De Castor heeft vanaf 1950 tot 1980 als loodsboot dienst gedaan, maar was – samen met haar 6 zusterschepen – tevens uitgerust als vluchtschip om in geval van een oorlog met de Sovjet-Unie in 1 keer de belangrijkste leden van het Koninklijk Huis en de regering naar elders te evacueren. Het had daartoe dan ook extra speciale verzegelde brandstoftanks om desnoods een lange overtocht over de Atlantische oceaan te kunnen maken.

In het Zuid-Hollandse Numansdorp aan het Hollands Diep was een aanlegsteiger gebouwd voor de logistiek en de bevoorrading benodigd bij de evacuatie.

Het is overigens niet bekend of er inmiddels een ander schip, of vliegtuig, in gereedheid is gebracht om in geval van een oorlog naar elders te vertrekken om aldaar voor de microfoon van Radio Oranje “de strijd voort te zetten”.

Kapitein-KNIL John Luyke Roskott was een kleurrijk figuur met veel vrienden, maar ook met een grote vijand, namelijk de hoofdambtenaar van de Leger Technischedienst (LTD) in Bandoeng, genaamd Frans van der Putten, een verongelijkte, en gefrustreerde ondergeschikte van John bij de Leger Technischedienst. Mede door hem kwamen er verhalen in de Nederlands-Indische kranten en later ook in de Nederlandse media, waarin John werd beschuldigde van de moord op vaandrig Aernout op 28 februari 1948, collaboratie met de Japanners, malversaties, wapensmokkel naar Indonesische extremisten, liquidaties, waaronder met vergif, etc. Ook een aantal mede-officieren van John moesten het ontgelden. Het heeft begin jaren ’50 zelfs geleid tot een onderzoekscommissie (de Commissie-Zaaijer) en begin jaren ’60 tot een aantal Kamerdebatten met de toenmalige minister van Defensie Visser. Om zijn argumenten kracht bij te zetten schroomde Van der Putten zelfs niet om documenten te vervalsen, zoals een verslag over een onderhoud op 14 juli 1948 met generaal Spoor. Destijds de legercommandant in Nederlands-Indië.

Dr. ir. Rudolf Johan (John) Luyke Roskott is op 16 september 1902 in Djokjakarta (Nederlands-Indië) geboren als enige zoon uit het tweede huwelijk van Landrechter mr. Jonathan Luyke Roskott en Anna Charlotta Raaff. Op 26 november 1914, als John 12 jaar is, wordt overlijdt zijn vader in Batavia aan typhus. Vader Luyke Roskott laat als zeer vermogend man een enorm kapitaal na. Nadat John de middelbare school heeft afgemaakt, stuurt zijn moeder hem eind jaren ’20 naar Europa om te gaan studeren aan de TH in Delft en verscheidene Europese universiteiten. In de Duitse stad Heidelberg promoveert hij als ingenieur in de automobieltechniek.

In augustus 1927 trouwt John met Kitty Blanche van den Berg, maar scheidt van haar in 1931. In datzelfde jaar trouwt hij met Johanna (Ans) Wilhelmina Cassa, de zus van overste Cassa, de latere troepencommandant van Bandoeng en Tjimahi.

Tijdens de mobilisatie in 1941 dient John als kapitein in het KNIL.

Na de Nederlandse capitulatie in 1942 komt hij terecht in een Japans krijgsgevangenkamp in Tjimahi, waar hij vanwege zijn technische kennis de aandacht trekt van de Japanners. John wordt gedwongen te werk gesteld bij het opzetten van een Japanse Militaire Motordienst (MMD) in Bandoeng. Na werktijd wordt hij weer teruggebracht naar het kamp. Gedurende de hele Japanse bezetting neemt hij medicijnen, etenswaren en sigaretten mee voor zijn mede-krijgsgevangenen.

Mede door zijn goede verstandhouding met de humane Japanse MMD-commandant Yoishi Hamada weet John het ook enige tijd gedaan te krijgen dat het vrouwenkamp Tjihapit in Bandoeng werd voorzien van voedsel en medicijnen, maar omstreeks december 1942 loopt het spaak als Hamada’s superieuren er achter komen. Hamada wordt gedemobiliseerd en komt te werken bij het Japanse persbureau Domei.

Hieronder de Japanse interneringskaart van John.

Na de Japanse capitulatie (tijdens de ‘Bersiap’) stelt John, samen met 15 medestrijders, zijn leven in de waagschaal met het beschermen van Nederlandse gezinnen tegen de vele aanvallen van jonge, fanatieke Indonesische nationalisten (de Pemuda’s). Bij toeval ontsnapt hij aan een executie als hij de Tommygun te pakken weet te krijgen die een Pemuda op zijn buik heeft gericht en hiermee zijn belagers kan uitschakelen.

Kort daarna dient John weer bij het KNIL.

Vanuit zijn nieuwe standplaats in Semarang voorziet John tijdens de Eerste Politionele Actie (1947) de Nederlandse militairen van voertuigen, die hij geheel op eigen wijze overal vandaan weet te halen. Hij is overal te vinden waar de jongens van de T- en V-Brigade hem nodig hebben als hun ‘materiaalmeester’. Voor de Nederlandse soldaten, die aan alles tekort komen, is Luyke Roskott een soort held. Ook bij de officieren. Met name generaal Buurman van Vreeden, generaal Mojet en kolonel Huijsmans hebben zich later zeer lovend over hem uitgelaten.

Generaal Buurman van Vreeden: “De persoon Luyke Roskott stond bij de troep uitstekend aangeschreven. Hij maakte alles voor elkaar.”

Na het sneuvelen van vaandrig Rob Aernout op 28 februari 1948 in een hinderlaag van Indonesische nationalisten in Lembang, verspreidt hoofdambtenaar Frans van der Putten de meest wilde verhalen over John in de Nederlands-Indische kranten. Ook een aantal mede-officieren waar Van der Putten een enorme hekel aan heeft krijgt er van langs.

Op 12 mei 1948 wordt John door de MP in Semarang gearresteerd, verdacht van de moord op vaandrig Aernout. Hij wordt overgebracht naar de kazerne van het Korps Speciale Troepen in Batoedjadjar, waar hij ondervraagd wordt door kapitein Westerling. Vanwege de vele verhalen die over hem de ronde doen beschouwt Westerling John als een mogelijk betrokkene bij de moord. Westerling kan echter op geen enkele manier aantonen dat hij met de moord op Aernout te maken heeft gehad en moet hem laten gaan.

Na de soevereiniteitsoverdracht wordt John in augustus 1950 gedetacheerd bij de Nederlandse Militaire Missie die de nieuwe Indonesische republiek van technische hulp verleent en in mei 1953 gaat hij met zijn vrouw en eenjarige dochter Ankie met verlof naar Nederland.

(John was in 1947 gescheiden van Ans Cassa en in 1948 hertrouwd met de 18-jarige Javaanse Raden Rora Endang Hartati (Tatie) Brotosoedirdjo. Op 27 februari 1952 werd hun dochter Anna Charlotta (Ankie) geboren.)

