Georgian Property

საქართველოს ეროვნული ბანკი - ვალუტის ოფიციალური გაცვლითი კურსები

2015-02-24T11:12:00.000+04:00

ვალუტის კურსები: 24.02.2015 (Exchange Rates)

საქართველოს ეროვნული ბანკი. National Bank of Georgia

AED	10 არაბეთის გაერთიანებული საამიროების დირჰამი	5.9819	0.0544
AMD	1000 სომხური დრამი	4.6080	0.0448
AUD	1 ავსტრალიური დოლარი	1.7113	0.0053
AZN	1 აზერბაიჯანული მანათი	2.1290	0.6447
BGN	1 ბულგარული ლევი	1.2700	0.0074
BRL	1 ბრაზილიური რიალი	0.7659	0.0063
BYR	10000 ბელარუსული რუბლი	1.4845	0.0085
CAD	1 კანადური დოლარი	1.7454	0.0048
CHF	1 შვეიცარიული ფრანკი	2.3105	0.0198
CNY	10 ჩინური იუანი	3.5123	0.0318
CZK	10 ჩეხური კრონა	0.9043	0.0053
DKK	10 დანიური კრონი	3.3302	0.0159
EGP	10 ეგვიპტური გირვანქა	2.8803	0.0069
EUR	1 ევრო	2.4832	0.0144
GBP	1 დიდი ბრიტანეთის გირვანქა სტერლინგი	3.3701	0.0237
HKD	10 ჰონკონგური დოლარი	2.8326	0.0259
HUF	100 უნგრული ფორინტი	0.8133	0.0037
ILS	10 ისრაელის შეკელი	5.6780	0.0381
INR	100 ინდური რუპია	3.5299	0.0302
IRR	10000 ირანული რიალი	0.7990	0.0072
ISK	100 ისლანდიური კრონი	1.6587	0.0105
JPY	100 იაპონური იენი	1.8444	0.0104
KGS	100 ყირგიზული სომი	3.5912	0.0327
KRW	1000 სამხრეთ კორეული ვონი	1.9820	0.0224
KWD	1 ქუვეითური დინარი	7.4251	0.0651
KZT	100 ყაზახური ტენგე	1.1872	0.0110
MDL	10 მოლდოვური ლეი	1.3732	0.0782
NOK	10 ნორვეგიული კრონი	2.8834	0.0159
NZD	1 ახალზელანდიური დოლარი	1.6489	0.0080
PLN	10 პოლონური ზლოტი	5.9486	0.0392
QAR	10 კატარული რიალი	6.0347	0.0558
RON	10 რუმინული ლეი	5.5812	0.0294
RSD	100 სერბიული დინარი	2.0677	0.0173
RUB	100 რუსული რუბლი	3.4326	0.0703
SEK	10 შვედური კრონი	2.5979	0.0117
SGD	1 სინგაპურული დოლარი	1.6123	0.0105
TJS	10 ტაჯიკური სომონი	4.0556	0.0413
TMT	10 თურქმენული მანათი	6.2774	0.0571
TRY	1 თურქული ლირა	0.8850	0.0022
UAH	10 უკრაინული გრივნა	0.7324	0.0521
USD	1 აშშ დოლარი	2.1971	0.0200
UZS	1000 უზბეკური სუმი	0.8930	0.0059
ZAR	10 სამხრეთაფრიკული რანდი	1.8731	0.0013

საქართველოს ეროვნული ბანკი - მონეტარული პოლიტიკის განაკვეთი

2015-02-17T11:22:00.000+04:00

ძვირფასო მკითხველო,

თუ თქენ გაქვთ საბანკო სესხი ლარში, კარგად გადახედეთ ხელშეკრულების პირობებს. რადგან, თუ თქვენ სარგებლობთ ეროვნულ ბანკზე მიბმული საპროცენტო განაკვეთით აღნიშნული ცვლილება შესაძლოა აისახოს თქვეს საპროცენტო განაკვეთზე.

საქართველოს ეროვნული ბანკი მონეტარული პოლიტიკის განაკვეთს 0.5 პროცენტული პუნქტით 4.5 პროცენტამდე ზრდის

საქართველოს ეროვნული ბანკის მონეტარული პოლიტიკის კომიტეტმა 2015 წლის 11 თებერვალს მიიღო გადაწყვეტილება რეფინანსირების განაკვეთის 50 საბაზისო პუნქტით გაზრდის შესახებ. მონეტარული პოლიტიკის განაკვეთი 4.5 პროცენტს შეადგენს.

მონეტარული პოლიტიკის გადაწვეტილება ეფუძნება მაკროეკონომიკურ პროგნოზს, რომლის მიხედვითაც გაიზარდა საგარეო შოკის გავლენით საპროგნოზო ინფლაციაზე მოქმედი რისკები. ინფლაციის მოლოდინების ზრდის გასანეიტრალებლად კომიტეტი მიზანშეწონილად თვლის შერბილებული მონეტარული პოლიტიკიდან ეტაპობრივ გამოსვლას. თუმცა, მიუხედავად პოლიტიკის გამკაცრებისა, პოლიტიკის განაკვეთი ნეიტრალურ ნიშნულს დაბლა რჩება. მიმდინარე პროგნოზით, თუკი არ გამოიკვეთა ეკონომიკაზე მოქმედი სხვა შოკები მონეტარული პოლიტიკის განაკვეთი, 2015 წლის ბოლოს 5%-ის ფარგლებში იქნება.

დღეისათვის არსებული პროგნოზის მიხედვით, ინფლაცია 5%-იანი მიზნობრივი ნიშნულის დაბლა შენარჩუნდება 2015 წლის პირველ ნახევარში და მას წლის ბოლოს მიაღწევს. იანვარში წლიურმა ინფლაციამ 1.4 პროცენტი შეადგინა. იანვარში ინფლაციის შემცირება დიდ წილად საწვავის გაიაფებას ასახავს, ხოლო საბაზო ინფლაცია 3.2%-მდე გაიზარდა. პროგნოზები მნიშვნელოვნად არის დამოკიდებული ეგზოგენურ ფაქტორებზე და ცვლილების რისკებს ორივე მიმართულებით შეიცავს.

საგარეო დისბალანსის დროს გაცვლითი კურსის ცვლილება არის ეკონომიკის ბუნებრივი რეაქცია, რაც ხელს უწყობს ეკონომიკაზე ნეგატიური ზეგავლენის შერბილებას. ლარის ნომინალური ეფექტური გაცვლითი კურსი წლიურ გამოხატულებაში არ გაუფასურებულა, თუმცა ლარი გაუფასურდა აშშ დოლარის მიმართ. რადგან საქართველოში გვაქვს დოლარიზაციის მაღალი დონე აშშ დოლარის მიმართ ლარის გაუფასურება ქმნის ინფლაციის დამატებით რისკებს ინფლაციის მოლოდინების ზრდისა და დოლარით დენომინირებული სესხების მომსახურებასთან დაკავშირებული გაზრდილი შუალედური ხარჯების შედეგად. არსებული ტენდენციების გათვალისწინებით, ეროვნული ბანკის მონეტარული პოლიტიკის კომიტეტმა მიზანშეწონილად მიიჩნია მონეტარული პოლიტიკის გამკაცრება ინფლაციური რისკების შესამცირებლად.

საქართველოს ეროვნული ბანკი მომავალშიც დააკვირდება მიმდინარე ეკონომიკურ პროცესებსა და საფინანსო ბაზრებს და გამოიყენებს მის ხელთ არსებულ ყველა საშუალებას ფასების სტაბილურობის უზრუნველსაყოფად. მონეტარული პოლიტიკის შემდგომი ცვლილების დინამიკა დამოკიდებული იქნება მოსალოდნელი ინფლაციის დინამიკაზე, ეკონომიკური აქტივობის ზრდის ტენდენციებზე, გლობალურ და რეგიონალურ ეკონომიკურ გარემოზე.

მონეტარული პოლიტიკის კომიტეტის შემდეგი სხდომა 2015 წლის 25 მარტს გაიმართება.

ორიგინალი სტატია იხილეთ ბმულზე

არ უკიჟინო, სატრფოო, შენსა მგოსანსა გულისთქმა - ნიკოლოზ ბარათაშვილი

2015-01-24T11:41:00.003+04:00

არ უკიჟინო, სატრფოო, შენსა მგოსანსა გულისთქმა:

მოკვდავსა ენას არ ძალუძს უკვდავთა გრძნობათ გამოთქმა!

მინდა მზე ვიყო, რომ სხივნი ჩემთ დღეთა გარსამოვავლო,

საღამოს მისთვის შთავიდე, რომ დილა უფრო ვაცხოვლო.

მინდა რომ ვიყო ვარსკვლავი, განთიადისა მორბედი,

რომ ჩემს აღმოსვლას ელოდნენ ტყეთა ფრინველნი და ვარდი.

მინდა შენ იყო, სატრფოო, მშვენიერისა ცის ცვარი,

რომ განაცოცხლო, შავარნო, მდელო, სიცხითა დამჭკნარი,

რომ მხოლოდ მზისა ციაგი მას დილის ნამსა იშრობდეს,

და, ერთად შესხივებულნი, შვებას მოჰფენდნენ სიცოცხლეს!

არეს ავსებდენ სიამით, მცენარეთ განმაცხოვლებლად,

იყვნენ მარადის, უხსნელად, სოფლისა განსათავებლად!

ნუ თუ ამ სულის წადილსაც ჰრქვა სიყვარული სხვათაებრ?

მაშინ მზეც უსხივ-უცეცხლოდ შეიძლებს ნათვას ვარსკვლავებრ;

მაშინ ვარდიცა განთიადს ვერღარა გარდაიშალოს

და ცისა ცვარმან მდელოი არღარა გააბიბინოს.

მაშინ შენც სხვათა მოკვდავთა ბანოვანთ მიემსგავსები!

მაშ რად ერჩევი მათ შორის და ციურთ დაედარები?..

მაგრამა მშვენიერება გაქვს, ცისიერო, უხრწნელი,

და ჩემთა გრძნობათ შენდამი ვერ დასდვან კაცთა სახელი!

ნიკოლოზ ბარათაშვილი - 1841 წ.

მერანი - ნიკოლოზ ბარათაშვილი

2015-01-23T16:21:00.002+04:00

მირბის, მიმაფრენს უგზო-უკვლოდ ჩემი მერანი,

უკან მომჩხავის თვალბედითი შავი ყორანი!

გასწი, მერანო, შენს ჭენებას არ აქვს სამძღვარი,

და ნიავს მიეც ფიქრი ჩემი, შავად მღელვარი!

გაკვეთე ქარი, გააპე წყალი, გარდაიარე კლდენი და ღრენი,

გასწი, გაკურცხლე და შემიმოკლე მოუთმენელსა სავალნი დღენი!

ნუ შეეფარვი, ჩემო მფრინავო, ნუცა სიცხესა, ნუცა ავდარსა,

ნუ შემიბრალებ დაქანცულობით თავგანწირულსა შენსა მხედარსა!

რაა, მოვშორდე ჩემსა მამულსა, მოვაკლდე სწორთა და მეგობარსა,

ნუღა ვიხილავ ჩემთა მშობელთა და ჩემსა სატრფოს, ტკბილმოუბარსა;

საც დამიღამდეს, იქ გამითენდეს, იქ იყოს ჩემი მიწა სამშობლო,

მხოლოდ ვარსკვლავთა, თანამავალთა, ვამცნო გულისა მე საიდუმლო!

კვნესა გულისა, ტრფობის ნაშთი, მივცე ზღვის ღელვას,

და შენს მშვენიერს, აღტაცებულს, გიჟურსა ლტოლვას!

გასწი, მერანო, შენს ჭენებას არ აქვს სამძღვარი,

და ნიავს მიეც ფიქრი ჩემი, შავად მღელვარი!

ნუ დავიმარხო ჩემსა მამულში, ჩემთა წინაპართ საფლავებს შორის,

ნუ დამიტიროს სატრფომ გულისა, ნუღა დამეცეს ცრემლი მწუხარის;

შავი ყორანი გამითხრის საფლავს მდელოთა შორის ტიალის მინდვრის,

და ქარისშხალი ძვალთა შთენილთა ზარით, ღრიალით, მიწას მამაყრის!

სატრფოს ცრემლის წილ მკვდარსა ოხერსა დამეცემიან ციურნი ცვარნი,

ჩემთა ნათესავთ გლოვისა ნაცვლად მივალალებენ სვავნი მყივარნი!

გასწი, გაფრინდი, ჩემო მერანო, გარდამატარე ბედის სამძღვარი,

თუ აქამომდე არ ემონა მას, არც აწ ემონოს შენი მხედარი!

დაე მოვკვდე მე უპატრონოდ მისგან, ოხერი!

ვერ შემაშინოს მისმა ბასრმა მოსისხლე მტერი!

გასწი, მერანო, შენს ჭენებას არ აქვს სამძღვარი,

და ნიავს მიეც ფიქრი ჩემი, შავად მღელვარი!

ცუდად ხომ მაინც არ ჩაივლის ეს განწირულის სულის კვეთება,

და გზა უვალი, შენგან თელილი, მერანო ჩემო, მაინც დარჩება;

და ჩემს შემდგომად მოძმესა ჩემსა სიძნელე გზისა გაუადვილდეს,

და შეუპოვრად მას ჰუნე თვისი შავის ბედის წინ გამოუქროლდეს!

მირბის, მიმაფრენს უგზო-უკვლოდ ჩემი მერანი,

უკან მომჩხავის თვალბედითი შავი ყორანი!

გასწი, მერანო, შენს ჭენებას არ აქვს სამძღვარი,

და ნიავს მიეც ფიქრი ჩემი, შავად მღელვარი!

ნიკოლოზ ბარათაშვილი 1842 წ.

სამხრეთ და დასავლეთ საქართველოს გამგებლები: არჩილ ვახტანგის ძე (ირანული წყაროების მიხედვით შაჰნაზარ ხანი).

2014-07-20T17:36:00.001+04:00

მორთეზა მეჰდი ფათემი

სპარსული მასალები XVI-XVII საუკუნეების ქართველ მოღვაწეთა შესახებ

გამომცემლობა „საბჭოთა საქართველო“

თბილისი - 1982

რეცენზირები: ისტორიის მეცნიერებათა დოქტორი, პროფესორი დ. კაციტაძე; ისტორიის მეცნიერებათა დოქტორი გ. ჭიპაშვილი

ნაშრომის ავტორი მ. ფათემი ეროვნებით ირანელია, ცხოვრობს და მუშაობს საქართველოში. მას ეკუთვნის გამოკვლევები ირანის ეკონომიკისა და ისტორიის საკითხებზე. მანვე თარგმნა სპარსულად „ვეფხისტყაოსანის“ ცალკეული თავები, ვაჟა-ფშაველას და ნ. ბარათაშვილის ნაწარმოებები.

წინამდებარე ნაშრომში სპარსული მასალების საფუძველზე განხილულია XVI – XVII საუკუნეების საქართველოსა და ირანის ისტორიული ურთიერთობების საკითხები, წარმოდგენილია ცნობები როგორც ირანში, ასევე საქართველოში მოღვაწე ქართველების შესახებ.

III. ქართველ სახელმწიფო მოღვაწეთა ურთიერთობა ირანთან XVI – XVII საუკუნეებში

სამხრეთ და დასავლეთ საქართველოს გამგებლები:

არჩილ ვახტანგის ძე (ირანული წყაროების მიხედვით შაჰნაზარ ხანი). კახეთში გამგებლობის პერიოდში შაჰნავაზ ხანი (ვახტანგ V) იბრძოდა საქართველოს მიწების გაერთიანებისათბის, ხოლო გაერთიანებული სამეფოს მეფედ უნდოდა თავისი შვილი არჩილი დაენიშნა, ამ მიზნით მან რამდენჯერმე გაილაშქრა დასავლეთ საქართველოზე. 1660 წელს დაამარცხა სამეგრელოს მთავარი ვამიყის და იმერეთის მეფე გიორგის (თეიმურაზის ძე) ლაშქარი, და დაიპყრო იმერეთის ნაწილი (16, გვ. 296).

1661 წელს იმერეთში მეორე ლაშქრობის დროს შაჰნავაზმა საბოლოოდ დაამარცხა ვამიყი და განდევნა იგი თავისი სამფლობელოებიდან; დამარცხებული ვამიყი შაჰნავაზის მდევრებმა მოკლეს (16, გვ. 314).

