geografia-uwr

Imprezka!

2012-11-19T10:15:00.000-08:00

Pieniądze, wódka i dzbanek piwa. W każdy wtorek o 19.00 w klubie studenckim Tawerna we Wrocławiu odbywa się dość ciekawa impreza, podczas której można wygrać alkohol i kasę. PubQuiz przywędrował do nas z Wysp, gdzie cieszy się niebywałą popularnością. W Polsce prężnie rozwija się w Bydgoszczy, Łodzi, Poznaniu, Gdańsku i Toruniu. Teraz dotarł również do Wrocławia. Widzimy się tam jutro?

Zasady znajdziecie kilkając tutaj.

Podstawy geografii fizycznej wykład 2

2012-10-29T11:17:00.000-07:00

29.10.2012

Geografia: fizyczna – środowisko przyrodnicze, geograficzne i ekonomiczna – dotyczy społeczeństwa, człowiek jest zarówno elementem przyrody, jak i tworzy rzeczywistość. EEE.

Geografia fizyczna dzieli się na wiele dyscyplin: oceanografia, hydrografia lądu, geomorfologia, glacjologia, klimatologia, geografia gleb, zoogeografia i fitogeografia. W geografii mamy geografię regionalną, kartografia, geografię historyczną (paleogeografia)- rekonstrukcja środowiska przyrodniczego i działalności ludzkiej w minionych okresach, historię geografii (wraz z historią odkryć geograficznych), geografię astronomiczną, geografię stosowaną.

GIS – geograficzne systemy informacji.

Rozwinęły się techniki teledetekcyjne – mając odpowiednie narzędzie w kosmosie bardzo łatwo możemy badać Ziemię.

Przedmiot badań geografii fizycznej stanowi trójwymiarowa epigeosfera, czyli zewnętrzna sfera Ziemi. Epigeosfera może być rozpatrywana jako zbiór komponentów, takich jak: skała, woda, gleba, roślinność, albo jako system składający się z mniejszych, hierarchicznie zorganizowanych całości – geokompleksów (np. Sudety).

Jedność otaczającej nas przyrody wyraża się we wzajemnym powiązaniu wszystkich komponentów i geokompleksów. W warunkach naturalnych składowe epigeosfery są do siebie dostosowane. W przyrodzie nie istnieje przypadkowe współwystępowanie elementów. Równoczesna obecność dowolnych cech świadczy o istniejącym między nimi związku.

Struktura epigeosfery jest zawsze logiczna, przebieg procesów przyrodniczych ma charakter celowy. Odstępstwa od takiego stanu rzeczy występują jedynie w układach kształtowanych przez człowieka.

(Przechodzą burze pyłowe, nie piaskowe. Piasek przemieszcza się na wysokości 2m strumieniem piaskowym.

Zima nuklearna – wywołanie wojny atomowej wpłynie na atmosferę.)

Epigeosfera – grubość wynosi ok. 40 km, w dół od fizycznej powierzchni Ziemi sięga ona w głębinach oceanicznych od 10 do 11 km, w atmosferze – do wysokości 25-30 km.

Im bardziej oddalamy się od powierzchni Ziemi w dół i górę tym trudniej nam powiedzieć „tu się kończy epigeosfera”.

Różnice jakościowe między tą sferą zewnętrzną a innymi geosferami charakteryzują się:

- wyjątkowym bogactwem różnego rodzaju energii swobodnej;

- niezwykle zróżnicowanym stopniem nagromadzenia materii, poczynając od wolnych cząsteczek elementarnych, poprzez atomy, jony, drobiny, a kończąc na związkach chemicznych i bardziej złożonych ciałach,

- istnieniem świata organicznego, warstwy glebowej, skał osadowych,

- różnymi formami rzeźby;

- koncentracją ciepła emitowanego przez Słońce, panowaniem praw termodynamiki, niskich temperatur i ciśnień,

- istnieniem społeczeństwa ludzkiego.

Epigeosfera jest unikalna.

Geografii fizyczna zajmuje się:

atmosferą,

hydrosferą,

biosferą,

antroposferą,

litosferą.

Geografia fizyczna jest zespołem nauk zajmującym się badaniem epigeosfery w aspekcie przestrzennym.

Schemat rozwoju geografii fizycznej:

Geografia fizyczna w XIX w –> geomorfologia, hydrologia, klimatologia, geografia gleb, biogeografia –> kompleksowa geografia fizyczna – widzimy odrębność komponentów, ale mamy świadomość, że te komponenty wzajemnie ze sobą współgrają.

Statystyka - wskaźniki położenia

2012-10-29T11:13:00.003-07:00

Wskaźniki położenia

1) średnia arytmetyczna

cecha o nazwie X (duże X)

X – nazwa cechy

x_i_–wartość cechy dla i-tej jednostki

n – liczba badanych jednostek

x z kreseczką na górze – średnia arytmetyczna, sztuczna, przeciętna jednostka, - przeciętna wartość cechy, nie może przekraczać wartości maksymalnej

2) modalna (moda, dominanta)

wartość modalna – wartość dominująca, ale nie największa – wartość, która występuje najczęściej, czyli najwięcej jednostek ma wartość cechy równą modalnej

mo(x)

3) mediana (wartość środkowa)

wartość, która uporządkowany szereg statystyczny dzieli na dwie równoliczne części:

- wszystkie jednostki grupy I – dla nich wartość cechy jest nie większa niż mediana x_i≤me(x)

- wartość cechy grupy II jest nie mniejsza niż mediana x_i ≥me(x)

me(x)

(jeśli liczba jednostek jest parzysta, wówczas wyciągamy średnią arytmetyczną z wartości środkowych)

4) kwantyle

kwantyle – wartości, które dzielą uporządkowany szereg danych na pewną liczbę równolicznych części

mediana to też kwantyl

możemy dzielić na 3 części równoliczne, 4, 5, 6, itd.

3 – tercyle – 2 wartości

4 – kwartyle - 3 wartości, po 25% w każdej klasie kwartylowej

5 – kwintyle

6 – sekstyle

7 – septyle

10 – decyle

100 – centyle

Zależy od tego, ile jest jednostek. Reszta jest konsekwencją.

25% jednostek to coś tam

Sposób kumulowany – 25% jednostek ma wartość cechy nie większą niż kwartyl I, II kwartyl odcina 50%, III kwartyl odcina 75% i dopełnienie 25%

Mediana to kwartyl II

Możemy kwantyle liczyć wybiórczo, zależnie od tego, jakie jednostki nas interesują.

Wynik obliczony średniej arytmetycznej nie musi być którąś z wartości. Średnia arytmetyczna to statystyczna jednostka. W liczbie pojedynczej. Połowa jednostek, przy modalnej, liczba mnoga.

Przeciętny Polak, nie przeciętni Polacy.

Jak możemy uzyskać wartości tych parametrów. Mamy różne sposoby zapisu danych, więc mamy różne wzory na uzyskanie wartości tych parametrów. Zależy od tego, jaki szereg.

Wzory:

1) szereg szczegółowy

· średnia arytmetyczna x z kreską = x₁+x_2+...+x_n/n czyli wzór z ∑

suma wszystkich wartości cechy podzielona przez liczbę jednostek

· modalną trzeba wyszukać - wartość powtarzaną najczęściej

· mediana: trzeba uporządkować wartości

· kwantyle:

n=96, liczymy kwartyle: 96/4=24

n=96, liczymy kwintyle: 96/5=19 r.1

n-parzysta – średnia wartość ostatniej z grupy pierwszej i pierwszej z grupy drugiej

n=40 I część 20 jednostek, II cześć 20 jednostek dodajemy wartości z pozycji 20 i 21, dzielimy na 2

gdy n jest nieparzyste x(_n+1)/2np. wartość na pozycji 25

2) punktowy, rozdzielczy

· średnia arytmetyczna n₁x₁+n₂x₂+...n_kx_k/n

· wartość powtarzająca się najczęściej - ta wartość, dla której n_ijest największe

mo(x)=x_jtaka, żen_j=max n_i1< lub =i <lub=n₁

· mediana dla parzystych i nieparzystych

średnia arytmetyczna jest interpretowana w liczbie pojedynczej

pozostałe parametry w liczbie mnogiej

wartość modalna może nie istnieć, jeżeli się nie powtarza, możemy mieć do czynienia z rozkładem wielomodalnym np. 2 i podajemy dwie wartości, trójmodalny również

mediana, wartość środkowa,

kwantyle: najpierw decydujemy na ile grup

wartość modalna to ta najczęściej występująca, przy medianie podajemy wartość stojącą na pozycji wartość, czyli x

interpretacje – przeciętna wartość cechy dla jednostki wynosi... - średnia

najczęściej w województwach były 43 miasta – modalna, najczęściej to może być 2 razy

mediana – połowa województw (nie mówić badanych, bo to sugeruje, że były niebadane) interpretowanie dla próby losowej nie ma sensu, bo nas to nie interesuje, a cała populacja

me(x)=3,5

grupa pierwsza skończyła się na 3

druga na 4

ilość członków w rodzinie

połowa rodzin studentów, w rodzinach połowy studentów geografii jest co najwyżej 3 osoby, a połowa rodzin to rodziny, w których było co najmniej 4 osoby, nie powiem 3 i pół.

Dokładność jak dane wyjściowe, zależy od ważności badań.

Astronomiczne Podstawy Geografii

2012-10-23T07:23:00.002-07:00

Dla wszystkich, którzy nie zdążyli przerysować układów i nie wiedzą w ogóle O CO CHODZI Z ASTRO daję znalezione w necie kompendium. Boże, ale mądre słowo.

http://vesta.astro.amu.edu.pl/Staff/Iwona/geograf.pdf

Link do wykładu z podstaw astronomii dla studentów I roku geograﬁi zaocznej, rok 2005/2006, wykładowca: Iwona Wytrzyszczak.

W ogóle wypowiedzieć nazwisko tej pani graniczy z cudem.
Have fun.
I zupa z dyni. Klik tutaj.

Astronomiczne podstawy geografii - wykład I

2012-10-21T07:15:00.001-07:00

Notatki są jeszcze do dopracowania i do uzupełnienia o rysunki.

Powrót do natury. Tutaj.

Astronomiczne podstawy geografii

Historia:

Dokładne wymiary na mapach są związane z badaniami astronomicznymi.

Najstarsze obserwacje astronomiczne – Nabta Playa, V tys. p.n.e., Pustynia Nubijska

Krąg Goseck – neolityczna struktura, kręgi, średnica 75m, dwie palisady ok. 4900 p.n.e. – kapłan mógł wyznaczać ważne momenty w roku

Dysk z Nebry, Saksonia – Ahalt, 2000-1500 p.n.e. – słońce, księżyc, plejady – mógł pomagać w liczeniu czasu

Sumer i Babilon – gwiazdozbiory zodiakalne.

I tekst to astrologiczne kompendium o Wenus.

Grecja – kosmologia: w środku Ziemia, wokół niej planety, Słońce, Księżyc. Znano 5 plante: Merkury, Wenus, Mars, Jowisz, Saturn

Arystarch z Samos 310-230 p.n.e. – heliocentryczny model Układu Słonecznego.

Kopernik tylko udowodnił matematycznie.

Klaudiusz Ptolemeusz utrwalił teorię geocentryczną – do końca Średniowiecza.

Kopernik 1473-1543: De revolutionibus orbium coelestium

Heliocentryzm – bezruch Słońca, ruch Ziemi, Słońce w centrum.

Johannes Kepler 1571-1630 – Prawa rządzące ruchem planet

Isaac Newton – 1643 – 1727 – opisuje przyczyny zjawisk na niebie, wprowadza pojęcie grawitacji, jego dzieło to fundament dla astronomii – te same prawa rządzą ruchem ciał na Ziemi i ciał niebieskich.

Znane jest już 8 planet US.

Podstawy astronomii opierają się na złudzeniu. Obiekty zdają się nam znajdować na umownej (pozornej) sferze niebieskiej, której środek znajduje się wokół obserwatora.

Powyżej 120 m ulegamy złudzeniu, że wszystko jest płaskio, w równej odległości.

Umawiamy się, że sfera niebieska to pozorna sfera o nieokreślonym promieniu otaczająca obserwatora.

Okiem nieuzbrojonym możemy dostrzec:

ok. 3 tysięcy gwiazd,
5 planet, Słońce, Księzyc,
Galaktykę (Drogę Mleczną),
galaktyki: M31, W&M, Obłoki Magellana,
mgławice,
komety, meteory.

Gwiazdozbiór – fragment sfery niebieskiej o granicach określonnych przez MUA (wzdłuż południków i równoleżników). Znanych jest 88 gwiazdozbiorów. Tworzą one geometryczne figury. Zarysy figur wyznaczają najjaśniejsze gwiazdy.

