ส่วนหนึ่งของโครงการขยายขอบเขตเครือข่ายศิลปะร่วมสมัยระดับท้องถิ่นสู่สากล

4 มิถุนายน – 13 กันยายน 2569

ห้องนิทรรศการหลัก ชั้น 8 หอศิลปวัฒนธรรมแห่งกรุงเทพมหานคร

ภาพถ่ายจาก หอศิลปวัฒนธรรมแห่งกรุงเทพมหานคร

เมื่อพื้นที่กลายเป็นพยานของความทรงจำและความเปลี่ยนแปลง นิทรรศการ Local Myths ครั้งที่ 2 อาจทำให้ผู้ชมคาดหวังว่าจะได้พบตำนาน เรื่องเล่า หรือความเชื่อพื้นบ้านเป็นหลัก แต่เมื่อเดินผ่านผลงานทั้งเก้ากลุ่ม จะพบว่าสิ่งที่ศิลปินจำนวนมากกำลังทำ ไม่ใช่การผลิต “มายาคติท้องถิ่น” ขึ้นใหม่ หากเป็นการเปิดเผยว่า พื้นที่ต่างหากที่ทำหน้าที่เป็นทั้งผู้สร้างความทรงจำ ผู้เก็บบันทึก และพยานของความเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นกับผู้คน วิถีชีวิต และระบบนิเวศ

จุดร่วมที่เด่นชัดที่สุดของนิทรรศการ คือการมองพื้นที่ไม่ใช่ฉากหลังของชีวิต แต่เป็นองค์ประกอบที่กำหนดความเป็นอยู่ เศรษฐกิจ ความเชื่อ และอัตลักษณ์ของชุมชนอย่างลึกซึ้ง

นัยแม่น้ำ โดย ธนนันท์ ใจสว่าง บอกเล่าเรื่องราวของแม่น้ำกก นำเสนอผ่านพืชริมน้ำที่ถูกเก็บรักษาแบบแห้ง ปลาที่ถูกทำให้ผิดรูป และข้อมูลกราฟการปนเปื้อนสารหนู ถูกนำเสนอในฐานะ “พยานวัตถุของพื้นที่” มากกว่าจะเป็นเพียงวัตถุจัดแสดง พืชเหล่านี้เกี่ยวข้องกับห่วงโซ่อาหารของมนุษย์ ขณะที่ปลากลายพันธุ์ถูกยกขึ้นมาเป็นภาพแทน “ร่างกายของแม่น้ำกกในปัจจุบัน” งานชี้ให้เห็นว่าแม้ผู้คนจำนวนมากจะไม่ได้ใช้น้ำจากแม่น้ำโดยตรง แต่สารพิษที่สะสมในสายน้ำสามารถเดินทางผ่านอาหารเข้าสู่ชีวิตประจำวันได้อยู่ดี ความสัมพันธ์ระหว่างคนกับแม่น้ำจึงไม่ได้หายไป เพียงถูกทำให้ห่างเหินขึ้นภายใต้เงื่อนไขใหม่ของมลพิษ

แนวคิดเรื่อง “พื้นที่ในฐานะพยาน” ปรากฏซ้ำใน Arsenic Bombs โดย ธ.ดา แล๊ป (สุดารัตย์ สาโรจน์จิตติ และธวัชชัย ดวงนภา) ผลงานวิดีโอและประติมากรรมจากดินริมแม่น้ำ ซึ่งนำดินจริงมาปั้นเป็นรูปทรงโมเลกุลเพื่อทำให้สารหนูที่มองไม่เห็นกลายเป็นสิ่งที่สัมผัสได้ ภาพเคลื่อนไหวของพื้นที่จริงและเสียงที่เก็บสะสมตลอดทั้งปีทำให้มลพิษไม่ได้ถูกนำเสนอเป็นตัวเลขทางวิทยาศาสตร์เท่านั้น แต่เป็นสภาวะที่แทรกซึมอยู่ในภูมิทัศน์และความรู้สึกของผู้คน

ขณะเดียวกัน ผลงาน เจ้าจ๊านเมืองปอน โดย ณัฐปคัลภ์ เข็มขาว จากทุ่งช้าง จังหวัดน่าน แสดงอีกด้านหนึ่งของการสูญหาย นั่นคือการลบเลือนทางความทรงจำ ชื่ออำเภอ “ทุ่งช้าง” ชี้ไปยังอดีตที่เคยมีช้างจำนวนมาก แต่ศิลปินเติบโตมาโดยไม่เคยเห็นช้างในพื้นที่ การสัมภาษณ์คนในชุมชนและวิดีโอสารคดีจึงไม่ได้พยายามสร้างภาพโรแมนติกของอดีต หากเป็นการตั้งคำถามว่าประวัติศาสตร์ระดับชาติ—เช่นกระบวนการปราบคอมมิวนิสต์—ได้เปลี่ยนโครงสร้างความสัมพันธ์ระหว่างชุมชนกับสัตว์ แรงงาน และภูมิทัศน์อย่างไร

ประเด็นเรื่องอำนาจจากส่วนกลางปรากฏชัดในงานพื้นที่ชุ่มน้ำเวียงหนองหล่ม ในผลงาน นโยบายสำเร็จรูป โดย ไส้ติ่ง โซไซตี้ (กอบพงษ์ ขันธพันธ์, ชินดนัย ปวนคำ และพงศธร นาใจ)  ศิลปินวิจารณ์การจัดการแบบ “สำเร็จรูป” ที่นำโมเดลเดียวไปใช้กับทุกพื้นที่โดยละเลยบริบทท้องถิ่น การอัดทรัพยากรลงกระป๋องกลายเป็นภาพแทนของนโยบายที่ทำให้ภูมิประเทศซับซ้อนถูกลดทอนเหลือเพียงข้อมูลที่ควบคุมได้จากส่วนกลาง ตำนานปลาไหลเผือกจึงไม่ได้ถูกใช้เพื่อยืนยันความมหัศจรรย์ แต่เพื่อเตือนว่าพื้นที่มีมิติทางวัฒนธรรมและความหมายที่ตัวเลขทางราชการไม่อาจอธิบายได้ทั้งหมด

ประเด็นเรื่องข้อมูลที่พร่าเลือนและอำนาจการนิยามความจริงยังปรากฏในงานผ้าทอเกี่ยวกับเหมืองแรร์เอิร์ธลุ่มน้ำกก ผลงานของ อุบัติสัตย์และช่างทอผ้าศรีดอนชัย สีของผ้าไทลื้อถูกใช้เป็นคำถามต่อข้อมูลที่รัฐและทุนป้อนให้ชุมชนอย่างไม่ชัดเจน ขณะที่ศิลปินทำงานร่วมกับนักทอและชาวบ้านเพื่อแปรข้อมูลภูมิประเทศ เศรษฐกิจ ศาสนา และวิถีชีวิตออกมาเป็นแถบสี งานจึงไม่ได้ประกาศคำตอบว่า “เหมืองคืออะไร” แต่ชี้ให้เห็นว่าความไม่ชัดเจนของข้อมูลเองคือปัญหาเชิงการเมือง

ในอีกด้านหนึ่ง งานจากบ้านนอก ความร่วมมือทางศิลปวัฒนธรรม จากจังหวัดราชบุรี เสนอ “พื้นที่ร่วม” แทนการไว้ทุกข์ให้กับสิ่งที่สูญหาย ลานสเก็ต หนังสือพิมพ์ชุมชน เครื่องทำนาย และองค์ประกอบจากศิลปินหลายประเทศ ถูกประกอบขึ้นเป็นสนามของการพบปะและสร้างความหมายร่วมกันใหม่ ประเด็นสำคัญของงานไม่ใช่ตัววัตถุแต่คือกระบวนการมีส่วนร่วม—ผู้ชมไม่ได้ถูกวางไว้ในฐานะผู้รับสารเฉยๆ หากถูกเชื้อเชิญให้เข้ามาใช้พื้นที่ สนทนา และต่อรองความหมายของชุมชนด้วยตนเอง

แนวโน้มเดียวกันนี้ปรากฏในผลงาน ภูมิทัศน์ระหว่างการเคลื่อนผ่าน ของ ฟาร์มจดจำ อาร์ตสเปช คอลเลกทีฟ (กิตติ แสงแก้ว, อรวรรณ แสงแก้ว, รุ่งเรือง สิทธิฤกษ์ และภาคภูมิ ณัชประภัสสร)  ซึ่งเริ่มต้นจากฟาร์มหมูเดิมที่กลายเป็นพื้นที่ศิลปะ แล้วขยายไปสู่การสำรวจภูมิทัศน์รอบบ้านผ่านการปั่นจักรยาน ศิลปินพบว่าตลอดเส้นทางเดียวกันมีทั้งฟาร์ม โรงงาน คลอง พื้นที่อยู่อาศัย และบึงที่เกิดจากการขุดดินไปขายถมที่ แต่กลับกลายเป็นแหล่งตกปลาของชุมชน งานจักรยานที่ผู้ชมต้องออกแรงปั่นเพื่อให้ฉากดินเคลื่อนไหว ทำให้การรับรู้ “ความเปลี่ยนแปลงของพื้นที่” กลายเป็นประสบการณ์ทางกายภาพ ไม่ใช่เพียงเรื่องเล่าหรือภาพถ่าย

กลุ่มงานจากสุพรรณบุรี น้ำ นา โรงสี โดย ชลิต สภาภักดิ์ (เขียนแสง อาร์ตสเปช) ปรีชา รักซ้อน และวัชรนนท์ สินวราวัฒน์ ขยายภาพให้เห็นว่าภูมิทัศน์ถูกจัดระเบียบโดยเศรษฐกิจและรัฐอย่างไร ภาพถ่ายเส้นทางน้ำชี้ให้เห็นความสัมพันธ์ระหว่างการจัดการน้ำ การผลิตทางเกษตร ปากท้อง และความสงบสุข ขณะที่งานโรงสีติดตามการเปลี่ยนแปลงของอุตสาหกรรมข้าวจนโครงสร้างเดิมถูกแทนที่ด้วยรูปแบบใหม่ที่แข่งขันสูงขึ้น ส่วนภาพวาดทุ่งนาเปิดคำถามว่าภูมิทัศน์ชนบทที่ดูเรียบง่ายนั้นถูก “ออกแบบเพื่อการมองเห็น” มากน้อยเพียงใด—ทุ่งนาในศูนย์วิจัยที่ถูกปรับแต่งให้เหมาะกับภาพลักษณ์อาจมีหน้าที่ทางโฆษณามากกว่าการผลิตจริง

งานวิดีโอสามชุดของ สุดาภรณ์ เตจา เกี่ยวกับเส้นผมในล้านนา ยิ่งตอกย้ำว่า “พื้นที่” ไม่ได้มีเพียงมิติทางภูมิศาสตร์ แต่รวมถึงพื้นที่ของความเชื่อ ร่างกาย และเสียงในความทรงจำ การตัดผมของศิลปินเชื่อมโยงกับประวัติศาสตร์การผนวกล้านนาเข้าสู่สยาม การสระผมกลายเป็นพื้นที่เล่าเรื่องแรงงานและการย้ายถิ่น ส่วนเสียงร้องของหมอเมืองและกระดิ่งล้านนาเป็นตัวแทนของสิ่งที่หลงเหลืออยู่ในความทรงจำแม้ผู้คนจะจากไปแล้ว

เมื่อมองรวมกัน นิทรรศการนี้ไม่ได้พยายามสรุปว่า “ท้องถิ่นที่แท้จริง” คืออะไร ตรงกันข้าม มันเผยให้เห็นว่าท้องถิ่นถูกประกอบขึ้นจากชั้นของตำนาน ความทรงจำ นโยบายรัฐ มลพิษ ระบบเศรษฐกิจ การอพยพ และการมีส่วนร่วมของผู้คนที่ยังดำเนินอยู่ จุดสำคัญจึงไม่ใช่การค้นหาอดีตบริสุทธิ์ที่สูญหายไป หากเป็นการรับฟังว่าแต่ละพื้นที่กำลังส่งสัญญาณอะไรผ่านพืช ดิน น้ำ เสียง ผ้า โรงสี เส้นผม หรือแม้แต่การออกแรงปั่นจักรยานของผู้ชมเอง ในความหมายนี้ Local Myths ครั้งที่ 2อาจถูกอ่านได้ว่าเป็นนิทรรศการว่าด้วย “การเมืองของความรู้ท้องถิ่น” มากกว่านิทรรศการตำนานพื้นบ้าน ศิลปินจำนวนมากกำลังบอกเราว่าเรื่องเล่าของพื้นที่ไม่ได้อยู่เฉพาะในเอกสารหรือคำบอกเล่า แต่ฝังอยู่ในวัตถุ ภูมิทัศน์ และร่างกายของผู้คนที่กำลังเผชิญการเปลี่ยนแปลงอย่างต่อเนื่อง และตราบใดที่พื้นที่ยังเปลี่ยน เรื่องเล่าเหล่านี้ก็ยังไม่สิ้นสุด.

The post Local Myths#2 first appeared on FINE ART Magazine.

หลีกเร้นจากโลกแห่งความจริงที่แสนวุ่นวาย และมาเข้าสู่การชาร์จพลังความคิดสร้างสรรค์จากงานศิลปะ ด้วยเทศกาลที่คนรักศิลปะทั้งในประเทศไทยและต่างประเทศรอคอยทุกปี กับ “Hotel Art Fair 2026” ครั้งที่ 9 ที่โรงแรม KROMO Bangkok, Curio Collection by Hilton ตั้งแต่วันที่ 5 – 7 มิถุนายน 2569 เวลา 11:00-22:00 น. ภายในงานห้องพักสุดหรูรวม 36 ห้อง บนชั้น 11 และชั้น 12 จะถูกเปลี่ยนให้เป็นพื้นที่จัดแสดงโดย แกลเลอรี และศิลปินจากทั้งในประเทศไทยและจากต่างประเทศ ถ่ายทอดประสบการณ์การชมงานศิลปะในบรรยากาศที่ใกล้ชิดและเปี่ยมไปด้วยแรงบันดาลใจ ภายใต้แนวคิดหลักของปีนี้อย่าง “REM – Return to the Imaginative”

ภายในงานปีนี้ ยังรวบรวมผลงานจากแกลเลอรีและศิลปินหลากหลายทั้งทั่วประเทศไทย และแกลเลอรีจากต่างประเทศ ได้แก่ JOYMAN GALLERY, POMME CHAN, PARNARTS GALLERY, LA LANTA FINE ART, BGC GLASS STUDIO, SLEEPWALKERS, 별관OUTHOUSE, ASAZAK, GALLERY SEESCAPE, HELLO STRANGER!, BANGKOK ART AUCTION, BANGKOK CITYCITY GALLERY, STREET STAR GALLERY, THE DRAWING ROOM, LOLAY, HOW BANGKOK, VS GALLERY + GALLERY VER, PALETTE ARTSPACE, GALLERY CLASS, NUMBER 1 GALLERY, KYLA GALLERY, YUGEN, GROUNDCONTROL, CHOK MAA, FACTOPIA, NOMADWALLS GALLERY, FAB: ART & DESIGN, PIXCERA, KWANCHAI LICHAIKUL, SATURDAY PAINTERS, CU ART CONNECTION, GREAT GOODS FROM GOOD GUESTS .