In november 1953 keert John met vrouw en kind weer naar Djakarta terug, maar de Indonesische autoriteiten weigeren hem de toegang tot het land. Ook al zijn bezittingen zijn inmiddels door de Indonesische autoriteiten geconfisqueerd. Zonder van boord te zijn geweest keert het gezin berooid naar Nederland terug.

(Volgens John is hij het land uitgezet omdat hij tijdens zijn verlof in Nederland zijn kritiek op de Indonesische president Soekarno en zijn regering niet onder stoelen of banken stak.)

In 1954 tracht John nog een bestaan op te bouwen als handelsadviseur, maar wordt uiteindelijk in 1955 leraar op een autotechnische school te Apeldoorn, waar hij les geeft in elektrotechniek, technische automobieltechniek en bedrijfsorganisatie. Tijdens een bezoek van prins Bernhard aan de school op 20 januari 1961 heeft John nog de eer gehad hem rond te leiden.

(John is altijd in Den Haag blijven wonen, maar logeerde door de week in het pension ‘Klein Telanak’ aan de Loolaan in Apeldoorn, op een steenworp afstand van zijn school. Volgens een oud-collega was hij zeer geliefd bij de leerlingen, die hem ‘Oom John’ noemden.)

‘Oom John’ Luyke Roskott tussen zijn leerlingen van de HTS Autotechniek in Apeldoorn (1964).

Sinds zijn terugkeer in Nederland is Van der Putten doorgegaan met zijn lastercampagne tegen John en zijn mede-officieren. Het is begin jaren ’50 begonnen met uitgebreide artikelen in De Leidsche Post en begin jaren ’60 in bijna alle Nederlandse dagbladen. Vooral in De Telegraaf. Tevens schreef hij brieven aan het ministerie van Defensie. Met name ook over de betrokkenheid van John bij de moord op vaandrig Aernout, terwijl er al in 1950 een Indonesiër, genaamd Gerong, door een Indonesische rechtbank voor de moord tot 10 jaar gevangenisstraf was veroordeeld.

Op 13 juni 1950 had Van der Putten een onderhoud met de toenmalige minister van Defensie Schokking waar hij ook nog het uit zijn duim gezogen verhaal vertelde dat John Luyke Roskott 7000 Lee-Enfield geweren aan Indonesische extremisten had geleverd. Deze wapens had het leger namelijk opgeslagen in wagons die op een spoorlijn bij Cheribon stonden. Uit onderzoek door de Militaire Politie aldaar is gebleken dat de wagons door Indonesische nationalisten geplunderd waren. Vele honderden kilometers verwijderd van de plaats waar Luyke Roskott toen woonde.

En in 1961 heeft Van der Putten ook nog een uitgebreid rapport aan de toenmalige minister van Defensie Visser geschreven waarin hij weer wild om zich heen sloeg met talrijke verzonnen beschuldigingen richting Luyke Roskott. Met name over de zaak-Aernout.

Hieronder de reactie van Luyke Roskott in de Gooi en Eemlander d.d. 14 december 1961.

John heeft altijd alle beschuldigingen jegens zijn persoon met klem tegengesproken. Begin jaren ’60 heeft hij tegen een journalist gezegd: “Ik heb mij noch aan corruptie, noch aan collaboratie schuldig gemaakt. Moreel heb ik niets misdreven.” En over de hoofdambtenaar Van der Putten: “Ik heb hem altijd beschouwd als een uiterst kundig technicus. Zijn baan bij de Leger Technischedienst voor de oorlog heeft deze man, die mij nu beschuldigt, aan mij te danken.”

John was in het bezit van een schrijven van de Legercommandant Buurman van Vreeden (de opvolger van generaal Spoor), waarin staat: ‘Nadrukkelijk wordt bekend gesteld, dat de ingestelde onderzoeken nopens de tegen U ingebrachte verdachtmakingen hebben uitgewezen dat omtrent ontoelaatbare handelingen Uwerzijds niets is gebleken.’

John Luyke Roskott is in 1967 gepensioneerd en op 20 april 1978 overleden.

Zie ook mijn artikel over de moord op vaandrig-Aernout met nog wat meer informatie over Van der Putten.

Gerard de Boer.
30 januari 2026.

Op vrijdag 20 mei 1949 werd de Nederlands generaal en legercommandant in Nederlands-Indië generaal Simon Spoor slachtoffer van een vergiftiging tijdens de lunch in het restaurant van de Jachtclub in Tandjong Priok. Ten gevolge hiervan kreeg hij op maandag 23 mei 1949 om circa 9.00 uur ernstige hartklachten, waaraan hij op woensdag 25 mei 1949 om 12.15 uur op 47-jarige leeftijd is overleden.
De disgenoten van de generaal – ritmeester Rob Smulders en de hoofdaalmoezenier Verhoeven – zijn na de lunch eveneens ziek geworden. Smulders heeft vier dagen in coma gelegen en is daarna naar Nederland geëvacueerd. Ook Verhoeven is voor verdere behandeling naar Nederland teruggekeerd, namelijk met het troepentransportschip ‘Grote Beer’ met aan boord voornamelijk zieke en gewonde militairen.

(Opmerking: Aangezien de overige gasten van de Jachtclub – die exact hetzelfde hadden gegeten – achteraf niets bleken te mankeren werd een voedselvergiftiging uitgesloten.)

Volgens de officiële lezing is generaal Spoor vanwege een hartaanval op maandagochtend 23 mei 1949 in het hospitaal opgenomen. Diezelfde dag moest de korporaal Piet Teeuwen van de Militaire Politie in het ziekenhuis zijn, waar hij in gesprek raakte met een verpleger die hij kende. De laatste kijkt verbaasd naar een recept waarmee hij medicijnen moet halen voor generaal Spoor en zegt tegen Teeuwen: “Dit geef je toch niet aan iemand die is getroffen door een hartaanval?” Toen Teeuwen de verpleger om opheldering wilde vragen werd hij weggeroepen.

Een oud-officier van het Hoofdkwartier in Batavia heeft later verklaard dat de militaire autoriteiten de vergiftiging destijds bewust hebben verzwegen, ‘omdat men bevreesd was dat het toch al dalende moreel van de troepen hierdoor nog verder zou worden aangetast’. Bovendien heeft generaal-majoor dr. Simons, het hoofd van de Militair Geneeskundige Dienst, het niet nodig gevonden om sectie op het lichaam van generaal Spoor te verrichten, terwijl het hem bekend was dat diens adjudant Smulders nog met vergiftigingsverschijnselen (en in coma!) in het hospitaal lag. Overigens zijn alle medische rapporten rond de ziekte en de dood van generaal Spoor niet in de archieven bewaard gebleven.

(Opmerking: Op 27 augustus 2003 heeft Smulders tegenover ondergetekende bevestigd, dat de vergiftiging van generaal Spoor bewust is verzwegen en dat alles rond de dood van de generaal is ‘weggemoffeld’.)

Op 28 september 1950 schreef De Waarheid:
‘Onze lezers zullen zich herinneren, dat generaal Spoor al zeer plotseling overleed. Als oorzaak werd een hartaanval genoemd, ofschoon niemand in zijn omgeving ooit gemerkt had, dat wijlen generaal Spoor last van een zwak hart had.’

