eða stuðningur í kosningum.

Orðið á götunni er að kjósendur á Íslandi muni ekki láta stórútgerðina og fylgifiska hennar kaupa úrslit í kosningunum þann 29. ágúst gegn hagsmunum hins breiða hóps kjósenda. Það er þá ekki nema það sé vilji almennings að einangrun sé heppileg leið fyrir Ísland.

Þeir sem vilja einangrun verða þá að segja það upphátt. Það sést hvort sem er til þeirra.

„Lengi skal mannin reyna. Ég á erfitt með að trúa því að félagar góðir í stjórnarliðinu láti þetta mál svo fram ganga. Harðlínan í fjarhægrinu fagnar en fáir aðrir.“

Grímur: Fólk hverfur

„Það hefur gerst að fólk hverfur og jafnvel fer af landi brott,“ sagði Grímur Grímsson, þingmaður Viðreisnar og fyrsti framsögumaður allsherjar- og menntamálanefndar Alþingis um brottfararstöðvarfrumvarpið svokallaða, í Bítinu á Bylgjunni í morgun.

Brottfararstöðin hefur verið harðlega gagnrýnd og þurfti meðal annars að stöðva þingfund í síðustu viku vegna háværra mótmæla á þingpöllunum. Brottfararstöðina á að nota fyrir fólk sem hefur fengið synjun um alþjóðlega vernd og á að vísa úr landi, hafa gagnrýndendur helst beint spjótum sínum að börnum sem eiga ekki heima í fangelsi. Þá hefur verið gagnrýnt að enginn utanaðkomandi, þar á meðal fjölmiðlar, megi sjá hvernig fólk kemur til með að búa.

Snorri Másson, þingmaður Miðflokksins, gagnrýndi í kjölfar mótmælanna í síðustu viku að stjórnarliðar væru tregir til að taka þátt í umræðunni. „En svoleiðis er það. Það eru víst ekki allir flokkar sem treysta sér til þess að standa stoltir með hagsmunum Íslendinga, enn síður þegar á móti blæs,“ sagði hann í færslu á Facebook. Ljóst er að umræðan er ekki rígbundin við stjórnmálaflokka en Björgvin var spurður hvort það skipti máli að hann styddi einn ríkisstjórnarflokkinn sem stendur að frumvarpinu. „Heldur þú í alvöru að ég styðji hvaðeina í blindni sem frá stjórnarflokkunum kemur? Nei, vitaskuld ekki,“ sagði hann, út á það gangi lýðræði. „Að standa með skoðunum sínum, hvað sem allri flokkapólitík líður.“

Hrannar Björn Arnarson, fyrrverandi aðstoðarmaður Jóhönnu Sigurðardóttur, segir einfaldlega: „Þú fangelsar ekki börn foreldra á flótta – þar verður þú að draga í land!“

„Þetta eiga bara að vera örfáir dagar“

Grímur sagði að gert væri ráð fyrir að fjölskyldur verði vistaðar á sérstöku svæði í brottfararstöðinni og að mannúðarsjónarmið verði tekin til greina. Ísland hafi þó skyldum að gegna gagnvart Schengensamstarfinu.

„Við erum eina landið í Schengen sem hefur ekki verið með brottfararstöð og það hefur verið heimild lögreglu að krefjast gæsluvarðhalds yfir einstaklingi sem á að flytja úr landi. Hann er þá handtekinn og vistaður í gæsluvarðhaldi í fangelsi. Þetta finnst okkur og ráðherranum líka ómögulegt að vista fólk með þessum hætti sem hefur ekki brotið af sér með refsiverðum hætti,“ sagði Grímur. „Brottfararstöðin á að taka við þessu hlutverki.“ Það verði borið undir dómara hvort vista eigi einstakling þar.