Nazwy gwiazdozbiorów na półkuli pólnocnej – tradycja starożytna. Na półkuli południowej – epoka wielkich odkryć geograficznych. Gwiazdozbiory mają znaczenie historyczne. Nazwy najjaśniejszych gwiazd wywodzą się z arabskiego.

Odnalezienie kierunku północnego:

Gwiazda Polarna znajduje się między Kasjopeją, a Wielką Niedźwiedzicą. Wielki Wóz jest częścią Wielkiej Niedźwiedzicy. Gwiazda Polarna to najjaśniejsza gwiazda Małego Wozu.

Sposoby wizualizacji:

atlasy nieba,
obrotowa mapa nieba – wygląd nieba zmienia się w czasie, tutaj wystarczy tylko zgrać godzinę z datą,
atlasy komputerowe: stellarium

Promień Ziemi: R=6370km

Odległość Ziemia – Proxima Centauri (najbliższa gwiazda typu karzeł) : D=3,992*10¹⁵

Średnica Ziemi jest znikoma względem odległości do gwiazd. Stosunek: D/R = 6,27 * 10¹¹

Sfera niebieska to pozorna sfera o nieokreślonym promieniu, której środek pokrywa się ze środkiem Ziemi – geocentryczna sfera niebieska.

Wahadło Foucaulta – dowód na ruch obrotowy Ziemi.

Dobra prawdziwa – okres obrotu Ziemi wokół osi względem układu odległych gwiazd. 1 obrót Ziemi trwa dobę prawdziwą, czyli:

23h 6min 4,0989...s

86164 sekundy atomowe (jest to jednostka czasu liczona niezależnie)

Przedłużona oś obrotu Ziemi jest osią widomego dobowego obrotu sfery niebieskiej – oś świata.

Równik niebieski – wielkie koło, którego płaszczyzna jest prostopadła do osi świata, przechodzi przez środek sfery niebieskiej.

Koło wielkie i koło małe – równik jest wielkim, przechodzi przez środek sfery, natomiast małe nie przechodzi, to np. równoleżnik.

Układ Słoneczny

Ruch obiegowy Ziemi odbywa się po orbicie eliptycznej.

Okres obiegu względem gwiazd to rok syderyczny = 365d 6h 9min 9.76s

Ziemia obiega Słońce w ciągu roku syderycznego.

2.01 – peryhelium ok. 147,1 mln km

3.07 – aphelium ok. 152,1 mln km

W krótkich przedziałach czasu oś ziemska zachowuje praktycznie stały kierunek w przestrzeni. Obecnie jest to 23^o26’16’’.

Ekliptyka – wielkie koło na sferze niebieskiej, po którym w ciągu roku pozornie porusza się Słońce obserwowane z Ziemi.

W każdym dniu rzutowanie Słońca będzie się zmieniać.

Płaszczyzna ekliptyki rozszerzona jest od płaszczyzny orbity o sferę niebieską. Płaszczyzna ekliptyki zawiera w sobie orbitę orbity Ziemi.

Słońce przechodzi przez 12 gwiazdozbiorów zodiakalnych.

Ekliptyka oraz równik niebieski przecinają się w punkcje Barana i Wagi.

Układy współrzędnych w przestrzeni 3D:

- prostokątne i biegunowe,

- lewo- i prawoskrętne

Układy sferyczne: lewo- i prawoskrętny.

Położenie ciała jednoznacznie określają kąty α i β (r jest nieokreślony).

Elementy składowe:

- koło i płaszczyzna podstawowa,

- oś główna,

- półkole początkowe.

Horyzont

- astronomiczny – geocentryczny – koło wielkie na sferze niebieskiej prostopadłe do kierunku pionu (zenit-nadir)

- topograficzny – obserwatora – koło na sferze niebieskiej, prostopadłe do kierunku pionu (zenit-nadir) i przechodzące przez obserwatora

Widnokrąg to obrazek zębaty spowodowany tym, że mamy lasy, budynki, a nie gładką powierzchnię kuli ziemskiej.

Oś – lokalny kierunek pionu

Oś zenit-nadir – pion lokalny

Półkole początkowe: lokalny południk, część przechodząca przez punkt kardynalny S (P-Z-N – trzy punkty)

Płaszczyzna – horyzontu (koło podstawowe – lokalny horyzont)

Kierunki (punkty) kardynalne horyzontu NESN

H_BPn=φ (szerokość geograficzna obserwatora)

Wertykuły, koła wertykalne – południki

Almukataraty – równoleżniki

Wysokość horyzontalna i azymut (w prawo)

Zakres wartości:

Azymut 0^0-360⁰

Wysokość h (-90⁰÷+90⁰)

Odległość zenitalna z=90⁰-h

Widomy ruch ciał niebieskich w układzie horyzontalnym.

Wszystkie gwiazdy są „nieruchome”

Gwiazdy blisko biegunów krążą po kołach małych. Im bliżej równika tym koła są większe.

Gwiazdy niezachodzące – ponad horyzontem zawsze są widoczne,

Gwiazdy niewschodzące– poniżej horyzontu, są niewidoczne,

Część gwiazd jest raz widoczna, ra nie – gwiazda wschodzi i zachodzi.

Gwiazdy niezachodzące, niewschodzące, wschodzące tworzą basen gwiazd.

Gnomon – wyznaczanie wysokości ciała.

tg h = H/L

wyznaczanie południka lokalnego, wyznaczanie momentu południa prawdziwego.

Wysokość gwiazdy w górowaniu bez wpływu atmosfery czyli bez retrakcji.

Układ współrzędnych horyzontalnych – obie współrzędne zmieniają się w czasie.

Gwiazdy poruszają się w kołach równoległych do równika.

Godzinny układ współrzędnych:

Odległość kątowa od połowy równika do jest stała (8 deklinacja) (-90⁰÷+90⁰)

Druga współrzędna – kąt godzinny – od południka początkowego (00÷3600^,0^h-24^h)

360⁰:24^h=15⁰/h

Geologia dynamiczna, wykład 3 - Planeta Ziemia

2012-10-19T06:42:00.001-07:00

Dziś nowa porcja notatek z geologii. Jeśli chcecie je smakowicie sobie przyswoić polecam towarzystwo przepysznej przekąski. Dla każdego głodomora. KLIK!

Wybieracie się niedługo na wesele, a nie macie pomysłu na prezent? Co powiecie na Wedding Box? Sprawdźcie klikając tutaj.

Planeta Ziemia 17.10.2012

1) Materia Ziemi – pierwiastki, minerały, skały.

Hierarchiczna struktura materii:

pierwiastek chemiczny –> związek chemiczny –> minerał –> skała –> skorupa ziemska –> planeta Ziemia –> Układ Słoneczny

„Wielka ósemka”

O – 45%, Si – 28%, Al – 8%, Fe – 6%, Ca – 4%, Na – 3%, Mg – 2%, K – 2%, inne

Związki chemiczne:

Krzemiany i glinokrzemiany – 93%

Tlenki i wodorotlenki 3%

Siarczki 2%

Węglany – 1%

Budowa krzemianów:

(SiO₄)^-4 jon (anion) krzemowo-tlenowy = tetraedr krzemowo-tlenowy

krzemian składa się z różnie zorientowanych tetraedrów, a między nimi znajdują się kationy metali np. Fe⁺², Mg⁺², Na⁺, Ca⁺²

Rozpowszechnione minerały:

plagioklazy 39%

skalenie potasowe 12%

kwarc 12%

pirokseny 11%

łyszczyki 5%

amfibole 5%

minerały ilaste 5%

oliwiny 3%

inne 1%

wszystkie wymienione to krzemiany i glinokrzemiany

Skorupa ziemska:

magmowe 65%

metamorficzne 27%

osadowe 8%

Na powierzchni Ziemi:

osadowe 75%

Układ Słoneczny – Galaktyka – Wszechświat

He – 13%, H 85%, 0 – 1% - skład wszechświata jest spowodowany tym, że największe są gwiazdy, więc skład jest gazowy

2) Własności fizyczne Ziemi.

a) Grawitacja:

Prawo powszechnego ciążenia – Newtona

F=G x (m x M_z) / R²

Siła przyciągania jest iloczynem mas i jest odwrotnie proporcjonalna do promienia.

G – stała grawitacji

m – masa dowolnego ciała

M_z – masa ziemi

R –promień ziemi

Środek Ziemi to geometryczny środek

Wszystko co znajduje się na powierzchni Ziemi znajduje się pod działaniem siły odśrodkowej.

Modyfikacja – suma wektorowa siły newtonowskiej i siły odśrodkowej: powstaje nam siła ciężkości.

Siła ciężkości = siła przyciągania ziemskiego + siła odśrodkowa (?)

Siła przyciągania ziemskiego jest odwrotnie proporcjonalna do odległości od środka Ziemi.

Im dalej od środka, siła będzie mniejsza – wprost proporcjonalna do odległości od osi Ziemi.

Największe przyciąganie:

siła odśrodkowa =0 jest na biegunie, czyli najbliżej do środka Ziemi, ponieważ biegun jest odległy od środka Ziemi o 21 km mniej niż równik

Najmniejsze przyciąganie:

Największa siła odśrodkowa – równik, siła ciężkości największa.

Siła ciężkości zależy od odległości geograficznej.

Równik – najmniejsza siła ciężkości

Biegun – największa siła ciężkości.

b) Ciśnienie

(Atmosfery)

0 – 1 000 000

2 000 000

3 000 000

głębokość 6370 km

ciśnienie wzrasta nierównomiernie ponieważ wnętrze Ziemi ma różną gęstość, maksymalnie wynosi 3 600 000 atm. (atmosfer)

2900 km – powierzchnia Wiecherta-Gutenberga rozdziela płaszcz i jądro Ziemi, do tego miejsca obserwuje się stały wzrost ciśnienia, powyżej tej granicy gęstość gwałtownie wzrasta

c) Ciepło Ziemi (geotermika)

Charakterystyczne cechy energii geotermicznej:

1) niewielka wartość na powierzchni Ziemi w porównaniu z energią słoneczną

1000 do 10 000 razy mniej energii na cm² Ziemia dostaje od Słońca

5000 razy więcej energii otrzymuje od Słońca, niż dostaje z wnętrza

2) nierównomierny rozkład strumienia cieplnego na powierzchni Ziemi

jednostki ciepła geotermicznego:

strumień cieplny 1HFU (heat flow unit)

stopień geotermiczny m/1⁰C – przeciętnie ok. 30-40 m/1⁰C

gradient geotermiczny ⁰C/1 km – przeciętnie 30⁰C/1km

stopień geotermiczny na obszarze Polski: średnia to 47m/1⁰C

zmienia się to:

Suwalszczyzna > 140 m/1⁰C

Polska południowo-zachodnia < 30 m/1⁰C

Islandia ok. 10m/1⁰C

Pochodzenie energii geotermicznej

Ciepło reliktowe:

· teoria Konta-Laplace’a (pierwotna gorąca kula, która stygnie cały czas)

· teoria Ureya (kondensacja grawitacyjna pierwotnego zimnego obłoku materii – pierwsze skupiska pierwiastków były chłodne, w momencie kondensacji ogrzewały się)

Ciepło reliktowe jest obalone.

Ciepło radiogeniczne: (wątpliwe, ale nie obalone)

Energia rozpadu pierwiastków promieniotwórczych – jedna rzecz się nie zgadza – pierwiastki promieniotwórcze znajdują się w płytkich warstwach

Inne źródła ciepła:

· Tarcie spowodowane pływami – cała skorupa ziemska też drga

· Egzotermiczne reakcje chemiczne (granica jądro/płaszcz?) 2900 km – najbardziej aktywna powierzchnia Wiecherta-Gutenberga, strefa o miąższości kilkudziesięciu km

d) Magnetyzm:

Charakterystyczne cechy pola magnetycznego Ziemi:

1. znaczne natężenie w porównaniu z innymi ciałami w Układzie Słonecznym,

2. odchylenie osi pola magnetycznego od osi obrotu Ziemi,

3. zmienność parametrów pola magnetycznego w czasie i w przestrzeni – pole doznaje spazmatycznych ruchów.

Odchylenie osi magnetycznej od osi obrotu Ziemi

Oś Ziemi przebiega przez 2 bieguny. Średnio o kąt ok. 18 stopni oś magnetyczna jest odchylona. Oś magnetyczna nie przechodzi przez środek osi Ziemi.

Biegun magnetyczny północny znajduje się 11,5 stopnia od bieguna północnego geograficznego – 1300 km – wyspa Ellef

Biegun magnetyczny południowy w odległości 24 stopni czyli 2600km morze jakieś tam

Rotacja biegunów magnetycznych – po linii wykrzywionej, wraz z rotacją biegunów, zmienia się rozkład wartości pola magnetycznego na powierzchni Ziemi.

Odwrócenie biegunów magnetycznych – zmiany polarności

Pole magnetyczne jest polarne musi mieć dwa bieguny. Co jakiś czas mamy zamianę biegunów południowego z północnym.

