FILIPINO TUTORIAL

Mabisang Pagsulat ng Science and Technology News Writing

2026-09-11T14:56:30.335+10:00

Ang Science and Technology news writing o pagsulat ng balitang agham at teknolohiya ay ang sining ng pagpapadali sa mga kumplikadong konseptong siyentipiko upang maintindihan, mapahalagahan, at makakonekta ang karaniwang mambabasa.

(Image by AI)

Ang Kahalagahan at Kalikasan ng Balitang Agham

Hindi tulad ng karaniwang balita na nakapokus lamang sa "sino, ano, kailan, at saan," ang balitang agham ay mas malalim na sumasagot sa mga tanong na "paano" at "bakit." Tungkulin ng isang science journalist na magsilbing tulay sa pagitan ng mga eksperto o siyentipiko at ng publiko. Ang magandang balitang agham ay hindi lamang nag-uulat ng mga bagong nadiskubre, kundi ipinapaliwanag din nito ang direktang epekto ng teknolohiya o siyensya sa pang-araw-araw na buhay ng tao—mula sa kalusugan, kapaligiran, hanggang sa ekonomiya.

Mga Tips Para Magwagi sa Science News Writing sa Press Conference

Upang umangat ang iyong gawa sa mata ng mga hukom sa isang press conference, narito ang mga diskarteng dapat mong tandaan:

Gawing "Human Interest" ang Pokus: Huwag lamang magpokus sa mga numero o teknikal na pangalan ng aparato. Simulan ang balita sa kung paano babaguhin ng nadiskubreng ito ang buhay ng isang ordinaryong tao (hal. magsasaka, pasyente, o estudyante).
Iwasan ang "Jargon" (O Ipaliwanag Ito): Ang mga salitang masyadong teknikal tulad ng nanotechnology, bioremediation, o carcinogen ay dapat iwasan kung may mas simpleng salita. Kung kailangang gamitin, ipaliwanag ito kaagad sa madaling analohiya.
Gumamit ng Epektibong Analohiya at Metapora: Ihalintulad ang mga kumplikadong proseso sa mga bagay na nakikita araw-araw. Halimbawa, maaari mong ihalintulad ang White Blood Cells sa "mga sundalo ng katawan" na lumalaban sa sakit.
Maging Tumpak sa Datos at Katotohanan: Napakahigpit ng mga hukom sa agham pagdating sa katumpakan (accuracy). Tiyaking tama ang mga yunit ng sukat (hal. Celsius, mg, km/h), tamang baybay ng mga siyentipikong pangalan, at tumpak na mga estadistika mula sa ibinigay na fact sheet o press release.
Bumuo ng Makabagong Ulo ng Balita (Headline): Gumawa ng headline na may matapang na pandiwa at direktang nagpapakita ng benepisyo ng siyensya. Iwasan ang mga boring na ulo tulad ng "Seminar tungkol sa dengue, idinaos." Mas mabuting gamitin ang "Bagong bakuna laban sa dengue, target puksain ang virus sa bansa."

Narito ang isang sample fact sheet tungkol sa isang napapanahong paksa sa agham at kalusugan, kasunod ang tamang bersyon ng balita na isinulat sa estilong pampanalo para sa press conference.

SAMPLE FACT SHEET

Ano ang Pangyayari: Paglulunsad ng "AeroShield" (Isang makabagong nasal spray na humaharang sa mga virus na sanhi ng trangkaso, COVID-19, at sipon).
Sino ang Nag-imbento: Mga siyentipiko mula sa Institute of Biotechnology sa Unibersidad ng Pilipinas (UP).
Kailan Inilabas: Setyembre 10, 2026.
Paano ito Gumagana: Gumagawa ito ng isang manipis at natural na "gel barrier" sa loob ng ilong. Kapag pumasok ang virus, hihigpitan ng gel ang virus upang hindi ito makakapit sa mga cell ng tao. Pinapatay nito ang 99.9% ng airborne viruses sa loob ng 2 minuto.
Mga Benepisyo: Proteksyon na tumatagal ng 8 oras bawat gamit. Ligtas para sa mga bata (5 taong gulang pataas) at mga buntis dahil gawa ito sa natural na sangkap mula sa seaweed (carrageenan).
Kahalagahan: Inaasahang makakabawas sa taunang kaso ng respiratory illnesses sa bansa ng hanggang 40%, lalo na sa panahon ng tag-ulan at taglamig.
Pahayag mula sa Eksperto: "Hindi na kailangang matakot ng mga Pilipino sa pabago-bagong panahon. Ang AeroShield ay parang invisible na face mask na isusuot mo sa loob mismo ng iyong ilong." — Dr. Maria Santos, Lead Researcher.

ANG TAMANG BERSYON NG BALITA (Pampanalo sa Presscon)

Invisible face mask mula sa seaweed, gawang-Pinoy; 99.9% ng virus, tepok sa loob ng 2 minuto

MAYNILA — Isang "invisible face mask" sa anyo ng nasal spray ang opisyal na inilunsad ng mga siyentipiko mula sa Unibersidad ng Pilipinas (UP) upang magsilbing matibay na panalag laban sa mga nakakahawang sakit sa respiratoryo gaya ng trangkaso, sipon, at COVID-19.

Ang makabagong teknolohiya na tinawag na "AeroShield" ay inilabas nitong Huwebes, Setyembre 10, na inaasahang magpapababa sa taunang kaso ng mga sakit sa baga sa Pilipinas ng hanggang 40 porsyento, lalo na sa panahon ng tag-ulan.

Ayon sa Institute of Biotechnology ng UP, gumagana ang AeroShield sa pamamagitan ng paglikha ng isang manipis at natural na "gel barrier" sa loob ng ilong. Sa sandaling malanghap ang virus, agad itong kinukulong ng gel upang hindi makasira sa mga cells ng tao, kung saan napatunayang kaya nitong puksain ang 99.9 porsyento ng mga airborne virus sa loob lamang ng dalawang minuto.

Bukod sa mabilis na epekto, ang proteksyong hatid ng spray ay tumatagal ng hanggang walong oras bawat gamit. Ligtas din itong gamitin ng mga buntis at mga batang may edad lima pataas dahil ang pangunahing sangkap nito ay carrageenan, isang natural na elemento na nagmumula sa mga lokal na seaweed o lumot-dagat.

"Hindi na kailangang matakot ng mga Pilipino sa pabago-bagong panahon. Ang AeroShield ay parang invisible na face mask na isusuot mo sa loob mismo ng iyong ilong," pahayag ni Dr. Maria Santos, ang nangunang researcher sa nasabing proyekto.

Inaasahang malaki ang maitutulong ng gawang-Pilipinong teknolohiyang ito upang maibsan ang pasanin sa sektor ng kalusugan at mapanatiling ligtas ang mga mamamayan laban sa mga umuusbong na banta ng pandemya.

Bakit Pampanalo ang Bersyong Ito?

Makabagong Headline: Hindi ito gumamit ng boring na ulo gaya ng "AeroShield, inilunsad ng UP". Ginamit nito ang analohiyang "Invisible face mask" at matapang na pandiwang "tepok" upang umakit ng mambabasa.
Human Interest Lead: Ang unang talata (lead) ay nakapokus agad sa benepisyo sa tao (panalag sa sakit) sa halip na purong teknikal na detalye.
Paliwanag sa Jargon: Ipinaliwanag sa ikatlong talata kung paano gumagana ang spray gamit ang simpleng salita (kinukulong ng gel) sa halip na gumamit ng malalalim na terminong biyolohikal.

Diskarte sa Copyreading at Headline Writing

2026-09-11T14:45:46.557+10:00

Ang copyreading and headline writing o pagwawasto ng sipi at paggawa ng ulo ng balita ay ang sining at agham ng pagtiyak na malinis, wasto, at kaakit-akit ang isang artikulo bago ito ilathala.

(Image by AI)

Ang Sining ng Pagwawasto at Pagbabalita

Ang isang copyreader ay ang huling depensa ng pahayagan laban sa mga kamalian. Tungkulin niyang iwasto ang mga bantas, baybay, gramatika, at mga maling impormasyon gamit ang mga itinakdang pananda o copyreading symbols. Hindi lamang ito simpleng pag-aalis ng mali; ito rin ay pagpapaikli at pagpapalinaw ng diwa ng balita nang hindi binabago ang tunay na kahulugan nito. Kasunod nito ang paggawa ng headline o ulo ng balita, na nagsisilbing pinto upang akitin ang mga mambabasa. Ang epektibong ulo ng balita ay may diwa, gumagamit ng matitibay na pandiwa, at umaangkop sa ibinigay na espasyo o bilang ng yunit (unit count).

Mga Tips Para Manalo sa Press Conference

Kabisaduhin ang mga Simbolo: Sanayin ang mabilis at tamang paggamit ng mga copyreading symbols para sa pagpapalit, pagdaragdag, o pag-aalis ng mga salita.
Magbasa nang Mabilis at May Pokus: Basahin muna ang buong artikulo nang isang beses upang makuha ang buod bago simulan ang aktwal na pagwawasto.
Tandaan ang Batas ng Ulo ng Balita: Iwasan ang paggamit ng mga pantukoy (a, an, the) at mga pandiwang "to be" (is, are, was) upang makatipid sa espasyo at maging direkta.
Gumamit ng Aktibong Pandiwa: Laging gumamit ng pangkasalukuyang pandiwa (historical present tense) para sa mga ulo ng balita upang maging buhay at agaran ang dating nito.
Mag-ensayo sa Oras: Sanayin ang sarili na tapusin ang pagsusulit sa loob ng itinakdang oras dahil ang bilis at katumpakan ang puhunan sa patimpalak.

1. Mga Pangunahing Copyreading Symbols (Mga Pananda sa Pagwawasto)

Ang mga panandang ito ay ginagamit upang ipakita sa tagapag-anyo (lay-out artist) kung paano aayusin ang teksto.

Pasingkilin / Gawing Malaking Titik (Capitalize): Gumuhit ng tatlong linya sa ilalim ng titik na nais gawing malaki.
- Halimbawa: manila na may tatlong guhit sa ilalim ng 'm' → Manila
Gawing Maliit na Titik (Lowercase): Gumuhit ng slanted line (/) sa ibabaw ng titik na nais gawing maliit.
- Halimbawa: Pangulo na may slash sa 'P' → pangulo
Ipagpalit ang Magkasunod na Letra/Salita (Transpose): Gumuhit ng hugis-alon o letrang "S" na nakahiga sa pagitan ng mga titik o salita.
- Halimbawa: luto ng ina (kung nais gawing ina ng luto) o teh → the
Magpasok ng Salita o Bantas (Insert): Gumamit ng caret (^) sa ilalim ng bahaging may kulang at isulat sa ibabaw ang idadagdag.
Tanggalin at Pagdikitin (Delete and Close Up): Gumuhit ng hugis-itlog na may buntot (dele) sa ibabaw ng titik o salitang aalisin.
Paghiwalayin ang Salita (Separate): Maglagay ng patayong linya (|) sa pagitan ng dalawang salitang nagdikit.
Pagdikitin ang Salita (Close Up): Gumuhit ng dalawang arko (sa itaas at ibaba) ng puwang na nais alisin.
Panatilihin ang Orihinal (Stet): Isulat ang salitang "stet" sa gilid ng sipi at lagyan ng mga tuldok sa ilalim ng salitang binura ngunit nais mong ibalik.

2. Ang Sistema ng Pagbilang ng Yunit (Unit Counting) sa Headline

Sa mga tradisyunal na patimpalak, sinusukat ang haba ng ulo ng balita gamit ang yunit upang matiyak na kasya ito sa nakalaang kolum. Narito ang pamantayan sa pagbibilang:

Mga Maliit na Titik (Lowercase)

1/2 unit: Lahat ng letrang j, l, i, t, f (tandaan ang salitang "jlitf")
1 1/2 units: Letrang m at w
1 unit: Lahat ng iba pang letrang lowercase (a, b, c, d, e, g, h, k, n, o, p, q, r, s, u, v, x, y, z)

Mga Malalaking Titik (Capital Letters)

1 unit: Letrang I at J
2 units: Letrang M at W
1 1/2 units: Lahat ng iba pang malalaking titik

Mga Bilang at Bantas

1/2 unit: Ang bilang na 1, pati ang mga bantas gaya ng tuldok (.), kuwit (,), colon (:), semicolon (;), panaklong ( ), at gitling (-)
1 unit: Ang mga bilang mula 0 at 2 hanggang 9, pati na rin ang tandang pananong (?) at pandamdam (!)
1/2 unit: Ang espasyo sa pagitan ng mga salita

Halimbawa ng Pagbibilang ng Yunit:

Hatiin natin ang headline na: "Bata, ligtas"

B (1.5) + a (1) + t (0.5) + a (1) = 4 units
, [kuwit] = 0.5 unit
[espasyo] = 0.5 unit
l (0.5) + i (0.5) + g (1) + t (0.5) + a (1) + s (1) = 4.5 units

Kabuuan: 4 + 0.5 + 0.5 + 4.5 = 9.5 units

Ang Naligaw na Hakbang ni Kiko - Isang Kuwentong Pambata

2026-09-05T13:16:56.513+10:00

Ang kuwentong pambata ay isang uri ng maikling panitikan na isinulat para sa mga mambabasang nasa murang edad. Ang pangunahing layunin nito ay magbigay-aliw at magturo ng mga gintong aral sa simpleng paraan.