Við meðferð málsins hafi verið sérstaklega hugað að börnum. „Vistun fjölskyldna verður þá á sérsvæði fyrir sig,“ sagði hann. Fjölskyldur væru þá með sitt eigið eldhús, salerni, svefnaðstöðu og leiksvæði. Fólkið kemst samt ekki burt af brottfararstöðinni. „Þetta eiga bara að vera örfáir dagar.“

Hann segir að hér á landi í dag séu einstaklingar sem leitað sé að. „Það eru einstaklingar sem að við vitum ekki hvar eru, hvort sem þeir eru týndir hér eða horfnir af landi brott,“ sagði hann. „Þetta eru ekki neinir þúsundir eða hundruð manns, þetta eru einhverjir tugir.“

Alma Mjöll Ólafsdóttir er meðal þeirra sem hafa tjáð sig mikið um málið en hún bendir á að hægt sé að vista börn í níu daga í brottfararstöðinni. „Af hverju vill meirihlutinn, eða í rauninni flestir á þingi, eyða svona ógeðslega miklum peningum, okkar peningum, í að setja á fót risa úrræði með fólki á vakt allan sólarhringinn ef þetta eru svona ofboðslega fáir sem eiga að vera þarna? Það stendur í frumvarpstextanum að það sé heimild til að byggja fleiri brottfararstöðvar en bara þessa svo ekki eru þetta þrír til tíu einstaklingar,“ segir hún á Facebook.

„Ef þau ætla að nota þetta sem svona mikið allra seinasta úrræði af hverju kaupa þau ekki bara ökklabönd á þessa örfáu einstaklinga?“

Ráðherra: Ótækt að stjórnvöld geti ekki framfylgt ákvörðunum

Þorbjörg Sigríður Gunnlaugsdóttir dómsmálaráðherra segir í yfirlýsingu að eðlilegt sé að frumvarpið vekji upp tilfinningar. „Sambærileg úrræði eru til á öllum Norðurlöndum of í Schengen-ríkjum. Frumvarpið er unnið að norskri fyrirmynd og með því er brottvísunartilskipun Evrópusambandsins innleidd að fullu. Í dag er framkvæmdin sú að fangaklefar eru nýttir í þessum tilvikum. Sú leið er harkalegri en það sem frumvarpið leggur til,“ segir hún.

„Fólk með börn fær ekki sjálfkrafa alþjóðlega vernd. Því getur komið til þess að foreldrar með börn fái synjun og þurfi að yfirgefa landið. Flestir í þessum aðstæðum virða ákvörðun stjórnvalda. Við smíði frumvarpsins var lögð rík áhersla á að útfæra þessar erfiðu ákvarðanir gagnvart fjölskyldum með börn með eins mildilegum hætti og mögulegt er.“

Vægari aðgerðir verði reyndar áður en fólk verði vistað í brottfararstöðinni.

„Fylgdarlaus börn verða ekki vistuð í þessu úrræði. Þeim verður áfram komið fyrir í umsjá barnaverndaryfirvalda,“ segir hún, hún bætir svo við að lokum:

„Það er hins vegar ekki tæk leið í útlendingamálum að stjórnvöld geti ekki framfylgt ákvörðunum sínum gagnvart því fólki sem ekki virðir niðurstöðu stjórnvalda.“

„Yfir 10 milljón hælisumsóknir hafa borist ESB-ríkjunum undanfarinn áratug. Yfir 10 milljón! Þetta er það sem bíður okkar í fyrirheitna landinu ESB. Verður þetta meðal þess sem ríkisstjórnin ætlar að kynna fyrir landsmönnum varðandi Evrópusambandið?“

Helgi Hrafn: Tvisvar sinnum fleiri á Íslandi

Helgi Hrafn Gunnarsson, fyrrverandi þingmaður Pírata, setur stórt spurningamerki við þessar tölur og segir í athugasemd á Facebook að hlutfallslega miðað við höfðatölu hafi tvisvar sinnum fleiri umsóknir verið á Íslandi á því tímabili sem Diljá nefndi. Meðaltalið í ESB sé 0,22% miðað við fólksfjölda samanborið við 0,45% hér á landi.

„Það sem mér finnst merkilegt við málflutning þinn, er að þú nefnir tölur sem ættu að sýna að vandinn er bersýnilega stofnanalegur en ekki vegna svo mikils fjölda. Þetta er ekki einu sinni fólk sem fær hæli, þetta eru umsóknir,“ segir hann.

Nefnir hann sem dæmi að á Íslandi fæðast um 4.500 börn á ári en um 3.500.000 börn í Evrópusambandinu. „Samt er enginn að fríka út yfir því að þessi börn séu svo mikill dragbítur á öll velferðarkerfi, þrátt fyrir að vera ekkert nema dragbítur á allt hagkerfið í 16-20 ár eftir að hafa fæðst. Reyndar er frekar bent á að við séum að eignast of fá börn.“

Auðvitað eigi að dreifa álaginu

Þegar það komi mun færri sem sé langflest reiðubúið á vinnumarkað, jafnvel með mikla menntun, þá sé það ekkert vesen. „10.000.000 manns að sækjast eftir hæli yfir 10 ára tímabil, í 450.000.000 manna heimsálfu er einfaldlega ekki mikið, og reyndar helmingurinn af því sem sækir um hérlendis miðað við höfðatölu, þrátt fyrir að við séum eyja úti í hafsauga sem er ógerningur að komast til öðruvísi en með flugi eða skipi,“ segir hann.

