Ferry den Dopper's blog

Links for 2010-08-19 [del.icio.us]

Fri, 20 Aug 2010 00:00:00 PDT

5 manieren om je Twitter strategie te verbeteren · Marketingfacts
Een interessante aanzet hoe je als bedrijf relevant kunt zijn op Twitter en hoe je ervoor kunt zorgen dat je meer haalt uit de mogelijkheden die Twitter je biedt als platform.
UX Myths
UX Myths collects the most frequent user experience misconceptions and explains why they don't hold true.
Online Video Subtitles Increase Video Viewing By 40% – New Research
In addition to the fact that subtitles can assist with accessibility and discoverability, subtitles can also increase the amount of time that a user spends watching a video by almost 40 percent. In fact, where subtitles appeared, 80 percent more people watched the entire video to its completion.

Links for 2010-08-16 [del.icio.us]

Tue, 17 Aug 2010 00:00:00 PDT

Web accessibility for cognitive disabilities and learning difficulties - Opera Developer Community
Web accessibility for people with cognitive disabilities and learning difficulties is one of the most overlooked subtopics of general web accessibility, despite it affecting the largest numbers.

Links for 2010-08-15 [del.icio.us]

Mon, 16 Aug 2010 00:00:00 PDT

Faceted Navigation: Typical Structures for Values « Experiencing Information
Before beginning the design of faceted navigation, it’s important to first understand the nature of value structures. Fundamentally, there are two types of value structures: hierarchical or flat. But within the latter type (flat) there are some important differences and variations to consider.

Toegankelijkheid voor ontwikkelaars

Ferry — Wed, 04 Aug 2010 21:25:34 +0000

Ontwikkelaars brengen een ontwerp tot leven. Hun verantwoordelijkheid is dat de website gaat werken zoals bedacht en ook daadwerkelijk bedienbaar is door iedereen. Verder moeten zij ervoor zorgen dat het content management systeem (CMS) goed ingericht wordt zodat redacteuren hun content toegankelijk kunnen publiceren.

Onderstaande richtlijnen zorgen niet alleen voor betere toegankelijkheid, maar ook voor betere performance, vindbaarheid in zoekmachines en browser-compatibiliteit.

Algemeen
Pagina-opbouw
Opmaak
Multimedia en dynamische content
Formulieren
CMS inrichten

Algemeen

Scheid content, opmaak en interactie. Dit principe heet gelaagd bouwen (progressive enhancement) en zorgt ervoor dat de website goed functioneert wanneer bijvoorbeeld stylesheets of JavaScript niet wordt ondersteund.
- Zorg dat alle content in het HTML-document beschikbaar is en niet afhankelijk is van scripts en plugins. Gebruik JavaScript alleen om interactie of dynamische weergave te realiseren. Plaats geen content door middel van JavaScript.
- Regel alle opmaak in een goed georganiseerde stylesheet. Gebruik dus geen inline style-attributen.
- Plaats JavaScript in aparte JavaScript-bestanden, niet in het HTML-document.
- Vermijd het gebruik van verouderde HTML-elementen, zoals , , , en . Deze elementen zorgen voor opmaak in plaats van semantiek en gaat tegen het principe van gelaagd bouwen in.

Lever HTML, CSS en scripts op conform W3C-specificaties.

HTML: XHTML 1.0 strict

CSS: CSS level 2.1

Scripting: ECMAScript, DOM

In Internet Explorer 8 kun je eenvoudig programmacode valideren op HTML en CSS. Via functietoets F12 kom je terecht bij de Ontwikkelhulpprogramma’s (Engels: Developer Tools). In het menu ‘Valideren’ vind je W3C-validators voor HTML en CSS.

Zorg dat alle content bereikbaar en bedienbaar is met alleen het toetsenbord. Vermijd dus apparaatspecifieke event handlers als “onmouseover”.

Pagina-opbouw

Begin met het opzetten van een skelet. Hiermee creëer je een consistente pagina-opbouw, die blinden helpt sneller te navigeren en ook beter onderhoudbaar is. Vervolgens kun je per template specifieke elementen toevoegen.

Definieer het “XHTML 1.0”-doctype bovenaan het HTML-document voor een correcte representatie van de website. HTML5 is nog geen formele W3C-standaard.

Vermeld de basistaal van de pagina in het ‘HTML’-attribuut.

Gebruik de UTF-8 karakterset. Dit is de officiële, internationale standaard en zorgt voor de beste ondersteuning voor alle talen.

Plaats de belangrijkste contentblokken vooraan in de broncode. Navigatie, zoekfunctie, meta-menu en dergelijke komen daarna pas aan bod.

Positioneer de onderdelen op de pagina met behulp van de stylesheet.

Plaats boven de content hyperlinks waarmee de gebruiker direct naar de navigatie en de zoekfunctie kan gaan. Deze links hoeven niet zichtbaar te zijn als de stylesheet is ingeschakeld.

Zorg voor een correcte kopregel (heading) structuur.

Reserveer
voor de paginatitel. Iedere pagina heeft dus één
.

Gebruik
voor paragraaftitels en kopregels voor de belangrijkste paginaonderdelen, zowel zichtbaar (bv. “Gerelateerde pagina’s”) als onzichtbaar (bv. “Hoofdmenu”).

Gebruik
voor subparagrafen.

Gebruik geen of iets dergelijks voor het aangeven van kopregels.

Sla geen stappen over. Gebruik dus geen
zonder een
begin altijd met de
.

Gebruik tabellen alleen voor tabulaire data. Tabellen voor de opmaak van content is niet toegestaan.

Gebruik geen iframes en frames.

Opmaak

Content moet betekenisvol en correct opgemaakt worden, zodat er geen informatie verloren gaat voor gebruikers.

Maak lijsten op met
of
elementen. Tip: Een navigatiemenu is ook een lijst.
Voorzie iedere afbeelding van een alt-attribuut.

Brengt de afbeelding informatie over, communiceer deze informatie dan in de alt-tekst.

Is de afbeelding puur decoratief of illustratief, laat de alt-tekst dan leeg (alt=””).

Maakt de afbeelding onderdeel uit van een hyperlink die al een tekstlabel heeft, laat de alt-tekst dan leeg. Twee keer het zelfde label is te veel van het goede.

Plaats decoratieve afbeeldingen zoveel mogelijk met CSS.

Vermijd afbeeldingen voor tekst.

Zorg dat alle content tot minimaal 200% kan schalen als gebruikers inzoomen.

Ontneem links niet het outline attribuut met CSS, omdat het voor mensen die met het toetsenbord werken duidelijk moet zijn welk element de focus heeft.

Multimedia en dynamische content

Zet een toegankelijke mediaspeler in voor het afspelen van video’s. De mediaspeler moet gebruikers in staat stellen:

Ondertiteling in/uit te schakelen;

Ondersteunend geluidsspoor in/uit te schakelen;

Video-bestand te downloaden als JavaScript of plugin uitgeschakeld is.

Zorg dat bewegende, knipperende, scrollende of automatisch actualiserende content gepauzeerd, verborgen, vertraagd en/of gestopt kan worden.

Formulieren

Breng in grote formulieren structuur aan door het groeperen van aan elkaar gerelateerde invoervelden. Gebruik bijvoorbeeld fieldsets voor ‘Persoonsgegevens’ en ‘Bedrijfsgegevens’.

Voorzie ieder invoerveld van een label.

Geef aan welke invoervelden verplicht ingevuld moeten worden.

Geef concrete feedback bij het foutief invullen van het formulier. “U heeft niet alles ingevuld” is onvoldoende. Maak zowel in tekst als visueel duidelijk wat de gebruiker precies is vergeten of welke invoer foutief is.

Wees terughoudend met het gebruik van CAPTCHA’s om spambots te weren. Omdat de meeste CAPTCHA’s veel eisen van zicht- of gehoorcapaciteiten, moet je meerdere output alternatieven geven. Denk ook eens na over alternatieve oplossingen. Een simpele vraag als “Hoeveel is 1+1?” met invoerveld is ook effectief en toegankelijk.

CMS inrichten

Zorg dat redacteuren voor iedere pagina de titel, pagina-beschrijving en trefwoorden kunnen opgeven.

Zorg dat de editor alle functies ondersteunt die nodig zijn om toegankelijke content te kunnen produceren:

Minimaal: kopregels voor (sub)paragrafen (H2+H3), opsommingen (genummerd en ongenummerd), hyperlinks, afbeeldingen, taalaanduiding (per alinea en geselecteerde tekst), belangrijke woorden (vet), nadruk (cursief).

Bij voorkeur: afkortingen, tabellen (met ondersteuning voor titel, labels en scope) , blokcitaat, tekst uitlijnen (voor in tabellen), aangepaste stijlen (indien van toepassing, bijvoorbeeld voor een intro-alinea, tip of citaat).

Schakel functies in de editor uit die content alleen maar ontoegankelijker kunnen maken:

Minimaal: lettertype, tekstkleur, achtergrondkleur, tekstmarkeringskleur

Bij voorkeur: onderstrepen, kopregel voor paginatitel (H1), broncode bewerken (maar alleen als tabellen via de editor volledig conform richtlijnen kunnen worden opgemaakt)

Zorg dat de editor alleen valide code produceert, dus bijvoorbeeld geen maar .

Heb je aanvullingen of opmerkingen? Laat het weten!

Zie ook

Toegankelijkheid voor ontwerpers

Toegankelijkheid voor redacteuren

Richtlijnen voor Toegankelijkheid van Webcontent (WCAG) 2.0

Jeroen Hulscher is collega bij Tam Tam en frontend code-purist. Houd zijn nieuwe blog goed in de gaten voor meer artikelen over toegankelijk en kwalitatief bouwen!

Toegankelijkheid voor redacteuren

Ferry — Tue, 27 Jul 2010 07:29:22 +0000

Redacteuren spelen een belangrijke rol in het toegankelijk maken en houden van een website. Ontwerpers en ontwikkelaars zorgen voor de kapstok, sjablonen en beheertools, maar het zijn de redacteuren die verantwoordelijk zijn voor het publiceren van content en dus voor de toegankelijkheid daarvan.

Het volgen van toegankelijkheidsrichtlijnen vergroot niet alleen de bruikbaarheid voor mensen met een beperking, maar vergroot bijvoorbeeld ook de vindbaarheid van content via zoekmachines.

Structuur en opmaak

Taal

Afbeeldingen

Hyperlinks

Downloads

Video en audio

Formulieren

Tabellen

Structuur en opmaak

Het aanbrengen van een goede paginastructuur is een belangrijk instrument voor zoekmachineoptimalisatie en om content via andere media, zoals mobiel, RSS en voorleessoftware, aan te bieden. Bovendien helpt het blinden sneller door de content bladeren.

Geef iedere pagina een titel die het onderwerp of doel zo goed mogelijk beschrijft. Een titel die relevante trefwoorden bevat, maakt de pagina ook beter vindbaar in zoekmachines.

