Facepalmiarnia

Złota facePalma 2012

2013-01-09T20:12:00.000+01:00

Witam wszystkich po świąteczno-noworocznej przerwie!

Na początku miesiąca tradycyjnie już ogłoszę wyniki wyborów poprzedniego głosowania na Złotą facePalmę - w tym przypadku Złotą facePalmę Listopada. Tym razem walka była wyjątkowo wyrównana, jednak zaszczytny tytuł przypadł Doktor Zosi, drugiemu najczęściej wyświetlanemu wpisowi w 2012 roku, który zdobył 34% głosów. Tuż za blondwłosą lekarką uplasowały się Stwórzmy z czasu linię! (25% głosów) oraz Potęga złego przekładu (22% głosów). Z chęcią pogratulowałabym zwycięzcom, ale ponoć nie należy kopać leżącego :).

Dziś zamiast ostatniego miesiąca podsumujemy cały ubiegły rok. W plebiscycie na Złotą facePalmę 2012 o facePalmę Pierwszeństwa konkurować będą po 3 najlepsze wpisy z września, listopada i grudnia oraz świąteczny wpis o filmie The Holiday z grudnia. Głosowanie potrwa do 10 lutego, a ankieta jak zwykle umieszczona jest po prawej stronie.

Poniżej - wszystkie wyróżnione posty biorące udział w plebiscycie.

Wrzesień

Pożegnanie z Dalekami: Kilka słów o serialu "Doctor Who" plus fragmenty napisów budzących poważne wątpliwości, czy ja i tłumacz oglądamy ten sam serial.

Nick Fury i Pani Mikołajowa: Specjalnie dla fanów Marvela, "Słonecznego patrolu" i Tłumacza Google.

Tłumaczu, a niech cię...!: Tym razem w Facepalmiarni słynna "Tajemnica Brokeback Mountain", czyli kilka słów o przysięgach.

Październik

Dr House i dowody uznania: Zachorowałeś? Doktor House z pewnością przyjdzie z gratulacjami!

Dzieci, mamy przedsiębiorstwo!: Anioł ciemności powraca z ciasteczkami zagłady. Dzieci, mamy przedsiębiorstwo!

Zabawny? Nie, aseksualny!: Dla fanów Neila Gaimana i Terry'ego Pratchetta - pisarzy bardziej zabawnych niż stado pijanych szympansów.

Listopad

Świąteczny bonus

Święta z karpiem w tle: Kto ma ochotę na karpia, czyli święta, święta i po The Holiday.

Święta z karpiem w tle

2012-12-26T22:55:00.000+01:00

W tej wannie nie ma miejsca dla nas dwóch!

Pomimo braku czasu, spowodowanego świątecznym rozgardiaszem (i świątecznymi odcinkami seriali!), postanowiłam z okazji kończących się świąt napisać o bardzo świątecznym filmie, którego przymusowe obejrzenie wprawiło mnie w doskonały nastrój (z mało świątecznych powodów).

Mowa o The Holiday, hollywoodzkiej produkcji należącej do filmów z gatunku "to właśnie będziesz oglądał w święta w telewizji przez najbliższe 20 lat". Oczywiście, The Holiday w tej kategorii nie zawodzi - widziałam je na honorowym miejscu w świątecznym programie TV.

Tym razem jednak nie o tłumaczeniu dla stacji będzie mowa - zajmę się wyjątkowo swojską perełką z napisów tłumaczonych przez internautów.

The Holiday

Kontekst: Grana przez Cameron Diaz bohaterka nie chce odchudzać się w święta!

I wanna eat carbs without wanting to kill myself.

Chcę zjeść karpia nie myśląc o samobójstwie.

100 gramów surowego karpia to 127 kalorii, 100 gramów karpia po obróbce termicznej - 162 kalorie. Nie jest źle! (Chyba, nie jestem specjalistką od kalorii.) Swoją drogą, czy to nie dziwne, że akurat karp tak martwi dbającą o figurę Amerykankę? Makowiec i pierogi z pewnością są bardziej kaloryczne (i bardziej kuszące).

Tłumacz dał się zmylić odrobinę podobnej pisowni - droga od carb do karp nie jest jak widać długa. Jednak carbs = carbohydrates, czyli węglowodany.

Obawiam się, że tym razem karp znowu nie zostanie uratowany :(.

Wiele hałasu o ciemność

2012-12-19T22:36:00.000+01:00

Zanim pojawi się nowy, świąteczny wpis, zapraszam wszystkich do lektury niedawno opublikowanego na gazeta.pl artykułu o inicjatywnie fanów Star Treka "Zmieńcie tytuł Star Treka".

Obserwując dyskusje na forach internetowych można odnieść wrażenie, że Polacy są ekspertami nie tylko od polityki i piłki nożnej, ale także wszyscy posiadają stopień co najmniej doktora w zakresie filologii angielskiej, teorii przekładu i lingwistyki stosowanej. Nie wykluczam, że tak jest w rzeczywistości - tyle się w końcu słyszy o nadprodukcji magistrów kierunków humanistycznych! - dziwi mnie jednak, że główną dziedziną ich specjalizacji stały się polskie tłumaczenia tytułów filmów i seriali.

W niekończące się dyskusje na temat "Wirującego seksu" i "Szklanej pułapki" przebojem wdarła się nowość: tym razem oberwało się dystrybutorom sequelu filmu Star Trek, osadzonego w świecie słynnego serialu science fiction. Oryginalny tytuł Star Trek Into Darkness został tym razem przetłumaczony jako W ciemność. Star Trek, co wśród fanów (w liczbie około 400, sądząc po stronie akcji na Facebooku) wywołało oburzenie.

Okazuje się, że przyczyną tej histerii nie jest nienaturalna kolejność (przesunięcie tytułu serii na koniec) - nie podoba się już sam tytuł. Propozycje oburzonych? Za "oficjalnym apelem": „Star Trek: Ku ciemności”, „Star Trek w ciemności” i „Star Trek: Wędrówka w mrok”.

Aktualne jak nigdy

Przyznam, że do tematu polskich tytułów filmów mam (jak widać) dość ambiwalentny stosunek. Z jednej strony sprawa wydaje się wybitnie facepalmogenna, z drugiej - większość zarzutów filmów jest po prostu nietrafiona. I to na dwa sposoby: krytykowane są osoby, które za tytuł nie odpowiadają, a poziom merytoryczny krytyki jest często naprawdę niski. Tak jest również w tym przypadku - na dodatek mamy do czynienia z klasyczną sytuacją z gatunku "przyganiał kocioł garnkowi".

A czy Wam jakieś tłumaczenia filmów szczególnie przypadły do gustu bądź wyjątkowo się nie spodobały? Jaki jest Wasz stosunek do toczących od lat dyskusji na temat "Szklanej pułapki" i "Elektronicznego mordercy"?

Zimowa Facepalmiarnia

2012-12-10T21:30:00.000+01:00

Witam w pierwszej zimowej i przysypanej śniegiem odsłonie Facepalmiarni!

Wszystkim, które białe szaleństwo kojarzy się głównie z sytuacją na drogach, gdy próbują dojechać do pracy, i którzy z rozrzewnieniem wspominają listopad proponuję powrót do cieplejszych chwil nie tylko w marzeniach. Od kilku dni możecie oddawać głosy w plebiscycie Złota facePalma Listopada.

Jednocześnie chcę ogłosić, że grudzień będzie miesiącem obniżonej aktywności Facepalmiarni. Nie wszystkie egzotyczne okazy zapadną w sen zimowy, ale nowych wpisów możecie spodziewać się rzadziej - na przykład raz na tydzień. Cóż poza warunkami pogodowymi powoduje to uśpienie? Chciałabym móc więcej czasu poświęcić na promowanie bloga i poszerzanie grona czytelników, aby jeszcze więcej osób mogło czerpać radość z absurdalnych tłumaczeń.