Epoki magnetyczne

· 730 tys lat temu do dziś epoka Brunhes’a

· 2,6 (2,4) mln do 780 tys. – epoka Matuyam’y – polarność odwrócona

· 3,4 mln do 2,6 (2,4) mln lat temu – epoka Gaussa

· 5 (5,26) mln do 3,4 mln lat temu – epoka Gilbera – polarność odwrócona

Doszło do 4 zmian epok

Epizod Blake 110 000

Epizod Olduvai 1 870 000 (od wąwozu w Afryce gdzie znaleziono Lucy – pramatkę chomików-hominidów)

Pochodzenie magnetyzmu ziemskiego – teorie:

1) Namagnesowanie przez pole zewnętrzne – nie znamy takiego ciała, pole magnetyczne galaktyki jest minimalne - zbyt słabe

2) Magnetyczne jądro Ziemi - zbyt wysoka temperatura (punkt Curie dla Fe ok. 750⁰C

Punkt Curie – temperatura, w której własności magnetyczne zanikają

3) Teoria dynama (Bullard & Elsasser): konwekcja w zewnętrznym jądrze Ziemi – w jądrze mamy prądy konwekcyjne, które są skręcane podczas obrotu Ziemi - obrót Ziemi skręca linie sił pola eklektycznego

Wzmacnianie pola galaktycznego ?

Metalowe jądro występuje w wielki planetach i planetoidach, ale pole magnetyczne jest słabe. Musi istnieć ruch materii, żeby pole elektromagnetyczne powstało.

3) Dane o budowie wnętrza Ziemi

Źródła informacji o budowie wnętrza Ziemi

1. Obserwacje bezpośrednie:

a) kopalnie – Afryka Południowa, Witwatersrand – kopalnia złota Carletonville 3,8 km maksymalna głębokość penetracji wnętrza Ziemi przez człowieka, dzięki temu, że stopień geometryczny 140m/1^oC, ok. 55⁰C na 3,8km. Pokłady złota są na dużej głębokości, temperatura nie może być więc zbyt wysoka.

b) wiercenia - Chibiny, płw. Kola. Rosja: maksymalna głębokość penetracji wnętrza Ziemi urządzeniem wykonanym przez człowieka – 12,3 km chcieli dostać się do powierzchni nieciągłości Moho, ale w tym miejscu jest ona na głębokości 60 m, temperatura ok. 200 stopni, tempo wiercenia wolne

c) ksenolity (porwaki magmowe) fragmenty skał z dużych głębokości porwane przez magmę i wyniesione na powierzchnię Ziemi.

Bazalt ma porwaki magmowe z większych głębokości 150 km – ksenolity z głębokości 100-150 km (oliwiny +piroksen) tzw. bomby oliwinowe bombastyczna impreza porwaków magmowych!

2. Dane porównawcze:

meteoryty: fragmenty ciał kosmicznych (szczątki planetoid), które zderzyły się z powierzchnią Ziemi, np. planetoida Matylda.

Meteoroidy – okruchy skalne,

Meteory – zjawiska świetlne

Meteoryty – okruchy skalne, które dotarły do powierzchni Ziemi

Do atmosfery trafia ok. 100 000 000 dziennie, w większości przypadków spalają się. Z Ziemią zderza się ok. 500 rocznie, odnajdywanych jest ok. 10-20 sztuk!, Procent wzrasta wraz z rozwojem technologii.

Kratery meteorytowe (astroblemy) – krater Barringera Arizona, USA, kolizja ok. 25 000 lat temu, rozmiar meteorytu ok. 60-80 m, średnica krateru 1200 m, głębokość 180 m, krater jest okrągły, mimo, że meteoryty często spadają pod kątem 20⁰do powierzchni Ziemi, Chicxulub Yucatan średnica 170-300 km (Dino Killer)

klasyfikacja meteorytów:

· kamienne aerolity – chondryty 84%, achondryty 8%

· żelazna (syderyty) – np. oktaedryty (6%)

· kamienno-żelazne (syderolity) – np. pallasyty

największy znaleziony meteoryt Hoba, Naminia, 59 ton

Disco było duże, ale Eskimosi zrobili z niego strzały

Meteoryt żelazny – oktaedryt – po zaszlifowaniu występuje struktura Widmanstatten’a, mieszanina kamacytu Fe, Ni 7,5% + taenit Fe,Ni 45%, struktura krystaliczna. Interpretacja: fragmenty jądra planetoidy.

Meteoryt kamienny – chondryt – wygląda jak asfalt, posiada jaśniejsze chondry, chondrule (pirokseny i oliwiny)

Interpretacja: fragmenty płaszcza planetoidy

Tektyt (wełtawit, moldawit) – skały, które się pojawiły tam, gdzie walnął meteoryt, są to ozdobne, ładne kamienie. Tektyt to szkliwo pochodzące z przetopienia skał w miejscu gdzie przywalił meteoryt.

Najbliżej mamy krater Nordlingen. Krater Ries średnia 25 km, wiek 15 mln lat – miocen, krater Steinheim śr 2,5 km – wioska tam jest

Wełtawa (Moldau)

3. Modele teoretyczne (fizyczne i astronomiczne)

- schemat Kirchera 1664 – centralny ogień Ziemi – obalona, źródła magmy są płycej, nie w jądrze,

- prawo powszechnego ciążenia (prawo Newtona) na jego podstawie możemy obliczyć masę Ziemi: M_z=5,98 x 10²¹tony,

obliczyć gęstość Ziemi ρ=M_z/V_z ρ=5,52 g/cm³,

gęstość pospolitych skał ρ=2,65–3,1 g/cm³

Wiedziano zatem, że Ziemia ma coś cięższego w sobie,

pierwszy naukowy model: Wiechert, 1897 – skorupa ziemska, powłoka kamienna, żelazne jądro;

model Wiechert & Herlotz, 1907 prędkość fal sejsmicznych zależy od gęstości skał

model: Mohorovicić, 1909 (Jugosławianin – chorwat lub serb?) wykrył pierwszą granicę na głębokości ok. 50 km pod Ljubljaną, v=6,3 m/s górny ρ=2,7g/cm3, a dolny 8,2 m/s ρ =3,3 g/cm3 - powierzchnia nieciągłości geofizycznej Moho

c.d.n...

Statystyka, wykład 3 - formy zapisu danych cech mierzalnych

2012-10-18T14:54:00.000-07:00

Dobry wieczór. Notatki ze statystyki. Niestety bez wykresów. Idzie się deską zabić, jak to mawia mój ulubiony profesor, którego większość z Was nie zna. Bardzo polecam jego stronę internetową. Są obrazki i inne hece. Wiedzieliście, że "heca" pisze się przez "h"?

A jak Wam poszedł test z geologii?

Na marginesie, może szukacie pomysłu na prezent dla swojej ukochanej? Zatem, panowie, sprawdźcie to, kliknijcie tutaj.

Cechy mierzalne

Przy cechach mierzalnych określamy natężenie cechy wyrażone liczbą rzeczywistą. Każdej badanej jednostce musimy przypisać tylko jedną wartość.

n – liczba badanych jednostek (zawsze małe „n”)

Forma zapisu danych

Dane zapisujemy w formie szeregów statystycznych. Na początku, tuż po badaniu, danych będzie dokładnie tyle, ile jednostek, ale wartość cechy może być taka sama dla różnych jednostek.

Jedna jednostka – jedna wartość.

X – nazwa cechy (duże „X”)

x_i – wartość cechy (małe „x” z indeksem) dla i-tej jednostki

1) szereg szczegółowy/indywidualny: (ewentualnie można zapis uporządkować od najmniejszej do największej)

x_i

x₁

x₂

x_n

2) szereg rozdzielczy, punktowy: wymieniamy wartości jakie cecha przyjąć może, ale tylko i wyłącznie RÓŻNE (nie mogą się powtarzać), natomiast obok – ile jednostek taką wartość posiada.

n_i – liczba jednostek, dla których wartość cechy wynosi x_i

k – forma agregacji danych (jest mniejsze niż n)

x_i	n_i	Liczba rodzeństwa	Liczba osób
x₁ x₂ . . . x_k	n₁ n₂ . . . n_k	0 1 2 3 4 5	10 4 6 18 5 1

Wartości cechy muszą się często powtarzać, np. liczba rodzeństwa. Mało wartości RÓŻNYCH, częsta powtarzalność. Rozdziela jednostki na grupy jednostek o wartościach identycznych.

Rozłączny i wyczerpujący – suma powtarzalności musi dać nam n, nie możemy jednostek zgubić, ani dodać więcej. Suma n_i musi dać n. Nie można pominąć wartości również.

3) Szereg klasowy rozdzielczy:

- prędkość wiatru przechodzi na siłę wiatru

- rozwój gospodarczy według wskaźników

Podziałów klasowych jest wiele, mamy różne szeregi klasowe.

Zasada: wszystkie klasy muszą być równe. Z wyjątkiem klas skrajnych – pierwszej i ostatniej. Klasa to długość odcinka na osi.

Szereg klasowy to też rodzaj agregacji danych.

X Granice klasy	n_i Liczebność klasy – ile jednostek w i-tej klasie się znajduje
... - ...	n₁ n₂ . . . . n_k

Liczba klas jest mniejsza od liczby jednostek. Żadnej jednostki nie można zaliczyć do więcej niż jednej klasy, nie można jej pominąć.

Kiedy zapisujemy dane:

Jeżeli nie ma dużej powtarzalności, jednocześnie badanych jednostek jest bardzo dużo.

Zostawianie szczegółowych danych ma sens, kiedy jednostek jest mało. Kiedy słyszymy w kółko dwie wartości to zapiszemy w rozdzielczym punktowym.

Agregacja danych ze stratą informacji. Wiemy, np. w jakiej klasie znajduje się jednostka, ale nie wiemy dokładnie jaką wartość cechy, tylko w jakich granicach klasy. Tracimy szczegółowe informacje o jednostkach.

Zasady budowy szeregu klasowego rozdzielczego

Pierwotną formą zapisu danych jest przeważnie szereg indywidualny, szczegółowy.

1) wyszukujemy wartości ekstremalne – minimum i maksimum i różnice wartości ekstremalnych, czyli tak zwany ROZSTĘP – długość przedziału

R_x = x_max – x_min

2) określamy liczbę klas „k”

½√n ≤ k ≤ √n

jeżeli n wynosi 50, pierwiastek ok. 7 – maksymalnie może być 7 klas, 8 już nie

najczęściej liczba klas k to liczba całkowita najbliższa ¾√n

do określania liczby klas nie można użyć kalkulatora na egzaminie!

3) Określamy interwał.

długość klasy – „d” inaczej interwał – czasami oznaczanie to „i” (ale nie mylić z indeksikami)

d= R_x/k

rozstęp dzielimy przez liczbę klas

Przyjęło się, że długość klasy musi być podzielna, wówczas rozszerza się rozstęp, aby uzyskać taką liczbę.

Nawiasy domknięte lub otwarte.

4) wstawiamy dane, zliczamy, sumujemy, sprawdzając, czy nie pominęliśmy jednostki.

Klasy otwarte:

Klasa skrajna – długości się nie określa, ona nie ma początku, tylko koniec, jeśli jest to klasa ostatnia, nie ma końca, ale ma początek.

W jakich sytuacjach tworzymy szereg klasowy z klasą otwartą?

Np. ostatnia wartość na osi jest heeeeeeeen daleko, po drodze mamy klasy puste, wartość ekstremalna tak bardzo różni się od pozostałych, że wszystkie wartości zmieściłyby się w jednej klasie, potem byłyby klasy puste i na końcu jeszcze jedna.

Wtedy ma sens robienie klas otwartych. Jednej lub obu.

Jeżeli dane są uporządkowane powinniśmy zrobić ilustrację graficzną.

Badanie rozkładu wartości cechy.

Graficznie: Struktura rozkładu wartości cechy. Wyłącznie na podstawie danych uporządkowanych.

- dla szeregu szczegółowego – ogiwa – wykres przeciętych, zaznaczamy punkty, nie wolno ich ŁĄCZYĆ

- dla szeregu punktowego – graficzny obraz to też na osi odciętych X(x_i), na osi rzędnych liczb jednostek n₁ (histogram)

Histogramy

a) n_i – zwykły liczebności

b) f_i – zwykły częstości (najczęściej w %)

c) kumulowany liczebności i częstości:

kumulowana częstość F_i=n₁/n

kumulowana liczebność N_i (duże N) – liczba jednostek, dla których wartość nie przekracza n₁, N₂ = n₂+n₁, N₃=n₃+n₂+n₁

Kumulowana liczba jednostek to jest liczba jednostek, dla których wartość jednostek nie przekracza górnej granicy klasy i-tej.