Hotel Art Fair 2026 พร้อมเปิดประตูต้อนรับทุกคนให้มาท่องไปในสภาวะกึ่งตื่นกึ่งฝัน ไม่ว่าคุณจะเป็นนักสะสมตัวจริง หรือคนรุ่นใหม่ที่มองหาพื้นที่พักสายตาชาร์จพลังใจ พร้อมมองหา “งานศิลปะชิ้นแรกในชีวิต” มาแต่งบ้านในบรรยากาศเป็นกันเอง งานนี้คือพิกัดที่ตอบโจทย์ที่สุดของปีได้แล้วตั้งแต่วันที่ 5 – 7 มิถุนายน 2569 11:00-22:00 น. ชั้น 11-12 โรงแรม KROMO Bangkok, Curio Collection by Hilton เคลียร์คิวสุดสัปดาห์นี้ แล้วชวนคนรักศิลปะด้วยกันมาวาร์ปหลบความจริงในภาวะกึ่งฝันกึ่งตื่นด้วยกัน

ภาพถ่ายโดย Hotel Art Fair 2026

The post Hotel Art Fair 2026 first appeared on FINE ART Magazine.

จดหมายเหตุกรุงเทพฯ ในนิทรรศการจักษุพยาน: บางสิ่งจะยังคงผ่านไป เป็นการรวบรวมผลงานศิลปะของศิลปินผู้ล่วงลับมานำเสนอร่วมกับผลงานของกลุ่มเพื่อนศิลปิน Mafia Table ผ่านการนำเนื้อหา เรื่องราว และความสัมพันธ์ที่พวกเขามีให้ต่อกัน

ย้อนกลับไปยังปี 2557 ในห้วงเวลาที่กรุงเทพมหานครกำลังเผชิญกับวิกฤตการเมืองครั้งใหญ่ ท่ามกลางความเปราะบางที่การแสดงออกทางความคิดทางการเมืองก็อาจกระทบต่อมิตรภาพและความสัมพันธ์ระหว่างคนรอบข้างได้อย่างไม่เคยมีมาก่อน และแน่นอนว่าการทำงานศิลปะที่มีเนื้อหาเกี่ยวกับการเมืองย่อมเป็นสิ่งที่ต้องกระทำโดยใช้ความระมัดระวังเป็นอย่างมาก แต่กับศิลปินชาวต่างชาติที่ต้องมาประสบพบเจอกับสภาพของกรุงเทพฯในช่วงเวลานั้น จึงเปรียบได้กับวัตถุดิบชั้นดีที่พวกเขาจะสามารถเก็บเกี่ยวไปสร้างสรรค์ผลงานของตนเองโดยมีกรุงเทพมหานครเป็นฉากหลัง

โรสสีซาม อิสมาล (Roslisham Ismail) หรือ อิเซ (Ise) (1972–2019) ศิลปินชาวมาเลเซียก็เป็นหนึ่งในศิลปินที่ได้มีโอกาสเข้ามาในกรุงเทพฯ ณ ช่วงเวลาดังกล่าว เขาเข้าร่วมโครงการศิลปินพำนัก ณ หอศิลปมหาวิทยาลัยกรุงเทพ ตลอดระยะเวลา 6 สัปดาห์ นั่นก็เพียงพอที่จะทำให้เขาได้มีประสบการณ์มากกว่านักท่องเที่ยวทั่วไป ผนวกกับความใกล้ชิดในเรื่องพรมแดนและประวัติศาสตร์ของรัฐกลันตันและสยามประเทศ ที่แม้เขาอาจจะรับรู้อย่างผิวเผิน แต่ก็มากพอที่จะทำให้เขารู้สึกได้ถึงสายสัมพันธ์บางอย่างที่มองไม่เห็น

การเสียชีวิตของอิเซในปี 2019 สร้างความเศร้าเสียใจแก่เหล่าเพื่อนศิลปินชาวไทยของเขาเป็นอย่างมาก อย่างไรก็ตาม แม้เวลาจะเลยผ่านมาแล้วหลายปี แต่ความทรงจำของทุกคนที่มีต่ออิเซยังไม่จางหายเป็นที่มาของนิทรรศการ SAKSI : A Passing Thing ซึ่งจะนำพาให้ผู้ชม/คนนอกอย่างเราได้เห็นภาพของสายสัมพันธ์ระหว่างเพื่อนต่างสัญชาติที่มีให้แก่กันผ่านภูมิทัศน์ของกรุงเทพมหานครแห่งนี้

เริ่มผลงานชุด Operation Bangkok (2014) ของอิเซที่ถูกนำกลับมาจัดแสดงอีกครั้งในส่วนแรกของนิทรรศการครั้งนี้ เป็นการรวบรวมเรื่องราวบนภาพสเกตช์ที่เขาบันทึกไว้ในช่วงที่พำนักอยู่ที่กรุงเทพฯ โดยมีจุดเริ่มต้นจากโปสเตอร์ภาพยนตร์ไทยที่ซื้อจากตลาดมืดเรื่อง “เพชรตัดเพชร” ซึ่งใช้ชื่อภาษาอังกฤษว่า “Operation Bangkok” นิทรรศการในครั้งนั้นดำเนินไปบนความสัมพันธ์ระหว่างศิลปิน เพื่อนฝูง วัตถุสำเร็จรูป ถ่ายทอดผ่านการแปลงโฉมหอศิลปมหาวิทยาลัยกรุงเทพให้กลายเป็นห้องทดลองประหนึ่งว่าจะทำการผ่าตัดเมืองหลวงนี้เสียใหม่

ภาพวาดเส้นปากกาเมจิกบนกระดาษนี้บันทึกการจำลองภาพสะท้อนของสถานที่ เหตุการณ์ เรื่องราวของกรุงเทพฯ ในช่วงปี 2014 อีกครั้ง แม้ในมุมมองของคนไทยหรือใครหลายคนอาจจะมองเห็นภาพของกรุงเทพฯที่เต็มไปด้วยความรู้สึกด้านลบ อันมาจากประสบการณ์หลายด้านในชีวิตประจำวันที่เคยพบ แต่สิ่งเหล่านี้ก็อาจจะแฝงไปด้วยเสน่ห์ที่ชาวต่างชาติต่างหลงใหลซึ่งสอดแทรกอยู่ไปกับความไร้ระเบียบของบ้านเมือง ท่ามกลางสภาพความขัดแย้งทางการเมืองที่เกิดการแบ่งขั้ว และใช้สีในการระบุอัตลักษณ์กลุ่มก้อนอุดมการณ์ของตนเอง แต่ในฐานะศิลปิน อิเซกลับสวมบทบาทเป็นผู้เฝ้าสำรวจเหตุการณ์ ใช้ปฏิบัติการทางศิลปะเป็นเครื่องมือสำหรับจดบันทึกสิ่งต่างๆไว้ด้วยความเคารพ เป็นกลางและซื่อตรง

ตลอดช่วงเวลาที่อิเซได้มีโอกาสเข้าร่วมโครงการศิลปินพำนัก ณ หอศิลปมหาวิทยาลัยกรุงเทพ เขาได้สร้างมิตรภาพไว้กับผู้คนมากมาย โดยหนึ่งในนั้นคือ กลุ่มศิลปินไทย Mafia Table (ณัฐณรัณ บัวลอย, นฤเบศ วาดวารี, ณภัทร วัฒนกุลจรัส, อดิศักดิ์ โชคส่องแสง, อานนท์ ไชยแสนสุข, ภูมินทร์ วงษ์สิงห์, ธรรมรัตน์ กิตติวัฒโนคุณ และ สุรัตน์ เศษแสง) ผ่านการทำงานร่วมกันในนิทรรศการ Mode of Liaisons ที่หอศิลปวัฒนธรรมกรุงเทพมหานคร (BACC) เมื่อปี 2017 และผลงานบนชั้นสองของนิทรรศการก็คือ หลักฐานที่ช่วยยืนยันมิตรภาพระหว่างอิเซและ Mafia Table ที่นำเสนอเรื่องราวของเพื่อนผู้จากไปในรูปแบบของงานศิลปะจากการผสานความทรงจำและถ่ายทอดความรู้สึกนึกคิดในแบบเฉพาะตน

เริ่มจาก Mafia Table in imaginary memory with “Ise” our beloved friend (2025) โดยณัฐณรัณ บัวลอย นำเสนอเรื่องราวของอิเซและ Mafia Table ผ่านศิลปะการจัดวาง ประกอบไปด้วย โซฟาที่ศิลปินเคยใช้แสดงผลงานร่วมกับอิเซในอดีต, จอโทรทัศน์ฉายวิดีโอที่มีเนื้อหาบอกเล่าความสัมพันธ์ระหว่างกลุ่มเพื่อนศิลปินทั้ง8ที่มีต่ออิเซที่นำไปสู่จุดเริ่มต้นของ Mafia Table และ อักษรประดิษฐ์เป็นคำว่า “Ars longa; vita immortalis” หมายถึง “ความเป็นตลอดไปของความรู้สึกของพวกเรา”

ถัดไปที่ Artist Walkthrough ผลงานวิดีโอสองจอโดยภูมินทร์ วงษ์สิงห์ แสดงภาพการเดินสำรวจผลงานภายในนิทรรศการของอิเซที่ถูกสวมบทบาทโดยภูมินทร์ ซึ่งทำหน้าที่พร้อมกันในฐานะของนักแสดง ศิลปิน และผู้ชม บทบาทที่อยู่ซ้อนทับในห้วงเวลาเดียวกันทำให้เส้นแบ่งระหว่างสถานะทั้งสามต่างพร่าเลือนไป การซ้อนทับของบทบาทดังกล่าวสะท้อนวิธีการทำงานในอดีตของอิเซที่มักท้าทายและขยายความหมายของการเป็นศิลปิน สร้างนิยามใหม่ให้กับสถานะของศิลปินในโลกศิลปะและสังคมโดยรอบมาโดยตลอด

Think you look good there ของอานนท์ ไชยแสนสุข เป็นการนำผลงานวาดเส้นของอิเซมาอ่านค่าด้วยคลื่นความถี่สีแล้วเทียบกับค่าความถี่เสียงด้วยกระบวนการดิจิทัลและเสียงที่ได้จะส่งสัญญาณต่อไปยังภาพสามมิติที่อานนท์สร้างสรรค์ขึ้น ประหนึ่งการทดลองแปลงความทรงจำที่มีอยู่อย่างล่องลอยไปสู่การรับรู้ในรูปแบบอื่น

ผลงานที่น่าสนใจอีกชิ้นโดยณภัทร วัฒนกุลจรัสกับ Nasi lemak with Ise, Ina and Mahen วิดีโอที่ถูกบันทึกไว้ในปี 2017 เผยให้เห็น ภาพของอิเซและเพื่อนๆกำลังช่วยกันเตรียมอาหารเมนู Nasi lemak (อาหารของชาวมาเลเซีย มีส่วนประกอบหลักได้แก่ ข้าวเหนียวน้ำกะทิยัดไส้ไข่ต้ม ไก่ทอด ราดซอสเผ็ดเสิร์ฟบนใบตอง) เพื่อใช้จัดเลี้ยงต้อนรับแขกสำหรับนิทรรศการ Mode of Liaisons ที่หอศิลปวัฒนธรรมแห่งกรุงเทพมหานคร โดยใช้ครัวของณภัทรเป็นสถานที่ประกอบกิจกรรมทั้งหมด

ณภัทรนำเสนอสะพานเชื่อมต่อความสัมพันธ์และความทรงจำของผู้คนเข้าไว้ด้วยกัน ผ่านภาพและเสียงของการหั่น ทอด ผัด และหุงต้มวัตถุดิบ เคล้าคลอไปกับบทสนทนาของกลุ่มเพื่อน รวมถึงบรรยากาศโต๊ะอาหารที่เป็นพื้นที่รองรับกิจกรรมภายในครัว รวมถึง Nasi lemak ที่ถูกจัดเสิร์ฟให้กับผู้ชมในวันเปิดนิทรรศการ ซึ่งเป็นสิ่งช่วยให้ผู้คนระลึกถึงมิตรภาพที่มีต่อกันของทุกคน

แม้ผู้ชมซึ่งเป็นคนนอกอย่างเราจะไม่รู้จักหรือมีผูกพันใดๆกับชายที่ชื่อว่า ‘อิเซ’ แต่สิ่งที่ปรากฏและสามารถสัมผัสได้จากการรับชมผลงานภายในนิทรรศการก็คือ ความท้าทายที่ภัณฑารักษ์และศิลปินต้องเผชิญ ในการถ่ายทอดความรู้สึกและความทรงจำของพวกเขาต่อเพื่อนผู้ล่วงลับ ที่ไม่ได้พบพานกันมานานกว่า 12 ปี

สุดท้ายเราอาจจะได้เห็นภาพของกรุงเทพฯเมื่อวันวาน แต่สำหรับใครบางคน เขาอาจจะกำลังได้เห็นบุคคล เพื่อน คนในครอบครัวผู้เป็นที่รักได้กลับมามีชีวิตอีกครั้ง ด้วยปฏิบัติการทางศิลปะ ดังวลี Ars longa, vita immortalis “ศิลปะยืนยาว ชีวิตอมตะ” ที่เชื่อมโยงพวกเขาเข้าไว้ด้วยกัน . . .

ภาพถ่ายโดย ปราชญา เศวตพิบูลย์ นักศึกษาฝึกงานจากคณะมัณฑนศิลป์ มหาวิทยาลัยศิลปากร

The post SAKSI : A Passing Thing (จักษุพยาน: บางสิ่งจะยังคงผ่านไป) first appeared on FINE ART Magazine.