Mistökin sem hafi verið gerð hafi verið að dreifa ekki álaginu yfir álfuna. „En þá kemur þú og mótmælir því eina af viti sem kollegar þínir í Evrópu hafa þó allavega drullast til að læra. Auðvitað á að dreifa álaginu, heila lexían af undangengnum áratug er mikilvægi þess að gera nákvæmlega það.“

Meðal þeirra sem hafa gagnrýnt gestavalið er Hjörtur J. Guðmundsson, sagnfræðingur og alþjóðastjórnmálafræðingur, sem segir: „Svo gott sem 100% slagsíða,“ segir hann. „Er fólk í Efstaleitinu virkilega hissa á gagnrýninni á það að slagsíða sé á Ríkisútvarpinu í þessum efnum þegar svona er haldið á málum?“

Njáll Trausti Friðbertsson, þingmaður Sjálfstæðisflokksins, segir í athugasemd: „Þetta er með hreinum ólíkindum.“ Undir það tekur Diljá Mist Einarsdóttir samflokkskona hans: „Ótrúlegt.“

Þá segir Hannes Hólmsteinn Gissurarson, prófessor emeritus, þetta vera með ólíkindum: „Þetta er með ólíkindum. Allir þátttakendurnir eru stuðningsmenn aðildar að ESB. RÚV er gengið í lið með Evrópuhreyfingunni (enda hefur RÚV fengið verulegar upphæðir úr sjóðum ESB).“ Bætir hann við að nóg sé til af fræðimönnum sem efist um ágæti aðildar Íslands að ESB.

Þá hefur Haraldur Ólafsson sent inn erindi fyrir hönd Heimssýnar til Stefáns Eiríkssonar útvarpsstjóra og Stefáns Jóns Hafstein stjórnarformanns RÚV, en þar segir meðal annars:

„Nú í kvöld, 8. júní, er ætlunin að ræða Evrópumál í Silfrinu. Allir nema einn eru þekktir fylgjendur aðildar að Evrópusambandinu. Enginn þátttakenda er henni andvígur svo vitað sé. Þessi slagsíða er orðin mikil og ekkert lát á henni. Við verðum að biðja ykkur að taka á þessu máli svo eðlileg lýðræðisleg umræða fái þrifist í landinu.“

Þátturinn fjalli ekki um hvort ganga eigi í ESB

Sigríður Hagalín taldi sig knúna að ávarpa alla sem gagnrýndu gestavalið í athugasemd undir færslu Silfursins:

„Sæl öll, að gefnu tilefni: Síðasti Silfursþáttur, 1. júní s.l., var helgaður spurningunni um hvað það myndi þýða fyrir Ísland að ganga í Evrópusambandið. Gestir í þættinum voru fjórir stjórnmálamenn, ýmist fylgjandi eða andvígir Evrópusambandsaðild, og umræðurnar og skoðanaskiptin voru fjörug – óhætt að mæla með áhorfi á hann,“ segir hún.

„Þátturinn í kvöld fjallar hins vegar um þá spurningu hvað gerist ef þjóðin segir já í þjóðaratkvæðagreiðslunni í ágúst. Hvers konar ferli tekur við, hvað af fyrri samningaviðræðunum nýtist áfram, hvað á þá eftir að semja um, og hvernig gæti það gengið fyrir sig.“

Til að ræða þessi mál hafi þau fengið til sín fólk sem er sérfrótt um tiltekna málaflokka, Evrópurétt, hagfræði, sjávarútveg og landbúnað, og öryggis- og varnarmál.

„Þessi þáttur fjallar ekki um það hvort þjóðin eigi að ganga í Evrópusambandið, og heldur ekki um það hvort hún eigi að segja já eða nei í þjóðaratkvæðagreiðslunni 29. ágúst. Hann fjallar um það ferli sem hefst ef þjóðin ákveður að hefja aftur aðildarviðræður við Evrópusambandið.“

Vonast hún eftir góðum, gagnrýnum og upplýsandi umræðum í þættinum í kvöld.