W związku z tym czuję się w obowiązku wystąpić z apelem do tych, którzy Facepalmiarnię znają i lubią. Jeżeli znacie miejsca, gdzie możliwe (i sensowne!) byłoby zareklamowanie bloga, napiszcie o nich w komentarzu. Byłoby oczywiście świetnie, gdybyście podrzucili również link do Facepalmiarni swoim znajomym :). Jak mówią Anglosasi: the more the merrier!

Złota facePalma Listopada

2012-12-01T23:10:00.002+01:00

Kolejny miesiąc dobiegł końca, czas więc na podsumowanie wyborów Złotej facePalmy Października.

Tym razem ten zaszczytny tytuł przypadł budzącym podziw napisom do serialu Angel (Anioł Ciemności) zaprezentowanym we wpisie Dzieci, mamy przedsiębiorstwo!, który w ankiecie zdobył 39% głosów. W tym miesiącu walka była wyrównana - na drugim miejscu z 34% głosów uplasowała się notka Zabawny? Nie, aseksualny! o przekładzie powieści Dobry omen. Trzecie miejsce i 13% głosów przypadło w udziale wpisowi Dr House i dowody uznania.

Przypominam, że wyróżnione w kolejnych miesiącach wpisy znajdziecie pod etykietą Złota facePalma.

Nadeszła pora przedstawić szczęśliwców, na których głosować będziecie mogli przez cały grudzień. To do was należy wybór, które z listopadowych tłumaczeń okazało się najśmieszniejsze, najbardziej absurdalne czy najdziwniejsze - krótko mówiąc, najbardziej facepalmogenne. Ze względu na ograniczenia techniczne głosujemy na notki, nie na konkretne cytaty.

Złota facePalma Listopada

Stwórzmy z czasu linię!: Prognoza pogody nie nastraja optymistycznie, więc najwyższy czas na "November Rain" Guns N' Roses.

Potęga złego przekładu: Niepotrzebny rozkład, chińskie klamki i słowa na d, czyli o tym, jak to robią zawodowcy.

Doktor Zosia: Doktor Zosia ze wspaniałej telenoweli, czyli cała prawda o odniesieniach kulturowych.

Wróżka podróżnika w czasie: Dlaczego mówienie o wróżkach wzbudza agresję u podróżników w czasie?

Nietypowa dostawa: Jak poznałem waszą matkę, czyli wizyta w pokoju dostaw.

Uwierz w ducha!: Oczy są zwierciadłem... no właśnie, czego?

Uwierz w ducha!

2012-11-28T22:35:00.001+01:00

Z cyklu "mała rzecz, a cieszy" - tym razem tłumaczenie PL>EN będące materiałem na anegdotkę ku przestrodze.

Lokalizacja: Zapytaj! na Onecie, dział języków obcych.

Ktoś wątpiący w zdolności automatycznych translatorów prosi o tłumaczenie na angielski zdania Oczy są zwierciadłem duszy. Już po chwili otrzymuje odpowiedź: Eyes are mirror of the ghost.

Równie zabawne co nagłe przeistoczenie duszy w ducha (materiał na debatę filozoficzną!) jest komentarz, jakim odpowiedź została opatrzona: "Myślę, że to amatorskie tłumaczenie". Drogi amatorski tłumaczu, dzięki temu wyjaśnieniu na pewno nie dołączysz do grona szczęśliwców pod etykietą zawodowcy!

Nietypowa dostawa

2012-11-25T18:04:00.000+01:00

Pomimo że ostatnio nie byłam w stanie dzielić się ze swoimi wiernymi czytelnikami wszystkimi tłumaczeniami, które ostatnio szczególnie mnie "zainspirowały", tego cytatu, który znalazła dla mnie znajoma specjalistka od marketingu, dzielnie promująca Facepalmiarnię na Facebooku Zuza, nie mogłam pominąć.

Tym razem facepalm krył się w napisach do serialu How I Met Your Mother, którego nie trzeba przedstawiać żadnemu internaucie - nawet tym, którzy nigdy nie widzieli ani jednego odcinka. Jak poznałem waszą matkę swoją internetową popularność z pewnością zawdzięcza granemu przez Neila Patricka Harrisa Barneyowi, którego powiedzonka stały się legen... no, wiecie!

How I Met Your Mother
sezon 7, odcinek 24

Kontekst: Jedyny potrzebny, aby uniknąć spoilerów - rzecz dzieje się na porodówce.

Get that thing out of my delivery room!

Weź tą rzecz z mojego pokoju dostaw!

Każdy średnio zaawansowany użytkownik angielskiego (i każdy, kto korzystał z zakupów internetowych przez anglojęzyczną stronę) wie, że delivery oznacza dostawę, więc w czym problem? Słowo to oznacza też nieco bardziej specyficzny rodzaj dostawy, a mianowicie... poród. Samo delivery room to z kolei porodówka.

Za dostawę facepalmu dziękujemy tłumaczowi i Zuzie!

Wróżka podróżnika w czasie

2012-11-18T21:45:00.000+01:00

Henry, lat 36, i jego żona, lat 6

Na początek przypominam wszystkim, że do zakończenia głosowania na Złotą facePalmę Października pozostały już niecałe dwa tygodnie!

Dziś kolejny raz zajmiemy się oficjalnym tłumaczeniem książki. Tym razem będzie to The Time Traveler's Wife autorstwa Audrey Niffenegger. Do polskiego tytułu nie radzę się zbytnio przywiązywać - przekład Katarzyny Mality ukazał się pod trzema (!) różnymi tytułami: Żona podróżnika w czasie, Miłość ponad czasem i Zaklęci w czasie. Decyzje wydawców nie okazują się jednak jedyną wywołującą facepalmy sprawą :).

Jeśli już mowa o facepalmach, nie mogę nie poświęcić kilku słów fabule książki. Opowiada ona o losach Henry'ego, jednego z pierwszych ludzi z rzadką mutacją genetyczną - co jakiś czas przenosi się w czasie! Czy to wystarczy, żeby zachwiać suspension of disbelief moich czytelników, niewątpliwie wytrenowanych na równie logicznych i prawdopodobnych mutacjach genetycznych przeróżnych filmowych bohaterów? Jeśli nie, to dodam, że podczas jednej z takich podróży poznaje on swoją przyszło-przeszłą żonę, rudowłosą artystkę z bajecznie bogatej rodziny, na co dzień zajmującą się tworzeniem rzeźb z papieru. Dla równowagi dodam, że innym razem odmraża sobie nogi. Podróżowanie w czasie to nie przelewki!

Audrey Niffenegger
Żona podróżnika w czasie

Kontekst: Podróżujący w czasie Henry udziela porad dotyczących gry na giełdzie swojemu przyjacielowi.

“Don’t worry about it. Just buy it at the IPO.” I smile. “Clap your hands if you believe in fairies.”
“I thought you were pole-axing anyone who insinuated anything about fairies this evening?”
“It’s from Peter Pan, you illiterate.”

- Nie przejmuj się, tylko kupuj - uśmiecham się. - I klaskaj w dłonie, jeśli wierzysz we wróżki.
- Myślałem, że dziś wieczór pobijesz wszystkich, którzy wspomną choć słowem o wróżkach.
- To z Piotrusia Pana, ty analfabeto.

Nie muszę oczywiście wspominać, że nikt dotąd w tej scenie (a nawet w całej książce) nie wspomniał ani słowem o wróżkach? Dla spieszących z wyjaśnieniem, że mówimy przecież o podróżniku w czasie, więc o wróżkach mogła być mowa potem, dodam: do końca książki wciąż nic!

Z drugiej strony niedługo przed tym dialogiem główny bohater spuszcza łomot facetowi, który zaatakował go przekonany, że ma do czynienia z gejem, a fairy to obraźliwe określenie homoseksualisty. Problem rozwiązany!

Doktor Zosia

2012-11-13T21:21:00.000+01:00

Doktor Zosia z "Na dobre i na złe".
Wspaniała telenowela!

