GIJSgeneaLOG

Overleden in Bloemendaal

2014-11-15T18:37:00.000+01:00

Huis "Meerenberg"

Op een gegeven moment begon het mij op te vallen, dat Bloemendaal als overlijdensplaats van diverse mensen in mijn genealogisch bestand voorkomt. In het begin had ik daar geen speciale aandacht aan besteed: Bloemendaal, so what! Maar na het laatste geval ben ik daar toch maar eens verder ingedoken en vond ik ook de reden: In (vermoedelijk) alle gevallen waren ze overleden in het Provinciaal Ziekenhuis "Meer en Berg", dat op het grondgebied van de gemeente Bloemendaal stond. Uit mijn (wijdere) familiekring gaat het om de volgende personen:

Antje Venker, mijn betovergrootmoeder. Zij is geboren in Amsterdam op 5 augustus 1815 en overleden in Bloemendaal op 27 maart 1887. Op 13-jarige leeftijd kwam zij met haar ouders in de kolonie Frederiksoord terecht. Daar heeft ze haar man, de geboren Texelaar Dirk Duinker leren kennen, met wie zij op 17 april 1844 in Vledder is getrouwd. Zelf zat zij vanaf 1835 al weer in Amsterdam, waar zij werkster was. Op de site van het Stadsarchief Amsterdam staat een index Patientenregisters van o.a. het Buitengasthuis en zij komt daarin voor. Op 17 mei 1852 werd zij op de afdeling Krankzinnigen opgenomen, maar niet voor lang. Zij werd alweer ontslagen op 25 mei. Dat was allemaal kort na de geboorte op 14 maart 1852 van haar vierde (en laatste) kind, mijn overgrootmoeder Antje Duinker. Was er sprake geweest van wat wij tegenwoordig een postnatale depressie noemen?

Lammegien Groen is overleden in Bloemendaal op 19 april 1921 op 46-jarige leeftijd. Zij was afkomstig van Steggerda in Friesland en getrouwd op 14 juni 1900 te Amsterdam met Cornelis Dirk Jacobus Duinker (kleinzoon van Antje Venker). Ook Lammegien verbleef jaren in de kolonies van Weldadigheid.

Catharina Cornelia Oostmeijer uit Amsterdam was ook al koloniste in Frederiksoord geweest, samen met haar echtgenoot Johannes Groen, die uit Vlaardingen afkomstig was. Zij was 80, toen zij overleed op 28 november 1893.

Anna Grunder kwam uit Nieuwe Pekela en overleed te Bloemendaal op 4 december 1909, oud 79 jaar. Zij was op 3 december 1884 te Amsterdam in het huwelijk getreden met Harmanus Snel.

Hendrik van der Vliet, geboren te Amsterdam op 11 augustus 1867, was nog geen 23 jaar oud, toen hij op 3 maart 1890 in "Meer en Berg" stierf.

Cornelis van der Vliet was horlogemaker van beroep en ook hij kwam uit Amsterdam. Op de leeftijd van 47 jaar overleed hij in Bloemendaal op 22 augustus 1870. Hij was getrouwd met Johanna Hendrika de Leu.

Wilhelmina Louisa Carolina Hesselink/Hesseling, geboren in Amsterdam op 2 october 1826 stierf op 15 mei 1914 in Bloemendaal, naar ik sterk aanneem in Huis "Meer en Berg" (of Meerenberg, zoals meest in de overlijdensakten staat).

Neeltje Scheer, geboren te Amsterdam in 1790 en overleden op Meerenberg 19 november 1861. Zij was gehuwd met Frans Jurriaan Ronkel.

Jacobus Willem le Nobel uit Middelburg, van beroep tekenaar, etser, schilder en glaskunstenaar en gehuwd met Adriana Spel, stierf in Bloemendaal op 29 december 1924. Hij werd bijna 59 jaar oud. Van hem weet ik het minst zeker, dat hij in het Provinciaal Ziekenhuis werd verpleegd.

Hendrik Johannes van de Kamer, geboren te Middelburg 9 juni 1829, vleeschhouwer, koopman, hoofdopzichter, directeur van de ‘s-Gravenhaagsche Vleeschhouwerij (1875), overleden op 1 october 1886 op "Meerenberg", echtgenoot van Cornelia Pietronella Lammers uit Geertruidenberg.

Karel Elie Numan, geboren te Schagen op 6 januari 1838, overleden op "Meerenberg" op 8 november 1919. Hij was vroeger curator, deurwaarder en bankier geweest.

"Meer en Berg" werd dus eufemistisch Provinciaal Ziekenhuis genoemd, maar het was in feite een psychiatrische inrichting, of, in de taal van toen, Krankzinnige Gesticht. Je kon er maar beter niet in terecht komen, want de toestanden daar waren erbarmelijk, mensonterend. Tegen psychische ziektes was in de 19e eeuw/begin 20e eeuw ook nog maar weinig te doen. Sigmund Freud was nog maar net met zijn onderzoeken begonnen en de eerste psychofarmaca kwamen eigenlijk pas in de jaren '50 van de 20e eeuw beschikbaar. Wel werden in een inrichting als "Meer en Berg" stevige medische experimenten op patiënten uitgevoerd, ongetwijfeld met nogal eens fatale gevolgen. Hoe het er verder aan toe ging wordt in dit artikel beschreven. Toch was Meerenberg indertijd het modernste psychiatrische ziekenhuis van Europa.

Graag zou ik willen weten, hoe Antje Venker aan haar eind is gekomen. Is zij slachtoffer geworden van medische missers, van riskante proefnemingen, van mishandelingen of zelfs moord? Ik zal er niet achter komen, want de patientendossiers zijn voor 90 procent vernietigd en bovendien niet openbaar. Ik heb dan ook maar besloten geen aangifte te doen.

Huizen en genealogie

2014-07-30T16:06:00.002+02:00

Bron: Fotocollectie gemeentearchief Ede. De Berkenlaan in Ede
omstreeks 1920 gezien in oostelijke richting. De huizen rechts
werden in 1907 gebouwd door de Edese Bouwmaatschappij.

Mijn vader is geboren te Ede op 1 mei 1908. Het precieze adres was alleen bij benadering bekend ('één van de vier Kazernestraten dichtbij het station') en volgens mijn vader was het huis al lang geleden gesloopt en bestond de straat ook niet meer. Het is ook geen wonder, dat hij het niet zo precies wist, want al na anderhalf jaar verhuisde hij met zijn ouders en jongere zusje naar Voorthuizen. Bovendien vermeldt zijn geboorteakte het adres ook niet. Het bevolkingsregister van Ede is in 1942 door brand verloren gegaan en het bleek ook nog eens, dat een Kazernestraat in Ede onbekend is (wel een Kazernelaan, al dan niet nieuw of verlengd). Zou ik er ooit achter kunnen komen, welk huis het precies was geweest?