შაჰნავაზმა სთხოვა აბას II-ს, რომ არჩლი იმერეთის მეფედ დაენიშნა, მაგრამ ვინაიდან აბას II-ს შაჰნავაზის გაძლიერებისა ეშინოდა, მან უარი თქვა თხოვნის შესრულებაზე და იმერეთს მეფედ ვამიყის დისწული შემადავლე დანიშნა. როგორც ზემოთ ითქვა, დასავლეთ საქართველოს საქმეებში ჩარევის წინააღმდეგ პროტესტი განაცხადა ოსმალეთს სულთანმა. ამიტომ შაჰნავაზი იძულებული გახდა უარი ეთქვა თავის გეგმებზე, ამასთან ერთად, მან არჩილი სამეგრელოში დატოვა, სადაც იგი აბას II-ს ახალ გადაწყვეტილებას უნდა დალოდებოდა (16, გვ. 313-314).

1663 წელს, აბას II-ის მოთხოვნით არჩილი ირანს გაემგზავრა. ამ დროს შაჰი მაზანდარანში ისვენებდა. მან არჩილი ქალაქ აშრაფში მიიღო. არჩილთან ერთად ირანში ჩავიდა ქართველი თავადებისა და აზნაურების ჯგუფი, რომელშიც შედიოდნენ გივი ბეგ ამილახვარი, ალზიარ ბეგი და სხვები. შაჰმა ისინი დიდი პატივით მიიღ და მათ თანმხლებად დანიშნა ოფიციალური პირი ამირ ჰამზა ბეგ თალიშელი. მაზანდარანში ყოფნის დროს ისინი შაჰს ახლდნენ ნადირობებისა და ნადიმების დროს, აბას II-ის მოთხოვნით არჩილმა და გივი ბეგმა მუსლიმანობა მიიღეს (16, გვ. 331).

თეირანში (ხარში) დაბრუნებულმა აბას II-მ უხვად დაასაჩუქრა არჩილი და იგი კახეთის მეფედ დანიშნა (16, გვ. 304), მან არჩილს შაჰნაზარ ხანი დაარქვა და ამილახვართან ერთად საქართველოში გამოისტუმრა, მათ სპეციალურ თანმხლებად შაჰის მხედართა უფროსი მოჰამად რეზა ბეგ ჩაღათაი გამოაყოლა (16, გვ. 332). ამავე დროს შაჰმა თეიმურაზთან მისი ახლობლები გაგზავნა ხორასანში (თეიმურაზი იმავე 1663 წელს გარდაიცვალა).

სამხრეთ და დასავლეთ საქართველოს გამგებლები: სიმონ I-ის სიძე მანუჩარი (ირანული წყაროებით მანუჩარ ხანი), მისი ცოლი ელენე და შვილი ათაბაგი.

2014-07-20T17:16:00.000+04:00

მორთეზა მეჰდი ფათემი

სპარსული მასალები XVI-XVII საუკუნეების ქართველ მოღვაწეთა შესახებ

გამომცემლობა „საბჭოთა საქართველო“

თბილისი - 1982

სამხრეთ და დასავლეთ საქართველოს გამგებლები:

სიმონ I-ის სიძე მანუჩარი (ირანული წყაროებით მანუჩარ ხანი), მისი ცოლი ელენე და შვილი ათაბაგი. XVIსაუკუნის 80-90-იან წლებში ქართლის მეფე სიმონ I-თან ერთად ოსმალთა ჯარების წინააღმდეგ თავდადებულად იბრძოდა ახალციხის მმართველი მანუჩარი, მისი მამაცი ცოლი ელენე (სიმონ I-ის ქალიშვილი) და შემდეგში მისი შვილი ათაბაგი. ოსმალების წინააღმდეგ ბრძოლაში მათ მხარს უჭერდა სეფიანთა შაჰი მოჰამად ხოდაბანდე და მისი შვილი აბას I. ლალა ფაშას მეთაურობით ოსმალთა ჯარების სამხრეთ საქართველოზე ლაშქრობის დროს (XVI საუკუნის 80-იანი წლების დამდეგს), მანუჩარმა უარი თქვა დამორჩლებოდა ოსმალთა მხედართმთავარს და ქართლში (სიმონთან) წავიდა. მაგრამ ოსმალთა ლაშქარმა ძალით ჩაიგდო ხელში ახალციხის სიმაგრე. 1590 წლის სტამბოლის საზავო ხელშეკრულებით, ოსმალეთმა განამტკიცა უფლებები ამიერკავკასიაში, მაგრამ შაჰ აბას I დამარცხებას არ ურიგდებოდა და პერიოდულად გზავნიდა ახალციხეში ყიზილბაშთა რაზმებს.

მანუჩარის სიკვშილის შემდეგ მისმა ცოლმა ელენე, უარი განაცხადა ეცნო ახალციხეზე ოსმალთა ძალაუფლება და მათ წინააღმდეგ ბრძოლას განაგრძობდა. ბოლოს, 1607 წელს, მან დაპყრობილი რაიონებიდან განდევნა ოსმალთა ლაშქარი და ტყვედ ჩაიგდო მათ მეთაური იუსუფ ფაშა. ამ ბრძოლაში მას შაჰ აბასი ეხმარებოდა. იმისათვის, რომ უფრო ნათლად წარმოვიდგინოთ ქართველი ქალის უდიდესი გმირობა და სიმამაცე, ქალისა, რომელიც წლების მანძილზე ვაჟკაცურად უძლებდა დიდ განსაცდელს, მოვიტანთ მოკლე ნაწყვეტს ისქანდერ ბეგ მუნშის საისტორიო თხზულებიდან („თახირე ალამარაიე აბასი“). „რუმის (ოსმალეთს) ჯარების მიერ მანუჩარ ხანის სამფლობელოების დაპყრობის შემდეგ, მისი გულადი მეუღლე, სიმონ ხანის ქალიშვილი თავის მცირეწლოვან შვილთან და ნათესავებისა და ხელქვეითების მცირე რიცხვთან ერთად ამ მხარის მთებსა და ტყეებში გამაგრდა 25 წლის მანძილზე, როცა საქართველო რუმის ხელში იმყოფებოდა, იგი ყოველთვის ესწრაფოდა, რათა მისი მხარე, ისევე, როგორც საქართველოს სხვა მიწები თრქებს მისი შვილიშვილისათვის - ათაბაგისათვის დაებრუნებინათ ხარკის გადახდის სანაცვლოდ. თრქებმა მას პატარა ნაჭერი მიწა გამოუყვეს, სადაც იგი გაჭრვებას განიცდიდა.

1607 წელს, აბასის საქართველოში ლაშქრობის დროს, მან შაჰს დახმარება სთხოვა, რათა დაკარგული მიწები დაებრუნებინა. შაჰის ბრძანებით მის დასახმარებლად მოვიდნენ შამსედდინლუსა და ყაზალყიარის ამირები. გულადმა ქალმა თავის მორჩლთა და ყიზილბაშ ამირებთან ერთად გამარჯვება იზეიმა იუსუფ ფაშაზე. ტყვედ ჩაიგდო იგი და მისი 150 თურქი... მან დაიბრუნა ახალციხის მიწების დიდი ნაწილი... ათაბაგი, რომელიც ამ დროს უკვე თექვსმეტი წლისა გახდა, თავის დედასთან ერთად ქალაქში (ახალციხეში მ.ფ.) შევიდა“ (11, გვ. 785).

1068 წელს ოსმალთა ჯარი, რომელმაც მაშველი ძალები მიიღო, ახალ წინამძღოლ მურად ფაშას მეთაურობით საქართველოს შემოესია. მტრის ურიცხვ ჯართან ბრძოლაში მანუჩარის ცოლი დამარცხდა და თავისი შვილითურთ ბიძაშვილთან - ქართლის მეფე ლუარსაბ II-სთან გადავიდა. იქიდან ათაბაგი შაჰის სასახლეში გაგზავნეს.

1622 წელს ოსმალებზე ჰამარჯვების შემდეგ, შაჰ აბასმა თავისი ჯარი ამირგუნე ხან ყაჯარის მეთაურობით ახალციხეზე გაგზავნა. ყიზილბაშთა რაზმებმა ქალაქი დაიკავეს, ხოლო ახალციხის მმართველად შაჰმა სელიმ ხან შამს ედ-დინი დანიშნა (11, გვ. 1007).

1625 წელს ირანიდან დაბრუნებული ათაბაგი შეუერთდა აჯანყებულებს, რომლებსაც გიორგი სააკაძე და თეიმურაზი ედგნენ სათავეში. აჯანყებულთა დამარცხების შემდეგ, ათაბაგი სხვა ხელმძღვანელებთან ერთად დასავლეთ საქართველოში გადავიდა (11, გვ. 1027-1028).

სამხრეთ და დასავლეთ საქართველოს გამგებლები: ქაიხოსრო

2014-07-20T16:51:00.001+04:00

მორთეზა მეჰდი ფათემი

სპარსული მასალები XVI-XVII საუკუნეების ქართველ მოღვაწეთა შესახებ

გამომცემლობა „საბჭოთა საქართველო“

თბილისი - 1982

სამხრეთ და დასავლეთ საქართველოს გამგებლები:

როგორც ცნობილია, ჩვენს მიერ შესწავლილ პერიოდში (XVI-XVII საუკუნეები) სამხრეთ და დასავლეთ საქართველოს მმართველები ძირითადად ბრძოლას წარმართავდნენ ოსმალეთის სულთნების დაპყრობითი პოლიტიკის წინააღმდე. ამასთან ერთად, საქართველოს ცალკეული ხელმძღვანელები მოხერხებულად იყენებდნენ ოსმალეთის იმპერიისა და სეფიანთა ირანის მეტოქეობას საქართველოში თავიანთი ძალაუფლების გაფართოებისათვის და ახერხებდნენ ორანთან ურთერთობის დამყარებასაც. ისინი სარგებლობდნენ სეფიანთა შაჰების მხარდაჭერით ოსმან დამპყრობთა წინააღმდეგ.

მოკლედ შევჩერდებით მათ შესახებ.

ქაიხოსრო. ირანელი ისტორიკოსები იხსენიებენ სამხრეთ და დასავლეთ საქართველოს მმართველთა შეხვედრებს სეფიანთა შაჰ თამაზ I-თან საქართველოში მისი პირველი შემოსევების დროს (XVI საუკუნის 40-იან წლებში). „მაშინ (1540 წ.) - აღნიშნავს ისქანდერ ბეგ მუნში, - ყორყორეს (ყვარყვარეს) ძე ქაიხოსრო, შაჰის ამალაში შევიდა, მასთან ახლო ურთერთობა ჰქონდა და მის მხარდაჭერას ემყარებოდა. მაგრამ ქართლის „ვალი“ (მმართველი) ლუარსაბი, ბაშაჩუყის (სპარსულ წყაროებში იმერეთს „ბაშიაჩუყი“ ეწოდებოდა) „ვალი“ ბაგრატი და სადადიანოს „ვალი“ შაჰს ეწინააღმდეგებოდნენ. ისინი თავს ესხმოდნენ შაჰის მორჩლებაში მყოფ ქაიხოსროს სამფლობელოებს (იგ

ლისხმება სამცხე - მ.ფ.) (11, გვ. 84).

დასავლეთ საქართველოს მმართველობის დაახლოებამ სეფიანთა შაჰთან, შესაძლებლობა მისცა ამ უკანასკნელს ებრძოლა ოსმალეთის წინააღმდეგ და საქართველოში თავისი სამფლობელოები გაეფართოებინა. 1551 წელს ქაიხოსროს თხოვნით შაჰ თამაზ I-მა მას გაუგზავნა ყიზილბაშთა ახალი რაზმები, რომლებმაც ოსმალები განდევნეს მათ მიერ დაკავებული ზოგიერთი რაიონიდან. „შაჰმა ხელსაყრელი შემთხვევით ისარგებლა და ოსმალები სამცხიდან განდევნა. ამჯერად თურქეთმა ვერ შეძლო ქართველი ხალხის წინააღმდეგობის გატეხვა და 1555 წლის საზავო ხელშეკრულებით მან სამცხე-საათაბაგოს აღმოსავლეთი ნაწილი ყიზილბაშების სამფლობელოდ ცნო“ (2, გვ. 289). მაგრამ შემდეგში თურქებმა კვლავ დაიპყრეს ყიზილბაშთა სამფლობელოები სამცხეში. მათ გადააყენეს ქაიხოსრო და იგი თურქი მოხელით შესცვალეს.

ქართლის გამგებლები: ერეკლე პირველი - თეიმურაზის შვილიშვილი (ირანული წყაროების მიხედვით ალყრე მირზა, რომელსაც შერქმეული ჰქონდა ნაზარალი ხანი) (1688-1703 წწ.)

2014-07-13T22:01:00.000+04:00

მორთეზა მეჰდი ფათემი

სპარსული მასალები XVI-XVII საუკუნეების ქართველ მოღვაწეთა შესახებ

გამომცემლობა „საბჭოთა საქართველო“

თბილისი - 1982

ქართლის გამგებლები:

ერეკლე პირველი - თეიმურაზის შვილიშვილი (ირანული წყაროების მიხედვით ალყრე მირზა, რომელსაც შერქმეული ჰქონდა ნაზარალი ხანი) (1688-1703 წწ.) ჯერ კიდევ პაპის (თეიმურაზის) სიცოცხლეში გაიგზავნა რუსეთში განათლების მისაღებად. რუსეთში ყოფნის დროს 1661 წელს თეიმურაზსა და აბას II-ს შორის დადბული შეთანხმებების საფუძველზე ერეკლე უნდა დაენიშნათ მეფედ კახეთში, მაგრამ რუსეთიდან დაბრუნებისას მან უარი თქვა აბას II-ის ბრძანების შესრულებაზე. კახეთის მეფედ აბას II-მ შაჰნავაზის შვილი არჩილი დანიშნა (16, გვ. 303-304), შემდეგში კი (1688 წ.) აბას II-ის მემკვიდრე სულეიმანმა იგი განაწესა მეფედ ქართლში, სადაც მეფობდა უკანასკნელი სეფიანი შაჰის სულთან ჰუსეინის (1694 – 1722 წწ.) გამგებლობის პირველ წლებშიც.

ერეკლემ გამოიყენა რუსეთში მიღებული განათლება და ქართლში ზოგიერთი ადმინისტრაციული რეფორმა გაატარა (მან ცვლილებები მოახდინა საქალაქო მმართველობაში, საქალაქო რეწვის განვითარებაში და სხვა). თავისი ძალაუფლების გაფართოების მიზნით ის იბრძოდა ქართლ-კახეთის ტახტის გასაერთიანებლად და ამისათვის გარეგნულად მეგობრულ ურთიერთობას ინარჩუნებდა ირანთან.

1703 წელს სულთან ჰუსეინმა საქართველოში დანიშნა მეფეთა „ჯანეშნები“ (მოადგილეები): ვახტანგ ლევანის ძე (გიორგის ბიძაშვილი) ქართლში, ხოლო დავით ერეკლეს ძე (იმამ-ყული ხანი) კახეთში. ამ დროს ქართველი მეფეები ირანში ცხოვრობდნენ და მაღალი თანამდებობები ეკავათ.

1709 წელს ირანში ავღანთა შემოსევების წინ სულთან ჰუსეინმა ქართლის მეფე გიორგი XIყანდაჰარის გუბერნატორად განაწესა, მაგრამ იგი მალე დაიღპა ავღანებთან ბრძოლაში, რომელსაც მირვეისი მეთაურობდა. 1711 წელს შაჰმა ლევანის შვილი ქაიხოსრო ხანი (გიორგის ბიძაშვილი) გაგზავნა მირვეისის წინააღმდეგ. ქაიხოსრო ხანმა ალყა შემოარტყა ყანდაჰარს, სადაც ერთი წელი დარჩა, მაგრამ 1712 წელს, ავღანთა ახალი ლაშქრობის დროს ისიც დაიღუპა (14, გვ. 292 და 294).

ქართლის გამგებლები: გიორგი შაჰნავაზის ძე (1677-1688 წწ.)

2014-07-13T21:35:00.000+04:00

მორთეზა მეჰდი ფათემი

სპარსული მასალები XVI-XVII საუკუნეების ქართველ მოღვაწეთა შესახებ

გამომცემლობა „საბჭოთა საქართველო“

თბილისი - 1982

III. ქართველ სახელმწიფო მოღვაწეთა ურთერთბა ირანთან XVI – XVII საუკუნეებში

ქართლის გამგებლები:

გიორგი შაჰნავაზის ძე (1677-1688 წწ.) ქართლში მეფობდა სეფიანთა შაჰ სულეიმანის მმართველობის (1666 – 1694 წწ.) დროს. ქართლში მეფობის 12 წლის მანძილზე იგი განუწყვეტლად იბრძოდა ყიზილბაშების წინააღმდეგ და ქედს არ იდრეკდა შაჰის წინაშე. 1688 წელს, როცა გიორგი სათავეში ჩაუდგა სახალხო აჯანყებას, სეფიანთა შაჰმა იგი ქართლში მეფობას ჩამოაშორა. გიორგი ერეკლე I-მა შეცვალა.

ქართლის გამგებლები: ვახტანგ V მუხრან-ბატონი (1658-1675 წწ.)