Breng structuur aan met kopregels voor (sub)paragrafen. Tekstverwerkers zoals Microsoft Word kunnen alleen een inhoudsopgave genereren als je titels van hoofdstukken, paragrafen en subparagrafen netjes opmaakt met kopregel-stijlen. De software moet de structuur van het document kunnen begrijpen.

Bij webpagina’s werkt dit net zo:

Paginatitel: heading 1

Paragraaf: heading 2

Subparagraaf: heading 3

Als je dit goed toepast, kan een blinde door middel van sneltoetsen heel eenvoudig van paragraaf naar paragraaf springen. En voor zoekmachines wegen woorden in kopregels zwaarder, dus beschrijvende kopregels helpen ook de vindbaarheid van je pagina.

Sla geen niveaus over, hoe verleidelijk dat soms ook is. In een rapport kun je in hoofdstuk 1 ook geen subparagraaf 1.1.1 maken als je geen paragraaf 1.1 hebt.

Zet de belangrijkste informatie zoveel mogelijk bovenaan. Dan kunnen bezoekers snel inschatten of het zin heeft de rest van de pagina te lezen.

Gebruik vet en cursief om nadruk te leggen op woorden of fragmenten, maar niet om kopregels te maken (zie vorige punt) of voor vormgeving.

Gebruik cursief met mate. Het is vaak wat moeilijker leesbaar en niet alle telefoons ondersteunen cursieve tekst. Cursief is vooral geschikt om wat nadruk te geven op een enkel woord, zoals het woord ‘niet’ hierboven.

Gebruik vet om een woord of fragment te laten opvallen omdat het belangrijke informatie betreft.

Maak niet zelf bijvoorbeeld de hele eerste alinea vet omdat het zo mooi staat. Als je dit visuele effect wilt bereiken, vraag dan aan de bouwer of hij een ‘intro’-stijl wil toevoegen aan de tekst-editor.

Maak bij opsommingen altijd gebruik van de daarvoor bedoelde knoppen. Zet niet zelf cijfers, mintekens of sterretjes voor iedere regel. Dan snapt de computer niet dat het een opsomming betreft.

Gebruik in de tekst-editor nooit de knoppen voor onderstrepen, lettertype, lettergrootte, letterkleur en achtergrondkleur. Onderstreepte tekst lijkt teveel op een hyperlink. Het handmatig aanpassen van de tekststijl maakt de content minder toegankelijk en het ondermijnt ook de huisstijl.

Taal

Als je schrijft voor algemeen publiek, bedenk dan dat 60% van de Nederlanders qua taalniveau niet uitkomt boven de derde klas vmbo-t (voorheen mavo). Sterker nog, Nederland telt ongeveer 1,5 miljoen laaggeletterden: mensen die zo’n grote moeite hebben met lezen en schrijven dat ze worden beperkt in functioneren op het werk en in de samenleving.

Schrijf teksten op taalniveau B1. Dit komt neer op eenvoudige communicatie, met alledaagse woorden en niet te lange zinnen. De meeste Nederlanders kunnen dit begrijpen.

Meer informatie over taalniveaus

Test het leesniveau van je tekst

Markeer een taalwissel als je een volledige zin (of meer) in een andere taal schrijft. Nederlandse voorleesstemmen kunnen buitenlandse woorden niet goed uitspreken, waardoor de tekst onbegrijpelijk wordt voor mensen die afhankelijk zijn van voorleessoftware. Daarnaast zorgt taalaanduiding ervoor dat zoekmachines de informatie beter kunnen indexeren.
Je hoeft niet voor ieder los woordje in een andere taal een taalwissel aan te geven. We maken in Nederland gebruik van veel leenwoorden, die meestal wel goed uitgesproken worden. Daarnaast vinden veel blinden het continu wisselen tussen voorleesstemmen irritanter dan het verkeerd uitspreken van losse woorden.

Let op: Niet alle tekst-editors ondersteunen het markeren van taalwissels standaard. Overleg met de bouwer als dit het geval is.

Afbeeldingen

Niet iedereen kan zien wat afbeeldingen uitbeelden, zoals visueel gehandicapten, maar ook zoekmachines. Anderen kiezen er bewust voor geen plaatjes te laten tonen, bijvoorbeeld mobiele internetters met langzaam/duur internetabonnement of met een oudere telefoon.

Beschrijf in de alt-tekst welke informatie de afbeelding overbrengt. Zet hierbij de boodschap van de afbeelding centraal.
“Prinses Maxima luistert samen met de president van Abu Dhabi naar de openingstoespraak van Prins Willem-Alexander van de World Future Energy Summit (WFES)” geeft veel relevantere informatie dan “Westerse vrouw zit tussen Arabische mannen”.

Uitzonderingen:

Als een plaatje puur decoratief of illustratief is en geen informatie toevoegt aan de tekst, heeft het bij voorkeur geen ingevulde alt-tekst. Dit zou dan juist voor ruis zorgen.

Als een hyperlink uit een plaatjes en een linktekst bestaat, moet het plaatje geen ingevulde alt-tekst hebben. Anders leest een screenreader twee keer dezelfde tekst achter elkaar op.

Hyperlinks

Zorg voor beschrijvende en onderscheidende hyperlinks. Een blinde kan op een webpagina door middel van sneltoetsen springen van link naar link. Als hij achter elkaar “Lees verder” of “Klik hier” hyperlinks tegenkomt, heeft hij geen idee waar al die hyperlinks naar wijzen.
Ook voor zoekmachineoptimalisatie zijn beschrijvende hyperlinks zinvol. Woorden in hyperlinks wegen zwaarder dan woorden in de lopende tekst.

Laat hyperlinks niet automatisch een nieuw venster openen. Het komt regelmatig voor dat gebruikers niet doorhebben als een webpagina in een nieuw venster opent en in verwarring raken als ze proberen terug te keren naar de vorige pagina.
Laat de keuze aan de gebruiker. Alle browsers bieden de mogelijkheid om pagina’s in een nieuw venster of nieuwe tab te openen.

Vermeld in e-maillinks het volledige e-mailadres. Een linktekst “Neem contact met ons op” is niet voldoende. Een e-maillink opent namelijk het standaard e-mailprogramma op de computer, maar het is goed mogelijk dat een bezoeker de e-mail wil versturen via een online mailservice zoals Hotmail.

Downloads

Jaarverslagen, brochures, rapporten, zomaar wat voorbeelden van documenten die vaak als downloadbaar bestand worden aangeboden. Ook deze documenten moeten voor iedereen goed leesbaar zijn.

Bied informatie alleen als download aan als het gaat om achtergrondinformatie of documenten die primair voor print zijn bedoeld. Gebruik downloads dus niet als uitweg om belangrijke content niet toegankelijk te hoeven opmaken in html.

Bied informatie in downloadbare bestanden toegankelijk en minimaal in één open standaard aan. Als je informatie niet op een webpagina aanbiedt, maar in een ander soort document, zorg dan dat het document toegankelijk is, dus met behoud van (voorleesbare) tekst en structuur. Soms (bv. bij PDF) moet je bij het opslaan expliciet aangeven dat het document toegankelijk moet blijven.
Het is ook aan te raden documenten in minimaal één open standaard aan te bieden. Je mag er namelijk niet vanuit gaan dat iedereen dezelfde software gebruikt. Voor populaire documenttypen als Microsoft Word en PDF zijn open standaard varianten beschikbaar:

MS Office: docx, pptx, xlsx (vanaf Office 2007)

PDF: PDF/A-1a
> Tools om PDF/A documenten te creëren en valideren

Vermeld bij hyperlinks naar documenten het bestandstype en liefst ook de bestandsgrootte. Zo weet de bezoeker wat hij gaat downloaden en hoe lang het ongeveer kan duren.

Laat downloadbare bestanden niet automatisch in een nieuw browservenster openen. Behandel een link naar een bestand als een normale link. De bouwer moet ervoor zorgen dat bezoekers de mogelijkheid krijgen het bestand te openen of op te slaan.

Zorg dat ergens op de site informatie staat over hoe bezoekers de downloadbare bestanden kunnen openen en gebruiken. Dit kan bijvoorbeeld geplaatst worden in de colofon-pagina waar in ieder geval vermeld staat hoe de bezoeker aan de software kan komen om het betreffende formaat te kunnen openen.

Video en audio

Steeds vaker wordt informatie overgebracht door middel van video’s, animaties, podcasts en andere multimedia. Dit kan problemen opleveren voor visueel en auditief gehandicapten, maar in sommige gevallen ook voor mensen met epilepsie. Los hiervan is informatie die wordt verteld in een video niet vindbaar voor zoekmachines. Gelukkig is een toegankelijke video maken niet moeilijk.

Zorg ervoor dat belangrijke informatie die alleen maar visueel wordt overgebracht, ook voorgelezen wordt. Blinden en slechtzienden ontgaat anders die informatie.

Geef een ondertiteling van wat er gezegd wordt en van eventuele geluidseffecten. Doven en slechthorenden begrijpen anders niet waar de video over gaat.

Bied voor podcasts en andere audio-content ook een transcriptie aan.

Alles over het toegankelijk maken van video en audio

Formulieren

Niet iedere redacteur heeft zelf met formulieren te maken. Maar voor wie hier wel bij betrokken is:

Voorzie in alternatieve contactmogelijkheden zoals adresgegevens, telefoonnummers of e-mailadressen, als deze beschikbaar zijn. Mensen die moeite hebben met formulieren invullen, willen wellicht liever bellen. Omgekeerd versturen doven en slechthorenden liever een e-mail of contactformulier.

Geef bij complexe formulieren aan hoe groot het formulier ongeveer is. Dan kan de bezoeker bepalen of hij het formulier nu of later wil invullen. Dit is met name handig voor mensen bij wie het invullen van formulieren extra moeite kost.

Noem documenten die de bezoeker (eventueel) nodig heeft bij het invullen van het formulier. Hiermee voorkom je dat mensen het invullen lang moeten onderbreken om documenten op te zoeken, met als risico dat de browser-sessie verloopt.

Voorzie formulieren van labels en instructies voor de bezoeker waar nodig. Hiermee voorkom je zoveel mogelijk dat gebruikers fouten maken. Met name voor mensen met een beperking kost het corrigeren van een formulier veel moeite.

Laat de bezoeker weten wat er met eventueel ingevulde privégegevens gedaan wordt, bijvoorbeeld in de vorm van een privacyverklaring. Wees ook uiterst terughoudend met het publiceren van e-mailadressen van bezoekers van de website.

Laat de bezoeker weten wat er met het formulier na verzending gedaan wordt.

Tabellen

Van alle redactionele aandachtspunten voor toegankelijkheid, zijn tabellen het meest complex. Dat komt voornamelijk doordat er nog nauwelijks CMS’en zijn die uit zichzelf toegankelijke tabellen produceren. Veel redacteuren zullen tabellen dus handmatig in html moeten creëren.

Bekijk de anatomie van een tabel

Gebruik tabellen niet voor lay-out, bijvoorbeeld om content in twee kolommen te tonen. Het risico bestaat dat hierdoor de leesvolgorde voor hulpsoftware fout gaat. Gebruik tabellen dus alleen voor het relationeel weergeven van informatie in rijen en kolommen.