Ik zou! Het begon met een bezoek aan de website van de gemeente Ede. Daar is sprake van een reconstructie van het bevolkingsregister en ik ben er maar eens in gaan rondneuzen. De persoonskaart van mijn vader was snel gevonden, evenals die van zijn zusje en van zijn ouders. Het woonadres in alle gevallen: Kazernestraat 2. Zijn ouders hadden zich daar op 4 october 1907 gevestigd. Maar wat ik vervolgens ook zocht en probeerde, een Kazernestraat bleef onvindbaar. Ik vond geen enkele plattegrond, vermelding of verwijzing naar deze straat. Een dezer dagen stelde ik een vraag aan het Gemeentearchief van Ede of men daar wist waar de Kazernestraat had gelegen. Prompt kreeg ik antwoord. Men kende de straat niet: "Er is jaren geleden door de heer Hartgers een overzicht gemaakt van oude straten en huisnummers naar huidige adressen. Daarin heb ik "Kazernestraat" niet kunnen vinden. Daarmee is een snelle oplossing niet mogelijk". Daarna het aanbod betaald onderzoek te laten verrichten, of zelf naar de studiezaal te komen.

Die snelle oplossing kwam er toch, nota bene via de website van de gemeente Ede (Google is onbetaalbaar!). Want die meneer Hartgers bleek nog meer te hebben gedaan, o.a. wordt verwezen naar "Handleiding bij het gebruik van de krantenknipselcollectie van de heer C. Hartgers”. Op blz. 146 van dat document het verlossende woord: In 1912-1913 is de straatnaam Kazernestraat gewijzigd in Berkenlaan! Toen ging alles van een leien dakje. De Berkenlaan bestaat nog steeds en no. 2 eveneens. De huizenrij heeft de status van gemeentelijk monument. Veel meer over deze in 1906-1907 gebouwde huizen in het monumentenregister. Google Streetview tenslotte toont Berkenlaan 2 (het eerste huis naast het praktijkgebouw) in het jaar 2009.

Een lastig raadsel is daarmee opgelost. Dit onderzoek brengt mij ertoe in een volgende bijdrage eens de huizen te laten zien, waar enkele van mijn voorouders hebben gewoond. Soms is daar een ontwikkeling in te ontdekken met betrekking tot de sociale klasse (oplopend of aflopend). Genealogie houdt zich bezig met onderzoek naar families en hun leefomstandigheden. Hoe zij waren gehuisvest is daar een essentieel onderdeel van.

De Ruslui Scholl Engberts

2014-03-24T14:58:00.000+01:00

Over de Ruslui uit Vriezenveen heb ik al diverse malen geschreven. Onder deze naar St. Petersburg verkaste families neemt Engberts een prominente plaats in (een van mijn overgrootmoeders behoorde tot die familie), maar misschien bijna nog wel meer de familie Scholl Engberts, die uiteraard daaraan is gerelateerd. De stamvader is Jan Hendrik Scholl Engberts(1801-1857), die een zoon was van Jan Engberts (ged. Vriezenveen 10 december 1747, overl. St. Petersburg 24 april 1803) en van Johanna Frederika Scholl (geb. Vriezenveen 1763, overl. Almelo 9 januari 1841). Jan Hendrik trouwde op 8 december 1831 te Vriezenveen met Johanna Geertruida Jansen en hij deed zaken in St. Petersburg als firmant van Smelt, Engberts & Co. Het echtpaar kreeg 8 kinderen, die tussen 1834 en 1848 zijn geboren in Almelo. Van hen is Lucas Jan degene, die in St. Petersburg diepe wortels heeft geslagen. Hij trouwde in 1863 met de Russische Daria Semenowna Alekseeff, bij wie hij maar liefst 8 zonen en 5 dochters verwekte. Over het lot van deze kinderen is niet in alle gevallen veel bekend, maar ik zal ze nu verder de revue laten passeren:

Volgens De Nederlandsche Leeuw van 1893 zou Johan in 1891 zijn overleden in St. Petersburg. In een adresboek uit 1898 wordt een Jan Lukich Sholl-Engberts genoemd, die in 1897 zou zijn bevorderd van cornet tot luitenant bij de Russische grensbewakingstroepen en in 1902 tot kapitein van de Сhernomorskaya brigade (Zwarte Zeebrigade, Batum). Na 1902 wordt hij daar niet meer genoemd. Hij wordt niet bij de kinderen van Lucas Jan genoemd, maar hij hoort er ongetwijfeld wel bij. Loeka was firmant van het confectiebedrijf Paul Carlson en later sigarenhandelaar. Hij moest na de Russische revolutie het land uit, samen met zijn Russische vrouw Maria Fedorof. Beiden zijn waarschijnlijk in Berlijn overleden. Herman was eveneens met een Russische getrouwd, namelijk Euphrosina Jakobl. Van hem was tot voor kort vrijwel niets bekend, maar kort geleden ontdekte ik toch, dat hij tenminste 2 zonen had en wel Georgij geboren in 1888 en Nikolai in 1896, beiden in St. Petersburg. Georgij Hermanovich Shol-Engberts had de Nederlandse nationaliteit en werd in 1938 te Gorki door de Sovjets opgepakt en in 1940 ter dood veroordeeld, zo ontdekte ik op deze website. Hij wordt gerekend tot de slachtoffers van door de Sovjet-Unie gepleegde genocide.

Braziliaans visum van Nikolai Scholl Engberts

Nikolai kwam in Shanghai (China) terecht, waar hij zeker al in 1938 woonde en tot 1953 is gebleven. Hij emigreerde van daar met zijn in Sretensk geboren vrouw Tatiana Okropiridze naar Brazilie, zoals uit de afbeelding blijkt. Toen was hij brandweerman van beroep. Zij gingen omstreeks 1968 naar de U.S.A. Hij had een zoon Serge ("Sergei Scholl"), die in 1952 in Shanghai is geboren en in 2004 in Vineland (New Jersey) is overleden.

Waarschijnlijk Jacow,
zie toelichting onder.

Jacow was militair bij het 7de siberische kozakken regiment, verder niets bekend. Dochter Daria zou met een legerofficier met de naam Teterjabikow zijn getrouwd. Dan is zij identiek aan Dora, die nog in 1933 in St. Petersburg wordt genoemd. Leonid was ingenieur en arbeidsinspecteur der Pbjar gasfabriek te St. Petersburg, maar verder is niets bekend. Margarita was getrouwd met de guards kolonel Nikolai Nikolski. Deze deed dienst in Revel (een oude naam voor Tallinn in Estland). Esper (Russisch voor Jasper) was eigenaar van de wasserij Paul Carlson en verbleef in latere jaren in Riga op het adres Kalucunna iela 32a-4. In 1942 woonde hij in Londen, samen met zijn vrouw Maria Shmileff, die daar heeft gestudeerd. Ook zij hadden tenminste 2 zonen, namelijk Esper (1914-ca.1967), die getrouwd was met Ludmilla uit Riga (met de laatste heb ik een aantal jaren geleden telefonisch contact gehad, toen zij in Oberstdorf in Duitsland woonde. Inmiddels zal zij zijn overleden). De andere zoon was Lucas, geboren te Olilla (Finland) op 29 juli 1915, die op 30 april 1942 in Eastbourne in Engeland is overleden. Hij was sergeant. Over het leven van Erast is mij niets bekend. Joanna trouwde met de Shell employé Egbert Diederik Kruijtbosch en overleed in Londen in 1935. Zij was vertaalster Russisch-Duits en van religie Grieks-Katholiek. Jongste dochter Elisaweta is waarschijnlijk Betsy, die nog in 1922 wordt genoemd in St. Petersburg. Over de andere dochter Nadezda weet ik helemaal niets.