Narito ang mga pangunahing katangian ng kuwentong pambata, gamit ang kuwento ni Kiko bilang halimbawa:

Payak at Madaling Unawain ang Wika: Gumagamit ito ng mga simpleng salita at maiikling pangungusap. Sa kuwento, madaling masundan ng mga bata ang pag-uusap nina Kiko at ng kaniyang ina.
May Makukulay na Tauhan at Tagpuan: Madalas na mga nagsasalitang hayop (pabulang katangian) o mahiwagang nilalang ang bida upang makuha ang imahinasyon ng bata. Halimbawa: Si Kiko na isang malkot na kuneho at ang makulay na Baryo Maligaya.
Malinaw at May Kahalagahang Moral (Moral Lesson): Laging may malinaw na aral sa dulo na madaling maisasabuhay ng bata. Halimbawa: Ang tamang pagsunod sa magulang upang maiwasan ang kapahamakan.
Mabilis ang Takbo ng Kuwento (Fast-Paced): Hindi maligoy ang plot upang hindi mainip ang mga bata. Direkta ang problema (pumasok sa gubat at nabaon sa putik) at may mabilis na solusyon (sinagip ng ina).
Nagpapakita ng Emosyong Madaling Relatan: Nararamdaman ng bata ang takot, saya, at pagsisisi ng karakter. Halimbawa: Ang pag-iyak ni Kiko nang marealize niyang mali ang hindi niya pakikinig sa kaniyang ina.

Isang halimbawa ng Kuwentong Pambata

Ang Naligaw na Hakbang ni Kiko

Noong unang panahon, sa isang makulay na baryo na tinatawag na Baryo Maligaya, nakatira ang isang malikot ngunit mabait na kuneho na ang pangalan ay Kiko. Mahilig maglaro si Kiko sa labas ng kanilang bahay, ngunit may isang ugali siya na madalas magdulot sa kaniya ng kapahamakan—ang hindi pakikinig sa payo ng kaniyang ina.

Isang umaga, magpapaalam sana si Kiko na maglaro sa tabing-ilog. Bago siya umalis, hinawakan ng kaniyang Ina ang kaniyang kamay at malambot na sinabi, "Kiko, anak, huwag kang lalapit sa malalim na bahagi ng ilog at huwag kang papasok sa Madilim na Gubat, ha? Mapanganib doon at baka ikaw ay mapahamak."

"Opo, Ina! Pangako po," sagot ni Kiko sabay takbo palabas.

Masayang-masaya si Kiko habang naghahabol ng mga paru-paro sa tabi ng ilog. Subalit, habang tumatagal, nakakita siya ng isang napakalaki at makulay na paru-paro. Lumipad ito patungo sa bungad ng Madilim na Gubat. Dahil sa pagkabighani, nakalimutan ni Kiko ang bilin ng kaniyang ina.

"Sandali lang naman ako, kukunin ko lang ang paru-paro na iyon," bulong niya sa sarili.

Humakbang si Kiko papasok sa gubat. Habang lalong pumuputol ang liwanag ng araw dahil sa mga dambuhalang puno, unti-unting nakaramdam ng takot si Kiko. Nawala sa kaniyang paningin ang paru-paro. Lumingon siya sa kaniyang pinanggalingan, ngunit hindi na niya makita ang daan pabalik. Napalubog din ang kaniyang paa sa isang malalim na putikan, at hindi niya ito mahugot.

"Ina! Saklolo! Tulungan niyo po ako!" iyak ni Kiko habang dumidilim ang paligid. Natatakot siya na baka may lumabas na mababangis na hayop.

Sa kabutihang palad, hindi mapalagay ang kaniyang ina sa bahay kaya minabuti nitong hanapin si Kiko. Narinig ng Ina ang iyak ng kuting mula sa gubat at agad itong sumunod sa boses. Gamit ang isang matibay na sanga, tinulungan ng Ina na mahugot ang paa ni Kiko mula sa putikan at niyakap siya nang mahigpit.

Ligtas silang nakabalik sa kanilang bahay. Umiiyak na humingi ng tawad si Kiko. "Inay, patawad po. Kung nakinig lang po ako sa inyo, hindi po ako maliligaw at mapapahamak."

Hinaplos ng ina ang kaniyang ulo at sinabi, "Anak, ang mga paalala namin ay hindi para bawasan ang iyong kaligayahan, kundi para ingatan ka sa kapahamakan dahil mahal ka namin."

Mula sa araw na iyon, naging pinakamasunuring kuneho sa Baryo Maligaya si Kiko. Natutunan niya na ang tamang pagsunod sa magulang ay tanda ng pagmamahal at paggalang, at ito ang pinakamabisang proteksyon sa anomang panganib.

Mga Tanong:

Ano ang pangalan ng bida sa kuwento at anong uri siya ng hayop?

Ano ang dalawang lugar na ipinagbawal ng ina na puntahan ni Kiko?

Bakit pumasok si Kiko sa Madilim na Gubat kahit bawal ito?

Ano ang nangyari kay Kiko nang pumasok siya sa loob ng gubat?

Anong mahalagang aral ang natutunan ni Kiko sa kaniyang karanasan?

Ang Pagsulat ng Pangulong-Tudling: Tinig ng Katotohanan at Gabay sa Tagumpay sa Press Conference

2026-09-05T12:58:35.699+10:00

Ang Pangulong-tudling o Editoryal

Ang pangulong-tudling o editoryal ay itinuturing na kaluluwa ng isang pahayagan. Ito ay isang mapanuring kuro-kuro ng patnugutan hinggil sa isang napapanahon at mainit na isyu na naglalayong magpabatid, maglahad ng opinyon, magbago, o magbigay-puri. Hindi tulad ng ordinaryong balita na nag-uulat lamang ng mga pangyayari, ang editoryal ay nagbibigay ng interpretasyon, nagpapakita ng paninindigan, at nag-iiwan ng hamon sa mga mambabasa upang kumilos.

(Image by Google Gemini)

Upang maituring na epektibo ang isang pangulong-tudling, kinakailangan nitong taglayin ang mga sumusunod na mahahalagang katangian:

May Nilalaman at Makabuluhan: Tumatalakay ito sa isang napapanahong isyu na may malaking epekto sa komunidad o sa mga mag-aaral.

Malinaw na Paninindigan: Hindi ito maaaring maging neutral o "nagbabakod." Dapat malinaw kung pabor o kontra ang patnugutan sa usapin.

Sapat na Katibayan at Katotohanan: Bagamat ito ay opinyon, nakabatay ito sa mga totoong datos, estatistika, at kongretong pangyayari, hindi sa purong emosyon lamang.

Lohikal ang Pagkakahanay: May maayos na daloy mula sa panimula (isyu), katawan (mga argumento at katibayan), hanggang sa wakas (konklusyon at panawagan).

Kumbinsinte at Makatarungan: Gumagamit ito ng mapanghikayat na tono ngunit nananatiling magalang at makatarungan sa pagtuligsa sa kabilang panig.

Para sa mga mag-aaral na nagnanais magwagi sa larangang ito sa mga pampaaralang pamamahayag o mga National, Regional, Division Schools Press Conference (NSPC/RSPC/DSPC), narito ang ilang mahahalagang tips:

Palawakin ang Kaalaman sa Kasalukuyang Kaganapan: Magbasa nang madalas tungkol sa mga isyung pambansa at lokal. Ang malalim na pagkaunawa sa background ng balita ang magbibigay sa iyo ng matatalas na argumento na kaiba sa karaniwang isinusulat ng iba.

Bumuo ng Makapangyarihang Panimula (Lead): Simulan ang editoryal sa pamamagitan ng paglalatag ng balita (news peg) sa loob ng isa hanggang dalawang pangungusap, at sundan agad ito ng iyong malinaw na paninindigan (thesis statement). Ang unang talata ang humihila sa interes ng hurado.

Gamitin ang Metodong SPEAR*** para sa Argumento: Sa katawan ng iyong editoryal, tiyaking balanse ngunit matatag ang iyong mga puntos. Maglahad ng isang argumento, suportahan ito ng katotohanan (facts), kilalanin ang kabilang panig (counter-argument), at agad itong pabulaanan gamit ang mas matibay na lohika.

Iwasan ang Paligoy-ligoy na Pananalita: Sa press conference, limitado ang oras at espasyo. Gumamit ng mga maiikli, direkta, at makapangyarihang salita (active voice). Ang bawat pangungusap ay dapat may ambag sa iyong ipinaglalabang punto.

Magwakas Gamit ang Isang Solusyon o Hamon: Huwag tapusin ang editoryal sa pagrereklamo lamang. Ang isang nagwawaging piyesa ay nag-iiwan ng alternatibong solusyon, konkretong rekomendasyon, o isang mapanghamong panawagan (call to action) na kikiliti sa puso at isip ng mambabasa.

Sa huli, ang pagwawagi sa pagsulat ng editoryal ay hindi lamang usapin ng pagiging mahusay sa wika. Ito ay ang kakayahang mag-isip nang kritikal, magtimbang ng katotohanan, at maging boses ng katwiran sa gitna ng nagtutunggaliang opinyon. Sa pamamagitan ng patuloy na pagsasanay at malawak na pagbabasa, ang pluma ng isang editoryalista ay magiging isang mabisang instrumento ng pagbabago.

===================

***Ang SPEAR Method ay isang estratehikong balangkas o pormula sa pagsulat ng editoryal (pangulong-tudling) upang matiyak na ang mga argumento ay lohikal, kapani-paniwala, at may matibay na paninindigan. Madalas itong itinuturo sa mga pampaaralang pamamahayag (press conferences) upang matulungan ang mga mag-aaral na maihanay nang maayos ang kanilang mga talata sa loob ng limitadong oras.

Narito ang detalyadong kahulugan ng bawat titik sa S-P-E-A-R:

S – State the Stand (Ilahad ang Paninindigan): Dito malinaw na ipinapahayag ng manunulat ang panig ng patnugutan hinggil sa isyu. Ito ang nagsisilbing direksyon ng buong artikulo (hal. Pabor o kontra sa isang bagong batas).
P – Provide the Proof (Magbigay ng Patunay): Hindi sapat ang purong opinyon lamang. Sa bahaging ito, naglalatag ang manunulat ng mga totoong datos, estatistika, kasaysayan, o mga pahayag ng eksperto upang suportahan ang kanyang paninindigan.
E – Explain the Impact (Ipaliwanag ang Epekto): Dito ipinapakita kung bakit mahalaga ang isyu sa mga mambabasa. Ipinaliliwanag kung ano ang magiging epekto ng panig na ito sa lipunan, ekonomiya, o sa sektor ng edukasyon.
A – Address the Counter-argument (Tugunin ang Kabilang Panig): Isang katangian ng matalinong editoryal ang pagkilala sa argumento ng kabilang panig (ang kalaban). Babanggitin ito ng manunulat ngunit agad itong papabulaanan o "papatayin" gamit ang mas matibay na lohika at ebidensya.
R – Recommend a Solution / Call to Action (Magrekomenda ng Solusyon): Ang isang nagwawaging editoryal ay hindi nagtatapos sa pagpuna lamang. Sa bahaging ito, nagbibigay ang manunulat ng konkretong solusyon, alternatibong hakbang, o hamon sa mga awtoridad at mamamayan upang kumilos.

Bisa ng Isang Pitik: Gabay sa Pagwawagi sa Timpalak ng Photojournalis

2026-09-03T16:46:43.702+10:00

Isang sikat na kasabihan sa mundo ng pamamahayag na ang isang larawan ay nagtataglay ng libong salita. Sa larangan ng photojournalism, ang kamera ay hindi lamang isang kagamitan kundi isang panulat na nagtatala ng kasaysayan, emosyon, at katotohanan sa isang iglap. Sa mga timpalak tulad ng Schools Press Conference, ang kategoryang ito ang isa sa mga pinakamatindi ang kompetisyon dahil hinihingi nito ang perpektong kombinasyon ng teknikal na husay, talas ng mata, at bilis ng reflexes.