Odniesienia kulturowe sprawiają tłumaczom wiele kłopotów. Ich głównym źródłem jest nie tyle wychwycenie przeróżnych aluzji pojawiających się w nieraz nieoczekiwanych momentach, a nawet nie zrozumienie tego, co poeta miał na myśli. To ostatnie dzięki masie serwisów internetowych rozkładających na czynniki pierwsze każdy fragment popularnych filmów czy piosenek przestało być zresztą jakimkolwiek problemem. Niestety, nie wystarczy wiedzieć, o czym i dlaczego mówią bohaterowie. Prawdziwym dylematem tłumacza staje się to, w jaki sposób przekazać tę wiedzę odbiorcom przekładu.

Czy każdą aluzję do rodzimej popkultury czynioną przez filmowego Amerykanina należy opatrzyć stosownym przypisem? Czy Ciastek ze Shreka ma opowiadać o Żwirku kręcącym z Muchomorkiem, czy recytować angielską wyliczankę? Jak zdecydować, co odbiorca zna lub znać powinien, a co należy dopasować do znanych mu realiów?

Jak widać, tłumacz ma przy takich okazjach dość szerokie pole do popisu. Czasami bardzo, bardzo szerokie - jak w przypadku poniższych napisów do serialu Angel.

Angel, sezon 1, odcinek 17
Eternity

Kontekst: Pracownicy agencji detektywistycznej spotykają Rebeccę Lowell. Kogo, pytacie?

- Rebecca Lowell!
- Who?
- Raven! She played Raven in On Your Own? Big hit television show that was only on for like 9½ years?

- Rebecca Lowell!
- Kto?
- Zosia! Grała Zosię w "Na dobre i na złe"! Wspaniała telenowela; i to przez jakieś 9 lat.

I tak przez cały odcinek.

Być może ten cytat mógłby obyć się bez komentarza, ale muszę zauważyć, że serialowa Rebecca Lowell to ognista brunetka, więc wybór blond Doktor Zosi (znanej także z roli Jurorki w serialu X Factor) jest co najmniej chybiony. A skoro mówimy już o chybionych pomysłach, to dodam jeszcze, że zarówno Rebecca Lowell, jak i serial, w którym występowała, są w stu procentach fikcyjnymi tworami, więc próby przybliżenia ich polskim widzom to już dodatkowy wymiar absurdu.

Potęga złego przekładu

2012-11-10T20:19:00.001+01:00

Witam wszystkich czytelników Facepalmiarni w ten piękny (bo sobotni) wieczór!

Dawno już nie zdarzyło mi się dzielić z Wami tłumaczeniami stworzonymi przez tzw. profesjonalistów, a ponieważ ostatni wpis na ten temat (Zabawny? Nie, aseksualny!) wysuwa się stale na prowadzenie w plebiscycie na Złotą facePalmę Października (przypominam o głosowaniu w ankiecie z prawej strony!), uznałam, że czas naprawić ten błąd. Zwłaszcza, że zdarzyła się ku temu idealna okazja.

Tłumacz to zawód niewdzięczny - jeśli poradzisz sobie świetnie, doceni to wąskie grono entuzjastów, jeśli poradzisz sobie nieco gorzej, ze wszystkich stron będą na ciebie ciskać gromy. Nie dziwi mnie więc, że od niemal miesiąca w wielu miejscach natykałam się na artykuł Jacka Dehnela o wiele mówiącym tytule "Obce dziecko" Hollinghursta: potęga (złego) przekładu. Za co oberwało się tłumaczce najnowszej powieści Alana Hollinghursta?

Zachęcam do przeczytania całości, a poniżej kilka cytatów z fragmentami przekładu rodem z Facepalmiarni. Moim faworytem jest zdecydowanie niepotrzebny rozkład!

Owszem, rot to zepsucie, ale i bzdura - kiedy więc pewien pan peroruje przy stole, to mówi mnóstwo zbędnych bzdur, a nie - jak chciałaby tłumaczka - mówi dużo o niepotrzebnym rozkładzie (cokolwiek miałoby to znaczyć). Porcelana to po angielsku china, podobnie jak Chiny, ale chłopiec sięga nie do czarnej chińskiej klamki, ale do klamki z czarnej porcelany. I tak jest wszędzie. Co stronę, co zdanie. (...) Kiedy Daphne zaczyna pisać list od litery D i zastanawia się, czy rozwinąć to w darling, dear czy dearest - w wersji polskiej zaczyna od D i zastanawia się, czy dalej ma być kochanie, drogi czy najdroższy. Koncept zmienia się w kretynizm.

Stwórzmy z czasu linię!

2012-11-06T21:24:00.001+01:00

Typowy listopadowy widok z okna
(zdjęcie Claire Whitehouse)

Początek listopada nastraja wielu ludzi nostalgicznie, więc i Facepalmiarnia wpisze się w ten trend. Za oknem deszcz, prognoza długoterminowa nie nastraja optymistycznie, więc i u nas będzie smutno, rzewnie i zimno. Przed nami November Rain.

Jeśli weźmiemy pod uwagę częstotliwość puszczania kultowej ballady Guns N' Roses w radiu, nie dziwi fakt, że w sieci można natknąć się na całkiem sporo różnych tłumaczeń jej tekstu. Niestety, niemal każde z nich, niezależnie od ogólnej jakości, zalicza wpadkę w tym samym momencie.

Guns N' Roses
November Rain

Zaczniemy tradycyjnie od fragmentu tekstu oryginału:

If we could take the time to lay it on the line
I could rest my head
Just knowin' that you were mine
All mine

A teraz czas na kilka polskich przekładów, które znalazłam w sieci:

Jeśli moglibyśmy zabrać czas
Aby położyć to na linii
Mógłbym spocząć
Wiedząc że byłaś moja
Cała moja

Gdybyśmy mogli odpocząć trochę od siebie,
by wystawić nas na próbę
Moja głowa mogłaby odpocząć
Po prostu wiedząc, że byłaś moja

Jeżeli moglibyśmy stworzyć z czasu linię
Mógłbym dać odpocząć mojej głowie
Wiedziałbym tylko, że jesteś moja
Tylko moja

Daj z chwili skorzystać
Pogrążyć się w zmysłach
Mógłbym uspokoić myśl
Wiedząc, że byłaś moja
Cała moja

Przyjrzyjmy się początkowi zwrotki. If we could take the time to lay it on the line zostaje przetłumaczone kolejno jako:

Jeśli moglibyśmy zabrać czas
Aby położyć to na linii,
Gdybyśmy mogli odpocząć trochę od siebie,
by wystawić nas na próbę,
Jeżeli moglibyśmy stworzyć z czasu linię,
Daj z chwili skorzystać
Pogrążyć się w zmysłach.

Pomimo że cała reszta zwrotki za każdym razem jest przełożona w niemal identyczny sposób, w tym jednym miejscu tłumaczenie zdecydowanie się nie zgadzają. Jedni nakazują kochankom się rozstać, inni przeciwnie - dać się porwać rozkoszy, trzecia grupa natomiast... no, trudno powiedzieć, o co chodzi trzeciej grupie, ale ma to coś wspólnego z linią. I czasem. Skąd ta nagła epidemia Licentia poetica?

Jak to często bywa, wszystkiemu winne są idiomy.

Zaczynamy od take the time to do something, co oznacza znaleźć na coś czas, poświęcić czemuś czas. Nie należy tego zwrotu mylić z take your time - nie spiesz się! To jednak dość popularny idiom, który raczej nie powinien sprawić większych problemów - zwłaszcza, że jego znaczenie nietrudno odgadnąć z kontekstu.