Sholl Engberts komt als familienaam nog steeds in St. Petersburg voor. In elk geval was er een biochemicus met de voornaam Andrej Dimitrievich. (ca. 1955-2004) en zijn weduwe Elena Sholl-Engberts, geboren Sokolova, was directeur van het farmaceutisch bedrijf Vital Development Corporation. Op mijn verzoeken om genealogische informatie heeft zij helaas nooit gereageerd. Verder nog ene Natalia Adolfovna Sholl-Engberts, ene Tatiana Sholl-Engberts (geb. te St. Petersburg op 15 december 1970) en ene Elisabeth Dimitrievich Sholl-Engberts, mogelijk dus een zus van Andrej.

Scholl Engberts is een familie, die mij op de een of andere manier fascineert. Aanvullende gegevens zijn dan ook meer dan welkom!

Bij het portret van (waarschijnlijk) Jacow: Ik vond deze afbeelding op 14 april 2014 in een Russisch tijdschrift over de Russisch-Japanse oorlog 1904-1905. Hij wordt daar aangeduid als 'podesaul', wat overeenkomt met de rang van stafkapitein (bron). Het is niet geheel uit te sluiten, dat het hier gaat om zijn oudere broer Jan, maar die zat voor zover bekend niet bij de Kozakken en kan dus ook geen 'podesaul' zijn.

Stadsoproer

2014-02-24T13:15:00.001+01:00

Palingoproer, prent in l'Illustration, augustus 1886.

Toen ik van de week beelden op de TV zag van op de straat opgebaarde lijken van slachtoffers van het excessieve geweld door de machthebbers in Kiev moest ik onwillekeurig denken aan Amsterdam 1886: het Palingoproer in de Amsterdamse Jordaan. Nee, de omstandigheden tussen Kiev 2014 en Amsterdam 1886 zijn totaal niet te vergelijken. Toch was er een grote overeenkomst: veel vooral jonge mensen werden slachtoffer van het geweld. In Amsterdam werden op 26 juli 1886 maar liefst 25 mensen gedood door rondvliegende kogels. Waarom ik erover begin? Omdat het past in het concept, dat mij sinds het begin van GIJS'geneaLOG alweer bijna 10 jaar geleden voor ogen staat: iets van mijn persoonlijke familiegeschiedenis voor een breder publiek interessant maken. Het palingoproer in Amsterdam raakt mij inderdaad, omdat een van de 25 dodelijke slachtoffers een familielid betreft, de 23-jarige Johannes Hendricus van der Vliet. Hij was pas 2 jaar getrouwd met Magdalena Johanna Louisa Muller en vader van 2 zoontjes: Johannes Hendricus jr. was anderhalf jaar, Jan Louis Wilhelm net 3 maanden. Hij woonde in de Tweede Weteringdwarsstraat 56. Van beroep was hij timmerman en opzichter.

In ieder geval raakte hij verzeild in een stadsoproer, dat later bekend zou staan als het Palingoproer. Op internet is er veel over te vinden en er zijn zelfs wetenschappelijke studies aan de achtergronden van het drama gewijd. In het kort was het volgende aan de hand:

Zo rond 1886 was sprake van toenemende maatschappelijke spanningen tussen de gegoede burgerij en de arbeidersklasse, zoals die bv. uit de volkswijk de Jordaan. Socialistische figuren als Ferdinand Domela Nieuwenhuis kregen meer aanhang en de ontevredenheid onder de arbeiders nam grotere vormen aan. Ze voelden zich bevoogd door de gegoede burgers, die hen bv. een oud vermaak, het zg. palingtrekken had verboden. Daarbij werd vanouds een touw over de gracht gepannen, waaraan een levende paling werd vastgebonden. Vanuit een bootje moest men proberen de paling los te trekken. Wie dat lukte mocht de paling houden (en naderhand opeten), wie het niet lukte viel meestal in het water. Grote pret bij de omstanders uiteraard. In 1886 gold al lange tijd een verbod, maar toch organiseerde een aantal Jordaners het festijn op 25 juli in de Lindengracht. Wat er toen precies is gebeurd staat in dit artikel. De politie kreeg er lucht van en greep in, tot groot ongenoegen van het publiek. Rellen waren het gevolg, maar 's avonds werd het toch weer rustig. De volgende morgen echter braken toch weer rellen uit en het politiebureau werd door een woedende menigte belaagd. De politie riep de interventie van het leger in en vervolgens is alles compleet uit de hand gelopen. Barricades werden opgeworpen, er werd met van alles gegooid en tenslotte schoot het leger met scherpe munitie terug. Het gevolg: 25 doden en vele gewonden, waaronder een aantal toevallige voorbijgangers. De namen van de dodelijke slachtoffers stonden in de krant vermeld, maar de lijst is niet compleet.

De lijken werden alle overgebracht naar het Binnengasthuis, waar een overlijdensakte werd opgemaakt. Ze zijn hier en hier in te zien, alle gedateerd 28 juli 1886. Akte 5930 is die van Johannes Hendricus van der Vliet. De begrafenissen verliepen zonder incidenten.

Voorname graven onder het gras

2014-01-24T14:12:00.000+01:00

Helemaal na mijn bijdrage van 29 december 2013 over Spaanse graven en gravinnen zou de titel van vandaag voor verwarring kunnen zorgen. Er zijn immers graven en graven. Nu is de andere betekenis aan de orde. Grafstenen van eertijds voorname mensen, die vele jaren waren verdwenen, maar eind 2013 weer zijn opgedoken in Winschoten, volgens een bericht in het Dagblad van het Noorden van dinsdag 19 november 2013. De mensen die in het artikel worden genoemd en getoond heb ik al eens eerder genoemd op dit blog en wel hier. De familie Fresemann Viëtor was een vooraanstaande familie in het Winschoten van de 19e eeuw. Daarbij was Jan Fresemann Viëtor (1784-1852) naar mijn idee een stuk belangrijker voor de stad dan zijn gelijknamige kleinzoon, naar wie wel een straat is vernoemd, maar naar zijn opa niet. Grootvader was een belangrijke ondernemer en notaris met grote verdiensten voor de stad, terwijl kleinzoon weliswaar ook notaris was, maar vooral een wetenschapper (hoogleraar Encyclopedie der Rechtswetenschap, Staathuishoudkunde, Statistiek en Staatkundige Geschiedenis 1877-1881) aan de Rijksuniversiteit in Groningen. Daarnaast was hij voor zover ik weet curator van het gymnasium in Winschoten. Hij is ook niet in Winschoten begraven, maar in de stad Groningen.

De kleinzoon

Klik op de afbeeldingen voor een groter formaat!

Brazilië

2014-01-05T12:00:00.000+01:00

In mijn vorige blogpost had ik het o.a. over naar Brazilië geëmigreerde familieleden, met name Cornelis van der Vliet, diens vrouw Johanna Adriana Zimmermann en zijn broer Francis. Ik ben verder gaan zoeken, o.a. ook op familysearch.org. Daar had ik al gauw succes, want de Braziliaanse aanvragen voor een visum zijn geïndexeerd. Sterker nog, er zijn scans van beschikbaar. Als voorbeeld laat ik van Francis van der Vliet een exemplaar zien uit 1945. De andere zien er soortgelijk uit. Van Francis zijn er nog een paar: uit 1946, 1960 en 1963. Uit een van die documenten blijkt, dat Francis een dochtertje met de naam Claire had, die omstreeks juli 1945 geboren moet zijn. Misschien in Brussel? De naam van zijn echtgenote had ik toen nog niet. Maar verderop in de lijst komt zij voor als Edmee Anne van der Vliet, compleet met dochtertje Claire-Marion van 5 maanden. Dat kan niet missen. Zij is geboren te Brussel op 27 februari 1920 als dochter van René Reding en Claire Dumont. Als je dat dan allemaal hebt, dan kan verder worden gezocht op internet en vind je ook hun in het buitenland woonachtige nakomelingen. Inmiddels heb ik dit verwerkt in de database. Hieronder de pasfoto's.