(Image made by AI)

Ang isang magandang litratong pambalita ay hindi lamang basta malinaw; ito ay nagkukwento. Upang makakuha ng larawang may epekto at lalim, mahalagang isaisip ang mga sumusunod na hakbang habang kumukuha sa aktwal na kaganapan:

Hanapin ang Emosyon at Aksyon: Ang puso ng photojournalism ay ang reaksyon ng tao. Sa halip na kunan ang isang opisyal na nakatayo lang sa podium, abangan ang kanyang kumpas ng kamay o ang emosyon sa kanyang mukha habang nagsasalita. Sa palakasan naman, kunan ang tagubiling pagbagsak ng pawis ng manlalaro o ang pag-iyak ng natalong koponan.
Iba't ibang Anggulo at Distansya: Huwag manatili sa isang pwesto. Gumamit ng wide shot upang ipakita ang buong senaryo o ang dami ng tao, medium shot para sa interaksyon, at close-up shot upang mahuli ang matinding emosyon sa mukha ng paksa.
Gamitin ang Likas na Liwanag: Unawain kung saan nanggagaling ang liwanag upang maiwasan ang underexposed (madilim) o overexposed (masyadong masilaw) na mga larawan. Iwasan ang paggamit ng built-in flash kung hindi naman kailangan dahil sinisira nito ang natural na timpla ng paligid.

Para sa mga nagnanais na maiuwi ang gintong medalya sa press conference, may mga partikular na katangian ang hinahanap ng mga hurado sa isang panalong entry:

Una ang Halagang Pambalita (News Value). Ang larawan ay dapat may direktang koneksyon sa pangunahing isyu o kaganapan ng press conference. Kung ang paksa ay tungkol sa kakulangan ng pasilidad sa paaralan, ang larawan ng mga estudyanteng nagtitiyis sa mainit na silid-aralan ay mas may timbang kaysa sa magandang tanawin ng hardin ng eskwelahan.

Ikalawa ang Katalasan ng Komposisyon (Composition). Ang mga panalong larawan ay sumusunod sa mga batas ng sining tulad ng Rule of Thirds, Leading Lines, at Framing. Ang mga teknik na ito ang gumagabay sa mata ng hurado patungo sa pinakamahalagang bahagi ng larawan nang hindi nalilito sa mga abala o kalat sa paligid (clutter).

Ikatlo ang Teknikal na Kahusayan (Technical Quality). Mahigpit ang mga hurado sa usapin ng focus at sharpness. Ang isang larawan na may maganda sanang emosyon ngunit malabo (out of focus) o maungas (blurry dahil sa galaw) ay madalas na natatanggal agad sa unang sulyap pa lamang. Kailangang kontrolado ng mamamahayag ang kanyang shutter speed, aperture, at ISO.

Panghuli ang Makapangyarihang Kapsyon (Caption/Cutline). Maraming magagandang larawan ang natatalo dahil sa mahinang kapsyon. Ang kapsyon ay hindi lamang naglalarawan ng nakikita (huwag sabihing "isang lalaki ang tumatakbo" kung nakikita naman itong tumatakbo). Dapat nitong sagutin ang mga tanong na Sino, Ano, Saan, Kailan, at Bakit, at magbigay ng karagdagang impormasyon na hindi hayag sa litrato gamit ang kasalukuyang panahunan (present tense).

Sa pangkalahatan, ang pagwawagi sa photojournalism sa schools press conference ay nangangailangan ng pasensya at pagiging mapagmasid. Ang pinakamahusay na photojournalist ay ang taong laging handa, alam ang takbo ng balita, at naghihintay sa tamang segundo kung kailan magtatagpo ang aksyon, emosyon, at tamang liwanag.

Ang Sining at Diskarte sa Pagsulat ng Balitang Pampalakasan

2026-09-03T16:36:34.780+10:00

Ang balitang pampalakasan ay isang natatanging larangan sa pamamahayag na hindi lamang nag-uulat ng mga iskor at panalo, kundi nagbibigay-buhay sa tensyon, emosyon, at drama sa loob at labas ng palaruan. Sa mundo ng Schools Press Conference (SPC), ang pagsulat ng balitang pampalakasan (sports writing) ay isa sa mga pinakadinamikong kategorya. Upang magwagi rito, hindi sapat na alam mo lang kung sino ang nanalo; kailangan mong maiparating sa mambabasa ang bawat patak ng pawis at tibok ng puso ng mga manlalaro.

Ano ang Balitang Pampalakasan?

Ang balitang pampalakasan ay isang mabilis, buhay, at makulay na pag-uulat ng mga pangyayaring may kinalaman sa mga laro, atleta, at iba't ibang kompetisyon. Tulad ng ordinaryong balita, nakabatay ito sa katotohanan at sumasagot sa mga tanong na Ano, Sino, Kailan, Saan, Bakit, at Paano (6 Ws and H). Subalit, naiiba ito dahil gumagamit ito ng mas mapaglarong wika, mga terminolohiyang pang-isports (sports lingo), at mas mabilis na daloy ng naratibo na tila ba pinapanood muli ng mambabasa ang naganap na laban.

Mga Katangian ng Mahusay na Balitang Pampalakasan

Ang isang nagwawaging balitang pampalakasan ay nagtataglay ng mga sumusunod na katangian:

Gumagamit ng Aksyong Pandiwa (Action Verbs): Sa halip na sabihing "tinalo," ginagamit ang mga salitang gaya ng nilupig, dinurog, pinadapa, o pinataob upang mas makita ang tindi ng labanan.

May Angkop na Sports Lingo: Gumagamit ito ng mga terminong sadyang para sa partikular na laro, tulad ng home run sa baseball, spike sa volleyball, o three-point shootout sa basketball.

Tumpak at Kumpleto ang Datos: Naglalaman ito ng tamang iskor, pangalan ng mga susing manlalaro, mahahalagang bahagi ng laro, at mga estadistika.

Buhay at Makulay: Nagagawa nitong Ilarawan ang reaksyon ng mga manonood, ang emosyon ng coach, at ang kapaligiran sa loob ng court o field.

Mga Tips para Magwagi sa Schools Press Conference

Ang kumpetisyon sa SPC ay mahigpit, at ang mga hurado ay naghahanap ng natatanging gawa. Narito ang mga hindi dapat kalimutan upang makuha ang gintong medalya:

Huwag Kalimutan ang "Lead" (Pamatnubay): Dito nakasalalay ang iyong panalo. Ang pamatnubay sa balitang pampalakasan ay dapat mapang-akit at naglalaman ng pangunahing resulta (sino ang nanalo, sino ang natalo, ang pinal na iskor, at ang susing laro o manlalaro). Iwasan ang boring na panimula.

Tukuyin ang "Turning Point" ng Laban: Hanapin ang sandali kung kailan nabago ang ihip ng hangin sa laro. Ito ba ay isang krusyal na huling hirit na tira? Isang pagkakamali ng kalaban? O ang biglang pag-init ng isang player? I-highlight ito sa iyong katawan ng balita.

Kumuha at Gumamit ng Makabuluhang Quote: Sa aktwal na laro o press conference pagkatapos ng laban, makinig nang mabuti sa sinabi ng coach o ng tinaguriang Best Player. Ang magandang sipi (quote) ay nagbibigay ng "human element" at kredibilidad sa iyong isinulat.

Kabisaduhin ang Isports at ang mga Termino Nito: Bago pa man ang timpalak, dapat ay pamilyar ka na sa iba't ibang laro. Ang maling paggamit ng sports lingo (halimbawa, paggamit ng terminong basketball sa larong volleyball) ay awtomatikong magbabawas ng malaking puntos.

Balansehin ang Pag-uulat: Bagaman may nanalo, huwag kalimutang bigyang-pugay ang naging laban ng natalong koponan, lalo na kung naging mahigpit ang tapatan hanggang sa huling segundo.

Mabilis ngunit Maayos na Pagsulat: Limitado ang oras sa press conference. Sanayin ang sarili na mag-organisa ng ideya nang mabilis gamit ang estrukturang Inverted Pyramid (mula sa pinakamahalaga hanggang sa hindi gaanong mahalagang detalye).

Sa huli, ang pagwawagi sa pagsulat ng balitang pampalakasan ay hindi lamang usapin ng talento sa pagsulat, kundi bunga rin ng matalas na obserbasyon, mabilis na pag-iisip, at malalim na pagmamahal sa sining ng palakasan. Ang bawat laro ay may kwento, at ang iyong tungkulin bilang mamamahayag ay hanapin ang kwentong iyon at isulat ito nang buong tapang at ningning.

Bagong (Revised) Panatang Makabayan (Feb 2023)

2026-08-19T16:08:29.979+10:00

PANATANG MAKABAYAN

Iniibig ko ang Pilipinas,

aking lupang sinilangan

tahanan ng aking lahi;

kinukupkop ako at tinutulungang

maging malakas, masipag at marangal.

Dahil mahal ko ang Pilipinas,

diringgin ko ang payo

ng aking mga magulang,

susundin ko ang tuntunin ng paaralan,

tutuparin ko ang tungkulin

ng mamamayang makabayan;

naglilingkod, nag-aaral, at nananalangin

nang buong katapatan.

Iaalay ko ang aking buhay,

pangarap, pagsisikap

sa bansang Pilipinas.

Feature Writing: Lathalain - Katangian at Mga Tuntunin

2026-08-18T15:30:14.123+10:00

Ang feature writing o lathalain sa pahayagang pampaaralan ay isang malayang sining ng pagsulat na naglalahad ng impormasyon sa pamamagitan ng madamdamin at malikhaing pamamaraan upang magbigay-aliw, magturo, oantigin ang damdamin ng mga mambabasa.

Kahulugan at Katangian ng Lathalain

Hango sa tunay na pangyayari o isyu sa loob at labas ng paaralan.
Malaya ang istilo at hindi nakakahon sa mahigpit na balangkas ng balita.
Gumagamit ng mga tayutay at masining na pananalita.
May malinaw na layunin na mang-aliw, magturo, o magpabago ng pananaw.

Mga Hakbang sa Pagsulat ng Lathalain

Pagpili ng Paksa: Humanap ng kawili-wiling kwento mula sa mga pangyayari, proyekto, o natatanging tao sa paaralan.
Pangalap ng Datos: Magsagawa ng panayam sa mga sangkot at obserbahan nang mabuti ang paligid o eksena.
Pagsulat ng Panimula: Gumamit ng makatawag-pansin na pambungad tulad ng kwento, tanong, o makulay na paglalarawan.
Pagbuo ng Katawan: Ikwento ang detalye nang may buhay at damdamin tulad ng pagbuo ng isang kwentong piksyon.
Pagwawakas: Mag-iwan ng magandang aral, naiwang tanong, o malakas na impresyon sa isip ng mambabasa.

Narito ang mga pangunahing tuntunin at gabay na dapat tandaan sa pagsulat ng lathalain (feature writing) upang matiyak na ito ay mabisa, kawili-wili, at angkop sa pahayagang pampaaralan:

1. Tuntunin sa Nilalaman at Paksa

Hango sa Katotohanan: Hindi tulad ng maikling kwento, ang lathalain ay kailangang base sa tunay na buhay, totoong tao, at aktuwal na mga pangyayari.
May Makataong Interes (Human Interest): Pumili ng paksang pumupukaw sa damdamin ng mambabasa—maaaring ito ay nakatutuwa, nakaiiyak, nakasisigla, o nakagagalit.
Napapanahon ngunit Walang Kupas: Bagamat mas maganda kung may kaugnayan ito sa kasalukuyang mga isyu sa paaralan, ang lathalain ay may habang-buhay na katangian (timeless) na masarap pa ring basahin kahit lumipas na ang ilang buwan.

2. Tuntunin sa Estilo at Estruktura

Malaya at Malikhaing Pagsulat: Walang iisang pormula ang lathalain. Maaari kang gumamit ng sarili mong istilo, gumamit ng mga tayutay (figures of speech), at makulay na paglalarawan.
Hindi Baligtad na Piramide (Inverted Pyramid): Hindi tulad ng tuwirang balita na inuuna ang pinakamahalagang detalye, ang lathalain ay karaniwang gumagamit ng pagsasalaysay o storytelling kung saan unti-unting dinadala ang mambabasa patungo sa kasukdulan.
Maikli ang mga Talata: Panatilihing maikli at hindi nakababagot ang bawat talata upang maging magaan itong basahin (scannable).

3. Tuntunin sa Bahagi ng Lathalain

Ang Pamagat: Kailangang nakatatawag-pansin, maikli, at nagbibigay ng pahiwatig sa paksa (hal. Ang Alitaptap sa Likod ng Pisara).
Ang Panimula (Lead): Ito ang pinakamahalagang bahagi upang huthutin ang atensyon ng mambabasa. Maaaring magsimula sa isang sipi (quote), isang tanong, paglalarawan ng eksena, o isang nakagugulat na katotohanan.
Ang Katawan: Dito inilalahad ang mga detalye, opinyon, interbyu, at mga katibayan. Gumamit ng mga transisyon upang maging swabe ang paglipat ng mga ideya.
Ang Wakas: Dapat itong mag-iwan ng malalim na impresyon. Maaaring magtapos sa pamamagitan ng pagbubuod, pag-uugnay sa panimula (circle ending), o isang hamon sa mambabasa.