- dla szeregu klasowego – wykres słupkowy

kogo co badamy, ekstremalne wartości, zaczynamy wchodzić w szczegóły

Geologia kartkówka 1

2012-10-17T10:05:00.002-07:00

Rodzime I	Siarczki II	Tlenki III	Wodorotlenki III	Haloidy IV	Sole kw. Tlen. V
Au Ag S C Pt Fe Hg	Piryt Fe2S Markasyt Galena PbS Sfaleryt ZnS Cynober HgS Kowelin CuS	Hematyt Fe2O3 Magnetyt Fe3O4 Piroluzyt Mn2O Kasyteryt SnO2 Kupryt CuO2 Rubin, Korund Al2O3 Kwarc SiO2 (SiO4)-4	Brucyt (MgOH)2 Getyt FeOOH Diaspor AlOOH Hydrargilit Al.(OH)3	Halit NaCl Sylwin KCl Karnalit KMgCl3*6H20 Fluoryt Ca2F	Aragonit CaCO3 Kalcyt CaCO3 Magnezyt MgCO3 Syderyt FeCO3 Smitsonit ZnCO3 Cerusyt PbCO3 Stroncjanit SrCO3 Gips CaSO4 *2H20 Anhydryt CaSo4 Baryt BaSO4 Celestyn SrSO4 Nitronatryt NaNO3 Apatyt Ca5FCl(PO4)3

Regularny: piryt, sfaleryt, fluoryt

Tetragonalny: kasyteryt, rutyl, cyrkon, chalkopiryt

Rombowy: markasyt, oliwin, topaz, baryt

Jednoskośny: ortoklaz, gips, wolframit, augit

Trójskośny: plagioklazy, wollastonit, dysten

Trygonalny: kalcyt, hematyt, kwarc niskotemperaturowy

Heksagonalny: korund, apatyt, kwarc wysokotemperaturowy

Makroskopowe rozpoznawanie minerałów i skał.

Makroskopowe rozpoznawanie minerałów i skał na podstawie cech zewnętrznych odbywa się przy pomocy np. lumpy, płytek porcelanowych etc.

Plan pracy:

I. Zagadnienia wstępne, minerały i skały magmowe.

II. Minerały i skały osadowe.

III. Minerały i skały metamorficzne.

Skład skorupy ziemskiej.

Z chemicznego punktu widzenia skorupę ziemską tworzą pierwiastki:

O (tlen) – 47%

Si (krzem) – 28%

Al (glin) – 8%

Fe ( żelazo) – 6%

Ca (wapń)– 4%

Na (sód) – 2%

Mg (magnez) – 2%

K (potas) – 2%

Inne pierwiastki – 1%

Minerał – pierwiastek, związek chemiczny lub jednorodna mieszanina pierwiastków lub związków chemicznych, która w normalnych warunkach osiąga stały stan skupienia, ponadto powstała naturalnie, bez ingerencji człowieka. Ma określone własności chemiczne i fizyczne oraz sposoby powstawania, występowania i przeobrażeń.

Podstawowym składnikiem skorupy ziemskiej w sensie geologicznym jest minerał, np. kwarc, diament, ruda żelaza. Lód występujący w warunkach naturalnych również jest minerałem, woda natomiast nie. Podobnie z rtęcią, która osiąga stały stan skupienia przy –39 stopniach Celsjusza.

Minerały skałotwórcze.

Skała to zespół minerałów jednorodnych i różnorodnych (w tych występuje wiele pierwiastków, takie skały nazywamy polimineralnymi).

Chemiczna klasyfikacja minerałów:

1) Pierwiastki rodzime - metale i metaloidy (pierwiastki chemiczne, które mają własności pośrednie między metalami i niemetalami), które występują w przyrodzie w stanie wolnym, np. siarka rodzima S, węgiel C w postaci grafitu i diamentu, złoto rodzime Au, srebro rodzime Ag, platyna Pt, żelazo rodzime Fe, rtęć rodzima przy –39 stopniach Celsjusza Hg

2) Siarczkany – minerały siarczkowe, pochodzące od siarczków – soli powstałych z połączenia kwasu H2S (siarkowodoru) i zasady, kwasu i tlenku metalu, kwasu i metalu, np.:

- FeS2 – siarczek żelaza – piryt, markasyt

- PbS – siarczek ołowiu – galena

- ZnS – siarczek cynku – sfaleryt

- HgS – siarczek rtęci – cynober, cynabaryt

- CuS – siarczek miedzi – kowelin

3) Wodorotlenki (związki chemiczne zawierające grupę (OH) i tlenki (składające się z tlenu i pierwiastka)

a) Tlenki:

- Fe2O3 – hematyt

- Fe3O4 – magnetyt

- SnO – tlenek cyny – kasyteryt

- Cu2O – tlenek miedzi – kupryt

- Al2O3 – tlenek glinu – korund =szafir, rubin

- SiO2 (strukturalnie (SiO4)-4

b) Wodorotlenki, np. hydrargilit Al(OH)3, brucyt Mg(OH)2, getyt FeOOH, diaspor AlOOH

4) Halogenki (sole kwasów halogenowodorowych: fluorków, chlorków, bromków i jodków), haloidy, minerały ewaporatowe – sole kwasów beztlenowych:

HCl – kwas chlorowodorowy

- Halit – NaCl – chlorek sodu

- Sylwin – KCl – chlorek potasu

- Karnalit - uwodniony podwójny chlorek potasu i magnezu o wzorze KCl·MgCl·6H₂O

- KMgCl₃·6H₂O

HF – kwas fluorowodorowy

- Fluoryt – CaF2 – fluorek wapnia

5) Sole kwasów tlenowych

a) Azotany, np. NaNO3 – nitronatryt = saletra chilijska

b) Węglany, np. CaCO3 – kalcyt, aragonit (węglany wapnia)

MgCO3 - magnezyt (węglan magnezu)

FeCO3 - syderyt (węglan żelaza)

c) Siarczany, np. CaSO₄·2H₂O – gips (uwodniony siarczan wapnia),

CaSO4 - anhydryt

BaSO4 – baryt (siarczan baru)

SrSO4 – celestyn (siarczan strontu)

d) Fosforany, np. Ca5(PO4)3 – apatyt (fosforan wapnia) Ca5[FCl(PO4)3]

e) Krzemiany i glinokrzemiany.

6) Substancje izotropowe – spór o to, czy są to minerały rozstrzygnięty został w ten sposób, że nazywa się je substancjami mineralnymi, ponieważ nie mają one budowy krystalicznej. Są to np. żywice kopalne, np. bursztyn, woski kopalne, np. ozokeryt, asfalty kopalne etc.

Dlaczego substancje izotropowe to nie minerały?

Ponieważ, według definicji numer dwa minerały to fazy krystaliczne powstałe w wyniku procesów geologicznych lub kosmologicznych, np. na Marsie.

Ciała krystaliczne mają uporządkowaną budowę wewnętrzną – prawidłowe rozmieszczenie w przestrzeni atomów i ich jąder.

Najmniejszym elementem sieci przestrzennej (krystalicznej) jest punkt identyczny.

Kryształ to najbardziej doskonała forma występująca w przyrodzie. To ciało stałe, którego strukturę wewnętrzną cechuje uporządkowanie dalekiego zasięgu we wszystkich kierunkach. Uporządkowanie to daje się najłatwiej opisać jako periodyczne, w trzech wymiarach fizycznej przestrzeni, powtarzanie się pewnego zespołu atomów, jonów lub cząsteczek (tzw. motywu struktury), tzn. strukturę kryształu można by odtworzyć przez przesuwanie (czyli translację) jej motywu w trzech niezależnych (niewspółpłaszczyznowych) kierunkach (i tylko przez przesuwanie - bez dokonywania obrotów lub innych przekształceń motywu).

Polimorfizm – różnopostaciowość – jeden związek chemiczny lub pierwiastek tworzy wiele faz krystalicznych, np. węgiel: grafit i diament, siarczek żelaza: piryt i markasyt, węglan wapnia: kalcyt i aragonit

Izomorfizm – różne minerały wykazują analogiczną postać krystaliczną np. halit.

Jednorodność materiałów – każda cząstka minimalna wykazuje te same własności, co kryształ.

Anizotropia – zależność od kierunku - przynajmniej jedna z cech zmienia się wraz z kierunkami.

Izotropia – fazy, w których własności nie zmieniają się wraz z kierunkiem.

Układy krystalograficzne.

Komórka elementarna – najmniejsza cząstka zawierająca punkty identyczne.

Kryształy o jednakowych komórkach elementarnych należą do układu krystalograficznego. Układ krystalograficzny definiuje się jako zespół klas symetrii, których elementy powodują jednakowe ograniczenia stałych sieciowych komórki elementarnej sieci przestrzennej

Parametry komórek elementarnych,

odcinki tożsamości: a, b, c

kąty między nimi α, β, γ

parametry dają podstawę do wyróżnienia 7 różnych układów histolograficznych:

1) układ regularny, sześcian:

a=b=c

α=β=γ=90 stopni

2) układ tetragonalny, graniastosłup prawidłowy, kwadratowy:

a=b≠c

α=β=γ=90 stopni

3) układ rombowy, prostopadłościan:

a≠b≠c

α=β=γ=90 stopni

4) układ jednoskośny, potrącona kostka:

a≠b≠c

α≠β=γ, gdzie β=γ=90 stopni

5) układ trójskośny:

a≠b≠c

α≠β≠γ≠90 stopni

6) układ trygonalny – graniastosłup trójkątny prawidłowy

a1=a2=a3≠c

γ1= γ2= γ3=120 stopni

β1= β2= β3=90 stopni

7) układ heksagonalny – graniastosłup o podstawie sześciokąta prawidłowego

sześć komórek elementarnych układu trygonalnego

11.10.2012

Fizyczne cechy minerałów

Cechy zewnętrzne = fizyczne, badamy za pomocą zmysłów, np. smaku – halit (sól)

Cechy fizyczne minerałów:

1) optyczne

2) mechaniczne

3) morfologiczne

4) inne

1) optyczne

a) połysk minerałów – efekt odbicia światła od gładkiej powierzchni minerału, najczęściej powierzchni łupliwości minerału. Połysk porównuje się z wzorcami:

1. diamentowy – intensywny połysk

2. metaliczny – wypolerowany metal, przy minerałach rudnych

3. półmetaliczny – mniejszy od metalicznego

4. szklisty – odbita szyba np. minerały magmowe

5. tłusty (żywiczny i woskowy) – naturalnego bursztynu

6. jedwabisty – naturalnego jedwabiu, dla skupień włóknistych

7. perłowy – dla skupień drobno....

8. brak połysku

b) przeźroczystość minerałów – efekt przechodzenia promieni świetlnych przez minerał, na przezroczystość wpływa obecność wrostków, inkluzji.

1. przeźroczyste minerały – możemy odczytać znaki pisma przez płytkę minerału

2. półprzeźroczyste – znaki są widoczne, ale nieostre, nie do odczytania

3. przeświecające – na krawędziach i wierzchołkach rozjaśnione

4. nieprzeźroczyste

c) dwójłomność – efekt 2-krotnego załamania promieni przechodzącego przez kryształ światła – znaki pisma ulegają rozdwojeniu, np. szpat islandzki

d) barwa, zabarwienie i barwa rysu – efekty odbijania, przechodzenia lub pochłaniania promieni świetlnych, związane ze składem chemicznym i strukutrą wewnętrzną

1. barwa jest stała, tzn. minerały jednego typu znalezione w kilku miejscach mają ten sam kolor

2. zabarwiony minerał może mieć różne kolory, tzn. minerały znalezione w kilku miejscach mogą mieć różne zabarwienie i nadal są tym samym minerałem

3. żeby rozróżnić, który minerał jest barwny, a który zabarwiony potrzeba rysu – sproszkowania minerału, który uzyskuje się poprzez pocieranie minerału o twardą płytkę porcelanową.

4. minerały barwne mają zawsze rysę barwną – barwa rysy nie musi być jednak taka sama, jak minerału

5. minerały zabarwione mają zawsze rysę białą lub szarą

6. minerały bezbarwne mają zawsze rysę białą

e) naturalne lub wzbudzone świecenie, np. fluorescencja, iryzacja typowa dla labradoru (świecenie określane mianem labradoryzacji)

2) mechaniczne

a) twardość minerału

„odpowiedź” minerału na działanie mechaniczne – próbę zarysowania lub ścierania jego powierzchni

Skala twardości Mosha:

1. talk

2. gips

3. kalcyt

4. fluoryt

5. apatyt

6. ortoklaz

7. kwarc

8. topaz

9. korund

10. diament

Skala pomocnicza:

1. rozbieralny, tłusty, jak naskórek

2. daje się zarysować paznokciem

3. zarysować drutem, monetą miedzianą

4. ostrzem stalowym

5. szkłem

6. rysuje szkło

7. łatwo rysuje szkło

8. przecina szkło

9. przecina szkło

10. przecina szkło

b) łupliwość minerału

„Odpowiedź” na działanie mechaniczne typu uderzenie (np. młotkiem). W wyniku działania kryształy pękają – rozłupują się zgodnie z płaszczyznami łupliwości. Płaszczyzny łupliwości pokrywają się z płaszczyznami sieciowymi.