De Legerkoerier schreef later: ‘In mei 1949 overleed generaal Spoor plotseling. ‘Een hartaanval’, luidde de officiële verklaring. ‘Vermoord door Nederlanders’, volgens Westerling, en hij niet alleen. De ritmeester-adjudant Smulders van generaal Spoor werd na het bewuste etentje eveneens ernstig ziek en heeft in coma gelegen. Toen hij na een maand uit het ziekenhuis kwam, werd hij onmiddellijk teruggestuurd naar Nederland.’

Zelf heeft kapitein Westerling in 1952 hierover in zijn memoires geschreven:
‘De dramatische verwijdering van een der belangrijkste spelers van het Indonesisch toneel, geschiedde zo abrupt en op een zo vreemde wijze, dat vele stafofficieren van het KNIL de mening waren toegedaan, dat de generaal vergiftigd was.’

Kolonel b.d. Enno Erkelens, die indertijd in de directe omgeving van generaal Spoor verkeerde, heeft op 26 september 1994 nog het volgende aan ondergetekende geschreven: ‘Blijven de alles overheersende vragen: wie was de feitelijke moordenaar van onze generaal en wie was, of waren, diens opdrachtgever (s). De misschien werkelijk toevallige omstandigheid dat mevrouw Spoor-Dijkema niet in Batavia was, maar in Nederland op de beloofde vakantie met haar echtgenoot in Nederland zat te wachten, kan in het voordeel van de (huur)moordenaar hebben gewerkt.’

Het is overigens de vraag of men generaal Spoor bewust heeft willen vermoorden, aangezien Smulders en Verhoeven na die fatale lunch ook niet zijn overleden. Vermoedelijk heeft men hem alleen maar ernstig ziek willen maken, zodat hij naar Nederland geëvacueerd zou worden, zoals ook met de twee andere officieren is gebeurd. Feit is dat er nogal wat binnen- en buitenlandse militaire en politieke figuren waren die er alle belang bij hadden dat de generaal van het Indische toneel verdween (zie het hoofdstuk ‘motief’).

Blijkbaar was men niet op de hoogte dat generaal Spoor op één nier leefde, zodat het gif niet goed uit zijn bloed gezuiverd kon worden.

(Opmerking: Het feit dat generaal Spoor maar één nier had, staat ook te lezen in een brief d.d. 30 mei 1949 van de Hoge Vertegenwoordiger van de Kroon dr. Beel aan de fractievoorzitter van de KVP prof. Romme).

Motief.

Begin 1949 is Nederland en Indonesië het eens geworden dat nog in datzelfde jaar met een rondetafelconferentie de overdracht van de soevereiniteit van Indonesië voor 1 januari 1950 moest zijn geregeld. Generaal Spoor beschouwde dit als een persoonlijke nederlaag en liet dat ook aan Den Haag weten. Tegelijkertijd begon hij met de gedachten te spelen voor een coup.
Hierover heeft oud-kapitein Raymond Westerling in 1980 tegen oud-NRC-redacteur Peter Schumacher, gezegd: “Op een gegeven moment vroeg de generaal mij wat de reactie van het leger zou zijn als hij de macht in Indonesië zou overnemen. Ik keek daar wel van op, maar antwoordde: het hele leger zal achter u staan, op enkele generaals na, maar die kent u ook. U kunt in ieder geval op mij rekenen.” (NRC, 12 januari 1980).

Het feit dat deze inmiddels gedemobiliseerde en omstreden ex-commandant van het Korps Speciale Troepen, die inmiddels met voornamelijk Molukse paracommando’s een eigen legertje aan het opbouwen was (APRA), regelmatig voor privégesprekken met generaal Spoor op diens hoofdkwartier verscheen is niet onopgemerkt gebleven bij met name de in Batavia aanwezige agenten van de CIA en de Australische geheime dienst, die midden in de Koude Oorlog bevreesd waren dat een eventuele coup Moskou en de Indonesische communisten (de PKI) in de kaart zouden spelen.

Al kort na de Tweede Politionele Actie had een CIA-agent op 27 januari 1949 in een geheim rapport geschreven:
‘De politionele acties, die Nederland op 18 december 1948 ontketende, heeft verreikende gevolgen in termen van Amerikaanse veiligheidsbelangen, en heeft de Sovjet-Unie een krachtig propagandawapen in handen gegeven.’

Ook de correspondentie en geheime telegrammen van de Australische diplomaat Thomas Critchley in Batavia liegen er niet om. Geschreven in de maanden en zelfs nog 10 dagen voor de dood van generaal Spoor.

De opstandigheid van generaal Spoor was ook te voelen ‘in het veld’. In een in 1989 verschenen boek ‘IJsbloemen en witte velden’ beschrijft Ger Vaders, toentertijd dienstplichtig militair in Indië en later hoofdredacteur van het Nieuwsblad van het Noorden, zijn eigen ervaringen met de coupplannen van generaal Spoor.
‘Het moest er nu maar eens echt van komen om de gehoorzaamheid aan Den Haag op te zeggen. In het gebied van Djogja waar ik zat, was het een publiek geheim dat een staatsgreep werd voorbereid.’
Ger Vaders herinnerde zich dat het bevel was: alles inpakken. De munitie werd verdeeld, zelfs onder de koks en pennenlikkers. Wat er precies aan de hand was werd niet gezegd, wel dat het iets bijzonders was; geen gewone actie. De volgende dag, de 25e mei, werd het bericht voorgelezen dat generaal Spoor was overleden. Daarna kon iedereen zijn bullen weer uitpakken.

In een brief heeft kolonel b.d. Enno Erkelens later nog het volgende aan de weduwe van generaal Spoor geschreven:
‘Als generaal Spoor zich had uitgesproken voor losmaking van Nederland zou ik hem daarin blindelings zijn gevolgd. En bepaald niet als enige!’
(Erkelens aan mevrouw Spoor-Dijkema op 26 september 1994.)

Het is een feit dat de opvolger van generaal Spoor, de generaal Buurman van Vreeden, zich veel inschikkelijker toonde tegenover Den Haag, de USA, Australië en de Indonesiërs.
En dat moest men hebben!

Gerard

Inleiding.

Militie-vaandrig Rob Aernout (18 april 1911) was sinds eind 1946 werkzaam als transportofficier bij de afdeling Coördinatie Militair Vervoer (CMV) te Bandoeng. Uit hoofde van zijn functie heeft hij eens een onregelmatigheid in vrachtbrieven ontdekt en ook nog wel eens onder informantennummer 15 een verdacht transport naar het vliegveld Andir gemeld aan 1e luitenant ir. Otto Muller von Czernicki, de veiligheidsofficier aldaar. Met name over de smokkel van suiker voor de zwarte markt. Suiker was indertijd namelijk schaars en duur.

Op zaterdag 28 februari 1948 werd Aernout doodgeschoten in het West-Javaanse bergdorpje Lembang. Een paar maanden na de moord gonsde het in Bandoeng van de geruchten die anderhalf jaar later werden overgenomen door de Nederlands-Indische pers (augustus 1949) en daarna gevolgd door de Nederlandse dagbladen, waaronder De Leidsche Posten de Telegraaf. Zo zou Aernout zijn vermoord in opdracht van een aantal hoge Nederlandse officieren omdat hij te veel over hun malversaties te weten was gekomen, waaronder zelfs wapen- en opiumsmokkel.
Zelfs nog in 2005 werd de naam van prins Bernhard in dit verband genoemd.