Geef tabellen een titel. Hierdoor kunnen blinden sneller begrijpen waar de tabel over gaat.

Associeer tabellabels met kolommen en/of rijen. Dankzij het ‘scope’ attribuut weet hulpsoftware van iedere tabelcel bij welke rij en kolom die cel hoort, en kan dat voorlezen.

Rij-label:
Kolom-label:
Maak afkortingen voor lange rij- of kolomlabels. Als spraaksoftware steeds opnieuw een lang tabellabel moet voorlezen, kan dit irritant worden voor de gebruiker.
Vermijd complexe tabellen. Als je echt complexe tabellen toegankelijk wilt maken, dan moet je nog meer meta-informatie meegeven aan de verschillende tabelelementen. Kijk dus eerst of je de informatie op een andere manier kunt presenteren; dat scheelt werk. Lukt dat niet, kijk dan hoe je complexe tabellen maken kunt.
Zie ook

Toegankelijkheid voor ontwerpers

Toegankelijkheid voor ontwikkelaars

Richtlijnen voor Toegankelijkheid van Webcontent (WCAG) 2.0

Toegankelijkheid voor ontwerpers

Ferry — Thu, 22 Jul 2010 09:03:36 +0000

Een toegankelijke website of applicatie begint met een goed ontwerp. Sommige ontwerpers denken dat toegankelijkheid remmend werkt op creativiteit en design, maar daar hoef je niet bang voor te zijn. Wel is het belangrijk dat je een aantal basisregels toepast in het ontwerp.

Algemeen

Kleur

Video en audio

Toetsenbord en touchscreen

Taalkeuze

Alternatieve navigatie

Formulieren en contact

Algemeen

Als ontwerper begin je het liefst met het ideaalplaatje. Dat is volkomen logisch en prima. Maar vraag jezelf als ontwerper regelmatig af: “Is dit zo toegankelijk voor iedereen?” Zo niet, in welke vorm dan wel?

Bespreek alle belangrijke ontwerpkeuzes met het team. Laat ontwerpen eerst intern beoordelen op toegankelijkheid voordat je het presenteert aan de klant. Een feature achteraf toegankelijk maken kost veel meer tijd dan het meteen goed doen.

Houd rekening met je doelgroep. Hulpmiddelen als een voorleesfunctie of knoppen voor tekstschaling zijn niet verplicht voor toegankelijkheid, maar zijn wel nuttig voor bv. laaggeletterden, mensen met dyslexie en ouderen.

Ontwerp in lagen. Wat ziet iemand die geen Silverlight of Flash gebruikt? Hoe werkt dit het beste op een mobiele telefoon? Je hoeft geen creatieve, interactieve interfaces overboord te gooien, maar denk wel na over hoe de interface toegankelijk blijft als iemand niet de meest rijke interactie kan beleven.

Kleur

Eén op de 12 mannen is kleurenblind. Bij vrouwen komt het minder voor. De meest voorkomende vorm van kleurenblindheid is dat men het verschil tussen rood en groen niet ziet. Dit heet Protanopia. Maar ook andere vormen komen geregeld voor.

Breng informatie niet uitsluitend door kleur over. Stel, je wilt in een webwinkel in de productoverzicht direct een indicatie van de levertijd geven. Dan ligt het voor de hand dit met kleuren aan te geven: groen voor direct leverbaar, oranje voor een paar dagen en rood voor niet leverbaar. Heel helder, behalve voor een kleurenblinde.

Test je ontwerp altijd voor kleurenblinden. Met behulp van de volgende kleurenfilters kun je zelf door de ogen van een kleurenblinde kijken:

Vischeck plugin voor Photoshop

Colorblind Web Page Filter

Er is overigens niets op tegen om de kleuren groen en rood naast elkaar te gebruiken, zolang de kleur maar niet de enige onderscheidende factor is. Je kunt prima een groen vinkje voor ‘goed’ en een rood kruisje voor ‘fout’ gebruiken.

Wees consistent met kleurgebruik bij het geven van betekenis aan informatie. Consistent kleurgebruik, bijvoorbeeld voor hyperlinks, is voor iedereen belangrijk, niet alleen belangrijk voor mensen met een visuele beperking. Hoe consistenter, hoe sneller men vertrouwd raakt met de user interface.

Zorg voor voldoende contrast tussen tekstkleur en achtergrondkleur. Mensen die slechtziend zijn, hebben moeite met lezen als het contrast laag is.
Test de kleurcontrasten in het ontwerp. Houd hierbij de volgende richtlijn aan:

Grote tekst (groter dan 14pt bold of 18pt normaal) heeft een contrastverhouding van minimaal 3.

Overige tekst heeft een contrastverhouding van minimaal 4,5.

Voor tekst in logo’s, in decoratieve of in inactieve elementen gelden geen contrasteisen.

Video en audio

Steeds vaker wordt informatie overgebracht door middel van video’s, animaties, podcasts en andere multimedia. Dit kan problemen opleveren voor visueel en auditief gehandicapten, maar in sommige gevallen ook voor mensen met epilepsie. Los hiervan is informatie die wordt verteld in een video niet vindbaar voor zoekmachines. Gelukkig is een toegankelijke video maken niet moeilijk.

Zorg ervoor dat belangrijke informatie die alleen maar visueel wordt overgebracht, ook voorgelezen wordt. Blinden en slechtzienden ontgaat anders die informatie.

Geef een ondertiteling van wat er gezegd wordt en van eventuele geluidseffecten. Doven en slechthorenden begrijpen anders niet waar de video over gaat.

Vermijd snel knipperende fragmenten. Content die meer dan 3x per seconde flitst, is riskant voor mensen met een bepaalde vorm van epilepsie. Als het toch noodzakelijk is, meld dit dan van tevoren.

Laat video en audio niet automatisch starten. Voor mensen die gebruikmaken van voorleessoftware, is het irritant als de audio van multimedia en de voorleessoftware door elkaar heen lopen.

Gebruik niet enkel geluid als feedback. Combineer dit altijd met een tekstuele melding.

Alles over het toegankelijk maken van video en audio

Toetsenbord en touchscreen

Het gebruik van internet, e-mail en applicaties op mobiele telefoons en tablet pc’s neemt een vogelvlucht. De meeste van deze apparaten hebben een touchscreen of toetsenbord, maar geen muis. Toch worden er nog veel interfaces ontworpen (zoals uitklapmenu’s) die alleen met de muis bedienbaar zijn.

Zorg ervoor dat alle pagina-elementen met een toetsenbord benaderd kunnen worden. Ontwerp geen interactieve componenten die alleen maar met een muis bediend kunnen worden.

Taalkeuze

Vlaggetjes in de rechterbovenhoek van websites zien we gelukkig steeds minder. En dat is maar goed ook, want vlaggetjes zijn niet de ideale manier om een taalkeuze aan te bieden. Een Amerikaan of Australiër zal zich namelijk niet aangesproken voelen door een Britse vlag. En zou iedere Congolees de Franse vlag herkennen?

Schrijf links voor taalkeuze voluit in hun corresponderende taal.

Presenteer links voor taalkeuze consistent op iedere pagina.

Alternatieve navigatie

Soms hebben gebruikers moeite hun weg te vinden binnen een website. Dan is het handig als zij alternatieve navigatiemiddelen tot hun beschikking hebben om de content toch te vinden.

Bied meer dan één manier om content te vinden, bijvoorbeeld door een zoekfunctie of sitemap.

Formulieren en contact

Niemand houdt van formulieren invullen, maar voor mensen met een beperking vormen formulieren vaak een extra uitdaging.

Houd formulieren zo kort mogelijk en beperk het verplicht invullen van formuliervelden. Voor mensen die bijvoorbeeld hun handen niet of nauwelijks kunnen gebruiken, is het invoeren van tekst een grote opgave. Afgezien daarvan, vindt iedereen een kort formulier prettiger.

Voorzie in alternatieve contactmogelijkheden, zoals adresgegevens, telefoonnummers of e-mailadressen, als deze beschikbaar zijn. Mensen die moeite hebben met formulieren invullen, willen wellicht liever bellen. Omgekeerd versturen doven en slechthorenden liever een e-mail of contactformulier.

Voorzie formulieren van labels en instructies voor de bezoeker waar nodig. Hiermee voorkom je zoveel mogelijk dat gebruikers fouten maken. Met name voor mensen met een beperking kost het corrigeren van een formulier veel moeite.

Plaats labels zo dicht mogelijk bij het invoerveld. Slechtzienden die hun beeldscherm sterk moeten vergroten of die kokervisie hebben, zien maar een klein gedeelte van wat er op het scherm staat. Daarom is het handig om formuliervelden en hun bijbehorende labels dicht bij elkaar te plaatsen.

Geef bij het automatisch signaleren van invoerfouten duidelijk aan waar de fout optreedt en wat er precies fout is.

Stel gebruikers bij transactionele formulieren in de gelegenheid hun invoer te controleren en te verbeteren.

Zie ook

Toegankelijkheid voor redacteuren

Toegankelijkheid voor ontwikkelaars

Richtlijnen voor Toegankelijkheid van Webcontent (WCAG) 2.0

6 Redenen om je navigatie niet overboord te gooien voor een ‘grote zoekknop’

Ferry — Thu, 15 Jul 2010 10:26:11 +0000

“We hebben zoveel informatie op onze website, waarom zetten we niet gewoon een grote zoekbox à la Google op de homepage? Dat is veel eenvoudiger te realiseren dan een informatiestructuur. Vijftig procent van de mensen heeft een voorkeur voor zoeken. Sterker nog, iedereen googlet toch? Via Google kan ik alles vinden. Op Bol.com zoek ik ook altijd.”

Deze vragen c.q. ideeën kruisen regelmatig mijn pad en zijn op zich ook heel logisch. Via Google vind je inderdaad alles. En veel mensen hebben een voorkeur voor zoeken op websites. Althans, zo lijkt het. Zes redenen om je navigatiestructuur niet overboord te gooien:

De meeste mensen gaan op websites niet direct zoeken

Bol.com is anders dan jouw website

Google is anders dan jouw website

Niet iedereen kan goed zoeken.

Een effectieve zoekfunctie is vaak complexer te realiseren dan een navigatiesysteem.

Alleen een zoek-interface aanbieden kan je site zelfs onvindbaar maken in zoekmachines als Google.

Men gaat niet direct zoeken

Bijna iedereen googlet. Sommige mensen gebruiken zelfs een zoekmachine om op een website te komen waarvan ze de URL al kennen. Zoeken op het web is dus al bijna ‘second nature’. Desondanks wenden de meeste mensen – of zelfs maar de helft – zich niet direct tot de zoekfunctie als ze binnenkomen op de homepage van een website.

Als je regelmatig meekijkt bij usability tests – liefst waar ook eyetracking gebruikt wordt – zie je dat bijna iedereen bij binnenkomst op een homepage eerst de pagina en navigatie scant, op zoek naar de ingang (link) die aansluit bij zijn zoekvraag. Pas als bij deze eerste scan geen match wordt gevonden met de zoekvraag (en alles wat daar voldoende mee associeert), krijgt de zoekfunctie aandacht.