W praktyce mamy dwa kryteria:

ilość kierunków łupliwości: 1-kierunkowa, 2-, 3-, 4- np. fluoryt
jakość: doskonała – duże płaskie powierzchnie, dokładna, wyraźna i niewyraźna – niedostrzegalna.

Operujemy stwierdzeniami: jest/nie ma łupliwości.

c) przełam minerału

„odpowiedź” minerału na działanie mechaniczne typu uderzenie, w wyniku którego otrzymujemy przypadkowe, niepowtarzalne powierzchnie – ta cecha nie ma źródła w budowie wewnętrznej.

1. przełam muszlowy, np. kwarcu i jego odmian: ..........

2. równy

3. nierówny

4. ziemisty

5. zadziorowaty

6. haczykowaty

d) spójność minerału

„odpowiedź” na działanie mechaniczne – nacisk

1. sprężyste

2. giętkie

3. kruche

4. łagodne

5. kowalne

6. strużne

3) morfologiczne – związane z kształtem, formą (skupień krystalicznych?)

a) przekrój minerału – postać zewnętrzna kryształu (obserwacja możliwa przy kryształach dużych)

izometryczny przekrój – kryształ narasta w równym tempie w 3 kierunkach przestrzeni, łatwo wpisuje się w kształt kuli; przekrój nie ma nic wspólnego z układem histolograficznym, ale najczęściej są to minerały w układzie regularnym,
płytkowy, blaszkowy, łuseczkowy – narasta w równym tempie w 2 kierunkach, tworząc: płytkę, łuskę, blaszkę
słupkowy – narasta w 1 kierunku

b) postać skupień mineralnych

1. zbliźniaczenia (bliźniaki) – zrosty bądź przyrosty 2 lub więcej dobrze wykształconych osobników krystalicznych, np. jaskółcze ogony gipsu: forma zrostu V, kolankowe zbliźniaczenia rutylu L, krzyżowe X staurolitu

2. szczotki krystaliczne – druzy

3. geoda – m.in. kwarców: kryształ górski, ametyst

4. dendryty (skupienia geosomowe) – fekt krystalizacji żelaza i manganu – przypomina gałązki, ale nie ma nic wspólnego z ciałami organicznymi

5. naciekowe skupienia (stalagmity, stalagtyty, kolumny),

6. wykwity solne – efekt krystalizacji soli w obszarach pustynnych, np. róże pustyni

7. konkrecje – skupienie wokół skał osadowych: cementacyjny, krzemionkowe

4) inne

a) ciężar właściwy dla minerałów rudnych

b) magnetyzm – magnetyt, żelazo rodzime

c) przewodnictwo elektryczne – metale rodzime: miedź, żelazo

d) radioaktywność – uran, izotopy innych pierwiastków

e) własności termiczne – pierwiastki metali rodzimych

f) smak – halit, sylwin, karnalit

g) efekty dźwiękowe – karnalit, cyna rodzima

h) powonienie – siarka rodzima pocierana o wełnianą tkaninę, minerał krzemu, fluorytu (szpat cuchnący), kwarcu (krzemienie), minerały ilaste zwilżone oddechem, smród bituminów

Cecha chemiczna, którą będziemy wykorzystywać to reakcja na rozcieńczony kwas solny.

Minerały skałotwórcze skał magmowych.

I pierwotne – krystalizują bezpośrednio z magmy w procesie jej krzepnięcia,

II wtórne – po krzepnięciu, w procesach wtórnych, np. wietrzenie

I pierwotne:

a) główne – podstawowy składnik skał, decyduje o stanowisku systematycznym skały, możemy je klasyfikować na podstawie minerałów

b) poboczne – w wielu typach skał, nie decydują o stanowisku systematycznym skały

c) akcesoryczne – występują w niewielkiej ilości, nie decydują o klasyfikacji

Pierwiastki główne dzielą się na 7 grup:

1) Kwarcu

2) Skaleni

3) Skaleniowców

4) Łyszczyków

5) Amfibolitów

6) Piroksenów

7) Oliwinów

Drugi worek (poboczne, akcesoryczne, wtórne)

Turmalin

Granat

Inne: magnetyt, hematyt, piryt, galena, fluoryt, kalcyt, kalcedon, mineraolit: opal

Podstawy chemii:
źródło - wikipedia.pl

Metody otrzymywania soli

wodorotlenek metalu + kwas → sól + woda (zwana reakcją zobojętniania);

metal + kwas → sól + wodór(↑) (dla metali szlachetnych i półszlachetnych reakcja z kwasami zachodzi zwykle według innego mechanizmu);
tlenek metalu + kwas → sól + woda;
tlenek metalu + tlenek niemetalu → sól (dotyczy tylko soli kwasów tlenowych);
wodorotlenek metalu + tlenek niemetalu → sól + woda (dotyczy tylko soli kwasów tlenowych);
kwas1_(rozp.) + sól1_(rozp.) → sól2(*) + kwas2(*);
sól1_(rozp.) + sól2_(rozp.) → sól3(*) + sól4(*);
zasada1_(rozp.) + sól1_(rozp.) → zasada2(*) + sól2(*);
metal + niemetal → sól (dotyczy tylko soli kwasów beztlenowych);
Otrzymywanie wodorotlenków nieorganicznych[edytuj]
- metal + woda → wodorotlenek + H₂↑
dotyczy szczególnie aktywnych metali (litowce, niektóre berylowce, czasem na gorąco).
- tlenek metalu + woda → wodorotlenek
dotyczy tlenków zasadotwórczych, istnieją tlenki metali, które nie reagują z wodą m.in. to amfoteryczne tlenki glinu, żelaza, cynku.
- sól + zasada → wodorotlenek + sól↓
reakcja zachodzi tylko jeśli w roztworze znajdzie się taka kombinacja jonów, które utworzą trudno rozpuszczalną sól i wytrącą się jako osad.
- wodorek metalu + woda → wodorotlenek + H₂↑
- nadtlenek metalu + woda → wodorotlenek + H₂O₂
- węglik metalu + woda → wodorotlenek + węglowodór nienasycony↑
dotyczy węglików aktywnych metali.

Geologia ćwiczenia 2

2012-10-15T14:07:00.001-07:00

Notatki Moniki Nowakowskiej. Na podstawie ćwiczeń prowadzonych przez dr Kurowskiego. Bardzo rzetelne. Bardzo mi miło.

I bardzo chcę Was zachęcić do zgłębiania wiedzy na temat design'u. Gdzie?

Na przykład tutaj.

Własności fizyczne minerałów.

1. Własności optyczne -te które rozpoznajemy i oceniamy za pomocą wzroku

a) połysk minerału -jest to efekt odbicia światła od gładkiej powierzchni, ocenia się:

*połysk diamentowy

*p. metaliczny

*p. półmetaliczny

*p. szklisty

*p. tłusty

*p. żywiczny i woskowy

*p. jedwabisty

*p. perłowy

*p. matowy (brak połysku)

b) przeźroczystość - przechodzenie promieni świetlnych przez minerał, im więcej minerał przepuszcza światła tym bardziej jest przezroczysty.

*minerał przeźroczysty (przepuszcza najwięcej światła)

*m. półprzeźroczysty

*m. przeświecające (wykazuje rozjaśnienie na krawędziach i rogach po spojrzeniu w światło)

*m. nieprzeźroczysty

*dwójłomność - wyraźne rozdwojenie poprzez dwukrotne przechodzenie promienia.

c) barwa - przechodzenie i odbijanie różnych barw świetlnych, barwa jest stała i charakterystyczna dla danego minerału.

d) zabarwienie - jest różne i nie stałe dla tego samego minerału.

e) rysa - barwa sproszkowanego minerału, rysę uzyskuje się poprzez pocieranie po twardej chropowatej powierzchni.

* minerały barwne mają zawsze rysę barwną, ale barwa rysy może się różnic od barwy minerału.

* barwa zabarwiona to zawsze barwa biała lub szara.

*minerał bezbarwny ma zawsze rysę białą.

* labrador - skaleń, który oglądamy pod świtało, ma charakteryzującą poświatę (labradoryzacja).

2. Własności mechaniczne

a) Twardość- odpowiedź minerału na działanie mechaniczne, ocenę twardości ocenia się poprzez skale Mohsa (10 stopniowa) skala twardości względnej.

1. Talk             (tłuste i rozcierające się w palcach)
2. Gips             (daje się zarysować paznokciem)
3. Kalcyt            ( rysuje się drutem lub monetą miedzianą)
4. Fluoryt            (rysuje się ostrzem stalowym)
5. Apatyt            ( rysuje się szkłem)
6. Ortoklaz            (rysuje szkło)
7. Kwarc            ( łatwo rysuje szło)
8. Topaz
9. Korund            (8, 9, 10 przecinają szkło)
10. Diament

b) łupliwość - odpowiedź minerału na działanie mechaniczne np. młotkiem, w wyniku kryształy pękają zgodnie z płaskimi ścianami płaszczyzny łupliwości.

*kryształy tej samej substancji mają tą samą łupliwość względem tych samych ścian.

I. kryterium: jakościowe

II. kryterium: ilościowe - łupliwość doskonała, dokładna, wyraźna i nie wyraźna.

c) przełam - odpowiedź minerału na działanie mechaniczne np. młotkiem, minerał pęka przypadkowo i nie powtarzalnie.

*rodzaje:

-muszlowy (kwarc)

-równy

-nierówny

-zadziorowaty

-haczykowaty

d) spójna - oznacza zachowanie minerału na nacisk np. palcem, dłonią, młotkiem.

3. Własności morfologiczne

a) pokrój kryształu - postać zewnętrzna kryształu

trzy rodzaje pokroju:

I. izometryczny - gdy kryształ narasta w jednakowym tępnie w 3 kierunkach, w których łatwo opisać koło.

II. płytowy - gdy kryształ rozrasta się w 2 kierunkach równo, a w 1 wolniej.

III. słupkowy i jego modyfikacje - gdy kryształ narasta w 1 kierunku szybciej niż w pozostałych.

*postać skupień mineralnych:

-bliźniacze - zrosty bądź przerosty 2 lub więcej, dobrze wykształconych osobników krystalicznych tzw. jaskółcze ogony gipsu, szczotki krystaliczne, skrzyżowe sekrecje

-dendryty - skupienia gałązkowe

-naciskowe - obszary skracowania (kolumny, stalaktyty)

-wykwity solne - występują na obszarach pustynnych np. róże pustynne.

-konkrecje pospolite- występują w obrębie skał osadowych np. krzemienie

4. Inne
Minerały skałotwórcze skał magmowych

1. pierwotne - krystalizacja bezpośrednio z magmy w procesie jej krzepnięcia.

2. wtórne - powstają kosztem minerałów pierwotnych już po całkowitym skrzepnięciu magmy, w wyniku działania procesów wtórnych np. wietrzenie.

III. gromady minerałów

a) główne - są podstawowymi minerałami skał magmowych i decydują o stanowisku systematycznych skał.

b) poboczne - występują powszechnie w niewielu typach skał, w niewielkich ilościach, na ich podstawie nie możemy klasyfikować skał.

c) akcesoryczne - występują w niewielkich ilościach, w niektórych typach skał, na ich podstawie nie możemy klasyfikować skał.

1. Grupa minerałów pierwotnych głównych - dzielimy na 7 grup.

I. gr kwarcu - jest to krzemień przestrzenny SiO2, ma on twardość 7, śliski, półtłusty na przełamie, przełam muszlowy.

II. gr. skalenie - twardość 6, śliski, łupliwy, podział: potasowe (glinokrzemiany, ortoklaz, mikroklin), sodowo-wapienne ( albit, ortoklaz, andezyn, bytownit, labrador)

III. gr. skaleniowce - nefelin, kleucyt

IV. gr. łyszczyki - ciemny łyszczyk - biotyt, jasny łyszczyk - muskowit

V. gr. amfibole - twardość, łupliwy, barwa, połysk, - hornblenda

VI. gr. pirokseny - twardość, barwa, łupliwy, połysk - augit

VII. gr. oliwiny - twardość 7, barwa oliwkowo zielona, pół śliski, brak łupliwości - fajalit, forsteryt.

2. Minerały poboczne, akcesoryczne, wtórne.

Kartografia - podziałka transwersalna

2012-10-15T11:39:00.003-07:00

Oto podziałka transwersalna wykonana przez Patryka Bednarka.

Mówił, że jutro możecie to zobaczyć face-to-face.