Nieco inaczej ma się sprawa z lay it on the line. Wbrew podejrzeniom tłumaczy (tych, którzy w obliczu nieznanego nie postanowili po prostu dać ponieść się fantazji) to wyrażenie nie ma nic wspólnego z żadną linią, niezależnie od tego, czy mielibyśmy coś na niej kłaść, czy utworzyć ją z czasu. Potoczne to lay it on the line oznacza po prostu wyjaśnić coś nie pozostawiając żadnych wątpliwości, być zupełnie szczerym (a nawet brutalnie szczerym), walić prosto z mostu, wyłożyć kawę na ławę... Oj, mi też chyba zaczęła udzielać się poetycka atmosfera tłumaczeń!

Niestety, problem z tym wyrażeniem mają nie tylko internetowi tłumacze, którym nie poświęcili czasu (didn't take the time :)) na sprawdzenie, co oznacza kłopotliwy zwrot. Zresztą, kto wie, jakie rezultaty przyniosłoby im poszukiwania - w jednym z największych internetowych słowników polsko-angielskich jako definicja lay it on the line pojawia się... "owijać w bawełnę". Definicja zostaje na dodatek zilustrowana przykładem zupełnie sprzecznym przykładem You can lay it on the line. I want to know if I passed or failed.. Nie ma to jak konsekwencja!

Złota facePalma Października, powtórka

2012-11-03T20:28:00.003+01:00

Zaiste.

Drodzy czytelnicy!

Niestety, w związku z kolejną awarią systemu ankiet oferowanego przez Bloggera jestem zmuszona uruchomić ponownie listopadowe głosowanie na Złotą facePalmę Października. Niestety, nie jestem w stanie odtworzyć dotychczasowych głosów, w związku z czym proszę wszystkich zainteresowanych o ich ponowne oddanie.

W tym miesiącu testuję ankietę serwisu pollcode - zobaczymy, czy będą sprawować się lepiej. Jeżeli znacie lepszy darmowy serwis nie generujący reklam, to podrzućcie mi adres w komentarzu :). Prosiłabym także o informowanie o ewentualnych błędach w funkcjonowaniu ankiety.

Z góry dziękuję i pozdrawiam listopadowo wszystkich wiernych (i pięknych) czytelników!

Złota facePalma Października

2012-10-30T19:31:00.001+01:00

Październik ma się ku końcowi, a wraz z nim kończą się wybory Złotej facePalmy Września.

Ten zaszczytny tytuł otrzymuje niemające sobie zdaniem czytelników równych tłumaczenie serialu Doctor Who zaprezentowane we wpisie Pożegnanie z Dalekami, które zdobyło aż 57% głosów. Dalekowie nie pozostawili konkurencji szans: drugie i trzecie miejsce zajęły odpowiednio wpisy Nick Fury i Pani Mikołajowa z 19% głosów oraz Tłumaczu, a niech cię...! z 12% głosów. W plebiscycie udział wzięło aż 66 osób - mogę mieć tylko nadzieję, że w kolejnym miesiącu ta liczba jeszcze się zwiększy!

Pożegnanie z Dalekami zostaje uhonorowane odpowiednim tagiem, a wy możecie już oddawać głosy w kolejnej ankiecie, która pojawiła się z prawej strony. To do was należy wybór, które z październikowych tłumaczeń okazało się najśmieszniejsze, najbardziej absurdalne czy najdziwniejsze - krótko mówiąc, najbardziej facepalmogenne. Przypominam również, że ze względu na ograniczenia techniczne głosujemy na notki, nie na konkretne cytaty.

Dla wygody głosujących poniżej lista wszystkich wpisów w tym miesiącu wraz z krótkimi komentarzami. Zapraszam do głosowania, które potrwa tym razem do 30 listopada.

Złota facePalma Października

Wytrawne sałatki dla wybrańców: Wytrawne sałatki dla wybrańców, czyli powrót napisów do Doctor Who.

Dzieci, mamy przedsiębiorstwo!: Anioł ciemności powraca z ciasteczkami zagłady. Dzieci, mamy przedsiębiorstwo!

Zabawny? Nie, aseksualny!: Dla fanów Neila Gaimana i Terry'ego Pratchetta - pisarzy bardziej zabawnych niż stado pijanych szympansów.

Lokaje, czapki z głów!: Poranki coraz chłodniejsze, więc tym razem w Facepalmiarni instruktaż przymierzania czapek pod patronatem lokajów z Downton Abbey.

Ja Tarzan, ty odlotowa: Cofamy się w czasie - do wakacji, gdy na każdym kroku prześladowała mnie piosenka "Back in Time" Pitbulla.

Dr House i dowody uznania: Zachorowałeś? Doktor House z pewnością przyjdzie z gratulacjami!

Dr House i dowody uznania

2012-10-27T19:04:00.000+02:00

Zachorowałeś? Dr House spieszy z gratulacjami!

Wszystkich zmartwionych brakiem piątkowej notki uspokajam - ten jednodniowy poślizg z pewnością nie stanie się nową tradycją Facepalmiarni. Zanim jednak weekendowo zanurzymy się w oparach tłumaczeniowych absurdów chciałabym przypomnieć o dobiegającym końca plebiscycie na Złotą facePalmę Września - wprawdzie losy głosowania zdają się być już przesądzone, ale kto wie! Zostały wam całe 2 dni, by zmienić układ sił na blogu.

Dzisiaj tłumaczenia będzie z nami badał doktor House. Nie trzeba go z pewnością nikomu przedstawiać - sarkastyczny specjalista od przypadków beznadziejnych stał się natychmiast ulubieńcem telewidzów, którym znudził się już dominujący w serialach model lekarza specjalizującego się w trzymaniu pacjentów za rękę na łożu śmierci i prowadzeniu skomplikowanego życia uczuciowego.

Dr House wniósł powiew świeżości do seriali medycznych, a jego fani szybko zaczęli podchwytywać co zabawniejsze powiedzonka głównego bohatera, prawdziwego mistrza ciętej riposty. Niestety, polskie tłumaczenia często nie pozwalały cieszyć się dowcipem House'a. Poniżej jeden z niechlubnych przykładów takiego chybionego przekładu - prosto z amatorskich napisów do serialu.

Dr House: sezon 1, odcinek 21

Three Stories

Kontekst: Cuddy, szefowa House, każe mu wygłosić wykład w zastępstwie chorego kolegi.

Cuddy: Dr. Riley is throwing up; he obviously can’t lecture.
House: You witnessed the spew, or you just have his word for it? I think I’m coming down with a little bit of the clap. I may have to go home for a few days.

Cuddy: Dr Riley wymiotuje, z pewnością nie poprowadzi wykładu.
House: Widziałaś pawia czy tylko wierzysz na słowo? Myślę, że do niego pójdę i przekażę dowody uznania. Powinienem zostać w domu przez parę dni.

Każdy fan House'a wie o wojnie podjazdowej, jaką House prowadzi z Cuddy, nic więc dziwnego, że lekarz chętnie popędzi z gratulacjami do kolegi, któremu udało się przechytrzyć szefową (i poprosi z tej okazji o kilka dni wolnego). Przyjrzyjmy się jednak wnikliwiej podkreślonemu fragmentowi.

Na początek zajmijmy się wyrażeniem come down with. Kluczowe jest tutaj ostatnie słowo - sam czasownik frazowy come down ma bardzo wiele znaczeń, które najczęściej należy wywnioskować z kontekstu. Jednak come down with - połączone z nazwą choroby (lub innej nieprzyjemnej przypadłości) - oznacza zachorować. Oczywiście jak zawsze w przypadku idiomów i phrasali należy zastosować zdrowy rozsądek - "I'm coming down with a cold" oznacza, że łapie mnie przeziębienie, ale już "I'll come down with my sister to see you" nie oznacza, że zachoruję na swoją siostrę - tylko że z nią przyjdę!

Skąd więc wiem, że House nie planuje odwiedzić kolegi z pracy z a little bit of the clap, czyli - zdaniem tłumaczki - dowodami uznania? Owszem, clap oznacza bicie brak i oklaski, ale to także potoczna nazwa... chorób wenerycznych, zwłaszcza rzeżączki.