Prachtige bron dus voor de zoektocht naar mensen, die in de 20e eeuw naar Brazilië zijn vertrokken.

Francis van der Vliet 1946

Anne Edmee Reding 1946

Francis van der Vliet 1960

Francis van der Vliet 1963

Cornelis van der Vliet 1947

Johanna Adriana Zimmermann 1947

Een heuse Spaanse gravin in de familie

2013-12-29T13:32:00.002+01:00

Afbeelding: Wikipedia

De laatste tijd heb ik mij weer wat intensiever met de familie Van der Vliet (de naam van mijn moeder) beziggehouden en daarbij toch nogal wat nieuwe familieleden ontdekt, voornamelijk in Amsterdam. De stamvader komt weliswaar uit Breukelen, maar sinds ca. 1750 zijn leden van de familie neergestreken in Amsterdam en dan vooral in de Jordaan. Arbeiders, winkeliers, handwerkslieden, dat soort mensen. Niet wat je noemt de hogere klasse. Daartoe behoorde ook het gezin van Willem van der Vliet (geb. 1863) en Geertje van der Veen (geb. Stavoren 1880). Hij was timmerman en aannemer van bouwwerken. Van hen waren mij 4 kinderen bekend (Gerard, Cornelis, Francis en Elizabeth Johanna), maar uit een eerder huwelijk had hij ook nog 3 kinderen, waaronder een zoon Willem. Bij nadere beschouwing bleek dit niet een "dertien in een dozijn" gezin te zijn, mocht zoiets dan al bestaan. Ik mis nog wel wat gegevens, maar die zal ik o.a. via uittreksels van persoonskaarten zien te vinden.

Gerard werd automobielhandelaar. Hij was getrouwd met Maria Jacoba Gmelich Meijling en overleed in 1955. Cornelis ontdekte ik in het Amsterdamse bevolkingsregister, als 'chauffeur' komend van Deventer in 1931 en in 1935 vertrokken naar Soerabaja. Hij vestigde zich 22 augustus 1946 weer te Amsterdam, komende van Paramaribo en vertrok 25 februari 1947 naar Rio de Janeiro. Van beroep was hij toen planter. Ik heb het internet afgespeurd en vond hem vermeld in enkele officiële Braziliaanse stukken, maar ook op de site Wazamar, waar staat:

Kees van der Vliet (Cornelis van der Vliet), een oud-indischman, houtvester bij de firma Klabin te Monte Alegre (aldaar een grote papierfabriek), later bij de firma Lutcher in Candoi, vestigde zich in Carambeí, waar hij meewerkte aan het landmeten van de fazenda Areiao die aan het eind van de vijftiger jaren werd verkocht. Hij kocht daar ook een areaal land, waarop hij ging boeren. Na zijn overlijden ging zijn vrouw met beide zoontjes terug naar Nederland. Deze laatsten kwamen, toen zij volwassen waren terug naar Carambeí, waar zij trouwden en hun bedrijf begonnen op het land eertijds door hun vader gekocht.

In 1960 verkreeg hij per decreet de Braziliaanse nationaliteit. Zijn kinderen wonen kennelijk nog in Brazilië, ik zal proberen contact te leggen. Zijn vrouw Johanna Adriana Zimmermann, geb. Soerabaja 14 april 1922, zal ik ook verder zien te achterhalen. In 1982 verbleef zij nog in Brazilië.

familiewapen

Maar ik vond ook Francis van der Vliet, geboren te Amsterdam op 14 februari 1914. Als vertegenwoordiger van de KLM heeft hij van 1935 tot 1937 in Kopenhagen gezeten. In 1939 woonde hij in Wenen. Ik vermoedde, dat hij ook in Brazilië heeft gewerkt en dat blijkt te kloppen. Als KLM'er zat hij vanaf 1946 in Rio de Janeiro. Francis blijkt later o.a. gewerkt te hebben voor het Verolme concern. Tot mijn grote verrassing bleek hij een in Mexico op 3 september 1964 geboren dochter te hebben met de exotische naam Maria Leonor Mónica van der Vliet y Campero, condesa de Alcaraz. Haar eerste voornaam wordt in het dagelijks gebruik weggelaten of ze heet ook wel gewoon Mónica van der Vliet. De (Mexicaanse) moeder heet Leonor de Campero y Escalante, condesa de Alcaraz, die in 1990 is overleden. Toen heeft Mónica van de Spaanse autoriteiten toestemming gekregen de titel "condesa de Alcaraz" van haar moeder over te nemen. Condesa is Spaans voor gravin. Alcaraz is een gemeente in de Spaanse provincie Albacete in de regio Castilie-La Mancha met een oppervlakte van 371 km2. In 2012 telde Alcaraz 1597 inwoners.

Burgerlijk huwelijk met Manuel Camacho Solis november 1996
Bron

In 1982 was Francis presidente CONSORCIO MARITIMO INTERNACIONAL, S.A. te Mexico. Mónica is in november 1996 in het huwelijk getreden met de vooraanstaande Mexicaanse politicus Manuel Camacho Solís, een vroegere minister van Buitenlandse Zaken, presidentskandidaat en burgemeester van Mexico Stad.

Ik duik hier dus nog verder in, maar geloof mij, dit was een totale verrassing. Een Spaanse adelijke in de familie van der Vliet, wie had dat kunnen denken.

Supersnel begraven

2013-09-06T13:55:00.000+02:00

Begraafboek Heiligewegs- en Leidsche Kerkhof - DTB 1268, p.127vo

In Nederland vindt de begrafenis van iemand plaats binnen 6 dagen na het overlijden, met een minimum van 36 uur, de dag van het overlijden niet meegerekend. In uitzonderingsgevallen kan de termijn van 6 dagen worden verlengd. Dat betekent dus, dat iemand die op bv. 15 augustus is overleden, op z'n vroegst op 17 augustus vanaf 12.00 uur mag worden begraven. De reden hiervoor is ongetwijfeld, dat in de tussentijd aan allerlei formaliteiten moeten worden voldaan, een eventuele lijkschouwing moet kunnen worden verricht, voorbereidingen moeten worden getroffen, en familie de gelegenheid heeft aan te reizen.

In de vergane eeuwen was dit niet anders, hoewel van wetgeving misschien geen sprake was. De praktijk was zo en is dus zo gebleven. Ik kan mij wel voorstellen, dat in heel speciale gevallen, zoals bij zeer besmettelijke ziekten zoals de pest, altijd geprobeerd werd de lijken zo spoedig mogelijk onder de grond te krijgen, desnoods in een massagraf. Dat daarbij het overzicht, en een bijbehorende registratie, soms ontbrak is begrijpelijk. Het is een van de redenen, waarom - speciaal in de steden - bepaalde begrafenissen niet zijn terug te vinden. Normaal gesproken echter werd iemand na zo'n 3 tot 5 dagen begraven. Uitzonderingen op deze regel ben ik maar zelden tegengekomen.