Geologia dynamiczna wykład 2

2012-10-14T12:59:00.003-07:00

c) Geofizyka poszukiwawcza

1) metody sejsmiczne – związane z falami sejsmicznymi, analizuje się prędkość fal, czyli drgań ośrodka skalnego powstałych w wyniku wstrząsu, np. przy trzęsieniach Ziemi, analizuje się czas dojścia fali, który zależny jest od gęstości skały. Na podstawie gęstości możemy określić rodzaj skały. Falę sejsmiczną można wywołać wybuchem – sztucznym wstrząsem. Geofomy to urządzenia rejestrujące falę, które analizują czas dojścia fali. Wartością mierzoną jest więc „czas nadejścia fali”. Hodograf to zapis czasów nadejścia fali. Wykorzystuje się tu prześwietlanie wnętrza ziemi promieniami sejsmicznymi. Załamanie i odbicie. Im bardziej się załamuje i odbija tym wydłuża się czas dotarcia fali do Ziemi.

· profil sejsmiczny w skali regionalnej – tu wykorzystuje się naturalne trzęsienia Ziemi, im większą głębokość chcemy uzyskać, tym większa siła trzęsienia – potrzeba tu stacji badawczych, stałych, potężnej aparatury. W Polsce: Zamek Książ najbliżej, w Lubinie, Sosnowcu – stacje dla potrzeb wydobywczych, antropologicznych. Na obrazie hodografu: białe plamy to woda, przyciemnienia to skały magmowe.

· Wykorzystanie sejsmiki w badaniach wnętrza Ziemi – fala sejsmiczne od ogniska (na powierzchni Ziemi) potrzebuje 22 minuty, żeby przejść przez jądro Ziemi do antypody.

2) metody geomagnetyczne –

· pole magnetyczne Ziemi ma pewien stały wymiar i można do niego porównywać obszary, w których pole jest anomalne. Są to lokalne anomalie magnetyczne. Zawartość w skałach: magnetytu (magnetyt wykazuje anomalie), hematytu, ilmenitu (jest ferromagnetyczny w mniejszym stopniu, ale da radę) – wykrywa się rudy żelaza, skały bogate w magnetyt, np. bazalty. Aby badać anomalie magnetyczne można użyć wagi magnetycznej

3) metody geoelektryczne: analiza różnić oporności elektrycznej skał – pomiar natężania prądu elektrycznego pomiędzy dwoma elektrodami. Większość minerałów nie wykazuje przewodnictwa prądu. Wykorzystuje się do badania elektrody połączone drutem i miernik plus zasilanie. Skała jest słabym przewodnikiem, opór jest bardzo duży, ale skała zawiera wodę – na podstawie tego, jak woda jest rozmieszczona w skale, można skałę rozpoznać, inaczej jest w skałach szczelinowych, iłach czy piaskach. Dostajemy dane np. porowatość, wodoprzepuszczalność.

4) metoda grawimetryczna – grawimetra to dział nauki zajmujący się pomiarami przyspieszenia ziemskiego dla badań pola grawitacyjnego Ziemi. Analizuje się lokalne anomalie siły ciężkości (związane ze zróżnicowaniem gęstości skał). Anomalie zależą od tego jak wygląda geoida, gęstości skał znajdujących się pod spodem. Pomiar przy użyciu grawimetru – wykorzystuje precyzyjną wagę sprężynową.

Q=mg zależna m.in. od szerokości geograficznej, wysokości n.p.m

Q1=mg1

Anomalia siły ciężkości

Powierzchnia Ziemi

Ruda żelaza – ciężka skała sól kamienna – skała z halitu, o niewielkiej gęstości

Anomalia dodatnia Anomalia ujemna

(Mapa anomalii grawimetrycznych: dodanie anomalie – czerwone, zielone – ujemne – skały budujące masyw Ślęży mają dodatnia anomalię – podobne skały na znacznej głębokości znajdują się dalej, pod Wrockiem, Karkonosze – granit jest lekki – anomalia ujemna)

d) Zdjęcia lotnicze i satelitarne – Teledetekcja (Remot Sensing) to badanie obiektów na powierzchni ziemi w tym geologicznych na odległość, na podstawie obrazów naziemnych, lotniczych, satelitarnych. Wykorzystuje się fale elektromagnetyczne o różnej długości rejestrowane: na fotografii, przez spektrometry, z użyciem radaru – (podczerwień, ultrafiolet). Otrzymujemy obrazy: efekt wymaga interpretacji.

Sasht-e Kavir (Wielka Pustynia Słona), Iran – obszar suchy, trudno dostępny. Kolor nadaje się sztucznie, zdjęcie satelitarne jest czarno-białe. Kolory są nakładane, np. filtr tak, żeby skały były niebieskie – np. sól kamienna, reszta to mułowce silnie sfałdowane

lineamenty – spękania, uskoki, żyły (linijne struktury geologiczne)

Australia, Tilgarn – z powierzchni Ziemi widzimy za dużo szczegółów – masyw granitowy jest spękany. Na zdjęciu satelitarnym od razu widać struktury.

Struktury koliste (jezioro Kara-Kul, Tadżykistan, krater meteorytowy – wiek 25 MA, srednica 45 km), ciało magmowe (Namibia – Masyw Brandberg – intruzja granitu, średnica 105km, wys 2500 m.n.p.m.

DEM cyfrowy model rzeźby – bazują na falach radarowych, które wyłapują dystans, co pozwala na określenie wysokości. Model przestrzenny na bazie 3 współrzędnych X,Y,Z. Fale radarowe przenikają przez roślinność, wodę, ale nie przez budynki, gęsty las.

Interferogram radarowy – efekt deformacji powierzchni Ziemi w wyniku trzęsienia Ziemi, intensywność drgań podczas trzęsienia jest zapisana.

Badania podstawowe (rozpoznawcze) stanowią podstawę do tworzenia dokumentacji geologicznych.

Mapa geologiczna:

Kartografia geologiczna – pomijamy matematyczne składniki, to raczej wypełnianie map treścią geologiczną.

Mapa geologiczna musi być trójwymiarowa – musi pokazać dane, które są pod spodem. Uzupełnieniem mapy musi być dołączony przekrój geologiczny.

· Szczegółowe mapy geologiczne: wykorzystują podkład topograficzny, treść geologiczna.

Skala podstawowa dla Polski to 1:50 000, ale również: 1:25 000, 10 000 – w takich skalach wykorzystuje się podkłady topograficzne. Dla niektórych obszarów stosuje się skale dokładniejsze, np. 1:25 000 – np. szczegółowa mapa dla Sudetów, dla Tatr i Pienin: 1:10 000.

Arkusz podstawowej mapy geologicznej:

a) nazwa arkusza – największa miejscowość na danym obszarze,

b) nazwisko autora,

c) położenie arkusza,

d) dane archiwalne wykorzystane do konstrukcji mapy, na te dane trzeba się powołać,

e) legenda – jest bardzo rozbudowana, to legenda uściślająca, legendy są standaryzowane dla całego świata,

f) profil stratygraficzny – zestawienie zbiorcze w sensie wiekowym – od skał najstarszych do najmłodszych,

g) przekrój – czasami więcej

Objaśnienia do szczegółowej mapy geologicznej Sudetów – książeczka dodatkowa.

Legenda mapy geologicznej: stałe elementy, które się pojawiają na całym Świecie, z modyfikacjami ewentualnie.

Kolory standaryzowane:

czwartorzęd,

neogen,

paleogen,

kreda,

jura,

trias,

perm,

karbon,

dewon,

sylur,

ordowik,

kambr,

proterozoik,

archaik.

Czwartorzęd - Q, Neogen – żółty, Paleogen, Kreda Cr jasno zielony, Jura J – turkus, niebieski, Trias – purpura, Karbon na szaro, Kambr – zgniła zieleń, - dotyczy to głównie skał osadowych, magmowe kwaśne granity) czerwony, skały magmowe zasadowe (brudy zielony khaki, różowy (skały metamorficzne). Skróty literowe muszą być łacińskie. Czasami stosuje się szrafurki: np. wapienie – cegiełki, bazalty – ptaszki, dasz, vałki, iły – kreseczki, granity – krzyżyki, piasek – kropki, żwir – większe kropki.

· Mapy szczegółowe – Zakryte.

· Mapy przeglądowe – ogólne. (Odkryte – usuwa się elementy od góry, bez czwartorzędu: gliny polodowcowe itd., można usunąć jeszcze dalej – trzeciorzęd (kenozoik) im bardziej odkrywamy, tym jest głębsza, ale brakuje danych, więc jest taka pi razy drzwi

· Tematyczne – mapy przeglądowe:

a) tektoniczna – deformacje skał, jaki wiek, styl deformacji, kiedy do niego doszło,

b) złożowa – zaznaczenie złóż surowców,

c) hydrogeologiczna – jakie typu są horyzonty wodonośne, jakiego typu woda,

d) geomagnetyczna – zawartość ferromagnetyków w skałach.

Przykłady: mapy trzęsień ziemi, mapy paleogeograficzne np. Dolnego Śląska w neogenie – odtwarza nam geografię w przeszłości (orientacja oceanów, masywów górskich)

Ad. 2)

Badania szczegółowe (analityczne)

a) analiza składu skał i minerałów,

b) oznaczanie wieku skał (w laboratoriach),

c) określanie warunków tworzenia się skał.

Mikroskopowe analizy optyczne: mikroskop polaryzacyjny – zastosowanie pryzmatu Nicola (kryształ przezroczystego kalcytu – węglan wapnia, wykazuje możliwość podwójnego załamania – widzimy podwójny obraz) – nie bada się skał, tylko płytki cienkie, (szlifiernia = przecinanie próby, szlifowanie, za pomocą tarczy diamentowej wycina się próbę, potem szlifuje proszkiem diamentowym i wycina się płytkę cienką szlifu mikroskopowego o grubości 0,02 mm. Nie może być większa grubość, żeby było widać wszystko.) Uzyskujemy obraz: granit: skaleń, kwarc, łyszczyk. Oszacowanie odpowiedniego składu – makroskopowo nie jest to możliwe.

Skaningowy mikroskop elektronowy (SEM) – do skał drobnoziarnistych, np. ił – pokazuje nam kryształy minerałów ilastych (obraz SEM) układ jednoskośny. 0,001 mm – wielkość kryształów.

Kryształ apatytu – ślady cząstek alfa po rozpadzie promieniotwórczym – możliwość datowania.

Analiza chemiczna minerałów:

- analiza chemiczna „mokra” – skałę trzeba sproszkować, oznaczenie zawartości pierwiastków w sproszkowanej i rozpuszczonej próbce – otrzymujemy zawartość chemiczną, który można powiązać ze składem mineralnym.

- Mikrosonda elektronowa – analiza obrazu jest połączona z analizą chemiczną, bardzo precyzyjne detale

Analiza struktury krystalicznej minerałów: minerał definiuje skład chemiczny i struktura krystaliczna (polimorfizm kacyt, aragonit) – mierzy się poszczególne ścianki, kąty w przypadku dużych kryształów; w przypadku małych - analiza rentgenograficzna – XRD, XRF

Próba poddawana jest promieniom rentgenowskim, z tyłu jest światłoczuły materiał (klisza fotograficzna z zapisem promieni które uległy dyfrakcji). Efekt dyfrakcji. Wiązka promieniowania ulega rozszczepieniu. Pojawiają się kropki – uzyskujemy obraz. Dyfraktometria rentgenowska XRD, np. dyfraktogram kolumbitu – zapis częstości występowania płaszczyzn sieci krystalicznej. Ponieważ każdy kryształ ma swój kształt, program analizuje „piki” i mówi co to za minerał.

Oznaczanie wieku skał:

Wiek względny – na podstawie skamieniałości (określenie: ery, okresu, epoki, piętra) to nie względem innej skały, ale sztywnej skali jednostek stratygraficznych, np. coś było w Kredzie.

Wiek bezwzględny – na podstawie datowań radiometrycznych (określenie czasu w tysiącach czy milionach lat), np. coś było 80 mln lat temu.

Datowanie pelontologiczne:

Metoda korelacji biostratygraficznej: występują amonity, ślimaki. Mamy ciągłość – stratotyp – profil w którym mamy w sposób ciągły reprezentowany odcinek czasu. Na podstawie korelacji – kiedy brakuje ciągłości – musiała być przerwa w segmentacji – luka stratygraficzna.Wiek bezwzględny – datowania radiometryczne

Np. niektóre pierwiastki ulegają rozpadowi, który polega na emitowaniu czegoś, przechodzi w inny izotop. Np. Węgiel 14 -> Azot 14. Określa się, kiedy atomy będą w proporcji 1:1 – czas połowicznego rozpadu. T ½. Dla C14 to 5730 lat.

Już niedługo - tabela stratygraficzna!