Wypowiedź House'a nagle brzmi o wiele sensowniej, prawda?

Gdzie jest tłumacz?

2012-10-23T19:36:00.000+02:00

Shrek też zastanawia się,
co łączy go z Joyce'em

Dzisiejszy wpis będzie nieco nietypowy, bo podzielę się z Wami nie tłumaczeniowymi wpadkami, ale świetnym artykułem na temat przekładów literackich.

"Gdzie jest tłumacz?", artykuł autorstwa Jerzego Jarniewicza, to bardzo trafny głos w dyskusji o roli tłumacza i miejscu, jakie zajmuje on w świadomości odbiorców literatury. Autor podejmuje również temat tak zwanej nieprzetłumaczalności - czy są dzieła literackie, których nie powinno się, ba! nie wolno tłumaczyć? Żeby zabrzmiało jeszcze bardziej sensacyjnie: jeżeli chcecie dowiedzieć się, dlaczego Shakespeare nigdy nie napisał, że źle się dzieje w państwie duńskim, a także co łączy Jamesa Joyce'a ze Shrekiem, koniecznie zajrzyjcie do zlinkowanego artykułu. A po przeczytaniu wróćcie oczywiście do Facepalmiarni i podzielcie się wrażeniami ;).

Miłej lektury!

Ja Tarzan, ty odlotowa

2012-10-19T20:55:00.000+02:00

Niszczący dokumenty raper materialista

Z okazji weekendu powrócimy do niesprawiedliwie zaniedbanej ostatnio strefy muzycznej. Jak słusznie zauważyła jedna z komentatorek na blogu, są one w końcu niewyczerpanym źródłem radości dla miłośników tłumaczeniowych perełek.

Dzięki dziesiątkom portali muzycznych zachęcających do podzielenia się własnymi przekładami piosenek (i w żaden sposób nie weryfikujących ich jakości) tego rodzaju tłumaczenia są łatwym celem, ale hej, mamy w końcu piątek! W tym weekendowo leniwym nastroju powrócę do wakacji, gdy na każdym kroku słyszałam piosenkę "Back in Time" Pitbulla.

Od razu postawię sprawę jasno: nie byłoby sprawiedliwym krytykowanie tłumaczenia czegoś, co nawet w swoim rodzimym języku nie ma zbyt wiele sensu. Niektóre fragmenty wzbudziły we mnie jednak prawdziwą wesołość.

Pitbull
Back in Time

I’m a go-getter, mover, shaker, culture, bury a boarder, record-breaker

Jestem przedsiębiorczy, napędzam, wstrząsam, kulturowy, niszczę granice, niszczę dokumenty

Postanowiłam zamieścić ten fragment w całości, żeby czytelnicy mogli w pełni uświadomić sobie, z czym miał do czynienia tłumacz - to poświęcenie dla sztuki nie powinno zostać zlekceważone. Niestety, pod koniec poniosła go wena - naprawdę doceniam znajomość innych znaczeń rzeczownika record, ale record-breaker to osoba bijąca rekordy, nie niszcząca dokumenty.

Give credit where credit is due don’t cha

Dasz kredyt tam gdzie się należy, tak?

Powyższe dosłowne tłumaczenie zostało opatrzone przypisem, który zapewne miał pomóc fanom zinterpretować ten fragment: "czy będziesz moim fanem i napełnisz moje konto?". Zdaję sobie sprawę, że dla Pitbulla pełne konto jest z pewnością priorytetem, ale tutaj chciał po prostu zostać doceniony za swoje dokonania. W języku angielskim znaczenie słowa credit wykracza znacznie poza sferę finansową. W tym przypadku oznacza ono uznanie, docenienie zasług czy wkładu. Powiedzenie give credit where credit is due oznacza właśnie to - doceń tego, kto na to zasłużył. Niekoniecznie zwiększając stan jego konta, cyniczny tłumaczu.

ooh you groovy baby

oh ty odlotowa, kochanie

Żeby wypaść na chwilę z trybu pouczającego i zakończyć bardziej wesołym akcentem, na deser zostawiłam ten fragment, który chyba obejdzie się bez komentarza. Ja Tarzan, ty odlotowa!

Lokaje, czapki z głów!

2012-10-16T20:48:00.000+02:00

Ekipa z Downton Abbey
w fotoszopowym szyku bojowym

W napisach do seriali roi się czasami od mniejszych i większych błędów. (Podejrzewam, że ma to coś wspólnego z faktem, że nikt nie jest doskonały.) Te błędy mogą stać się źródłem rozrywki (patrz: Facepalmiarnia), okazją do rozwinięcia własnych umiejętności językowych (patrz: Facepalmiarnia), a nawet inspiracją do tworzenia własnych napisów (patrz: autorka Facepalmiarni). Nie możemy jednak zapominać o tym, że najszerszym gronem adresatów napisów są osoby, które po prostu ich... potrzebują, by móc na bieżąco oglądać ulubione seriale. W tym przypadku kwiatki i niezręczności już nie bawią - raczej utrudniają uchwycenie sensu dialogów, powodują dezorientację, a czasami uniemożliwiają śledzenie fabuły.

Ostatnio miałam okazję oglądać serial kostiumowy Downton Abbey w towarzystwie osób polegających na polskich napisach. (Przy okazji, w cyklu "Słówko dnia": abbey oznacza opactwo, jednak serial bynajmniej nie opowiada o mnichach ;).) Poniżej pierwsza część fragmentów, przy których nie tylko ja zastanawiałam się, co jest grane.

Downton Abbey, sezon 3, odcinek 4

Kontekst dla obu cytatów: w Downton trwają poszukiwania nowego lokaja! (Tak, oprócz seriali o kosmitach i pogromczyniach wampirów oglądam też takie, gdzie głównym tematem odcinka jest - o zgrozo - poszukiwanie lokaja.)

- I want the house to be properly represented.
- Is that aimed at me?
- If the cap fits, wear it.

- Chciałbym by ten dom, był właściwie reprezntowany.
- Mówisz o mnie?
- Jeśli czapka pasuje, noś ją.

Przyznaję, mam alergię na dosłownie tłumaczone przysłowia i powiedzenia. Owszem, angielskie odpowiedniki polskich przysłów bywają nieraz o wiele dowcipniejsze, bardziej adekwatne i cieszą oko - ba, polska wersja czasami nawet nie istnieje. Najczęściej jednak taki dosłowny przekład utrudnia odbiór podobnie jak inne kalki językowe. If the cap/shoe fits, wear it to sugestia przyjęcia "na klatę" uzasadnionej krytyki. Ten dialog jednak aż prosi się o "uderz w stół, a nożyce się odezwą".

- Have you chosen the lucky winner?
- Not yet. There were two candidates when it came down to it.

- Wybrałeś szczęśliwego zwycięzcę?
- Jeszcze nie. Było dwóch kandydatów kiedy zszedłem na dół.

Kolejny absurd budzący dezorientację czerpiących wiedzę o fabule z napisów. W wersji oryginalnej nikt nigdzie nie schodzi - ostateczna decyzja sprowadza się do wyboru między dwoma kandydatami. Come down, jak przystało na czasownik frazowy, ma wiele różnych znaczeń - najczęściej jednak łatwo wychwycić jego znaczenie z kontekstu, zwłaszcza w utartych zwrotach.

Zmiany w Facepalmiarni

2012-10-11T22:04:00.000+02:00

Dziś zamiast porcji perełek z tłumaczeń - ogłoszenie.

Niestety, z powodów, które szumnie mogłabym nazwać "niezależnymi ode mnie", jestem zmuszona zmienić rozkład jazdy Facepalmiarni. Od przyszłego tygodnia nowe wpisy będą pojawiać się we wtorki i piątki, a nie jak dotąd w poniedziałki i czwartki.