Van de week ben ik op zo'n uitzonderlijk geval gestoten. Op 11 augustus 1808 overleed in Amsterdam de 2 1/2 jarige Christiaan van der Vliet. Hij werd begraven op 16 augustus 1808. Niets bijzonders mee aan de hand dus. Maar er was meer: Met hem werd zijn iets oudere broertje, de net 4 jarige Cornelis begraven en hij was pas de vorige dag overleden, op 15 augustus. Kennelijk is toen besloten om hem maar meteen samen met Christiaan te begraven, wat overigens goed te begrijpen valt. In de huidige tijd zou zoiets dus niet meer voorkomen, ongetwijfeld zou nu worden besloten de begrafenis minstens een dag uit te stellen.

De beide jongetjes waren de kinderen van de timmerman Cornelis Gerrits van der Vliet (1768-1826) en van Christina Hanegraaf (1765-1827) in de Runstraat, die nog altijd bestaat. Hun oudere broer Gerrit (1792-1840) is mijn voorvader.

Oom To en tante Diek

2013-08-18T16:56:00.001+02:00

Huiskamer Dordrecht ca. 1920

Wat een sfeerbeeld! Een tijdperk gevangen in één plaatje. Zo zag het gezinsleven er in de twintiger en dertiger jaren van de vorige eeuw in een doorsnee middenstandsgezin uit. In dit geval een huiskamer in Dordrecht, het moet de Krispijnseweg 123 zijn geweest. Vader, moeder en hun twee zonen, vreedzaam rond de tafel. Het is een van de favoriete foto's uit mijn collectie.

Ik zal het gezin nader voorstellen: Vader Tobias Hermanus Snel ('oom To') was boekdrukker en letterzetter, net als zijn vader overigens. Geboren in Amsterdam op 21 maart 1876 en overleden in Apeldoorn op 18 juni 1961 volgens zijn overlijdensadvertentie. Moeder Dieka Helena Slootweg ('tante Diek') kwam uit De Lier, waar zij op 18 november 1879 is geboren. Vader Arie was bij de politie. Zij trouwden op 26 mei 1904 in Amsterdam. Van de beide jongens kende ik tot voor kort eigenlijk alleen hun voornaam: de oudste was Herman, zijn broertje heette Dick. Uit de al genoemde overlijdensadvertentie wist ik nog, dat Herman in Apeldoorn moet hebben gewoond, Dick in Eindhoven. En kennelijk had Dick kinderen.

Apeldoorn October 1960: oom To en tante
Diek met achter hen mijn moeder

Tobias was een broer van mijn grootmoeder Johanna Cornelia Snel. Haar heb ik nooit gekend, omdat zij een paar maanden voor mijn geboorte is overleden. Maar oom To en tante Diek heb ik diverse keren ontmoet, zonder speciale herinneringen aan ze te hebben. Mijn ouders gingen zo nu en dan op bezoek in Apeldoorn en een enkele keer ging ik mee. Herman en Dick waren dus neven van mijn moeder, maar veel contact zal er niet zijn geweest. Mijn nieuwsgierigheid was gewekt, maar vreemd genoeg kon ik maar bitter weinig gegevens over mijn beide achterneven (heet dat zo?) vinden. Vaag herinnerde ik mij, dat Herman zeeman was. Wel vond ik nog niet zo lang geleden zijn complete voornamen (Herman Gerhard Willem), maar Dick was en bleef "Dick A." Enigszins voor de hand lag de naam Dirk Arie. Speurtochten in bv. de collectie familieadvertenties bij het CBG, historische kranten en diverse databases leverden niets op. Zonder exacte voornamen en geboortedata was het ook niet doenlijk hun persoonskaarten bij het CBG op te vragen. Toch ben ik ze deze week op het spoor gekomen en dat ging zo:

Tobias Hermanus Snel komt voor in de zg. "overgenomen delen" van het Amsterdamse stadsarchief. Daaruit bleek, dat hij in 1903 was verhuisd naar Zaandijk (adres A42). Vervolgens heb ik via familysearch.org nog eens gekeken naar de trouwakte en inderdaad, in 1904 woonde hij in Zaandijk. Zouden Herman en Dick daar geboren kunnen zijn? Hun geboorteakten zijn in principe openbaar (na 100 jaar), maar moest ik ervoor naar het archief in Zaanstad, of stonden ze online? Dat laatste bleek niet het geval te zijn, maar gelukkig wel de registers 1903-1912, ook bij familysearch. Toen was de datum van de geboorteaangifte (wat dus iets anders is dan de geboortedatum) snel gevonden, althans van Herman (8 februari 1905), maar van Dick geen spoor. Was het gezin voor 1912 naar Dordrecht verhuisd? Dat zou goed kunnen, dus heb ik dezelfde route gevolgd naar de index op de geboorteregisters van Dordrecht. Jawel, Dirk Arnold Snel's geboorte werd daar aangegeven op 25 augustus 1908.

Nu kan ik aan de gang gaan met hun uittreksels persoonskaarten van het CBG (kost een paar euro, maar dat moet dan maar) en ik zal meteen de kaart van hun moeder Dieka Helena Slootweg opvragen, want haar overlijdensdatum blijft ook nog een mysterie. Op de kaarten staan ongetwijfeld ook de gegevens van hun vrouwen en op die van Dick hoop ik de namen van zijn kinderen aan te treffen. Kan ik misschien eindelijk eens gaan kennismaken met mijn achter-achterneven of -nichten.

Wel blijkt al uit internet vondsten, dat Dick als technicus bij Philips heeft gewerkt en in 1959 in het Duits een lijvig boekwerk heeft geschreven over 'Magnetische Tonaufzeichnung", dat antiquarisch nog altijd te vinden is.

Aanvulling van 20 augustus: Dan een tip voor iedereen, die gegevens over personen zoekt in oude kranten. Ik heb nu gezocht op de initialen (dus bv. "H G W Snel", inclusief de aanhalingstekens) in de kranten database (kranten.kb.nl) en vond onder meer de opleiding van Herman in Rotterdam tot stuurman op de grote vaart, zijn diploma's en uiteindelijk zijn bevordering tot 1e stuurman bij de K.P.M. in Ned.-Indië en zijn adressen in Batavia en Medan (in 1939). Als klap op de vuurpijl zijn huwelijk met M(athil) van der Werff op 21 december 1933 in Batavia. Uit dit huwelijk klaarblijkelijk ook een kind, volgens een passagierslijst.

Ook zoeken op "D A Snel"en "Snel-Ridder" leverde resultaat op, en wel de geboorte van dochter Ank Snel in januari 1943 en van Leontien Snel op 24 mei 1944 in Eindhoven. Is Leontien wellicht de uit de '60-er jaren bekende zangeres?