4. Tuntunin sa Etika at Katumpakan

Tumpak na Datos (Accuracy): Kahit malikhain ang pagsulat, ipinagbabawal ang mag-imbento ng quotes o magbago ng katotohanan. Ang maling impormasyon ay sumisira sa kredibilidad ng pahayagan.
Iwasan ang Masyadong Suring-Basa (Preachiness): Hayaang ang kwento ang magpabago sa pananaw ng mambabasa sa halip na direktang diktahan sila kung ano ang dapat isipin o gawin.

Narito ang iba't ibang estilo ng pagsulat ng epektibong panimula (lead) sa lathalain, gamit ang iisang paksa: isang mag-aaral na nagtatrabaho sa gabi bilang janitor upang makatapos ng pag-aaral.

1. Pambungad na Paglalarawan (Descriptive Lead)

Ito ay gumagamit ng mga salitang nagpapakita ng malinaw na imahe o senaryo sa isip ng mambabasa.

“Alas-onse na ng gabi. Habang ang karamihan sa kanyang mga kaklase ay mahimbing nang natutulog, hawak ni Juan ang isang lumang mop, binabaybay ang tahimik at madilim na koridor ng isang commercial building.”

2. Pambungad na Tanong (Question Lead)

Isang tanong na pumupukaw sa kuryosidad ng mambabasa. Siguraduhing hindi ito masasagot ng simpleng "oo" o "hindi."

“Paano mo babalansihin ang bigat ng isang makapal na libro sa umaga at ang bigat ng isang timba ng maruming tubig sa gabi?”

3. Pambungad na Sipi (Quotation Lead)

Isang makabuluhan o nakagugulat na pahayag mula sa mismong tauhan ng lathalain.

“‘Hindi nakakahiya ang humawak ng basahan, ang nakakahiya ay ang isuko ang aking mga pangarap.’ Ito ang mga pabulong na salita ni Juan habang pinapahiran ang pawis sa kanyang noo.”

4. Pambungad na Pagsalungat (Contrast Lead)

Ito ay nagpapakita ng dalawang magkaibang sitwasyon upang bigyang-diin ang punto.

“Sa umaga, tinitingala siya bilang isang nangungunang mag-aaral sa kursong Edukasyon. Ngunit sa gabi, siya ang taong nakayuko, nagpupunas ng sahig na dinaraanan ng ibang tao.”

5. Pambungad na Isang Salita o Maikling Parirala (Staccato Lead)

Gumagamit ng maiikli, sunod-sunod, at mabilis na salita upang lumikha ng tensyon o excitement.

“Puyat. Pagod. Pawis. Ngunit walang bakas ng pagsuko sa mga mata ni Juan.”

6. Pambungad na Pagbubuod (Summary Lead)

Ipinapakita agad ang kabuuan ng kwento sa isang maikli ngunit direktang paraan.

“Isang basahan sa gabi, isang diploma sa huli. Ito ang kwento ng sakripisyo ni Juan, ang working student na nagpapatunay na hindi hadlang ang kahirapan sa pag-abot ng mga pangarap.”

Halimbawa ng Isang Lathalain

Ang Alitaptap sa Likod ng Pisara

Sa bawat sulok ng silid-aralan, may isang tinig na walang kapaguran sa pag-akay sa mga pangarap ng kabataan. Siya si Ginang Maria, isang gurong laging may ngiti sa mga labi sa kabila ng bitbit na mabigat na bag na puno ng mga papel at libro. Sa loob ng dalawampung taon, ang silid-aralan ang naging kanyang ikalawang tahanan, at ang mga mag-aaral ang kanyang naging pamilya.

Hindi madali ang maging guro sa makabagong panahon. Kasabay ng pag-unlad ng teknolohiya ay ang pagbabago rin ng ugali ng mga kabataan. May mga araw na tila pader ang kanyang kausap, at may mga gabi na puyat siya sa paghahanda ng mga makukulay na visual aids at PowerPoint presentations. Ngunit sa tuwing may isang mag-aaral na magsasabi ng "Salamat po, Ma'am, naintindihan ko na po," tila napapawi ang lahat ng kanyang pagod.

Para kay Ginang Maria, ang pagtuturo ay hindi lamang isang trabaho upang kumita ng salapi. Ito ay isang misyon. Siya ang nagsisilbing alitaptap sa dilim ng kawalan ng malay ng mga bata. Sa bawat chalk na nauupod at sa bawat pulang marka sa test paper, may kalakip na pagmamahal at pag-asang balang araw, ang kanyang mga mag-aaral naman ang magiging ilaw ng lipunan.

Kapag tumunog na ang huling lakas ng kampana sa hapon, muling aayusin ni Ginang Maria ang kanyang mga gamit. Pagod ngunit may katuparan sa puso, lalakad siya palabas ng paaralan, handang bumalik kinabukasan upang mag-iwan muli ng marka—hindi lang sa pisara, kundi sa puso ng bawat kabataan.

Tuntunin sa Pag-uulo ng Balita (Guides on Headline Writing)

2025-01-27T12:19:00.002+11:00

Ang mga sumusunod ay ilan lamang sa mga tuntunin ukol sa pagsulat ng ulo ng balita o headline:

(Image from https://www.magzter.com)

1. Gumamit ng kuwit sa halip na pangatnig (conjunction) at pantukoy (article/determiner).

Halimbawa:

MALI: Santos at Dela Cruz ang tinanghal na kampeon

TAMA: Santos, Dela Cruz, tinanghal na kampeon

2. Ang salita sa dulo ng linya ay hindi dapat putulin.

Halimbawa:

MALI: Medical mission, gagana-

pin sa DMIMES

TAMA: Medical mission, gaganapin

sa DMIMES

3. Ang pang-abay na pananggi (negation adverb ) ay hindi dapat gamitin.

Halimbawa:

MALI: Seminar sa Pananalapi, hindi natuloy

TAMA: Seminar sa Pananalapi, ipinagpaliban

4. Daglatin lamang ang mga salitang kilala at nakaugaliang daglatin.

Halimbawa:

MALI: University of the Philippines Maroons, kampeon sa University Athletic Association of the Philippines

TAMA: UP Maroons, kampeon sa UAAP

5. Huwag gumamit ng paulit-ulit na salita.

Halimbawa:

MALI: Impeachment ni VP Duterte, tatalakayin sa Kongreso

at tatalakayin din sa Senado

TAMA: Impeachment ni VP Duterte, tatalakayin sa Kongreso, Senado

6. Maaaring gumamit ng pang-uring pamilang kung mahalaga.

Halimbawa:

MALI: Maraming mag-aaral, naaksidente sa sasakyan

TAMA: 25 mag-aaral, naaksidente sa sasakyan

7. Gumamit lamang ng pangalan kung kilala o tanyag.

Halimbawa:

MALI: Dela Cruz, nabaril

TAMA: Isang mambabatas, nabaril

8. Gumamit ng pandiwang lantad.

Halimbawa:

MALI: BBM, maaaring dumalo sa APEC

TAMA: BBM, dadalo sa APEC

9. Iwasang maglagay ng pantukoy, pang-angkop at pang-ukol sa dulo ng linya.

Halimbawa:

MALI: Barangay Payapa, nagwagi sa

taunang timpalak ng

street dancing

TAMA: Barangay Payapa, nagwagi

sa taunang timpalak

ng street dancing

10. Iwasang gumamit ng salita na may dalawang kahulugan.

Halimbawa:

MALI: Dahil sa bato, magkapatid, nag-amok

TAMA: Dahil sa droga, magkapatid, nag-amok

Ano ang Ulo ng Balita o Headline?

2024-05-23T15:40:00.005+10:00

Ang ulo ng balita o headline ay ang pamagat ng balitang nangunguna ng araw na iyon. Karaniwan itong matatagpuan sa itaas ng balita at nasusulat sa malalaking titik kaysa sa teksto ng artikulo o katawan nito. Ito ay matatagpuan sa pinakaharap ng pahayagan. Sa mga tabloid, kadalasang iba ang kulay ng mga titik ng pinakaulo ng balita kaysa sa iba pang pamagat ng ibang balita.

(Image from https://www.magzter.com/PH/Manila-Bulletin-Publishing-Company/Balita/Newspaper/424915)

Mga Uri ng Ulo ng Balita Ayon sa Istilo

1. Malaking Titik (All Caps) - Ang pamagat ng headline ay nakasulat sa malalaking titik. Ito ay ginagamit lamang kung sadyang napakaimportante ng balita/

Halimbawa:

BARANGAY LOOB, LUBOG SA BAHA

2. Malaki - Maliit na Titik (Caps and Lower Case or CLC) - Ito ay madalas na ginagamit sa mga pamahayagang pangmababang paaralan dahil ito ay kaakit-akit.

Halimbawa:

Mag-aaral ng DMIMES, Nanguna sa Math Olympiad

3. Pababang Istilo (Down Style) - Karaniwan itong ginagamit sa pamahayagang pangmataas na paaralan at kolehiyo.

Halimbawa:

Sarmiento, nagkamit ng medalyang ginto

Wastong Gamit ng Pigilin at Pigilan

2024-05-23T11:43:00.002+10:00

Madalas ay nagpakakasalit-salit natin ang paggamit ng salitang "pigilan" at "pigilin". Normal lang ito dahil napakalapit ng ibig sabihin ng dalawang salitang ito.

(Ang larawan ay hango sa https://twitter.com/KuyaKalyesergio)

PIGILAN = ipatigil o hadlangan ang anumang kilos, gawain, o pangyayari sa pamamagitan ng paglalagay ng balakid o pagbibigay ng utos.

Mga Halimbawa:

1. Pigilan mo ang mga mag-aaral sa kanilang gagawing pag-aalsa.

2. Kahit ano ang iyong gawin, hindi mo mapipigilan ang kanyang nabuong desisyon.

3. Huwag mong tangkaing pigilan ang kanyang gagawing pag-alis at baka may mangyaring masama sa iyo.

4. Si Pedro ay pinigilan na pumasok sa tarangkahan ng kanilang kapitbahay.

5. Pipigilan ko sana siya sa kanyang pagtalon sa burol nguni't ako ay kanyang hinawi.

PIGILIN = hadlangan o kontrolin ang anumang aksyon, kilos, o damdamin, at iwasan ang pagganap ng isang bagay gamit ang puwersa o awtoridad upang hindi ito magpatuloy o lumala.

Mga Halimbawa:

1. Pinigil nila ang sayawan.

2. Pigilin mo ang iyong damdamin sa kanya dahil kayo ay magkadugo.

3. Ang welga ay hindi natuloy dahil pinigil ito ng mga pulis.

4. Ang kanyang pag-inom ng alak ay kanyang pipigilin alang-alang sa mga anak.

Ano ang Pangulong-tudling o Editoryal?

2024-05-21T10:16:00.004+10:00

Ang editoryal o pangulong-tudling ang pangunahing tudling ng kuru-kuro ng isang pahayagan. Kumakatawan ito hindi ng isang opinyon o kuro-kuro ng isang manunulat lamang kundi pinagsama-samang paninindigan ng patnugutan ng pahayagan kaya sinasabing kaluluwa ito ng publikasyon. Kadalasan ang pangulong-tudling ay makikita sa likod ng unang pahina o front page ng isang pahayagan. Pagkaminsan, inilalarawan ng isang cartoon ang paksa ng isang editoryal. Ang pangulong-tudling ay isang mapanuring paglalarawan ng napapanahong isyu o kalagayan ng lipunan subali't hindi tuwirang naninira o tumutuligsa sa isang personalidad. Hindi nawawala ang editoryal sa isang pahayagan.

Nasa ibaba ang halimbawa ng isang pangulong-tudling o editoryal mula sa SINAG, opisyal na pahayagan ng Cesar E. Vergara Memorial High School ng Lagare, Lungsod ng Cabanatuan:

(Image from http://cevmhsdeped.weebly.com/editorial.html)

Makabagong Panatang Makabayan (2023)

2023-10-12T21:14:00.002+11:00

Panatang Makabayan

(Revised 2023)

Iniibig ko ang Pilipinas,

aking lupang sinilangan

tahanan ng aking lahi;

kinukupkop ako at tinutulungang

maging malakas, masipag at marangal.

Dahil mahal ko ang Pilipinas,

diringgin ko ang payo

ng aking mga magulang,

susundin ko ang tuntunin ng paaralan,

tutuparin ko ang tungkulin

ng mamamayang makabayan;

naglilingkod, nag-aaral, at nananalangin

nang buong katapatan.

Iaalay ko ang aking buhay,

pangarap, pagsisikap

sa bansang Pilipinas.

