Friol: Algo máis que pan e queixo...

A curación das bélidas.

2012-01-22T18:29:00.002+01:00

As belidas ou 'bélidas' é o nome que popularmente se lle dá ao leucoma da córnea ao se producir a opacidade desta. Como consecuencia da úlcera que se orixina, a agudeza visual de quen a sofre vese bastante afectada.
A medicina popular aconsellaba practicar este remedio que recolleu Fidalgo Santamarina no traballo, que xa temos mencionado noutras entradas, sobre a parroquia de Trasmonte, Antropología de una parroquia rural:
Nun vaso con auga , bótanse tres grans de trigo. Cos dedos índice e polgar cóllese un deles e fanse tres cruces contra o ollo ao tempo que se reza esta oración:

"Nuestra Señora la Virgen María
tres libritos en la mano tenía:
Con uno leía
con otro rezaba
con otro bélidiñas dos ollos quitaba.
Por el poder de Dios y de la Virgen María,
un padrenuestro y un avemaría".

Isto había que repetilo tres veces, metendo ao finalizar o gran noutro vaso con auga.
Había que facelo tres días seguidos ( cada día co seu gran) e ao final os grans acaban botando un "ollo branco", producido pola humidade. É nese momento cando se lle van as bélidas do ollo do enfermo.
Curacións semellantes recóllense nos libros Supersticiones de Galicia de J. Rodríguez e La medicina popular en Galicia de V. Lis Quibén.

Toponimia de S Xiao de Carballo

2012-01-13T22:45:00.001+01:00

Na parroquia de S. Xiao do Carballo (178 habitantes no censo do 2010) atopámonos cos seguintes topónimos:
Cunha orixe xermánica produto da evolución dun antropónimo visigodo teriamos Guntín e Froxelle. O primeiro sería dun posuidor Guntinus, villa Guntini; neste lugar hai un castro protohistórico no lugar coñecido precisamente como Chousa do Castro. O segundo tería en Frogildus a súa orixe ou, segundo indica Ares Vázquez como posibilidade, "procedería do feminino Frogildi/Frugilli".
Como fitotopónimos atopamos en primeiro lugar o que dá nome á parroquia: Carballo, sería a voz prerromana *carb --planta nacida entre as pedras-- a que dá orixe ao quercus robur e posteriormente ao carballo que neste caso, como en moitos máis espallados por Galicia adquire a condición de topónimo.
A Gándara coa orixe prerromana "ganda"( pedregal) que lle daría inicialmente o significado de terreo pedregoso qeu, seguindo aquí a Cabeza Quiles, non está reñido coas súas condicións de terreo inculto" asolagado -segundo os dicionarios e cheo de maleza -engadimos nós- que é a razón de enmarcalo aquí.
A Fraga, con inicio no latín "frangere"--romper, quebrar, viría dun fragum ( lugar escarpado e con maleza), aínda que nos dicionarios tamén se recolle o significado que para nós adquire a fraga: extensión de monte, abrupto, poboado de árbores de folla caduca.
O último sería A Pereira que tería a súa orixe no latino "pirarium", horto destas árbores ben coñecidas e de saboroso froito. Porén, hai quen o sitúa como un orónimo por considerar que fai referencia a un sitio elevado.
Como orónimos nidios temos : Paredes, As Penelas e A Laxe , sendo "parietis", o plural de "penna" diminutivizado e do prerromano " lagina" -pedra lisa- as orixes respectivas destes lugares.
A Cortella " curticulum" --diminutivo de "cortis" --corte-- e Currás plural de "currale" son dous toponimos relacionados con construcións humanas.
De Bernadal transcribimos literalmente o que di Ares Vázquez: " podería referirse a pastos vernales (de primavera) ou ós monxes bernardos de Sobrado qque tiveron aqui posesións e quizabes tamén vernas 'servos'; outra posibilidade sería *vernetale, derivado de vernetum, con base no celta (?) vernia/verna 'amieiro'"
A Freiría que tería a orixe no latino "frates"--freires, frades-- habitación de frades de Sobrado no seu momento?.
O Manxadoiro derivado do latino "manducare", lugar onde comía o gando?
De Barallobre ( aquí seguimos a Moralejo Lasso ) dicir que o primeiro elemento tería a súa orixe nun * varalia --seto vexetal-- ( que comparte co concello lugués de Baralla e co madrileño Barajas). O segundo elemento-obre, faríao derivar dun prelatino -brigo/briga ( altura, terreo elevado, mesmo castro).
E quédannos O Porto de Cas e O Albeiro dos que existe incerteza na súas orixes. No primeiro podería ser -- o que é evidente-- Porto de "portus" (paso) e Cas podería ser orixinado no antropónimo Canis. No caso de Albeiro podería facer referencia á brancura de albarius --albo- ou como di Ares Vázquez "como sobrenome persoal indicando o oficio de branqueador ou caleeiro".

A memoria cantareira de Anxeriz

2012-01-11T22:21:00.011+01:00

Xa fixemos mención noutras ocasións a Lola e Carmen Lage Morandeira - a primeira falecida en setembro pasado--. Estas dúas irmás da parroquia de Anxeriz , son,foron, un exemplo da memoria viva da tradición oral destas terras friolesas. Noutras entradas deixamos retallos da mesma.

Hoxe achegamos unha serie de romances, coplas e cancións, recollidos no seu día por esa parella incansable de recuperadores do noso cancioneiro que son Mini e Mero. Atopámolos --os cantares--na páxina que eles coordinan “O canto do pobo” e son os seguintes:
Copla de Entroido de Anxeriz , A máquina de mallar ,Cantar de Amelia , Cantar da guerra civil ,
Cantar do instrumento dos mouros, Cantar sobre dirixentes republicanos , Lola tiene un chiquillo
A través destes enlaces, poderedes ler os textos e escoitar a melodía, mesmo na maioría dos cantos aparece tamén a partitura.
A maiores, deixamos tamén outro enlace da mesma páxina, onde Alejandro Ramos, viúvo de Lola achega estoutro cantar.
Unha nai que abandona ao fillo
Curiosamente Lola e Alejandro, son os avós do concelleiro e deputado provincial, Álvaro Santos Ramos; mentres que Carmen é a súa tía.

Deixounos J.A. Fidalgo Santamariña.

2011-12-30T19:44:00.006+01:00

A casualidade fixo que estes días estivésemos relendo o traballo de J. Antonio Fidalgo Santamariña "Antropología de una parroquia rural",( investigación que tivo como base a parroquia de Trasmonte (Friol) e do que tiramos abondosa información neste blog,co que se doutorou na Universidade Pontificia de Salamanca e co que obtivo o premio Otero Pedrayo no ano 1984) e ao tempo soubésemos do pasamento do autor, producido o pasado día dezaoito, na cidade das Burgas, onde el residía e foi enterrado.