2014-07-13T21:10:00.000+04:00

მორთეზა მეჰდი ფათემი

სპარსული მასალები XVI-XVII საუკუნეების ქართველ მოღვაწეთა შესახებ

გამომცემლობა „საბჭოთა საქართველო“

თბილისი - 1982

III. ქართველ სახელმწიფო მოღვაწეთა ურთერთბა ირანთან XVI – XVII საუკუნეებში

ქართლის გამგებლები:

ვახტანგ V მუხრან-ბატონი (ირანული წყაროების მიხედვით ნახოდა ბეგი, შაჰნავაზ ხანად წოდებული) (1658-1675 წწ.) „1658 წლიდან ქართლის ტახტი ბაგრატიონთა სამეფო სახლის ერთ-ერთი შტოს - მუხრან-ბატონების დინასტიის ხელში გადავიდა“ (2, გვ. 310).

საქართველოში მმართველად დანიშვნამდე შაჰნავაზი აბას II-თან ახლო მდგომ მოღვაწეთა რიცხვში შედიოდა და მისი ნდობით სარგებლობდა. აბას II-ის მითითებით მას გადაეცა როსტომ ხანის მთელი ქონება, ვახტანგმა ცოლად შეირთო როსტომის ქვრივი (16, გვ. 247). შაჰნავაზის საშინაო პოლიტიკა მიმართული იყო ცენტრალური ხელისუფლების განმტკიცებისა და ქვეყნის გაერთიანებისაკენ. ამ მიზნით ის იბრძოდა ქართლთან აღოსავლეთ და დასავლეთ საქართველოს ქართული სამეფოების შემოსაერთებლად. საგარეო პოლიტიკის დარგში იგი იღებდა ორიენტაციას ირანზე, რომლის დახმარებითაც ცდილობდა თავისი გეგმების განხორციელებას და მოწინააღმდეგეთა განადგურებას.

აბას II შაჰნავაზს იყენებდა საქართველოში ოპოზიციური დაჯგუფებების წინააღმდეგ საბრძოლველად, შაჰმა 1659 წელს ქართლში გამოგზავნა სპეციალური მისია საფი ყული ხან სათანჯლუს მეთაურობით. 1661 წელს მან აბას II-ის ბრძანებით ზაალ ერისთავი მოაკვლევინა, ხოლო მისი შვილები შაჰის კარზე გაგზავნა, ზაალის უფროსი შვილი ქერმანში გარდაიცვალა (16, გვ. 304).

შაჰნავაზმა დასავლეთ საქართველოზეც გაილაშქრა (1660 და 1661 წწ.). ებრძოდა იმ დროს იმერეთს სამეფოს სათავეში მოქცეულ ვამიყს და ეს მხარეც დაიპყრო, მაგრამ დაპყრობილი მიწების შენარჩუნება ვერ შეძლო ოსმალეთს სულთნის საქმეში ჩარევის გამო. 1662 წელს აბას II-მ წერილობითი პროტესტი მიიღო ერევანში სულთანის ნაცვალ ნაჯაფყული ხანისაგან დასავლეთ საქართველოში გალაშქრების გამო. აბას II შიშობდა, რომ ამ ამბავს ოსმალეთის ჯარების შეტევა მოყვებოდა და ბრძანა, რომ თრქებისათვის გადაეცა მათ მიერ მოთხოვნილი რაიონები (16, გვ. 324).

შაჰნავაზი ქართლში მეფობდა აბას II-ის სიკვდილის შემდეგაც (მისი მემკვიდრის - შაჰ სულეიმანის მმართველობის პირველ წლებში), გარდაიცვალა 1675 წელს. იგი მისმა შვილმა გიორგი XI-მ შეცვალა.

ქართლის გამგებლები: როსტომ (ირანული წყაროების მიხედვით ხოსრო) დავითს ძე - ბაგრატის ძმა (1632 – 1658 წწ.)

2014-07-13T20:41:00.000+04:00

მორთეზა მეჰდი ფათემი

სპარსული მასალები XVI-XVII საუკუნეების ქართველ მოღვაწეთა შესახებ

გამომცემლობა „საბჭოთა საქართველო“

თბილისი - 1982

III. ქართველ სახელმწიფო მოღვაწეთა ურთერთბა ირანთან XVI – XVII საუკუნეებში

ქართლის გამგებლები:

როსტომ (ირანული წყაროების მიხედვით ხოსრო) დავითს ძე - ბაგრატის ძმა (1632 – 1658 წწ.) ხანგრძლივად ცხოვრობდა ირანში, აღზარდა შაჰ აბას I-თან და მიიღო მუსლიმანური სჯული. ხოსრო ეკუთვნოდა იმ ქართველ დიდებულთა რიგებს, რომლებმაც ყველაზე მაღალ თანამდებობას მიაღწიეს ირანში. იყო სეფიანთა სატახტო ქალაქ ისფაჰანის ქალაქის თავი (დარუღა) (17. გვ. 378). 1625 წელს ის მეთაურობდა ბაღდადში სამშენებლო სამუშაოთა საწარმოებლად. შაჰ აბასის გარდაცვალების დროს (1629 წ.), იგი როგორც ისფაჰანის დარუღა ქალაქში მომხდარი ამბების ზედამხედველის მოვალეობას ასრულებდა. ამავე დროს იგი ცდილობდა შაჰის ტახტზე დაესვა უფლისწული საამ მირზა, რომელსაც შემდგომში შაჰ სეფი ეწოდა (II, გვ. 1057 და 1078).

1632 წელს ქართლ-კახეთის ტახტიდან თეიმურაზის ჩამოგდების შემდეგ, შაჰ სეფიმ ხოსრო დანიშნა ქართლის მეფედ და შეარქვა მას როსტომ ხანი (ძველი ლეგენდარული ირანელი გოლიათს სახელი ფირდოუსის „შაჰნამედან“ - მ. ფ.) (14, გვ. 284).

XVII საუკუნის შუახანებიდან (როსტომ ხანისა და მისი მემკვიდრეების მმართველობის პერიოდში) საქართველოსა და ირანს შორის ურთიერთობა ვითარდებოდა ორმხრივი პოლიტიკური კომპრომისის საფუძველზე (2, გვ. 305).

ქართველ მეფეთა მისწრაფება ქვეყნის დამოუკიდებელი განვითარებისაკენ დადასტურებულია იმდროინდელი ირანელი და დასავლეთევროპელი ავტორების მიერ. მაგალითად, შაჰ აბას II-ის მემკვიდრის - სულეიმანის გამგებლობის პერიოდში ირანში მყოფი ფრანგი მოგზაური ტავერნიე საქართველოს არ იხსენიებს ირანის ადმინისტრაციულ დანაყოფების შემადგენლობაში, როცა აბას II-ის გამგებლობის დასაწყისს (XVII საუკუნის 40-იანი წლები) ეხება. ტავერნიე ჩამოთვლის ირანის 18 პროვინციას, მათ შორის სომხეთსაც, მაგრამ ამ სიაში საქართველო არ შედის (16, შესავალი, გვ. „ტ“) დიდი ვეზირი ხაზს უსვამს, რომ როსტომ ხანი ცდილობდა დამოუკიდებლად ემართა ქვეყანა (16, გვ. 43).

როსტომ ხანი აბას II-ის დიდი ნდობით სარგებლობდა. ირანიდან წამოსვლისა და საქართველოში მისი მმართველობის პერიოდშიც კი შაჰი ყოველთვის ეთათბირებოდა მას სახელმწიფო საკითხების გადაწყვეტისა და მაღალი რანგის მოხელეების დანიშვნის დროს. მაგალითად, აბას II-ს არაერთხელ მიუმართავს მისთვის პროვინციის მმართველების, მათ შორის 1655 წელს ისფაჰანის პროვინციის მმართველის მადად ბეგის დანიშვნის დროს (16, გვ. 219). როსტომ ხანი ცდილობდა მეგობრული ურთიერთობა შეენარჩუნებინა სეფიანთა შაჰებთან. იშვიათი გამონაკლისის გარდა, მათ შორის უთანხმოება არ მომხდარა (16, გვ. 14, 43, 286). იგი ებრძოდა თეიმურაზს, მისშვილს დავითს (1642 წ. 1648 წ. და ა. შ.) და სხვა ქართველ მოღვაწეებს. ამასთან ერთად, როსტომ ხანი სეფიანთა შაჰებთან ბრძოლასაც განაგრძობდა. 1642 წელს, იმისათვის რომ თავისი ძალაუფლება დაემყარებინა ქართლში და შეესუსტებინა შაჰის გავლენა საქართველოში, იგი საიდუმლოდ დაუკავშირდა ქართლის დიდ თავადებს - ზაალ და ნუგზარ ერისთავებს, იორამ ამილახვარს. ერისთავმა და ამილახვარმა შაჰის (აბას II) მოსაკლავად კაცი გაგზავნეს, მაგრამ გზაზე ყარაულებმა მათი განზრახვა შეიტყვეს. შაჰის მოსაკლავად გაგზავნილი კაცი გაიქცა (16, გვ. 43).

ქართლის გამგებლები: სიმონ II (ბაგრატის ძე)

2014-07-13T20:19:00.001+04:00

მორთეზა მეჰდი ფათემი

სპარსული მასალები XVI-XVII საუკუნეების ქართველ მოღვაწეთა შესახებ

გამომცემლობა „საბჭოთა საქართველო“

თბილისი - 1982

III. ქართველ სახელმწიფო მოღვაწეთა ურთერთბა ირანთან XVI – XVII საუკუნეებში

ქართლის გამგებლები:

სიმონ II (ბაგრატის ძე) ბავშვობისას ერთხანს შაჰის კარზე იმყოფებოდა. 1619 წელს მამის სიკვდილის შემდეგ ქართლში გაემგზავრა და მოვალეობის შესრულებას შეუდგა. მასთან ერთად წამოვიდა გიორგი სააკაძეც, რომელიც შაჰის ბრძანებით დაინიშნა სიმონის ვექილად (მეურვე-რწმუნებულად). 1623 წელს დაქორწინდა შაჰის არსენალის გამგებელ ისა ხან ყორჩი ბაშის (შაჰ აბასის შვილიშვილი) ქალიშვილზე. 1625 წელს, გიორგი სააკაძისა და თეიმურაზის მეთაურობით ქართველი ხალხის აჯანყების დროს, იგი იძულებული გახდა თბილისი დაეტოვებინა და ყარაბაღის მმართველ მოჰამედ ყული ხანთან ერთად ყარაბაღში გაქცეულიყო. ამის შემდეგ თეიმურაზი თბილისში დაბრუნდა და ქვეყნის მართვას შეუდგა (11, გვ. 1061).

ქართლის გამგებლები: ბაგრატ დავითს ძე (ლუარსაბ I-ის შვილიშვილი)

2014-07-13T20:14:00.001+04:00

მორთეზა მეჰდი ფათემი

სპარსული მასალები XVI-XVII საუკუნეების ქართველ მოღვაწეთა შესახებ

გამომცემლობა „საბჭოთა საქართველო“

თბილისი - 1982

III. ქართველ სახელმწიფო მოღვაწეთა ურთერთბა ირანთან XVI – XVII საუკუნეებში

ქართლის გამგებლები:

ბაგრატ დავითის ძე (ლუარსაბ I-ის შვილიშვილი) ჯერ კიდევ ბავშვობისას გაგზავნა შაჰის კარზე მამამისმა. 1616 წელს შაჰ აბასმა იგი ქართლის მეფედ დანიშნა, სადაც ბაგრატი იმავე წელს გაემგზავრა. შემდეგში ბაგრატმა ურთერთობა შეინარჩუნა შაჰ აბასთან და მისი მითთებით არაერთხელ გაილაშქრა თეიმურაზის წინაღმდეგ. 1617 წელს საქართველოზე თავისი ახალი ლაშქრობის დროს, შაჰი მასთან იმყოფებოდა თბილისში და უხვადაც დაასაჩუქრა იგი.

1619 წელს ბაგრატი თბილისში გარდაიცვალა. შაჰ აბასის ბრძანებით ის შეცვალა მისმა მცირეწლოვანმა შვილმა სიმონმა, რომელიც გიორგი სააკაძის მეურვეობის ქვეშ უნდა ყოფილიყო (11, გვ. 947).

ქართლის გამგებლები: ლუარსაბ გიორგის ძე

2014-07-12T22:41:00.000+04:00

მორთეზა მეჰდი ფათემი

სპარსული მასალები XVI-XVII საუკუნეების ქართველ მოღვაწეთა შესახებ

გამომცემლობა „საბჭოთა საქართველო“

თბილისი - 1982

III. ქართველ სახელმწიფო მოღვაწეთა ურთერთბა ირანთან XVI – XVII საუკუნეებში

ქართლის გამგებლები:

ლუარსაბ გიორგის ძემ (შემდეგ ლუარსაბ მეორედ წოდებული) 1606 წელს თავისი გარდაცვლილი მამის ადგილი დაიკავა, ხოლო 1609 წელს შაჰ აბასმა ოფიციალურად დაამტკიცა ქართლის მეფედ. მალე მას ბრძოლა მოუხდა თათართა ბრბოების წინააღმდეგ და მრავალი მოთარეშე გაუწყვიტა მათ, რომლებიც განუწყვეტლივ ესხმოდნენ თავს საქართველოს. გამარჯვებულმა ლუარსაბმა დაატყვევა თათართა მეთაურები ჯილა ფაშა და ფარჰად ფაშა, რომლებიც მჭდროდ იყვნენ დაკავშირებული ოსმალეთს სულთანთან. თათართა ბანდების განადგურების შემდეგ მათი მეთაურები ლუარსაბმა შაჰ აბას I-ს გაუგზავნა (11, გვ. 786).

1610 წელს შაჰ აბას I-ის მიწვევით ლუარსაბი თავის დედასთან ერთად შაჰის კარზე გაემგზავრა. ისფაჰანის გზაზე მათ პატივისცემით ეგებებოდნენ ადგილობრივი მმართველები (აზერბაიჯანის ვალი და სხვა). შაჰმა პირადად მიიღო დედა-შვილი და დიდი პატივი სცა. ისინი შაჰთან ექვსი თვე დარჩნენ, და ამ ხნის მანძლზე ყოველთვის თან ახლდნენ ხოლმე შაჰს ნადირობისა და დასვენების დროს. ლუარსაბი და დედამისი სამშობლოში დაბრუნდნენ მას შემდეგ როცა შეიტყვეს დიდვეზირ მურად ფაშას მეთაურობით ოსმალეთის ჯარის აზერბაიჯანზე თავდასხმისა და საქართველოსაკენ დაძვრის ამბავი.

1612 წელს ლუარსაბმა კიდევ ერთ წარმატებას მიაღწია. მან გაანადგურა ყაზაყლარის ტომი, რომელიც (ისევე როგორც თათრები) სისტემატურად ესხმოდა თავს ქართლის რაიონებს, ძარცვავდა ქვეყანას, ასრულებდა ოსმალეთის სულთნის მითითებებს, ატყვევებდა და ჟლეტდა მშვიდობიან მოსახლეობას. ეს ის ყაზაყლარის ტომია, რომლის მეთაურმა ნაზარ სულთანმა დაატყვევა და ოსმალთა ჯარებს გადასცა ქართლის მეფე სიმონი (II, გვ. 856).

ლუარსაბი დაუღალავად ებრძოდა ყიზილბაშებსაც, მან 1613 წელს კახეთის მეფე თეიმურაზთან ერთად შექმნა საერთო ფრონტი შაჰ აბასის წინააღმდეგ, რომელიც კვლავ აპირებდა საქართველოზე თავდასხმას, მაგრამ ვინაიდან შესაძლებლობა არ ქონდათ ყიზილბაშთა მრავალრიცხოვანი ურდოების წინააღმდეგ ებრძოლათ, ისინი იძლებულნი იყვნენ უკან დაეხიათ და იმერეთის მეფე გიორგისთან წასულიყვნენ. 1614 წელს შაჰმა შეძლო დაეტყვევებინა ლუარსაბ II, რომელიც იმერეთს მეფესთან (გიორგისთან) იყო თავშეფარებული, ირანში წაიყვანა იგი (2, გვ. 296) და აუკრძალა ქართლში დაბრუნება.

1616 წელს შაჰ აბასის საქართველოზე ლაშქრობის წინ ის ასთარაბადში გაიგზავნა, სადაც უნდა დარჩენილიყო შაჰის მიერ ახალი გადაწყვეტილების მიღებამდე (11, გვ. 897). 1622 წელს ლუარსაბი შაჰის ბრძანებით მოკლეს.