Geliquideerd in Hillegom in 1945

2013-08-04T15:39:00.000+02:00

J.J. Pluymackers in 1941

J.J. Pluymackers in
1944-1945 als SS'er

Dat Joseph Johann Pluymackers in de tweede wereldoorlog de zijde van de Duitse bezetter koos is niet zo verwonderlijk. Immers, hij was geboren op 16 april 1902 in Eschweiler bij Aken uit het huwelijk van Johann Joseph Pluymackers (geboren te Luik op 22 december 1861 en overleden op 20 october 1918, diens vader Jean Jacques was hoefsmid, moeder Josephine Chainaye naaister) en de Eschweilerse Catharina Altenweg (1870-1927). Zijn jeugd en zijn gehele schooltijd bracht hij door in Eschweiler en Aken en ook zijn opleiding tot smid gebeurde bij onze oosterburen. Zijn Belgische vader heeft zich op 15 maart 1921 tot Nederlander laten naturaliseren. Zo kreeg Joseph dan wel een Nederlands paspoort, maar hij zal zich toch nauwelijks Nederlander hebben gevoeld. Wegens broederdienst hoefde hij ook niet te dienen in het Nederlandse leger. Wel sprak hij uitstekend Nederlands en heeft hij vanaf rond 1925 tot in elk geval 1944 op diverse adressen in Amsterdam gewoond. Zijn beroepen waren smid, lasser en bankwerker. Op 25 juli 1928 werd hij failliet verklaard. Hij trouwde op 23 october 1941 in Amsterdam met de kapster Catharina Scheben, nota bene de gescheiden echtgenote van zijn oudere broer Andreas. Zij is geboren op 5 december 1898 te Keulen. Uit dit huwelijk geen kinderen.

Op een gegeven moment heeft hij zich aangemeld bij de W.A. (dat waren de geuniformeerde troepen van de Weerafdeling van de N.S.B.) en werd hij "ter gelegenheid van de verjaardag van den Leider" op 11 mei 1944 door de Commandant der W.A. als een der 'Frontkameraden' van Heerban I (Amsterdam en 't Gooi) van weerman tot wachtmeester bevorderd. Het is aannemelijk, dat hij kort daarop naar de S.S. is overgestapt.

Pluymackers' tweetaligheid maakte hem uiterst nuttig voor de Duitse bezetters. Tegen het einde van de oorlog bleek hij in Noordwijkerhout gelegerd te zijn en als tolk voor het Krijgsgerecht in Leiden te werken. In zijn (geuniformeerde en gewapende) vrije tijd echter fietste hij graag de 5 km naar de Ambachtstraat in Hillegom, waar enkele dames woonden, die door hun plaatsgenoten 'moffenmatrassen' werden genoemd. Zo ook in de avond van de 10e februari 1945. Na 20.00 uur (toen de Sperrtijd begon en niemand zich meer op straat mocht vertonen) trof hij op straat twee mannen aan, waarvan één een joodse onderduiker was. Door allerlei spannende verwikkelingen kreeg Pluymackers diverse belastende documenten in handen, die een groot gevaar konden opleveren voor meerdere mensen, o.a. ook voor het Hillegomse politiekorps. Vervolgens ging hij alsnog op bezoek bij de dames in de Ambachtstraat.

Grafteken op IJsselsteyn

Dat had hij beter niet kunnen doen. De Hillegomse verzetsgroep besloot intussen namelijk, dat de documenten nooit en te nimmer in handen mochten komen van de Duitsers in Noordwijkerhout en de S.S.'er (op dat moment kenden ze zijn naam nog niet) dus neergeschoten moest worden. Dat zou gebeuren door twee leden van een Knokploeg met hulp van een politieman. Uiteindelijk werd deze klus laat in de avond geklaard (na een vuurgevecht, dat wel) en werd Pluymackers in aller ijl provisorisch begraven in de Van den Endelaan. Later is het stoffelijk overschot naar de Algemene Begraafplaats overgebracht en tenslotte op 1 mei 1959 opnieuw herbegraven op de Duitse militaire begraafplaats IJsselsteyn in Venray.

Het is werkelijk verbazingwekkend, hoeveel informatie tegenwoordig door enkel online onderzoek boven water gehaald kan worden. Zelfs over iemand als Joseph Johann Pluymackers.

Portretfoto's: particuliere collectie
Bronnen o.a.:
Hillegom '40-'45, auteur Frans Out, uitgave Boekhandel Stevens, Hillegom 1987. Het hoofdstuk over de aanslag is hier na te lezen (geplaatst met toestemming van de uitgever).
Militieregisters.nl
http://www.shgv.nl/Naturalisaties%20pet-spe.htm
Familysearch.org
kranten.kb.nl
www.hinkepink.nl
Stadsarchief Amsterdam

Van levende koopman tot dode matroos

2013-08-01T22:35:00.000+02:00

Vele jaren heeft het mij gekost de overlijdensdatum van Roelof Hesselink te vinden: 6 januari 1794. Normaal gesproken zou het een fluitje van een cent moeten zijn geweest. Zijn doopdatum in Amsterdam (8 mei 1757), de namen van zijn ouders, zijn beroep ten tijde van zijn ondertrouw te Amsterdam op 11 juli 1783 met de Amsterdamse Johanna Maria van Leeuwen (hij was tabakskoper), de gegevens van zijn vijf kinderen, het was mij allemaal bekend. En toch bleef zijn sterf- en/of begraafdatum onvindbaar. Terwijl de administratie van begraven personen in Amsterdam ook voor 1811 al aardig sluitend was. Was hij uit de hoofdstad vertrokken? Dat leek onwaarschijnlijk, want zijn vrouw is in Amsterdam overleden op 4 februari 1827. Zoektochten in diverse andere databases, o.a. van de VOC opvarenden, leverde niets op.

Fregat eind 18e eeuw.
Aan boord ca. 270 man en ca. 40 kanonnen

Wat een geluk dat Napoleon met de invoering van de burgerlijke stand ook de huwelijksbijlagen heeft geintroduceerd. Mensen die in ondertrouw gingen moesten een aantal gegevens bij elkaar scharrelen, zoals hun geboorte- of doopbewijs, toestemming van hun ouders of wanneer deze waren overleden het berwijs daarvan, zaken met betrekking tot de dienstplicht, documenten rond een eventuele eerdere echtscheiding, enz. Van Roelof's vijf kinderen is zoon Dirk in 1823 getrouwd, na kort daarvoor gescheiden te zijn van zijn eerste vrouw. De huwelijksbijlagen van dit huwelijk bracht het overlijden van zijn vader Roelof aan het licht. De bijlagen bevatten deze attestatie van de salarisadministrateur van de marine, die in zijn registers had gezocht en het overlijden van vader Roelof had gevonden op 6 januari 1794 als matroos onder de capitein Wierts. Een plaatsaanduiding ontbreekt helaas, maar Wierts was met zijn fregat "Medea"toen nogal actief in de wateren rond Curaçao en de Amerikaanse westkust. Op internet is het een en ander over hem te vinden, hij was een zeer bekwame zeeofficier, die het tot schout-bij-nacht heeft geschopt en een vriend was van de Vlielander (eigenlijk Texelaar) Albert Kikkert, Laat Kikkert nou ook in mijn voorgeslacht een belangrijke plaats innemen!

Zonder deze vondst zou het overlijden van een Roelof Hesselink waarschijnlijk voor altijd een raadsel zijn gebleven. Het is ook nogal een rare carrière-switch, die van tabakskoper naar matroos bij de marine. Verzin het maar eens als genealoog.

Nou zijn huwelijksbijlagen altijd een beetje lastig te hanteren geweest. Meestal waren ze verfilmd en als zodanig in de provinciale archieven te raadplegen, maar een tijdrovend klusje was dat wel. Daar is verandering in gekomen, sinds de site familysearch.org het grootste deel van deze films ter beschikking heeft gesteld. Nu kun je de juiste films vrij vlot vinden, daarbij geholpen door genver.nl. Het vinden van de juiste documenten duurt nu in de regel nog maar een beperkt aantal minuten.