Nacido na parroquia de S. Xiao de Grixalba, do concello de Sobrado, no ano 1946, compartiu ao longo da súa vida docencia, no ámbito universitario, e investigación antropolóxica - a súa paixón-.
Foi vicepresidente e posteriormente presidente do Ateneo ourensán ata hai ben pouco.
Fidalgo Santamariña comezou a exercer a docencia en Ourense no curso 1975-76, no C. Universitario de Ourense. A Antropoloxía Social foi sempre a súa área de traballo, na que profundizou na Facultade de Educación, onde se xubilou hai algo máis dun ano.
Quédanos como legado as súas obras, aparte da citada, 'O Afiador', 'Os saberes tradicionais dos galegos ' e outras colaboracións en obras compartidas e cantidade de colaboracións xornalísticas ao redor da antropoloxía.
Santamariña fundou o Laboratorio Ourensán de Antropoloxía Social e pertencía á comisión de antropoloxía do Consello da Cultura Galega.
Para nós, un mestre do que aprendemos a través da súa palabra.

Bo Nadal

2011-12-23T16:50:00.005+01:00

Éxito das Dindirindainas!

2011-12-17T19:21:00.005+01:00

Que o grupo de teatro "Algo máis que pan e queixo" vaise asentando é un feito. Aos poucos, sen montar moito balbordo, vai conseguindo, por unha parte, achegar máis público ás súas actuacións, e pola outra mellorar a posta en escena das representacións que monta.

Despois da sesión de onte para os compañeiros da ESO do CPI de Friol, que resultou altamente exitosa, hoxe repetiuse a montaxe para o público friolés que encheu máis da metade do Centro Socicultural; que en Friol, co día frío e desapacible que estaba, e con matanzas en moitos lugares, non é pouco.

As rapazas que participaron na terceira vegada de "Deixémonos de Dindirindainas!" fixérono, se cabe, aínda mellor ca en anos anteriores.
Desde aquí só nos queda felicitalas e animalas para a próxima montaxe que estrearán alá polo mes de maio.
Parabéns.
Para ver as fotos das dúas sesións premede aquí

Deixémonos de Dindirindainas (III)

2011-12-10T19:22:00.005+01:00

Achégase a posta en escea da montaxe que o grupo de teatro "Algo máis que pan e queixo" do CPI Dr. López Suárez, presenta por estas datas.

"Deixémonos de dindirindainas" vai pola terceira entrega. Cun reducido e anovado plantel de rapazas, -os rapaces non se atreven a dar o paso e participar nas actividades teatrais-- enfrontamos o reto de manter o monólogo como elemento esencial da montaxe, na que introducimos algunha novidade que esperemos sexa do agrado dos espectadores.
O traballo foi moito e os nervios, a estas alturas, moitos. Só queda que o resultado sexa o esperado.
As sesións previstas son dúas:
Unha destinada ao alumnado da ESO: Venres 16 ás 12.45 h.
A segunda aberta a todos e todas os que queiran asistir será o Sábado 17 ás 17 h.
Ambas as dúas representacións, como ben indican os carteis, serán no Centro Sociocultural de Friol.
Esperámosvos !

D. Vicente Devesa Jul (e V)

2011-12-04T20:10:00.009+01:00

Nesta última entrada dedicada a Devesa Jul, faremos mención aos seus traballos publicados:

Xa comentamos os que publicou na revista da APLA " O Cortizo", a publicación do "Cancioneiro Galego" e a colaboración en "El Progreso" na que recrea a lenda da cova da Serpe.
Sabemos do seu traballo "La Alimentación humana y la nutrición, importancia de una dieta equilibrada" que foi editado pola Delegación Provincial do Ministerio de Cultura no ano 1980.
Por último facer referencia a un seu traballo baixo a epígrafe "La enseñanza y el agro"no que defende a necesaria participación da Escola na consecución dunha mellor capacitación profesional para poder desenvolver o agro galego, idea que proxectan os cursos agropecuarios e da necesidade dos hortos na escola para que que sirvan de inicio da citada capacitación. Este traballo foi publicado en cinco entregas dende o domingo 31 de outubro de 1965 ata o domingo 28 de novembro dese ano, no diario "El Progreso".

Ese mesmo ano foille concedida a Cruz ao Mérito Agrícola polo Ministerio de Agricultura.
Agradecemos a colaboración de Asunción Fernández Puentes (directora na actualidade do Colexio Fingoi e continuadora, a partir do 1984, do labor relacionado co horto escolar iniciado por Devesa) que nos facilitou abonda información tanto documental como gráfica sobre este mestre.
Grazas tamén a Higinio M.F. de la Vega, antigo alumno de D. Vicente alá polos anos corenta cando este deu clase na vila friolesa.
A fotografía que acompaña esta entrada correspóndese cunha das sesións dos cursos agropecuarios realizada en Trasmonte, nela podemos distinguir a D. Francisco Mouronte de quen temos pendente unha futura entrada.

D. Vicente Devesa Jul (IV)

2011-12-04T19:02:00.011+01:00

D. Vicente Devesa foi tamén un home interesado pola etnografía e máis concretamente pola recuperación da mesma e a súa utilización na escola.

No ano 1967 publica no diario "El Progreso" unha interesante versión da coñecida Cova da Serpe que podemos ler nest outra entrada do blog.

No 1972 publica un "Cancioneiro Galego" no que recolle corenta e dúas cantigas populares ( dende foliadas a panxoliñas ) recollidas, segundo el mesmo indica no prólogo da publicación, "no meio rural da provincia de Lugo, a través dos nenos da escola, polos mestres de primeiro insino que asistiron aos cursillos agropecuarios". Esta publicación do Centro de Estudos Fingoi era a continuación da publicación dirixida por D. Ricardo Carballo Calero "Contos populares da provincia de Lugo" publicada no ano 1963.

O seu interese pola súa terra natal déixase notar na celebración en terras friolesas de innumerables sesións dos cursos de formación agropecuaria nos anos sesenta. Sesións que tiñan o seu complemento ideal nas visitas organizadas á Torre de San Paio, daquela esquecida das administracións, pero aproveitada para visitas culturais nas que, ás veces, o noso colaborador Higinio M. F. de la Vega servía de cicerone.

D. Vicente Devesa Jul (III)

2011-12-04T11:30:00.014+01:00

Diciamos nunha entrada anterior que no ano 1948 comezaron a celebrarse en Lugo uns cursos formativos organizados pola Inspección Educativa e auspiciados por D. Antonio Fernández.

Este home ( fillo de Antón de Marcos) funda ese ano a Escola Primaria de Capacitación Agraria de Barreiros ( hoxe Granxa de Barreiros) baixo a dirección de D. Avelino Pousa Antelo.