Drie weken geleden was ik aanwezig bij een usability onderzoek van een grote website. De webmanager had aangegeven dat volgens de webstatistieken de meeste bezoekers de zoekfunctie en de links onder de ‘vouw’ gebruiken. In de usability test zagen we hoe dat kwam. Iedere respondent begon vol goede moed met het scannen van de uitklapmenu’s. Maar omdat de navigatielabels niet goed aansloten op het referentiekader van de bezoekers, verloren de meeste respondenten het vertrouwen in de navigatie en zochten ze hun heil bij de zoekfunctie en de links onder de vouw.

Bol.com is anders

Natuurlijk zijn er uitzonderingen. Bijvoorbeeld bij sites als Amazon of Bol.com. Daar gaan veel mensen direct zoeken.

Het verschil tussen Bol.com en de gemiddelde (marketing/communicatie) website is dat op Bol.com de meeste bezoekers zoeken op de titel van een boek of de naam van een auteur. Deze exacte zoekvragen vind je tien keer zo snel met een zoekopdracht dan via een sitenavigatie. Op andere websites komt dit ook wel voor, maar in veel mindere mate. Daar zijn de zoekvragen grotendeels associatief. Ter vergelijking: zoek op Bol.com maar eens op “spannend boek spionage” of “Zweedse schrijver”.

Zoeken op ‘Zweedse schrijver’ levert geen romans met Zweedse schrijvers op (die momenteel zo populair zijn).

Google is anders

Via Google vind je alles. Is dat zo? De zoekindex van Google bevat miljarden pagina’s. De kans dat een willekeurige zoekvraag geen resultaten oplevert, is uiterst klein. Er zijn altijd wel pagina’s die minstens één van de ingevoerde trefwoorden bevatten. Maar of het ook de meest relevante bronnen zijn die je had kunnen vinden, is zeer de vraag. Als ik in Google zoek naar ‘tweedehands auto’, dan vind ik ongetwijfeld relevante sites, maar niet de sites die alleen spreken over ‘occasions’.

Binnen een site heb je als gebruiker deze luxe niet. Als ik zoek op ‘contract’ terwijl in de content alleen ‘arbeidsovereenkomst’ wordt gebruikt, dan krijg ik 0 zoekresultaten. Gevolg: ik neem aan dat deze website de gewenste informatie niet bevat en ik probeer het op een andere website.

Vindbaarheid van content via zoeken is dus sterk afhankelijk van hoe goed de content (inclusief metadata) aansluit op de zoekvragen van de doelgroep. Het is heel lastig en veel werk om alle variaties in zoekvragen goed te dirigeren naar de relevante contentpagina’s. En niet in de laatste plaats omdat lang niet iedereen goede zoekvragen invoert.

Niet iedereen kan goed zoeken

Behoorlijk wat mensen hebben moeite met informatie zoeken op het internet. In een onderzoek naar digitale vaardigheden van Nederlanders (PDF) is gekeken naar de informatievaardigheden van ruim honderd proefpersonen.

Informatievaardigheden zijn het kunnen vinden en gebruiken van informatie, door:

Het kiezen van een geschikt zoeksysteem (of plaats om informatie te zoeken),

Het definiëren van zoekwoorden die zich op het informatieprobleem richten,

Het selecteren van geschikte informatiebronnen,

Het evalueren van informatiebronnen.

Uit het onderzoek bleek dat ruim de helft van de mensen zoekvragen invoert die niet passen bij het informatieprobleem of te ruim geformuleerd zijn. Eén op de tien (vooral oudere) proefpersonen typt een webadres (www.) in het zoekveld van Google of plakt alle zoekwoorden aan elkaar. Lager opgeleiden typen vaak maar één trefwoord in het zoekveld. Bijna niemand gebruikt speciale zoektekens (b.v. aanhalingstekens of minteken) om effectiever te zoeken.

Onderdeel van zoeken is ook het beoordelen van de resultaten en het kiezen van de meest relevant lijkende link. Ook hier hebben aardig wat mensen moeite mee. Ze gaan er vanuit dat Google het altijd goed heeft en bekijken dus alleen de 3 bovenste resultaten, die ze qua relevantie en betrouwbaarheid niet goed op waarde (kunnen) schatten.

Bij informatievaardigheden speelt opleidingsniveau verreweg de belangrijkste rol. Dus wil je op je website een zoekfunctie inzetten als primair (of zelfs enige) navigatiemiddel, wees er dan van bewust dat waarschijnlijk alleen hoger opgeleide mensen goed in staat zullen zijn informatie op de website te vinden.

N.B. Het gemiddelde opleidingsniveau in Nederland is vmbo-t (voorheen mavo).

Een goede zoekfunctie is complexer dan navigatie

Hoeveel moeite het kost om een succesvol zoeksysteem te realiseren, wordt zwaar onderschat. Veel mensen denken dat een zoekfunctie ‘plug & play’ is: installeren, pagina’s laten indexeren en klaar. Bezoekers weten wel beter. Zij verwachten – net als site-eigenaren – dat alle zoekfuncties op websites net zo (goed) werken als Google. Dat valt in praktijk vies tegen. Niet voor niets maken sommige site-bezoekers een uitstapje naar Google om daar naar informatie binnen de website te zoeken.

Wat is er nodig voor een optimale zoekbeleving? Pagina’s waarop de belangrijkste trefwoorden verwerkt zijn in de kopjes en content, die als metadata een bruikbare korte beschrijving bevatten, evenals synoniemen en veel voorkomende typefouten van de belangrijkste trefwoorden en andere gerelateerde trefwoorden. Maar ook een zoekmachine die snapt dat meerdere zoekwoorden minder resultaten moet opleveren, die zelf herkent als bv. een postcode wordt ingevoerd en die natuurlijk met en zonder spatie accepteert, die snapt dat ‘tafel’ en ‘tafels’ hetzelfde is, die bij nul resultaten zoeksuggesties geeft, die bij veel resultaten filters aanbiedt, die alle zoekopdrachten logt zodat nieuwe trefwoorden kunnen worden toegevoegd aan pagina’s. En wat dacht je van best bets, of automatische suggestie van trefwoorden tijdens het invoeren van trefwoorden?
Kortom, een zoeksysteem goed inrichten (inclusief metadata op alle pagina’s) kost wellicht veel meer tijd dan het ontwerpen van een goede informatiestructuur.

Een grote zoekknop kan je site onvindbaar maken

Ten slotte, ook niet onbelangrijk: als je informatie op je website alleen maar ontsluit via een zoekfunctie, maak je jezelf onvindbaar op zoekmachines als Google. De spiders die het internet indexeren, komen dan namelijk niet voorbij je homepage. Zij kunnen immers zelf geen zoektermen invoeren.

Bottom line: Gooi je navigatiestructuur niet overboord. Sterker nog: steek daar juist energie in. Het maakt je website gebruikersvriendelijker en beter vindbaar. De zoekfunctie wordt daarmee niet onbelangrijk: het is op zijn minst de back-up van je navigatie, of – idealiter – een complementerend, gelijkwaardig navigatiemiddel.

Links for 2010-07-08 [del.icio.us]

Fri, 09 Jul 2010 00:00:00 PDT

Non Hover - Trent Walton
In line with Luke Wroblewski’s statement that we should start designing for the web mobile-first, I propose that we should be designing for Multi-Touch first, and moving forward, we can only afford to add hover states as enhancements only.

5 Principles for Mobile UX - Razorfish

Spending Quality Time with Your Search Log
Get to know your search log and you'll create a great experience for your users.

Don’t Put Hints Inside Text Boxes in Web Forms - UXmatters
The short version of my advice: Don’t do it! Hint text is rarely effective as a way of helping users, but instead becomes a default input.

Thank Twitter I Found You – Accessibility - City University London
An A to Z of accessibility related tweets over the past 7 months

Navigation is more important than search - Gerry McGovern
The larger the website, the more important it becomes to have quality search. However, the foundation of all great websites is, and always will be, quality navigation. In fact, there is a direct correlation between the quality of your navigation and the quality of your search. The better the navigation, the better the search results will be.

Facebook verbouwt internet · Marketingfacts
Voor de derde keer op rij verbouwt Facebook het internet. Mark Zuckerberg kondigde samen met de ‘head of platform’ Bret Taylor verschillende nieuwe features aan die opnieuw baanbrekend zijn.

The Discipline of Content Strategy - A List Apart
Dealing with content is messy. It’s complicated, it’s painful, and it’s expensive. And yet, the web is content. Content is the web. It deserves our time and attention. And that’s where content strategy comes in.

Waarom website snelheid een Google ranking factor is – EdWords
Snelheid van een website is nu dus ook 1 van de zaken om mee te nemen in zoekmachine-optimalisatie, ofwel SEO.

Psychologische beinvloeding via Social Media · Marketingfacts
Over de Principles of Persuasion van Robert Cialdini

Rich snippets en Google: Waar gaat het eigenlijk over? · Marketingfacts
Rich snippets, zoals de verrijkte zoekresultaten van Google genoemd worden, zijn er in verschillende vormen. Ze laten bijvoorbeeld recensies zien aan de hand van sterretjes of opkomende evenementen. Er zijn meerdere varianten zoals recepten, productspecificaties en contactgegevens.

Links for 2010-06-07 [del.icio.us]

Tue, 08 Jun 2010 00:00:00 PDT

Does SharePoint Destroy Intranet Design? (Jakob Nielsen's Alertbox)
It's true that it's less work to build on top of an intranet-optimized system, as opposed to developing an intranet from scratch or patching it together from a bunch of website-oriented tools. But less work doesn't mean no work. And it certainly doesn't mean no usability work.

Links for 2010-06-06 [del.icio.us]

Mon, 07 Jun 2010 00:00:00 PDT

The customer is a stranger - Gerry McGovern
Easier, customer-centric forms can boost conversion rate.

Links for 2010-05-30 [del.icio.us]

Mon, 31 May 2010 00:00:00 PDT

The reason why ad agency websites are truly awful - Gerry McGovern

Welke kwaliteitseisen stel jij aan een website?

Ferry — Fri, 02 Apr 2010 17:20:26 +0000

Al enkele maanden wordt er hard gewerkt aan Webrichtlijnen versie 2. Naast de hoognodige modernisering (versie 1 is grotendeels gebaseerd op W3C-richtlijnen uit 1999) is ook een breder draagvlak bij de ‘BV Nederland’ een belangrijk doel. En hiervoor is mijns inziens essentieel dat het nieuwe kwaliteitsmodel beter dan nu aansluit op wat bedrijfsleven en internetprofessionals verstaan onder kwaliteit.

Daarom wil ik graag de volgende vraag voorleggen: Welke eigenschappen heeft een kwalitatief goede website volgens jou?