(Opmerking: Naar aanleiding van een aantal belangrijke dossiers die de afgelopen jaren boven water zijn gekomen, betreft het onderstaande uitgebreide verslag onder meer ook een aantal aanvullingen en correcties op het boek ‘De Zaak Aernout’ dat ondergetekende, samen met voormalig NRC-redacteur Peter Schumacher, heeft geschreven en dat in 2009 is verschenen bij uitgeverij Aspekt.)

Banjoemas/Semarang.

Op 30 november 1947 wordt door Aernout een rapport opgemaakt van een onregelmatigheid in een lijst van luitenant Groenewegen van het CMV betreffende het vervoer van suiker naar of van Banjoemas.
Dit rapport geeft hij op 2 december 1947 aan majoor Brouwer van de Centrale Justitiële afdeling (CJA) te Batavia, die Aernout daarna schriftelijk opdracht geeft voor wat meer informatie. Ook overste Warmenhoven van het CMV-Batavia heeft de opdracht ondertekend. Op 8 december 1947 komt Aernout aan in Banjoemas, waar hij bij de Militaire Politie logeert. Dezelfde avond krijgt hij last van een koliek, waarvoor een arts hem een injectie en pillen geeft, maar de volgende dag is hij dusdanig opgeknapt dat hij aan zijn onderzoek kan beginnen. Echter, op 10 december krijgt hij ’s middags weer last van die koliek. Na te zijn opgenomen in het veldhospitaal van Banjoemas wordt hij op 13e december per vliegtuig naar het Militair Hospitaal te Tjimahi vervoerd.

(Op 1 september 1950 schreef De Leidsche Post dat Aernout destijds in Banjoemas bewust was vergiftigd, maar volgens het Militair Hospitaal in Tjimahi en het rapport van de Militaire Politie, waar Aernout gelogeerd had, is dit pertinent niet het geval geweest. Ook Aernout heeft zelf nooit gezegd dat hij was vergiftigd en het ook niet in zijn agenda vermeld. En blijkens de verhoren door de heer Ondang van de inlichtingendienst NEFIS-Bandoeng d.d. 3 april 1948 en kapitein Westerling d.d. 4 april 1948, die zich op last van generaal Spoor ook met het onderzoek naar de moord op Aernout heeft beziggehouden, heeft ook zijn weduwe niet over een vergiftiging gesproken.)

Notitie in de agenda van Aernout op maandag 8 december 1947.
Aankomst Banjoemas – gelogeerd MP.
Om 19.30 koliek tot 22.30 – injectie + pillen.

Als Aernout weer geheel is hersteld, meldt hij zich bij majoor Brouwer met enige bewijsstukken. Naar aanleiding van dat onderhoud stuurt Brouwer hem op 19 februari 1948 naar Semarang, waar hij de zaak verder in handen geeft van kapitein Schuringa en luitenant Marlisa van de Militaire Politie aldaar.

Lembang.

Als op de avond van de 28e februari 1948 Aernout en Muller von Czernicki in diens buitenhuis ‘Evertshoeve’ te Lembang in gesprek zijn worden ze hierin rond 22:30 uur gestoord door aanhoudend hondengeblaf. De beide militairen besluiten daarop naar buiten te gaan om eens te kijken wat er aan de hand is. Aernout gewapend met een karabijn en Muller met een Tommygun. Als er echter niets wordt opgemerkt, begeven ze zich – na nog eerst even een plasje te hebben gedaan – naar het nabijgelegen kruispunt van de Junghuhnweg, waar in een warong aan de overkant een feest aan de gang is.

Plotseling wordt er geschoten, met als gevolg dat Aernout met een zucht in elkaar zakt. Muller tracht nog met zijn Tommygun terug te schieten, doch zijn wapen weigert, waarna hij zich omzichtig terugtrekt naar de ‘Evertshoeve’.
Na zijn wapen weer in orde te hebben gebracht, tracht Muller met een salvo van ruim 18 schoten (van binnen naar buiten) de aandacht te trekken.
Gealarmeerd door de schoten komen politie-inspecteur Krijger en zijn mannen van een nabijgelegen politiepost een kwartier later aan bij het huis van Muller von Czernicki, waarna het lichaam van Aernout het huis van Muller wordt binnengedragen en nog dezelfde nacht overgebracht naar het Juliana Hospitaal te Bandoeng. Vijftien politiemannen hadden inmiddels de kampong Genteng doorzocht, maar er werden geen arrestaties verricht.

Bijzonderheden over de hinderlaag blijkens getuigenverklaringen.

In de warong van de Lembangse kampong Genteng aan de Junghuhnweg – op zo’n 25 meter afstand van de ‘Evertshoeve’ – is op de avond van de 28e februari 1948 een feest met de bijbehorende selamatan aan de gang ter ere van het heugelijke feit dat de vrouw van het kamponghoofd, de Lurah, is bevallen van een zoon. Het feest, dat tot diep in de nacht zal gaan duren, wordt opgeluisterd met Sundanese Ketjapi-muziek.

Ook een aantal guerrilla’s van het Indonesische bevrijdingsleger TNI* uit het door hun gecontroleerde district Segalaherang (regentschap Krawang) ten noorden van Lembang behoren tot de genodigden, waarvan een paar mannen gewapend zijn met een M95-karabijn omdat ze tijdens hun tocht naar Lembang wel eens Nederlandse militairen zouden kunnen tegenkomen. Later die avond komt de groep in Lembang aan.

*) Ook Djoenoedi, de man van waronghoudster Wakana waar het feest werd gevierd, was een fanatiek lid van de TNI.

Terwijl een paar Indonesiërs voor de warong nog wat zitten te praten, en er plotseling een paar honden aanhoudend beginnen te blaffen, zien ze even later in het maanlicht twee gewapende Nederlandse militairen langzaam op hen af komen lopen.
In opdracht van de TNI’ers Gara en Imong, respectievelijk districtshoofd en assistent-districtshoofd van Segalaherang, die ook voor het feest waren uitgenodigd, pakken de zich bedreigd voelende Indonesiërs hun wapens en treffen meteen voorbereidingen voor een hinderlaag.

Een van hen, genaamd Gerong, begeeft zich naar de overkant van de warong en gaat achter het struikgewas liggen. De tweede, genaamd Sabo, gaat rechts van de warong naar de overkant en neemt stelling naast het huis van Wiranta, destijds werkzaam als opzichter bij het boswezen in Lembang (dus links van beide militairen) en de derde blijft voor de warong staan. Gerong (rechts van Aernout en Muller) schiet het eerst op de zwaarst bewapende militair met de Tommygun (Muller), maar mist. Bijna tegelijkertijd schiet ook Sabo, waarbij Aernout door hem aan de linkerzijde van de hals achter het oor dodelijk wordt getroffen. Als Gerong nog een tweede schot wil gaan afvuren blijft de grendel van zijn karabijn vastzitten. Zijn makker, die voor de warong staat heeft inmiddels ook geschoten, maar weet de zigzag vluchtende Muller niet meer te raken.