No ano 1950, coa intención de desenvolver o ideario da Institución Libre de Enseñanza, funda tamén na cidade das murallas o Colexio Fingoi --segundo colexio mixto creado na España franquista--coa idea inicial de capacitar ao alumnado para a vida "polo que é preciso atender a todos os aspectos da súa personalidade, que se atopan intimamente enlazados" recollen os Estatutos de Fundación do Centro.

Non sabemos a data con exactitude, pero a este proxecto incorpórase D. Vicente nos primeiros anos da súa andaina. Algunha das fillas máis novas de D. Antonio lembran as súas primeiras experiencias escolares da man de D. Vicente ( "tratábanos coma se fosemos fillas súas" lembran Tona e Asunción Fernández Puentes). Hai que indicar que nestes anos o Centro Fingoi funcionaba como Padroado ao que a Delegación de Educación achegaba unha serie de mestres, entre os que se atopaba D. Vicente.
Non tardou moito en asumir a Dirección Escolar de Primaria no colexio e co paso dos anos --desaparecidos o Cursos de Capacitación dos que antes falabamos-- a fins dos setenta impulsa a creación da Escola de Verán-- cursos estivais vencellados á Nova Pedagoxía e ventá aberta para os novos aires democráticos na escola). De feito chegou a ser o Presidente desta Escola de Verán".
É neste centro onde crea un Horto Escolar --aínda hoxe en funcionamento-- que utiliza non só para a docencia co seu alumnado, senón tamén para os mestres que se forman primeiro nos cursos de Capacitación Agropecuaria e despois na Escola de Verán. No mesmo instala unha estación de seguemento meteorolóxico na que seguen a evolución do tempo as xeracións de lugueses que pasaron polas súas aulas.

As fotografías son do Colexio Fingoi, o Horto Escolar e a terceira da Escola de Verán do ano 1985, na que aparte de D. Vicente hai máis mestres coñecidos.

D. Vicente Devesa Jul (II)

2011-12-03T20:29:00.000+01:00

Xa nos primeiros anos como mestre participa nos Cursillos de Formación Agropecuaria para Maestros Rurales que organizaba a Inspección de Primeiro Ensino de Lugo, e que estaban auspiciados por D. Antonio Fernández.

Neste cursos ten o primeiro contacto co mundo da apicultura. Inicialmente da man de D. Benigno Ledo-1867-1950- ( coñecido como O Cura das Abellas, chantadino que introduciu a colmeas Layens na península, e verdadeiro experto en apicultura), e do seu sucesor D. Isaac Correa Calderón ( da familia dos Correa de Neira de Xusá), do que D. Vicente chegou a ser axudante no ano 1956, para posteriormente asumir a responsabilidade formativa dos asistentes no relacionado coa apicultura a partir do 1960 ata o1971 ano no que deixaron de realizarse.

O mundo das abellas foi, desde logo, a súa segunda paixón. No ano 1983 entra na Asociación Provincial Luguesa de Apicultores (APLA), "participando na xunta directiva, primeiro como secretario e posteriormente como presidente ata o seu falecemento" sendo fundador do Boletín O Cortizo, de onde sacamos este parágrafo. (O Cortizo, nº 24. 2001) e no que publicou interesantes artigos, non só sobre o mundo das abellas senón tamén sobre outros temas dos que era un gran afeccionado como o caso da meteoroloxía, por poñer un exemplo.
Baixo o seu mandato a asociación asinou unha serie de convenios de colaboración coa Deputación de Lugo que serviron , entre outros logros, para a creación do Apiario-Escola de Teixeiro.

D. Vicente Devesa Jul ( I )

2011-12-03T19:00:00.004+01:00

D. Vicente Devesa Jul, o segundo de cinco irmáns, naceu o 9 de xullo de 1920, no lugar de Tralacorda da parroquia de Seoane da Pregación --Friol-- onde fora casar a súa nai, Elvira, natural de San Román da Retorta --Guntín- co seu pai Ramón).

Xa de neno marcha para Lugo para facer o bacharelato, vivindo cuns seus familiares, no barrio de Magoi, segundo el indica nunha colaboración que fai no libro "La sublevación militar de 1936 en Lugo" de A. Santos Alfonso.
O bacharelato estudarao no que era "O Instituto", naqueles tempos situado na rúa San Marcos , nunha parte do que é hoxe o Pazo da Deputación Provincial. Posteriormente realiza os cursos de Maxisterio, obtendo a praza de mestre na oposición convocada no ano 1944.
Neses primeiros tempos como mestre, dá escola na vila friolesa, para despois ter que desprazarse a terras fonsagradinas, nas que coincidiu cun sacerdote, tamén de Friol, co que compartía cabalgadura por aquelas frías e mal comunicadas terras.
Aquí comeza a andaina educativa dun home que levaba no seu ADN a paixón polo ensino. Un auténtico mestre que dedicou toda a súa vida ao labor pedagóxico, co agarimo, coa ilusión e a inquietude que se lle supón a un bo educador, e D. Vicente érao. Polo menos, todas as persoas coas que falamos, e das que coñecemos tiveron relación con este mestre, coinciden no antedito.
Este home, co que nos cruzamos en numerosas ocasións na nosa procura de información sobre o Friol do século XX, faleceu en Lugo o 9 de xullo do ano 1999.

As Aparicións das Pardellas. Relato dunha testemuña.

2011-11-14T10:32:00.001+01:00

Relacionado cunhas entradas anteriores, nas que demos conta das chamadas “Aparicións nas Pardellas”, chegounos este relato dunha testemuña dos feitos que comentamos. Respectando o seu anonimato, transcribimos a súa versión persoal do sucedido:

“No mes de xuño de 1949 acababa de facer 13 anos. Terminara con éxito un dos cursos de bacharelato e encontrábame de vacacións en Friol. Falábase que a uns nenos de As Pardellas aparecíaselles a Virxe María, e con este motivo ía moita xente a dita aldea. Un día dese mes, creo que era domingo, organizouse unha visita ó mencionado lugar e eu fun co meu pai, e polo tanto son un dos vinte pequenos que cita a crónica da prensa ( El Progreso 15-06-1949). Chegamos ó sitio de día, pero á tardiña. Recordo unha rocha granítica bastante grande, partida en dúas partes, na que no medio medraba un carballo, pouco desenvolvido, polo lugar en que prendera. Chamoume a atención que das ramas colgasen diversos obxectos relixiosos, destacando os crucifixos que, segundo me explicaron, servían para esconxurar ó demo, por se se lle ocorría achegarse. Estaban presentes algúns curas das parroquias próximas e creo recordar que se rezou algunha oración; tamén se atopaban gardas civís do posto de Friol. A partir da rocha o campo era bastante pendente, en subida cara ás casas da poboación. Na parte máis alta e afastada do lugar, colocáronse as persoas maiores e na parte de baixo os vinte nenos, máis ou menos, incluídos os catro que se dicía que se lles aparecera a Virxe, ós que eu terminaba de coñecer. A nós, os cativos, puxéronnos detrás dun pequeno valado, que se encontraba a uns poucos metros da pena indicada. Alí pasamos máis dunha hora. Eu tiña os ollos ben abertos por se vía algo e xa empezaba a estar canso. Era xa de noite. De repente os nenos videntes gritaron que alí estaba a Señora. E, como relata o cronista, os maiores,que se encontraban máis arriba, e que tamén querían ver a aparición, botáronse a correr costa abaixo. Recordo que os pícaros, eu tamén, estabamos, tirados no chan, mesturados coas pedras do muro, e que non pasou nada, nin tan sequera houbo rabuñaduras.
E eu vin ou non vin?. Aínda que permanecía moi atento non vin aparición algunha sobre a mencionada rocha, pero no intre en que a xente maior se abalanzaba sobre nós, os nenos, vin como un raio saía da rocha en zigzag cara o ceo, como se un SER Superior quixese fuxir da impaciencia e irresponsabilidade dos humanos. Impresión, a do lóstrego, que me quedou gravada na mente para sempre. Logo penso que o acontecemento, polo que fora, non contou co apoio da Autoridade eclesiástica e foise esmorecendo. Eu non volvín na miña vida a aquel campo”.
Ata aquí o relato, nada máis indicar que aínda hoxe, é frecuente a presenza de xente foránea, que na rocha citada, fan investigacións relacionadas co aquí recollido.

Toponimia de Santiago de Miraz

2011-11-06T17:58:00.002+01:00

Baixo a advocación de Santiago, nesta parroquia atopámonos cos seguintes topónimos:

Vilaldar con base no nome xermánico Alduarius, que daría pé a unha Villa Alduari que deviría no topónimo tratado.

Coa posibilidade de ter relación coas flores, temos A Florida, aínda que segundo N. Ares podería ter a súa orixe no antropónimo Floridus.

O Outeiro e O Outeiro Grande que non necesitan maior explicación, e Os Picos, do celta "beccus" -pico- seguindo a Cabeza Quiles, son dous orónimos por facer referencia a accidentes xeográficos.

A partir do diminutivo do latín "pons" 'ponticula" explicaríase A Pontella.

Portoscarros, sería a evolución de "Portus-Carrus", é dicir paso de carros polo porto aínda que podería facer referencia ao antropónimo latino Carrus como propietario.

Corveiros, que tería a súa explicación como lugar onde abundarían os "corvus" -corvos-.

O Curral da Fonte: A partir do "curral" -latino- e seguindo a Cabeza Quiles do "corr" céltico : construción circular.

As Laxes: Plural de Laxe a "lágena" ou "lagea" de orixe prerromana, rochas grandes e lisas.

Por último queda o topónimo que dá nome á parroquia: Miraz. Aquí non hai un acordo sobre a orixe do mesmo. Documentado como Miraci ou Villa Mirazi en diferentes documentos de fins do século X, fai concluír a N. Ares a orixe no antropónimo xermánico "Mira". Por outra parte Rosa Pedrero no seu "El hidrónimo prerromano *Mira ", indica que tanto este Miraz que nos ocupa como outro existente no concello de Xermade (S. Pedro de Miraz) serían derivados secundarios deste Mira.

A mesma historia de sempre

2011-10-21T22:52:00.015+02:00

Estes días lemos na, prensa provincial, as queixas dos veciños da vila friolesa sobre o subministro de enerxía eléctrica e os frecuentes cortes de luz que sufrimos todos, de forma reiterada, ultimamente. Lemos tamén a comprensión destas queixas por parte do Sr. Alcalde e o seu interese, mesmo persoal, na resolución do problema. Ao mesmo tempo noutro medio, casualmente, fálase do interese e as xestións que está a levar adiante o Concello relacionado co acceso a internet na bisbarra. Estamos diante da mesma historia de sempre.

Luz e comunicacións telefónicas foron e, polo que podemos ver son, teimas vellas que a veciñaza pediu de sempre, e segue pedindo cando xa vai vencida a primeira década do terceiro milenio.
Fagamos un pouco de historia a golpe de hemeroteca: Cando xa en moitas áreas da provincia luguesa nos anos anteriores á II República, tiñan un servizo telefónico adaptado aos tempos -- e non falamos só da capital provincial--, en Friol aparecen as primeiras intencións -publicadas-- sobre o interese no "novo" sistema de comunicación nos anos cincuenta; concretamente o 20 de xullo de 1951 baixo o título "¿Para cuándo tendremos teléfono?" (El Progreso) o correspondente, e supoñemos interesado no citado servizo, dá conta da necesidade do medio para un mellor desenvolvemento da economía friolesa ( acordemos que nese ano iníciase a que foi chamada Feira Nova do día 21). Ao longo desa década son innumerables os artigos que desde Friol abordan o tema. Así para ir tratando, supoñemos, de calmar ánimos, en 1953 (14 de abril), fálase na mesma cabeceira de "El teléfono cuestión de meses". E así foi, cuestión de meses, moitos pero meses.
Xa con Andón na alcaldía, lemos o 28 de outubro de 1959 no mesmo diario a nova con grande alarde tipográfico "El teléfono se extiende a todos los municipios de la provincia", xa máis polo miúdo cóntase de que realmente é unha proposta de traballo que (dicimos nós) aínda vai tardar uns cantos anos en facerse realidade. É a fins de decembro ( 30 0u 31) de 1963 cando se inaugura o servizo telefónico na vila, do que se dá noticia en "El Progreso" do 1 de xaneiro de 1964.
Avance importante si, pero sabemos aínda hoxe do funcionamento deste servizo no máis rural do concello. Hoxe cando telefonía móbil e conexión a internet son o termómetro do desenvolvemento dunha sociedade, Friol vai no furgón de cola. Ben sabemos que as grandes operadoras teñen no concello zonas de sombra nas que aínda querendo non podes ter unha comunicación telefónica, nin moito menos acceso a internet. E podemos citar moitos lugares da nosa xeografía con esa eiva. 2011
O da luz tamén é música vella. Despois das leas para concederlle o subministro a determinada empresa, estando a sociedade friolesa dividida na opción a tomar; o certo é que nos anos 60 (El Progreso 9-I-1962, 4-3-1965) os comerciantes da vila quéixanse da mala calidade do servizo, dos cortes prolongados no subministro, ... sóavos?
Pasan os anos, e seguimos igual en todos os sentidos.
As preguntas que nos facemos son:
Que empresas cunha mínima proxección de futuro van vir instalarse ao polígono industrial, por moitas subvencións que dende o Concello se oferten?
Que xestións reais está a levar o Concello coa compañía subministradora de enerxía eléctrica?
Que denuncias públicas, ou directamente á subministradora, se están facendo desde as diferentes institucións que hai no concello?
Veciñas e veciños son coñecedores dos dereitos que se teñen como consumidoras e consumidores?
Alguén os informa sobre os pasos a seguir diante do abuso aos que se ven sometidos diariamente?
No ano 1959 publicábase no diario provincial un artigo asinado por "Castrexo" e que co título "Tan cerca y tan lejos" falaba da proximidade física de Friol con Lugo e o seu afastamento real. Hoxe 2011, este Castrexo podería volver escribir o mesmo artigo sen cambiar unha coma. Ou si, engadir que as nosas autoridades locais, en época de crise, gábanse de ter un superávit anual de un millón de euros.
Como dicían os vellos "pasa fame e apetuña que xa cho comerá a garduña".