ฉันได้เรียนรู้ว่าศิลปะสามารถเปลี่ยนแปลงชีวิตของผู้คนได้อย่างแท้จริง ไม่เพียงมอบความสุขและแรงบันดาลใจเท่านั้น แต่ยังสร้างประสบการณ์ที่มีความหมายอีกด้วย

ท่ามกลางความพลุกพล่านของผู้คนในศูนย์การค้าสยามพารากอน ประติมากรรมสรรพสัตว์และดอกกุหลาบขนาดยักษ์ที่ทำจากสเตนเลสสีสันต่างๆ ได้แปรเปลี่ยนพื้นที่แห่งนี้ให้กลายเป็นอาณาบริเวณแห่งการใคร่ครวญและความงดงาม Spring Light คือนิทรรศการเดี่ยวครั้งแรกในประเทศไทยของศิลปินร่วมสมัยชาวจีนผู้มีชื่อเสียงระดับนานาชาติ Cai Zhisong ผลงานขนาดใหญ่ที่จัดวางอยู่กลางพื้นที่เปิดโล่งดึงดูดทั้งผู้หลงใหลในศิลปะและผู้คนที่บังเอิญเดินผ่านให้หยุดมอง ถ่ายภาพ และใช้เวลาร่วมกับงานศิลปะอย่างเป็นธรรมชาติ ราวกับเป็นการยืนยันว่าศิลปะไม่จำเป็นต้องถูกจำกัดอยู่ภายในกำแพงพิพิธภัณฑ์หรือแกลเลอรีเท่านั้น หากสามารถดำรงอยู่ท่ามกลางชีวิตประจำวันของผู้คนได้อย่างกลมกลืน

Fine Art Magazine ได้มีโอกาสพูดคุยกับ Linda Ma ผู้ก่อตั้ง Linda Gallery หนึ่งในบุคคลสำคัญแห่งวงการศิลปะเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ผู้มีประสบการณ์ยาวนานกว่าสามสิบปีในการทำงานร่วมกับศิลปิน นักสะสม และสถาบันศิลปะระดับนานาชาติ บทสนทนาครั้งนี้ไม่ได้กล่าวถึงเพียงเบื้องหลังของนิทรรศการ Spring Light เท่านั้น หากยังเผยให้เห็นถึงความตั้งใจอันแน่วแน่ของเธอในการทำให้ศิลปะเข้าถึงผู้คนทุกกลุ่ม จากความเชื่อที่ว่า “ศิลปะเป็นของทุกคน” และวิสัยทัศน์ในการสร้างระบบนิเวศทางศิลปะที่เติบโตอย่างยั่งยืน

จากจุดเริ่มต้นของ Linda Gallery ในอินโดนีเซียเมื่อกว่าสามทศวรรษก่อน อะไรคือสิ่งที่ยังคงเป็นหัวใจสำคัญของวิสัยทัศน์ของคุณจนถึงปัจจุบัน

ฉันรู้สึกภาคภูมิใจและโชคดีอย่างยิ่งที่ได้ทำงานอยู่ในแวดวงนี้ เพราะศิลปะได้ทำให้ชีวิตของฉันงดงามอย่างมาก ตลอดระยะเวลากว่าสามสิบปีที่ผ่านมา ชีวิตของฉันเต็มไปด้วยช่วงเวลาแห่งความสุข ความประทับใจ และประสบการณ์อันมีคุณค่า ฉันได้เรียนรู้ว่าศิลปะสามารถเปลี่ยนแปลงชีวิตของผู้คนได้อย่างแท้จริง ไม่เพียงมอบความสุขและแรงบันดาลใจเท่านั้น แต่ยังสร้างประสบการณ์ที่มีความหมายอีกด้วย

จากประสบการณ์ของฉันร่วมกับคุณแม่ผู้ซึ่งเป็นนักสะสมและผู้รักศิลปะตัวยง ฉันสามารถกล่าวได้ว่าท่านมีส่วนสำคัญอย่างยิ่งในการก่อตั้ง Linda Gallery ในช่วงเริ่มต้น คุณแม่นำเงินออมส่วนใหญ่ของท่านมาลงทุนในงานศิลปะ และมักจะบอกฉันอยู่เสมอว่า “เห็นไหม นี่คือการลงทุนที่ดีมาก” เมื่อเวลาผ่านไป เราก็ได้เห็นผลตอบแทนจากคอลเลกชันเหล่านั้น ศิลปะไม่เพียงมอบความอิ่มเอมใจในส่วนตัว แต่ยังสร้างมูลค่าและผลตอบแทนที่สำคัญอีกด้วย

อะไรคือหลักการสำคัญที่เป็นแนวทางในการเติบโตและสร้างชื่อเสียงให้กับ Linda Gallery

ตลอดระยะเวลากว่าสามทศวรรษที่ฉันทำงานอยู่ในโลกศิลปะ ฉันได้เรียนรู้ว่าแกลเลอรีที่ดีไม่ควรนำเสนอเพียงงานศิลปะที่ดีเท่านั้น แต่ยังต้องมอบความไว้วางใจให้แก่ผู้คนด้วย การรับรองความแท้จริงของผลงานถือเป็นหนึ่งในความรับผิดชอบที่สำคัญที่สุดของเรา เพราะสิ่งเหล่านี้ช่วยคุ้มครองนักสะสมงานศิลปะ

ในช่วงแรก เรามุ่งเน้นงานของศิลปินรุ่นบุกเบิกชาวอินโดนีเซียเป็นหลัก แต่ต่อมาเราก็พบว่ามีผลงานปลอมจำนวนมากหมุนเวียนอยู่ในตลาด ด้วยเหตุนี้ เราจึงค่อยๆ ปรับทิศทางมาสู่การทำงานกับศิลปินร่วมสมัยรุ่นใหม่ โดยเฉพาะในประเทศจีน นั่นเป็นสาเหตุที่เราก่อตั้งแกลเลอรีสาขาที่กรุงปักกิ่ง และเริ่มทำงานอย่างใกล้ชิดกับศิลปินที่ยังมีชีวิตอยู่

เรามีการออกใบรับรองความแท้จริงของผลงาน (Certificate Authenticity) เพื่อสร้างความมั่นใจให้แก่นักสะสม ควบคู่ไปกับการยึดมั่นในหลักการกำหนดราคาที่เป็นธรรมและโปร่งใส ผู้เข้าชมนิทรรศการของเราจึงสามารถเห็นป้ายราคาของผลงานได้อย่างชัดเจนทั่วทั้งแกลเลอรี เราต้องการให้ทุกคนรู้สึกสบายใจและมั่นใจเมื่อต้องมีปฏิสัมพันธ์กับงานศิลปะ

ตลอดหลายปีที่ผ่านมา คุณมองเห็นความเปลี่ยนแปลงของนักสะสมและผู้ชมงานศิลปะในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้อย่างไรบ้าง

ฉันสังเกตเห็นว่าผู้คนในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้หันมาสนใจศิลปะมากขึ้นอย่างต่อเนื่อง ขณะเดียวกันกลุ่มนักสะสมของเราก็มีอายุน้อยลงด้วย คนรุ่นใหม่ในปัจจุบันต่างแสวงหาคุณภาพชีวิตที่ดียิ่งขึ้น และในมุมมองของฉัน ชีวิตที่มีคุณภาพควรมีศิลปะอยู่ด้วย เพราะศิลปะช่วยเติมเต็มและทำให้ชีวิตงดงาม

สิ่งหนึ่งที่ทำให้ฉันรู้สึกภาคภูมิใจเป็นพิเศษคือ เรามีส่วนช่วยสร้างนักสะสมงานศิลปะจำนวนมาก หลายคนเริ่มต้นจากการซื้อผลงานเพื่อตกแต่งบ้านหรือที่ทำงาน แต่เมื่อเวลาผ่านไป พวกเขาก็ตระหนักว่าศิลปะสามารถยกระดับและเติมเต็มชีวิตได้อย่างแท้จริง หลายคนจึงก้าวสู่การเป็นนักสะสมอย่างจริงจัง และกลายเป็นผู้สนับสนุนที่สำคัญของระบบนิเวศทางศิลปะ

สำหรับนักสะสมรุ่นใหม่ เรามักแนะนำศิลปินดาวรุ่งที่มีศักยภาพ ผลงานของพวกเขาจะยังอยู่ในระดับราคาที่เข้าถึงได้ง่ายกว่า แต่ก็มีโอกาสเติบโตและสร้างมูลค่าเพิ่มได้อย่างน่าสนใจในอนาคต

นอกเหนือจาก Linda Gallery แล้ว คุณยังได้ก่อตั้ง MOCA Singapore ขึ้นด้วย MOCA Singapore มีความแตกต่างจากแกลเลอรีอย่างไร และมีบทบาทสำคัญในด้านใดบ้าง

Linda Gallery เป็นแกลเลอรีเชิงพาณิชย์ที่ทำงานร่วมกับศิลปินผ่านการซื้อขาย ส่งเสริม และสนับสนุนผลงานศิลปะ ขณะที่ MOCA ไม่ว่าจะเป็นที่สิงคโปร์ กรุงเทพฯ หรืออินโดนีเซีย ล้วนย่อมาจาก Museum of Contemporary Art ซึ่งเปิดโอกาสให้เราได้ร่วมงานกับศิลปินอาวุโสและศิลปินที่มีชื่อเสียงเป็นที่ยอมรับมากขึ้น รวมถึงสามารถจัดนิทรรศการในมาตรฐานระดับพิพิธภัณฑ์ ซึ่งอาจไม่สอดคล้องกับกรอบการทำงานของแกลเลอรีเชิงพาณิชย์ โครงการนี้ดำเนินงานมากว่าทศวรรษแล้ว โดยเริ่มต้นจากการได้รับการสนับสนุนจาก National Heritage Board ของสิงคโปร์

อีกบทบาทหนึ่งที่สำคัญไม่แพ้กันของ MOCA Singapore คือการทำงานด้านการศึกษา โรงเรียน มหาวิทยาลัย และสถาบันศิลปะต่างๆ สามารถเข้าชมนิทรรศการและเข้าร่วมกิจกรรมนำชมที่เราออกแบบไว้โดยเฉพาะ ฉันเชื่อว่าการเปิดโอกาสให้ผู้คนได้สัมผัสกับศิลปะตั้งแต่วัยเยาว์เป็นสิ่งสำคัญ เพราะประสบการณ์เหล่านั้นสามารถจุดประกายความชื่นชมในศิลปะ และหล่อหลอมให้คงอยู่ตลอดชีวิต

คุณได้ทำงานร่วมกับ Cai Zhisong มาเป็นเวลานาน อะไรคือสิ่งที่ทำให้ความสัมพันธ์นี้มีความพิเศษ และเหตุใดคุณจึงต้องการนำผลงานของเขามาจัดแสดงที่กรุงเทพฯ

ฉันรู้จัก Cai Zhisong มานานกว่ายี่สิบปี และยังทำหน้าที่เป็นตัวแทนของเขามาเกือบสองทศวรรษแล้ว ตลอดช่วงเวลานั้น ฉันได้จัดนิทรรศการเดี่ยวให้กับเขาหลายครั้ง ส่วนใหญ่เป็นนิทรรศการในพิพิธภัณฑ์ศิลปะ

หนึ่งในนิทรรศการสำคัญครั้งแรกที่ฉันจัดให้เขาคือที่พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติอินโดนีเซียในกรุงจาการ์ตา จากนั้นจึงมีนิทรรศการที่ MOCA Singapore นอกจากนี้ ฉันยังได้นำผลงานของเขาไปจัดแสดงที่ Paragon Singapore ซึ่งได้รับการตอบรับอย่างล้นหลามจากผู้ชม

ตลอดหลายปีที่ผ่านมา ฉันได้เห็นว่าผู้คนสามารถเชื่อมโยงกับผลงานของเขาได้อย่างลึกซึ้ง ประติมากรรมของ Cai Zhisong มีพลังดึงดูดทางสายตาอย่างโดดเด่น แต่ในขณะเดียวกันก็สื่อสารแนวคิดที่ลึกซึ้งเกี่ยวกับมนุษย์ ธรรมชาติ และชีวิต ด้วยเหตุนี้ ฉันจึงรู้สึกว่าการนำผลงานของเขามาแนะนำให้ผู้ชมในกรุงเทพฯ ได้รู้จักเป็นสิ่งที่จำเป็นมาก

นิทรรศการครั้งนี้จัดแสดงในพื้นที่ของสยามพารากอน แทนที่จะเป็นพิพิธภัณฑ์หรือแกลเลอรีแบบดั้งเดิม เหตุใดคุณจึงเลือกแนวทางเช่นนี้

อย่างที่ฉันมักพูดอยู่เสมอว่า “ศิลปะเป็นของทุกคน” หากเราต้องการให้ศิลปะเข้าถึงผู้คนได้มากกว่ากลุ่มนักสะสมเพียงไม่กี่คน เราก็ต้องนำศิลปะออกไปสู่พื้นที่สาธารณะที่ผู้คนใช้ชีวิตและมาพบปะกันตามธรรมชาติ ศูนย์การค้าเป็นสถานที่ที่เปิดโอกาสให้เราเข้าถึงผู้คนนับพัน ซึ่งหลายคนอาจไม่เคยก้าวเข้าไปในพิพิธภัณฑ์หรือแกลเลอรีเลยก็ได้

การนำเสนอศิลปะในพื้นที่สาธารณะไม่ได้ทำให้งานศิลปะกลายเป็นสินค้าเชิงพาณิชย์ ตรงกันข้าม มันคือการสร้างโอกาสในการจุดประกายและสร้างแรงบันดาลใจให้แก่ผู้คน แม้ว่าพวกเขาจะไม่เคยซื้อผลงานศิลปะเลยก็ตาม ประสบการณ์ที่ได้รับจากการเผชิญหน้ากับงานศิลปะยังคงสามารถส่งผลต่อความรู้สึก การรับรู้ จิตใจ หรือแม้แต่จิตวิญญาณของพวกเขาได้

ฉันเคยพบผู้คนที่เล่าว่า พวกเขาได้ชมหนึ่งในนิทรรศการของเราเมื่อยี่สิบปีก่อน และไม่เคยลืมประสบการณ์นั้นเลย หลายปีต่อมา พวกเขากลายเป็นนักสะสมงานศิลปะด้วยตนเอง นั่นคือพลังของการทำให้ศิลปะเข้าถึงผู้คนได้อย่างแท้จริง

แม้ในยุคที่โลกดิจิทัลมีบทบาทมากขึ้น คุณยังคงจัดพิมพ์สูจิบัตรนิทรรศการและหนังสือศิลปะอย่างต่อเนื่อง เหตุใดสิ่งพิมพ์เหล่านี้จึงยังคงมีความสำคัญสำหรับคุณ

ในเรื่องนี้ฉันอาจจะค่อนข้างเป็นคนหัวโบราณอยู่บ้าง เพราะสำหรับทุกนิทรรศการสำคัญ ฉันยังคงจัดทำหนังสือประกอบเสมอ หลายคนถามว่าทำไมฉันจึงลงทุนกับการทำหนังสือมากขนาดนั้น คำตอบของฉันคือ สิ่งพิมพ์เป็นบันทึกที่คงอยู่ยาวนาน สามารถส่งต่อจากคนรุ่นหนึ่งไปสู่อีกรุ่นหนึ่งได้

นอกจากนี้ หนังสือยังมีความสำคัญในแง่ของการจัดเก็บข้อมูลและการรับรองความถูกต้องของผลงาน ปัจจุบันศิลปินอาจยังมีชีวิตอยู่ แต่ในอีกยี่สิบหรือสามสิบปีข้างหน้า คนรุ่นหลังอาจต้องอาศัยหลักฐานและข้อมูลที่น่าเชื่อถือในการตรวจสอบผลงานศิลปะ สิ่งพิมพ์เหล่านี้จึงกลายเป็นส่วนสำคัญของประวัติศาสตร์และหลักฐานอ้างอิงในอนาคต

ขณะเดียวกัน การจัดทำหนังสือศิลปะยังเป็นการให้เกียรติแก่ศิลปิน และเป็นการแสดงให้เห็นถึงความมุ่งมั่นของแกลเลอรีในการนำเสนอผลงานของพวกเขาอย่างจริงจังและเหมาะสม

หลังจากทำงานในภูมิภาคนี้มาเป็นเวลานาน คุณมีความคาดหวังต่ออนาคตของวงการศิลปะในประเทศไทยและศิลปินไทยอย่างไรบ้าง

เมื่อหลายปีก่อน ฉันเคยมีโอกาสร่วมงานกับศิลปินไทยอยู่บ้าง และตลอดเวลาที่ผ่านมา ฉันได้ตระหนักว่าศิลปินไทยมีความสามารถโดดเด่นอย่างมาก

ปัจจุบัน เมื่อฉันเดินทางมาประเทศไทยบ่อยขึ้น ฉันก็หวังว่าจะได้เป็นตัวแทนของศิลปินไทยในเวทีนานาชาติมากขึ้น และสามารถสร้างโอกาสหรือพื้นที่ที่ใหญ่ขึ้นเพื่อให้พวกเขาได้นำเสนอผลงานต่อผู้ชมทั่วโลก

นอกจากนี้ เรายังดำเนินธุรกิจการประมูลศิลปะ และฉันอยากจัดงานประมูลที่อุทิศให้กับศิลปินไทยโดยเฉพาะในอนาคต การประมูลของเรามักมีผู้ชมมากกว่า 10,000 คน จึงถือเป็นอีกหนึ่งเวทีสำคัญที่ช่วยสร้างการมองเห็นและการยอมรับในวงกว้างได้ฉันมองว่าประเทศไทยมีศิลปินที่โดดเด่นและมีศักยภาพอยู่เป็นจำนวนมาก และหวังว่าเราจะสามารถมีส่วนช่วยผลักดันให้ผลงานของพวกเขาได้รับความสนใจและการยอมรับในระดับนานาชาติมากยิ่งขึ้น.