Lagumang Pagsusulit sa Filipino 7 (Summative Test with Answer Key)

2022-06-05T16:35:00.008+10:00

1. BERBANYA - ang tawag sa kaharian na tahanan ng mga pangunahing tauhan.

2. PIEDRAS PLATAS - ang puno kung saan matatagpuan ang Ibong Adarna.

Corrido at Buhay na Pinagdaanan nang Tatlong Principeng Magcacapatid na Anac nang Haring Fernando at nang Reina Valeriana sa Cahariang Berbania

3. TABOR - bundok kung saan matatagpuan ang mahiwagang ibon.

4. Natagpuan nina Don Pedro at Don Diego si Don Juan noong tumakas ito sa BUNDOK ARMENYA.

5. DONYA MARIA - anak ni Haring Salermo at ang nakaisang-dibdib ni Don Juan.

6. HIGANTE - may bihag kay Donya Juana sa palasyo nito sa ilalim ng balon.

7. SERPYENTE - may bihag kay Donya Leonora sa palasyo nito sa ilalim ng balon.

8. ERMITANYO - ang tumulong kay Don Juan upang mahuli ang ibon.

9. Mga ginamit ni Don Juan upang mahuli ang ibon: DAYAP, KUTSILYO, GINTONG LUBID.

10. HARING SALERMO - ang hari ng Reyno de los Cristales.

11. Ang nangyayari sa taong napapatakan ng dumi ng Ibong Adarna ay NAGIGING BATO.

12. Ang ibinigay ng hari kay Don Juan bago ito ay maglakbay ay isang BENDISYON.

13. Ang ibinigay ni Don Juan sa matandang nakasalubong niya ay isang TINAPAY.

14. Ang ipinahiwatig ng mga prinsipe noong humarap sila sa panganib para sa ama:

WAGAS NG PAGMAMAHAL NILA SA KANILANG MAGULANG

15. Ang mensaheng taglay noong tumulong si Don Juan sa matanda:

LIKAS SIYANG MAAWAIN AT MAPAGKAWANGGAWA

16. Nagkasakit si Haring Fernando dahil SIYA AY NANAGINIP.

17. BINUGBOG - ang ginawa nina Don Pedro at Don Diego kay Don Juan para makuha ang ibon.

18. APAT na buwan ang ginugol ni Don Juan sa kanyang paglalakbay.

19. Ang sinabi nina Don Pedro at Don Diego sa hari noong sila ay bumalik:

HINDI NILA ALAM KUNG NASAAN SI DON JUAN

20. Humihingi si Don Juan ng tulong kapag siya ay nasa pagsubok SA MAHAL NA BIRHEN.

21. Pagkatapos gamutin ng matanda si Don Juan, PINABALIK NIYA ITO SA BERBANYA.

22. Ang inabutan ni Don Juan nang makabalik siya sa Berbanya:

MAYSAKIT PA RIN ANG HARI AT AYAW UMAWIT NG IBON

23. IBONG ADARNA - ang nagsalaysay ng tunay na nangyari sa Bundok ng Tabor.

24. Pimatunayan ni Don Juan ang pagmamahal sa mga kapatid niya nang HINILING NIYA NA PATAWARIN NG HARI ANG MGA KAPATID.

25. Hinatulan ng hari sina Don Pedro at Don Diego DAHIL SA LAHAT NG NABANGGIT (dahil inangkin ng mga ito ang ibon, pinagtulungan nila si Don Juan,sinabi nila na hindi nila alam kung nasaan si Don Juan.)

26. ANG KANYANG MGA KAPATID - ang ipinalagay ni Don Juan na kaawa-awa kung di sila mapapatawad.

Suriin ang katangian ng mga tauhan sa mga sumusunod na pahayag.

27. "Sa aki'y ipahintulot ng mahal mong pagkukupkop, na bayaan mong matpos ang panata ko sa Panginoon." (Donya Leonora)

MAKA-DIYOS

28. "Kaya Haring mapagmahal, di man dapat sa kalakhan, kung ito po'y kasalanan patawad mo'y aking hintay." (Donya Leonora)

MAPAGKUMBABA

29. "O Panginoong Haring Mataas, Panginoon naming lahat, sa alipin mo'y mahabag na, ituro yaong landas.: (Don Juan)

MADASALIN

30. "O kasi ng aking buhay, lunas nitong dusa't lumbay, ano't di ka dumaratal? Ikaw kaya'y napasaan?" (Donya Leonora)

NANGUNGULILA

31. "Huwag Leonorang giliw, ang singsing mo'y dapat kunin, dito ako'y hintayin, ako'y agad babalik din." (Don Juan)

GAGAWIN LAHAT PARA SA MINAMAHAL

32. "Mga mata'y pinapungay, si Leonora'y dinaingan, Prinsesa kong minamahal, aanhin mo si Don Juan?" (Don Pedro)

MAPANG-ALIPUSTA

33. "Kapwa kami mayro'ng dangal prinsipe ng aming bayan, pagkat ako ang panganay sa akin ang kaharian." (Don Pedro)

MAYABANG

34. "Pairugin si Leonorang magpatuloy ng panata, Pedro'y pasasaan bagang di matupad iyang pita?" (Haring Fernando)

KONSITIDOR NA AMA

Tukuyin ang mga isyung may kaugnayan sa mga pahayag sa akda.

35. "Iya'y munting bagay lamang, huwag magulumihanan kaydali tang malusutan." (Donya Maria kay Don Juan)

ANG MGA BABAE AY MAY TAGLAY DING NATATANGING KAKAYAHAN TULAD NG MGA LALAKI

Uncommon Fruits of the Philippines / Mga Di-Pangkaraniwang Prutas ng Pilipinas

2022-01-20T11:59:00.002+11:00

Narito ang ilan sa mga di-pangkaraniwang prutas o bungang-kahoy ng Pilipinas:

1. Mabolo (Velvet Apple)

(Image from https://articleline.wordpress.com)

2. Garamay (Gooseberry)

(Image from https://www.marketmanila.com)

3. Tiesa

(Image from https://businessdiary.com.ph)

4. Aratiles

(Image from https://tastylandscape.com)

5. Kamatsile

(Image from https://makfactao.wordpress.com)

6. Mangosteen

(Image from https://specialtyproduce.com)

7. Marang

(Image from https://www.mysabah.com)

Mga Tuntunin sa Ortograpiyang Pambansa: Palitang E/I at O/U: Kailan Di Nagpapalit?

2022-01-20T11:32:00.003+11:00

Palitang E/I at O/U

Kailan Di Nagpapalit?

1 - Hindi kailangang baguhin ang E at O kapag sinundan ng pang-ugnay na (-ng).

Mga Halimbawa

a. babaeng masipag hindi babaing masipag

b. birong masakit hindi birung masakit

2 - Hindi kailangang baguhin ang E at O kapag inuulit ang salitang-ugat.

Mga Halimbawa

a. babáeng-babáe at hindi “babaing-babae”

b. birò-birò at hindi “biru-biro”

c. anó-anó at hindi “anu-ano”

d. alón-alón at hindi “alun-alon”

e. taón-taón at hindi “taun-taon”

f. píso-píso at hindi “pisu-piso”

g. pitó-pitó at hindi “pitu-pito”

h. pátong-pátong at hindi “patung-patong”

3 - Huwag baguhin ang dobleng “O”

Mga Halimbawa

a. nood panoorin

b. poot kapootan

c. doon paroonan

d. boto botohan

e. goto gotohan

f.abono abonohan

g. loko lokohin

4 - Huwag baguhin ang UO

Mga Halimbawa

a. buo kabuoan

b. suot kasuotan

c. salimuot kasalimuotan

5 - Mag-ingat dahil may magkaibang kahulugan

Mga Halimbawa

a. sálo-sálo—magkakasáma at magkakasabay na kumain

b. salusálo—isang piging o handaan para sa maraming tao

c. bató-bató—paglalarawan sa daan na maraming bato

d. batubató—ibon, isang uri ng ilahas na kalapati

e. halo-halo—pinagsama-sama

f. haluhalo—pagkaing may yelo at iba pang sangkap

Mga Tuntunin sa Ortograpiyang Pambansa: Kambal-Patinig

2022-01-04T14:21:00.003+11:00

Kambal-Patinig

Sa pangkalahatan, nawawala ang unang patinig sa mga kambal-patinig na I+(A, E, O) at U+(A, E, I) kapag siningitan ng Y at W sa pagsulat.

Mga Halimbawa

a. benepicio ==> benepisyo

b. indibidual ==> indibidwal

c. teniente ==> tenyente

d.aguador ==> agwador

Unang Kataliwasan

Huwag alisin ang unang patinig kapag ang kambal-patinig ay sumusunod sa katinig sa unang pantig ng salita.

Mga Halimbawa

a. tia ==> tIYA

b. piano ==> pIYAno

c. pieza ==> pIYEsa

d. fuerza ==> pUWErsa

e. viuda ==> bIYUda

f. cuento ==> kUWEnto

Ikalawang Kataliwasan

Huwag alisin ang unang patinig kapag ang kambal-patinig ay sumusunod sa dalawa o mahigit pang kumpol-katinig (consonant cluster) sa loob ng salita dahil lumuluwag ang pagbigkas at dumadali ang pagpapantig..

Mga Halimbawa

a. ostIYA (hostia)

b. leksIYOn (leccion)

c. biskUWIt (biscuit)

d. impIYErno (infierno)

e. eleksIYOn (eleccion);

f. engkUWEntro (encuentro)

Ikatlong Kataliwasan

Huwag alisin ang unang patinig kapag ang kambal-patinig ay sumusunod sa tunog na H.

Mga Halimbawa

a. mahIYA (magia)

b. estratehIYA (estrategia),

c. kolehIYO (colegio)

d. rehIYOn (region).

Ikaapat na Kataliwasan

Huwag alisin ang unang patinig kapag ang kambal-patinig ay nása dulo ng salita at may diin ang bigkas sa unang patinig ang orihinal.

Mga Halimbawa

a. economía (e-co-no-mi-a) ==> ekonomIYA

b. geografía (geo-gra-fi-a) ==> heograpIYA

c. filosofía (fi-lo-so-fi-a) ==> pilosopIYA

Malakas na patinig

Hindi nagdudulot ng kalituhan ang mga kambal-patinig na may malakas na unang patinig (A,E, O)

Mga Halimbawa

a. idea ==> hindi ideya

b. leon ==> hindi leyon

c. teorya ==> hindi teyorya

d. ideolohiya ==> hindi ideyolohiya

e. kampeon ==> hindi kampiyon

ALS A&E REVIEWER: LS 1 - FILIPINO

2021-12-16T17:22:00.002+11:00

ALS A&E Reviewer

LS 1 – Communication Skills: FILIPINO (Wastong Gamit)

(Image from https://www.pinoyexchange.com)

Panuto: Piliin ang titik ng tamang sagot at i-shade ito sa iyong answer sheet. Kung sa palagay mo ay walang tamang sagot, i-shade ang E.

1. Tuwing tag-ulan ________ ng palay ang Tatay.

A. tanim

B. nagtanim

C. nagtatanim

D. magtatanim

2. Palagiang maghugas ng kamay upang makaiwas sa sakit dulot ng mikrobyo.

Alin ang pangatnig sa pangungusap?

A. Palagiang

B. maghugas

C. upang

D. dulot

3. Si Abegail ay may dalawang aso at tatlong pusa. Lahat sila ay inahin subalit baog ang isa. Ang pangalan niya ay Beybz.

Alin sa mga sumusunod ang hindi totoo?

A. Lima ang bilang ng mga alaga ni Abegail.

B. Isa sa mga alaga ni Abegail ay lalaki.

C. Mas maraming pusa si Abegail kaysa aso.

D. Lahat ng alaga ni Abegail ay babae.

4. Di mahapayang gatang si Aling Marites kaya kakaunti lang ang kanyang mga tapat na kaibigan.

Ang kahulugan ng mga salitang may salungguhit ay:

A. Hindi nagpapatalo

B. Ususera

C. Tsismosa

D. Masungit

5. Sa kambal, si Charlie ang __________.

A. may tangkad

B. matangkad

C. mas matangkad

D. pinakamatangkad

6. _________ pista lang ng baryo umuuwi ang Kuya Nilo.

A. Kapag

B. Kung

C. Habang

D. Gayunman

7. Aling pangungusap ang may tamang bantas at/o baybay?

A. Paborito ni Lukas ang atis, mangga at tsiko.

B. Naku, po!

C. Dumede na ba ang Baby?

D. Dalhin mo ito bukas: ruler, lapis, at papel.

8. Malulusog ang tanim na palay ni Mang Pedro kaya pinangutang na niya ito. Kinabukasan, nasira ng bagyo ang mga pananim.

Anong salawikain ang nababagay sa pahayag?

A. Daig ng maagap ang masipag.

B. Huwag magbilang ng sisiw hanggang di pa napipisa ang mga itlog.

C. Kung may tiyaga, may nilaga.

D. Nasa Diyos ang awa, nasa tao ang gawa.

9. Alin sa mga pangungusap sa ibaba ang walang maling baybay?

A. Nakahuli si Jaime ng maraming apahap at dalagambukid.

B. Masarap kumain ng halo-halo ngayong tag-araw.

C. Maganda ang kanyang imahe sa publiko.

D. Matibay ang inpraistrakturang ipinatayo ni Meyor Toto.

10. Pupunta raw ______ si Presidente Duterte upang pasinayaan ang bubuksang pampublikong pagamutan.

A. rito

B. dito

C. rin

D. din

11. Kagigising lamang ni Rosita ______ dumating ang kanyang mister.

A. ng

B. nang

C. kung

D. samantalang

12. Si Debbie at ako ay magtutungo sa batis. _______ ay maliligo roon.

A. Sila

B. Tayo

C. Kami

D. Ikaw

13. Nais pumasok ng paaralan si Tim subali’t siya ay nilalagnat.

Anong uri ng pangungusap ito?