A romaría de Carlín na TVG

2011-10-17T19:16:00.003+02:00

No programa Actualizad@s da TVG e baixo o título "Romeiros somos", aparece entre outras romarías, a da Virxe do Ermo , da parroquia de Carlín, da que xa temos falado noutras ocasións.
A Produtora Faro, encargada do programa, púxose en contacto con nós para a gravación da reportaxe e servímoslle de ponte de enlace cos encargados da mesma. Aquí deixamos un vídeo coa parte dedicada especificamente á Romaría de Carlín.
Agradecer á Produtora a xentileza de facérmonos chegar o dvd do programa emitido non hai dous meses na citada cadea televisiva.

4 de agosto de 1935

2011-09-28T23:00:00.010+02:00

Nos anos trinta do pasado século a actividade política e cultural da sociedade galega adquiriu un grao de participación que só podería ser equiparable aos derradeiros anos do franquismo e primeiros da Transición.

Nese contexto – estamos falando do período da II República-, concretamente en decembro do ano 1931, fúndase o Partido Galeguista que vai tratar de espallar por toda a xeografía galega as súas propostas de país, ben a través da súa publicación de cabeceira A Nosa Terra, ben a través da mobilización das masas ás que ían dirixidas as súas arengas nos centos e centos de actos políticos que foron organizando por todas as localidades nas que tiñan presenza. Ben é certo que a provincia de Lugo ía na cola desta paixón autonomista, pero non por iso deixou de participar de tal onda nacionalista.
Vén isto a conto, porque no ano 1935, hai constancia documental do intento de celebración dun mitin na carballeira de Santa Marta (Vilalvite) o propio día 29 de xullo –domingo- aproveitando a romaría da citada santa. Este intento propiciado por Fole -don Ánxel-, Gómez Aller e Ramón Piñeiro foi prohibido por orde do Gobernador Civil, daquelas Artemio Precioso García, dado o Estado de Prevención vixente ao abeiro da Lei de Orde Pública de 28 de xullo de 1933.
Porén, días máis tarde, aproveitando a feira do catro da capital do concello, no propio Friol e diante dun numeroso público disertaron os propios Ánxel Fole, Servando Gómez Aller e o estudante Teolindo Corredoira.
Hai que indicar que en Friol, concretamente na parroquia de Cotá hai –había neses días -- unha pequena Agrupación Galeguista propiciada por D. José Vilela Pena – empresario da citada parroquia-.
De Fole xa falamos noutras entradas, Servando Gómez Aller, era avogado e ao tempo un dos fundadores en Lugo das Mocidades Galeguistas, morreu a fins dos setenta en Vigo e Teolindo Corredoira, do que cremos tiña orixes friolesas, faleceu na Guerra Civil no ano 1938.
Neste días nos que A Nosa Terra deixa mesmo a súa edición dixital, quixemos aproveitar esta entrada e facerlle unha pequena homenaxe a unha cabeceira de forte 'raigame' no xornalismo galego, e á que o impredicible momento histórico que estamos a vivir fai desaparecer; esperando que este silencio sexa pasaxeiro e nun futuro próximo podamos vela novamente na rede e nos quioscos.
A imaxe que acompaña esta entrada é a portada de "A Nosa Terra" publicada o día 10 de agosto de 1935, onde se recolle o mitin antes citado.
Só queda agradecer ao blog "Publicacións Galegas" por ternos achegado o citado xornal.

A Torre de Anafreita, Casa Señorial Do Río e os seus donos.