Afgelopen week heb ik zelf hier ook al over nagedacht, met onderstaande lijst als eerste aanzet. De lijst bestaat uit 3 lagen:

Hoofdthema’s

Kwaliteitsaspecten (per thema)

Voordelen (per kwaliteitsaspect)

Bekijk onderstaande lijst en vul aan / geef commentaar. Ik zal aanvullingen en opmerkingen tussendoor verwerken en hopelijk hebben we dan straks een bruikbare kapstok en een goede businesscase om te werken met de nieuwe Webrichtlijnen.

Nieuwste update: 5/4/2010, 21:00

1. Duurzaamheid / flexibiliteit

Milieuvriendelijk

Pagina’s zijn licht, dus besparing op infrastructuur (servers en bandbreedte) en energie

Pagina’s zijn efficiënt printbaar (geen overbodige pagina’s, zuinig met kleur)

Technologie- en leverancieronafhankelijk

Blijvend vindbaar dankzij permanente, leesbare URLs

Programmacode geschikt voor alle software die zich houdt aan webstandaarden

Programmacode eenvoudig overdraagbaar aan nieuwe leverancier (dankzij webstandaarden)

Koppelbaar met externe content en diensten

Gelaagd bouwen

Vormgeving gescheiden van structuur, dus redesign vergt geen complete herbouw

2. Bereik

Vindbaar

Beter vindbaar in zoekmachines (SEO best practices, graag nog concreet maken met richtlijnen, bv. verborgen tekst, meta keywords, robots.txt)

Blijvend vindbaar door permanente, leesbare URLs (geen of minimale parameters)

Interoperabiliteit

Werkt in alle browsers

Werkt op mobiel (aangepaste stylesheet, automatische herkenning mobiele opvraging, switch naar normale stylesheet aanwezig)

Vereist geen specifieke software

Toegankelijk

Toegankelijk voor digitale risicogroepen (ouderen / laaggeletterden)

Toegankelijk voor mensen met een beperking

Uitwisselbaar

Content is eenvoudig te distribueren via diverse media (RSS, e-mail, print)

Content is eenvoudig te delen (social)

3. Service

Gebruikersvriendelijk

Eenvoudig navigeren door de website

Eenvoudig formulieren invullen

Goede foutafhandeling

Goede hulpfuncties (bv. sitemap, zoekfunctie)

Website werkt snel (laadtijd)

Informatie goed te printen (aangepaste stylesheet)

Bereikbaar

Biedt meerdere contactmogelijkheden

Directe feedback na contactaanvraag

4. Betrouwbaarheid

Veilig

URL’s en formulieren beveiligd tegen script-injectie

Waarschuwing voor phishing, etc. (indien van toepassing)

Staat op een veilige server met een hostingpartij die een protocol heeft tegen hackeraanvallen (zoals DoS & brute force)

Belangrijke data (wachtwoorden en persoonsgegevens) worden versleuteld opgeslagen in de database zodat bij toegang door een hacker de schade wordt beperkt

Alle wachtwoord invulvelden werken met een vertraging en maximum aantal pogingen zodat iemand niet door een willekeurig computerscript eindeloos wachtwoorden kan proberen totdat hij de juiste heeft

Elke gebruiker heeft een uniek zogenaamd sessienummer bij zijn bezoek. Sessienummers kunnen niet gemakkelijk geraden kunnen worden zodat iemand een bezoek van iemand anders kan overnemen.

Privacy

Verantwoorde omgang met persoonsgegevens (bv. versturen via veilige connectie, minimaal benodigde gegevens vragen)

Website heeft privacyverklaring

Afzender

Het is duidelijk wie de afzender van de website is.

5. Imago

Service (gebruikersvriendelijk, bereikbaar)

Verantwoord ondernemen / corporate responsibility (milieuvriendelijk, toegankelijk)

Juridisch / bestuurlijk risico (vanwege discriminatie, onbereikbaarheid, onveiligheid)

6. Projectmanagement

Aanbesteding / acceptatie bij oplevering

Duidelijke/concrete kwaliteitseisen aan leveranciers en technologie

Efficiënt werken

Minder discussie over implementatiekeuzes door concrete richtlijnen

Eenduidiger processen

7. Beheer

Webstatistieken

Belangrijke gebruiksdata beschikbaar voor analyse (bv. entry en exit pages, ingevoerde zoektermen)

CMS

Editor produceert valide code

Editor beschikt over spellingscontrole

Ik ben erg benieuwd naar jullie aanvullingen en opmerkingen. Alvast bedankt voor het meedenken!

Online communicatie met laaggeletterden

Ferry — Mon, 22 Mar 2010 09:30:39 +0000

Nederland telt ongeveer 1,5 miljoen laaggeletterden: mensen die grote moeite hebben met lezen en schrijven. Doordat ze niet goed in staat zijn gedrukte of geschreven informatie te gebruiken, worden ze beperkt in hun functioneren thuis, op het werk en in de samenleving. Een voorbeeld hiervan is de communicatie met de overheidsorganisaties. De meeste websites houden nog maar weinig rekening met laaggeletterdheid. De grote vraag is: hoe moet je ermee omgaan?

Veel laaggeletterden kampen met een gevoel van schaamte en proberen zoveel mogelijk te verhullen dat ze niet goed kunnen lezen en schrijven. Internet is voor hen een goed medium om antwoorden te krijgen en zaken te regelen. Het is nagenoeg anoniem en bovendien zeer toegankelijk (de meeste laaggeletterden hebben toegang tot internet).

Helaas blijken de meeste websites te moeilijk voor hen. Organisaties en internetprofessionals (ook veel user experience designers en copywriters) staan er nauwelijks bij stil dat de gemiddelde Nederlander vmbo-geschoold is in plaats van havo of hbo, en dat 10% van de volwassenen heel laaggeletterd is.

Taalniveaus

Op Europees niveau – in het Common European Framework of reference for languages (CEF) – zijn de volgende taalniveaus gedefinieerd:

A1: zeer eenvoudig, basisbegrippen

A2: eenvoudige communicatie

B1: standaard eenvoudige communicatie, niet te lange zinnen

B2: normale communicatie

C1: moeilijke of specifieke communicatie

C2: zeer ingewikkelde communicatie

In Nederland komt 60% van de bevolking niet verder dan taalniveau B1. Het eindniveau van een inburgeringscursus is ook ongeveer B1. Veel communicatie geschiedt echter op niveau B2 of C1 (net als dit artikel ). De gemiddelde Nederlander heeft hier vaak al moeite mee, laat staan laaggeletterden.

Voorbeeld (meer voorbeelden):

C1: “Met dit product bouwt u een voorziening op voor een aanvulling op uw pensioen.”

B1: “Wilt u straks extra pensioengeld? Dat kan met deze verzekering.”

De Nederlandse overheid heeft al jaren de ambitie om alle communicatie op B1-niveau te schrijven. Maar dat lukt nog lang niet altijd en overal.

Laaggeletterdheid

Wat is nu precies laaggeletterdheid? Het gaat in ieder geval verder dan alleen het beschikken over lees- en schrijfvaardigheden. Belangrijk is de beperking met betrekking tot het kunnen functioneren in de maatschappij die het met zich meebrengt.

Stichting Lezen & Schrijven definieert laaggeletterdheid of functioneel analfabetisme als volgt: “Het beheersen van lees- en schrijfvaardigheden op een dusdanig niveau dat iemand niet in staat is zich te ontwikkelen of om te functioneren in de maatschappij thuis en op het werk.”

De International Adult Literacy Survey (IALS) gebruikt een schaal met 5 geletterdheidniveaus. Niveau 3 (het kunnen combineren en integreren van verschillende typen informatie in een tekst) is nodig om goed te kunnen functioneren in de kenniseconomie en in onze samenleving. Mensen op niveau 1 of 2 hebben dus onvoldoende vaardigheden om goed te kunnen functioneren. Zij kunnen wel informatie vinden in een simpele tekst en hier eenvoudige gevolgen uit afleiden, maar daar blijft het bij.

De groep laaggeletterden is heel omvangrijk. In Nederland functioneert 10,3% van de bevolking op niveau 1 en 27,1% op niveau 2, totaal dus 37,4% van de Nederlandse bevolking. Enkele wetenswaardigheden over deze groep:

Een derde van de laaggeletterden is allochtoon.

Relatief veel ouderen zijn laaggeletterd.

Er zijn meer vrouwen dan mannen laaggeletterd.

Laaggeletterden zijn vaker dan gemiddeld ongeschoold, doen slecht betaald werk of zijn werkloos.

Vaak hebben ze ook minder maatschappelijke perspectieven, waardoor zij afhankelijk zijn van anderen.

In de International Adult Literacy Survey worden 3 typen geletterdheid onderscheiden:

Prozageletterdheid: het kunnen verwerken van informatie uit redactionele artikelen, nieuwsberichten, gedichten, fictie en dergelijke;

Documentgeletterdheid: het kunnen vinden en gebruiken van informatie in diverse ‘geconcentreerde’ tekstvormen als gebruiksaanwijzingen, kaarten, tabellen en grafieken;

Kwantitatieve geletterdheid: het kunnen uitvoeren van rekenkundige bewerkingen zoals het invullen van een cheque of het berekenen van de rente op een lening.

Oplossingen voor eenvoudig communiceren

Welke instrumenten en richtlijnen hebben we voorhanden om te zorgen dat laaggeletterden daadwerkelijk in staat zijn om online informatie van overheden en bedrijven te begrijpen en om hun eigen zaken te kunnen regelen?

Kees ter Beek ging met deze vraag aan de slag bij de Belastingdienst, ten behoeve van zijn afstudeerscriptie voor de masteropleiding Communication Science. Hij onderzocht wat er nodig was om de website Toeslagen.nl begrijpelijker te maken voor laaggeletterden, zonder dat dit negatieve gevolgen zou hebben voor de overige gebruikers van de informatie.

Ter Beek onderzocht 3 instrumenten:

Herschrijven van de content naar taalniveau A2/B1;

Aanbieden van een voorleesfunctie;

Aanbieden van een begrippenlijst.

Richtlijnen

Om de leesbaarheid van een tekst te vergroten, kun je bijvoorbeeld kortere en taalkundig eenvoudigere zinnen maken, gangbaarder woorden gebruiken en de tekst afstemmen op de kennis van de lezer.

Voor zijn opdracht bekeek Ter Beek verschillende sets met richtlijnen voor eenvoudige communicatie:

“Easy-to-read” richtlijnen (Freyhoff et al., 1998);

“Richtlijnen Eenvoudig Communiceren” (Stichting Eenvoudig Communiceren, 2006);

“Kenmerken van een goed leesbare tekst” (Stichting Makkelijk Lezen, 2004, PDF);

“Easy Read Guidelines” (Grant, 2009).

Deze sets heeft hij vervolgens samengevoegd in één handige lijst:
Lijst met richtlijnen voor eenvoudige taal (pdf)

Herschrijven van toeslagen.nl

Samen met de webredactie keek Ter Beek welke richtlijnen uit bovenstaande lijst de Belastingdienst nog niet toepaste op het web, om vervolgens aan de hand van die richtlijnen enkele teksten op toeslagen.nl te herschrijven.