Op 10 juni 1948, dus drieënhalve maand nadat Aernout en Muller von Czernicki in de hinderlaag waren gelopen werden na een tip van de assistent-districtshoofd van Lembang Raden Hajati Gandaprawira in het TNI-gebied Segalaherang tijdens een bliksemactie door een geïnfiltreerd detachement van de Algemene politie in de kampong Santja vier mannen van de destijds in Lembang aanwezige groep Indonesiërs gearresteerd, te weten: Gerong, Raub, Lekem en Mahdi. Niet veel later werd overigens ook nog een vijfde man gearresteerd, genaamd Pah Satoe, die – zoals later is gebleken – er die bewuste 28e februari 1948 helemaal niet bij is geweest.

Vanwege een langdurige ziekte van een getuige hebben ze met z’n vijven pas in januari 1950 terecht gestaan in aanwezigheid van de Nederlandse politiemannen Krijger en Manoch. Blijkens het vonnis no. 305/1949 d.d. 17 april 1950 van de Indonesische Rechtbank te Bandoeng werd alleen Gerong (die aanvankelijk bekend had) tot 10 jaar gevangenisstraf veroordeeld. Zijn vier kompanen werden vrijgesproken wegens gebrek aan bewijs. Alleen bij Gerong was namelijk een M95-karabijn thuis aangetroffen. Een huls van een dergelijk geweer was overigens ook op de plaats delict aangetroffen. Sabo – degene die het dodelijke schot op Aernout had afgevuurd – was ten tijde van het proces overigens nog steeds voortvluchtig.

(Het vonnis van 15 januari 1950 vermeldt dat Gerong weliswaar een volledige bekentenis heeft afgelegd, maar heeft hij dat later weer ingetrokken. Volgens Gerong was hij tijdens het verhoor met geweld gedwongen te bekennen. Hij zou verschillende malen met een geweerkolf zijn geslagen.)

Echter, niet lang daarna kreeg Gerong gratie van de Indonesische president Soekarno “aangezien hij genoemd misdrijf heeft bedreven om hulp te verlenen aan de strijd voor de onafhankelijkheid van Indonesië”.

De eerdere uitspraak van 10 jaar gevangenisstraf zou dus bedoeld zijn geweest om de bij het proces aanwezige Nederlandse politiemannen tevreden te stellen en tevens om aan te tonen dat de nog jonge Indonesische Republiek over een onafhankelijke rechtspraak beschikte.

Aan de andere kant is dat ergens wel te begrijpen, want als iedere Indonesische nationalist een jarenlange celstraf had gekregen voor het doodschieten van een gewapende vijandelijke Nederlandse militair dan zouden er wel heel wat van hen achter de tralies zijn verdwenen.

Opmerking:

Er is destijds in de media beweerd dat men Aernout en Muller naar buiten hebben gelokt met het nabootsen van hondengeblaf, maar het is zeer onwaarschijnlijk dat ze op circa 25 meter vanaf de achterkant van ‘Evertshoeve’ als gekken zijn gaan ‘blaffen’ terwijl er vlak achter hen de kampongbewoners en hun gasten geboeid naar een voorstelling zaten te kijken. Als het de bedoeling was geweest om de militairen te liquideren dan hadden ze wel tegenover de voordeur van de ‘Evertshoeve’ in het struikgewas in stelling gelegen (geheel uit het zicht van de feestvierders in de warong).

Trouwens, toen de Indonesiërs naar Lembang gingen stond het nog niet eens vast dat Aernout en Muller wel naar Mullers buitenhuis zouden gaan. Dat is door beide militairen pas besloten toen de Indonesiërs al onderweg waren. Aernout en Muller kwamen rond 18:00 uur bij de ‘Evertshoeve’ aan. Het is dus uiterst onwaarschijnlijk dat de Indonesiërs helemaal naar Lembang waren gegaan om de twee Nederlandse militairen te doden terwijl ze nog niet eens zeker wisten of ze daar wel aanwezig zouden zijn.

Conclusie:

De dood van vaandrig Aernout was dus niets anders dan een samenloop van omstandigheden, want als Aernout en Muller in huis waren gebleven dan was er niets voorgevallen.

(Volgens mr. A. Winsser, de officier van Justitie in Bandoeng, was het “vreemd en onverklaarbaar dat Aernout en Muller midden in de nacht op een vrij onveilige plaats gingen wandelen”.)

Dat de bij de warong aanwezige Indonesiërs uit Segalaherang zich bedreigd voelden toen twee gewapende Nederlandse militairen hen tegemoet kwamen is wel te begrijpen, want een aantal weken eerder hadden Nederlandse militairen in Rawagede een bloedbad aangericht. En Segalaherang lag in hetzelfde regentschap als Rawagede, namelijk Krawang.

Geen rampokbende.

Er is later vaak beweerd dat er bij de aanslag in Lembang sprake was geweest van een rampokbende, maar het feit dat volgens getuigen na de aanslag het feest gewoon is doorgegaan wijst daar geenszins op. Alleen de muziek was na 2 schoten even stil volgens de verklaring van Kardi, de bediende van Muller von Czernicki, op 16 april 1948.

Niemand was namelijk zo goed ingelicht over de aanwezigheid van een rampokbende als de plaatselijke kampongbevolking. Vaak wisten ze al van tevoren wanneer zo’n bende uit de bergen op weg was om met grof geweld Nederlandse inwoners te plunderen. En waar de benden kwamen, hoe klein ze ook waren, daar trok de bevolking weg, dook onder of hield zich doodstil omdat ook zij deze lieden vreesden. Dan werd er beslist geen feest gevierd.

Het is dus onwaarschijnlijk dat er ook in kampong Genteng een bruiloft zou hebben plaatsgevonden als er daadwerkelijk een rampokbende in de buurt was.

Ook blijkens de verklaring van kapitein Westerling, die met zijn Korps Speciale Troepen vlakbij Lembang in Batoedjadjar was gelegerd, waren er op de avond van de dood van Aernout geen rampokbenden in en rond Lembang geweest.

En dat het hier geen rampokbende betrof, maar de voor de bruiloft uitgenodigde Indonesische nationalisten van de TNI *), bewijst ook het feit dat de destijds veroordeelde Gerong kort daarna van de Indonesische president Soekarno gratie heeft gekregen vanwege het verlenen van hulp aan de strijd voor de onafhankelijkheid van Indonesië. Rampokbenden werden namelijk door Indonesië fel bestreden. Laat staan dat ze gratie kregen.

*) Ook de auditeur-militair mr. E. Bonn en de advocaat-generaal mr. J. Zaaijer schrijven in hun rapporten dat vaandrig Aernout door ‘extremisten’ (= de term die men destijds voor TNI’ers gebruikte) is vermoord.

Overigens heeft de in Lembang woonachtige Bouke Spaan, die met een Indonesische vrouw is getrouwd, op 8 december 2013 in een mail aan ondergetekende geschreven: “In feite had de moord op Aernout niet erg veel indruk gemaakt op de plaatselijke bevolking.”