ქართლის გამგებლები: დავით ლუარსაბის ძე (სიმონის ძმა)

2014-07-12T22:05:00.000+04:00

მორთეზა მეჰდი ფათემი

სპარსული მასალები XVI-XVII საუკუნეების ქართველ მოღვაწეთა შესახებ

გამომცემლობა „საბჭოთა საქართველო“

თბილისი - 1982

III. ქართველ სახელმწიფო მოღვაწეთა ურთერთბა ირანთან XVI – XVII საუკუნეებში

ქართლის გამგებლები:

დავით ლუარსაბის ძე (სიმონის ძმა) შაჰ თამაზ I-ის საქართველოში საშქრობების დროს (XVI საუკუნის 0-იანი წლები) მამის პოლიტიკურ ხაზს ჩამოშორდა და მისი საწინააღმდეგო პოზიცია დაიკავა. 1555 წელს იგი გაემგზავრა სეფიანთა დედაქალაქ ყაზვინში, სადაც დიდი პატივით მიიღეს. მალე დავითმა მუსლიმანობა მიიღო, გახარებულმა შაჰ თამაზმა მას თავისი შვილი უწოდა (11, გვ. 9) და თბილისის მმართველად დანიშნა. აქ იგი 1579 წლამდე დარჩა. ამ დროის მანძილზე დავითმა რამდენჯერმე (1558, 1560 წწ.) ომი გაუმართა თავის ძმას - სიმონს, ბოლოს 1568 წელს ყიზილბაშთა ჯარის დახმარებით დაამარცხა იგი. დატყვევებული სიმონი შაჰ თამაზმა ალამუთის ციხეში გაგზავნა.

1579 წელს დავითმა თბილისი დატოვა და გორში გაიქცა, ვინაიდან ოსმალთა ჯარების (ლალა ფაშას მეთაურობით) წინააღმდეგ ბრძოლის შესაძლებლობა არ ჰქონდა. 1581 წელს ირანიდან სიმონის დაბრუნების შემდეგ დავითი გარდაიცვალა (11, გვ. 272).

ქართლის გამგებლები: გიორგი სიმონის ძე

2014-07-12T21:44:00.000+04:00

მორთეზა მეჰდი ფათემი

სპარსული მასალები XVI-XVII საუკუნეების ქართველ მოღვაწეთა შესახებ

გამომცემლობა „საბჭოთა საქართველო“

თბილისი - 1982

III. ქართველ სახელმწიფო მოღვაწეთა ურთერთბა ირანთან XVI – XVII საუკუნეებში

ქართლის გამგებლები:

გიორგი სიმონის ძემ თავისი მამა შესცვალა 1597 წელს. 1602 წელს შაჰ აბას I-მა ირანში მიიწვია, დიდი პატივით მიიღო და დაამტკიცა ქართლის მეფედ. შემდეგ სასწრაფოდ გაგზავნა თბილისში, რადგან ქართლზე ოსმალთა ჯარების თავდასხმას ელოდებოდა. გიორგი მოულოდნელად გარდაიცვალა 1606 წელს, როცა შაჰ აბასი ჯერ კიდევ საქართველოში იმყოფებოდა. იგი ლუარსაბ I-ის შვილმა შესცვალა.

ქართლის გამგებლები: სიმონ I (ლუარსაბ I-ის ძე)

2014-07-11T22:42:00.003+04:00

მორთეზა მეჰდი ფათემი

სპარსული მასალები XVI-XVII საუკუნეების ქართველ მოღვაწეთა შესახებ

გამომცემლობა „საბჭოთა საქართველო“

თბილისი - 1982

III. ქართველ სახელმწიფო მოღვაწეთა ურთერთბა ირანთან XVI – XVII საუკუნეებში

ქართლის გამგებლები:

სიმონ I (ლუარსაბ I-ის ძე) ჯერ კიდევ მამის სიცოცხლეში მონაწილეობდა ყიზილბაშების წინააღმდეგ ომში. 1560 წელს თავის მრავალრიცხოვან მომხრეებთან ერთად, ის გორიდან გაეშურა ყიზილბაშებისაგან თბილისის გასათავისუფლებლად. მის დასახმარებლად მოვიდა კახეთის მეფის ლევანის შვილი გიორგი, მაგრამ ყიზილბაშთა მრავალრიცხოვან ლაშქართან ომში მარცხი განიცადა და ამ ბრძოლაში დაიღუპა. სიმონმა თავისი მეომრები მთებში განალაგა. შაჰ თამამა თბილისის უფროსად სიმონის ძმა დავით დანიშნა. სიმონმა არ სცნო შაჰის ბრძანება. იგი სახალხო აჯანყებას ედგა სათავეში და ბრძოლას განაგრძობდა. მან სასტიკად დაამარცხა თავისი ძმა დავითი. ყიზილბაშმა მეომრებმა დავით მიატოვეს და ბრძოლის ველიდან თავქუდმოგლეჯილნი გაიქცნენ.

შაჰ თამაზმა სიმონის წინააღმდეგ ყიზილბაშთა ახალი ჯარი გაგზავნა ჩერქეზეთის სულთნის მეთაურობით. რიცხობრივი უპირატესობის მქონე შაჰის ურდოებმა შეძლეს აჯანყებულთა დამარცხება. სიმონი ბრძოლაში დაიჭრა და ტყვედ ჩავარდა. იგი მიიყვანეს ქალაქ ყავინში, რომელიც 1598 წლამდე სეფიანთა სახელმწიფოს სატახტო ქალაქი იყო. შაჰ თამაზი ცდილობდა სიმონისათვის მუსლიმანური სარწმუნოება მიეღებინებინა, მაგრამ კატეგორიული უარი მიიღო. გაბრაზებულმა შაჰმა იგი ალამუთის ციხეში ჩაამწყვდია, სადაც შაჰ თამაზის სიცოცხლის დასასრულამდე (1576 წ.) დარჩა. სიმონი ალამუთის ციხიდან გამოვიდა შაჰ თამაზის მემკვიდრის - ისმაილ II-ის დროს, რომელმაც იგი ქართლის მეფედ დანიშნა. სიმონი მონაწილეობდა ისმაილ II-ის შაჰად დასმის ცერემონიალში, სადაც დამსრეთა შორის ერთ-ერთი ყველაზე საპატიო ადგილი ეკავა.

ისმაილ II-ის მემკვიდრის მოჰამედ ხოდაბანდეს გამგებლობის პირველ წლებში (1580), ოსმალების ჯარმა დაამარცხა ყიზილბაშთა რაზმები, რომლებიც საქართველოში იმყოფებოდნენ. ოსმალთა მხედართმთავარმა ლალა ფაშამ სიმონ I თავისთან მიიწვია. სიმონმა უარი უთხრა მიწვევაზე და სეფიანთა შაჰს დაუკავშირდა. ამასთან ერთად, მან არაერთხელ შეუტია ოსმალთა რაზმებს, რომლებიც საქართველოს ტერიტორიაზე გადადიოდნენ.

1581 წელს მოჰამედ ხოდაბანდემ შექმნილი სიტუაციით ისარგებლა და სიმონს სთხოვა, მიეთხოვებინა მისთვის თავისი ქალიშვილი. სიმონმა უარი უთხრა ამ თხოვნაზე. მაშინ მოჰამედ ხოდაბანდემ სიმონის უარი საბაბად გამოიყენა და საქართველოს დაესხა თავს (11, გვ. 270). სიმონს ძალა არ ეყო წინააღმდეგობა გაეწია ყიზილბაშთა 20 ათასიანი არმიისათვის, იძულებული გახდა შაჰის მოთხოვნა შეესრულებინა და თავისი ქალიშვილი შაჰის სასახლეში გაეგზავნა. ამას გარდა, შაჰის წარმომადგენელ მირზა სალმანის მოთხოვნით მან შაჰის სასახლეში გაგზავნა თავისი მცირეწლოვანი შვილი ლუარსაბი (შემდეგში ლუარსაბ მეორედ წოდებული) და ვალდებულება იკისრა ხარკი გადაეხადა.

შაჰ აბას I-ის გამგებლობის პირველ წლებში (1588), ოსმალეთის ჯარებმა ყიზილბაშები დაამარცხეს და საქართველოს აღმოსავლეთი რაიონები დაიკავეს. ოსმალთა მეთაურმა ფაჰად ფაშამ სიმონს მასთან თანამშრომლობა მოსთხოვა. სიმონი იძულებული იყო დათანხმებოდა ფაჰრად ფაშასთან თანამშრომლობას, რომელმაც იმ დროს ყიზილბაშები დაამარცხა (11, გვ. 406).

1597 წელს სიმონი კლავ ოსმალთა ჯარების წინააღმდეგ იბრძოდა, მაგრამ ოსმალებმა დაამარცხეს იგი, დაატყვევეს და სტამბოლში გაგზავნეს. ქართლის მეფე სიმონის შვილი გიორგი გახდა.

ქართლის გამგებლები: ლუარსაბ I დავითის ძე (1530 – 1556 წწ.)

2014-07-09T00:50:00.000+04:00

მორთეზა მეჰდი ფათემი

სპარსული მასალები XVI-XVII საუკუნეების ქართველ მოღვაწეთა შესახებ

გამომცემლობა „საბჭოთა საქართველო“

თბილისი - 1982

III. ქართველ სახელმწიფო მოღვაწეთა ურთერთბა ირანთან XVI – XVII საუკუნეებში

ქართლის გამგებლები:

ლუარსაბ I დავითის ძე (1530 – 1556 წწ.) ქართველ მეფეთაგან ერთ პირველთაგანი იყო, რომელმაც შაჰ თამაზ I-ის შემოსევა განიცადა და იძულებული გახდა ურთერთობა დაემყარებინა სეფიანთა სახელმწიფოსთან. საშინაო პოლიტიკის დარგში იგი განაგრძობდა მამის ხაზს, რაც ქვეყნის გაერთიანებისაკენ იყო მიმართულიმ ხოლო მისი საგარეო პოლიტიკა ემყარებოდა ბრძოლას ოსმალო და ყიზილბაში დამპყრობლების წინააღმდეგ, თავისი ქვეყნის დამოუკიდებლობისა და თავისუფალი განვითერებისათვის.

ირანელი ავტორების მოწმობით, ლუარსაბი იმ ქართველ მეფეთა რიცხვს ეკუთვნოდა, რომლებიც სიმამაცითა და ვაჟკაცობით გამოირჩეოდნენ. მას ბევრი ღირსეული მომხრე ემსახურებოდა დამპყრობელთა წინააღმდეგ ბრძოლაში. იგი იყო მტკიცე, ქედუხრელი, არ ასრულებდა შაჰის ბრძანებას ხარაჯის (გადასახადების) და ხარჯის გადახდის შესახებ. „მიუხედავად შაჰ თამაზის საქართველოზე მრავალგზის ლაშქრობისა, მან ვერ შეძლო გაეტეხა ლუარსაბის წინააღმდეგობა და მოეკლა იგი“ (11, გვ. 88).

მიუხედავად იმისა, რომ ლუარსაბ I გააფთრებით იბრძოდა ყიზილბაშთა მხედრიონის წინააღმდეგ, მან მაინც ვერ შეძლო ქართლის სახელმწიფოს დამოუკიდებლობის შენარჩუნება. შაჰ თამაზ I-ის საქართველოზე რამდენიმე ლაშქრობისას ბერვი მისი მომხრე მტერს შეაკვდა. ეს განსაკუთრებით გაძლიერდა ოსმალეთის ჯარების საქართველოზე პერიოდული შემოტევებისა და ყიზილბაშებთან მათ მეტოქეობის შედეგად. ყველაფერ ამას ხელს უწყობდა აგრეთვე ზოგიერთი ქართველი სახელმწიფო მოღვაწის სისუსტეც, მათ შორის, თბილისის მოურავის გულბათისა, რომელმაც თბილისი წინააღმდეგობის გაუწევლად ჩააბარა ყიზილბაშებს.

1555 წელს, ამასიის საზავო ხელშეკრულების პირობით, რაც სეფიანთა შაჰ თამაზ I-სა და ოსმალეთის სულთან სულეიმანს შორის დაიდო, აღოსავლეთ საქართველო (მესხეთი, ქართლი და კახეთი) სეფიანთა სამფლობელოებში იქნა შეყვანილი. ლუარსაბი, რომელიც საქართველოს დაყოფის შესახებ ხელშეკრულებას არ დაემორჩილა, ბრძოლას განაგრძობდა ყიზილბაშთა ურდოების წინააღმდეგ. შაჰ თამაზმა ახალი ლაშქარი შემოუსია ქართლის მაშინდელ სატახტო ქალაქ გორს და უამრავი ხალხი გაჟლიტა. ქართლის ქალაქებიდან და სოფლებიდან 30 ათასზე მეტი კაცი წაიყვანეს ტყვედ, დიდგვაროვანთა გოგო-ბიჭები შაჰის სასახლეში გაგზავნეს.

საქართველოზე ყიზილბაშთა ურდოების გამანადგურებელმა ლაშქრობებმა ქართლის მოსახლეობა დამპყრობელთა წინააღმდეგ ააჯანყა. აჯანყებულები ლუარსაბ I-ის მეთაურობით ყიზილბაშების მიერ დაკავებულ რაიონებში შევიდნენ (1556 წ.). ლუარსაბის წინააღმდეგ შაჰმა გაგზავნა ყიზილბაშთა ახალი რაზმები ყარაბაღის მმართველის შაჰვერდის მეთაურობით, რომელიც ყაჯართა ტომს ეკუთვნოდა. იგი ცოტა ხნით ადრე სეფიანთა შაჰმა სასაზღვრო რაიონის დამცველი რაზმის მეთაურად დანიშნა. მაგრამ შაჰვერდი დამარცხდა, ბრძოლის ველზე მრავალი მოკლული და დაჭრილი ყიზილბაში დატოვა და გაიქცა. მამაცმა ქართველმა მეომრებმა, რომლებიც ყიზილბაშებს გამოედევნენ, დიდი ზიანი მიაყენეს მათ (11, გვ. 84-88).

მიუხედავად ლუარსაბის თავდადებული ბრძოლისა, მას არ მოუხერხდა საბოლოოდ გაეთავისუფლებინა სამშობლო, იგი მოულოდნელად დაიღპა ყიზილბაშებთან ბრძოლის დროს 1556 წელს (ლუარსაბის ცხენმა წაიბორძიკა, მეფეს რამდენიმე ყიზილბაში მიესია და მოკლა). ლუარსაბ I ტახტზე მისმა შვილმა სიმონმა შესცვალა.

კახეთის გამგებლები: ისა ხან გიორგის ძე

2014-07-09T00:21:00.000+04:00

მორთეზა მეჰდი ფათემი

სპარსული მასალები XVI-XVII საუკუნეების ქართველ მოღვაწეთა შესახებ

გამომცემლობა „საბჭოთა საქართველო“

თბილისი - 1982

III. ქართველ სახელმწიფო მოღვაწეთა ურთერთბა ირანთან XVI – XVII საუკუნეებში

კახეთის გამგებლები:

ისა ხან გიორგის ძე ჯერ კიდევ ბავშვობის დროს, მისმა ბაბუამ ალექსანდრემ შაჰის კარზე გაგზავნა, სადაც 1614 წლამდე დაჰყო. მისი ბიძაშვილის - თეიმურაზის კახეთიდან წასვლის შემდეგ შაჰ აბასმა იგი კახეთის მეფედ დასვა. ირანელი ისტორიკოსების მტკიცებით, მისი გამეფების ცერემონია ქართული წეს-ჩვეულებების შესაბამისად მოხდა. ყიზილბაშმა ამირებმა მას ძვირფასი საჩუქრები მიართვეს. „ თეიმურაზ ხანის დასავლეთ საქართველოში წასვლის შემდეგ, - აღნიშნავს ისქანდერ ბეგი მუნში, - მისი მამულები შაჰმა ისა ხან მირზას ( გიორგის ძეს) გადასცა“. იგი იყო ალექსანდრეს შვილიშვილი და თეიმურაზ ხანის ბიძაშვილი. ბავშვობაში ისა ხანი შაჰთან ცხოვრობდა და იზრდებოდა. აქვე გამუსლიმანდა. ისა ხანის თანაშემწედ დაინიშნა სახელგანთქმული ქართველი აზნაური დაუდ ბეგი (ჯანდიერი - მ. ფ.).

ისა ხანი, - განაგრძობს ისქანდერ ბეგი, - ტახტზე იქნა აყვანილი ქართული ტრადიციების შესაბამისად. შაჰმა იგი ძვირფასეულობით დაასაჩუქრა, ხოლო ყიზილბაშთა ამირებმა ქართველებთან თანხმობის ნიშნად მას მოუტანეს წითელი და თეთრი მონეტები, რომლებიც ოქროს და ვერცხლის სინებზე ელაგა (11, გვ. 873).