Een alinea van de originele en hertaalde tekst van de pagina “Hoe werkt zorgtoeslag”

Resultaten gebruiksonderzoek

Herschrijven tekst naar A2/B1-niveau

Dankzij het herschrijven van teksten konden laaggeletterden beter stukjes informatie lokaliseren binnen de tekst. Helaas zorgde het er niet voor dat ze de tekst beter konden interpreteren.

Begripsproblemen ontstonden:

vooral bij het koppelen van de gelezen informatie aan een gestelde vraag;

soms bij het tegenkomen van een moeilijk woord.

In dit onderzoek is gebleken dat veel begripsproblemen ook voortkomen uit de andere, met name voorgaande, fasen in de taak, bijvoorbeeld het formuleren van het probleem en het kiezen van de informatiebron. Dit zijn fasen waar geen invloed op uitgeoefend kan worden door het hertalen van een tekst. Dit laat zien dat er bij het begrijpen van informatie op een website meer dingen een rol spelen dan alleen de tekst.

Het gebrek aan verbetering op interpretatie in dit onderzoek is mogelijk ook te wijten aan het feit dat bij het herschrijven voornamelijk aanpassingen zijn gemaakt om het technisch lezen makkelijker te maken, maar het probleem ligt bij het begrijpend lezen.

Naast bovenstaande resultaten leverden de testsessies met laaggeletterden nog enkele interessante waarnemingen op. Een deel van de laaggeletterden:

is niet goed in staat om op basis van een informatiebehoefte een zoekdoel vast te stellen.

heeft de neiging op zoek te gaan naar exacte stukken informatie. Een voorbeeld hiervan is een respondent die zegt: “Over 21-jarigen staat er niets in.”, waarbij niet begrepen wordt dat iemand van 21 jaar valt in de categorie “boven de 18”.

gaat het liefst uit van wat hij zelf weet over het onderwerp. Wanneer eigen kennis wordt gebruikt, hoeft hij geen gebruik te maken van de “moeilijke informatie” van de organisatie. Helaas is die eigen kennis vaak ontoereikend.

scant geen pagina’s, maar leest ze van begin tot eind. Dit geldt zowel voor het navigeren naar de juiste pagina, als het vinden van een antwoord op een pagina. Dit heeft tot gevolg dat laaggeletterden beduidend langer doen over het vinden van informatie en antwoorden.

De geletterden die aan het onderzoek meededen, waren positief over het niveau van de tekst (“voor iedereen begrijpbaar”) en de bondigheid (“to the point” en “overzichtelijk”). Het beginnen van iedere zin op een nieuwe regel werd echter met wisselende reacties ontvangen. De helft van de geletterden vond het overzichtelijk, maar de andere helft vond het niet prettig (“kinderachtig”, “lijkt wel een gedichtje”).

Voorleesfunctie

De voorleesfunctie is een goed hulpmiddel om de toegankelijkheid te vergroten voor laaggeletterden. Met name de laaggeletterden die over beperkte technische leesvaardigheden beschikken, hebben profijt van de voorleesfunctie.

Voor de laaggeletterden die wel voldoende technische leesvaardigheden hebben is het een goed ondersteunend middel om sneller de tekst te kunnen lezen en verwerken. Het blijkt geen enkel probleem om informatie gelijktijdig in twee modaliteiten te verwerken. Het bevordert het leesproces: men leest vaak mee met de tekst terwijl deze wordt voorgelezen.

Toch heeft de voorleesfunctie wel zijn beperkingen. Het feit dat er maar een paar bestuurknoppen zijn voor het luisteren (starten, stoppen en pauzeren) maakt dat gebruikers ervan soms een pagina helemaal opnieuw beluisteren als ze iets nog een keer willen horen.

Begrippenlijst

De begrippenlijst werd positief gewaardeerd door de laaggeletterde respondenten. Dit is in lijn met eerdere onderzoeken. Het was niet meteen duidelijk voor de respondenten hoe de lijst werkt, maar zodra dit duidelijk was, konden alle respondenten er goed mee uit de voeten. De begrippenlijst had ook effect: de respondenten waren overwegend goed in staat om in eigen woorden uit te leggen wat de betekenis van een begrip was.

Belangrijkste minpunt was de vindbaarheid van de begrippenlijst op Toeslagen.nl. Bijna niemand merkte de lijst aan de rechterkant uit zichzelf op. (Maar dit is voor usability-mensen geen verrassing )

De begrippenlijst op Toeslagen.nl springt niet direct in het oog

Conclusies en aanbevelingen

Het is aan te raden de richtlijnen voor eenvoudige communicatie toe te passen bij het schrijven van teksten voor een doelgroep waar laaggeletterden ook deel van uit maken. Zowel geletterden als laaggeletterden houden van duidelijke en simpele taal die ‘to-the-point’ is.

Kort en duidelijk schrijven helpt vooral informatie sneller te lokaliseren.

Zorg ervoor dat de tekst er natuurlijk uitziet, zodat de presentatie van de tekst geen aanleiding kan geven om het als kinderachtig te ervaren. Plaats dus niet iedere zin op een nieuwe regel.

Als laaggeletterden een belangrijke doelgroep zijn: Test teksten met gebruikers om te ontdekken waar begripsproblemen ontstaan.

Een voorleesfunctie is een goed hulpmiddel voor laaggeletterden. Het helpt ze teksten sneller te kunnen lezen en verwerken.

Functioneel kan er nog wel wat verbeterd worden aan de gemiddelde voorleesfunctie:

Veel mensen lezen mee tijdens het voorlezen. Het zou dus goed zijn om tekst tijdens het voorlezen te laten oplichten. Zo is men beter in staat te volgen wat er voorgelezen wordt.

Het zou mogelijk moeten zijn om gebruikers een tekstgedeelte te laten selecteren en dit voor te laten lezen. Hierdoor zal men veel gemakkelijker in staat zijn gewenste stukken informatie te beluisteren.

Veel mensen hebben niet door dat ze in de afspeelbalk kunnen klikken om terug of vooruit te gaan in de voorgelezen tekst. ‘Terug’ en ‘verder’ knoppen zouden wellicht een goede aanvulling zijn.

Een begrippenlijst vormt een goede aanvulling op het gebrek aan kennis dat bezoekers hebben over specifieke termen.

Als je een begrippenlijst inzet: beperk je niet tot een pagina ergens in de site waarop alle begrippen in een alfabetische lijst staan, maar biedt uitleg direct aan bij moeilijke begrippen in een tekst. Zo hoeft de gebruiker niet tussendoor naar een andere pagina om het begrip op te zoeken.

Een goede informatiestructuur met duidelijke, begrijpelijke labels is voor laaggeletterden extra belangrijk. Omdat zij meer moeite hebben met navigeren, zorgen doodlopende paden voor meer problemen en verwarring.

Tot slot: vraag je af of alle informatie zich wel leent om toegankelijk gemaakt te worden voor deze specifieke doelgroep:

Complexe en/of gedetailleerde informatie is niet altijd dusdanig te versimpelen dat het geschikt is voor laaggeletterden. Bijvoorbeeld bij terminologie (“toetsingsinkomen”) die binnen het thema zeer gangbaar is, maar waarvan de conceptuele inhoud veel laaggeletterden ontgaat. Of bij procedures waarin specifieke voorwaardelijkheden een uitkomst bepalen. Dit type informatie is moeilijker in een eenvoudige taal op te schrijven.

Veel laaggeletterden zijn eraan gewend om voor het regelen van zaken (bv. toeslag aanvragen) te vertrouwen op iemand uit de directe omgeving: een partner, familielid of kennis. Zij hebben angst fouten te maken vanwege mogelijke financiële gevolgen. Het is dus goed mogelijk dat ze er zelf niet eens aan beginnen.

Een deel van de laaggeletterden heeft al moeite met het formulieren van een probleem/zoekvraag en het vinden/kiezen van een informatiebron. De kans dat deze mensen je website vinden door middel van inhoudelijke zoekacties, is dus misschien niet zo groot.

Download scriptie

Toegankelijke teksten op toeslagen.nl? (PDF)
Onderzoek naar de toepassing van richtlijnen voor eenvoudige communicatie op een overheidswebsite
Kees ter Beek, okt. 2009

Hetbegintmeteengoedeurl.nl

Ferry — Thu, 18 Mar 2010 08:12:35 +0000

Goede urls (domeinnamen) verzinnen is een kunst. Maar je kunt ook te creatief zijn, waardoor de domeinnaam een communicatie-obstakel wordt in plaats van een handig communicatiemiddel. De integratiecampagne van afgelopen jaar had al een behoorlijk cryptische titel “Het begint met taal”, maar werd dit jaar overtroffen door 3 nieuwe campagnes. Of weet jij soms wel waar www.uheefthetvoorhetzeggen.nl, www.jaofnee.nl en www.watkanikdoen.nl over gaan?

Cryptische domeinnamen hebben 2 grote nadelen:

Ze communiceren niet waar het over gaat;

Ze zijn moeilijk om te onthouden.

Zeg wat je bedoelt

Watkanikdoen.nl is een Postbus 51-campagne over kindermishandeling. Ik zou verwachten dat dan in ieder geval het woord ‘kindermishandeling’ onderdeel uitmaakt van de campagnetitel c.q. domeinnaam. Niet dus. “Wat kan ik doen” had net zo goed kunnen gaan over filevermindering, veilig vrijen of goed rioolgebruik.

Helaas voor de campagne zijn de ideale domeinnamen www.kindermishandeling.nl en www.stopkindermishandeling.nl al in gebruik. Persoonlijk zou ik dan de volgende 2 routes verkennen:

Samenwerking opzoeken met een van de organisaties met een ideale domeinnaam. En met de campagnekracht van Postbus 51 die site een extra boost geven.

Creatief doen met werkwoord + kindermishandeling, bijvoorbeeld: meldkindermishandeling.nl (nog niet geregistreerd!). En vragen aan bovengenoemde sites met de ideale domeinnamen of zij ook naar jouw site willen linken.

Hetzelfde geldt voor Uheefthetvoorhetzeggen.nl. Waarom niet www.gemeenteraadsverkiezingen.nl? Ja, hij is al geregistreerd, maar volgens mij is hier sprake van domeinkaping, en daar is wel wat aan te doen. Of verzin iets anders, zoals nederlandverkiezing.nl (is ook nog vrij). Maar zeg wat je bedoelt!

Weet je inmiddels al waar Jaofnee.nl over gaat? Juist: orgaandonatie.

En wat doet de organisatie met de ideale domeinnaam www.orgaandonatie.nl? Juist, die redirect de bezoeker naar www.2miljoenhandtekeningen.nl. Tja…

Hoe heette die site ookalweer?

Lastiger is voor iedere campagne een (domein)naam te verzinnen die mensen niet vergeten, of verkeerd spellen. Je kunt ondanks een goede beschrijvende domeinnaam te maken krijgen met hordes mensen die je site niet direct kunnen vinden.