The post “ศิลปะเป็นของทุกคน” บทสนทนากับ Linda Ma ผู้ก่อตั้ง Linda Gallery first appeared on FINE ART Magazine.

ในฐานะของอดีตนักศึกษาศิลปะ เราต่างทราบกันดีว่าในโลกนี้ การจะทำงานศิลปะให้เป็นที่จดใจในสายตาผู้ชมคนนอกต้องอาศัยปัจจัยที่สำคัญอย่างหนึ่งคือ “ความต่อเนื่องของการทำงาน” ที่ต้องสะสมระยะเวลาและจำนวนของผลงานให้ได้ในระดับหนึ่ง และจะเป็นอย่างไรถ้าหากศิลปินคนหนึ่งต้องการที่จะ “เปลี่ยนแนว” การทำงานของตนเองจากหน้ามือเป็นหลังมือ ตัวตนและภาพลักษณ์ที่สั่งสมมาของเราจะกลายเป็นอย่างไร อัตตาของเราจะเปลี่ยนแปลงไปไหม??

คำถามเหล่านี้ย่อมเคยเกิดขึ้นกับทุกคนในทุกช่วงของการเปลี่ยนผ่านในชีวิต และนั่นก็คือสิ่งที่ผู้เขียนได้รับจากการได้พูดคุยกับณัฐพล สวัสดี ศิลปินเจ้าของนิทรรศการ “GUT” (ลำไส้ ลำแสง) ที่กำลังจัดแสดงผลงานอยู่ ณ ช่วงเวลานี้ ซึ่งกำลังบอกเล่าการเปลี่ยนผ่านรูปแบบการทำงานศิลปะครั้งใหม่ของเขาได้อย่างน่าสนใจ

จุดเริ่มต้นของนิทรรศการนี้เป็นอย่างไร

“สำหรับนิทรรศการนี้ค่อนข้างจะแตกต่างไปจากนิทรรศการที่ผ่านมา ด้วยความที่เมื่อก่อนเราจะคิดงานเป็นโปรเจค แต่ครั้งนี้เราเลือกที่จะทำงานเป็นจิตรกรรมที่ค่อยๆต่อยอดไปชิ้นต่อชิ้น เพราะเรารู้สึกว่าวิธีคิดโปรเจคแบบศิลปะร่วมสมัยมันอาจจะไม่ตอบโจทย์ของเรา แต่พอเราเริ่มวาดรูป เรารู้สึกได้ว่าสิ่งนี้มันสามารถนำพาให้เราไปได้ไกลกว่านั้น ไม่ได้ถูกจำกัดด้วยหัวข้อทางศิลปะ

“นิทรรศการนี้มีชื่อว่า ลำไส้ ลำแสง เนื่องจากผมพบว่า ลำไส้ของเราเปรียบเสมือนกับสมองที่สองของมนุษย์ แต่ไม่ใช่สมองที่ทำหน้าที่เชิงตรรกะ แบบที่สมองในหัวของเราเป็น แต่เป็นสมองที่ตอบสนองต่อสัญชาตญาณ ความกลัว ความกล้า ความโกรธ เชื่อมโยงไปกับการที่สมองของเราหลั่งสารคอร์ติซอล (cortisol) ฮอร์โมนความเครียดผ่านแกนสมองและลำไส้ที่ส่งผลโดยตรงต่อระบบย่อยอาหาร ทำให้เกิดอาการปวดท้อง มวนท้อง ซึ่งเวลาที่เรารู้สึกแบบนั้น เราก็อยากจะผ่าลำไส้ของเราออกมาดู ไอเดียของเราก็มาจากตรงนี้

“ส่วนผลงานในนิทรรศการนี้ก็แตกต่างไปจากนิทรรศการครั้งก่อน แต่เป็นการนำเสนองานจิตรกรรมที่บอกเล่าเรื่องราวประสบการณ์ต่างๆในชีวิตที่เราเคยพบเจอมา สอดแทรกไปกับสัญลักษณ์เฉพาะตัว โดยเนื้อหาของภาพจะไม่มีลำดับการเล่าเรื่องใดๆ แต่อยากให้ผู้ชมได้เข้ามาเผชิญหน้ากับภาพเหล่านี้โดยตรง

“ผลงานรูป ‘ปลวก’ นี่เป็นผลงานชุดแรกๆของซีรีส์นี้ เราเขียนภาพทับซ้อนกันไปมาหลายชั้นมาก ทั้งเนื้อสี พอกดิน พ่นสเปรย์ หัวปลวกนี้ก็คือสิ่งที่เราเคยใช้สวมใส่จริงๆใน ผลงานชุดก่อนหน้า เราพยายามที่จะเล่าเรื่องอะไรบางอย่างผ่านภาพทิวทัศน์นี้ ให้มีความหลอน มีกลิ่นอาย Black Metal ในดินแดนบางแห่ง เราใช้เวลานานมากกับงานชิ้นนี้ ประมาณ 4-5 เดือนกว่าจะสามารถจบงานได้”

จะเห็นได้ว่าผลงานที่ผ่านมาค่อนข้างมีรูปแบบและเนื้อหาที่เข้มข้นมากๆ แต่ทำไมจึงหันมาทำงานประเภทจิตรกรรม

“เราคิดว่า กระแสการทำงานศิลปะร่วมสมัยในช่วงเวลานี้ เป็นสิ่งที่น่าเบื่อ มีแต่ท่าทีอะไรบางอย่าง เหมือนคนทั้งโลกต้องการเหตุผลและคำอธิบายไปเสียทั้งหมด และเมื่อมองย้อนกลับมาสำรวจดูตัวเอง เรากลับพบว่า ณ เวลานี้ งานศิลปะของเราเองก็เหมือนจะขาดรสชาติ ชีวิต หรืออะไรไป ถ้างั้นเราก็ย้อนกลับไปเป็นเด็กอีกครั้ง เราชอบขีดเขียน ชอบวาดรูป แสดงออกผ่านจิตใต้สำนึกไปเลยดีกว่า

เส้นทางการทำงานศิลปะของคุณที่ผ่านมาเป็นอย่างไร

“เราเคยเรียนที่คณะศิลปกรรมศาสตร์ สาขาวิชาทัศนศิลป์ มหาวิทยาลัยกรุงเทพซึ่งปัจจุบันเปลี่ยนชื่อภาควิชาไปแล้ว ระบบการเรียนที่นี่เรียกร้องให้เราต้องทำงานในเชิง conceptual base ไปเลย ซึ่งไม่ได้ลงลึกในเรื่องของกระบวนการภาคปฏิบัติ แม้จะมีการเรียนวาดเส้นหรือจิตรกรรมในช่วงปี1 ปี2 แต่เมื่อขึ้นชั้นปีต่อมาก็ไม่ได้มีการระบุว่าจะต้องให้เราต่อยอดสิ่งเหล่านี้อย่างไร นั่นก็เป็นปัจจัยที่ทำให้เราต้องแสวงหาสิ่งใหม่อยู่ตลอดเวลา

“ผลงานของเราในช่วงแรก จะพบว่าเราค่อนข้างต่อต้านการทำงานด้วยระบบสตูดิโอมาก เพราะเราเชื่อว่าสังคมการทำงานศิลปะที่เราอยู่ มันเรียกร้องให้เราต้องออกไปทำงานศิลปะบนท้องถนน นอกสตูดิโอ เราถูกหล่อหลอมมาด้วยสภาพแวดล้อมแบบนั้นจริงๆ

“ทว่า สิ่งที่เราโหยหามาตลอดเป็นเวลา 10 ปีนี้ เราพึ่งได้ค้นพบว่า การวาดรูปมันช่วยตอบสนองต่อความต้องการอะไรบางอย่างที่อยู่ข้างในของเรา เมื่อก่อนเรามองว่างานจิตรกรรมเป็นสิ่งล้าหลัง ไม่ตอบสนองต่อโลกในยุคนี้ แต่พอมาวันนี้ เรากลับมองว่า จิตรกรรมนี่แหละ คือ สิ่งที่ตอบสนองต่อโลกในทุกวันนี้ เรามอง ณ บริบทของทุกวันนี้ด้วย

“อาจเพราะว่าเราเคยทำงานศิลปะที่มีเนื้อหาเกี่ยวกับการวิพากษ์สังคมด้วย จนเราตระหนักได้ว่าสิ่งที่ผู้คนบนท้องถนนเขาทำกัน เขาสามารถทำได้ดีกว่า(งานศิลปะของเรา) แล้วเราจะทำศิลปะต่อไปเพื่ออะไร?

“แต่สำหรับงานชุดที่ผ่านมา เราแฮปปี้ประมาณนึงนะ แต่เราก็ยังรู้สึกว่า มันยังขาดกระบวนการบางอย่างระหว่าง ตัวเรา กับ ผลงาน ด้วยกระบวนการผลิตที่เราต้องให้ผู้อื่นเป็นคนทำและเราไม่สามารถเข้าไปควบคุมมันได้ แต่พอเราได้มาทำงานจิตรกรรมด้วยตนเอง นั่นก็ช่วยเติมเต็มสิ่งที่เราโหยหาในอดีต”

“การทำงานของเราครั้งนี้ก็สะท้อนหลายๆอย่างของเรา เพลงที่ฟัง หรือ จิตรกรที่ชอบ เช่น Andre Butzer, Bjarne Melgaard, Jonathan Meese, Miriam Cahn ฯลฯ รูปฟอร์มในงานจิตรกรรมของเราครั้งนี้ เราตั้งใจให้มีลักษณะที่เป็นการ์ตูนผสมสไตล์ภาพแบบ expressionism (การสำแดงอารมณ์) สีสันอะไรบางอย่างไม่ได้มุ่งเน้นไปที่ความสมจริงแต่อย่างใด เพราะเราก็ยังคงมีความต่อต้านศิลปะแบบ academic อยู่ส่วนหนึ่ง

“เราเริ่มเรียนรู้เทคนิคการวาดภาพสีน้ำมันจาก Youtube เราไม่เคยรู้มาก่อนเลยว่า การเขียนสีน้ำมันนั้นมีเทคนิคอะไรบ้าง หรือ กฎการเขียนสีน้ำมันอย่าง ‘Fat-over-Lean’ ฯลฯ เราจึงทดลองเขียนสีน้ำมันจากทฤษฎีเหล่านั้นขึ้นมา”

“อย่าง Bye Bye future ในภาพจะมีกลุ่มนักศึกษา หรือ เพื่อนๆของเราที่กำลังออกเดินทางล่องเรือออกไป เหลือแต่เพียงเราที่สวมปลอกแขน Black metal โบกมือลาอยู่บนฝั่ง เราพยายามพูดถึงภาวะอะไรบางอย่าง เราไม่รู้หรอกว่า คนภายนอกจะมองเราในฐานะใด หลังจากที่เราทำนิทรรศการ(จิตรกรรม)แบบนี้ เพราะงานศิลปะของเราที่ทำมาตลอด10ปี มันสร้างภาพลักษณ์ให้เราดูเป็นแบบนั้นมาโดยตลอด”

นอกจากนี้ผลงานชิ้นดังกล่าว ณัฐพลได้ทำการทาบแขนของตนเองและร่างภาพลงไปบนผืนผ้าใบ เพื่อชดเชยและแก้ปัญหาทักษะไปในตัว นับเป็นกลวิธีการวาดภาพที่ชวนให้นึกถึงวันวานเมื่อครั้งที่เรายังเป็นเด็กอยู่ไม่ใช่น้อย

ถ้าสังเกตผลงานหลายๆชิ้นในนิทรรศการ จะพบว่ามีการใช้สัญลักษณ์บางอย่างที่สื่อถึงสิ่งอาจม ศาสนา ความตาย ทำไมจึงเป็นเช่นนั้น

“เราก็ไม่รู้เหมือนกันว่าทำไมเราถึงชอบ ‘เยี่ยว’ อย่างภาพนี้ก็มีที่มาจากพระปิดตา แต่สิ่งที่ไหลมากลับเป็นเยี่ยวแทน เราอยากให้ภาพเหล่านี้มีความเป็น Punk และดูดิบเถื่อนด้วย

“สำหรับเรา ณ เวลานี้ แม้จะไม่ได้นับถือศาสนาพุทธแล้ว แต่เราไม่มีเจตนาลบหลู่ศาสนาแต่อย่างใด เราแค่สนใจรูปทรงของพระพุทธรูปอ้วนๆแล้วนำมาเป็นต้นแบบเท่านั้น รวมถึงภาวะของการปิด เราคิดว่านี่คือสิ่งที่ล้ำลึกนะ ด้วยความเป็นปริศนาธรรมของรูปเคารพ

“ถ้าหากพูดเรื่องของศาสนาแล้ว สิ่งที่เรานับถืออยู่ ณ ตอนนี้ การทำงานศิลปะ วาดรูปคน วาดรูปดวงตา นี่ถือว่าผิดหลัก และภาพเหล่านี้ บางภาพเราก็กำลังเล่าความรู้สึกที่มีต่อสถานการณ์โลก หรือ บ้านเมือง อยู่ด้วยเช่นกัน

“มุมมองเรื่องโลกหลังความตายของเราเปลี่ยนไปมาก เพราะสิ่งที่เรานับถืออยู่ตอนนี้นั้นพลิกไปจากความเชื่อเรื่องความตายในศาสนาพุทธอย่างสิ้นเชิง จากการใฝ่หาความสงบหรือนิพพาน ตัดขาดจากวัฏสงสาร กลายมาเป็นความเชื่อว่า เราจะต้องเตรียมตัวเพื่อไปเผชิญกับสิ่งที่อยู่ในโลกหน้า เรายังมีทางที่ต้องไปต่อ ชีวิตเรายังไม่จบเพียงเท่านี้”

“เราคิดว่า อยากจะให้โชว์นี้เปิดอะไรบางอย่าง เพราะเราทำงานหลากหลายสุดๆ ต่อไปอาจะมีการผลิตซ้ำประเด็นที่สนใจมากขึ้น เรายังคงศึกษาศาสตร์ของงานจิตรกรรมเสมอ ทำไมจิตรกรถึงทำงานแบบนี้ ทำงานตอบสนองอารมณ์ความรู้สึก เราคิดว่างานแนว figurative painting ที่มีความอัปลักษณ์ ดูน่ากลัว จนถึงอัปรีย์จัญไรก็ยังไม่ค่อยพบเจอมากในเมืองไทย เราก็หวังว่าจะได้เห็นสิ่งที่เราชอบจากฝีมือของคนอื่นเหมือนกัน” ณัฐพลกล่าวปิดท้าย

The post “GUT” (ลำไส้ ลำแสง) first appeared on FINE ART Magazine.