იმის გამო, რომ ისა ხანი ხანგრძლივად იმყოფებოდა ყიზილბაშთა შორის და მიღებული ჰქონდა მუსლიმანური სარწმუნოება, მან ვერ შეძლო საქართველოში ხელისუფლების სათავეში დარჩენილიყო. მან სცადა დაენერგა ყიზილბაშური წესები, უგულებელყოფდა ქართულ წეს-ჩვეულებებს, დამამცირებლად ეკიდებოდა პატრიარქებს, პატივს არ სცემდა ჯვარს (11, გვ. 878). ყოველივე ეს იწვევდა მოსახლეობის ძლიერ უკმაყოფილებას, რაც მალე აჯანყებაში გადაიზარდა. მას ძალა არ შესწევდა ხალხის წინააღმდეგობისათვის გაეძლო და კახეთიდან არდებილში გაიქცა.

1616 წელს, საქართველოში გამოლაშქრებამდე. შაჰ აბასმა ისა ხანი დემავენდში დაასახლა, სადაც მან მრავალი წელი დაჰყო (11, გვ. 897).

კახეთის გამგებლები: ისა ხან ლევანის ძე (გარდაიცვალა 1580 წელს)

2014-07-09T00:09:00.000+04:00

მორთეზა მეჰდი ფათემი

სპარსული მასალები XVI-XVII საუკუნეების ქართველ მოღვაწეთა შესახებ

გამომცემლობა „საბჭოთა საქართველო“

თბილისი - 1982

III. ქართველ სახელმწიფო მოღვაწეთა ურთერთბა ირანთან XVI – XVII საუკუნეებში

კახეთის გამგებლები:

ისა ხან ლევანის ძე მამამისის კახეთში მეფობის დროს (შაჰ თამაზ I-ის საქართველოში შემოსევების ხანაში) ტყვედ წაიყვანეს ყიზილბაშმა მარბიელებმა. შაჰ თამაზ I-მა იგი ალამუთის ციხეში გამოამწყვდია (1576 წ.), მაგრამ მალე გამოუშვეს ციხიდან შაჰ თამაზ I-ის მემკვიდრის - ისმაილ II-ის (1576-1577 წწ.) დროს. ისა ხანი მონაწილეობდა შაჰის ხელდასმის რეჟიმში, ესწრებოდა სულთან მოჰამედ ხოდაბანდეს (1578-1587 წწ.) ტახტზე ასვლის ცერემონიალს. ისა ხანი დაქორწინდა შაჰის ძმის, უფლისწულ საამ მირზას ქალიშვილზე. მალე შაჰმა იგი შაქის მმართველად დანიშნა.

1579 წელს, ლალა ფაშას მეთაურობით ოსმალეთს ჯარების ლაშქრობისას, მან შაქი დატოვა და თავისი ძმის (კახეთის მეფე ალექსანდრეს) თხოვნით წამოვიდა საქართველოში. 1580 წელს იგი კახეთში გარდაიცვალა (11, გვ. 271).

კახეთის გამგებლები: თეიმურაზ პირველი (1606 – 1663 წწ.)

2014-07-08T23:32:00.003+04:00

მორთეზა მეჰდი ფათემი

სპარსული მასალები XVI-XVII საუკუნეების ქართველ მოღვაწეთა შესახებ

გამომცემლობა „საბჭოთა საქართველო“

თბილისი - 1982

III. ქართველ სახელმწიფო მოღვაწეთა ურთერთბა ირანთან XVI – XVII საუკუნეებში

კახეთის გამგებლები:

თეიმურაზ პირველს (ირანული წყაროების მიხედვით თაჰმურას ალექსანდრეს ძე დაუდ-ხანის შვილი) მრავალის წლის მანძილზე (1606 – 1663 წწ.) ურთერთობა ჰქონდა რამდენიმე სეფიან შაჰთან (აბას I, შაჰ სეფი, აბას II), არაერთხელ უბრძოლია ოსმალებისა და ყიზილბაშთა ლაშქრის წინააღმდეგ. ამასთან ერთად, მას ნათესაური კავშირი ჰქონდა შაჰ აბას I-თან (ის იყო შაჰის ცოლის ძმა), დიდი თანამდებობები ეკავა საქართველოსა და ირანში. თეიმურაზი შაჰ აბასმა კონსტანტინეს სიკვდილის შემდეგ დანიშნა კახეთის მეფედ. იგი 1606 წელს წამოვიდა საქართველოში.

ჯერ კიდევ კახეთში ხელისუფლების სათავეში მოსვლამდეთავისი ბაბუის - ალექსანდრეს გადაწყვეტილებით თეიმურაზი მამამისმა დაუდხანმა (დავით) შაჰის კარზე გაგზავნა. თავის ბაბუასა და ბიძასთან (კონსტანტინესთან) ერთად მან შაჰ აბას I გააცილა თავრიზში ოსმალთა ჯარის წინააღმდეგ საბრძოლველად (1603 წელს). ირანელი ავტორები იხსენიებენ მის პირველ ჩასვლას ირანში, თავისი დის მართას შაჰ აბასთან შეუღლებასთან დაკავშირებით. მაგალითად „აბასის“ ისტორიაში, რომელიც ჯემალ მუნაჯემს ეკუთვნის, აღნიშნულია: „24 რაბი ოლ-ავვალს (მთვარის წლის მესამე თვე - მ. ფ.), თეიმურაზ ხანი, დაუდის ძე, რომელიც დავა მირზას ლაყაბით (ფსევდონიმით) არის ცნობილი, ირანში მოვიდა თავის ძმა პატრიარქ პრუასთან (სტილი დაცულია - მ. ფ.), დედასთან და დასთან ერთად, მეორე დღეს ქორწინება მოხდა“ (12, გვ. 14). მისი ბაბუის საქართველოში, ხოლო ბიძის შირვანში გამგზავრების შემდეგ ის ირანში იმყოფებოდა 1606 წლამდე.

იმ დროს კონსტანტინეს წინააღმდეგ აღოსავლეთ საქართველოში დაწყებულმა აჯანყებამ და კახეთის სამეფოსა და რუსეთს შორის ახალი კავშირის დამყარებამ აიძულა შაჰი დროებით დათმობაზე წასულიყო და 1606 წელს აღმოსავლეთ საქართველოში დაენიშნა ქრისტიანი მეფეები: თეიმურაზ პირველი კახეთში, ხოლო ლუარსაბ მეორე ქართლში (2, გვ. 296).

შაჰ აბასის მითითებით კახეთში თეიმურაზის მეფედ კურთხევა მოხდა ქრისტიანული წესით, რომელსაც თვითონ შაჰი ესწრებოდა. „შაჰ აბას ქაბირის“ („შაჰ აბას დიდი“) ისტორიაში ეს ამბავი შემდეგი სიტყვებით არის მოხსენებული: „აბასაბადიდან მოსვლის შემდეგ შაჰ აბასი პირდაპირ წავიდა საქართველოში, სადაც თეიმურაზ ხანი მეფედ დანიშნა, შაჰი დათანხმდა, რომ მეფედ კურთხევის ცერემონია ქრისტიანული წესით ჩატარებულიყო და იგი თვითონ დაესწრო მას. თეიმურაზ ხანი, - განაგრძობს ავტორი, - იყო პირველი კაცი, რომელმაც შაჰისაგან მიიღო დიდძალი საჩუქრები, რასაც საქართველოსათვის დიდი მნიშვნელობა ჰქონდა“ (15, გვ. 235).

ამავე დროს შაჰ აბასი (1606 წ.) იბრძოდა შემახიის გამგებლის წინააღმდეგ, რომელშიც თეიმურაზსაც უნდა მიეღო მონაწილეობა, მაგრამ, რადგანაც თეიმურაზს არ სურდა შემახიაში თავისი ჯარის შეყვანა, მან თავისი დედა გაგზავნა რამდენიმე სამხედრო რაზმის (სულ ათასი კაცი) თანხლებით, შემდეგში კი დროდადრო ამყარებდა კავშირს შაჰ აბასთან. 1610 წელს იგი ქართლის მეფე ლუარსაბ მეორესთან ერთად შაჰს ახლდა ოსმალეთის იმპერიის წინააღმდეგ ომში ქალაქ თავრიზში. მაგრამ შაჰ აბასის „მეგობრული“ განწყობილება თეიმურაზისადმი დიდხანს არ გაგრძელებულა. მალე შაჰ აბასმა თეიმურაზს მოსთხოვა (ჰარემში) ქართველი ქალიშვილები და საკუთარი ცოლიც გაეგზავნა. თეიმურაზმა უარი განაცხადა შეესრულებინა ეს მოთხოვნები. შაჰ აბასმა ეს საბაბად გამოიყენა საქართველოზე ახალი ლაშქრობის მოწყობისათვის. იტალიელი მოგზაური პიეტრო დელლა ვალე, რომელიც ამ ამბის შემდეგ ირანში იმყოფებოდა, ამის თაობაზე წერდა: „შაჰ აბასმა ომი დაიწყო თეიმურაზის წინააღმდეგ და გააძევა იგი თავისი სამშობლოდან მეორე მეუღლის გამო. თეიმურაზის პირველი ცოლი იყო ქართველი თავადის ლუარსაბ ხანის (იგულისხმება ლუარსაბ II - მ. ფ.) და. ამ თავადის მეორე და ამას წინათ დაქორწინდა შაჰთან. ახლა იგი მისი საყვარელი ცოლების რიცხვში შედის.

თეიმურაზ ხანმა გამბედაობა გამოიჩინა, - განაგრძობს ავტორი, - შედეგად სამშობლო დაჰკარგა... შაჰ აბასმა საქართველო ნანგრევებად აქცია... ყველაფერი ეს საქართველოს დაპყრობის საბაბად იქნა გამოყენებული“. (პიეტრო დელლა ვალეს საგზაო შენიშვნები, ტ. III, გვ. 353-356) (12, გვ. 221).

ზოგიერთი ირანელი ავტორი აღნიშნავს, რომ თავდაპირველად თეიმურაზი დათანხმდა შეესრულებინა შაჰ-აბასის მოთხოვნები, მაგრამ შემდეგში მას უარი უთქვამს, ვინაიდან ამ მოთხოვნებმა ქართველი ხალხის აჯანყება გამოიწვია. „თარიხე აბასის“ („აბასის ისტორია“) ხელნაწერ ეგზემპლარში ვკითხულობთ: „შაჰმა შეიტყო იმის შესახებ, რომ მესხი მოურავები კახელი ნავარების ჯგუფებთან ერთად გაეშურნენ, რათა თეიმურაზ ხანი მოეკლათ. ამ დროს თეიმურაზის დედა ქეთევანმა გზა გადაუღობა მათ და ჰკითხა: „რაში ედება ბრალი ჩემს შვილს?“ ხალხმა უპასუხა: „როდემდე უნდა გვართმევდეს იგი ჩვენ გოგო-ბიჭებს!“ როცა ეს გაიგო, - განაგრძობს ავტორი, - თეიმურაზ ხანი გაიქცა... შემდეგ ხალხს კაცი გაუგზავნა და შეევედრა: „გეფიცებით, რომ ამის შემდეგ თქვენი თანხმობის გარეშე არავის არ გაუგზავნით გოგო-ბიჭებს. მე თქვენი მეგობარი დავრჩები“ („თარიხე აბასის“ ხელნაწერი), (12, გვ. 215 – 216).

ირანულ წყაროებში შაჰ აბასის საქართველოზე თავდასხმა სხვადასხვა მიზეზით არის ახსნილი. მაგალითად, „ალამ არაიე აბასის“ ისტორიაში ამის თაობაზე წერია: „1613 წელს შაჰ აბასის, მაზანდარანში სანადიროდ წასვლის დროს, მან ქართველს მეფეებს თეიმურაზსა და ლუარსაბს სთხოვა თან ხლებოდნენ მას ნადირობაზე. მაგრამ მათ არ შეასრულეს ეს თხოვნა. შაჰ აბასი გაბრაზდა და თავრიზის მმართველ ფირ ბუდაღ ხანს, ყარაბაღის ამირ დელუ მუჰამედ შამს-ედ-დინს და შირვანის ბეგლარბეგ იუსუფ ხანს უბრძანა გარს შემორტყმოდნენ და დაეპყროთ კახეთი. თეიმურაზმა შაჰის სასახლეში გაგზავნა თავისი დედა და ორი შვილი აზნაურებისა და პატრიარქების თანხლებით. მაგრამ მალე ბაგრატ მირზას (ქართლის გამგებელ ლუარსაბის ბიძაშვილი) მისამართით გაგზავნილ წეილში მან (თეიმურაზმა) შაჰის წინააღმდეგ გამოსვლა სთხოვა. წერილი ბაგრატმა აბასს გაუგზავნა. განრისხებულმა შაჰმა გადაწყვიტა საქართველოს დალაშქვრა. (11, გვ. 868-870).

თანამედროვე ირანელი ისტორიკოსი აბას ეყბალი ვარაუდობს, რომ თავიდან შაჰ აბასი ცდილობდა გაეტეხა თეიმურაზი, მიეღო მისი თანხმობა, მაგრამ, ვინაიდან შედეგს ვერ მიაღწია, ის თავდასხმისათვის მოემზადა. „1021 წელს ჰიჯრით, - წერს ა. ეყბალი - შაჰ აბასს აცნობს, რომ თეიმურაზ ხანმა თავის ხელქვეითებთან ერთად საქართველოდან ყარაბაღის მართველზე გაილაშქრა. შაჰი გავიდა ისფაჰანიდან წლის ბოლოს და საქართველოში მივიდა. თავდაპირველად იგი თეიმურაზის თავის მხარეზე გადაბირებას ცდილობდა და ამ მიზნით მას თავაზიანად მოეკიდა, მაგრამ შაჰის მცდელობას შედეგი არ მოჰყვა. თეიმურაზი თურქეთის სულთანს ეახლა (14, გვ. 271).

ირანელი და აგრეთვე ზოგიერთი დასავლეთ-ევროპელი ავტორების აზრის საწინააღმდეგოდ, შაჰ აბასის საქართველოზე გალაშქრების მთავარი მოტივი სუბიექტურ მიზეზებში არ უნდა ვეძებოთ. შაჰ აბასის მტრულ დამოკიდებულებას საქართველოსთან საფუძვლას ედო უპირველეს ყოვლისა, ირანის სამხედრო-პოლიტიკური გეგმები, რომლებიც მიმართული იყო მის მფლობელობაში არსებული მიწების გაფართოებასა და ახალი მხარეების დაპყრობისაკენ.ეს, პირველ რიგში, ეხებოდა ეკონომიკურად და გეოგრაფიულად მნიშვნელოვან კავკასიის ქვეყნებს. სწორედ ამიტომ შაჰ აბასი მუდამ ცდილობდა დაესწრო თავისი მეტოქეებისათვის - ოსმალეთს სულთნებისა და აგრეთვე რუსეთის მეფისათვის, რომელმაც ამ დროს განამტკიცა „თავისი შინაპოლიტიკური მდგომარეობა“ (2, გვ. 296) და კავკასიაში თავისი გავლენის სფეროების გაფართოებას შეუდგა.

თეიმურაზის აღმოსავლეთ საქართველოდან წასვლის შემდეგ, შაჰ აბასმა კახეთის მეფედ აკურთხა მისი ბიძაშვილი (გიორგის ძე, ალექსანდრეს შვილიშვილი) ისა ხანი. მას კახეთში რწმუნებული(ვექილი) დაუდ ბეგი ახლდა. ისა ხანი დიდხანს ცხოვრობდა შაჰის კარზე და მიღებული ჰქონდა მუსლიმანური სარწმუნოება. იგი არ იცავდა ქართულ ტრადიციებს ქვეყნის მართვა-გამგეობის საქმეში, რამაც მოსახლეობის ძლიერი უკმაყოფილება გამოიწვია და მალე მის წინააღმდეგ სახალხო აჯანყება მოხდა.

1615 წელს კახეთში დაბრუნებული თეიმურაზი სათავეში ჩაუდგა აჯანყებას. მას შეუერთდნენ მისი თანამოაზრენი ქართლიდან და შირვანიდან, აგრეთვე ისა ხანის თანაშემწე, რწმუნებული დაუდ ბეგი.

აჯანყებულებმა თეიმურაზის მეთაურობით გაანადგურეს ყიზილბაშების 15 ათასიანი ლაშქარი, რომელსაც ალი ყული ხანი მეთაურობდა. შაჰის ჯარი იძულებული იყო საქართველო დაეტოვებინა და განჯაში გაქცეულიყო. აჯანყებამ საქართველოს მთელი აღმოსავლეთ რეგიონები მოიცვა და დიდი საშიშროება შეუქმნა ამიერკავკასიაში ყიზილბაშურ ხელისუფლებას (11, გვ. 888).