Zeven of acht jaar geleden hoorde ik op de radio een spotje over dyslexie, met de uitsmijter “Kijk op www.dyslexie.nl voor meer informatie”. Stichting Dyslexie Fonds kan er natuurlijk niets aan doen, maar het is toch ironisch dat uitgerekend ‘dyslexie’ de officiële benaming is voor woordblindheid. Ik vraag me af hoeveel niet-dyslectici het woord goed kunnen spellen. Vanmiddag zag ik nog in mijn eigen webstatistieken een verdwaalde bezoeker die op Google had gezocht naar “www.dyslektie.nl”.

Terug naar de campagnes: cryptische titels als uheefthetvoorhetzeggen en watkanikdoen zijn heel moeilijk te onthouden. De eerste spreekt voor zich (toch?). Was het nou umagkiezen.nl, ubepaalthet.nl of umaghetzeggen.nl? Zelf heb ik me vanavond een ongeluk gezocht naar watkanikdoen.nl. Ik probeerde watkunjedoen.nl, watkanjijdoen.nl, watkuntudoen.nl, en toen ging ik toch maar googlen op “kindermishandeling campagne”.

Is er nog hoop?

Ja, gelukkig zijn er nog genoeg Postbus 51 campagnes met duidelijke urls, zoals www.discriminatie.nl, www.dodehoek.nl, www.veiliginternetten.nl en www.nederlandveilig.nl. Maar is er nog veel te winnen. Maak domeinnamen simpel en vooral beschrijvend!

Hoe surft een blinde op websites?

Ferry — Mon, 01 Mar 2010 11:56:20 +0000

Afgelopen maand kwam Roel van Houten bij Tam Tam langs om te vertellen en demonstreren hoe hij als blinde surft op internet, hoe goed hij uit de voeten kan op de meeste websites, tegen welke problemen hij vaak aanloopt en welke toegankelijkheidsrichtlijnen voor hem het belangrijkst zijn. Natuurlijk legden we Roel ook een aantal Tam Tam sites voor, onder andere Olympisch.nl. Kijk hier hoe dat ging…

Natuurlijk hebben we de video ook ondertiteld. Dat kan eenvoudig met Subtitle Workshop (freeware). Helaas biedt YouTube nog niet de mogelijkheid om ook een secundair audiospoor (auditieve beschrijving) toe te voegen.

Belangrijkste conclusies

De meeste aanwezigen vonden de demonstratie een werkelijke eyeopener. Zij hadden niet verwacht dat blinden nog zo goed in staat zouden zijn computers en internet te gebruiken. Tegelijk was er bewondering voor het geduld wat daarvoor nodig is. Roel: “Het kost mij altijd veel meer tijd. Maar een site waar ik veel mee doe, daar ben ik misschien wel sneller mee dan jullie.”

Wat viel nog meer op?

Blinden scannen net als de meeste mensen webpagina’s op kopregels en hyperlinks, maar dan op gehoor. In het filmpje kun je dit ook goed zien. De screenreader (de software die teksten op het beeldscherm voorleest) leest op topsnelheid voor en Roel springt met sneltoetsen van kopregel naar kopregel en van link naar link. Daarom is het erg belangrijk om kopregels (H1, H2, H3) goed op te maken in HTML.

Moderne screenreaders kunnen goed met JavaScript overweg. De meeste blinden zetten JavaScript en CSS dan ook niet uit, maar werken gewoon met de ‘normale’ versie. Dat is natuurlijk heel goed. Ik hoop alleen niet dat hierdoor juist toegankelijkheidsproblemen ontstaan. Met gelaagd bouwen zorg je namelijk juist voor een toegankelijke basislaag, met daar bovenop een eventueel niet zo toegankelijke JavaScript-laag. Als de screenreader niet de basislaag, maar de JavaScript-laag gebruikt, zou dit in sommige situaties mis kunnen gaan, denk ik.

Screenreaders doen niets met HTML-tags en phasis. Mijn veronderstelling was dat screenreaders dit met meer nadruk (bv. volume) zouden voorlezen. Niet dus. Deze signaalopmaak gaat dus aan blinden voorbij.

Mobiele websites zijn goed te gebruiken. Mobiele sites moeten al behoorlijk toegankelijk zijn om mobiel te werken. Roel surft regelmatig mobiel.

Roel heeft geen interesse in Google Maps. Hij heeft liever een tekstuele lijst met adressen dan een soort van toegankelijke interactieve kaart. Of dit voor de meeste blinden geldt, dat weet ik niet. Voor Tam Tam was dit wel een actuele vraag uit de praktijk: moeten we op websites de geo-kaartjes zelf toegankelijk maken (toetsenbordbediening) of volstaat een toegankelijke adressenlijst?

Moderne screenreaders herkennen en vertellen uit zichzelf welke links in een nieuw venster openen. Voor de screenreader zou dit dus niet meer in de HTML-code hoeven staan.

Captcha’s zonder ingebouwde voorleesfunctie zijn omslachtig. Blinden moeten dan zelf op zoek naar een service die de captcha kan voorlezen.

Internetbankieren: bij SNS Bank, Rabobank en ING gaat het goed. Maar niet bij alle banken.

In formulieren is het erg belangrijk dat formuliervelden en labels gekoppeld zijn. Als dit niet gebeurt, dan kunnen screenreaders de labels niet goed voorlezen.

Ook Roel zelf leerde nog iets tijdens de sessie: de voornaam van schaatser Wennemars is Erben, niet Erwin.

Het nieuwe studeren: colleges volgen op je iPhone

Ferry — Thu, 04 Feb 2010 16:48:19 +0000

Met ruim 200.000 colleges, presentaties, video’s en podcasts is iTunes U een van de grootste en snelst groeiende bronnen van gratis educatieve content. Afgelopen dinsdag lanceerden de TU Delft en Open Universiteit hun eigen kanaal, als eerste in Nederland. Ze treden daarmee in de voetsporen van internationaal gerenommeerde universiteiten zoals Stanford University, Harvard, Oxford University, UC Berkeley en MIT.

Dit artikel is ook gepubliceerd op Frankwatching.

Gratis content: universiteiten kunnen niet achterblijven

Voor de student van nu zijn internet en toegang tot informatie even vanzelfsprekend als stroom. De laptop behoort tot de basisuitrusting, net als een iPhone of andere smartphone. Thuis leren, online (samen)werken, college-slides downloaden van Blackboard, onderweg werken en e-mailen met de docent: voor de student is Het Nieuwe Werken allang gesneden koek. Maar om echt plaats- en tijdonafhankelijk te kunnen studeren, moet ook het lesmateriaal on demand aangeboden worden.

Universiteiten beseffen dat ze niet achter kunnen blijven. Het gratis toegankelijk maken van kennis is een trend die met bijvoorbeeld Wikipedia al lang is ingezet. Het afzetten tegen gecrowdsourcede gratis content door vanaf de zijlijn te roepen dat het minderwaardig is aan academische content heeft geen of juist een averechts effect. Gratis content is erg toegankelijk en al snel ‘goed genoeg’. Voor universiteiten ligt er juist een kans om hun meerwaarde aan te tonen in het woud van online kennis. Hoogwaardige content vergroot de reputatie van en het vertrouwen in de universiteit. Zodoende speelt het ook een rol in de werving van studenten; studenten kunnen door colleges te bekijken beter inschatten of een studie bij hen past. Daarnaast is een kerntaak van een universiteit – zo ziet de TU Delft dat tenminste – haar kennis beschikbaar te maken voor de maatschappij.

Risico voor terugloop in aanmeldingen is er nauwelijks. Het blijft immers – vooralsnog – zo dat diploma’s alleen door een onderwijsinstellingen kunnen worden uitgereikt en examens alleen afgenomen kunnen worden door daarvoor bevoegde instanties. Een van de aspecten is het toepassen van de kennis. Wat doe je met de theorie die via colleges wordt gegeven? Discussie over onderwerpen, toepassen van de kennis op maatschappelijke uitdagingen, doen van multidisciplinair onderzoek etc. zal de meerwaarde van de universiteit blijven.

iTunes U

iTunes is de grootste media-retailer ter wereld, met zo’n 100 miljoen gebruikers die samen al meer dan 8,5 miljard liedjes hebben gedownload. iTunes U, in 2007 gelanceerd, is een van de grootste en snelst groeiende bronnen van gratis content op het gebied van educatie. Het biedt de mogelijkheid podcasts en vodcasts te synchroniseren met een offline device. Hierdoor kunnen studenten (en andere geïnteresseerden) colleges en lezingen in de trein of tijdens het sporten beluisteren of bekijken. Studenten blijken de mogelijkheid van het terugkijken van een college vooral te gebruiken als naslagwerk of om een bepaald onderwerp dat ze niet helemaal hebben begrepen nog een keer te bekijken.

TU Delft en Open Universiteit

Eergisteren lanceerden de Technische Universiteit Delft en de Open Universiteit (OU), als eerste in Nederland, hun iTunes U kanaal. Nu staat er nog maar een kleine selectie uit het totaal beschikbare materiaal op iTunes, maar het aanbod zal snel groter worden. De TU Delft heeft al een grote verzameling colleges die als streaming media via Blackboard worden aangeboden aan de studenten. Die zullen worden geschikt gemaakt voor iTunes en andere kanalen, bijvoorbeeld YouTube. Er wordt nog gewerkt aan een goede workflow. Het vrijgeven van videomateriaal brengt namelijk aspecten van copyright en intellectueel eigendom met zich mee. De TU Delft wil toe naar een systeem waarbij colleges automatisch worden opgenomen en direct op iTunes U worden geplaatst.

Van de Open Universiteit is materiaal te vinden van alle studierichtingen, die de OU op dit moment biedt. Het uiteindelijke doel voor de OU is om via iTunes U meer materiaal, waaronder ook opdrachten aan studenten door te geven via podcasts en vodcasts.

De TU Delft heeft ervoor gekozen de content onder te verdelen in de categorieën “Engineering challenges”, “Courses” en “Campus life and student projects”. In de eerste categorie is materiaal opgenomen dat een relatie heeft met de 4 onderzoeksthema’s van de universiteit en dat interessant is voor een breder publiek. In “Courses” zijn colleges te vinden die meer de diepte in gaan. In de laatste categorie zijn onder andere studentenprojecten zoals Nuna, video’s voor aanstaande (internationale) studenten en vacaturemateriaal ondergebracht.

One More Thing interviewt de TU Delft over iTunes U

YouTube

In een interview met AtMosttv vertelt Rob Speekenbrink, internetmanager bij TU Delft, dat video’s van colleges ook op YouTube gepubliceerd kunnen worden. YouTube heeft sinds afgelopen jaar ook een eigen kenniskanaal: YouTube Edu.

Met Apple en Google als grote ‘enablers’ van studiemateriaal en andere online tools voor communiceren en samenwerken kan studeren op afstand een vlucht nemen de komende tijd. Hoe snel zal het gaan?

Logo? We don’t need no stinkin’ logo!