A. payak

B. tambalan

C. hugnayan

D. tambalan-hugnayan

14. Pumanaog ka at _________ mo ang bakuran.

A. walisan

B. walisin

C. winalis

D. nawalis

15. Kahit sa siyudad lumaki, __________ ng adobong palaka si Rollie sa tuwing nauuwi ng probinsya.

A. nakain

B. kumakain

C. kinain

D. kakain

16. Malasutla ang kutis ng bagong hirang na Binibining Bacolod.

Anong bahagi ng pangungusap ang malasutla?

A. pangngalan

B. pang-abay

C. pang-angkop

D. pang-uri

17. Kinaon ng kuya ang nanay sa daungan.

Anong salita ang maaaring ipalit sa “kinaon”?

A. Sinundo

B. Inihatid

C. Sinamahan

D. Kinanlungan

18. ___________ mo ng mantekilya ang mga tinapay na ihahandog sa mga bisita.

A. Pahirin

B. Pahiran

C. Ipahid

D. Mapahid

19. Matapos makapagsaing, nanaog si Adelfa upang sunduin ang anak na si Biboy sa paaralan.

Alin ang simuno sa pangungusap?

A. makapagsaing

B. Adelfa

C. anak

D. Biboy

20. Ang katumbas ng “di maliparang uwak” ay ______.

A. malapad

B. malaki

C. malawak

D. mahaba

--o0o--

MGA SAGOT:

1C 2C 3B 4A 5C

6A 7D 8B 9A 10B

11B 12C 13B 14A 15B

16D 17A 18B 19B 20C

Mga Sangkap ng Tula

2021-12-13T11:32:00.001+11:00

Karaniwan nang may 8 sangkap ang Tulang Pilipino

Francisco "Balagtas" Baltazar

(Image from https://commons.wikimedia.org)

1. Saknong - isang grupo ng mga salita sa loob ng isang tula na may 2 o higit pang taludtod.

2. Sukat - bilang ng pantig sa isang linya o taludtod.

3. Tugma - pinag-isang tunog sa hulihan ng mga taludtod.

Dalawang Uri ng Tugma

a. Hindi buong rima (Assonance) - paraan ng pagtutugma ng tunog kung saan ang salita ay nagtatapos sa patinig (vowel)

b. Kaanyuan (Consonance) - paraan ng pagtutugma kung saan ang salita ay nagtatapos sa katinig (consonant)

4. Sining o Karikyan - paggamit ng piling angkop at maririkit na salitang nagbibigay ng pangkalahatang impresyon sa bumabasa.

5. Talinhaga - tumutukoy sa paggamit ng matatalinhagang salita at tayutay

6. Anyo - porma ng tula

7. Tono/Indayog - diwa ng tula

8. Persona - tumutukoy sa ngasasalita sa tula; una, ikalawa, o ikatlong katauhan

Mga Tuntunin sa Ortograpiyang Pambansa: Pagrereispel

2021-12-13T11:15:00.000+11:00

May mga tuntuning sinusunod sa pagrereispel ng wikang banyaga - Ingles man, Español, o iba pa - sa Filipino.

(Image from https://www.wonderopolis.org)

1. Huwag magreispel kapag:

a. Kakatwa o kakatawa ang anyo
   b. Higit na mahirap basahin kaysa orihinal
   c. Nasisira ang kabuluhang kultural
   d. Higit nang popular ang anyo sa orihinal

Mga Halimbawa

carbon dioxide vs karbon day-oksayd

baguette vs baget

feng shui vs fung soy

habeas corpus vs habyas korpus

bouquet vs bukey

pizza vs pitsa

wifi vs wayfay

Makabubuting isulat na lamang ang ispeling nito sa wikang banyaga kaysa isulat sa Filipino.

2. Sa panghihiram ng salita, Español muna bago Ingles

Higit na umaalinsunod ang wikang Español sa bigkas at baybay na Filipino kaysa Ingles.

Mga Halimbawa

bagahe (bagaje) vs bageyds (baggage)

birtud (virtud) vs virtyu (virtue)

isla (isla) vs ayland (island)

imahen (imagen) vs imeyd (image)

sopistikado (sofisticado) vs sofistikeyted (sophisticated)

3. Mag-ingat sa mga salitang hindi Español at hindi rin Ingles at hindi matukoy ang pinagmulan

Mga Halimbawa

aspekto at hindi aspeto

imahen at hindi imahe

kontemporaneo at hindi kontemporaryo

endoso at hindi endorse

4. Pasók ang SK at ST kapag nasa dulo ng salita

Mga Halimbawa

desk disk

test kóntest

pest post

cost kiosk

5. Kapag ang SK o ST ay nasa unahan o gitna ng salita, madalas itong nahahati.

Mga Halimbawa

schedule ==> is-ked-yul (iskedyul)

scholar ==> is-ko-lar (iskolar)

style ==> is-tayl (istayl)

stop ==> is-tap (istap)

6. Walâng KT

Mga Halimbawa

ábstrak (abstract)

ádik (addict)

konék (connect)

korék (correct )

sabjek (subject)

Mga Halimbawa ng Ispeling sa Filipino ng mga salitang dayuhan:

chart tsart

taxi taksi

stand by istámbay

schedule iskédyul

police pulís

boxing bóksing

recess risés

grocery gróserí

underpass ánderpás

highway háywey

traffic trápik

graduate grádweyt

corny kórni

armalite ármaláyt

--o0o--

Sanggunian:

Komisyon Sa Wikang Filipino (KWF)

Gamit ng Walong Bagong Titik sa Abakadang Filipino

2021-12-01T12:22:00.005+11:00

Gamit ng Walong Bagong Titik

Ang dating 20 titik ng Abakada ay nadagdagan ng walo pang titik: C, F, J, Ñ,

Q, V, X, at Z. Apat sa mga titik na ito (C,Ñ,Q,X) ay mula sa wika ng ibang bansa

samantalang apat naman (F,J,V,Z) ang sa mga wika sa Filipinas.

Vakul

(Image from https://noreivillamater.wordpress.com

Paano gagamitin ang mga ito sa Filipino?

Mga Gamit ng walong bagong titik sa pagbabaybay:

A. Para sa mga kahawig na tunog sa pagsulat ng mga salita mula sa katutubong wika ng Filipinas.

Mga Halimbawa

1. feyu (Kalinga) – pipa na yari sa bukawa o sa tambo

2. jambangan (Tausug) – halaman

3. zigattu (Ibanag) – silangan

4. falendag (Teduray) – plawtang pambibig

5. vakúl (Ivatan) - pantakip sa ulo na yari sa damo na ginagamit bílang pananggalang sa ulan at init ng araw

6. kuvát (Ibaloy) - digma

7. vuyú (Ibanag) - bulalakaw

8. zinága (Ibanag) - dinuguan

9. zinanága (Ibanag) - pamana

10. majáw (Butuan) - maganda

11. marajáw (Surigao) - maganda

12. féffed (Gadang, Yogad) - pamaypay

13. futú (Ibanag Yogad) - pusò

14. futág (Yog) - pusod

15. fungán (Yogad) - unan

16. fúfulaót (Ayg) - butiki

17. folóy (Ayg) - kubo

18. fánga (Ayg) - palayok

19. fungál (Gad) - punò

20. fúllit (Gad) - gupit

21. fuút (Gad) - tanong

22. fúwab (Gad) - hapon

23. bádju (Itw) – bagyo

24. ju (Itw) – dito

25. pádjanán (Itw) – tiráhan

26. jásjas (Iby, Î-wak) – hinga

27. jábjab (Iby, Î-wak) – pamaypay

28. jófan (Gad) – hipan

29. fidjáw (Gad) – sipol

30. badjáw (Itw) – bagyo

31. pádjanán (Itw) – tirahan

32. jan (Itw) – saan

33. zipíng (Iba) – kambal

34. zitá (Iba) – timog

35. kazzíng (Iba) – kambing

36. zizzíng (Iba) – dindging na yari sa kawayan

37. zinágan (Iba) – dinuguan

38. ziwanán (Iba) – kanan

39. zigû (Iba) – ligo

B. Para sa mga bagong hiram na salita na babaybayin sa Filipino

Mga Halimbawa

1. selfi

2. projektor

C. Para sa mga bagong hiram na salita na hindi binabago ang baybay

Mga Halimbawa

1. visa

2. zigzag

3. level

4. fern

5. jam

D. Para sa mga pangngalang pantangi

Mga Halimbawa

1. John McDonald

2. Nueva Vizcaya

3. Mexico

4. Nueva Ecija

E. Para sa mga katawagang siyentipiko at teknikal

Mga Halimbawa

1. chlorophyll

2. zeitgeist

3. quorum

4. Albizia falcataria

F. Para sa mga mahirap dagliang ireispel

Mga Halimbawa

a. bouquet

b. jaywalking

c. quiz

d. pizza

Sanggunian:

MGA TUNTUNIN NG ORTOGRAPIYANG PAMBANSA

Komisyon sa Wikang Filipino (KWF)

Mga Uri ng Tula Ayon sa Bisa

2021-11-07T11:11:00.001+11:00

Ang tula ay may dalawang uri ayon sa bisa. Ito ay ang mga sumusunod:

Amado V. Hernandez

(Image from https://www.listal.com)

1. Madamdamin (Emotional) – tinutukoy ng isang madamdaming tula ang marangal na damdaming nakabalatay sa pagitan ng mga taludtod at naglalarawan sa paningin ng kaluluwa ng isang masining na kariktan. Inilalarawan ng makata ang isang masining na kagandahan.

Halimbawa ng tulang madamdamin

Isang Dipang Langit

ni Amado V. Hernandez

Ako’y ipiniit ng linsil na puno

hangad palibhasang diwa ko’y piitin,

katawang marupok, aniya’y pagsuko,

damdami’y supil na’t mithiin ay supil.

Ikinulong ako sa kutang malupit:

bato, bakal, punlo, balasik ng bantay;

lubos na tiwalag sa buong daigdig

at inaring kahit buhay man ay patay.

Sa munting dungawan, tanging abot-malas

ay sandipang langit na puno ng luha,

maramot na birang ng pusong may sugat,

watawat ng aking pagkapariwara.

Sintalim ng kidlat ang mata ng tanod,

sa pintong may susi’t walang makalapit;

sigaw ng bilanggo sa katabing moog,

anaki’y atungal ng hayop sa yungib.

Ang maghapo’y tila isang tanikala

na kala-kaladkad ng paang madugo

ang buong magdamag ay kulambong luksa

ng kabaong waring lungga ng bilanggo.

Kung minsa’y magdaan ang payak na yabag,

kawil ng kadena ang kumakalanding;

sa maputlang araw saglit ibibilad,

sanlibong aninong iniluwa ng dilim.

Kung minsan, ang gabi’y biglang magulantang

sa hudyat – may takas! – at asod ng punlo;

kung minsa’y tumangis ang lumang batingaw,

sa bitayang moog, may naghihingalo.

At ito ang tanging daigdig ko ngayon –

bilangguang mandi’y libingan ng buhay;

sampu, dalawampu, at lahat ng taon

ng buong buhay ko’y dito mapipigtal.

Nguni’t yaring diwa’y walang takot-hirap

at batis pa rin itong aking puso:

piita’y bahagi ng pakikilamas,

mapiit ay tanda ng di pagsuko.

Ang tao’t Bathala ay di natutulog

at di habang araw ang api ay api,

tanang paniniil ay may pagtutuos,

habang may Bastilya’y may bayang gaganti.

At bukas, diyan din, aking matatanaw

sa sandipang langit na wala nang luha,

sisikat ang gintong araw ng tagumpay…

layang sasalubong ako sa paglaya!

BAYAN KO
ni Jose Corazn De Jesus

Ang bayan kong Pilipinas

Lupain ng ginto’t bulaklak

Pag-ibig na sa kanyang palad

Nag-alay ng ganda’t dilag.

At sa kanyang yumi at ganda

Dayuhan ay nahalina

Bayan ko, binihag ka

Nasadlak sa dusa.

Ibon mang may layang lumipad

kulungin mo at umiiyak

Bayan pa kayang sakdal dilag

Ang di magnasang makaalpas!

Pilipinas kong minumutya

Pugad ng luha ko’t dalita

Aking adhika,

Makita kang sakdal laya.

2. Mabulaybulay (Reflective) – nag-aangkin din ng mga bahaging madamdamin subali’t ang damdaming ito’y matimpi at pigil sapagka’t umaalinsunod sa pagbulay-bulay o repleksyon ng isang bukas na isipan.