นับตั้งแต่ปี 1997 ที่เขาเปิด Harper’s แห่งแรกที่ East Hampton เรื่อยมาจนถึงการได้ร่วมงานกับ One Wall Art Foundation ประเทศไทย สู่ความต้องการที่จะเปิดตลาดใหม่ในภูมิภาคเอเชีย กลายเป็นจุดเริ่มต้นของ Harper’s Bangkok แกลเลอรี่ศิลปะร่วมสมัยจากวิสัยทัศน์ของฮาเปอร์ ร่วมกับบริษัทสยามกลการ จำกัด ที่มองเห็นโอกาสและศักยภาพของตลาดซื้อ-ขายงานศิลปะในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ โดยการเปลี่ยนพื้นที่ 2,500 ตารางฟุตของอาคาร Siam Patumwan House ให้กลายเป็นแกลเลอรี่แห่งใหม่กลางกรุงเทพฯ ภายใต้การออกแบบของ studioMDA สถาปนิกจากนิวยอร์กร่วมกับทีมสถาปนิกไทย

สำหรับนิทรรศการแรกของ Harper’s Bangkok นำเสนอ Lost and Found นิทรรศการเดี่ยวครั้งแรกในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ของศิลปินชาวอเมริกัน Joel Mesler

สำหรับ Joel Mesler เขาคือศิลปินผู้สร้างสรรค์ผลงานจิตรกรรมที่ผสมผสานระหว่าง งานออกแบบตัวอักษร (Typography), งานออกแบบลวดลายพืชพันธุ์ (Botanical Pattern Design) และ ภาพเขียนทิวทัศน์ที่ให้บรรยากาศแบบพื้นที่เขตร้อนอันอบอวลไปด้วยกลิ่นอายของภาวะโหยหาอดีต (nostalgia) เช่นเดียวกับผลงานทั้ง 18 ชิ้นที่นำมาจัดแสดง Lost and Found กับการบอกเล่าเรื่องราวการออกค้นหาตัวตน ความทรงจำ เรื่องราวชีวิตของศิลปินผ่านสีสันบนผืนผ้าใบกับผลงานทั้ง 18 ชิ้น

นิทรรศการ ‘Lost and Found’ เปิดให้เข้าชมตั้งแต่วันนี้ – 30 พฤษภาคม 2569 ที่ Harper’s Bangkok ชั้น L อาคารสยามปทุมวัน เฮ้าส์ เปิด อังคาร-เสาร์ เวลา 11.00 – 18.00 น.

แม้จะมีการเปิดตัวของพื้นที่ทางศิลปะหลายก่อนหน้า อย่าง Dib Bangkok, Bangkok Kunsthalle หรือ Khao Yai Art Forest ทว่าเข้าสู่ไตรมาสที่สองของปี 2026 หลายคนอาจจะพอได้ยินข่าวสารในวงการศิลปะร่วมสมัยไทยเกี่ยวกับแกลเลอรี่หลายแห่งในกรุงเทพฯ ที่จะเริ่มมีการปรับกิจการเปลี่ยนแผนการดำเนินงาน การย้ายทำเลที่ตั้ง ไปจนถึงการปิดตัวของแกลเลอรี่จำนวนหนึ่ง ซึ่งก็เป็นที่น่าสนใจว่าผู้บริหาร Harper’s Bangkok เล็งเห็นโอกาสหรือความเป็นไปได้ใดในตลาดการซื้อ-ขายงานศิลปะของเมืองไทยในภาวะเศรษฐกิจที่เป็นเช่นนี้ เราก็คงจะต้องมาจับตาต่อไป

The post เปิดตัว ‘Harper’s Bangkok’ แกลเลอรีจากนิวยอร์ก ณ ‘สยามปทุมวัน เฮ้าส์’ ประเดิมนิทรรศการ ‘Lost and Found’ ของ ‘Joel Mesler’ first appeared on FINE ART Magazine.

อารยา ราษฎร์จำเริญสุข: บางสิ่งส่วนในวันข้างหน้า ภาคต่อของนิทรรศการอารยา ราษฎร์จำเริญสุข: กรรมเก่าเดิม (2025) ที่มูลนิธิ 100 ต้นสน ได้ร่วมกับพิพิธภัณฑ์ศิลปะร่วมสมัยใหม่เอี่ยมนำเสนอเว็ปไซต์คลังข้อมูลที่รวบรวมผลงานวิดีโอจอเดี่ยวของอารยา ราษฎร์จำเริญสุขจากช่วงเวลาร่วมครึ่งศตวรรษ

สำหรับนิทรรศการล่าสุดนี้ คือการนำเสนอเรื่องราวของอารยา ราษฎร์จำเริญสุขที่ไม่ใช่ในฐานะของศิลปินผู้ทำงานศิลปะ แต่เป็นการนำเสนอในบทบาทของนักเขียน ผู้สร้างสรรค์ผลงานด้วยการใช้ตัวอักษรและการประพันธ์แต่งแต้มโลกอีกใบ ผ่านมุมมองของณัฐดนัย ทรงศรีวิลัย ภัณฑารักษ์ประจำนิทรรศการ

“จุดเริ่มต้นของนิทรรศการนี้ มีด้วยกัน 2 ส่วนด้วยกัน เริ่มจากอาจารย์สายัณห์ แดงกลม (อาจารย์ นักวิจารณ์ นักวิชาการ และ ‘เพื่อนนักประวัติศาสตร์ศิลปะ’ ของอารยา ราษฎร์จําเริญสุข) ซึ่งเป็นอาจารย์ของผม ท่านรู้มาว่าอาจารย์อารยาเองมีนิยายอยู่ 2 เรื่องที่ยังเขียนไม่เสร็จ และก็มีความรู้สึกว่า อยากจะเอานิยายเหล่านั้นมาทำอะไรซักอย่าง เพราะอาจารย์อารยาเขาก็ได้หยุดเขียนไปแล้ว อาจารย์สายัณห์จึงชวนให้อาจารย์อารยามาทำนิทรรศการ แล้วก็ได้รับหน้าที่ให้เข้ามาเป็นภัณฑารักษ์ในครั้งนี้

“ประกอบกับช่วงเวลานี้ มิวเซี่ยมหลายๆที่กำลังมีการจัด Retrospective ของอาจารย์อารยากัน ผมจึงเข้าไปขอนิยายของอาจารย์อารยา ชื่อ‘ความไม่ปรากฏ’และต้องการจะทำนิทรรศการ Retrospective งานเขียนของเธอ เรารู้สึกว่า นี่มันสอดคล้องกับสิ่งที่100ต้นสนเคยนำเสนออาจารย์อารยาในอดีต

“อีกส่วนหนึ่งคือ ทางด้านมูลนิธิ100ต้นสนเอง เคยทำนิทรรศการศิลปินกำลังพยายามกลับไปเป็นนักเขียน (2017) ซึ่งนำเสนออาจารย์อารยาในฐานะ ‘นักเขียน’ เพราะตัวของอาจารย์อารยาเองก็เป็นนักเขียนมาโดยตลอด แต่การที่จะมีองค์กรใดองค์กรหนึ่งให้การรองรับสถานะนักเขียนของเธอนั้นก็ยังไม่ค่อยจะมีนัก โดยผลผลิตจากนิทรรศการนั้นก็คือหนังสือ ‘ผุดเกิดมาลาร่ำ’ ที่เราได้ส่งไปเข้าชิงรางวัลซีไรต์ (S.E.A. Write / รางวัลวรรณกรรมสร้างสรรค์ยอดเยี่ยมแห่งอาเซียน)

“ประกอบกับช่วงเวลานี้ มิวเซี่ยมหลายๆที่กำลังมีการจัด Retrospective ของอาจารย์อารยากัน ผมจึงเข้าไปขอนิยายของอาจารย์อารยา ชื่อ‘ความไม่ปรากฏ’และต้องการจะทำนิทรรศการ Retrospective งานเขียนของเธอ เรารู้สึกว่า นี่มันสอดคล้องกับสิ่งที่มูลนิธิ100ต้นสนเคยนำเสนออาจารย์อารยาในอดีต

“เป็นที่มาของกำแพงต่างๆในห้องนี้ เริ่มจากกำแพงแรกที่รวมงานเขียนหลายๆเล่มและแบบร่างแรงบันดาลใจต่างๆที่กลายมาเป็นงานเขียนของอาจารย์อารยา เรียงจากขวาไปซ้าย เริ่มจากงานเขียนที่มีความเป็นวิชาการมากที่สุดไปถึงงานเขียนที่มีความเป็นวรรณกรรมมากที่สุด

“ด้านขวาสุด ‘รู้หลับกับศิลป์: ประเด็นทัศนศิลป์และลายลักษณ์ว่าด้วยศิลปะ’ เป็นงานเขียนที่อาจารย์อารยาเขียนขึ้นเพื่อขอตำแหน่งทางวิชาการ แม้จะไม่ผ่านการประเมิน แต่อาจารย์ก็เลือกที่จะเขียนหนังสือเล่มนี้ขึ้นมาจนเสร็จ ซึ่งสุดท้ายคนก็หยิบเอาไปใช้อ้างอิงในเชิงวิชาการและการวิจัยอยู่ดี

“เล่มที่2 ‘การทรยศของดวงจันทร์’ เป็นงานเขียนที่อาจารย์อารยาสะท้อนผลงานศิลปะของตัวเอง รวมถึงงานวรรณกรรม ข้อเขียน บทบรรยาย บทวิเคราะห์ มีความคล้ายคลึงกับ ‘บทที่2 ทบทวนวรรณกรรม’ที่อยู่ในงานวิชาการแต่ลดทอนความจริงจังลง

“เล่มที่3 ‘ผุดเกิดมาลาร่ำ’ นิยายกิ่งอัตชีวประวัติของตัวอาจารย์อารยาเอง และถูกแปลไว้เป็นภาษาไทยและภาษาอังกฤษ

“เล่มที่4 ‘(ผม)เป็นศิลปิน’ นิยายที่ให้การเล่าเรื่องโดยมีตัวละคร 2 เพศ โดยมีเนื้อหาที่เกี่ยวข้องกับการวิจารณ์โครงสร้างงานศิลปะในตัว

“เล่มที่5 ‘คืนสิ้นกลิ่นกามรส’ เป็นนิยายเต็มรูปแบบที่ไม่มีเคล้าโครงจากเรื่องจริงใดๆ

“และยังมีหนังสือ ‘ผู้หญิงตะวันออก’ ที่แทรกตัวอยู่กับหนังสือเล่มอื่นๆ ผมคิดว่าหนังสือเล่มนี้คือฐานคิดของหนังสือหลายเล่มๆ แม้จะไม่ใช่หนังสือนิยายแบบเต็มตัว แต่ก็ยังมีการอ้างอิงไปถึงบันทึก งานเขียนเก่าๆของผู้เขียน แล้วจึงถูกหยิบเอามาทำเป็นเรื่องสั้นต่างหาก และมีหลายส่วนที่ไปคาบเกี่ยวกับหนังสือเล่มอื่นที่อาจารย์อารยาเขียน

“นอกจากนี้ จะสังเกตได้ว่า มีการสอดแทรกกระดาษสีต่างๆไว้ทั่วกำแพง ซึ่งเป็นแบบร่างงานเขียน แรงบันดาลใจอื่นๆที่เราเอามาปะติดไว้ร่วมกันเพื่อให้เห็นว่า ในกระบวนการเขียนงานทั้งหมดมีอะไรเกิดขึ้นบ้าง ตั้งแต่ การช็อตโน้ต การจดบันทึก การเขียนจดหมายต่างๆ เช่น จดหมายขอการุณยฆาต จดหมายเขียนตอบเพื่อนศิลปิน และกลายมาเป็นข้อมูลสำหรับการเขียนหนังสือของอาจารย์อารยา”

“อีกส่วนหนึ่งคือ ความช้ำที่เกิดขึ้นบนกระดาษอันมาจากการทำงานของนักเขียน เราสนใจในคุณสมบัติของกระดาษ เพราะเมื่อเขาโดนความชื้น อากาศ หรือการสัมผัสมากๆเข้า ก็จะเกิดร่องรอยความช้ำจากการใช้งานไปอย่างรวดเร็ว ประกอบกับเรายังอยากให้สิ่งที่จัดแสดงอยู่ในนิทรรศการมีความเป็นหนังสือที่สามารถจับต้องได้

“ส่วนงานศิลปะของอาจารย์อารยาเอง เรามองว่า มันมีวิธีการเล่าเรื่องของความรู้สึกผ่านภาพ จนบางทีเรารู้สึกได้ถึงความเป็นส่วนตัวของผู้เขียน มันไม่ได้มีการอธิบายลึกลงไปในรายละเอียดของชิ้นงาน แต่คำอธิบายมันอยู่บนงานเขียน การอ่านงานของเธอ ก็เหมือนการเข้าไปสัมผัสตัวตนจริงๆของอาจารย์อารยา

“ทั้งหมดนี้ เราต้องการจะทำให้ผู้ชมเห็นว่า การที่ใครคนหนึ่งจะถูกยอมรับในฐานะนักเขียนเองก็ดูเหมือนจะยากเย็นเสียเหลือเกิน ต่อให้จะมีปริมาณของผลงานที่มีมากล้นจนเหมือนจะถล่มลงมาก็ตาม ซึ่งสำหรับกรณีของอารยาเองก็เป็นแบบนั้น แม้ในปัจจุบัน ผู้คนจะยอมรับเธอในฐานะนักเขียนมากยิ่งขึ้นแล้ว แต่ในอดีต ภาพของอาจารย์อารยากลับถูกจดจำในฐานะของศิลปินเสียมากกว่า”

“เราได้เสนอไอเดียนี้ให้กับอาจารย์อารยา ถึงการสร้างกำแพง(กระดาษ)ที่มีปริมาณหนังสือมากมายจนเหมือนจะถล่มลงมาทับผู้ชม รวมกับประเด็นของเศษเสี้ยวของความทรงจำ ที่อาจารย์อารยาหยิบเอาความทรงจำเล็กๆน้อยๆมาปะติดปะต่อกันจนออกมาเป็นงานเขียนหลายๆชิ้น กำแพงหนังสือนี้จึงมีภาพของเศษเสี้ยวหนังสือที่แตกตัวออกมาเป็นแผ่นๆ ที่เราสามารถเริ่มอ่านจากตรงไหนก็ได้ ไม่มีการเล่าเรื่องแบบเส้นตรงแต่อย่างใด ความเป็นเศษเสี้ยวที่เหมือนจะถล่มทับลงมาจนแยกไม่ออกว่านี่คือ เรื่องจริง หรือ เรื่องแต่ง นั่นก็เป็นแนวคิดคร่าวๆของกำแพงนี้

“คำถามของเราคือ แล้วเราจะต้องเขียนหนังสือให้เยอะอีกขนาดไหน ฉันถึงจะเป็นนักเขียนอย่างเต็มตัว?”