Nog een laatste opmerking: Naar mijn idee is in de geschiedenis altijd minder aandacht geweest voor het overlijden van iemand dan voor diens geboorte. In mijn bestand bevinden zich ca. 12750 personen, daarvan 5068 zonder geboorte- of doopdatum, maar 6063 mensen zonder overlijdens- c.q. begraafdatum. Ik denk, dat dit kenmerkend is voor de registratie van persoonsgegevens door de eeuwen heen, in ieder geval voor de invoering van de burgerlijke stand.

De stamvader is dood, kort leve de stamvader!

2013-05-20T11:42:00.002+02:00

Stadswapen van Borken

Een beetje cryptisch hè, die titel. Wat is er aan de hand? BREAKING NEWS!

Al sinds minstens 200 jaar fungeert Herman Hesselink, die sinds 1644 wordt genoemd in Varsseveld, als de stamvader van mijn familie. Nooit werden zijn ouders geïdentificeerd, hoewel de "Familie Nota van de Stam Hesselink" uit 1799 vermeldt, dat hij rond 1600 of in de 17e eeuw uit Borken is gekomen en wel om religieuze redenen. De familie is inderdaad protestant, terwijl Borken overwegend katholiek was (en is). Ik heb deze lezing weliswaar betwijfeld, maar het verhaal blijkt juist te zijn.

De ommekeer bracht een zoektocht in de database van de Mormonen naar de naam Hesselink, Hesselinck, etc. in Duitsland. Dat heb ik in het verleden wel vaker gedaan, zonder tot nieuwe inzichten te zijn gekomen. Maar nu was het bingo, omdat de dopen en huwelijken van Borken inmiddels bleken te zijn geïndexeerd. Heel snel had ik de doop van Herman, zoon van Evert Hesselinck en Elshe op 15 juli 1618 in de St. Remigiuskerk van Borken te pakken. Ik ben ervan overtuigd, dat het de juiste Herman is, omdat feitelijk alles klopt: de plaats, het jaar en tenslotte de naam van de vader. Op grond van de namen van Herman's nageslacht, waarin de naam Evert/Everhardus veelvuldig voorkomt, had ik altijd al het sterke vermoeden, dat zijn vader Evert moest heten. Ook bleek uit stukken, dat zijn geboorte rond 1619 moest worden gezocht (wat ook het geboortejaar van zijn vrouw Derksken Becking is). Bij de doop van Johannes op 21 october 1615 worden de ouders 'Everhardus' en 'Elizab.' genoemd, evenals bij de doop van Beda (of Beela) op 22 juli 1620.

Jammer, dat het huwelijk van Evert en Elisabet niet in de index voorkomt. Daardoor mis ik bv. nog haar achternaam of patroniem (op grond van de namen van doopgetuigen zou zij best eens Traa/Trae/Trahe kunnen hebben geheten, dan wel Kanier/Cannier). Omdat ergens ene Engelbertus Trahe wordt genoemd, en een van Herman's kinderen Engelbert heette, zet ik mijn geld voorlopig op Trahe.

Ook komen in Borken kinderen van Johannes Hesselinck en Margareta voor, waaronder Gerdrut op 23 april 1617. Vermoedelijk zijn Johannes en Everhardus broers en is Gerdrut dan een nichtje van Herman. Zij lijkt de vrouw van Harmen Planten te kunnen zijn, die eveneens later in Varsseveld wordt genoemd. Aan de andere kant begint het doopboek pas in 1614 en zijn daarvóór eventueel nog andere kinderen van Everdardus en Elisabet geboren, onder wie wellicht nog een andere Gertrut (Geertruit).

Wat zou die zg. religieuze reden voor een vertrek van Herman uit Borken kunnen zijn geweest? Betrof het de hele familie, of gold het hem alleen? Nader onderzoek zal het moeten uitwijzen. Je zou kunnen denken aan het huwelijk met de protestantse Derksken Becking, wat door de familie of de omgeving minder gewaardeerd werd. Mij viel wel al op, dat de familienaam in de volkstelling van 1662 niet meer voorkomt. Dat zou eerder duiden op een (e)migratie van de hele familie (omdat deze protestant was geworden?).

Wat betekent dit voor mij? Dat de oude stamvader Herman niet meer in functie is. De nieuwe heet Everhardus! En ik hoop, dat deze korter zal 'leven' dan Herman, omdat ik mijn onderzoek ga verleggen van Varsseveld naar Borken en ik daar verdere vondsten hoop te doen, die licht zullen werpen op Everhardus' afstamming (en dus weer een nieuwe stamvader). In ieder geval zal ik mij gaan aansluiten bij de Arbeitsgemeinschaft Westmünsterland Genealogie. De ultieme uitdaging zal het vinden van een verbinding tussen Borken en Bocholt zijn. Uit Bocholt stammen de doopsgezinde Hesselinks, die later vooral in Groningen en Friesland voor nageslacht hebben gezorgd. De genealogie van dit geslacht is ondermeer beschreven in het boek "De Heren van Paterswolde", ISBN 978-90-811941-3-6. De familiewapens van beide geslachten lijken op elkaar, een gezamenlijke voorouder is aannemelijk. Misschien kan ook DNA onderzoek verder helpen.

In het vervolg zal ik niet meer spreken van 'Hesselink uit Varsseveld', maar van 'Hesselink uit Borken'.

Dat was het breaking news uit Alkmaar voor vandaag (en verder bewerkt op 27 mei 2013).

Een zeer brutaal wijf

2013-02-14T15:10:00.001+01:00

Genealogisch gezien heb ik veel met Amsterdam. De voorouders van mijn moeder waren grotendeels echte Jordanezen, maar ook aan de kant van mijn vader heb ik heel wat Amsterdammers ontdekt. Deze waren meestal wel van een duidelijk hogere sociale klasse.

Hoe arm sommigen het hadden blijkt duidelijk uit de inschrijvingslijsten van de Huiszittenhuizen, van waar uit arme thuiswonende personen en gezinnen een zekere vorm van armenzorg ontvingen. Meer hierover op de site van het Amsterdamse stadsarchief. Het hele systeem doet sterk denken aan een soort stedelijke voedselbank. Men moest de steun zelf ophalen.

Op deze inschrijvingsregisters is een index gemaakt, die via de website van het stadsarchief is te raadplegen en ook de ingescande inschrijvingen zijn te bekijken (tegen betaling, dat wel). Maar ja, voor je hobby moet je wat over hebben en ik heb maar eens op een aantal namen van Amsterdamse voorouders gezocht. En jawel, ik vond er nogal wat. Dit soort arme mensen van de lagere standen komt niet zo vaak in de archieven voor en daarom wil ze hier maar eens voor het voetlicht halen:

Directe voorouders:
Jurriaan van der Vliet en Anna de Ruiter. Hij was timmermansknecht bij de Bruin en ontving van 1847 en 1854 steun.
Joannes Andreas Guthmann en Anna Catharina van Rosmalen ontvingen steun van 1810 tot 1824. Hij was van beroep wolkammer.
Jan Hendrik Snel en Anna Aletta Regel werden bedeeld in 1803, 1807 en 1809. Hij was schoenmaker en turfdrager.
Hermanus Snel (schoenmaker en schilder) en zijn vrouw Metje Schouten (mangelhoudster) waren eveneens klant van de instelling.
Dirk Duinker (beroep: sjouwer, werkman, waldieper) en Antje Venker kregen zomer- en wintersteun van 1849 tot 1855, waarna de diaconie dit over nam.
Cornelis Scheer (metselaar) kreeg steun van 1824 (toen hij weduwnaar werd) tot aan zijn overlijden in 1828. In 1808 was hij al ziekelijk.
Antje Scheer (werkster) kreeg ondersteuning van 1848 tot 1870.
Maria van Velzen, weduwe van Jacobus Schouten, kreeg vele jaren steun. Zij was "zeer ziekelijk en had overvallen". In 1825 werd zij als lidmaat geroyeerd en overleed zij vier jaar later.