Halimbawa ng tulang mabulaybulay

Dugo at Laya

ni Nemesio E. Caravana

Tanging lalaki kang nagmahal sa bayan

Na ang sinandata’y panitik na tangan…

Nang ikaw’y barilin ng mga kaaway

Dugo mo ang siyang sa laya’y umilaw!

Sa dalawang mahal na laman ng isip,

Na Irog at Bayang kapwa mo inibig…

Bayan ang piniling mabigyan ng langit

Kahit ang puso mo ay sakdal ng hapis.

Namatay ka upang mabigyan ng laya

Ang sinilangan mo na lahi at lupa…

Sa tulog na isip ng liping mahina

Dugo mo ang siyang nagbigay ng diwa.

Nabubo sa lupa ang mahal mong dugo –

Ang galit ng bayan naman ay kumulo…

Kaya’t nang mabutas ang mahal mong bungo,

Ay laya ng lahi naman ang nabuo!

Takipsilim
ni Black Sheep

Sa iyong paglisay puso’y tumangis

Dahil ‘yong mukha’y laging ninanais

Na masilip sa tuwing damdami’y malungkot

At pag isip ay puno ng galit at poot

Di makintal sa isip na ika’y lumisan na

Ang ‘yong alaala di mabura sinta

Mga ngiti mong nag sisilbing kiliti

Ngayon lahat nag ito’y napalitan ng hikbi

Sa tuwing sasapit ang gabi ito’y sadyang kay dilim

Pag sapit ng araw walang hanggang kulimlim

Wala na ang liwanag sa buhay ko hirang

Pangarap naglaho ikubli na lamang

Ako’y naninimdim na lahat bibitbitin

Ang payo mo Ina aking kikimkimin

Takipsilim ang iyong pagkawala sa aking buhay

Ngunit ang yong alaala’y bukang liwayway

Mga Uri ng Tula Ayon sa Kaukulan

2021-10-21T14:29:00.003+11:00

Mga Uri ng Tula Ayon sa Kaukulan

1. Mabigat – mataas ang uri. Mabigat ang tema at diwa. Ito ay isang mataas na uring pampanitikan.

HULING PAALAM
(Salin sa Tagalog ni Jose Gaymaytan mula sa "Mi Ultimo Adios" ni Gat Jose Rizal)

Halimbawa ng tulang mabigat

Paalam na, sintang lupang tinubuan,

Bayang masagana sa init ng araw,

Edeng maligaya sa ami’y pumanaw

At perlas ng dagat sa dakong Silangan.

Inihahandog ko ng ganap na tuwa

Sa iyo yaring buhay na lanta na’t aba;

Naging dakila ma’y iaalay rin nga

Kung dahil sa iyong ikatitimawa.

Ang nanga sa digmaan dumog sa paglaban

Handog din sa iyo ang kanilang buhay,

Hirap ay di pansin at di gunamgunam

Ang pagkaparool o pagtagumpay.

Bibitaya’t madlang mabangis na sakit

O pakikibakang lubhang mapanganib,

Pawang titiisin kung ito ang nais

Ng baya’t tahanang pinakaiibig.

Ako’y mamamatay ngayong minamalas

Ang kulay ng langit na nanganganinag

Ibinababalang araw ay sisikat

Sa kabila niyang mapanglaw na ulap.

Kung dugo ang iyong kinakailangan

Sa ikadidilag ng iyong pagsilang,

Dugo ko’y ibubo’t sa isa man lamang

Nang gumigiti mong sinag ay kuminang.

Ang mga nasa ko, mulang magkaisip,

Magpahanggang ngayon maganap ang bait,

Ang ikaw’y makitnag hiyas na marikit

Ng dagat Silangan na nakaliligid.

Noo mo’y maningning at sa mga mata

Mapait na luha bakas ma’y wala na,

Wala ka ng poot, wala ng balisa,

Walang kadungua’t munti mang pangamba,

Sa sandaling buhay maalab kong nais

Ang kagalingan mo’t ang paiwang sulit

Ng kaluluwa king gayak ng aalis:

Ginhawa’y kamtan mo! Anong pagkarikit!

Nang maaba’t ikaw’y mapataas lamang,

Mamatay at upang mabigyan kang buihay,

Malibing sa lupang puspos ng karika’t

Sa silong ng iyong langit ay mahimlay.

Kung sa ibang araw ikaw’y may mapansin

Nipot na bulaklak sa aba kong libing,

Sa gitna ng mga damong masisinsin,

Hagka’t ang halik mo’y itaos sa akin.

Sa samyo ng iyong pagsuyong matamis,

Mataos na taghoy ng may sintang sibsib,

Bayang tumaggap noo ko ng init,

Na natatabunan ng lupang malamig.

Bayan mong ako’y malasin ng buwan

Sa liwang niyang hilano’t malamlam;

Bayan ihatid sa aking liwayway

Ang banaang niyang dagling napaparam.

Bayaang humalik ang simoy ng hangin;

Bayaang sa huning masaya’y awitin

Ng darapong ibon sa kurus ng libing

Ang buhay payapang ikinaaaliw.

Bayaang ang araw na lubhang maningas

Pawiin ang ulan, gawing pawang ulap,

Maging panganuring sa langit umakyat,

At ang aking daing ay mapakilangkap.

Bayaang ang aking maagang pagpanw,

Itangis ng isnag lubos na nagmamahal;

Kung may umalala sa akin ng dasal,

Ako’y iyo sanang idalangin naman.

Idalangin mo rin ang di nagkapalad,

Na nangamatay na’t yaong nanganhirap

sa daming pasakit, at ang lumalangap

naming mga ina luhang masaklap.

Idalangin sampo ng bawa’t ulila

at nangapipiit na tigib ng dusa;

idalangin mo ring ikaw’y matubos na

sa pagkaaping laong binata.

Kung nababalot na ang mga libingan

Ng sapot na itim ng gabing mapanglaw,

at wala ng tanod kundi pawing patay,

huwang gambalain ang katahimikan.

Pagpitagan mo ang hiwagang lihim,

at mapapakinggan ang tinig marahil,

ng isang saltero: Ito nga’y ako ring

inaawitanka ng aking paggiliw.

Kung ang libingan kong limot na ang madla

ay wala nang kurus at bato mang tanda

sa nangangabubukid ay ipaubayang

bungkali’t isabog ang natipong lupa.

Ang mga abo ko’y bago pailanglang

mauwi sa wala na pinaggalingan,

ay makalt munag parang kapupunanng

iyong alabok sa lupang tuntungan.

Sa gayo’y walaa ng anoman sa akin,

na limutin mo ma’t aking lilibutin

ang himpapawid mo kaparanga’t hangin

at ako sa iyo’y magiging taginting.

Bango, tinig, higing, awit na masaya

liwanag aat kulay na lugod ng mata’t

uulit-ulitin sa tuwi-tuwina.

Ako’y yayao na sa bayang payapa,

na walang alipi’t punoing mapang-aba,

doo’y di nanatay ang paniniwala

at ang naghahari Diyos na dakila.

Paalam anak, magulang, kapatid,

bahagi ng puso’t unang nakaniig,

ipagpasalamat ang aking pag-alis

sa buhay na itong lagi ng ligalig.

Paalam na liyag, tanging kaulayaw,

taga ibang lupang aking katuwaan,

paaalam sa inyo, mga minamahal;

mamatay ay ganap na katahimikan.

ANG POSPORO NG DIYOS
ni Jose Corazon De Jesus

Sa dilim ng gabi’y may gintong nalaglag,

may apoy, may ilaw, galing sa itaas;

at dito sa lupa noong pumalapag,

nahulog sa bibig ng isang bulaklak.

Ang sabi ng iba’y kalulwa ng patay,

luha ng bituin, anang iba naman.

Lalo na’t sa gabi ay iyong matanaw

tila nga bituing sa langit natanggal.

Bituin sa langit at rosas sa hardin,

parang nagtipanan at naghalikan din;

nang di na mangyaring sa umaga gawin,

ginanap sa gabi’y lalo pang napansin.

Katiting na ilaw ng lihim na liyag,

sinupo sa lupa’t tanglaw sa magdamag;

ito’y bulalakaw ang dating pamagat,

posporo ng Diyos sa nangaglalakad.

Kung para sa aking taong nakaluhod

at napaligaw na sa malayong pook,

noong kausapin ang dakilang Diyos

ay sa bulalakaw lamang nagkalugod.

Sampalitong munti ng posporong mahal

kiniskis ng Diyos upang ipananglaw;

nang ito’y mahulog sa gitna ng daan,

nakita ang landas ng pusong naligaw!

Ito’y bulalakaw, ang apoy ng lugod,

na nagkanlalaglag sa lupang malungkot.

May nakikisindi’t naligaw sa pook:

Aba, tinanglawan ng posporo ng D’yos.

2. Pampagkakataon o pang-okasyon - ito ay mga tulang pambigkasan na ginagamit sa koronasyon, luksang lamayan, mga kaarawan at mga pagdiriwang ng bayani at araw ng pangilin.

Halimbawa ng tulang pampagkakataon o pang-okasyon

MALIGAYANG KAARAWAN
ni John Gabriel Nermal
(Mula sa https://hellopoetry.com)

Ito ay isang maligayang araw

Dahil ito'y ang iyong kaarawan,

Wag mo kalimutan ang iyong ilaw

ikaw ang aming gabay sa daanan,

HInding hindi ko makakalimutan

Ang araw na tayo'y may kaligayahan,

Memorya na ito'y aking ingatan

'Di mahalintulad ang kasiyahan

Dahil sayo ako'y may natutunan

Na wag **** tigilan ang kasiyahan,

Ito din ang iyong pagsisisihan

Parang araw na puno ng kariktan,

Itong araw na ikaw ay masaya

kahit isang lungkot, walang makita,

Dapat ang iyong araw ay di masira

Nakakasira sa iyong kay ganda,

Walang sinuman ay isang perpekto

Sa aking paningin ika'y kompleto,

Hindi mo kailangang magpabago

Dahil masaya na ako sa iyo,

Masaya kami kapag kasama ka

Na kalokohan **** nakakatuwa,

Mga tuwaan na nakakahawa

Na kinalalabasan ay himala,

Ikaw pa din ang bituin sa dilim

Nagbibigay sa taong may kulimlim,

Ang mga tawanan na walang tigil

Mga saya na madaling mapansin,

Itong panahon ay muling aahon

Walang rason para ika'y matakot,

Walang panahon para tumalikod

Dahil hindi ito ang iyong desisyon,

Sana natuwa ka sa 'king regalo

Binigay ko dito ang aking buo,

Hindi kayang ikumpara sa ginto

Dahil hindi ito isang trabaho,

Ito'y ginawa ko sa aking gusto

Na sana walang mangyaring magulo,

Itong tula ay para lang sa iyo

'Di ko magawa para sa iba 'to.

Dapat lahat ay palaging masaya

Para walang madulot na problema,

Ang panahon ay lalong gumaganda

Kapag lahat may magandang balita,

Ikaw ang may dulot ng kasiyahan

Na punong puno ng kaligayahan,

Hindi dapat itong pinagdudahan

Parang araw tayo'y nagkakitaan,

Walang saya kapag may kakulangan

Dahil lahat ay walang kahulugan,

Katulad ng masayang kaarawan

Walang silbe kapag ika'y nawalan.

BAYANING SUNDALO
ni @christyn
(Mula sa https://steemit.com)

Alay mo ang iyong buhay para sa bayan

Upang makamtan ang katahimikan

Maprotektahan ang sambayanan

Sa mga malulupit na dayuhan

Sariling pamilya ay iyong iniwan

Kahit umiiyak ang mag-ina sa iyong paglisan

Isinantabi ang sariling kaligayahan

Ibubuwis ang buhay hindi lang sa iilan

Ikaw ang aming bagong bayani

Serbisyo mo, sa puso mo'y namayani

Upang mapayapang Pilipinas ay maghari

Ligtas ako, sila, lahat kami

Gusto ko mang sabihin na 'yong lisananin

Upang pamilya mo ay iyong mapansin

Pwesto mo sa digmaan ay importante

Kaligtasan naming lahat, sa iyo nakabase

Panalangin ko sana ay dinggin

Na ikaw ay ligtas, kasamahan mo rin

Upang sa katapusan ng iyong laban

Mga sabik mong anak, iyong mahagkan

Salamat sa iyo,

Ito ang sambit ng aming puso

Salamat sa iyo,

Bayaning mga Sundalo.

3. Magaan – hindi gaanong mataas ang uri. Madaling isipin at karaniwan sa mga bugtungan at tulang pambata.

Halimbawa ng tulang magaan

BUGTONG-BUGTONG

ni --aQuArius(0i28xvii)

(Mula sa Samu't Saring Tula,/Poetry and others. https://www.facebook.com/915675178566185/

(i)

Tayo ngayon ay magbugtungan

Sagot nito'y palaisipan

Isipin wag kang magmadali

Ng sa sagot di magkamali.