“กำแพงที่สอง คือ ผ้า5ผืนและข้อความจากหนังสือนิยายที่ยังเขียนไม่เสร็จของอาจารย์อารยา ชื่อ ‘ความไม่ปรากฏ’ และยังมีเนื้อหาของหนังสืออีกเล่มคือ ‘มวล’ ไว้ที่ช่วงท้าย อาจารย์อารยาต้องการนำเสนอความเป็นผู้หญิงของตัวเองด้วยการใช้ผ้าเพื่อให้เกิดความพลิ้วไหว แผ่ล้อม มีความโอบอ้อมอะไรบางอย่างอยู่ตลอดเวลา ขณะเดียวกันก็ยังมีการขยับไหวแบบควบคุมทิศทางไม่ได้

“เป็นที่มาของผ้าชีฟอง (Chiffon) 5 ผืน โดยมีภาพพื้นหลังเป็นรูปถ่ายงานศิลปะของอาจารย์อารยา อ้างอิงไปกับเนื้อหาแต่ละท่อน เช่น ผืนแรก “ผู้หญิงนักเขียน” เป็นภาพของอาจารย์อารยาเดินจูงหมาที่ริมชายหาด, ผืนที่สอง “วิญญาณหมาคุยกัน” เป็นภาพหมาของอาจารย์อารยา, ผืนที่สาม “ดวงวิญญาณหมาลอยล่อง”, ผืนที่สี่ “เจ้าหนูนิน” หมาของอาจารย์อารยา, และผืนที่ห้า “โครงงานเขียนทั้งหมด” เป็นรูปด้านหลังของอาจารย์อารยาแบบเลือนราง ผ้าทั้งห้าผืนสามารถสัมผัสได้ เราเย็บขอบผ้าให้มีความเผยอคล้ายขอบกระดาษที่ถูกใช้งานบ่อยๆ

“ด้านหลังคือ ผลงานดิจิทัลพริ้นของอาจารย์อารยา ซึ่งเคยจัดแสดงในนิทรรศการ A Novel in Necessity’s Rhythm, solo exhibition (2020) ที่ Tyler Rollins Fine Art (นิวยอร์ก, สหรัฐอเมริกา) แสดงข้อความจากผุดเกิดมาลาร่ำที่ถูกแปลเป็นภาษาอังกฤษ เหตุที่เราเอามาจัดแสดงไว้ด้านหลัง อ้างอิงจากตอนท้ายของผุดเกิดมาลาร่ำซึ่งกล่าวถึงชะตากรรมของผู้หญิงที่ต้องการจะฆ่าตัวตายแต่ทำไม่สำเร็จ เธอจึงต้องใช้ชีวิตอย่างที่เธอจะต้องเป็น

“เรื่องนี้มันเริ่มต้นที่ผู้หญิงนักเขียนพยายามรมควันตัวเองในบ้าน เป็นฉากที่ดำเนินต่อจากเหตุการณ์ในผุดเกิดมาลาร่ำว่า แม้เธอจะรอดชีวิตจากเหตุการณ์ที่ผ่านมา แต่สุดท้ายเธอก็สามารถทำการฆ่าตัวตายได้สำเร็จ”

“ถัดมาที่ผลงานวิดีโอที่กลางห้องนิทรรศการ งานวิดีโอชิ้นนี้คือ วิดีโอที่ไม่มีภาพ อาจารย์อารยามีผลงาน performance อยู่หลายชิ้นที่นำฉากและบทพรรณนาในนั้นมาถอดความและเรียบเรียงใหม่เป็นงานเขียนของเธอ รวมถึงหนังสือที่จัดแสดงอยู่ในห้องนี้

“งานเขียนเหล่านี้ แม้ไม่ได้ตรงกับคำบรรยายของวิดีโอทั้งหมด จากเนื้อหาที่เล่าด้วยภาษาพูดก็เปลี่ยนไปกลายเป็นภาษาเขียน เราจึงนำงานเขียนชุดนี้กลับไปนำเสนอใหม่ในรูปแบบของวิดีโอ โดยไม่ใช้ภาพเป็นตัวเล่าเรื่อง แต่ใช้ตัวอักษรเป็นตัวเล่าแทน”

“วิธีคิดของกำแพงทั้งสามด้านนี้ มาจากชื่อนิทรรศการ ศิลปินกำลังพยายามกลับไปเป็นนักเขียน (2017) ของ100ต้นสน แบ่งออกเป็น ‘ศิลปิน’ ‘กำลังพยายาม’ ‘กลับมาเป็นนักเขียน’

“บนกำแพงเราจะเห็นงานจัดวาง (installation) เป็นเสื้อของคุณป้าของอาจารย์อารยา ซึ่งเธอเคยใช้สวมใส่ประกอบการแสดงจริงๆ และยังเป็นส่วนหนึ่งในศิลปะการจัดวาง ห้องของผู้หญิงวัย40 เสื้อตัวนี้ทำหน้าที่ในฐานะงานศิลปะและภาพแทนของอาจารย์อารยาในเวลาเดียวกัน

“ดังนั้นเมื่อตัววิดีโอไม่เหลือภาพที่ใช้ในการเล่าเรื่อง เราจึงใช้เสื้อตัวนี้ทำหน้าที่ในการเล่าเรื่องแทน

“อีกส่วนหนึ่ง คือ เสียงที่ใช้บรรยายเนื้อหาของวิดีโอ ซึ่งกำลังเล่านิยายเรื่องใหม่ของอาจารย์อารยาอยู่ โดยเสียงนี้เป็นเสียงจาก AI (ปัญญาประดิษฐ์) ที่สร้างขึ้นเพื่อสื่อถึงอีกตัวตนหนึ่งของอาจารย์อารยาที่ชื่อ “ไล ลียา” (โปรเฟสเซอร์ ดอกเตอร์ ไล ลียา หนึ่งในตัวละครจากผุดเกิดมาลาร่ำ) อ้างอิงจากเนื้อหาที่อยู่ในผุดเกิดมาลาร่ำซึ่งกล่าวถึงอัตชีวประวัติของผู้หญิงคนนี้. นอกจากนี้ ยังมีการปรากฏตัวของไล ลียาในงานชิ้นอื่นๆของอาจารย์อารยาอีก ทว่าตัวของไล ลียาเองมีชีวิตอยู่แค่ในงานเขียนและงานศิลปะ แต่ไม่เคยปรากฏเสียงพูดของตนเอง

“เราจึงมาคิดต่อว่า คนที่จะมาเป็นผู้เล่าเนื้อหาของงานเขียนชุดนี้ให้ผู้ชมฟังเอง ก็ไม่น่าจะเป็นอาจารย์อารยา แต่ควรที่จะเป็นไล ลียา เพราะเธอคือบางสิ่งที่เหมือนกับอาจารย์อารยาแต่ไม่ใช่อาจารย์อารยา ทุกอย่างจึงลงล็อคที่การจำลอง (Simulate) เสียงของไล ลียาขึ้นมาใหม่ด้วยการใช้ AI

“ที่กลางห้องเป็นการรวบรวมงานเขียนต่างๆของอาจารย์อารยาไว้ ไม่ว่าจะเป็นหนังสือ งานเขียนวิชาการ นิยาย ทั้งที่ตีพิมพ์ และไม่ถูกตีพิมพ์ เช่น ผุดเกิดมาลาร่ำ ทุกเวอร์ชั่น ได้แก่ เวอร์ชั่นมูลนิธ100ต้นสน, เวอร์ชั่นของสำนักพิมพ์มติชน, เวอร์ชั่นภาษาอังกฤษที่ไม่ถูกตีพิมพ์, และ เวอร์ชั่น digital proof

“เราพยายามรวบรวมหนังสือทุกเล่มของอาจารย์อารยาเท่าที่จะหาได้ ขาดแต่เพียงสูจิบัตรบางเล่มเท่านั้น”

“นอกจากนี้ เรายังจัดแสดงกระดาษที่เผยให้เห็นวิธีการทำงานของอาจารย์อารยา อธิบายถึงขั้นตอนการเขียนงาน ทั้งการเริ่มต้น หาประเด็น รวมถึงการพัฒนากระบวนการทำงานวิดีโอ มีคำปาฐกถา บทความครั้งที่อาจารย์อารยายังเป็นนักศึกษา เคล้าโครงของนิยายเล่มต่างๆ

“การออกแบบนิทรรศการในครั้งนี้ เราได้รับแรงบันดาลใจหลายส่วนมาจากการอ่านนิยายของอาจารย์อารยา เช่น ประโยค ‘ในห้องทีวีเปิดตลอดกาล บางครั้ง ภาพและเสียงไม่ตรงกัน’ นี่ก็กลายมาเป็นสาเหตุของงานวิดีโอที่มีภาพกับเสียงที่ไม่ตรงกัน

“ส่วนของแท่นกลางนิทรรศการ เราก็หยิบมาจากบทพรรณนาหนึ่งในนิยายที่ว่า ‘อยู่มาวันหนึ่ง กำแพงก็เกิดขึ้นมา แบ่งแยกซ้ายขวา ตะวันออก ตะวันตกออกจากกัน วันหนึ่งกำแพงก็พังทลาย หายไปครึ่งหนึ่ง ทั้งบนล่าง และซ้ายขวา’ เราจึงเลือกที่จะนำเสนอโต๊ะวางหนังสือในรูปแบบของแท่นขนาดใหญ่จนเหมือนกับเป็นกำแพงที่กินพื้นที่จนเกือบจะขวางกั้นห้องออกจากกันเป็นสองส่วน”

“สุดท้าย คือ A Contributory Project เป็นส่วนที่ท้าทายมาก เราได้ติดต่อไปยังคนที่มีความรู้จักหรือคนใกล้ชิดกับอาจารย์อารยากว่า 42 รายชื่อ เพื่อขอถ้อยความที่พวกเขารู้สึกประทับใจจากคำพูด ข้อความ หรืองานเขียนของอาจารย์อารยา แล้วเอามาเรียบเรียงใหม่ ในรูปของ Text art ขนาด 16 ตารางเมตร

“บนกำแพงนี้ สามารถอ้างอิงได้ค่อนข้างหลายเรื่อง เช่น นิยายเรื่องใหม่เริ่มต้นเขียนที่ปีไหน/เขียนให้ใคร, อาจารย์อารยาพูดถึงตนเองเอาไว้ว่าอย่างไร, หรือ บทวิจารณ์ของอาจารย์อารยาที่เคยให้สัมภาษณ์ไว้แต่ไม่เคยถูกเผยแพร่ตีพิมพ์”

“เราคิดว่า การที่เราได้ทำงานกับศิลปินที่มีชื่อเสียง เราก็อยากจะนำเสนอเขาด้วยวิธีการใหม่ๆที่แตกต่างไปจากการนำผลงานของเขามาจัดแสดงไว้เฉยๆ นิทรรศการนี้ คือ นิทรรศการของงานเขียน ซึ่งเรามองว่า วิธีการที่เราดูงานศิลปะกับวิธีการที่เราอ่านหนังสือคือวิธีการเดียวกัน นั่นคือ การใช้สายตาดูด้วยวิธีการต่างๆ

“ไม่ว่าจะดูแล้วประกอบสิ่งต่างๆเข้าด้วยกันจนเป็นเรื่อง หรือ ดูแล้วแยกประโยคเพื่อให้เกิดการตีความ เป็นวิธีการเดียวกันแค่ เราถูกฝึกให้ทำงานกับสิ่งนี้คนละแบบ

“นิทรรศการนี้จึงเหมือนกับการดูด้วยวิธีการหลายๆแบบทั้ง เปิดเพื่อดู นั่งรอเพื่อ เพ่งถอยเพื่อดู เข้าไปเพื่อดู เราอยากให้มีวิธีการดูงานที่หลากหลายเกิดขึ้นในพื้นที่นี้”

“การทำงานในฐานะภัณฑารักษ์ครั้งนี้ ก็เหมือนกับเป็นการเจอกันระหว่าง ศิลปินที่ทำงานคาบเกี่ยวระหว่างยุคสมัยใหม่กับยุคร่วมสมัย กับ ตัวเราที่เป็นคนรุ่นใหม่”

“อาจารย์อารยาได้จุดประกายให้กับเราค่อนข้างเยอะสำหรับนิทรรศการนี้ เราพูดคุยกับอาจารย์อารยาเกี่ยวกับแนวทางการจัดนิทรรศการ เมื่อครั้งที่อาจารย์ลงมาที่กรุงเทพฯ ตอนเริ่มทำงานด้วยกันมาประมาณหนึ่งเดือนนึง ซึ่งเขารู้ว่า เรากลับไปศึกษางานเขาเยอะมากๆ แม้กระทั่งวิทยานิพนธ์ของเราก็ใช้มีการอ้างอิงถึงผุดเกิดมาลาร่ำ อาจารย์จึงเซนต์ด้านในปกไว้ว่า

“เอิร์ธ (ณัฐดนัย ทรงศรีวิลัย) เอาความหนักในอดีต มาสู่มือ-ใจอีกหน แต่หวังว่าความช้ำจากการอ่านซ้ำจะนำไปสู่ บางสิ่งส่วนในวันข้างหน้า
รอนะ
15 มิ.ย 68
เขียนจากหนังสือ ช้ำในเล่ม แต่บ่มในใจ
ในรู้สึก
ขอบคุณนะ”

“ผมคิดกับคำว่าความ ‘หนักในอดีต’ กับ ‘ความช้ำจากการอ่านซ้ำ’ เยอะมาก ว่าอดีตของงานเขียน มันจะสามารถพาเราไปถึงไหนได้บ้าง เลยเอาคำลงท้ายว่า ‘บางสิ่งส่วนในวันข้างหน้า’ มาใช้เป็นชื่อของนิทรรศการในที่สุด”

The post อารยา ราษฎร์จำเริญสุข: บางสิ่งส่วนในวันข้างหน้า first appeared on FINE ART Magazine.