იმისათვის, რათა საერთო წარმოდგენა შეგვექმნას აჯანყების მსვლელობაზე მოგვაქვს ნაწყვეტი „ალამ არაიე აბასის“ ისტორიიდან: „როცა ქვეყანაში გავრცელდა ცნობა რუმის (ოსმალეთის) ჯარის შემოტევების შესახებ, აჯანყდა ურჩი ხალხი ყველა მხარისა და გვარის. საქართველოში აჯანყდა დაუდ ბეგი, რომელიც ისა-ხანის ვექილის თანამდებობას ასრულებდა. იყო ქრისტიანული დღესასწაულის დღე, ქართველები ალავერდის ეკლესიაში შეკრებილიყვნენ, რათა თავისი ტრადიციის თანახმად ლოცვა შეესრულებინათ.

ციხის მცველებმა უყურადღებობა გამოიჩინეს და ეკლესიაში მრავალი ქართველი შეუშვეს.

სადღესასწაულო წეს-ჩვეულებათა აღსრულების შემდეგ ქართველები აჯანყდნენ. აჯანყება თეიმურაზის, დაუდ ბეგისა და თამაზ ბეგის მომხრე მცხეთელი აზნაურების წაქეზებით დაიწყო. ქართველებმა მრავალი ყიზილბაში გაწყვიტეს. დაუდ ბეგმა მაცნე გაუგზავნა თეიმურაზს და სთხოვა მას ლახეთში მოსულიყო...

უწესრიგობა შირვანის მხარესაც მოედო, - განაგრძობს ავტორი, - იქაც ამბოხება დაიწყო. დალუ მალექმა კაცი თეიმურაზთან გაგზავნა და თავისი ერთგულება გამოუცხადა“ (11, გვ. 888).

როცა ყიზილბაშთა ლაშქრის დამარცხების ამბავი შეიტყო, შაჰ აბასმა სასწრაფოდ გაგზავნა საქართველოში დიდი მაშველი ჯარი. თეიმურაზი იძულებული იყო კახეთი დაეტოვებინა და დასავლეთ საქართველოში წასულიყო. მას არაერთხელ გადაუღბეს გზა ყიზილბაშებმა, მაგრამ თეიმურაზმა დაამარცხა მათი რაზმები (11, გვ. 891 და 899). ამასთან ერთად, (1615 წელი) თეიმურაზმა იმერეთის მეფე გიორგისთან, აგრეთვე დასავლეთ საქართველოს თავადებთან ერთად შეძლო გაეგზავნა რუსეთში ელჩი და დახმარება ეთხოვა რუსეთის მეფისათვის (2, გვ. 299).

განრისხებული შაჰ აბასი სასტიკად გაუსწორდა აჯანყებულებს, ოცი დღს განმავლობაში მან გაანადგურა 70 ათასი, და დაატყვევა 130 ათასი კაცი, დაიპყრო მთელი კახეთი და ქართლი. 1616 წლის შუა ხანებში იგი თბილისში შევიდა. ყიზილბაშთა ლაშქარი უმოწყალოდ ძარცვავდა დაპყრობილ ადგილებს. ამის შემდეგ შაჰი გაემართა გოგჩის მხარეს, საიდანაც უტევდა ოსმალეთის ლაშქარი მთავარ ვეზირ სულთან აჰმედ ხან მოჰამედ ფაშას მეთაურობით (14, გვ. 271). შაჰს მიეჩქარებოდა აგრეთვე განჯაში, სადაც მოსახლეობა აჯანყდა ყიზილბაში მმართველის მოჰამედ ხან ზიად ოღლის მეთაურობით (11, გვ. 912).

1617 წელს შაჰი შეუდგა ქართველი მოსახლეობის მასობრივ გადასახლებას მაზანდარანში (ფარაჰ აბადი). ამ პერიოდში კახეთის მმართველად შაჰმა დანიშნა ყაჯართა ტომის წარმომადგენელი, ყიზილბაში ფეიქარ ხან იგირმი დორთი, ხოლო 1619 წელს იგი შეცვალა ქართლის ყოფილი მეფის ლუარსაბის მცირეწლოვანმა შვილიშვილმა ბაგრატმა.

შაჰ აბასის მიერ გატარებულმა მკაცრმა რეპრესიულმა ზომებმა, ხოცვა-ჟლეტამ და გადასახლებებმა ვერ შეძლო გაეტეხა ქართველი ხალხის წინააღმდეგობა. 1625 წელს თეიმურაზი გიორგი სააკაძესთან და სამცხის ათაბაგთან (მანუჩარის შვილთან) ერთად სათავეში ჩაუდგა 20 ათასიან ლაშქარს და მოაწყო საერთო ფრონტი შაჰ აბასის წინააღმდეგ. აჯანყებულებმა გატეხეს ერაყიდან, აზერბაიჯანიდან და შირვანიდან მოსული ყიზილბაშთა ჯარების წინააღმდეგობა, უკუაქციეს ისინი, მაგრამ ყიზილბაშთა რაზმები, რომლებსაც ახალი მაშველი ჯარები შეუერთდნენ, შეტევაზე გადავიდნენ. აჯანყებულებმა უკან დაიხიეს, რადგან მიხვდნენ, რომ წინააღმდეგობას ვერ გაუწევდნენ შაჰის მრავალრიცხოვან ჯარს (II, გვ. 1028).

ასეთმა ვითარებამ აიძულა თეიმურაზი ქვეყნის სხვადასხვა კუთხეები შემოევლო, ლაშქარი შეეკრიბა და ახალი აჯანყებისათვის მომზადებულიყო, მაგრამ 1626 წელს, გიორგი სააკაძესთან უთანხმოების შემდეგ (გიორგი სააკაძე თურქეთში წავიდა), იგი დაუკავშირდა ამ დროს თბილისში მცხოვრებ ცნობილ ირანელ სეფაჰსალარ ალაჰვერდი ხანის (წარმოშობით ქართველის) შვილს დაუდ ხანს, და მისი დახმარებით ურთიერთობა დაამყარა შაჰ აბასთან (II, გვ. 1062). შაჰ აბასმა, რომელიც ოსმალეთის წინააღმდეგ ახალი ომისათვის ემზადებოდა და საქართველოში აჯანყების გაფართოების ეშინოდა, გულთბილად მიიღო თეიმურაზი და კვლავ დანიშნა იგი საქართველოს მმართველად. თეიმურაზთან დაზავებამ შესაძლებლობა მისცა შაჰს მთელი თავისი ძალები ოსმალეთის წინააღმდეგ საბრძოლველად წარემართა. ამასთან ერთად, იქმნებოდა ახალი შესაძლებლობა წაეჩხუბებინა მეფე გიორგი სააკაძესთან. 1626 წელს შაჰ აბასმა თეიმურაზ I ცნო ქართლის მეფედ (2, გვ. 304).

თეიმურაზი მაინც განაგრძობდა ბრძოლას სეფიანთა შაჰების - შაჰ აბასის მემკვიდრეების - შვილიშვილის შაჰ სეფის (1629 – 1642 წწ.) და მისი შვილის აბას II-ის წინააღმდეგ. შაჰ სეფის გამგებლობის დასაწყისში მან იმერეთის ლაშქრით განჯას შეუტია. ამავე დროს კვლავ დაამყარა დიპლომატიური ურთიერთობა რუსეთთან და დახმარება სთხოვა რუსეთის მეფეს (2, გვ. 304).

1632 წელს შაჰ სეფიმ შეიტყო, რომ თეიმურაზი კვლავ აჯანყდა ყარაბაღის მმართველ (1627 წლიდან) ალაჰვერდი ხანის შვილთან - დაუდ ხანთან ერთად. შაჰმა საქართველოში გაგზავნა ყიზილბაშთა ლაშქარი ქართველი უფლისწულის როსტომ დავითს ძის (ხოსროვ ხანი) მეთაურობით, თვითონ კი უკან გაჰყვა. ამ ბრძოლაში თეიმურაზი დამარცხდა. შაჰმა ყიზილბაში სელიმი კახეთის, როსტომი კი ქართლის მმართველად დანიშნა (1633 წ.).

სეფი მკაცრი და სისხლისმსმელი ადამიანი იყო. მცირედი ეჭვით ის კლავდა ღირსეულ სახელმწიფო მოღვაწეებს და თვით უახლოეს ნათესავებს. მისი ხელით იყო მოკლული ცნობილი მხედართმთავარი აჰლავერდი ხანის შვილი იმამ ყული ხანი, რომელსაც ბრალად ედებოდა თავის ძმა - დაუდ ხანთან ერთად შეთქმულების მოწყობა და თეიმურაზისათვის დახმარების გაწევა სეფიანთა შაჰის წინააღმდეგ ბრძოლაში (16, შესავალი გვ. დ).

1636 წელს თეიმურაზი კვლავ გამეფდა. მისი საქმიანობა ძირითადად მიმართული იყო აღმოსავლეთ საქართველოს (ქართლ-კახეთის) გაერთიანებისაკენ. ამ მიზნით იგი ხანგრძლივად ებრძოდა ქართლში შაჰის ნაცვალს როსტომ ხანს. ამასთან ერთად, იგი კვლავ დაუკავშირდა რუსეთის მეფეს და დახმარება სთხოვა მას. მაგრამ 1639 წელს ირანმა და ოსმალეთმა ყასრე შირინის საზავო ხელშეკრულება დადო, რომლის საფუძველზე კვლავ აღადგინეს სტამბოლის 1612 წლის საზავო ხელშეკრულების პირობები საქართველოს ურთიერთშორის დანაწილების შესახებ, ყასრე-შირინის ხელშეკრულების თანახმად აღმოსავლეთ საქართველო ირანის მფლობელობაში შევიდა.

აბას II-მ (1642 – 1666 წწ.) თავისი მმართველობის დასაწყისში წერილი გაუგზავნა თეიმურაზს და მოსთხოვა მხარი დაეჭირა ქართლის მმართველ როსტომ ხანისათვის. თეიმურაზმა, რომელიც შაჰის მოთხოვნას არ ეთანხმებოდა, საიდუმლო კავშირი დაამყარა ქართველ თავადებთან - ზაალ და ნუგზარ ერისთავებთან, იოთამ ამილახვართან და სხვებთან, რათა განეგრძოთ ბრძოლა სეფიანთა შაჰის წინააღმდეგ. როცა ეს ამბავი შეიტყო, აბას II-მ საქართველოში გაგზავნა დიდი შენაერთები სხვადასხვა მხრიდან: აზერბაიჯანიდან, შირვანიდან, ყარაბაღიდან, ერევნიდან. შაჰის ჯარები კახეთში შევიდნენ, თეიმურაზი მტრის რიცხობრივად ჭარბი ძალების წინაშე იძულებული გახდა უკუქცეულიყო (16, გვ. 43-45).

თეიმურაზის ბრძოლა შაჰის ნაცვალ როსტომ ხანის წინააღმდეგ მომდევნო წლებშიც გაგრძელდა. 1647 წელს მან აბას II-ის წინააღმდეგ განაახლა ომი, რომელშიც მისი შვილი დავითი მონაწილეობდა. ირანელი ისტორიკოსების მტკიცებით „დავით გამოირჩეოდა თავისი გაბედულობით და სიმამაცით ის თეიმურაზისა და კახეთის მოსახლეობის მთავარ ბურჯს წარმოადგენდა“ (16, გვ. 95). მაგრამ თეიმურაზმა ამჯერადაც მარცხი განიცადა - დავითი ბრძოლაში დაიღუპა, 1648 წელს როსტომ ხანი კახეთში შეიჭრა. თეიმურაზი შვილიშვილებთან ერთად იმერეთში გადავიდა თავის სიძესთან - იმერეთის მეფე ალექსანდრე III-თან.

მიუხედავად ყველა მცდელობისა, შაჰმა კახეთის დამორჩილება ვერ შეძლო. მის წინააღმდეგ აღსდგა საქართველოს სხვადასხვა კუთხის, მათ შორის არაგვის ხეობისა და ხევსურეთის მცხოვრებლები. აჯანყების ჩახშობის მიზნით, აბას II შეუდგა მკაცრი ზომების გატარებას - კახეთში ასახლებდა მომთაბარე თურქმენულ ტომებს, როსტომ ხანი დანიშნა კახეთის გამგებლად და სხვა. აბას II-ის ღონისძიებებმა დიდად აღაშფოთა მოსახლეობა, რომელიც კვლავ აჯანყდა მის წინააღმდეგ. ამასობაში თეიმურაზმა თავისი შვილიშვილი ერეკლე გაგზავნა რუსეთში და მალე თვითონაც იქ გაემგზავრა, მაგრამ მაშინდელი საგარეო პოლიტიკური ვითარების გამო, რუსეთმა ვერ შეძლო არსებითი დახმარება გაეწია თეიმურაზისათვის, მიუხედავად იმისა, ამ დროს ფართოვდებოდა ეკონომიკური ურთერთობა ირანსა და რუსეთს შორის. „ასე მაგალითად, შემახიაში რუს ვაჭრებს ჰქონდათ „შემახიის“ ქარვასლა, სადაც ისინი მუდმივად ვაჭრობდნენ კალით, სპილენძით, ტყავით და სიამურის ბეწვით“ 99, გვ. 186). რუსეთმა რამდენიმე სასაზღვრო ციხე ააშენა დაღესტანში. მაგრამ აბას II-ის მითითებით ციხეები დაანგრიეს დაღესტნის, დერბენდისა და სხვა მმართველებმა (16, გვ. 160).

ყიზილბაშთა ჯარის წინააღმდეგ იბრძოდა თეიმურაზის მეორე შვილიშვილიც, რომელიც ამ დროს იმერეთში ცხოვრობდა ალექსანდრეს მფარველობის ქვეშ. 1658 წელს იგი გმირულად დაიღუპა ყიზილბაშთა რაზმების მოულოდნელი თავდასხმის დროს (16, გვ. 246-249).

1660 წელს თეიმურაზი რუსეთიდან იმერეთში დაბრუნდა. ამ დროს ქართლში შაჰის ნაცვალი შაჰნავაზ ხანი (ვახტანგ V) იყო. მან შეცვალა 1658 წელს გარდაცვლილი როსტომ ხანი. შაჰნავაზმა თეიმურაზი ქართლში გაგზავნა და ამის შესახებ შაჰ აბას II-ს მოახსენა. აბასი გარეგნულადაც ცდილობდა თეიმურაზთან მეგობრული ურთიერთობა ჰქონოდა. მან იგი ისფაჰანში მიიწვია, 1662 წელს თეიმურაზი ქართველი თავადებისა და აზნაურების ჯგუფთან ერთად (რომელშიც გივი ამილახვარი და სხვები შედიოდნენ), შაჰის სასახლეში გაემგზავრა. შაჰმა თეიმურაზი და მისი თანმხლებნი საზეიმო ვითარებაში მიიღო. ჯერ კიდევ საზღვარზე გადასვლის დროს, შაჰის ბრძანებით მას შეხვდნენ ადგილობრივი მმართველები და ყიზილბაში დიდგვაროვანნი, დედაქალაქში შესვლისას კი მის შესახვედრად გამოვიდნენ სასახლის მაღალი თანამდებობის პირები და თვით მთავარი ვეზირი. მთელი გზა ქალაქის ჭიშკრიდან ისფაჰანში მისთვის განკუთვნილ რეზიდენციამდე ძვირფასი ხალიჩებით იყო მოფენილი. იმავე დღეს შაჰი პირადად ეწვია მას და შეხვედრისას მისდამი დიდი პატივისცემა გამოამჟღავნა (16, გვ. 302).

ისფაჰანში ყოფნის დროს თეიმურაზი შედიოდა შაჰ აბას II-ის ყველაზე საპატიო სტუმართა რიცხვში, ესწრებოდა სასახლის ნადიმებსა და მიღებებს, ახლდა შაჰს მოგზაურობებში, ნადირობაზე (16, გვ. 309). 1663 წელს იგი გარდაიცვალა ასთარაბადში შაჰის ამასალთან ერთად მაზანდარანში სანადიროდ გამგზავრების დროს (16, გვ. 327).

ქართველი ისტორიკოსების აზრით, თეიმურაზი აბას II-მ ასთარაბადის ციხეში გამოამწყვდია და იგი იქ გარდაიცვალა (2, გვ. 310). ირანელი ავტორები კი ამ აზრს არ იზიარებენ. ფაქტების შესადარებლად მოგვაქვს ორი მცირე ნაწყვეტი მოჰამედ თაჰერ ვაჰედ ყაზვინელის (1605 – 1698 წწ.) წიგნიდან „აბას ნამე“, რომელიც 1662 – 1663 წლების ამბებს განეკუთვნება: „იმისათვის, რათა დრო მხიარულად გაეტარებინათ, შაჰმა უბრძანა დიდებულებს ქალაქ (ისფაჰანის) გარეთ გასულიყვნენ და კარვები მდინარე ზაიენდე რუდის ნაპირზე გაეშალათ, ის იქ წავიდა რჩეულ დიდებულებთან, ემირებთან, თეიმურაზ ხანთან, ამილახვართან და სხვა ქართველებთან ერთად... იქ უამრავი თასებით სვამდნენ ღვინოს. საღამომდე გაგრძელდა ნადირობა და თევზის ჭერა მწვანე სამოთხისებურ ადგილას“ (16, გვ. 309).