Jednocześnie przypominam, że odkryte przez Was tłumaczeniowe wpadki możecie wysyłać na adres facepalmiarnia(małpa)gmail.com.

Korzystając z okazji - jak ogłaszać, to z rozmachem! - pozdrawiam też wszystkich czytelników i przypominam o plebiscycie Złota facePalma Września.

Zabawny? Nie, aseksualny!

2012-10-08T20:37:00.000+02:00

Typowi Anglicy: inteligentni i zabawni

Czasami znajomi pytają mnie, jak udaje mi się wyłapywać pewne rodzaje błędów czy niezręczności w tłumaczeniach. Filmy czy piosenki są pod tym względem bardzo wdzięcznym medium - porównanie oryginału i przekładu jest banalne. Większe zainteresowanie budzą książki. Czy czytam każdą w obu wersjach językowych? Zdecydowanie nie; nie mam zazwyczaj dość czasu na czytanie tej samej książki dwa razy, a tego rodzaju analizy porównawcze urządzam sobie tylko wtedy, gdy tłumaczenie mnie zachwyci.

Najczęściej jednak błędy w tłumaczeniach książek po prostu rzucają się w oczy. Jeżeli dość dobrze znamy angielski, już na pierwszy rzut oka widać dosłowne tłumaczenia idiomów czy źle dobrane słowa. Czasami jednak znajomość języka okazuje się być zbędna - od razu widać, że coś poszło nie tak.

Jeden z najbardziej zapadających w pamięć tego rodzaju momentów przeżyłam podczas lektury Dobrego omenu autorstwa Neila Gaimana i Terry'ego Pratchetta. Wspólne dzieło popularnych brytyjskich pisarzy to lektura dotycząca wciąż bardzo aktualnego problemu - powieść dotyczy zbliżającej się wielkimi krokami biblijnej Apokalipsy, a w tym roku po raz kolejny będziemy obchodzić koniec świata!

Neil Gaiman, Terry Pratchett
Dobry omen

W celu ułatwienia czytelnikom wczucia się w moją sytuację, tym razem przekład (autorstwa Juliusza Wilczura Garzteckiego i Jacka Gałązki) pojawi się jako pierwszy. Oto krótka charakterystyka anioła Azirafala, jednego z głównych bohaterów Dobrego omenu:

Już podczas pierwszego zetknięcia się z Azirafalem wielu miało takie oto zdanie o jego osobie:
1) był typowym Anglikiem,
2) był inteligentny,
3) był bardziej zabawny niż stado pijanych szympansów.

Po raz pierwszy ostrzegawcze światełko zapaliło się przy punkcie trzecim. Spieszę z kontekstem: pomimo że fragment ten pojawia się mniej więcej w połowie książki, Azirafal jak dotąd nie powalił mnie swoim poczuciem humoru. Ba, sklasyfikowałabym go wręcz jako raczej poważnego. Cóż, czytelnik bywa omylny, czytam więc dalej.

W dwu punktach obserwatorzy nie mieli racji, a mianowicie:
1) Niebo nie leży w Anglii, bez względu na to, co utrzymują niektórzy poeci oraz
2) anioły są aseksualne (lub, jak kto woli, bezpłciowe). Jeśli same nie zechcą, żeby było inaczej.

Punkt pierwszy nie budzi zastrzeżeń, jednak w jaki sposób domyślna aseksualność anioła stoi w opozycji do którejkolwiek z wymienionych wyżej informacji? Sięgnijmy do oryginalnej wersji tekstu.

Many people, meeting Aziraphale for the first time, formed three impressions: that he was English, that he was intelligent, and that he was gayer than a tree full of monkeys on nitrous oxide. Two of these were wrong; Heaven is not England, whatever certain poets may have thought, and angels are sexless unless they really want to make an effort.

Pozwoliłam sobie podkreślić istotny fragment. Tym, którzy nie widzą jeszcze, co się stało, od razu wyjaśniam: pierwotnym znaczeniem słowa gay było wesoły i beztroski. Dopiero w XX wieku rozpowszechniło się używanie go w stosunku do homoseksualistów. Mamy tu więc do czynienia z grą słów, której nie sposób dosłownie przetłumaczyć. Niewątpliwie chodzi jednak o to, że Azirafal uważany był za geja, nie za wesołka - i aż dziw, że żaden z tłumaczy tego nie zauważył.

Dzieci, mamy przedsiębiorstwo!

2012-10-04T19:00:00.000+02:00

Anioł Ciemności i Ciasteczka Zagłady

Pozostaniemy na razie w kręgu napisów do seriali, jednak znów dokonamy przeskoku klimatycznego. O Buffy, postrachu/pogromczyni wampirów, pisałam już jakiś czas temu w notce Pogromca, pogromczyni i feminizm. Tym razem przyjrzymy się bliżej jej chłopakowi, Angelowi.

Grany przez Davida Boreanaza Angel, wampir z duszą (w sensie dosłownym - w wykreowanym przez Jossa Whedona świecie wampiry duszy nie mają), tak bardzo spodobał się widzom Buffy, że otrzymał swój własny spin-off. W serialu Angel (w polskim tłumaczeniu Anioł ciemności) przeprowadza się do... Los Angeles (subtelne!), gdzie zaczyna prowadzić agencję detektywistyczną. Serio.

Nowa profesja stawia Angela przed wieloma wyzwaniami. Zostaje na przykład zmuszony - o zgrozo! - do pojawienia się z ciasteczkami na kolacji u podejrzanej o opętanie rodziny. Przed równie trudnym zadaniem zostaje postawiony tłumacz.

Angel, sezon 1, odcinek 14: I've Got You Under My Skin

Kontekst: Rodzinna kolacja, w rolach głównych: Angel i rodzina 2+2. Złowrogi anioł ciemności właśnie zaserwował swoje niezjadliwe ciasteczka.

Ojciec: No hot chocolate for you kids tonight. This is your treat tonight.
Syn: Dad!
Córka: That's not fair!
Matka: Kids. Shh. Company.

Ojciec: Żadnej gorącej czekolady dzisiaj. To twój poczęstunek.
Syn: Tato!
Córka: To nie sprawiedliwe
Matka: Dzieci, shh. Przedsiębiorstwo.

Nie chcę rozczulać się zbytnio nad ortograficzną czy stylistyczną stroną napisów. Pominę również wyjątkowo niefortunny "poczęstunek" - w tym kontekście treat naturalnie byłoby przetłumaczyć jako deser czy podwieczorek. O wiele bardziej fascynujące jest to nieoczekiwane przedsiębiorstwo!

To tłumaczenie do dziś plasuje się wysoko w mojej prywatnej czołówce facepalmogennych fragmentów napisów. Oczywista sprawa: company to rzeczywiście przedsiębiorstwo. Trudno jednak sobie wyobrazić, żeby właśnie takie znaczenie tego słowa miała na myśli matka strofująca grymaszące przy obcym dzieci (chyba że mówimy o rodzinie milionerów, w której dzieci straszy się tym, że nie odziedziczą rodzinnej firmy). Z kontekstu jasno wynika, że matka upomina dzieci - bądźcie grzeczne, mamy towarzystwo! Niestety, towarzystwo to również company.

Wytrawne sałatki dla wybrańców

2012-10-01T21:15:00.003+02:00

Facepalm prosto z restauracji nie dla wybrańców

Ze względu na sobotni półfinał siódmego sezonu i zainteresowanie, jakim cieszy się w ankiecie poprzedni wpis na temat tego serialu, wracamy do napisów do Doctora Who. Tych, którzy nie są fanami Doktora, a przespali Pożegnanie z Dalekami lub do Facepalmiarni trafili niedawno - zapraszam do lektury wrześniowej notki, w której znajdziecie kilka słów wprowadzenia na temat serialu.

A w samym tłumaczeniu tym razem kilka ciekawych detali kulturowych - dowiemy się, jakimi rarytasami zajadają się co wytworniejsi londyńczycy.