Líflátshótunin var færð til bókar undir mynd af nýrri stjórn Evrópuhreyfingarinnar sem birt var á Facebooksíðu samtakanna í gær. Magnús, sem er sjálfur á myndinni, segir í færslu í dag að hann hafi látið fjarlægja athugasemdina án þess að tilkynna hana til samfélagsmiðilsins. „Hugsanlega voru það mistök,“ segir hann.

„En mér finnst það vera skylda mín að vekja athygli á þessu. Hér er verið að hóta fólki sem er ólaunað í stjórn frjálsra íslenskra félagasamtaka og sem er að tjá skoðun á máli sem er engan veginn nálægt einhverjum öfgum í stjórnmálum, heldur hugmynd um að Ísland taki þátt sem fullgildur aðili í fjölþjóðasamtökum sem við höfum meira og minna verið í í 30 ár. Þetta er venjulegt fjölskyldufólk á ýmsum aldri. Svo kemur þessi líflátshótun undir mynd af þeim! Og greinilega einhver hugmynd um samfélag sem tekur fólk af lífi „fyrir gróf landráð“ (ef það leyfir sér að hafa lögmæta og öfgalausa skoðun á alþjóðasamstarfi Íslands).“

Myndin sem um ræðir:

Andstæðingar taki af skarið

Magnús vill að andstæðingar aðildar Íslands að Evrópusambandinu, nefnir hann Björn Bjarnason og Guðni Ágústsson, taki af skarið um svona málflutning. Vísar hann svo í pistil Kolbrúnar Bergþórsdóttur á Eyjunni um helgina.

Sjá pistil: Hræðslan við 29. ágúst

„Ég geri eiginlega þá kröfu til þessara manna að þeir taki af skarið og kveði uppúr með það að svona málflutningur sé ekki í lagi í lýðræðisríki.“

Magnús dregur í efa að þessi Hjalti læknir sé raunveruleg persóna en eitthvað sé að baki athugasemdinni:

„Hún verður ekki til í tómarúmi. Og á því bera áberandi einstaklingar ábyrgð, sem þeir verða að axla eins og menn,“ segir hann.

„En svo það sé sagt þá munu líflátshótanir ekki draga kjarkinn úr okkur í Evrópuhreyfingunni og öðrum þeim sem taka slaginn fyrir því að þjóðin segi JÁ við þeim tækifærum sem felast í því að taka aftur upp aðildarviðræður við Evrópusambandið. Áfram Ísland!“

Björn segir þetta furðulegt hjá Magnúsi:

„Þetta er furðuleg grein hjá formanni Evrópuhreyfingarinnar.Ég bendi honum á þetta: bjorn.is/dagbok/hvad-vard-um-rokin og bið hann auk þess að nefna eitt dæmi því til stuðnings að ég ýti undir hræðslu eða öfgar með því sem ég segi um þessi mál.“

Hannes: Dettur ekki í hug að væla opinberlega yfir brjálæðingum

Hannes Hólmsteinn Gissurarson, prófessor emeritus í stjórnmálafræði, segir í athugasemd að auðvitað sé enginn „Hjalti læknir“ til og færsla Magnúsar sé væl: „Hvers konar rugl er þetta? Þú ert eins og prinsessan á bauninni. Það eru alls konar brjálæðingar, sem reyna að hringja í mig og senda mér nafnlaus bréf og svo framvegis, en mér dettur ekki í hug að væla yfir því opinberlega.“

Magnús svarar honum og segir að það sé skylda hans að vekja athygli á líflátshótunum sem þessum:

„Það er eitthvað á bakvið þetta og ef þú lest ummælin, t.d. sem Kolbrún vitnar í í sinni grein, þá kalla þau fram svona hluti frá fólki sem er í slæmu jafnvægi. Og slíkt fólk getur líka framkvæmt það sem það er að blaðra, eins og dæmi eru því miður um. Á því eiga menn sem vilja láta taka sig alvarlega í opinberri umræðu að axla ábyrgð,“ segir Magnús og bætir við:

„En mér þykir raunverulega leiðinlegt að heyra að þú sitjir undir svona líka Hannes. Ég hef tekið eftir því hvernig er komið fram við þig á samfélagsmiðlum og finnst það ákaflega ómaklegt og oft mjög ósmekklegt.“