Aernout had geen bemoeienis met de affaires bij de Leger Technische Dienst.

Later werden er allerlei zaken bijgehaald die niets van doen hadden met de dood van Aernout. Zo heeft de burgerambtenaar Frans van der Putten van de Leger Technische Dienst (LTD) in Bandoeng de aanslag in Lembang aangegrepen voor zijn eigen problemen met zijn superieuren en hen beschuldigd betrokken te zijn geweest bij de ‘liquidatie’ van Aernout, omdat hij hun ‘malversaties’ op het spoor zou zijn gekomen. Eerst in het Bataviaasch Nieuwsblad op 30 juli 1949 en 11 augustus 1949, waarbij Van der Putten samenwerkte met de hoofdredacteur Jaap Houbolt, en nadat Van der Putten in februari 1950 in Nederland was teruggekomen in een serie artikelen in De Leidsche Post, die hij samen met hoofdredacteur Henk Lina schreef. Begin jaren ’60 deed Van der Putten het nogmaals uitgebreid over in een serie artikelen in De Telegraaf, waarbij hij deze keer samenwerkte met de journalist Bart Lulofs en de valse beschuldigingen steeds groter werden.

Echter, uit verscheidene betrouwbare rapporten, waaronder van de Inlichtingendienst NEFIS/CMI, de Inlichtingen- en Veiligheidsdienst van het Basiscommando Bandoeng en de vliegbasis Andir, de Militaire Politie en de afdeling Coördinatie Militair Vervoer (CMV), is nergens gebleken dat Aernout zich ooit heeft beziggehouden met eventuele malversaties bij de Leger Technische Dienst. Blijkens de documenten heeft Aernout eind 1947 in Banjoemas alleen een onregelmatigheid in vrachtbrieven ontdekt en ook nog wel eens onder informantennummer 15 een verdacht transport suiker naar het vliegveld Andir gemeld aan 1e luitenant ir. Otto Muller von Czernicki, de veiligheidsofficier aldaar. Aernout en Muller kenden elkaar overigens al jaren. Nog uit de tijd dat ze allebei in hetzelfde Japanse krijgsgevangenkamp zaten.

Uit nader onderzoek is gebleken dat Van der Putten ook niet schroomde om een aantal verklaringen en notulen te vervalsen om zijn argumenten kracht bij te zetten. Zo is het zogenaamde ‘verslag’ van de bijeenkomst met generaal Spoor op 14 juli 1948 pas later door Van der Putten in Nederland getypt. Er worden namelijk zaken in genoemd die aantoonbaar onwaar zijn, of die zich pas eind 1949 hebben afgespeeld, zoals de kwestie-Oosterbaan dat in het ‘verslag’ door Spoor wordt aangehaald.

J. Oosterbaan, de directeur van de Leger Aanschaffings Dienst (LAD), is namelijk op verdenking van fraude op 5 december 1949 gearresteerd. Achteraf bleek deze man totaal onschuldig te zijn en is dan ook spoedig weer vrijgelaten. Spoor kan dit dus op 14 juli 1948 onmogelijk gezegd hebben, want toen de kwestie-Oosterbaan speelde was Spoor al ruim een half jaar dood.

(Kapitein Westerling heeft naar aanleiding van een artikel in de Telegraaf d.d. 23 oktober 1961, waarin ook gerefereerd werd naar zijn onderzoek in de zaak-Aernout, op 27 november 1961 in een brief aan de toenmalige minister van Defensie Visser gewezen op het onverantwoordelijk gegoochel met documenten door Van der Putten en hem krachtig de mantel uitgeveegd.)

Ook schroomde Van der Putten niet om te stellen dat een viertal mensen in Nederlands-Indië overleden waren ten gevolge van vergiftiging omdat ze “te veel wisten”, waaronder de auditeur-militair mr. W.L. Haye te Bandoeng, terwijl overduidelijk is bewezen dat ze een natuurlijke dood waren gestorven.

(De fabel als zou mr. Haye zijn vergiftigd is door mr. E. Bonn (Auditeur Militair bij de Krijgsraad te Velde) pertinent ontkent. Hij is na de dood van Haye onmiddellijk naar zijn echtgenote gegaan die hem vertelde dat de huisarts dr. Wezenbeke uitdrukkelijk had gezegd dat haar man aan angina pectoris was overleden. “Zij had dit overlijden meegemaakt”, aldus Bonn in een verklaring.)

Aernout had geen bemoeienis met de zogeheten Nakamura-schat.

Omstreeks 20 augustus 1945, enkele dagen na de capitulatie van Japan en de uitroeping van een onafhankelijke Indonesische republiek op 17 augustus 1945, had de Japanse officier kapitein Hiroshi Nakamura zich voor miljoenen aan kostbare juwelen toegeëigend die lagen opgeslagen in het Centrale Pandhuis in Batavia. Bij de arrestatie van Nakamura op 23 februari 1946 is het overgrote deel teruggevonden, maar een aanzienlijk aantal juwelen was nog spoorloos.

In De Leidsche Post van vrijdag 1 december 1950 schreef Van der Putten dat Robert Nikerk, de latere chef Personeelszaken van de Leger Technische Dienst, in 1946 in Australië een grote partij juwelen, waaronder kostbare briljanten had verkocht. Er werd zelfs gesuggereerd dat Aernout was vermoord omdat hij van plan was de Nederlandse Consul in Australië in te schakelen om te weten te komen op welke wijze Nikerk aan zijn ruime geldmiddelen was gekomen.

Op maandag 23 oktober 1961 schreef de journalist Bart Lulofs, in samenwerking met Van der Putten, in De Telegraaf dat in de tas van Aernout – die hij in Lembang vlak voor de moord naar de Evertshoeve had meegenomen – een filmrol had gezeten met gegevens uit de boeken van een Australische juwelier over een vooraanstaande autoriteit in Nederlands-Indië’ die daar voor fabelachtige bedragen aan juwelen van de Nakamura-schat had verkocht. Er werd ook nog bij vermeld dat na de dood van Aernout de filmrol uit zijn tas was verdwenen.

Maar tien jaar daarvoor had Van der Putten in De Leidsche Post van 1 december 1950 geschreven dat Jaap Houbolt, de hoofdredacteur van het Bataviaasch Nieuwsblad, de gefotokopieerde gegevens van de juwelenverkoop pas op 5 november 1949 uit Australië had ontvangen. Dat was dus 20 maanden na de dood van Aernout.
Hij kon dus op 28 februari 1948 deze informatie nooit in zijn tas hebben gehad.

Over deze zaak had Van der Putten in hetzelfde artikel ook nog geschreven dat Houbolt op 27 november 1949 een onderhoud had gehad met kolonel Bakhuijs van de Militaire Politie in Batavia. In een reactie schreef Bakhuijs op 7 december 1949:
“Meerder malen heb ik in 1949 met de heer Houbolt een onderhoud gehad, doch nimmer is hier over de Nakamura-affaire gesproken, dus ook niet op 27 november 1949.”