Doctor Who, sezon 1, odcinek 13: "The Parting of the Ways"

Kontekst: Znana nam z poprzedniego wpisu Rose - towarzyszka Doktora - podczas przymusowej przerwy od podróży w czasie i przestrzeni ląduje ze swoim chłopakiem i matką - Jackie - w osiedlowej restauracyjce. Podczas pałaszowania frytek ze styropianowego pojemnika Jackie (genialna Camille Coduri) mówi:

And it's gone upmarket, this place. They're doing little tubs of coleslaw now.

To nie jest miejsce przeznaczone dla wybrańców, dla ludzi o wysokich dochodach, którzy jeszą wytrawne sałatki.

Zdaje się, że tłumacz chciał w obrazowy sposób oddać sens tego, co usłyszał - trudno jednak powiedzieć, co z tym sensem stało się po drodze. Po raz kolejny roztacza się przed nami wizja alternatywnej rzeczywistości, gdzie wszystko dzieje się na opak.

Go upmarket oznacza, że odwiedzany przez bohaterów lokal zmienił profil na bardziej luksusowy, podnosząc ceny i kierując swoją ofertę do zamożniejszych klientów. Nic dziwnego, że sens wypowiedzi Jacki został zupełnie przeinaczony - tłumacz widocznie również nie mógł uwierzyć w ekskluzywność knajpki. Pozostaje jednak pytanie - czy napisy filmowe, które z konieczności powinny cechować się zwięzłością, są odpowiednim miejscem na przydługie przemowy na temat wybrańców (sic!) o wysokich dochodach?

Porzućmy jednak techniczne zastrzeżenia; wybrańcy i bez nich są wyjątkowo facepalmogenni. Czeka na nas w końcu jeszcze deser - w postaci wytrawnej sałatki. Zdaje się zresztą, że wytrawny miało być tutaj niby-synonimem słowa wykwintny czy wytworny. Niezależnie od moich osobistych refleksji na temat sałatki coleslaw, trudno uznać ją za synonim snobistycznego wyrafinowania. W oryginale nowe menu restauracji obejmowało po prostu małe pojemniczki ze słynną surówką. Przy okazji: uważajcie na false friends - tub to nie tubka!

Na zakończenie przypominam obowiązkowo o blogowym plebiscycie - zagłosuj w ankiecie z boku lub przeczytaj więcej o wyborach Złotej facePalmy Września.

Złota facePalma Września

2012-09-27T21:57:00.000+02:00

Wrzesień, pierwszy miesiąc funkcjonowania Facepalmiarni, nieuchronnie zmierza ku końcowi. W związku z tym nadeszła pora na plebiscyt, który na stałe zagości na blogu - wybory Złotej facePalmy Miesiąca.

Jak zauważyliście, z prawej strony pojawiła się ankieta. Każdy może oddać w niej głos na jego zdaniem najśmieszniejsze, najbardziej absurdalne czy najdziwniejsze - krótko mówiąc, najbardziej facepalmogenne tłumaczenie opisane w Facepalmiarni we wrześniu. Nareszcie mamy okazję nagrodzić czymś więcej niż skąpymi brawami wysiłek, brawurę i inwencję twórczą tłumaczy, którzy dwa razy w tygodniu dostarczali nam rozrywki. Nowi czytelnicy mają natomiast świetną okazję do zapoznania się z poprzednimi notkami :). Głosowanie zakończy się 29 października - w samo południe. Wieczorem odbędzie się natomiast uroczyste ogłoszenie wyników i uhonorowanie zdobywcy Złotej facePalmy Września odpowiednim tagiem. Jednocześnie rozpocznie się kolejny, październikowy plebiscyt.

Ze względu na niemożliwość umieszczenia w ankiecie wszystkich pojedynczych cytatów głosujemy wyłącznie na wpisy, w których się pojawiły - jeżeli jednak ktoś ma ochotę poinformować, który cytat w tym miesiącu wzbudził u niego najżywsze emocje, może zrobić to w komentarzu.

Dla wygody głosujących poniżej lista wszystkich wpisów w tym miesiącu wraz z krótkimi komentarzami. Niech wygra najlepszy!

Złota facePalma Września

Pożegnanie z Dalekami: Kilka słów o serialu "Doctor Who" plus fragmenty napisów budzących poważne wątpliwości, czy ja i tłumacz oglądamy ten sam serial.

Zapytanie z wyskokiem: Przyglądamy się oficjalnemu tłumaczeniu cyklu o Harrym Potterze i uwodzącej intelektem Hermionie.

Nick Fury i Pani Mikołajowa: Specjalnie dla fanów Marvela, "Słonecznego patrolu" i Tłumacza Google.

Co ty wiesz o błogostanie?: O tym, jak łóżko z zimnej blachy może spowodować niewiedzę błogostanu. Cóż, jak sobie pościelesz...

Pogromca, pogromczyni i feminizm: Obecnie wampiry zajmują się głównie lśnieniem w słońcu i umawianiem się na randki, ale niegdyś stale musiały mieć się na baczności - za każdym rogiem mogła czaić się Buffy, pogromca wampirów. Przepraszam - pogromczyni!

Tłumaczu, a niech cię...!: Tym razem w Facepalmiarni słynna "Tajemnica Brokeback Mountain", czyli kilka słów o przysięgach.

Tłumaczu, a niech cię...!

2012-09-24T18:00:00.000+02:00

W tle - pocztówka z Brokeback Mountain

W tym tygodniu oddalimy się na chwilę od dominujących ostatnio na blogu fantastycznych klimatów i wrócimy do szarej, brutalnej rzeczywistości - choć osadzonej w wyjątkowo korzystnych okolicznościach przyrody. Dziś w Facepalmiarni słynna Tajemnica Brokeback Mountain - film, który zapadł mi w pamięć z dość nietypowych powodów.

Tajemnicy Brokeback Mountain nie trzeba chyba nikomu przedstawiać, tradycyjnie przywołam jednak kontekst dla cytatu, który pojawi się wkrótce. Grany przez Heatha Ledgera Ennis trzyma w szafie pamiątkę po swoim zmarłym kochanku, Jacku (w tej roli Jake Gyllenhall) - jego koszulę z czasów, gdy razem wypasali owce na malowniczych wzgórzach Wyoming. Zapewne wszyscy, którzy widzieli film, pamiętają końcową scenę filmu - Ennis otwiera szafę, przygląda się koszuli, zapina jej guzik i mówi...

No właśnie.

Tajemnica Brokeback Mountain

Jack, I swear...

Jack, a niech cię...!

Takie właśnie tłumaczenie usłyszałam w TVN, gdzie oglądałam film kilka lat temu; na szczęście lektor nie zagłusza zupełnie oryginalnej ścieżki dźwiękowej. Jak wiadomo, swear może oznaczać zarówno przysięgać, jak i przeklinać, a I swear bywa również wyrażeniem irytacji - i zdawać by się mogło, że tłumacz skłonił się tu raczej ku tej ostatniej wersji. Nic dziwnego: też bym się zdenerwowała, gdyby umarł mi facet!

Trudno jednak uzasadnić to tłumaczenie, mając do dyspozycji opowiadanie Annie Proulx, na podstawie którego powstał film.

"Jack, I swear -- " he said, though Jack had never asked him to swear anything and was himself not the swearing kind.

— Jack, przysięgam... — zaczął, chociaż Jack nigdy nie prosił go o żadne przysięgi, a i sam też nie należał do tych, co je składają.

Powyższy fragment pochodzi z polskiego wydania opowiadania w przekładzie Konrada Majchrzaka, które pojawiło się w księgarniach w okolicach premiery filmu. Nawet bez tłumaczenia bez problemu można jednak rozszyfrować znaczenie słów I swear - oryginalna wersja Tajemnicy Brokeback Mountain rozwiewa wszelkie wątpliwości.