ในยุคที่อินเทอร์เน็ตเชื่อมต่อโลกทั้งใบเข้าหากัน เราจะสามารถสังเกตได้ว่า ศิลปินในปัจจุบันมักแสวงหาวิธีการใหม่ๆ ที่จะสร้างสรรค์ผลงานศิลปะในรูปแบบของตนเอง ด้วยการกลับไปหยิบเอาแรงบันดาลใจในวัยเด็กของตนเองมาปรับใช้อย่างมากมาย โดยเฉพาะกับศิลปินที่เกิดในช่วงยุค90 ที่เติบโตมาในช่วงของการเปลี่ยนผ่านระหว่างเทคโนโลยีอนาล็อกไปสู่เทคโนโลยีดิจิทัล และนำองค์ประกอบของสิ่งเหล่านี้มานำเสนอได้อย่างน่าสนใจ

ท่ามกลางผลงานศิลปะอันความหลากหลายนี้เอง ศิลปินที่มีผลงานโดดเด่นที่สุด ณ ช่วงเวลานี้คงจะเป็นเกา ฮัง (Gao Hang) ศิลปินจากจีนแผ่นดินใหญ่ที่กำลังมีนิทรรศการแสดงเดี่ยวครั้งที่ 2 ในประเทศไทย จัดแสดงอยู่นี้ กับ The Garden of Humans: Gao Hang Solo Exhibition

เกา ฮัง (Gao Hang) คือศิลปินผู้มีเทคนิคการสร้างสรรค์ผลงานอันเป็นเอกลักษณ์ ด้วยการหยิบเอาภาพดิจิทัล 3D หรืองานภาพกราฟิก Polygon มานำเสนอในรูปแบบของจิตรกรรมด้วยเครื่องมือแอร์บรัช และได้นิยามแนวทางดังกล่าวในชื่อ “High-definition blurry image” ด้วยการดัดแปลงงานภาพดิจิทัลที่เน้นการสร้างสรรค์ภาพโดยใช้รูปทรงเรขาคณิตมาประกอบกันจนเกิดเป็นรูปร่างต่างๆ โดยเฉพาะการนำภาพบุคคล ไอเทม ฉาก และเหตุการณ์จากวิดีโอเกม 3D ยุคแรกเริ่มในช่วงต้นศตวรรษที่ 21 หรือสื่อออนไลน์ในปัจจุบันมาใช้เป็นต้นแบบของผลงาน

สำหรับนิทรรศการล่าสุดนี้ ในชื่อ “The Garden of Humans” ด้วยการหยิบยืม (appropriation) ภาพงานศิลปะที่เราอาจเคยพบเห็นบนหน้าหนังสือประวัติศาสตร์ศิลปะ หรือ บนสื่อโซเชียลมีเดีย มาสร้างสรรค์ใหม่ในรูปแบบของเกา ฮัง เพื่อตั้งคำถามถึงบทบาทของเทคโนโลยี และเส้นแบ่งระหว่างสิ่งที่มนุษย์กับอัลกอริทึมเป็นผู้สร้าง

แนวคิดดังกล่าวอ้างอิงถึง “สวนอีเดน” สวนศักดิ์สิทธิ์ที่เป็นสถานที่พักอาศัยของสิ่งมีชีวิต ตามตำนานการสร้างโลกของพระเจ้า ที่ปรากฏอยู่ในคัมภีร์ปฐมกาล (Book of Genesis) หากแต่เมื่อ”อดัมและอีฟ (Adam and Eve)” มนุษย์คู่แรกได้ละเมิดคำสั่งของพระเจ้า โดยการลักลอบกินผลไม้จาก “ต้นไม้แห่งการรู้ดีรู้ชั่ว (Tree of Knowledge of Good and Evil)” เป็นเหตุให้ทั้งคู่ต้องถูกเนรเทศออกจากสวนอีเดนไปในที่สุด

สำหรับเกา ฮัง สวนอีเดนจึงเปรียบดั่งสัญลักษณ์ของจุดกำเนิด ความรู้ การเลือกทางศีลธรรมและการแสวงหาการไถ่บาป ขณะที่การกระทำของอดัมและอีฟยังได้สะท้อนมายังพฤติกรรมของมนุษย์ในปัจจุบัน ที่มักจะมีการท้าทายทุกสิ่งอย่าง ไม่ว่าจะเป็นกฎระเบียบ มาตรฐานทางสังคม และค่านิยมต่างๆ โดยเฉพาะพฤติกรรมที่ปรากฏบนโซเชียลมีเดีย ที่ผู้คนต่างพยายามทำทุกวิถีทาง เพื่อให้ตนเองกลายเป็นจุดสนใจ ราวกับพืชพันธุ์ที่แข่งขันกันดิ้นรนเพื่อรับแสงจากดวงอาทิตย์

ตัวอย่างเช่น วัฒนธรรม‘โชว์เนื้อหนัง’บนโซเชียลมีเดียที่เกา ฮังนำเสนอประเด็นข้างต้นผ่าน 5 Girls From PS2 (2025) จิตรกรรมแอร์บรัชที่หยิบยืมองค์ประกอบจากภาพเขียนสีน้ำมัน Les Demoiselles d’Avignon (1907) ของ Pablo Picasso มาใช้ได้อย่างน่าสนใจ

ผลงานทั้งสองเกิดจากการหยิบเอาความทรงจำในวัยเด็กของศิลปินมาสร้างสรรค์ โดยเรื่องราวเบื้องหลังของ Les Demoiselles d’Avignon มีจุดเริ่มต้นมาจากความประทับใจของ Pablo Picasso ที่มีต่อซ่องโสเภณีที่ตั้งอยู่บนถนนอาวินญง เมืองบาร์เซโลน่า ผสมผสานกับรูปทรงเรขาคณิตเข้ากับรูปลักษณ์ของศิลปะแบบชนเผ่า (หน้ากากของชนพื้นเมือง) จนกลายเป็นผลงานจิตรกรรมอันเป็นเอกลักษณ์และเปิดประตูไปสู่ยุคสมัยของศิลปะคิวบิสม์ (Cubism) ในเวลาต่อมา

ขณะที่เกา ฮัง กลับนำเสนอความประทับใจในรูปร่างของหญิงสาวที่ปรากฏอยู่ในวิดีโอเกม Playstation เมื่อครั้งที่เขายังเป็นเด็ก และนำรูปร่างลักษณะของตัวละคร 3D เหล่านั้นมาสร้างสรรค์

แม้เกา ฮังจะมิได้มุ่งเน้นไปที่การวิพากษ์วิจารณ์สังคม วัฒนธรรมอย่างตรงไปตรงมา แต่ผลงานของเขากลับนำเสนอประสบการณ์ส่วนตัวที่แฝงไปด้วยอารมณ์ขัน ด้วยลักษณะของภาพที่ดูคล้ายกับโมเดล 3D ที่ถูกเรนเดอร์ไว้อย่างครึ่งๆกลางๆ แสดงออกผ่านเทคนิคการจัดการทางด้านองค์ประกอบศิลป์อย่างการนำ“เส้น”มาใช้ทำหน้าที่เป็นตัวสร้างขอบเขตที่แบ่งกั้นระหว่างพื้นที่ของวัตถุหรือสีออกเป็นสองส่วน ด้วยเส้นที่คมชัดนี้ ช่วยให้เกิดการแบ่งสีทั้งสองส่วนให้มีพลัง (เพิ่ม/ลด) ได้อย่างชัดเจน จนภาพวัตถุมีลักษณะเป็นรูปทรงเรขาคณิต เหมือนกับงานออกแบบกราฟิก Polygon ที่เราอาจคุ้นชินกันในปัจจุบัน

วิดีโอเกม3มิติในช่วงต้นศตวรรษที่21 คือ สิ่งที่คอยหล่อหลอมประสบการณ์ในวัยเด็กและยังส่งอิทธิพลต่อการทำงานศิลปะของแต่ละคน อย่างไม่อาจเลี่ยงได้ ย้อนกลับไปยังต้นยุค90 ณ ช่วงเวลาที่คอมพิวเตอร์ส่วนบุคคลยังคงไม่มีบทบาทต่อวิถีชีวิตของผู้คนมากนัก เด็กและวัยรุ่นจึงเติบโตมากับตู้เกมหยอดเหรียญ หรือตู้เกมคอนโซลหรือตู้เกมอาร์เคดเป็นหลัก ประกอบกับการมาถึงของ Playstation 1 และ Playstation 2 เครื่องเล่นเกมที่ได้นำเทคโนโลยีการแสดงผลด้วยกราฟิก Polygon 3D (โพลีกอน 3 มิติ) มาใช้อย่างเต็มรูปแบบ ซึ่งให้ภาพและเสียงที่สวยคมชัด ยิ่งกว่าเครื่องเล่นเกม 8 บิต (8-bit) ซึ่งให้การแสดงผลแบบภาพพิกเซล (Pixel Art) หรือ เครื่องเล่นการแสดงผลแบบ 2D หรือการจำลองภาพ2มิติให้ดูคล้ายกับภาพ3มิติเพียงเท่านั้น

นอกจากงานภาพที่เป็นเอกลักษณ์แล้ว วิธีการสร้างสรรค์ผลงานที่เต็มไปด้วยอารมณ์ขบขันและย้อนแย้งในเวลาเดียวกันยังถือว่าเป็นสิ่งที่โดดเด่นที่สุดอย่างหนึ่งในงานศิลปะของเกา ฮัง เช่นผลงานชิ้นถัดมา So Ancient Romans Don’t Have Noses (คนโรมันโบราณไม่มีจมูก) (2025) ถ่ายทอดประสบการณ์ส่วนตัวของศิลปิน เมื่อครั้งที่เขาได้ไปเยี่ยมชมพิพิธภัณฑ์ Met ในมหานครนิวยอร์ก และได้สังเกตเห็นว่า รูปปั้นกรีก-โรมันหลายชิ้นที่จัดแสดงอยู่มักจะมีจมูกที่ผิดรูปเสียหายจนดูน่าตลก เป็นที่มาของการนำเสนอมุกตลกและอารมณ์ขันของศิลปินที่มองว่า สาเหตุที่ภาพวาดรูปปั้นเหล่านี้ไร้จมูก เป็นเพราะแท้จริงแล้ว “ชาวโรมันโบราณตัวจริง อาจจะไม่มีจมูกจริงๆ อย่างที่เราเห็นในปัจจุบัน”

ผลงานชิ้นที่น่าสนใจอีกชิ้นคือ An Ancient OX (2025) ผลงานขนาดเล็กที่จัดแสดงอยู่ในส่วนท้ายของนิทรรศการ เกา ฮัง พาผู้ชมย้อนกลับไปสัมผัสกับวัฒนธรรมยุคบรรพกาลที่ถูกนำเสนอใหม่ในรูปของภาพเสมือนแห่งยุคดิจิทัลผลงานชิ้นนี้ มีต้นแบบมาจากภาพวัวกระทิงใน “ถ้ำ Altamira” ทางตอนเหนือของสเปน ที่มีอายุระหว่าง 35,000 ถึง 15,000 ปีก่อนคริสตกาล

นับเป็นการขมวดแนวคิดและเชื่อมโยงผลงานทั้งหมดให้ย้อนกลับไปยังนิทรรศการครั้งที่ผ่านมา อย่างDigital Primitivism (ดิจิทัลแบบดั้งเดิม) (2023) ภายใต้แนวคิดของการพยายามทำความเข้าใจต่อกระบวนการทำงานสร้างสรรค์ของตนเอง ประหนึ่งการสืบย้อนกลับไปยังรากฐานทางอารยธรรมของมนุษย์ที่ผ่านการพัฒนาทางวัฒนธรรมเรื่อยมา ตั้งแต่ยุคก่อนประวัติศาสตร์จนถึงยุคดิจิทัล

เป็นที่น่าสังเกตว่า นับตั้งแต่ปี 2023 ที่นิทรรศการ Digital Primitivism จัดแสดงในประเทศไทยเป็นต้นมา ก็เริ่มมีศิลปินไทยบางส่วนเริ่มมีการหยิบยืมเอาเทคนิคการสร้างสรรค์และองค์ประกอบทางทัศนศิลป์บางอย่างที่คล้ายคลึงกับผลงานของเกา ฮังไปปรับใช้ในรูปแบบของตนเอง สำหรับโลกของศิลปะร่วมสมัยแล้ว ปรากฏการณ์นี้มิใช่สิ่งใหม่ แต่เป็นสิ่งที่เกิดขึ้นมาแล้วในทุกยุคทุกสมัย แตกต่างกันไปตามบริบทของช่วงเวลา

เช่นเดียวกับที่ศิลปะภาพพิมพ์อูคิโยเอะให้อิทธิพลต่อการทำงานสร้างสรรค์ของศิลปินกลุ่มอิมเพรสชั่นนิสต์ หรือ แม้กระทั่งเหล่าศิลปิน Gen-Y, Gen-Z หรือ Gen Alpha ที่เติบโตมากับสื่อดิจิทัลและเทคโนโลยีเองก็มีการหยิบจับเอาสิ่งที่ตนเองประทับใจมาสร้างสรรค์เป็นผลงานศิลปะในรูปแบบของตนเอง แสดงให้เห็นว่า ไม่ว่าจะกี่ยุคกี่สมัย สำหรับคนทำงานสร้างสรรค์แล้ว ศิลปะก็คือการรับเอาอิทธิพลจากสิ่งหนึ่งมาสร้างสรรค์ และส่งต่อ เหมือนกับการกด ‘share’ ให้ผู้อื่นมองเห็น แล้วรับไปสร้างสรรค์ใหม่อีกทอดหนึ่ง เท่านั้นเอง

The post The Garden of Humans: Gao Hang Solo Exhibition first appeared on FINE ART Magazine.

จักรพันธุ์ โปษยกฤต ศิลปินแห่งชาติ สาขาทัศนศิลป์ พุทธศักราช 2543 คือหนึ่งในศิลปินผู้มีบทบาทสำคัญในการสืบสานและสร้างสรรค์มรดกศิลปวัฒนธรรมไทยในสมัยกรุงรัตนโกสินทร์ ผลงานของท่านครอบคลุมหลากหลายแขนง ทั้งจิตรกรรมร่วมสมัย จิตรกรรมไทยประเพณี ประติมากรรม งานหุ่นกระบอก ตลอดจนงานประณีตศิลป์ นาฏดุริยางคศิลป์ และวรรณกรรม โดยมีอัตลักษณ์โดดเด่นในด้านความวิจิตรประณีตและความลุ่มลึกทางสุนทรียภาพ

ด้วยความรักและความทุ่มเทอย่างลึกซึ้งต่อศิลปะ ผลงานของจักรพันธุ์สะท้อนพลังชีวิตและจิตวิญญาณผ่านลายเส้น สี และฝีแปรงได้อย่างมีเอกลักษณ์ โดยเฉพาะผลงานภาพเหมือน (Portrait) และผลงานที่ได้รับแรงบันดาลใจจากวรรณคดีและนาฏศิลป์ไทย ซึ่งถ่ายทอดความงามเชิงอุดมคติได้อย่างงดงาม ละเอียดอ่อน และเปี่ยมเสน่ห์ อีกทั้งยังมีความโดดเด่นในการนำเสนอภาพสตรีและตัวละครหญิงในวรรณคดีไทย ที่สามารถตราตรึงผู้ชมได้อย่างลึกซึ้ง

ในด้านผลงานสาธารณะและศิลปกรรมขนาดใหญ่ จักรพันธุ์ โปษยกฤต และคณะ ได้สร้างสรรค์ผลงานพุทธศิลป์อันทรงคุณค่า อาทิ จิตรกรรมฝาผนังภายในพระอุโบสถวัดตรีทศเทพวรมหาวิหาร กรุงเทพมหานคร และวัดเขาสุกิม จังหวัดจันทบุรี ซึ่งถ่ายทอดโลกทัศน์ ความเชื่อ และปรัชญาทางพระพุทธศาสนา ผ่านภาพจิตรกรรมที่งดงามราวกับสรวงสวรรค์

มูลนิธิจักรพันธุ์ โปษยกฤต ก่อตั้งขึ้นเมื่อวันที่ 24 เมษายน พ.ศ. 2546 โดยมีวัตถุประสงค์หลักในการทำนุบำรุงศิลปะและศาสนา ตลอดจนเป็นศูนย์กลางในการสร้างสรรค์ศิลปกรรมแขนงต่าง ๆ โดยการรวมตัวของศิลปินและช่างฝีมือหลากหลายสาขาที่ทำงานร่วมกันภายใต้เจตจำนงเดียวกัน