Ferry — Wed, 27 Jan 2010 13:38:07 +0000

Waarom is er eigenlijk een Webrichtlijnen of Drempelvrij logo? Wie heeft er behoefte aan? Wat voor nut heeft het? Dus een website die niet voldoet aan de Webrichtlijnen is niet goed? Nou nog een waarmerk “echt waar”. Goede kritische vragen en opmerkingen, naar aanleiding van mijn recente artikel over het nieuwe Webrichtlijnen waarmerklogo, maar de scepsis bestond daarvoor ook al. Dus om de knuppel maar eens in het hoenderhok te gooien: hebben we eigenlijk wel een logo nodig?

Wat betekent het logo?

De Webrichtlijnen worden een kwaliteitsmodel voor websites genoemd. Een Webrichtlijnen-waarmerk moet dus iets zeggen over de kwaliteit van de website. Maar wat zegt het waarmerk dan precies over de website? Uit mijn hoofd noem ik:

Goed toegankelijk voor mensen met een functiebeperking en senioren;

Technisch geoptimaliseerd voor zoekmachines;

Duurzamer, flexibeler en goedkoper in onderhoud, met name dankzij strikt gelaagd bouwen;

Geschikt om in alle browsers te bekijken (die zich aan de W3C-standaarden houden);

Klaar voor mobiel internet (alleen nog een aparte stylesheet maken)

Klaar voor webfeeds, mashups en overig hergebruik van data en functionaliteiten, wederom dankzij strikt gelaagdheid in data, logica, paginastructuur en presentatie;

Tot op zekere hoogte gebruikersvriendelijk (de Webrichtlijnen bevatten een aantal best practices op dit gebied);

Hoge bouwkwaliteit, oftewel zie alle bovenstaande punten. De site-eigenaar mag erop vertrouwen dat de belangrijkste ‘best practices’ zijn toegepast, dat de site technisch goed presteert en dat de belangrijkste bouwstenen van de site jaren mee kunnen gaan, ook bij doorontwikkeling.

Voor wie?

De tweede vraag is: Wie heeft behoefte aan het Webrichtlijnen logo op een website, en waarom? Welke waarde hecht men er aan? Wie wil per se dat logo zien? Is het logo er alleen voor de trotse eigenaar en bouwer? Is het vooral belangrijk voor stakeholders? Hebben consumenten er iets aan?

Opdrachtgever en bouwer

De 125 Webrichtlijnen benoemen de eisen om een toegankelijke en kwalitatief hoogwaardige website te realiseren. Uiteraard vormen de Webrichtlijnen niet de definitie van kwaliteit; een website die niet hieraan voldoet, kan nog steeds kwalitatief hoogwaardig zijn. Maar het is een inmiddels behoorlijk geaccepteerd kwaliteitsmodel en – niet onbelangrijk – het is goed toetsbaar. Hiermee hebben opdrachtgevers en bouwers een instrument in handen om de toegankelijkheid en kwaliteit van een opgeleverde website te controleren. Het voorkomt dat een opdrachtgever een kat in de zak koopt. En voor de webbouwer is het een proeve van bekwaamheid.

Maar is hier een logo voor nodig? Websites die voldoen aan de norm worden al opgenomen in een landelijk register. Voor webbouwers is er al wel de lijst met toegankelijke bouwers op Accessibility.nl, maar nog geen centrale lijst. Is dat niet voldoende? Het is toch genoeg dat de opdrachtgever kan controleren of hij een goed product geleverd krijgt? Als ik na het kopen een dvd-speler eenmaal in gebruik heb genomen, hoef ik niet continu een “Beste koop” of CE-logo te zien.

Gebruiker / consument

Voor de consument zijn er tal van waarmerken die informatie geven over een bepaald product of dienst waarop de consument vervolgens kan handelen. Een paar voorbeelden:

Koop je elektronica het liefst online omdat het bijna altijd goedkoper is dan in de winkel? Let dan wel op dat je bij een betrouwbare winkel koopt. Kijk dan bij winkels met het Thuiswinkel Waarborg logo.

Eet je liever diervriendelijker en gezonder vlees dan bio-industrie vlees? Dan hoef je gelukkig niet per pakje te spitten naar de herkomst en niet langs te gaan bij de stallen. Dat zou onbegonnen werk zijn. Je herkent biologisch vlees het aan het EKO-keurmerk.

Maak je je zorgen over het tropisch regenwoud? Dan koop je natuurlijk duurzaam hout uit goed beheerde bossen. Let dan op het FSC-keurmerk. Niet alleen voor een beter milieu, maar ook (net als bij het Max Havelaar keurmerk) voor eerlijke handel.

Ben je liefhebber van nachtelijk shoppen in andermans huizen? Let dan op het politiekeurmerk ‘Veilig wonen’. Zie je dit logo, ga dan niet naar binnen. Veel te veel gedoe. Voor de huiseigenaar is er nog een voordeel: korting op de verzekering.

Terug naar de Webrichtlijnen. Michèlle Thonen adviseerde vorig jaar in haar afstudeerproject de Webrichtlijnen ook meer op consumenten te richten. Het waarmerk zou de consument duidelijk moeten maken dat de website optimaal toegankelijk is, cross-browser en … ja, wat eigenlijk nog meer?

Wat heeft de consument aan een Webrichtlijnen-compliant website? Flexibiliteit en duurzaamheid qua onderhoud interesseren hem niet, noch de betere vindbaarheid voor zoekmachines (hij heeft de site tenslotte al gevonden). Is een site met groen driesterrenlogo betrouwbaarder, veiliger, gegarandeerd goed werkend op mobiele apparaten? Met de huidige set richtlijnen is dat niet vanzelfsprekend. De richtlijnen scheppen slechts de voorwaarden hiervoor. De enige belangrijke consumentenkwaliteit van het huidige kwaliteitsmodel is de goede toegankelijkheid, en die is eigenlijk alleen relevant voor mensen met een functiebeperking. Ik kom hier zo nog op terug.

Politiek en maatschappij

Tot nu toe is politieke druk zonder twijfel de belangrijkste drijfveer voor overheidsorganisaties om te voldoen aan de Webrichtlijnen. Het Besluit Kwaliteit Rijksoverheidswebsites en het Nationaal Uitvoeringsprogramma (NUP) verplichten rijksoverheid, gemeenten, provincies en waterschappen voor oktober 2010 te voldoen aan de Webrichtlijnen.

Daarnaast oefenen diverse belangenorganisaties druk uit op overheid, publieke organisaties en grote retailers om hun websites toegankelijk te maken voor iedereen. Eens in de zoveel tijd verschijnt er weer een rapport (en nieuwsberichten in de pers) over de online toegankelijkheid van politieke partijen, hogescholen en universiteiten, ziekenhuizen, enzovoorts, om deze organisaties te herinneren aan hun morele verplichting.

Organisaties die dit huiswerk al af hebben, laten dit graag zien. Het Webrichtlijnen-waarmerk is hiervoor een goed middel. Dit geldt niet alleen voor de overheid. Ook Wehkamp toont graag door het groene logo zijn maatschappelijke betrokkenheid. Niet vanwege bouwkwaliteit, maar toegankelijkheid.

Conclusie

Een waarmerk/logo plaats je volgens mij vooral voor je doelgroep. Omdat het gebruikers informatie geeft over de bruikbaarheid, betrouwbaarheid, veiligheid en/of duurzaamheid van je product of dienst. Informatie op basis waarvan gebruikers kunnen bepalen of ze er wel of geen gebruik van willen/kunnen maken.

We hebben gezien dat de huidige Webrichtlijnen diverse kwaliteiten borgen voor websites. Maar van al die kwaliteiten is alleen toegankelijkheid (en hooguit nog cross-browser compatibiliteit) relevant voor de doelgroep van een website. En dat is zonde, want er is net een nieuw logo voor bouwkwaliteit (breder dan toegankelijkheid) geïntroduceerd: het 3-sterren Webrichtlijnen logo.

Moeten we dat logo dan meteen maar weer afschaffen? Of moeten we proberen de Webrichtlijnen meer toegevoegde waarde te geven voor de gebruiker? Dit maakt het wellicht ook interessanter voor webmanagers. Die hechten immers (zo weten we uit Michèlle’s onderzoek) over het algemeen ook nog niet veel waarde aan bouwkwaliteit en toegankelijkheid, en dit geldt niet alleen voor de commerciële sectoren. Daarentegen zijn kwaliteiten die hun product of dienst een concurrerend voordeel bieden, des te interessanter. Die verhogen de conversie. Aan wat voor site-kwaliteiten moet je dan denken?

Usability: Dat usability behoorlijke invloed op conversie heeft, is bekend. Dat is interessant voor de webmanager. Usability vergroot meestal ook de klanttevredenheid. Het probleem met usability is echter: je kunt er geen universele meetlat van maken. Iets wat op site A uitstekend werkt, kan op site B juist niet werken. De overheid heeft in 2008 al onderzocht of er usability webrichtlijnen opgesteld konden worden, maar ik vrees dat dit heel lastig wordt. Misschien dat de Nederlandse usability community nog wel overeenstemming kan vinden over een lijst usability richtlijnen, maar dan nog steeds is zeer de vraag wat dit precies zegt over de algehele usability van een website.

Mobiel internet: Dat mobiel internet een hot topic is, is ook bekend. En hier valt denk ik op het gebied van Webrichtlijnen nog wel wat te winnen. De huidige Webrichtlijnen zijn al blij als je netjes gelaagd bouwt en de vormgeving scheidt van structuur (CSS vs HTML). Daarmee is je site in principe geschikt om mobiel te gebruiken. Maar voor optimaal mobiel gebruik moet er vaak nog wel een aparte stylesheet worden gemaakt, of een ‘light’ versie van de website die de meest relevante informatie en functies in een mobiele context vooraan zet. ‘Werkt goed op mobiel’ zou dus een interessante toevoeging kunnen zijn.

Milieu: Duurzaam, klimaatneutraal, energiezuinig zijn woorden die appelleren aan het verantwoordelijkheidsgevoel van menig consument. Groene stroom, hybride auto’s en eerlijke chocoladeletters doen het goed. Net als klimaatneutraal vliegen (Trees for Travel) kan een website ook klimaatneutraal zijn, door bv. bomen te planten ter compensatie van server-energie. Of ten minste energiezuinig, door bv. efficiënt te programmeren (hier komt bouwkwaliteit weer om de hoek kijken).

…? Nog meer suggesties? Betrouwbaar? Veilig?

Dit jaar wordt hard gewerkt aan Webrichtlijnen versie 2. Naast de nodige technische herziening van de richtlijnen weet ik zeker dat de bruikbaarheid en verkoopbaarheid van de Webrichtlijnen dankzij Michèlle ook meegenomen worden in dit project. En wat mij betreft zou het ook goed zijn om stil te staan bij de merkwaarde en relevantie van het waarmerk voor gebruikers van websites.

* Noot bij de titel: Oorspronkelijk luidt de uitdrukking “Badges?… We don’t need no… stinkin’ badges!” (videofragment)

Vergelijking tussen Windows Vista en Windows 7
Vergrootglas Windows 7 Gebruik deze toetsenbord sneltoetsen