A póki co zapraszam do poczytania na temat gadżetów zainspirowanych grą Angry Birds. Wystarczy kliknąć tutaj.

Statystyka wykład 2 - cecha rangowa, stymulanta i destymulanta

2012-10-13T05:27:00.002-07:00

3 pierwsze cechy jakościowe rodzaje realizują się w pewnej liczbie kategorii/wariantów. Cecha:

a) wariantowa: występuje kiedy kategorie są równorzędne, np. płeć;

b) stopniowalna: kiedy kategorie można uporządkować od najniższej do najwyższej, np. wykształcenie;

c) dychotomiczna: jeżeli można stwierdzić, że cecha występuje lub nie, operuje się zawsze w dwóch kategoriach tak/nie, jest/nie ma, występuje/nie występuje. Inaczej są to cechy zerojedynkowe (0-1).

d) rangowa – pozwala uporządkować jednostki badanego zbioru – określając jakie miejsce, rangę, pozycję zajmuje każda jednostka w badanym zbiorze. Tworzy rankingi. Przykład: kolejność studentów pod względem liczby punktów uzyskanych na egzaminie wstępnym.

Cecha rangowa jest więc cechą wtórną dla innej cechy, np. ilościowej skokowej liczby punktów uzyskanych na egzaminie.

1) Określamy zbiór badanych jednostek: populacja, próba celowa, próba losowa.

2) Musimy zdobyć dane – w wyniku dokonania pomiaru wartości cechy dla każdej badanej jednostki.

Wzrost dzieci w przedszkolu nr 83 we Wrocławiu – dokonuję pomiaru wzrostu (cechy dla każdego dziecka – jednostki obserwacji). Każdej jednostce trzeba przypisać tylko jedną wartość, np. jezioro – maksymalna głębokość, a nie: głębokość.

Wartość to niekoniecznie liczba, w statystyce dla cech ilościowych natężenie cechy określa liczba, natomiast dla cech jakościowych posługujemy się identyfikacją kategorii, nazwą kategorii. Cecha przyjmuje tyle wartości, ile ma kategorii.

Dla cech rangowych wartością jest miejsce, pozycja na liście. Cecha uzyskuje więc maksymalnie tyle wartości, ile badanych jest jednostek lub mniej, jeżeli jednostki zajmują to samo miejsce, bo wynik jest taki sam.

Wartości cech jakościowych to kategorie. Mogą to być jednak liczby, jeżeli pełnią one funkcję nazwy, np. siła wiatru – kategorie 0, 1, 2, ..., 12.

Cechy jakościowe nie mają jednostki miary, ilościowe – mają.

Jednostki mary przy cechach mierzalnych mówią o dokładności pomiaru. Dokonujemy pomiaru w taki sposób, tak szczegółowo, jak nas to interesuje.

Cechy skokowe otrzymują wartości określane jako liczba czegoś, np. 1 auto, 1 człowiek.

Jednoznaczność – przy badaniach należy określić wszystko w taki sposób, aby uniknąć nieporozumień, dokładnie precyzować.

Do pomiaru wartości służą skale pomiaru.

Skala pomiarowa to system, pozwalający w pewien sposób usystematyzować wyniki pomiarów statystycznych.

1) Nominalna - słaba

2) Porządkowa - słaba

3) Interwałowa - mocna

4) Ilorazowa – mocna

Każda następna skala posiada właściwości skali poprzednich + właściwość, której tamte nie posiadają.

Ad. 1

Pomiar został dokonany w skali nominalnej, jeżeli możemy badane jednostki (a co za tym idzie wartości cechy) pogrupować.

Ad. 2

Pomiar w skali porządkowej – jednostki możemy pogrupować i uporządkować.

Ad. 3

W skali interwałowej możemy określić różnicę między wartościami cechy, czyli powiedziec o ile 1 jednostka różni się od innej (oraz pogrupować i uporządkować).

Ad. 4

Ilorazowa pozwala określić ile razy 1 jednostka różni się od innej (oraz możemy jednostki pogrupować i uporządkować + wykazać różnicę).

Skala ilorazowa ma właściwości interwałowej.

Płeć – nominalna

Stopnie wojskowe – porządkowa

Temperatura powietrza – interwałowa

Długość – ilorazowa

Zmienność cech – cechy mogą być zmienne w przestrzeni i w czasie, np. temperatura. Pomiaru należy dokonywać więc w tym samym momencie, np. liczba urodzeń - dane podawane na dzień 31.12.

Badanie dynamiczne – odnosi się do zjawisk zmiennych w czasie, jednostką obserwacji jest czas, nie miejsce, czyli nie np. liczba ludności, jednostka obserwacji województwo, na czas: 31.12.

Jeżeli cecha zmienia się szybko, jednostka obserwacji nie może być duża.

Cechy rangowe są szczególne ponieważ:

· Pozwalają porządkować badanie jednostki,

· Nie może być tu próbki losowej, badamy tylko wszystkie jednostki w zbiorze – populacje lub próby celowe,

· Wyniki badań charakteryzują zbiór jednostek jako całość,

· W badaniach zwykle nie interesują nas nazwiska, np. dzieci w przedszkolu – nie trzeba znać nazw jednostek, natomiast przy cesze rangowej trzeba znać nazwy.

Sposoby zapisu danych:

1) uporządkowane jednostki, nie notujemy nic oprócz nazw imiennych,

2) alfabetycznie, obok notujemy, jakie miejsce zajęła jednostka

Aby stworzyć ranking, trzeba dokładnie określić pod jakim względem oceniamy jednostki, np. kolejność państw – producentów ropy naftowej na świecie – pod względem wielkości wydobycia lub eksportu,

Ranking szkół licealnych pod względem średniej ocen wszystkich uczniów.

Cechy mierzalne zmieniają się na rangowe, ale tracimy przez to informacje.

Dystans rangowy jest dystansem sztucznym, ponieważ nie mówi, o ile cechy się zmieniją.

Siła wiatru jest podawana w stopniach – uzyskiwana jest z prędkości wiatru – cechy mierzalnej stworzona jest stopniowalna. Może zdarzyć się, że siła wiatru A i siła wiatru B są równe, mimo różnej prędkości.

Cechy rangowe nie mają metod analizy danych. Możemy jedynie stwierdzić, jakie miejsce jednostka zajęła lub które jednostki są identyczne.

Stymulanta i destymulanta.

Cecha jest stymulantą jeśli stymuluje zjawisko, im wyższe wartości osiąga jednostka, tym w lepszej pozycji się znajduje.

Cecha jest destymulantą, jeśli jednostka o wartości wyższej jest gorsza od jednostki dla której wartość cechy jest niższa.

Podziały wyczerpujące – rodzaje cech, skal pomiaru są wyczerpujące ponieważ cecha nie może być jednocześnie skokowa i ciągła, ani w skali nominalnej i porządkowej, bo jedna zawiera się w drugiej.

Stymulanta i destymulanta nie należą do podziałów wyczerpujących, ponieważ istnieją cechy, które są zawsze stymulatą lub destymulantą, inne natomiast zależą od punktu widzenia.

Wielkość PKB na mieszkańca to stymulanta, płeć – tylko w skali nominalnej, temperatura powietrza – nie do określenia, liczba punktów w badaniu czystości rzeki zależy dla przedsiębiorcy – destymulanta, dla ekologa stymulanta.

Zadania 6-8.

A przy okazji... wiecie czym jest Tubohotel? Nie? Sprawdźcie tutaj.

7 układów histolograficznych

2012-10-12T13:02:00.001-07:00

7 różnych układów histolograficznych:

1) układ regularny, sześcian:

a=b=c

α=β=γ=90 stopni

2) układ tetragonalny, graniastosłup prawidłowy, kwadratowy:

a=b≠c

α=β=γ=90 stopni

3) układ rombowy, prostopadłościan:

a≠b≠c

α=β=γ=90 stopni

4) układ jednoskośny, potrącona kostka:

a≠b≠c

α≠β=γ, gdzie β=γ=90 stopni

5) układ trójskośny:

a≠b≠c

α≠β≠γ≠90 stopni

6) układ trygonalny – graniastosłup trójkątny prawidłowy

a1=a2=a3≠c

γ1= γ2= γ3=120 stopni

β1= β2= β3=90 stopni

7) układ heksagonalny – graniastosłup o podstawie sześciokąta prawidłowego

sześć komórek elementarnych układu trygonalnego

Czekając na dalszą część notatek zapraszam do zapoznania się z przepisami na drinki o tutaj.

Madryt: Fiesta de la Almudena

2012-10-10T09:59:00.001-07:00

Za oknami szaro i smutno - może warto byłoby wybrać się na szalony weekend do Madrytu? A co powiecie na iście hiszpańską barwną procesję, tonę słodkości i fiestę do białego rana? Oliwki, wino, flamenco? A przy okazji Museo del Prado, Picasso i Velazquez. 9 listopada jest tuż tuż! Sprawdź, czym tego dnia żyje stolica Hiszpanii.
Więcej info tutaj

Geologia 1 - Notatki z ćwiczeń

2012-10-08T12:01:00.000-07:00

Makroskopowe rozpoznawanie minerałów i skał.

Makroskopowe rozpoznawanie minerałów i skał na podstawie cech zewnętrznych odbywa się przy pomocy np. lumpy, płytek porcelanowych etc.

Plan pracy:

I. Zagadnienia wstępne, minerały i skały magmowe.

II. Minerały i skały osadowe.

III. Minerały i skały metamorficzne.

Skład skorupy ziemskiej.

Z chemicznego punktu widzenia skorupę ziemską tworzą pierwiastki:

O (tlen) – 47%

Si (krzem) – 28%

Al (glin) – 8%

Fe ( żelazo) – 6%

Ca (wapń)– 4%

Na (sód) – 2%

Mg (magnez) – 2%

K (potas) – 2%

Inne pierwiastki – 1%

Minerały skałotwórcze.

Skała to zespół minerałów jednorodnych i różnorodnych (w tych występuje wiele pierwiastków, takie skały nazywamy polimineralnymi).

Chemiczna klasyfikacja minerałów:

2) Siarczkany – minerały siarczkowe, pochodzące od siarczków – soli powstałych z połączenia kwasu H2S (siarkowodoru) i zasady, kwasu i tlenku metalu, kwasu i metalu, np.:

- FeS2 – siarczek żelaza – piryt

- PbS – siarczek ołowiu – galena

- ZnS – siarczek cynku – sfaleryt

- HgS – siarczek rtęci – cynober, cynabaryt

- CuS – siarczek cynowy – kowelin

3) Wodorotlenki (związki chemiczne zawierające grupę (OH) i tlenki (składające się z tlenu i pierwiastka)

a) Tlenki:

- Fe2O3 – hematyt

- Fe3O4 – magnetyt

- SnO5 – tlenek cyny – kasyteryt

- Cu2O – tlenek miedzi – kupryt (kupr?)

- Al2O3 – tlenek glinu – korund

b) Wodorotlenki, np. FeOOH

4) Halogenki (sole kwasów halogenowodorowych: fluorków, chlorków, bromków i jodków), haloidy, minerały ewaporatowe – sole kwasów beztlenowych:

HCl – kwas chlorowodorowy

- Halit – NaCl – chlorek sodu

- Sylwin – KCl – chlorek potasu

- Karnalit - uwodniony podwójny chlorek potasu i magnezu o wzorze KCl·MgCl₂·6H₂O

HF – kwas fluorowodorowy

- Fluoryt – CaF2 – fluorek wapnia

5) Sole kwasów tlenowych

a) Azotany, np. NaNO3 - nitronatryt

b) Węglany, np. CaCO3 – kalcyt, aragonit (węglany wapnia)

MgCO3 - magnezyt (węglan magnezu)

FeCO3 - syderyt (węglan żelaza)

c) Siarczany, np. CaSO₄·2H₂O – gips (uwodniony węglan wapnia),

BaSO4 – baryt (siarczan baru)

SrSO4 – celestyt (siarczan strontu)

d) Fosforany, np. Ca5(PO4)3 – apatyt (fosforan wapnia)

e) Krzemiany i glinokrzemiany.

Dlaczego substancje izotropowe to nie minerały?

Ponieważ, według definicji numer dwa minerały to fazy krystaliczne powstałe w wyniku procesów geologicznych lub kosmologicznych, np. na Marsie.

Ciała krystaliczne mają uporządkowaną budowę wewnętrzną – prawidłowe rozmieszczenie w przestrzeni atomów i ich jąder.

Najmniejszym elementem sieci przestrzennej (krystalicznej) jest punkt identyczny.

Izomorfizm – różne minerały wykazują analogiczną postać krystaliczną np. halit.

Jednorodność materiałów – każda cząstka minimalna wykazuje te same własności, co kryształ.

Anizotropia – zależność od kierunku - przynajmniej jedna z cech zmienia się wraz z kierunkami.