2011-09-26T16:27:00.009+02:00

Baixo a epígrafe que antecede, Higinio Martínez Fernández de la Vega achéganos esta máis que interesante colaboración:
"Ao pé da Cova da Serpe, aproximadamente a un quilómetro de distancia da entrada da mesma cova, houbo en épocas pasadas unha torre ( hoxe en día convertida en casa vivenda) e unha casa señorial. O edificio da casa torre está na parte máis alta do conxunto poboacional, cun desnivel pronunciado cara ao Oeste, que puido ser o foxo natural defensivo da citada torre. Agora é un camiño en pendente e estreito, que dá paso á sinxela casa señorial, chamada Do Río.
Ao lado dos inmobles indicados, pasa o río de Anafreita, que nace na aba do monte Cova da Serpe, de corrente rápida e de auga fresca, limpa e transparente, que moi ben podía ser o rego ao que se refire a lenda cando di que a cobra ía beber a un arroio distante un quilómetro do seu refuxio, e deixaba o rabo dentro da cova.
En canto aos donos das dúas construcións, empezamos pola casa señorial Do Río, que segundo Vázquez Seijas, no seu libro "Fortalezas de Lugo y su provincia", no ano 1731 D. Felipe Rodríguez Meylán foi o mellorado polos seus pais no terzo e no quinto de todos os seus bens, entre eles a mencionada casa. Casou con Dª Luisa Meylán Santiso, sendo herdeiro o seu fillo D. José Rodríguez, que tivo por muller a Dª Josefa de Ponte y Andrade. A casa e os bens pasan, ao pasamento daqueles, a Dª Teresa Santiso y Ponte que casou con D. Manuel María Pardo de Ulloa Ribadeneira, da casa do Vilar, San Xulián de Ourol, Guntín.
A torre e a casa Do Río pasaron a ser do Marqués de San Juan de Carballo, título concedido por Real Despacho de 27 de febreiro de 1766, a D. Antonio Pardo y Sánchez Taibo, natural de San Cibrán de Bribes, con vizcondado previo de San Juan. Como donos e señores que foron da casa señorial e da torre- seguindo a Vázquez Seijas- aparecen D. Simón Pardo, casado con Dª Inés de la Rigueira, D. Gonzalo Pardo de la Rigueira, que tivo por dona a Dª Inés Pardo de Saavedra, D. Juan Pardo de la Rigueira , que foi o segundo Marqués, que casou con Dª Andrea Pardo. Sucédelle o seu fillo D. Pedro Pardo, que tivo por cónxuxe a Dª Angela de Ponte y Andrade e a estes D. Benito Pardo y Ponte e a súa muller Dª María Dominguez, logo D. Gregorio Pardo Dominguez, natural de Coirós e que morreu na parroquia de Anxeriz, casado con Dª Antonia Fernández. Pasou o señorío e o marquesado a D. Jacinto María Pardo, casado con Dª Benita Villar Sánchez. Segue a liña Dª Gertrudis Pardo Villar, casada con D. Francisco Pardo. O marquesado corresponderíalle ao seu fillo primoxénito D. Celestino Pardo y Pardo , médico e xuíz municipal de Friol, casado en primeiras nupcias con Dª Carmen Saavedra, e en segundas nupcias con Dª Carmen Castiñeiras. É, pois, pai de Dª Angela Pardo Saavedra , avó de Celestino Fernández de la Vega Pardo, e meu bisavó.
A propiedade da casa torre pasou por 'división particional' a Dª Carolina Pardo y Pardo, irmá de D. Celestino, que casou con D. Manuel Morandeira Vigo e logo ao seu fillo D. Celestino Morandeira Pardo, que foi cura párroco de San Mamede de Nodar, de San Pedro de Anafreita e das Negradas, herdando as súas pertenzas a súa sobriña Dª Mercedes Vigo Morandeira.
A propiedade da casa señorial Do Río correspóndelle actualmente a D. Celestino Pardo Castiñeiras, Ilustre xuíz xubilado, e fillo primoxénito do segundo matrimonio de D. Celestino Pardo y Pardo.
Polo que se refire a D. Manuel María Pardo de Ulloa Ribadeneira, oriúndo da Casa Grande de Vilar (tomo I da obra "Pazos y Señoríos de la provincia de Lugo", de Antonio Benito Yebra de Ares), e segundo di o autor, tivo moitos membros de gran sona que foron médicos, letrados, ..., na sociedade lucense, como D. Carlos Pardo Pallín, avogado e secretario do Concello de Lugo, Dª Amparo Pardo Pallín, casada con D. José Benito Pardo Rodríguez, avogado e durante moito tempo Presidente da Deputación de Lugo, e D. Manuel Pardo Pallín, avogado.
Entendemos que as propiedades principais do Marqués de San Juan de Carballo estaban no concello da Laracha, concello limítrofe do de Carballo, capital de Bergantiños, cuxa igrexa principal ten a advocación de San Xoán, e de aí o título de nobreza.
Precisamente D. Celestino Pardo y Pardo naceu en Torás (A Laracha). Porén o seu irmán D. Isauro Celestino María Pardo y Pardo naceu en Anafreita o día 4 de xullo de 1873. Foi notario e Senador, casou en Ourense o día 30 de agosto de 1903 con Dª María de la O Castro e Garcés de Marcilla , marquesa de Leis".

H. M. F.V.

Completa esta entrada outra feita xa hai algún tempo que tocaba lateralmente a temática aquí exposta. A ilustración móstranos a Casa Do Río.

Románico rural: Anafreita (I)

2011-09-15T19:00:00.002+02:00

O baleiro documental da actividade construtora durante o Románico galego, así como as sucesivas transformacións que as obras románicas experimentaron ó longo da historia, dificultan unha sistematización no estudo do noso Románico. Pilar Carrillo e Ramón Ferrín ("Planimetría de las iglesias románicas de la provincia de A Coruña") apuntan que o Románico galego foi o gran descoñecido ata décadas recentes, e que se daba por suposto que todo el emanaba da influencia exercida pola catedral de Santiago.

En efecto, son moitos os exemplos do noso románico rural afastados dos grandes centros creadores e sen vinculación evidente con outras igrexas do Camiño de Santiago. Os seus anónimos construtores están, polo tanto á marxe de calquera encadramento. Moitas veces eran familias de canteiros que aprenderon o oficio e que se desprazaban en busca de traballo chegando a lugares afastados, como Anafreita, onde o máis habitual era economizar recursos e adoptar solucións eficaces e sinxelas, sen complexidades arquitectónicas e ornamentais. Case sempre, este tipo de igrexas presenta un románico residual, con restos fragmentarios, obxecto de reformas varias e amputacións inimaxinables.

O gran impulso construtor do románico parte de fins do S. XI, intensifícase no XII e continúa con forza no primeiro cuarto do XIII, favorecido por unha conxuntura de estabilidade e prosperidade. A maior parte das nosas igrexas románicas, constrúense na segunda metade do S. XII.

O caso de San Pedro de Anafreita é tamén un exemplo de sucesivas metamorfoses. Perrín ("La arquitectura románica en Lugo". Fundación Pedro Barrié de la Maza) propón unha cronoloxía entre 1225 e 1230. Trátase, polo tanto, dun románico tardío de transición ó gótico, como se aprecia nalgúns elementos que xa analizaremos. Tamén Perrín relaciona este exemplo con outro próximo, como a igrexa de Samede de Nodar.

Románico rural: Anafreita (II)

2011-09-15T18:50:00.002+02:00

A solución arquitectónica de Anafreita é de gran sinxeleza: nave única e ábsida rectangulares cubertas con teito de madeira, unha solución que tivo enorme difusión no románico galego e que xa se consagrara durante o prerrománico. Perrín fai fincapé en que a primitiva fábrica románica está case intacta, con aparello de cadeirado granítico de calidade disposto en ringleiras horizontais.

A porta principal presenta un arco de medio punto formado por dúas arquivoltas de sección rectangular, a exterior disposta a pano co muro, e a interior perfila un tímpano liso que descansa sobre mochetas decoradas con figuración humana e das que xa falamos.

No muro sur, ábrese outra porta de arco de medio punto con doelas, que descansa sobre unha imposta de nacela. O tímpano liso susténtase sobre dúas xambas lisas.

A ábsida, parcialmente oculta polo engadido posterior da sancristía, está adornado con canzorros de motivos xeométricos. No ángulo superior do tellado da nave, pódese apreciar unha cruz de Malta con entrelazos cruciformes. Vázquez Saco ("Iglesias románicas de la provincia de Lugo. Papeletas arqueológicas: Santa María de Camporramiro, San Pedro de Anafreita, San Victorio de Ribas de Miño, Santiago de Losada". Boletín de la Comisión provincial de monumentos históricos y artísticos de Lugo. nº 13, 1945. Deputación Provincial de Lugo) ve semellanzas cos entrelazados esculpidos nos tímpanos de Albán, Samos, Friolfe... (un entrelazo semellante atopámolo en Roimil).