(ii)

Ibibigay ang limang bugtong

Susubukin ang marurunong

Pwedeng isagot kahit ano

Depende sa naiisip nyo.

(iii)

1.May katawan at merong ulo

Pwedeng dilaan pag ginusto

Pisilin mo ng dahan-dahan

Kung gusto mo itong labasan.

(iv)

2.Tumatayo ay walang paa

Laki at sukat iba-iba

Merong buhok ay walang mukha

Walang mata ay lumuluha.

(v)

3.Tumitigas na parang bakal

Lumalambot kapag nagtagal

Mainit ay di kumukulo

Pwedeng sipsipin mo't isubo.

(vi)

4.Merong buhok kahit di tao

Maalat-alat lasa nito

Laman ay laging natatakpan

Namamasa kapag nabuksan.

(vii)

5.Ginagamit ito ng madla

Meron nito kahit na bakla

Nakukuha to sa lalaki

Pwedeng gamitin ng babae.

(viii)

Marahil ngayo'y alam nyo na

Sagot sa bugtong na lilima

Wag lang haluan ng marumi

Limang bugtong ay hindi berde.

(ix)

Pwede ngang tama, pwedeng mali

Subukan nyo baka sakali

Napapangiti na yong iba

Sa sagot nilang kakaiba.

ANG KAIBIGANG TUNAY
ni Al Q. Perez
(Mula sa https://www.tagaloglang.com)

Kaibigang tunay ay laging matapat,

ang tulong ay laan sa lahat ng oras.

Siya ay mabait at saka marangal

sa lahat ng saglit ay maaasahan.

Sa pangangailangan, siya’y laging handa

nang ang kaibiga’y hindi mapahiya.

Siya’y nakalaan kahit na magtiis

upang mapagbigyan, katotong matalik.

Kaibigang lubos, kaibigang tapat

ay kayamanan din ang nakakatulad.

Mga Uri ng Tula Ayon sa Pamamaraan

2021-10-14T13:59:00.056+11:00

Mga Uri ng Tula Ayon sa Pamamaraan

Epifanio San Juan, Jr.

(Image from https://www.goodreads.com)

A. Masagisag – gumagamit ang makata ang mga simbolo o pahiwatig sa pagpapakahulugan ng kanyang akda.

Halimbawa ng Tulang Masagisag

Ang Tahanang Daigdig
ni Ildefonso Santos

May isang tahanang malaki’t marikit,
Langit ang bubungan at lupa ang sahig.

Bawat silid nito’y may bundok na dinding,
Dagat at batisan ang siyang salamin.

Palamuti naman ang tanang bulaklak,
Tala at bituin ang hiyas na sangkap.

Maraming laruang nakapagtataka:
Isdang lumalangoy, ibong kumakanta…

May tanging laruang isang bolang apoy,
Aywan ba kung sino ang dito’y nagpukol.

At sino rin kaya ang tagapagsindi
Ng parol na buwang pananglaw kung gabi?

Ah, Siya ang ating mabait na Ama –
Kaybango ng hangin na Kanyang hininga!

At tayo? Oh, tayo ay magkakapatid
Sa bahay na itong ang ngala’y Daigdig!

B. Imahistiko – ipinahahayag ng makata ang kanyang kaisipan at damdamin sa paggamit ng mga imahen at larawang-diwa.

Halimbawa ng Tulang Imahistiko

C. Makatotohanan – tinutukoy ng makata ang kalagayan ng tunay na buhay sa daigdig o ng nakikita ng ating dalawang mata.

Halimbawa ng Tulang Makatotohanan

ANG MAGANDANG PAROL

ni Jose Corazon De Jesus

Isang papel itong ginawa ng lolo

may pula, may asul, may buntot sa dulo;

sa tuwing darating ang masayang Pasko

ang parol na ito’y makikita ninyo.

Sa aming bintana doon nakasabit

kung hipan ng hangi’y tatagi-tagilid,

at parang tao ring bago na ang bihis

at sinasalubong ang Paskong malamig.

Kung kami’y tutungo doon sa simbahan

ang parol ang aming siyang tagatanglaw,

at kung gabi namang malabo ang buwan

sa tapat ng parol doon ang laruan.

Kung aking hudyatin tanang kalaguyo,

mga kapwa bata ng pahat kong kuro,

ang aming hudyatan ay mapaghuhulo:

“Sa tapat ng lolo tayo maglalaro.”

Kaya nang mamatay ang lolo kong yaon,

sa bawat paghihip ng amihang simoy,

iyang nakasabit na naiwang parol

nariyan ang diwa noong aming ingkong.

Nasa kanyang kulay ang magandang nasa,

nasa kanyang ilaw ang dakilang diwa,

parang sinasabi ng isang matanda:

“Kung wala man ako’y tanglawan ang bata.”

D. Makabaghan / Surealistiko – ang makata’y gumagamit ng mga pangitain at galaw ng isang isipang nahihibang at wala sa wastong kamalayan.

Halimbawa ng Tulang Makabaghan/Surealistiko

Kung Ano Ang Isinisiwalat ng Salawikain

ni Epifanio San Juan, Jr.

Nadantayan ng kung anong patak ng dagta o katas ang lamang sinuyod

Nagitla sa bulong ng himlayan

Sa teorya ng pagsisisi anong bisa ng luha sa sinansalang udyok at himok

"sapagkat kami'y tao lamang"

Walang sala ang hangaring hinugot sa matris ng nagkatawang-lupa

Sumingit ang kirot sa pagitan ng dalawang guhit na nagsalikop

Nakiramay sa paghasik ng asin sa sariwang sugat

Dumaluhong magkalingkis di sapol ang praktika sa pagkamulat ng birhen

Salain man ang libog may pagsisisi pa rin

Matutuklasan sa gilid ng hukay ang bakas ng dagta sa himlayang sinuyod

Nakabulagta

Pakiramdaman ang wikang kay hapdi ng walang salang salarin

Mga Uri ng Tula Ayon sa Layon

2021-10-10T12:22:00.028+11:00

Mga Uri ng Tula Ayon sa Layon

A. Mapaglarawan – naglalarawan ng pagpapahalaga o pagkamuhi ng makata o may-akda sa isang kalagayan, pook o pangyayari.

(Image from https://all-free-download.com)

Halimbawa ng Tulang Mapaglarawan

SA TABI NG DAGAT

ni Ildefonso Santos

Marahang-marahang

manaog ka, Irog, at kata’y lalakad,

maglulunoy katang

payapang-payapa sa tabi ng dagat;

di na kailangang

sapnan pa ang paang binalat-sibuyas,

ang daliring garing

at sakong na wari’y kinuyom na rosas!

Manunulay kata,

habang maaga pa, sa isang pilapil

na nalalatagan

ng damong may luha ng mga bituin;

patiyad na tayo

ay maghahabulang simbilis ng hangin,

nguni’t walang ingay,

hangganq sa sumapit sa tiping buhangin…

Pagdating sa tubig,

mapapaurong kang parang nanginigmi,

gaganyakin kata

sa nangaroroong mga lamang-lati:

doon ay may tahong,

talaba’t halaang kabigha-bighani,

hindi kaya natin

mapuno ang buslo bago tumanghali?

Pagdadapit-hapon

kata’y magbabalik sa pinanggalingan,

sugatan ang paa

at sunog ang balat sa sikat ng araw…

Talagang ganoon:

Sa dagat man, irog, ng kaligayahan,

lahat, pati puso

ay naaagnas ding marahang-marahan…

B. Mapagpanuto – namamatnubay, nagtuturo o nagpapayo ng isang aral sa pamamagitan ng mga taludtod.

Halimbawa ng Tulang Mapagpanuto

Ang Guryon

ni Ildefonso Santos

Tanggapin mo, anak, itong munting guryon

na yari sa patpat at papel de Hapon;

magandang laruang pula, puti, asul,

na may pangalan mong sa gitna naroon.

Ang hiling ko lamang, bago paliparin

ang guryon mong ito ay pakatimbangin;

ang solo’t paulo’y sukating magaling

nang hindi mag-ikit o kaya’y magkiling.

Saka pag sumimoy ang hangin, ilabas

at sa papawiri’y bayaang lumipad;

datapwa’t ang pisi’y tibayan mo, anak,

at baka lagutin ng hanging malakas.

Ibigin mo’t hindi, balang araw ikaw

ay mapapabuyong makipagdagitan;

makipaglaban ka, subali’t tandaan

na ang nagwawagi’y ang pusong marangal.

At kung ang guryon mo’y sakaling madaig,

matangay ng iba o kaya’y mapatid;

kung saka-sakaling di na mapabalik,

maawaing kamay nawa ang magkamit!

Ang buhay ay guryon: marupok, malikot,

dagiti’t dumagit, saanman sumuot…

O, paliparin mo’t ihalik sa Diyos,

bago pa tuluyang sa lupa’y sumubsob!

C. Mapang-aliw – nagbibigay – aliw o lumilibang sa mga mambabasa. Maaaring ito ay nagpapatawa, nanunudyo o isang masagisag na palaisipan.

Halimbawa ng Mapang-aliw

NAPAGAWI AKO SA MABABANG PAARALAN

ni Lamberto E. Antonio

Napagawi ako sa mababang paaralan

Na dating karnabal ng kambing, baboy at kalabaw,

At dating kubeta ng ilang kababaryo

Pag bakasyon grande o Sabado’t Linggo.

Di na ito ang ilang tiwangwang na kuwartong may tapal

Na sawali’t atip na kugong butas-butas, na ang klaseng

Nagdidiskas ng Pepe en Pilar at gudmaners

Ay tanaw na tanaw ng mga sabungerong naglalakad.

Ngayon, may arko nang bakal at alambre ang geyt;

May bakod na pader, magarang plagpol, entablado’t

Basketbolkort na kainauukitan ng nagdudumilat na

“Donated by Gov. Mokong delos Oros” at ng

“Alay nina Don at Doña Pilipito Palapatok.”

Sa sementadong saydwok, sa pasimano’t haligi ng munting pasilyo

At ibabang panig ng kongkretong dingding, kundi nakapila

Ay nagsisiksikan ang mga pangalang karamiha’y

Patrong taga-ibang bayan: ilan dito’y mga nakaklaseng

Kabisote, mapangopya, tugain, nakalasprend o naiihi

Sa salawal sa pagkuha ng test –

Kundi may DR. o ENGR., may ATTY

Bawat pinto, may karatula ng ngalan ng guro –

Narito pa rin si Mrs. Monay na mahilig manghinuli,

Si Mr. Pangan na laging ngumangata ng babolgam.

Sa likod ng gusali, ang marikotitos na letering

Ng pagdiskarte sa babae’y nabasa ko sa haligi ng wari’y

Narseri; sa mga puno ng papayang bunga’y tambulukan;

Sa tambak na retasong mga tabling may bakas ng anay.

Komo nabakante ako sa pandadayuhan bilang karpintero,

Naawitan akong gumawi sa mababang paaralang

Nagpautang sa akin noon ng musmos na karanasan;

Kasama ang aking martilyo, lagari’t radela’y nagpaunlak ako:

Wika nga’y ito lang ang kaya kong paraan ng paglingon

Sa pinanggalingan (na di ko napuspos nang mahinto ako’t

Maulila sa mga magulang). Gumawi ako

Rito para atipan at palitadahan ang mga komportrum,

Dahil nakabingit na naman ang pasukan –at para maiyukit ko,

Kahit papa’no, ang aking pangalan.

D. Mapang-uroy – nangungutya ito o namumuna ng mga kamalian o kasamaan ng isang bagay, ng kahangalan ng isang tao at mga pagkalulong sa isang hindi magandang bagay.

Halimbawa ng Mapang-uroy

TAO

ni V. G. Suarez

— Bakit ba ang tao’y nagkakandarapang

humabol sa takbo ng kanyang orasan?

Maitatayo ba sa iisang iglap

ang sariling Roma? Ang nag-uunahang

mga matang haling sa ambrosya’t katas

ng Eden, ay Adang sa sala’y pasasa.

Ano’t nagpipilit: puso’y nag-aalpas

gayong sa simula ng kanyang pagpitlag

ay nakagapos na at nakukuralan

ng batas ng Diyos, ng sangkalikasa’t

ng lipunan niyang di kayang malabag?

Ano bang paglaya, at nagkukumagkag

sumunod sa bills ng mga sandali?

Saan ba hahantong ang hakbang at tik-tik

kundi sa landasing mabako, maikli?

Sukát na ang dulo’t ang pinaka-abang

ay ang kamatayang tuwa’t nanginginig

magsawa sa apdo ng malansang tanan !

— Oo nga, bakit ba nais makadaong

sa kabilang buhay, gayong di pa tukoy

ng sagwan ng tao kung saan naroon?

(Ang mga halimbawang tula ay hinango sa https://www.tagaloglang.com)