Overigens is het uitgesloten is het hier Nakamura-juwelen betrof, want toen Nikerk – die in Bandoeng woonde – vlak na de bevrijding van Nederlands-Indië met zijn gezin naar Australië ging om op krachten te komen van zijn Japanse internering, en waar hij tot het voorjaar van 1946 zou blijven, bevond de gehele Nakamura-schat zich nog in Batavia. En de verbinding tussen Batavia en Bandoeng – een afstand van 153 kilometer door de bergen – was tijdens de Indonesische vrijheidsstrijd (de zogeheten ‘Bersiap’) zeer moeilijk en gevaarlijk. Bandoeng was destijds een geïsoleerde stad.

Uitgebreid onderzoek heeft echter aangetoond dat het hele verhaal over Houbolt, de juwelenverkoop door Nikerk in Australië en de filmrol die in de tas van Aernout zou hebben gezeten geheel verzonnen is door Van der Putten. Het wordt ook nergens door feiten ondersteund.

Bijzonderheden betreffende het weduwepensioen van mevrouw Aernout.

Op 1 september 1950 schreef Van der Putten in De Leidsche Post en begin jaren ’60 in een serie artikelen in De Telegraaf dat na de dood van Aernout diens weduwe een militair pensioen was onthouden. Als reden werd verwezen naar het telegram d.d. 22 maart 1948 (BC/PZ/52) die kapitein Vorenkamp (in opdracht van kolonel Kooistra van het Basiscommando Bandoeng) naar de Adjudant-Generaal had gestuurd met de mededeling dat Aernout zich niet in verband met een dienstopdracht ter plaatse van het gebeurde vertoefde. Dat klopt. Aernout was op zaterdag 28 februari 1948 niet in zijn functie als Coördinator Militair Vervoer op visite in Lembang geweest.

Maar dit telegram had echter niets van doen met de ware reden dat de weduwe Aernout een militair pensioen was geweigerd. Zij had er als nabestaande van een reserveplichtige KNIL-vaandrig gewoon geen recht op. En dat wist Van der Putten ook drommels goed.

Dienst- en reserveplichtige KNIL-militairen waren indertijd nu eenmaal geen deelgenoot in enig weduwe- en wezenfonds.
Volgens de destijds geldende Nederlands-Indische wetgeving hadden de nabestaanden van een overleden dienst- en reserveplichtige KNIL-militair (zoals de weduwe Aernout) alléén recht op een uitkering krachtens de wet ‘Algemene Oorlogsongevallenregeling’ (AOR).

Deze uitkering – berekend en geïndexeerd aan de hand van het salaris dat de militieplichtige KNIL-militair als burger had verdiend – werd de weduwe Aernout bij beschikking nr. OVI/10/21192/DTB door het toenmalige ministerie van Overzeese Gebiedsdelen met ingang van 29 februari 1948 toegekend. Dat is dus de dag na het overlijden van haar echtgenoot.
Overigens is er nog nooit één weduwe van een gesneuvelde dienst- en reserveplichtige KNIL-militair in aanmerking gekomen voor een militair pensioen. En dat gold ook voor invalide dienst- en reserveplichtige KNIL-militairen. Hiertegen is trouwens zelfs in 1993 nog actie gevoerd.

Conclusie.

De zwaar gefrustreerde burgerambtenaar Frans van der Putten van de Leger Technische Dienst (LTD) heeft na het sneuvelen van vaandrig Aernout in een Indonesische hinderlaag in zijn getroebleerde visie in de jaren ’50 en ’60 in de media (met name in De Leidsche Post en De Telegraaf) talloze mensen, zowel burgers als officieren, met name zijn directe chef, de territoriale commandant van de LTD kapitein-KNIL John Luyke Roskott, zonder enige vorm van bewijs beschuldigd van betrokkenheid bij de dood van Aernout, criminele activiteiten en zelfs moord. Hij schrok er zelfs niet voor terug documenten te vervalsen en mensen te gebruiken, zoals ook de nabestaanden van vaandrig Aernout, om zijn gelijk te onderstrepen. Te veel journalisten hebben indertijd helaas Van der Putten willen geloven. Pas na het vrijgeven van alle documenten en rapporten in het Nationaal Archief in 2001 is gebleken hoe de vork echt in de steel zat.

Prins Bernhard.

In zijn boek ‘Met de dood voor ogen’ (2005) schrijft de journalist Henk Hovinga op pagina 162:

“Uiteraard houdt Aernout geen dagboek bij over wat hij dagelijks hoort en ziet. Maar hij heeft wel een simpele schoolagenda met summiere aantekeningen. Zo meldt hij op 17 februari 1948 een bezoek van Prins Bernhard.”

Nog afgezien van de zeer reële onmogelijkheid dat een dergelijk bezoek door niemand zou zijn opgemerkt, zou de ‘goed ingevoerde’ Hovinga hebben moeten weten dat de naam “Prins Bernhard” slaat op de kaderschool in Tjimahi die zijn naam droeg. Aernout schreef in zijn agenda niets anders dan dat hij er op de betreffende datum voor moest zorgen dat een groep van 147 pupillen om zes uur ’s avonds naar of van die kaderschool moest worden vervoerd. Een typische taak voor een transportofficier, wat Aernout toen was.

Nederlandse kranten meldden op 17 februari 1948 namelijk dat Prins Bernhard op die dag in Rotterdam een bezoek bracht aan zowel de Amerikaanse kruiser ‘Spokane’ als aan het het Nederlandse troepenschip ‘Zuiderkruis’.

Bronnen.

Dossier-Aernout (Rapporten, verklaringen, verhoren, notulen en correspondentie – 1948-1951).

Agenda van vaandrig Aernout (1947 en 1948).

Politierapport No. 43/M/Lembang van politie-inspecteur 1e klasse L.P. Krijger plus situatieschets van de aanslag d.d. 29 februari 1948.

Dossier-Westerling (Rapporten en verhoren, 1948, inzake de moord op Aernout).

Dossier-Zaaijer (Geheime bijlagen en processen-verbaal – 1950-1951 – vrijgegeven in 2001).

Rapporten van de Inlichtingendienst NEFIS/CMI, de Inlichtingen- en Veiligheidsdienst van het Basiscommando Bandoeng en de vliegbasis Andir, de Militaire Politie te Batavia en Semarang en de afdeling Coördinatie Militair Vervoer (CMV) te Batavia en Bandoeng (1948-1949).

Rapporten van de Auditeur Militair bij de Krijgsraad te Velde mr. E. Bonn, Batavia d.d. 1 september 1949, nr. 3244/49/AM/D en 5 oktober 1950.

Visum et repertum (rapport van de lijkschouwing door dr. G.A. van der Horst) d.d. 1 maart 1948.

Vonnis no. 305/1949, d.d. 17 april 1950 van de Indonesische rechtbank te Bandoeng betreffende Sukrija bin Nurhaja, alias Gerong.

Brief van het Hoge Commissariaat der Nederlanden, Djakarta d.d. 17 mei 1951 inzake de gratie voor Gerong door president Soekarno.

Brief van de voormalige kapitein Westerling aan minister van Defensie Visser d.d. 27 november 1961 betreffende de onjuiste beweringen en geknoei met documenten door Van der Putten in een aantal artikelen in De Telegraaf.