„მაზანდარანში გასამგზავრებლად შაჰის მომზადების დროს, ავადმყოფობის გამო, თეიმურაზს ცხენით წასვლა არ შეეძლო. შაჰმა ბრძანა, რომ იგი ტახტრევანზე დამჯდარიყო, ჯუზლუნის გზით გამგზავრებულიყო ასთარაბადში და იქ დალოდებოდა შაჰის მისვლას. მაგრამ მალე გარდაიცვალა...“ (16, გვ. 327).

ასე დაასრულა სიცოცხლე ერთ-ერთმა უდიდესმა ქართველმა სახელმწიფო მოღვაწემ, რომელმაც მთელი თავისი ცხოვრება მიუძღვნა თავისი ხალხის დამოუკიდებლობისათვის ბრძოლას. ირანელი ისტორიკოსების აღიარებით, ის მედგარ წინააღმდეგობას უწევდა ძლევამოსილი შაჰების შემოსევებს, რამაც დიდი ზიანი მიაყენა მას... ის განაგრძობდა ქედმოუხრელ ბრძოლას სიცოცხლის დასასრულამდე. ყოველივე ამის შედეგად მან დატოვა თავისი სამშობლო, დაკარგა შვილი, ოჯახი და ახლობლები“ (16, გვ. 301). 74 წლის ასაკში, იგი უცხო ქვეყანაში გარდაიცვალა.

კახეთის გამგებლები: კონსტანტინე ალექსანდრეს ძე (1605 – 1606 წწ.)

2014-07-08T21:33:00.000+04:00

მორთეზა მეჰდი ფათემი

სპარსული მასალები XVI-XVII საუკუნეების ქართველ მოღვაწეთა შესახებ

გამომცემლობა „საბჭოთა საქართველო“

თბილისი - 1982

III. ქართველ სახელმწიფო მოღვაწეთა ურთერთბა ირანთან XVI – XVII საუკუნეებში

კახეთის გამგებლები:

კონსტანტინე ალექსანდრეს ძე (1605 – 1606 წწ.) შაჰის კარზე 12 წლის გაგზავნა მამამისმა. იგი ითვლებოდა უფლისწულ ჰამზა მირზას ყველაზე უახლოეს პირად, მონაწილეობდა შაჰ აბასის ხელდასხმაში (11, გვ. 689). მამის და ძმის მოკვლის შემდეგ - 1605 წელს კონსტანტინე შეუდგა ქვეყნის (კახეთის) დამოუკიდებლად მართვას. მალე იგი გაემგზავრა შირვანისაკენ, რომელიც თურქეთის ჯარებს დაეპყრო. ყიზილბაშ-ქართველთა ათიათასიანმა ლაშქარმა, რომელსაც კონსტანტინე ედგა სათავეში, გაანადგურა თურქთა ჯარი, „ხელთ იგდო შემახიის რაიონები და იქ თავისი ხელქვეითები დანიშნა. შაჰ-აბასმა უხვად დაასაჩუქრა კონსტანტინე, გვირგვინი, იარაღი და ძვირფასი ქვის სამკაულები გაუგზავნა“ (11, გვ. 681).

ყიზილბაშურ-მუსლიმანური ცხოვრების წესის შეთვისებამ უარყოფითად იმოქმედა კონსტანტინეზე. მან კახეთში თავისი რეზიდენცია სეფიანებისა და ყიზილბაში დიდკაცების წესზე მოაწყო, დაჟინებით ცდილობდა ქვეყანაში დესპოტური რეჟიმი დაემყარებინა, ანგარიშს არ უწევდა ქართველი დიდკაცობის აზრს, ყურადღებას არ აქცევდა ქართველი ხალხის ადათ-წესებსა და ტრადიციებს.

კონსტანტინეს რეაქციულმა ღნისძიებებმა დიდი უკმაყოფილება გამოიწვია ქართველ მოსახლეობაში, რომელიც მალე გაერთიანდა მის წინააღმდეგ. კონსტანტინემ, რომელიც თავისი ხალხის უკმაყოფილებას არავითარ ყურადღებას არ აქცევდა, გადაწყვიტა ძალით გასწორებოდა თავის მოწინააღმდეგეებს და ერთიანი ძალაუფლება აღედგინა ქვეყანაში. მაგრამ, კონსტანტინეს წინააღმდეგ აღსდგა ქართველი თავადაზნაურობაც, რომელსაც მოსახლეობა უჭერდა მხარს. აჯანყებულებმა ღამით ალყა შემოარტყეს ქალაქ შემახიის მახლობლად სამხედრო ბანაკში მდებარე მის რეზიდენციას. კონსტანტინემ გაჭრვებით მოახერხა მიმალვა და ბანაკიდან გაიქცა. მალე აჯანყებულებმა მას გზა გადაუჭრეს. განუცხადეს, რომ საქართველოში არ შეუშვებდნენ. გაქცეულ კონსტანტინეს გზაში ოსმალთა ლაშქარი დაესხა თავს და იარაღისა და სურსათის მთელი მარაგი წაართვა. სრული განადგურების შემდეგ კონსტანტინე ბრძოლას გაეცალა. შაჰ აბასმა, რომელიც გორგანის მახლობლად სამხედრო ბანაკში იმყოფებოდა, შეიტყო მისი დამარცხების ამბავი და იგი თავისთან მიიწვია, მაგრამ კონსტანტინემ, რომელიც კვლავ აპირებდა საქართველოზე დაცემას „შაჰის მოთხოვნის შესრულებაზე“ უარი თქვა. მან შეკრიბა ახალი რაზმები, დაბრუნდა საქართველოში და შაქის ლაშქარის დახმარებით თავის თანამემამულეთა წინააღმდეგ დაიწყო ბრძოლა. მაგრამ მალე ამ ბრძოლაში დაიღუპა (11, გვ. 709 და 2, გვ. 296). კონსტანტინე მისმა ძმისწულმა თეიმურაზ I-მა შეცვალა.

კახეთის გამგებლები: ალექსანდრე ლევანის ძე (1574 – 1605 წწ.)

2014-07-07T22:56:00.000+04:00

მორთეზა მეჰდი ფათემი

სპარსული მასალები XVI-XVII საუკუნეების ქართველ მოღვაწეთა შესახებ

გამომცემლობა „საბჭოთა საქართველო“

თბილისი - 1982

III. ქართველ სახელმწიფო მოღვაწეთა ურთერთბა ირანთან XVI – XVII საუკუნეებში

კახეთის გამგებლები:

ალექსანდრე ლევანის ძე (1574 – 1605 წწ.) რამდენიმე სეფიანთა შაჰის (შაჰ თამაზ I-ის, ისმაილ II-ის, მოჰამად ხოდაბანდეს და აბას I-ის) თანამედროვე იყო.

ცენტრალური ხელისუფლების განსამტკიცებლად ალექსანდრემ მრავალი ადმინისტრაციული და სამხედრო რეფორმა (სახელმწიფო აპარატისა და ჯარის გარდაქმნა) გაატარა. ხდილობდა აგრეთვე აემაღლებინა ქვეყნის ეკონომიკური პოტენციალი და ჩაეტარებინა აღდგენითი სამუშაოები. მან რუსეთიდან მოიწვია სპეციალისტები სამშენებლო სამუშაოების ჩასატარებლად (2, გ. 279). თავისი გამგებლობის პირველ წლებში მან თრქეთთან კარგი ურთიერთბაც შეინარჩუნა. 1597 წელს ალექსანდრემ მხარი დაუჭირა თრქეთის ჯარს ყიზილბაშების წინააღმდეგ ომში, რომელსაც ლალა ფაშა მეთაურობდა. ამის გამო მას უთანხმოება მოუვიდა ქართლის მეფე სიმონთან, რომელიც სეფიანთა შაჰებთან იყო დაკავშრებული (11, გვ. 234).

1599 წელს, შაჰ აბას I-ის საქართველოში შემოჭრის შემდეგ, ალექსანდრე იძულებული გახდა შეეცვალა თავისი პოზიცია და სეფიანთა შაჰებთან დაემყარებინა კავშირი. ამას გარდა, მას უნდა შეესრულებინა შაჰის წარმომადგენელ მირზა სულეიმანის მიერ წამოყენებული მძიმე პირობები - თავისი ქალიშვილი მიეთხოვებინა სეფიანთა უფლისწულისათვის, შაჰის კარზე გაეგზავნა თავისი ვაჟიშვილი კონსტანტინე, გადაეხადა ხარაჯა (გადასახადები) და მიერთმია საჩუქრები. ალექსანდრე იძლებული გახდა ამ მოთხოვნათა შესრულებას შედგომოდა. მან შაჰის კარზე გაგზავნა თავისი შვილები და პირობა დადო, რომ მირზა სულეიმანისათვის 5 ათასი თუმანი გადაეცა. აქედან სამი ათასი შაჰისათვის უნდა მიერთმიათ, ათასი შაჰის მემკვიდრისათვის, ათასი კი თვითონ მირზა სულეიმანისათვის იყო განკუთვნილი. ფულის საშოვნელად ალექსანდრემ თავისი ვეზირი იაკობი ქალაქ განჯაში გაგზავნა (11, გვ. 278).

სამშობლოს ინტერესების დაცვის მიზნით ალექსანდრე ორმხრივ პოლიტიკას ატარებდა. იგი ინარჩნებდა კავშირს სეფიანთა შაჰებთან და ამავე დროს არც ოსმალეთის იმპერიასთან წყვეტდა ურთერთობას. 1587 წელს აბას I-ის შაჰად დასმის დროს მან ირანის შაჰის კარზე თავისი წარმომადგენელი გაგზავნა, რათა მომხდარი ამბების საქმის კურსში ყოფილიყო. 1589 წელს ის დაუკავშირდა ოსმალეთის არმიას და გადასცა ტყვედ ჩავარდნილი ყარადაღუს მმართველი მოჰამედ ხან ზიად ოღლი ყაჯარი, რომელიც სტამბოლის ციხეში დაამწყვდიეს.

ალექსანდრე პერიოდულად (საჭროების მიხედვით) ინარჩუნებდა შაჰ აბასთან ურთიერთობას, აგზავნიდა მასთან ელჩებს. შაჰის კარზე გაგზავნა მან თავისი შვილი იასეც.

1602 წელს შაჰ აბასმა გადაწყვიტა ალექსანდრე თავისთან მიეწვია და ამ მიზნით მისი შვილი კონსტანტინე გაგზავნა საქართველოში. შაჰმა იგი დიდი პატივისცემით და მეგობრულად მიიღო. ერევნის მახლობლად მდებარე სამხედრო ბანაკში, სადაც ყიზილბაშების არმია ქალაქზე დასაცემად ემზადებოდა, ალექსანდრეს შესახვედრად გამოვიდნენ მხედართმთავრები და ყიზილბაშთა დიდკაცობა. შაჰი მას გადაეხვია და მიუჩინა ყველაზე მეტად საპატიო ადგილი თავის დაახლოებულ პირთა შორის. ამასთან, მას სპასალარისა და ხანის უმაღლესი ტიტულები უბოძა (11, გვ. 670). ერთი წლის შემდეგ (1603 წ.) ალექსანდრე კახეთში დაბრუნდა. შაჰის ბრძანებით იგი გამოაცილა სამხედრო მოხელეებისა და მხედართმთავრების ჯგუფმა, მათ შორის მისმა შვილმა კონსტანტინემ, რომელიც შაჰმა შირვანის მმართველად და ჯარების უფროსად დანიშნა. ირანიდან დაბრუნების შემდეგ ალექსანდრე დიდხანს აღარ დარჩენილა ხელისუფლების სათავეში.

შაჰის კარზე ხანგრძლივი ყოფნა და იქ აღზრდა, და მაჰმადიანური რწმენის მიღება გახდა შაჰის პოლიტიკისადმი კონსტანტინეს მორჩილების მიზეზი. იგი აპირებდა შაჰის მითითების შესრულებას შირვანის დაპყრობის შესახებ, სადაც ის თან წყვეტდა ურთიერთობას. 1587 წელს აბას I-ის შაჰად დასჭირა შვილის მოსაზრებას და უარი განაცხადა შირვანში წასვლაზე. ამან მისცა საბაბი კონსტანტინეს ხელში ჩაეგდო კახეთის სამეფო. ყიზილბაში და თურქმენი რაზმების თანხლებით კონსტანტინე კახეთში გაემართა და 1605 წელს მან მოკლა თავისი მამა და ძმა გიორგი, რომელიც მამის ხაზს ატარებდა (11, გვ. 679), ამით მან ხელში ჩაიგდო ძალაუფლება კახეთში.

კახეთის გამგებლები: ლევან გიორგის ძე (1520 – 1574 წწ.)

2014-07-07T22:34:00.000+04:00

მორთეზა მეჰდი ფათემი

სპარსული მასალები XVI-XVII საუკუნეების ქართველ მოღვაწეთა შესახებ

გამომცემლობა „საბჭოთა საქართველო“

თბილისი - 1982

III. ქართველ სახელმწიფო მოღვაწეთა ურთერთბა ირანთან XVI – XVII საუკუნეებში

კახეთის გამგებლები:

ლევან გიორგის ძე (1520 – 1574 წწ.) შაჰ თამაზმა ოფიციალურად დანიშნა კახეთის მეფედ საქართველოში მეორე ლაშქრობის პერიოდში (1546 წ). ისტორიკოსების გადმოცემით შაჰი დიდ პატივს სცემდა მას.

ჯერ კიდევ ლევანის ბავშვობის დროს მოკლეს მისი მამა, ქართლის მეფე დავითი. ლევანი თვითონ კახეთის თავადებმა დამალეს. კახელებმა, რომლებმაც აჯანყება მოაწყვეს დავითის წინააღმდეგ, ლევანი თავის მეფედ გამოაცხადეს. ლევანის საშინაო პოლიტიკა ქვეყნის გაერთიანებას ისახავდა მიზნად, ხოლო საგარეო პოლიტიკაში მას სურდა შეექმნა პირობები ოსმალო და ირანელი დამპყრობლების წინააღმდეგ წარმატებით ბრძოლისათვის. ამ მიზნით მან კავშირი დაამყარა რუსეთის მეფე ივანე მეოთხესთან (1564 წ.), რომელიც მფარველობას შეჰპირდა , მას. (2, გვ. 284 – 285).

1555 წელს ლევანმა გაილაშქრა შაქის მმართველ ჰასან ბეგის წინააღმდეგ. ამ ბრძოლაში შაქის ჯარმა სასტიკი დამარცხება განიცადა, ხოლო ჰასან ბეგი მოკლულ იქნა. ქალაქი შაქი კახეთის მეფემ აიღო (11, გვ. 82). 1560 წელს სეფიანთა შაჰის წინააღმდეგ ბრძოლის მიზნით, მან ახალი ურთერთობა დაამყარა ქართლის მეფე სიმონთან, მასთან თავისი შვილი გიორგი გაგზავნა. მაგრამ გიორგი ყიზილბაშებთან ბრძოლაში დაიღპა. ლევანი ტახტზე მისმა შვილმა ალექსანდრემ შეცვალა.

II. სეფიანთა სახელმწიფოს წარმოშობა ირანში

2014-07-06T17:01:00.000+04:00

მორთეზა მეჰდი ფათემი

სპარსული მასალები XVI-XVII საუკუნეების ქართველ მოღვაწეთა შესახებ

გამომცემლობა „საბჭოთა საქართველო“

თბილისი - 1982

II. სეფიანთა სახელმწიფოს წარმოშობა ირანში

XVI საუკუნის დასაწყისში მნიშვნელოვანი ცვლილებები ხდება ირანის ცხოვრებაში. ეს პერიოდი ქვეყნის ისტორიაში აღინიშნება ხელისუფლების სათავეში სეფიანთა დინასტიის მოსვლით. XIV საუკუნის დამდეგს ერთ-ერთ ორდენს შეიხ-სეფი-ედ-დინი (1252-1334 წწ.) მეთაურობდა. XV საუკუნის II ნახევრიდან სეფიანთა შეიხები, რომლებმაც თავიანთი რელიგიური რეპუტაციით ისარგებლეს, შეუდგნენ უფლება-მოსილებათა გაფართოებას. მათ რელიგიური უფლებები პოლიტიკურ სფეროშიც გაავრცელეს. ამ დროიდან ისინი პერიოდულად იბრძოდნენ ჩრდილოეთის მიმართულებით, განსაკუთრებით მიზანში ჰქონდათ ამოღებული კავკასიის ხალხები, საიდანაც ტყვეები მიჰყავდათ და ნადავლიც მიჰქონდათ. სეფიანთა დინასტიის დამაარსებლის ისმაილ შაჰის წინაპრებს - პაპა ჯუნეიდს (გარდაიცვალა 1460 სელს) და მამა ჰეიდარს (გარდაიცვალა 1488 წელს) არაერთხელ მოუწყვიათ ლაშქრობა საქართველოსა და კავკასიის სხვა მხარეებში. 1502 წელს ისმაილმა შეძლო საბოლოოდ დაემარცხებინა თავისი მოწინააღმდეგენი და სეფიანთა დინასტია დაეფუძნებინა.