Przeglądając ostatnio gazetę z programem zauważyłam, że powtórkę filmu wyemitowała ostatnio konkurencyjna stacja. Ciekawe, co tym razem Ennis ma do przekazania koszuli Jacka...

Pogromca, pogromczyni i feminizm

2012-09-20T19:26:00.000+02:00

Buffy - wyjątkowo bez osinowego kołka

W tym tygodniu pora na kolejny kultowy serial - Buffy! Już samo polskie tłumaczenie tytułu budzi we mnie dogłębny sprzeciw, ale ten wpis nie będzie dotyczył diametralnej różnicy między "postrachem" a "pogromczynią". Opowiem za to trochę o Jossie Whedonie.

Joss Whedon znany jest głównie jako twórca kultowych seriali telewizyjnych: Buffy the Vampire Slayer (czyli swojska Buffy: Postrach wampirów), Angel (również niezbyt łaskawie potraktowanego przez tłumaczy - funkcjonuje w Polsce jako Anioł ciemności), Firefly czy Dollhouse (tytuły zostawione, o dziwo, w spokoju). Obecnie jego nazwisko pojawia się jednak najczęściej w kontekście superbohaterów: jako reżysera i scenarzysty The Avengers; wkrótce Whedon ma również zająć się pracami nad osadzonym w świecie Marvela serialem SHIELD.

W czasie swojej telewizyjnej kariery Joss dorobił się (budzącej kontrowersje) opinii twórcy feministycznego; sam zresztą głośno swój feminizm deklaruje. Obecność poniższego dialogu w jego sztandarowym dziele nie powinna zatem dziwić.

Buffy, sezon 2, odcinek 3: School Hard

Kontekst: Buffy, pogromczyni wampirów, spotyka na swej drodze... wampira!

Wampir: Slayer.
Buffy: Stayee.

Wampir: Pogromca.
Buffy: Pogromczyni.

Jak z tłumaczenia widać, Buffy jest zdecydowaną zwolenniczką używania żeńskich form nazw zawodów i tytułów. Notabene, w świecie Whedona pogromców rodzaju męskiego brak - pogromczynie to wyłącznie kobiety, więc uwaga Buffy wydaje się być tym bardziej na miejscu.

...gdyby nie fakt, że sufiks -ee bynajmniej nie sugeruje użycia żeńskiej formy. Nikt w końcu nie przetłumaczyłby pary employer/employee jako pracodawca/pracodawczyni - a mamy tu do czynienia z analogiczną strukturą. Podobnie jak sufiks -er w połączeniu z czasownikiem oznacza wykonawcę danej czynności (employer to ten, kto zatrudnia, slayer - ten, kto zabija), dodanie do czasownika -ee tworzy (w uproszczeniu) nazwę osoby, na której czynność ta jest wykonywana (employee to zatrudniany, slayee - zabijany).

Stąd oczywiście ciętą ripostę Buffy należałoby przetłumaczyć jako "pogramiany". Warto zapamiętać - na wypadek konieczności pokazania jakiemuś wampirowi, gdzie jego miejsce.

Co ty wiesz o błogostanie?

2012-09-17T21:11:00.001+02:00

Na zdjęciu: blacha. Zapewne zimna.
Znowu.

Zanim rozszyfrujemy tytuł dzisiejszego wpisu, małe acz radosne obwieszczenie - Facepalmiarnia ma już dwa tygodnie! Według blogspotowych statystyk odwiedzono ją w tym czasie blisko 700 razy, za co wszystkim, którzy się do tego przyczynili (a zatem na przykład każdemu czytającemu właśnie ten tekst) serdecznie dziękuję.

Zdaje się, że przez te dwa tygodnie na blogu pojawiły się już facepalmogenne tłumaczenia z niemal wszystkich obiecanych kategorii - poza muzyczną. Czas naprawić to karygodne niedopatrzenie. Przed wami Bliss (I Don't Wanna Know) zespołu Hinder.

Niestety, nie jestem w stanie przytoczyć żadnej anegdoty na temat wykonawcy - tym razem pozycja pochodzi z playlisty mojej znajomej. Jak widać, trudno było mi też wybrać choćby luźno powiązaną grafikę, w związku z czym notkę zdobi zdjęcie blachy (wyglądającej na dość zimną). Lepiej więc będzie, gdy przejdziemy do szczególnie wyróżniających się fragmentów piosenki.

Bliss (I Don't Wanna Know)
Hinder

I reached for the bottle by the bed
I saw your side was not slept in
Cold sheets again

Dotarłem do butelki przez łóżko
Widziałem że nie spoczelaś z boku
Znowu zimna blacha

Dotarcie do butelki przez łóżko (przy stoliku nocnym skręć w prawo) sprzyja zapewne większym odkryciom niż sięganie po butelkę stojącą przy łóżku. Nic dziwnego, że podmiot liryczny w końcu doznał olśnienia - jego ukochana/ukochany nie spoczywa już z boku, bo kto chciałby spać (znowu!) na zimnej blasze ? Na nieszczęście tłumacza słowo sheet może oznaczać kilka rzeczy - ale skąd pomysł, że w kontekście łóżkowym oznacza arkusz blachy? Jeśli coś mogło tam wystygnąć, to prześcieradło.

I don't wanna know it's over
'Cause ignorance is bliss

Nie chce wiedziec ze to koniec
Przyczyną jest niewiedza błogostanu

Najlepsze zostawiam jak zwykle na koniec. Jak widać, jeden apostrof potrafi nieźle namieszać w zdaniu. Dla porządku przypominam, że 'cause to skrócona wersja because. Nie wiem natomiast, w jaki sposób niewiedza błogostanu (cokolwiek miałoby to oznaczać) motywuje podmiot liryczny, ale być może niewiedza to błogosławieństwo - jak zwykło się tłumaczyć ignorance is bliss.

Facepalmiarnia

Złota facePalma 2012

Wrzesień

Październik

Listopad

Świąteczny bonus

Święta z karpiem w tle

The Holiday

Wiele hałasu o ciemność

Zimowa Facepalmiarnia

Złota facePalma Listopada

Złota facePalma Listopada

Uwierz w ducha!

Nietypowa dostawa

How I Met Your Mother sezon 7, odcinek 24

Wróżka podróżnika w czasie

Audrey NiffeneggerŻona podróżnika w czasie

Doktor Zosia

Angel, sezon 1, odcinek 17 Eternity

Potęga złego przekładu

Stwórzmy z czasu linię!

Guns N' RosesNovember Rain

Złota facePalma Października, powtórka

Złota facePalma Października

Złota facePalma Października

Dr House i dowody uznania

Dr House: sezon 1, odcinek 21 Three Stories

Gdzie jest tłumacz?

Ja Tarzan, ty odlotowa

PitbullBack in Time

Lokaje, czapki z głów!

Downton Abbey, sezon 3, odcinek 4

Zmiany w Facepalmiarni

Zabawny? Nie, aseksualny!

Neil Gaiman, Terry Pratchett Dobry omen

Dzieci, mamy przedsiębiorstwo!

Angel, sezon 1, odcinek 14: I've Got You Under My Skin

Wytrawne sałatki dla wybrańców

Doctor Who, sezon 1, odcinek 13: "The Parting of the Ways"

Złota facePalma Września

Złota facePalma Września

Tłumaczu, a niech cię...!

Tajemnica Brokeback Mountain

Pogromca, pogromczyni i feminizm

Buffy, sezon 2, odcinek 3: School Hard

Co ty wiesz o błogostanie?

Bliss (I Don't Wanna Know)Hinder

How I Met Your Mother
sezon 7, odcinek 24

Audrey Niffenegger
Żona podróżnika w czasie

Angel, sezon 1, odcinek 17
Eternity

Guns N' Roses
November Rain

Dr House: sezon 1, odcinek 21

Three Stories

Pitbull
Back in Time

Neil Gaiman, Terry Pratchett
Dobry omen

Bliss (I Don't Wanna Know)
Hinder