Baixo a cruz ábrese unha pequena ventá coroada por un arco semicircular. Outras ventás semellantes iluminaban o interior: unha no muro sur e dúas no muro norte.

Románico rural: Anafreita (III)

2011-09-15T18:00:00.002+02:00

A transición ó gótico é visible no arco de triunfo apuntado que dá acceso á ábsida, dobrado e de sección rectangular. O arco interior descansa sobre columnas de fuste liso e basas áticas (segundo Perrín, co esmagamento dos toros típico das obras de cronoloxía avanzada). Os capiteis están decorados e teñen un astrágalo sogueado. O tipo de desbastado aproxímaos ao gótico, cun resultado máis esvelto que nos capiteis de desbastado cúbico do románico clásico.

O capitel da esquerda presenta unha ornamentación de follas estilizadas, polas que, na parte superior, asoman catro cabezas humanas (dúas na cara central e unha en cada unha das laterais). O capitel da dereita adórnase con lazos entrecruzados e perfilados cunha cenefa de pequenas bólas. As esquinas superiores decóranse con avultadas follas con incisións, como un afastado eco do prototipo corintio que durante o románico transforma os acantos en follas que parecen bólas.
Segundo Perrín, capiteis semellantes aparecen en mosteiros do Císter, como Meira e Oseira.

O cura de Anafreita

2011-09-02T23:27:00.007+02:00

Novamente Quiroga, achéganos ás súas lembranzas. Neste caso o personaxe é D. Celestino Morandeira Pardo ( 1877-1961) cura párroco que foi das parroquias de Anafreita e Nodar na primeira metade do s. XX:

"Este bo home, aparte dos labores propios do seu ministerio como sacerdote que era, traballaba unha pequena propiedade, herdada de seus pais, coñecida polo nome da Torre de Anafreita. Chamábase Celestino Morandeira Pardo que faleceu no ano 1961. Contando coa colaboración dun caseiro, e el pola súa conta, tiña dúas vacas, aparte de moitos sobriños e achegados; séndolle necesario facer a súa sementeira como calquera veciño, contando con eles para axudalo en todos os traballos, aos que sempre estaba disposto a servir, en todo canto os poidese favorecer. Un dos costumes da parroquia de Anafreita, o mesmo que se facía noutras de Friol, era partir o monte entre os veciños en tenzas, para cavalas, facendo logo a sementeira de centeo. Isto era coñecido polo nome de estivadas; estes montes estaban en abertal e postos de común acordo os veciños pechábanas con sebes, evitando de tal xeito que a colleita non fose pasto das ovellas e cabras que campaban polos montes. Nesta colaboración veciñal só había unha excepción: o Tío Carrancas, home pendencieiro e amigo da xustiza, que se negaba a colaborar cos veciños. Por mor de non indispoñerse con el, cerraban a súa parte, pero a deslealdade deste home non tiña teito: tiraba as sebes feitas coa finalidade de que as súas ovellas e cabras (tiña cantidade) poidesen pastar cando o centeo era nado. O pedáneo da parroquia xuntaba aos veciños para poñer remedio aos desmáns deste home. O caso é que ninguén se atrevía a facerlle fronte. Aí sae o home da nosa historia sentenciando: --"Isto ten que acabarse, temos que frealo dalgún xeito...". Mobilizou ás mulleres e un bo día, á saída da misa, con regazos de pedras levaron ao Tío Carrancas, pedra vai, pedra vén, ata esconderse na casa. Desde entón o Tío Carrancas, non volveu á misa á igrexa de Anafreita, asistía á de Nodar, preto desta parroquia, sabedor que o causante das mobilizadas mulleres, fora o cura da Anafreita. Entón andaba con cantinelas de este xeito:
--"A este curiña cando o colla ao xeito heino de poñer ao meu modo".
Pasou algún tempo e, sabedor o cura das boutadas do Carrancas, fixo por encontralo, topando con el, ao pé dun pasadoiro; colleuno polos colares cunha man (era coñecido por todos a forza que tiña este home) e coa outra empezoulle a dar cos 'nudillos' na cara ata deixarlla coma un pantrigo, inchada coma un fol; houbo testemuñas do feito. Logo preguntábanlle:
- Que lle pasou Tío Carrancas?
- Teño unha dor de moas que me rebenta.
Correxiu os seus erros e non esperou a que lle deran outra lección. Deu co home, como se di. Ganáballe o pulso a calquera , cousa que non contaba o Tío Carrancas, que o curiña tiña máis forza nunha man, que os outros nas dúas.
Tamén tiña dotes de manciñeiro: En certa ocasión foi ver a miña avoa Matilde, cando, segundo ela, dáballe algunha “tallada”, merendou na casa e non tiña ningunha presa por marchar, de tal xeito que miña nai ao ver que se facía de noite, tendo que percorrer un largo treito ata Anafreita díxolle:
--Vostede coñece a un que lle chaman Vicente de Bernaldo?
--Si oh!-- contestou o crego--
--Pois ou outro día- engadiu miña nai-- cando ía por un camiño preto da casa observou nunha corredoira as “poutas dun lobo” que eran tan grandes coma unha man.
--Bueno oh-- repostou o crego-- a semana pasada pasaron sete lobos xuntos pola Cabana abaixo.
Niso quedaron as precaucións e o medo do noso home da historia."
Continúa o noso informante falando da propiedade coñecida como Casa da Torre :
"Contan os historiadores que esta Casa da Torre pertenceu no seu tempo ao Marqués de San Juan de Carballo, é dicir, ao cabaleiro de San Cipriano (Santiago de Compostela), don Antonio Pardo y Sanchez Taibo. Don Juan Pardo de Rigueira, casado con dona Andrea Pardo, foi o segundo Marqués destas terras, sucedéndolle o seu fillo don Pedro Pardo, que estivo casado con dona Angela de Ponte y Andrade. (Posteriormente) Dona Carolina Pardo,casada con don Manuel Morandeira Vigo, da casa Morandeira de Anxeriz, pais do personaxe que nos ocupa-- foron os seus propietarios--,que herdou a propiedade , sendo ao mesmo tempo cura das parroquias de Anafreita e Nodar, ata o seu falecemento, pasando as herdanzas a uns sobriños".
Con toda seguridade Higinio Martínez F. de la Vega poderá ampliar este último apartado.