თავიანთ მეომრებს სეფიანები „ყიზილბაშებს“ („წითელ თავსაბურავიანებს“) უწოდებდნენ, რადგან ისინი ატარებდნენ წითელი ზოლებით დამშვენებულ თორმეტნაკეციან ჩალმებს. მ. ჰეიდარის გადმოცემით ასეთი ჩალმები მათ თავზე მკვიდრად ადგათ (10, გვ. 251). ზოგიერთი ისტორიკოსის მოწმობით, თვითნ ჰეიდარიც ყიზილბაშურ თავსაბურავს ატარებდა. შაჰ აბას I-ის დროინდელი ცნობილი ისტორიკოსი და საზოგადო მოღვაწე ისქანდერ ბეგ თრქემანი (ისქანდერ მუნში), შემდეგნაირად ხსნის სახელწოდება „ყიზილბაშის“ წარმოქმნას და სეფიანთა ხელისუფლების ხასიათს: „მან (ჰეიდარმა) ერთხელ სიზმარი ნახა, რომ იმქვეყნიურ მახარობელთა მითთებით, მას წითელი მაუდისაგან თრმეტნაკეციანი გვირგვინი უნდა დაეწნა, თორმეტი შიიტი იმამისადმი რწმენის სიმბოლოდ და ამ გვირგვინებით ქვეშევრდომების კეფა დაემშვენებინა. ამ სიზმარის შემდეგ სულთანმა (ჰეიდარმა) მოიხადა იმ დროის ტრადიციული თურქმენული ფაფახი და თორმეტნაკეციანი გვირგვინი დაიხურა, შემდეგ მას ხელქვეითებმაც მიბაძეს. ამრიგად, - განაგრძობს ისქანდერ ბეგი, - ჰეიდარმა ერთმანეთს შეუხამა საერო და სულიერი მეუფება. სინამდვილეში, ღვთსმოსავი შეიხების ნებით, ის დაადგა წინამძღოლობის გზას, ხოლო ფორმალურად ტახტზე მეფური წესით იჯდა“. (11, გ. 19).

სეფიანთა გამგებლობის ორასწლოვანი პერიოდის (1502 – 1736 წწ.) ისტორიული მოვლენები მოწმობენ სეფიანთა შაჰების განზრახვას - გაეფართოვებინათ თავიანთი ტერიტორია, დაეპყროთ ახალი მიწები. „ჯაჰადის“ (საღვთო ომი უწმინდურთა წინააღმდეგ) საბაბით იბრძოდნენ მეზობელი ქვეყნების, კერძდ ეკონომიკურად და პოლიტიკურად დიდმნიშვნელოვანი ამიერკავკასიის წინააღმდეგ. სწორედ ამ მიზნით, ჯერ კიდევ 1521 წელს, შაჰ ისმაილ I შეეცადა ხელში ჩაეგდო აღმოსავლეთ საქართველო. შემდეგში სეფიანთა შაჰების შემოსევები საქართველოში არაერთხელ განმეორებულა.

თავისი ნახევარსაუკუნოვანი მმართველობის მანძილზე (1514 – 1576 წწ.) შაჰ თამაზ I მუდამ პოულობდა საბაბს შესეოდა კავკასიის ქვეყნებს, განსაკუთრებით საქართველოს. „ჯაჰადისა“ და მოსახლეობის გამუსლიმანების ლოზუნგით მან არაერთ ლაშქრობა მოაწყო და ახალი ტერიტორიები ჩაიგდო ხელში. 1555 წელს შაჰ თამაზსა და თურქეთის სულთან სულეიმან I-ს შორის ამასიაში დადებული ზავის პირობების თანახმად საქართველო ორ ნაწილად გაყვეს: თურქეთმა დასავლეთ საქართველო (იმერეთი, გურია, აფხაზეთი, სამეგრელო და სამცხის ნაწილი) აირჩია, ხოლო სეფიანებმა ქვეყნის აღმოსავლეთი რეგიონები (სამცხის მეორე ნაწილი, ქართლი და კახეთი) დაისაკუთრეს. შაჰ თამაზის შვილის შაჰ მოჰამედ ხოდაბანდეს (1578 – 1587 წწ.) გამგებლობის პერიოდში თრქეთის სულთანმა მურადმა ომი განაახლა სეფიანებთან და აღმოსავლეთ საქართველოც დაიკავა.

ყიზილბაშთა ჯარების სამხედრო მოქმედებამ საქართველოში კულმინაციურ წერტილს შაჰ აბას I-ის (1587 – 1629 წწ.) დროს მიაღწია. თავისი მმართველობის პირველ წლებში ოსმალეთთან ომში შაჰ აბასმა ვერ მოიპოვა წარმატება და 1590 წელს კონსტანტინეპოლში დადებული ხელშეკრულების თანახმად, იგი იძულებული იყოთურქეთისათვის დაეთმო თავისი სამფლობელოები კავკასიაში. მაგრამ შემდეგში (1603 – 1613 წწ.) ირანმა თურქეთთან ხანგრძლივ ომში კვლავ დაიბრუნა აღმოსავლეთ საქართველოს რიგი რაიონები. თუმცა ირანელები 1613 წლისათვის თითქმის მთელი აღმოსავლეთ საქართველოს ბატონად თვლიდნენ თავს, მაგრა ქართველი ხალხი არც ერთ მოძალადის ბატონობას არ ემორჩილებოდა გმირულად იბრძოდა დამპყრობლების წინააღმდეგ. შაჰი კი ქვეყანას არ ეხსნებოდა და არაერთხელ (1614, 1616, 1617, 1625 წწ.) შეიჭრა საქართველოში.

შაჰ აბას I-ის მემკვიდრეებს შაჰ სეფის (1629 – 1642 წწ.) და აბას II-ს (1642 – 1666 წწ.) თურქეთთან ომის გაგრძელების თავი არ ჰქონდათ. 1639 წელს თურქეთსა და ირანს შორის დადებული ზავის თანახმად ირანის მმართველებმა შეინარჩუნეს შაჰ აბასის დროს დაპყრობილი ტერიტორიები. ამასთან, ისინი მოხერხებულად სარგებლობდნენ ხოლმე ადგილობრივ თავადებს შორის არსებული უთანხმეობებით და თავიანთ ვასალებს ნიშნავდნენ საქართველოში.

ყიზილბაშების არაერთგზის შემოსევები დიდ მსხვერპლად უჯდებოდა ქართველს ხალხს. მასობრივი ხოცვა-ჟლეტა და მოსახლეობის დატყვევება-გადასახლება, ქვეყნის სიმდიდრის ძარცვა, ისტორიული ძეგლების დანგრევა - აი, არასრული სია იმ უბედურებებისა, რაც ხალხს ატყდებოდა თავს.

მუსლიმანური კანონები ნებას რთავდა გაეჟლიტათ უცხო სარწმუნოების ხალხი ან სხვადასხვა ხარკითა და გადასახადით დაებეგრათ (მათ შორის „ხარაჯით“, „ჯიზიათით“ და სხვებით), თუ ისინი მუსლიმანური რწმენის მიღებაზე უარს იტყოდნენ. განსაკუთრებით უნდა აღნიშნოს, რომ ტერმინი „ჯაჰადი“ თავისთავად გულისხმობს ადამიანთა ხოცვა-ჟლეტას და ფასეულობათა მოწპობას. შაჰ თამაზ I-ის ოთხგზის შემოსევებს საქართველოში (1540, 1546, 1551, 1553 წწ.) ისეთი გამანადგურებელი შედეგები მოჰყვა, რომელსაც თვით სასახლის მოღვაწენი და ისტორიკოსები ვერ უვლიან გვერდს. ამის თვალსაჩინო სურათს წარმოადგენს ჰასან რუმლუს მიერ დაწერილი ისტორიული თხზულებების - „აჰსან-ოთ-თავარიხიდან“ მოტანილი ერთი ნაწყვეტი, რომელიც შაჰ თამაზის საქართველოში მეორე ლაშქრობას ეხება. „რელიგიის მფარველი უძლეველი შაჰი, - აღნიშნავს ჰასან რუმლუ - უამრავი მხედრობით საქართველოში გაემართა, მოულოდნელად თავს დაესხა ღებრებს (უღმერთებს - მ. ფ.), ხელთ იგდო მათ საცხოვრებელი ადგილები, წამოასხა ურიცხვი ძროხა და ცხვარი, გადაწვა მათი სახლები. იმ დღეებში, - განაგრძობს ავტორი - მზე ჯედის (იანვრის თვე) ბოლოში იყო. სასტიკად ციოდა. მდინარე მტკვარს ვერცხლისფერი ყინული გადაკვროდა. დიდთვლიანობის გამო ველი მთის მწვერვალებს გათანაბრებოდა“ (19, გვ. 297). საქართველოს კიდევ უფრო მეტი უბედურება მოუტანა შაჰ აბას I-ის ლაშქრობებმა. საკმარისია გავიხსენოთ, რომ 1614 წელს სპარსელებმა ტყვედ წაიყვანეს 30 ათასი კაცი და ხელთ იგდეს 40 ათასი სული პირუტყვი, ხოლო 1616 წელს დახოცეს 70 ათასი და ტყვედ ჩაიგდეს 130 ათასი კაცი (11, გვ. 875 – 876 და 900 – 901).

შაჰ აბას I ფართოდ ეწეოდა მოსახლეობის დატყვევებისა და გადასახლების პოლიტიკას. ბევრი ქართველი, სომეხი და სხვა კავკასიელი ხალხების მნიშვნელოვანი ნაწილი ირანის სხვადასხვა კუთხეში გადაასახლეს. ქართველ ტყვეთა დიდი ნაწილი დაასახლეს მაზანდარანში (ფარაჰ-აბადის და თაღი-აბადის რაიონები), ისფაჰანში (ფერეიდანი, ნეჯაფაბადი), ფარსში, აზერბაიჯანში, ხორასანში, ქურთსტანში, ხუზისტანში და სხვა.მარტო 1614 წელს 15 ათასი ოჯახი ფარაჰ-აბადში გადაასახლეს (II, გვ. 881), ხოლო 1616 წელს კიდევ 30 ათასი კაცი მიუმატეს. ამ გადასახლებათა ფართო მასშტაბების შესახებ შეიძლება ვიმსჯელოთ იმ ფაქტითაც, რომ 1625 წელს აჯანყების ჩაქრობის შემდეგ, მხოლოდ კახეთიდან 100 ათას კაცამდე იქნა გადასახლებული ირანში (9, გვ. 184). შაჰ აბასი მკაცრად უსწორდებოდა სახელმწიფო მოღვაწეებს და მათ ოჯახის წევრებს. მან სიკვდილით დასაჯა გიორგი სააკაძის უმცროსი შვილი პაატა და სხვა ქართველი დიდგვაროვნები.

მიუხედავად მკაცრი სამხედრო პოლიტიკური ზომებისა სეფიანთა შაჰებმა ვერ შეძლეს გაეტეხათ კავკასიელი ხალხების წინააღმდეგობა, რათა შემოემტკიცებინათ მიტაცებული ტერიტორიები. კავკასიის მოსახლეობა განუწყვეტლივ უბრძოდა მათ წინააღმდეგ. დიდმა სახალხო აჯანყებამ იფეთქა საქართველოში ცნობილი პატრიოტებისა და სახელმწიფო მოღვაწეების - თეიმურაზის, გიორგი სააკაძის და სხვათა მეთაურობით. მრავალი წლის მანძილზე (1606 – 1663 წწ.) თეიმურაზი არაერთხელ შებრძოლებია სეფიანთა შაჰებს. შაჰ აბას I-ის წინააღმდეგ დიდ აჯანყებას სათავეში ედგა გიორგი სააკაძე 1624 – 1625 წლებში.

ქართველი ხალხის ქედმოუხრელი ბრძოლა სეფიანთა შაჰის სულთან-ჰუსეინის (1625 – 1626 წწ.) გამგებლობის დრომდე გრძელდებოდა. მაგრამ, მიუხედავად დიდი ზარალისა და მსხვერპლისა, საქართველო ამ დროს საბოლოოდ ვერ გათავისუფლდა და სახელმწიფო სუვერენიტეტის მოპოვება ვერ შეძლო. 1723 წელს, ოსმალეთის ჯარები, რომლებმაც უკანასკნელი სეფიანი შაჰების სისუსტით ისარგებლეს, შეიჭრნენ აღმოსავლეთ საქართველოში და თბილისი დაიკავეს (9, გვ. 201). ხაზგასმით უნდა აღინიშნოს, რომ ამ პერიოდში თავისი გმირობისა და ვაჟკაცობის წყალობით, მრავალი ქართველი სახელმწიფო მოღვაწე ამაღლდა ირანში სამოქალაქო და სამხედრო სარბიელზე. ამასთან, მათ მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანეს ორ ქვეყანას შორის კულტურულ ურთიერთობებში.

როგორც ცნობილია, უშუალო ურთერთობა ქართველს სახელმწიფო მოღვაწეებსა და სეფიან შაჰებს შორის დამყარდა შაჰ-თამაზ I-ის გამგებლობის პერიოდში (XVI საუკუნის 40-იან წლებში საქართველოში მისი პირველი ლაშქრობის დროს). სეფიანთა ირანის დამაარსებელ ისმაილ I-ის საქართველოსთან კავშირების შესახებ, ირანელი ისტორიკოსი ხონდემირი (1475 – 1536 წწ.) იხსენებს ისმაილის პირველ შეხვედრას საქართველოს ცალკეული მხარეების მმართველებთან, მათ შორის დაუდ ბეგთან, ლევან ბეგთან, ყვარყვარესთან, მანუჩართან, რომლებიც, როგორც ავტორი წერს, შაჰმა დიდი პატივით მიიღო (19, გვ. 291). ცნობილ ისტორიულ თხზულებაში - „თარიხე ალამ არაიე აბასი“ - ისმაილის მიერ საქართველოში მოწყობილი ლაშქრობების მიზეზების თაობაზე აღნიშნულია: „თავის გამგებლობის დასაწყისში (XVI საუკ. დამდეგი - მ. ფ.) სულთან სულეიმანმა (ოსმალეთის სულთანი - მ. ფ.) თავისი ჯარი გაგზავნა რუსეთსა და ევროპაში (ალბათ, ავტორი ბალკანეთის ქვეყნებს გულისხმობს, - მ. ფ.), რათა ჯაჰადი და ღაზავათი (წმინდა ომი) ეწარმოებინა მათ წინააღმდეგ. მის უდიდებულესობას ეწადა, აგრეთვე, ებრძოლა სხვა ურწმუნოთა წინააღმდეგ. წლების მანძილზე იგი უძლეველ ჯარებს გზავნიდა საქართველოს წინააღმდეგ, ხოლო თვითონ ამ დროს განცხრომით ცხოვრობდა“ (11, გ. 43).

საქართველოსა და ირანს შორის ურთიერთობა სეფიანთა პერიოდში ძირითადად ორი მიმართულებით ვითარდებოდა: კახეთისა, (რომლის ცენტრი გრემი იყო) და ქართლის სამეფოს (დედაქალაქი თბილისი) შორის. ცალკეულ შემთხვევებში სეფიანთა შაჰები დაკავშირებულნი იყვნენ აგრეთვე დასავლეთ საქართველოს მმართველებთან. შაჰ-თამაზ I-ის საქართველოზე პირველი ლაშქრობების დროს (XVI საუკუნის 40-იანი წლები) კახეთის მეფე ლევან გიორგის ძე იყო, ხოლო ქართლისა - ლუარსაბ დავითის ძე, ამ დროს იმერეთში ბაგრატი (1510 – 1565 წწ.) მეფობდა.

შემდეგში ამ სამეფოების გამგებლები აღNიშNული პირების მემკვიდრეები იყვნენ, რომლებსაც ერთმანეთთან ნათესაური კავშირი ჰქონდათ. ამ პერიოდის ირანელი ისტორიკოსები იხსენიებენ ლევანის შვილების - ალექსანდრეს, იესეს და მისი შვილიშვილების კონსტანტინეს, დავითის და გიორგის, ამ უკანასკნელთა შვილების - სიმონისა და დავითს, სიმონის შვილის გიორგის, მისი შვილიშვილის ლუარსაბ II-ის , აგრეთვე ხოსროს და შაჰნავაზის სახელებს. დასავლეთ საქართველოს მეფეთაგან მოხსენიებულია ბაგრატ მეფე, სიმონის ძე მანუჩარი, მისი შვილი ათაბაგი და სხვები.