ภารกิจสำคัญของมูลนิธิครอบคลุมทั้งการสร้างสรรค์ อนุรักษ์ และถ่ายทอดองค์ความรู้ด้านศิลปวัฒนธรรมไทย ไม่ว่าจะเป็นงานจิตรกรรมฝาผนัง งานอนุรักษ์ศิลปวัตถุของชาติ การออกแบบและสร้างสรรค์ศิลปกรรมตามพระราชดำริ งานออกแบบในพื้นที่สาธารณะทางวัฒนธรรม รวมถึงการอนุรักษ์และพัฒนาศิลปะการแสดงหุ่นกระบอก ซึ่งดำเนินการมาอย่างต่อเนื่องตั้งแต่ พ.ศ. 2518

อีกหนึ่งภารกิจสำคัญคือการจัดตั้ง พิพิธภัณฑ์จักรพันธุ์ โปษยกฤต ซึ่งปัจจุบันได้ก่อสร้างแล้วเสร็จสมบูรณ์ โดยทำหน้าที่เป็นแหล่งรวบรวมผลงานศิลปะหลากแขนงของศิลปิน และเป็นพื้นที่เผยแพร่ความรู้ด้านศิลปวัฒนธรรมไทยสู่สาธารณชนอย่างกว้างขวาง ภายในพิพิธภัณฑ์ยังประกอบด้วยโรงมหรสพสำหรับการแสดงหุ่นกระบอกที่มีระบบเวที แสง สี เสียง อย่างครบวงจร

นอกจากการเป็นแหล่งรวบรวมผลงาน มูลนิธิและพิพิธภัณฑ์ยังทำหน้าที่เป็นพื้นที่ถ่ายทอดองค์ความรู้ ผ่านการฝึกสอนและพัฒนาทักษะให้แก่ศิลปิน ช่างฝีมือ และเยาวชนในหลากหลายแขนง ไม่ว่าจะเป็นจิตรกรรม ประติมากรรม ประณีตศิลป์ นาฏศิลป์ ดนตรีไทย และการเชิดหุ่นกระบอก โดยมีแผนในการพัฒนาไปสู่สถาบันการเรียนรู้ด้านศิลปวัฒนธรรมในอนาคต

ด้วยบทบาทดังกล่าว มูลนิธิจักรพันธุ์ โปษยกฤต จึงเป็นทั้งแหล่งสร้างสรรค์ อนุรักษ์ และสืบทอดมรดกศิลปวัฒนธรรมไทยที่สำคัญ โดยมุ่งรักษาคุณค่าและองค์ความรู้ทางศิลปกรรมของชาติให้คงอยู่ และส่งต่อไปยังคนรุ่นต่อไปอย่างยั่งยืน

The post พิพิธภัณฑ์จักรพันธุ์ โปษยกฤต first appeared on FINE ART Magazine.

12 มีนาคม – 31 พฤษภาคม 2569

ณ ห้องนิทรรศการหลักชั้น 7 หอศิลปวัฒนธรรมแห่งกรุงเทพมหานคร

ในระบบนิเวศของศิลปะร่วมสมัย ศิลปินจำนวนไม่น้อยต้องเผชิญกับช่วงเวลาของความไม่แน่นอน ทั้งในแง่บทบาททางวิชาชีพ ความต่อเนื่องของการสร้างสรรค์ และความเชื่อมั่นในเส้นทางของตนเอง นิทรรศการและโครงการนี้จึงเริ่มต้นขึ้นจากความตั้งใจที่จะเปิดพื้นที่ให้กับ ศิลปินรุ่นกลาง ผู้ซึ่งอยู่ในช่วงหัวเลี้ยวหัวต่อของการทำงาน บางคนอาจรู้สึกว่าตนเอง “หลุดออก” จากระบบศิลปะ หรือไม่แน่ใจว่าพื้นที่ของตนยังคงอยู่ตรงไหน

โครงการได้คัดเลือกศิลปินผู้เข้าร่วมจำนวน 7 ท่าน และ ศิลปิน 1 ท่าน ที่ทำหน้าที่เป็นผู้ให้คำปรึกษาของโครงการ (เมนเทอร์) ซึ่งศิลปินทั้ง 7 ท่าน มาจากภูมิหลังทางวิชาชีพที่หลากหลาย ไม่ว่าจะเป็นศิลปิน ช่างภาพ นักเขียน โปรดิวเซอร์ นักวิชาการ หรือแม้แต่ผู้ที่ไม่ได้มีพื้นฐานการศึกษาทางศิลปะโดยตรง ความหลากหลายนี้สะท้อนให้เห็นว่าการสร้างสรรค์ทางศิลปะมิได้จำกัดอยู่เพียงสาขาวิชาชีพใดสาขาหนึ่ง หากแต่เกิดขึ้นจากประสบการณ์ชีวิตที่แตกต่างกัน

ตลอดระยะเวลากว่า 7 เดือน โครงการดำเนินผ่านกระบวนการบ่มเพาะ การแลกเปลี่ยนความรู้ และการให้คำปรึกษาโดยเมนเทอร์ รวมถึงการลงพื้นที่เยี่ยมเยียนศิลปินในบริบทชีวิตจริง ความร่วมมือระหว่างหลายภาคส่วน—ทั้งหน่วยงานทางศิลปะ ภัณฑารักษ์ และผู้ทำงานวัฒนธรรม—ทำให้โครงการนี้ไม่ได้เป็นเพียงพื้นที่ผลิตผลงาน หากยังเป็นพื้นที่ของการเรียนรู้ร่วมกัน การทบทวนตนเอง และการฟื้นฟูความเชื่อมั่นของศิลปินในเส้นทางการสร้างสรรค์

นิทรรศการถูกแบ่งออกเป็น 3 ส่วน ซึ่งสะท้อนทั้งกระบวนการและผลลัพธ์ของการทำงานร่วมกัน ส่วนแรกคือ โครงการนิทรรศการศิลปะร่วมสมัย ที่นำเสนอผลงานของศิลปินสามคน

ผลงานของ อัครวินท์ ไกรฤกษ์ ช่างภาพที่ทำงานกับความทรงจำ เขานำประสบการณ์ในวัยเด็กที่ผูกพันกับคุณปู่และสวนภายในบ้านมาสำรวจและนำเสนอผ่านภาพถ่ายและวิดีโอ ผลงานชุด สายลม แสงแดด และสวนในความทรงจำ บันทึกการเคลื่อนที่ของแสงและเงาในช่วงเวลาต่าง ๆ ของวัน สะท้อนความทรงจำของพื้นที่เล็ก ๆ อย่างโพรงไม้ที่เคยเป็นสถานที่เล่นและเรียนรู้ธรรมชาติในวัยเยาว์ ขณะที่ผลงาน จมูกต้นไม้ และ โพรงไม้ ภาพขยายของลำต้นของต้นแก้วร่วมกับวิดีโอที่บันทึกภาพสัตว์ต่างชนิด สร้างภูมิทัศน์ของความทรงจำที่ไม่จำเป็นต้องมีความสัมพันธ์เชิงเหตุผล หากแต่สามารถดำรงอยู่ร่วมกันได้ในพื้นที่ของความทรงจำ

ผลงาน Un-Seen ของ อนุรักษ์ โคตรชมภู สำรวจแนวคิดเรื่องเวลาและการเปลี่ยนแปลงของระบบการรับรู้เวลา ผ่านวัตถุอย่างปฏิทินซึ่งสะท้อนการเปลี่ยนผ่านจากการนับเวลาตามดวงอาทิตย์และดวงจันทร์ ไปสู่ระบบเวลาสากลในสังคมสมัยใหม่ ภายในงานจัดวาง ผู้ชมจะพบทั้งภาพฉายจากโปรเจกเตอร์และร่องรอยการขีดเขียนบนไม้ที่ดูราวกับเป็นการหยุดเวลาเอาไว้ วัสดุอย่างเสาไม้เก่าจากทางรถไฟเชื่อมโยงพื้นที่ชนบทกับโครงสร้างสมัยใหม่ พร้อมทั้งสะท้อนความแตกต่างของจังหวะชีวิตระหว่างพื้นที่เมืองและพื้นที่เกษตรกรรม ซึ่งในบริบทของชาวนา “วันหยุด” อาจไม่เคยมีอยู่จริง

ในอีกด้านหนึ่ง ไพรชยนต์ ปันดา นำเสนอผลงาน Prototype D-0.4 หุ่นยนต์เคลื่อนไหวที่จำลองชีวิตในสภาวะไม่สมบูรณ์ หุ่นยนต์ที่มีหลายขาและเคลื่อนไหวอย่างไม่มั่นคงกลายเป็นภาพแทนของร่างกายทางสังคมที่บิดเบี้ยว ภายในบริเวณศีรษะของหุ่นมีจอภาพขนาดเล็กที่ฉายภาพเหตุการณ์และปัญหาทางสังคมร่วมสมัย ไม่ว่าจะเป็นความเหลื่อมล้ำหรือโครงสร้างอำนาจของทุนขนาดใหญ่ งานชิ้นนี้จึงเปรียบเสมือนการตั้งคำถามถึงความหวังและภาระที่สังคมร่วมกันแบกรับ

ส่วนที่สองของห้องนิทรรศการอยู่ภายใน “ศิลปินในโครงการเทศกาลศิลปะร่วมสมัย” วิดีโอบันทึกบรรยากาศของ ปีกฮักพูลวิลล่าโปรเจกต์ โดย ณัฐณรัณ บัวลอย (เมนเทอร์ของโครงการ) ซึ่งจำลองพื้นที่พักผ่อนคล้ายการเดินทางท่องเที่ยวริมทะเล สถานที่ซึ่งโดยปกติถูกมองว่าเป็นพื้นที่ของการพักผ่อนและการหลบหนีจากชีวิตประจำวัน ในบริบทของโครงการ พื้นที่นี้กลายเป็นฉากหลังของการทดลอง การสนทนา และการสร้างสรรค์

ผลงาน Life’s Postscript ของ คเชนทร์ บดินทร์อิทธิเดช ใช้วัสดุจากสิ่งพิมพ์เก่าซึ่งสีสันได้ผ่านกาลเวลาแล้ว การตัดปะภาพเหล่านี้มิได้เป็นเพียงการจัดเรียงองค์ประกอบใหม่ หากแต่เป็นการสร้างความหมายใหม่ให้กับภาพที่เคยมีอยู่เดิม ประเด็นเรื่องเวลา ความทรงจำ และความตายจึงถูกเปิดออกในฐานะจุดเริ่มต้นของการตีความใหม่

ผลงาน Rebound Practice ของ ศันสนีย์ รุ่งเรืองสาคร ผสมผสานภาพวาดและข้อความที่บันทึกกระบวนการลดน้ำหนักของศิลปินเอง ภาพวาดที่เรียงตัวขึ้นลงสะท้อนความพยายาม ความล้มเหลว และการกลับมาเริ่มต้นใหม่ ขณะที่ข้อความซึ่งเขียนด้วยหมึกต่างสีแบ่งช่วงเวลาและประสบการณ์ของการดูแลร่างกาย การลดน้ำหนักจึงกลายเป็นอุปมาของการทำงานศิลปะ—กระบวนการที่ต้องอาศัยวินัย การทบทวน และการเผชิญหน้ากับตัวเองอยู่เสมอ

ผลงานชื่น ของ วิทยา ชัยมงคล นำแรงบันดาลใจจากลวดลายผ้าซิ่นของชุมชนไทยทรงดำมาสร้างงานประติมากรรมกระดาษรีไซเคิล ลาย “ดอกแปด” ซึ่งเชื่อมโยงกับความเชื่อเรื่องแถนแปดองค์ ถูกถ่ายทอดผ่านเส้นสายเรียบง่ายที่ขยายออกจากพื้นฐานของสิ่งทอไปสู่สื่อใหม่ งานชิ้นนี้จึงเป็นทั้งการรำลึกถึงความทรงจำในวัยเด็ก—ภาพของผ้าซิ่นที่เห็นจากคุณย่า—และการสำรวจรากฐานทางวัฒนธรรมของชุมชน

ศิลปินอีกคนหนึ่งนำเสนอผลงานที่พูดถึงประสบการณ์ของ มุสลิมในสังคมที่หลากหลาย ผลงาน แปลกแยก ของ มารียา เจ๊ะตำ ผ่านโครงสร้างของผ้าม่านซึ่งคล้ายฉากในงานแต่งงาน ด้านหน้าของฉากมีสีสันสดใส เปรียบเสมือนภาพลักษณ์ที่ผู้คนแสดงออกต่อสังคม ขณะที่ด้านหลังเผยให้เห็นวัตถุและผืนผ้าสีดำซึ่งสะท้อนความรู้สึกซับซ้อนภายใน ทั้งความทุกข์ ความโกรธ และความทรงจำเกี่ยวกับครอบครัว โดยเฉพาะแม่ผู้เป็นศูนย์กลางของการหล่อหลอมตัวตน งานชิ้นนี้จึงตั้งคำถามถึงภาวะ “ความแปลกแยก” ซึ่งอาจไม่ได้เกิดจากสายตาของผู้อื่นเพียงอย่างเดียว แต่ยังมาจากการต่อรองกับตัวตนที่เรามีมาตั้งแต่ต้น

ส่วนสุดท้ายของนิทรรศการพาผู้ชมกลับไปสู่ จุดเริ่มต้นของโครงการ ผ่านการจำลองบรรยากาศของการพักผ่อนร่วมกันในพูลวิลล่าตลอด สามวันสองคืน พื้นที่อย่างสระว่ายน้ำ โต๊ะพูล หรือห้องคาราโอเกะถูกนำมาใช้เป็นองค์ประกอบของนิทรรศการ พร้อมกับวิดีโอและบทสนทนาที่บันทึกกิจกรรมที่เกิดขึ้นจริงระหว่างศิลปิน ภัณฑารักษ์ และผู้ทำงานในองค์กรศิลปะ

หนึ่งในกิจกรรมสำคัญคือ การวาดภาพริมทะเล ซึ่งชวนให้ศิลปินกลับไปสู่จุดเริ่มต้นที่เรียบง่ายที่สุด—การนั่งมองภูมิทัศน์ตรงหน้าและวาดสิ่งที่เห็นด้วยสายตาของตนเอง แม้แต่ละคนจะมีพื้นฐานและประสบการณ์ต่างกัน แต่กิจกรรมนี้ทำให้ทุกคนกลับมาอยู่บนพื้นฐานเดียวกัน

ในท้ายที่สุด โครงการนี้ไม่ได้มุ่งหมายเพียงการผลิตผลงานศิลปะ หากยังพยายามสร้าง พื้นที่ของการพูดคุย การแลกเปลี่ยน และการยอมรับความไม่แน่นอนของตนเอง การ “อกหัก” ในที่นี้จึงไม่ใช่เพียงความล้มเหลว แต่เป็นจุดเริ่มต้นของการตั้งคำถามใหม่ต่อชีวิตและการสร้างสรรค์

บางที สิ่งสำคัญที่สุดที่เกิดขึ้นในพื้นที่นี้อาจไม่ใช่คำตอบ หากแต่เป็น ความกล้าที่จะกลับมาเริ่มต้นอีกครั้ง

The post อกหักเชิญทางนี้ first appeared on FINE ART Magazine.