Izotropia – fazy, w których własności nie zmieniają się wraz z kierunkiem.

Układy krystalograficzne.

Komórka elementarna – najmniejsza cząstka zawierająca punkty identyczne.

Parametry komórek elementarnych,

odcinki tożsamości: a, b, c

kąty między nimi α, β, γ

parametry dają podstawę do wyróżnienia 7 różnych układów histolograficznych. c.d.n.

Geologia dynamiczna 1 na podstawie wykładu W. Sroki

2012-10-03T13:47:00.003-07:00

Geologia – nauka przyrodnicza zajmująca się:

- materią i budową litosfery,

- historią Ziemi i jej obecną ewolucją,

- czynnikami i procesami wpływającymi na Stan Ziemi,

- praktycznym wykorzystaniem danych w gospodarce.

Geo – gr. Ziemia

Logos – gr. słowo, pojęcie

Grapho – gr. pisać

Przedmiotem badań geologii jest litosfera i wnętrze Ziemi, czyli to, co znajduje się pod powierzchnią. Przedmiotem badań geografii jest zewnętrzna część Ziemi wraz z antroposferą.

Geologia odnosi się do nauk ścisłych, technicznych.

Geografia odnosi się do nauk humanistycznych.

Geologia i nauki geologiczne:

1) geochemia – skład chemiczny Ziemi, reakcje chemiczne, rozmieszczenie i obieg pierwiastków w litosferze,

2) geofizyka – własności fizyczne Ziemi i jej elementów, budowa wnętrza Ziemi,

3) paleontologia – organizmy kopalne (skamieniałości), rozwój życia w dziejach Ziemi.

Ponadto z geologii wywodzą się następujące nauki:

1) mineralogia – minerały, ich klasyfikacja, skład chemiczny, własności fizyczne,

2) petrografia (petrologia) – skały, ich budowa i geneza,

3) stratygrafia – następstwo warstw skalnych, określanie wieku skał

4) tektonika (geologia strukturalna) – ułożenie warstw skalnych, ich deformacje, mechanizmy deformacji skał i całej litosfery

5) sedymentacja – osady, tworzenie skał osadowych,

6) geomorfologia – formy rzeźby powierzchni Ziemi, ich klasyfikacja i geneza.

3 aspekty badań geologicznych

1) geologia dynamiczna (fizyczna) odpowiada na pytanie jak? Aspekt genetyczny: procesy geologiczne kształtujące litosferę,

2) geologia historyczna odpowiada na pytanie kiedy? Aspekt chronologiczny: kolejności i czas zdarzeń kształtujących litosferę

3) geologia stosowana odpowiada na pytanie po co? Aspekt utylitarny: wykorzystywanie zasobów litosfery przez człowieka.

Trzy działy geologii stosowanej:

a) hydrogeologia – wody podziemne, ich rozmieszczenie, własności oraz poszukiwanie i eksploatacja,

b) geologia złóż – złoża kopalin, ich geneza, metody poszukiwania i zasady eksploatacji,

c) geologia inżynierska – własności środowiska mogące wpływać na powstawanie obiektów inżynierskich (budowli).

Metody badań geologicznych.

1) Badania podstawowe (rozpoznawcze)

a) badania terenowe (polowe)

b) wiercenia rozpoznawcze

c) geofizyka poszukiwawcza

d) zdjęcia lotnicze i satelitarne.

Efektem pracy jest tworzenie dokumentacji np. map geologicznych.

2) Badania szczegółowe (analityczne)

a) analiza składu skał i minerałów,

b) oznaczanie wieku skał (w laboratoriach),

c) określanie warunków tworzenia się skał.

Ad.1)

a) Badania terenowe wymagają sprzętu. Wyposażenie standardowe to:

- młotek geologiczny – służy usuwania zewnętrznej warstwy, aby zbadać skałę. Młotek jest symbolem Polskiego Instytutu Geologicznego „Myślą i młotem” – „Mente et malleo”. Estwing – amerykański młotek.

- kompas geologiczny – pomiar struktur geologicznych, igła wykonana z rubinu.

- odbiornik GPS

b) Wiercenia rozpoznawcze :

- można wykonywać ręcznie, np. w torfie lub mule na głębokość ok. 2m

- ustawiając świder wiertniczy na trójnogu przy większych głębokościach,

- używając wiertnic samochodowych

- lub aparatury wiertniczej (na głębokości do kilku kilometrów) np. na Biegunie Południowym:

a) odwiert to dziura,

b) w górnej części świder wiertniczy może mieć 0,5 m średnicy,

c) wieża wiertnicza ma dużą wysokość, na niej znajduje się aparat wyciągający,

d) płuczka to płyn o dużej gęstości (składający się z wody, iłu, substancji wiążących), płuczka musi być wprawiana w ruch, wrzuca się ją do otworu wiertniczego, aby zmniejszyć tarcie i wypłukać to, co się wywierca,

e) diamentowa koronka wiertnicza – element, który wierci, jest bardzo trwały, ale drogi,

f) wiercenie rdzeniowe polega na otrzymaniu z wiercenia walca – rdzenia skalnego/wiertniczego, czyli wywierconego materiału w formie walca.

Najgłębsze odwierty:

Półwysep Kola 12 260 m

Południowe Niemcy 9 100 m

Karpaty 6 500 m

c) Geofizyka poszukiwawcza

1) metody sejsmiczne – związane z falami sejsmicznymi, analizuje się prędkość fal, czyli drgań ośrodka skalnego powstałych w wyniku wstrząsu, np. przy trzęsieniach Ziemi, analizuje się czas dojścia fali, który zależny jest od gęstości skały. Na podstawie gęstości możemy określić rodzaj skały. Falę sejsmiczną można wywołać wybuchem – sztucznym wstrząsem. Geofomy to urządzenia rejestrujące falę, które analizują czas dojścia fali. Wartością mierzoną jest więc „czas nadejścia fali”. Hodograf to zapis czasów nadejścia fali.

powitanie

2012-10-02T11:06:00.002-07:00

Powituję.
I zapraszam do lektury wszystkich leniwców bez własnych notatek, ciekawskich maturzystów, spragnionych wiedzy tak zwanych dorosłych i (daj Bóg) prowadzących lub wykładowców, którzy skorygują ewentualne błędy merytoryczne.
Zapraszam również do współpracy wszystkich tych, którzy mają notatki w jakiejkolwiek formie i chcieliby przysłużyć się społeczeństwu. Przede wszystkim poszukuję człowieka uczęszczającego na wykłady z Kartografii i topografii (dr W. Spallek) oraz BHP i ergonomii (dr Dąbrowski), a także na ćwiczenia z Astronomii.
Na koniec zaproszę również do czytania reportażu w dwóch częściach, a docelowo również wielu innych prób literackich oraz do poszerzania swojej wiedzy o wariacje dziennikarskie i dizajnerskie na blogach Zapiskownik oraz Laura Errante. Znajdują się tam również notatki z wykładów m.in. z socjologii, ekonomii, filozofii, systemów medialnych i wielu innych.
Bawcie się dobrze na studiach, bo tu idzie się deską zabić.
(I pamiętajcie, że nie wolno ściągać na egzaminach z telefonu. Żeby nie było, że nie ostrzegałam. Nie wolno!)
Pies z Wami.
Lau

Statystyka 1 na podstawie wykładu dr B. Jokiel

2012-10-02T10:21:00.001-07:00

Statystyka.

Statystyka to dział matematyki stosowanej służący do opisu precyzyjnego otaczającej nas rzeczywistości. Inaczej nazywamy to badaniem zjawisk masowych.

Zjawiska masowe, czyli kogo lub co badamy.

Badamy zbiory jednostek obserwacji.

Nigdy nie badamy jednej jednostki obserwacji, zawsze wiele, czyli zbiór jednostek.

Jednostka obserwacji – obiekt, podmiot, np. człowiek, uczelnia, kraj. Jednostka obserwacji to element zbioru jednostek.

Analiza statystyczna służy do charakteryzacji zbioru jako całości.

Cecha opisuje jednostkę lub ich zbiór. To inaczej właściwość/przymiot/zmienna. Cechy odpowiadają na pytania: pod jakim względem jednostki nas interesują? Jakie są?

Na zajęciach głównie zajmujemy się badaniami jednocechowymi.

Podział zbiorów jednostek.

Zbiory jednostek:

1) Populacja (generalna) – zbiór wszystkich jednostek, które możemy pod względem jakiejś cechy przebadać, np. wszyscy studenci na całym świecie, wszyscy studenci na uczelniach polskich, wszystkie województwa. Do nazwy jednostki dodajemy „wszystkie/wszyscy” oraz zmieniamy ją na liczbę mnogą.

Populację badamy, kiedy interesuje nas ona cała i mamy możliwość przebadania całej populacji. Ta możliwość zależy od liczby jednostek tworzących populację i od dostępności do informacji.

Przykład: chcemy zbadać liczebność wszystkich państw świata. Możemy to zrobić ponieważ mamy dostęp do takich informacji, na przykład idąc do biblioteki i szukając danych w rocznikach statystycznych.

2) Próba losowa – część populacji, którą tworzą przypadkowo wybrane jednostki. Inaczej nazywamy ją podzbiorem.

Im większa próba tym staje się ona bardziej reprezentatywna dla populacji.

Próbę losową badamy jeśli interesuje nas cała populacja, ale nie jesteśmy w stanie całej populacji przebadać, np. kiedy populacja jest zbyt liczna lub mamy ograniczony dostęp do danych.

POPULACJA

która nas interesuje

Czy jesteśmy w stanie całą zbadać?

TAK NIE

Analiza statystyczna PRÓBA LOSOWA

WYNIKI Analiza statystyczna

-dokładne

-pewne

WYNIKI

-dokładne i pewne, ale tylko dla jednej próby losowej

-stanowią podstawę do zdobywania informacji o populacji

wyniki to przesłanki, inaczej:

DANE

Analiza statystyczna II

(wnioskowanie statystyczne)

WYNIKI

(dotyczące populacji)

-niedokładne(szacunkowe)

-niepewne (wiarygodne)

3) Próba celowa – część populacji, którą tworzą jednostki dobrane według klucza. Im warunków w kluczu jest więcej tym mniej jednostek znajdzie się w próbie.

Do próby celowej musimy wziąć wszystkie jednostki, do populacji (nazwy jednostki) nie musimy – możemy pobrać tylko próbę losową.

Z próby celowej nie można wysnuć wniosków dotyczących populacji.

Cecha.

Cechy:

1) Ilościowe – mierzalne, określamy natężenie cechy:

a) ciągłe

b) skokowe

2) Jakościowe – niemierzalne, nie można określić natężenia cechy:

a) wariantowe

b) stopniowalne

c) dychotomiczne

d) rangowe

Ad.1)

Cechy ilościowe przyjmują wartości z określonego przedziału, przeważnie są to liczby z zakresu liczb rzeczywistych.

a) Cecha ciągła może przyjąć każdą wartość z przedziału określoności, np. temperatura.

b) Cecha skokowa może przyjmować niektóre wartości z przedziału określoności, innych nigdy nie może przyjąć, np. liczba dzieci – nikt nie ma 1,5 dziecka, ani ¾ dziecka. Jest to wszystko co wymaga określenia liczba, nie – ilość. Są to więc obiekty policzalne. Przykładem cechy skokowej może też być ocena w indeksie – nigdy nie będzie to 3 i ¾, może być jedynie 3 lub 3,5 lub 4.

Ad.2)

3 pierwsze cechy jakościowe rodzaje realizują się w pewnej liczbie kategorii/wariantów. Cecha:

a) wariantowa: występuje kiedy kategorie są równorzędne, np. płeć;

b) stopniowalna: kiedy kategorie można uporządkować od najniższej do najwyższej, np. wykształcenie;

Ciąg dalszy nastąpi.

geografia-uwr

Imprezka!

Podstawy geografii fizycznej wykład 2

Statystyka - wskaźniki położenia

Astronomiczne Podstawy Geografii

Astronomiczne podstawy geografii - wykład I

Geologia dynamiczna, wykład 3 - Planeta Ziemia

Statystyka, wykład 3 - formy zapisu danych cech mierzalnych

Geologia kartkówka 1

Fizyczne cechy minerałów

Metody otrzymywania soli

wodorotlenek metalu + kwas → sól + woda (zwana reakcją zobojętniania);

Otrzymywanie wodorotlenków nieorganicznych[edytuj]

Geologia ćwiczenia 2

Kartografia - podziałka transwersalna

Geologia dynamiczna wykład 2

Statystyka wykład 2 - cecha rangowa, stymulanta i destymulanta

7 układów histolograficznych

Madryt: Fiesta de la Almudena

Geologia 1 - Notatki z ćwiczeń

Geologia dynamiczna 1 na podstawie wykładu W. Sroki

powitanie

Statystyka 1 na podstawie wykładu dr B. Jokiel