Quiroga fálanos de D. Julio Castro Ves

2011-09-01T17:26:00.005+02:00

Publicamos aquí unha achega que nos fai Manuel López Quiroga - antigo Xuíz de Paz do concello-sobre o citado Castro Ves, personaxe do que xa falamos en entradas anteriores. Nin engadimos nin quitamos nada. Di así:

"De profesión farmacéutico, era tan polifacético, que era raro que se falase do que se falase, el non entendese; mellor diría, fose un experto: desde a mecánica, pasando por cociñeiro, prestidixitador, poeta, pescador,... e sobre de todo, amigo das tertulias e dos pequenos, aos que lles dedicaba os seus repertorios de maxia.
No ano 36, foi un dos que proclamou a República dende o balcón do Concello de Lugo. Aseguraba ser un dos primeiros de Lugo de ter carné de conducir, ao mesmo tempo de dispoñer dunha moto, segundo el mesmo dicía: en toda a provincia de Lugo non chegaba a haber unha ducia que dispuxeran deste vehículo.
Pregoaba nas nosas tertulias “literarias”:

Os poetas son tres
Quiroguita, Campoamor e Castro Ves

Discrepaba moito co cura parroquial. Sostiña con tal motivo moitas polémicas co mesmo, sendo famosas as regueifas que mantiñan entre os dous. Cando era hora do precepto pascual, viñan sempre uns frades, para preparar mellor as solemnidades relixiosas, e polas mañás, estes percorrían as estradas de Friol, con moitos rapaces procurando pasar por diante do seu domicilio, cantando este estribillo para provocar a D. Julio:

Yo no voy a la iglesia
porque estoy cojo
pero voy a la taberna
poquito a poco.

Este propúxose tomar debida vinganza por tal alusión. A primeira medida: xuntou uns rapaces, entre as chucherías e xogos de maxia que lles aprendía..., tíñaos axiña “catequizado”; levounos polos mesmos vieiros que estiveran os frades, cantando:

Yo no voy a la iglesia
porque no quiero
mantener holgazanes

con mi dinero.

En épocas nas que Friol carecía de luz eléctrica (servíase unicamente e dunha forma moi precaria dunha planta que aínda hoxe existe) competiron pola electrificación da vila dúas compañias: Barras Eléctricas e San Pedro de Mezonzo. O secretario do concello e os seus adláteres (enténdase alcalde e concelleiros) optaban por San Pedro de Mezonzo e D. Julio Castro Ves por Barras Eléctricas (máis viable esta última, xa que o tendido procedía de Lugo e a outra de Sobrado dos Monxes).
As forzas vivas do concello tomaron a decisión de derribar un caseto dun transformador co pretexto de estar construído en terreo municipal. Este feito espertou a vea poética do noso protagonista que cantaba:

En este pueblo de Friol
hay tantos analfabetos
que con tal de non ter luz
hasta tiran los casetos.

O Sr. Castro Ves era un home moi orixinal, amante da natureza e da fauna. Nas carballeiras do Campo da Feira, os mesmos gorrións comíanlle na man as rafas de pan. Moi afeccioado á pesca de río, facía de representante da “Venatoria”, irritándose de mala maneira se alguén, utilizaba malas artes de pesca no río. Recordo que en certa ocasión, moi preto da ponte de Friol, pescou unha troita de cinco quilos.
Noutra ocasión xurdiu un problema coas mulleres que ían lavar á presa do Grande, preto de Friol, por mor de estender a roupa nun prado colindante, dando orixe a un xuízo de faltas. Don Julio tomou parte en favor das mulleres, e logo de rematar o litixio, lanzou tamén o seu “ripio” que dicía así:

Un mocito pera que ha llegado ayer
a las lavanderas trae a mal traer
y las lavanderasLcon mucho tesón
dicen que el pollito no tiene razón.

Exerceu a profesión de farmacéutico en Lugo, sendo pioneiro en andar en moto. Sempre dicía que o seu carné de conducir era o número un de Lugo."
Acompaña esta entrada a portada do diario El Progreso de data 15 de abril de 1931, onde reflicte a intervención de Castro Ves desde o balcón da Casa consistorial da cidade de Lugo dando conta da proclamación da II República

A cobra das sete cabezas

2011-06-29T15:14:00.001+02:00

Diante da proposta de recollida dun conto tradicional no que houbese presenza dun animal, unha alumna de 1º de ESO despois de lle preguntar á súa avoa, trouxo o seguinte relato – co título que leva a entrada-:
"José Luís (que viña sendo un tío da narradora) dicíalle aos seus fillos que había unha cobra de sete cabezas nunha cova. Os fillos, como tiñan moito medo, non se achegaban á mesma.
Pero pasou o tempo e os que eran rapaces deixaron de selo e foron investigar o que pasaba naquela cova.Alí, non había cobra ningunha… o que había era que nesa cova metíanse os homes da guerra para que despois os demais pensasen que os comera e así non tiñan que pelexar".
Con este conto volvemos topar con feitos relacionados coa Guerra Civil. Fuxidos hóuboos por todas partes e dalgunha forma había que evitar que os nenos nos seus xogos non fosen dar cun segredo que ao deixar de selo implicaría unha descuberta non desexada polos agochados.
Ás veces, cando tentamos tirar do fío para recuperar a Memoria Histórica da Guerra Civil, atopámonos co clásico eu non seiaquí na guerra non pasou nada pero aos poucos imos coñecendo indirectamente a pegada inesquecible da mesma, aínda coa vontade de esquecela.
A achega debémoslla a Brenda Franco Racamonde e o relato á súa avoa Antonia Rodríguez Racamonde de 89 anos, veciña de Mundín, Seoane da Pregación, lugar que aparece fotografado ilustrando a entrada.

Agasallo e non precisamente da Consellería

2011-06-27T22:13:00.006+02:00

Remata un novo curso, e non remata de calquera xeito. Dende a Consellería, desprestixiando canto pode o ensino público e aproveitando o descrédito introducindo un ERE ao amparo das próximas vacacións, pretenden un final de curso qe máis semella fin de ciclo.
Teñen a defensa dos votantes --onde están os que quedaron na casa nas últimas autonómicas, por puras cuestións de formulismos estéticos ou formalismos quintaesenciais?- pero non a razón da historia. Sodes tan falsos como as mensaxes que pretendedes achegar á poboación ao través dos vosos medios de comunicación. Ben o sabedes...
Pero esta entrada non ía por aí. O motivo da mesma era celebrar un agasallo que nos achega --estes si de corazón-- o blog da Biblioteca do IES dos Ollos Grandes.
A día de hoxe non sabemos se isto terá continuidade debido ao, que parece, novo perfil que pretende a Consellería que teñamos.
Pero, e non precisamente co boca pequena temos que dicir que non terá o noso apoio para desacreditar o ensino público; que seguiremos defendendo a pesar da propia empresa unha rede pública de educación de calidade.
Como recibimos este agasallo e debe ser transitivo facémosllelo chegar a:
FLE en ESO
Carta Xeométrica
Natureza escondida
Iniciarte
Castrode Baronceli
Por diferentes razóns, pero tendo presente en todos os casos o recoñecemento a un traballo que semella ser transparente para a Consellería.