Brief van voormalig 1e luitenant Muller von Czernicki aan minister van Defensie Visser d.d. 25 november 1961 betreffende valse beschuldigingen door Van der Putten in de Nederlandse dagbladen.

Brief van het Ministerie voor Uniezaken en Overzeese Rijksdelen,‘s-Gravenhage, d.d. 27 juni 1951 inzake de uitkering voor de weduwe Aernout.

Algemene Oorlogsongevallenregeling (AOR) dienst- en reserveplichtigen van het KNIL. Stichting Administratie Indonesische Pensioenen (SAIP), Heerlen.

Dagbladen:

De Leidsche Post.
Leidsch Dagblad.
Nieuwe Haarlemsche Courant.
Bataviaasch Nieuwsblad.
Java-Bode.
De Telegraaf.
Leeuwarder Courant.

Gerard de Boer.

Boek.

Na afloop van de jachtpartijen werd er uitbundig feest gevierd in de plaatselijke herberg aan de Burgervlotbrug “en dat werd altijd een enorme bende”, aldus Jan Kikkert. Naar verluidt logeerde Willem III ook in dezelfde herberg.

Indertijd zijn in Zijpe twee meisjes van Willem III in verwachting geraakt, namelijk de 21-jarige Aaltje de Leeuw en de 24-jarige Jannetje Constant.

Aaltje kreeg op 9 januari 1852 een zoon, genaamd Johannes, en Jannetje op 24 april 1867 een dochter, genaamd IJda (mijn overgroot-moeder- GdB).

Naar alle waarschijnlijkheid werkten beide meisjes destijds in de herberg waar Willem III feestvierde en logeerde.

Ten tijde dat Aaltje de Leeuw van Willem III in verwachting raakte (april 1851) was de herberg namelijk in beheer van haar oom Dirk de Leeuw. Omstreeks 1865 is het beheer overgegaan naar Cornelis Constant, de broer van Jannetje. Rond juli 1866 raakte ook zij van de koning in verwachting.

Saillant detail is dat volgens Oranjehistoricus Hanno de Iongh er in Zijpe iedere maandagochtend tussen 10 en 12 uur door de gemeentesecretaris Engel Steijn geldelijke betalingen werden gedaan aan de bastaardkinderen van Willem III. Later werden deze betalingen gedaan door gemeentesecretaris Jan Abel de Boer. De bewuste administratie bevindt zich momenteel in het archief van de gemeente Velsen.

Mijn betovergrootmoeder Jannetje Constant is op 5 februari 1871 op 28-jarige leeftijd overleden. Hoogst waarschijnlijk aan tyfus of kinkhoest dat indertijd in Zijpe heerste en waaraan nogal wat mensen zijn gestorven. Haar bijna 4-jarige dochtertje IJda werd eerst verzorgd door haar oom en tante, de herbergier Cornelis Constant en Elsje Veer, en later opgevangen in het weeshuis Huize ten Strijen te Schagerbrug.

Zij is op 30 maart 1961 op 93-jarige leeftijd in Alkmaar overleden.

Gerard de Boer.

Documentatie.

Oranjehistoricus Jan Kikkert (1930 – 2017) in het dagblad Trouw d.d. 23 januari 2010.

Het Wildrijk in Zijpe waar koning Willem III regelmatig een paar dagen ging jagen.

De Belkmerweg in Zijpe waaraan Jannetje Constant woonde en waar haar dochtertje IJda is geboren. Aan het einde van de weg kwam men bij de Burgervlotbrug waar de herberg van haar broer Cornelis stond.

De broer van Jannetje, de herbergier Cornelis Constant (1836 – 1917) en zijn vrouw Elsje Veer (1835 – 1925).

Burgervlotbrug en Noord-Hollands Kanaal.

Mijn overgrootmoeder IJda Constant in de jaren ’20 van de vorige eeuw.

Hieronder de persoonlijke gegevens van mijn betovergrootmoeder Jannetje Constant en haar dochter IJda. Vervolgens de gegevens van Aaltje de Leeuw, dat andere meisje uit Zijpe die destijds ook een kind van koning Willem III heeft gekregen.

Bron: https://www.genealogieonline.nl/zijper-families/

De geboorteakte van IJda Constant (Belkmerweg 66) op 24 april 1867 en de overlijdensakte van haar 28-jarige moeder Jannetje op 5 februari 1871. Aangegeven bij de gemeente Zijpe door haar broer Cornelis Constant (aanklikken voor vergroting).

Om nog even terug te komen op de herberg bij de Burgervlotbrug, waar het een en ander zich naar verluidt heeft afgespeeld, hieronder twee advertenties. In de herberg werd indertijd namelijk ook onroerend goed verhuurd of verkocht.
De bovenste advertenties stammen uit de tijd dat de herberg in beheer was van Dirk de Leeuw (de oom van Aaltje) en daaronder toen Cornelis Constant (de broer van Jannetje) er de scepter zwaaide (aanklikken voor vergroting).

Tot slot kan nog vermeld worden dat Cornelis Constant de herberg in 1880 heeft verkocht en zich samen met een compagnon ging bezighouden met het opkopen van grote houten zeilschepen die door de opkomst van ijzeren stoomschepen overbodig waren geworden. Het sloophout en de inventaris van de schepen werden openbaar verkocht.

Bijlage.

Hieronder alle buitenechtelijke kinderen van koning Willem III.
Johannes (zoon van Aaltje de Leeuw) en IJda (dochter van mijn betovergrootmoeder Jannetje Constant) staan op respectievelijk de 10e en 84e plaats.
Bron: Hanno de Iong, auteur van het boek ‘Koning Willem III en zijn bastaarden’.
https://geschiedenis-winkel.nl/p/koning-willem-iii-en-zijn-bastaarden/

Ontvangen via mail van Hanno de Iong op 26 januari 2025.

Gerard de Boer (update 8 juli 2025).

Cover van National Geographic (oktober 2016).

Gerard

(Afbeelding aanklikken voor vergroting):

In 1979 wees koningin Juliana er nog eens op dat ons land te vol was, “ten dele overvol”.

Ondanks dat het aantal autochtone Nederlanders al jaren terugloopt, telde ons land in november 2024 ruim 18 miljoen geregistreerde inwoners. Met name door immigratie en het geboorteoverschot bij niet-westerse allochtonen.

Prognose tot het jaar 2100 uit het boek ‘Migratiemagneet Nederland’ van dr. J van Beek.

Gerard

Zie ook: 85% van de asielzoekers mag blijven.

Gerard

In 2022 bleek dat 85% van de asielaanvragen werd ingewilligd. En dat is nog steeds het geval. De reden is dat door overbelasting de bewijslast om in aanmerking te komen voor een verblijfsvergunning bij de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) is komen te liggen en niet bij de asielzoeker.

Een en ander betekent dat nogal wat asielzoekers een verblijfsvergunning hebben gekregen, en nog steeds krijgen, waarop ze eigenlijk geen recht hebben. Dus ook een uitkering, gezinshereniging, een sociale huurwoning (met voorrang), etc. En na een paar jaar en Nederlands paspoort.

Bron grafiek: Trouw/Eurostat.

Gerard

Notulen Tweede Kamer (aanklikken voor vergroting):

Fragment van het Kamerdebat:

Gerard