Andere familie:
Carel Cornelisse (schilder) en Sara Snel kregen steun van 1830 tot 1839. Vanaf 1840 hadden zij dit kennelijk niet meer nodig, want zij bedankten op 26 maart van dat jaar.
Jan Harms en Wilhelmina Scheer ontvingen steun van 1842 tot 1846.
Catharina Noest (die door haar man Tobias Snel was verlaten) ontving van 1812 tot 1817 steun. In mei 1818 stierf zij.
Hermanus Snel (sjouwer, pakhuisknecht, wijnkopersknecht, geboren in 1800), wordt genoemd in het register van 1850 tot 1854. In maart 1849 was zijn vrouw overleden.
Maria (Mietje) Snel, weduwe van Leendert de Ruijter, kreeg steun in 1823 en 1824, waarna zij bedankte.
Johanna Margrieta van der Vliet, gehuwd met Gerrit Scholtens, ontving in 1808 als 36-jarige armoedebedeling, maar wel met de aantekening: “voor altoos geroyeerd, een zeer brutaal wijf, de regent zeide: vrouwtje gij zijt te jong voor de zomerbedeling; waarop zij hervatte: houdt dan ook uw wintergift, dan ga ik naar de diaconie aldaar behoor ik want ik ben lidmaat.” De kerk had namelijk een eigen armenzorg. Dit 'wijf' was een zuster van mijn oudvader (=bet-betovergrootvader) Cornelis van der Vliet (1768-1826), timmerman in Amsterdam.

Al deze mensen zijn uiteraard terug te vinden in mijn genealogische database.

Het is mij overigens bekend, dat zulke huiszittenhuizen ook in andere plaatsen voorkwamen, zelfs in een klein dorp als Watergang even ten noorden van Amsterdam.

Waterloo veteraan en moordenaar

2013-01-17T13:06:00.000+01:00

Sergeant der Flankeurs en Jager van het korps Jagers
in West-Indiën (Collectie Legermuseum)

De familienaam Phillipson (soms ook gespeld als Philipson) is hier al eerder ter sprake gekomen (nou is Philipson in ons land bijna typisch een Joodse naam, maar Phillipson is dat zeker niet). Een vergaand onbekende telg uit dit geslacht is Pieter Dirk Philipson uit Naarden. Ik was op zijn spoor gekomen door een bij het archief Gooi en Vechtstreek berustende brief van 2 november 1828 van A. Roelofsz, predikant bij de Hervormde Gemeente in Suriname, aan de president van het Burgerweeshuis inzake de ter dood veroordeling van de, in Paramaribo gelegerde, flankeur Pieter Dirk Philipson wegens moord op een sergeant. Dat maakte uiteraard nieuwsgierig, maar ik kon verder niets over dit voorval vinden,. Misschien levert onderzoek in het Nationaal Archief nog iets op.

Kort geleden kwam het Stadsarchief Amsterdam met een index op de registers van bijna 30.000 mannen die na de slag van Waterloo in 1815 recht hadden op de zogenaamde ‘Waterloo-gratificatie’. Ik verwijs voor de achtergronden naar de handleiding. In deze index trof ik de naam P.D. Philipson aan als jager bij het Bataljon Jagers Nr. 27. Dat gaf aanleiding om verder op onderzoek te gaan en ik kwam uit op een Belgische site met namen van militairen, die deel hebben genomen aan de slag bij Waterloo. Pieter Dirk Philipson, geboren te Naarden op 7 februari 1796, jager bij het 27e bataljon, raakte in Quatre Bras gewond aan zijn linkerarm door een sabelhauw (zijn doop of geboorte is in Naarden niet aangetroffen, maar zijn ouders zijn Nicolaas Hendrik Phillipson en Hendrika Wikkerman).

Als je dan al iemands legeronderdeel weet, dan is er nog wel meer informatie naar boven te halen. Familysearch heeft de stamboeken gefotografeerd en zo vond ik hem hier. Naast o.a. zijn signalement weet ik nu dus ook, dat hij in 1819 werd bevorderd tot korporaal.

Kennelijk is Pieter Dirk behoorlijk hersteld, want hij bleef in dienst als flankeur bij hetzelfde bataljon en kwam uiteindelijk dus in Suriname terecht, met fatale gevolgen. Voor de sergeant en bijna zeker ook voor hem (want het vonnis zal wel zijn voltrokken).

Kerst- en nieuwjaarswensen

2012-12-23T20:03:00.001+01:00

Een sjieke kostschool in Kleve in 1864/65

2012-12-11T18:26:00.000+01:00

Groepsfoto kostschool Cleve 1864/65

Gerharda Johanna Engberts uit Vriezenveen (1848-1894) was een ouder zusje van mijn overgrootmoeder Egberta Engberts. Van Gerharda is een dagboek bewaard gebleven uit de tijd, dat zij leerlinge was van een kostschool in Cleve. Dat was in de jaren 1864 en 1865. Niet alleen het dagboek, maar ook foto's uit die periode zijn nog beschikbaar. Voorwaar unieke documenten.

In het dagboek beschrijft zij de loop der gebeurtenissen, afwisselend in het Nederlands en Duits. Uitstapjes, partijtjes, kerkbezoek, wandelingen, aankomst en vertrek van medeleerlingen, vakantie, alles komt aan de orde. Een opstel over de Germaanse mythologie, gedichten (soms ook in het Frans en Engels), Goethe, versjes, gesprekken, jaaroverzichten, verjaardagen, adressenlijsten. Dan blijkt, dat Gerharda omringd was door een internationaal gezelschap. Diverse Duitse meisjes, enkele Engelse, uit Nederland Johanna Bernarda Buskes van de Maliebaan in Utrecht en Elize Moll uit Deventer. Ook is sprake van een Neeltje van der Zweep, die naar Indië is vertrokken (van haar heb ik kunnen vaststellen, dat zij enkele jaren later in Ned. Indie is getrouwd). Tenslotte ene Mimi Boeckel uit Straatsburg.

Vermoedelijk is de baas van de kostschool Dr. Tillemans geweest, hij wordt enkele malen in het dagboek als leraar genoemd. Is hij het, die hier is afgebeeld?

Foto: Jacob Cosmann, Kirchstrasse 56, Cleve

Bijzonder is de groepsfoto, maar helaas is deze niet geheel scherp en van afstand genomen. Wie is wie? Moeilijk te zeggen! Bovendien kennen we geen goede foto van Gerharda op jonge leeftijd.

De medeleerlingen volgens het dagboek waren:
1 - Alice Shaw - Hampstead bij Londen

2 - Augusta Ruebel

3 en 4 - Bertha en Mary Dunster - Woodbastwick Norfolk

5 - Emilie Behrens - Lubeck

6 - Elize Moll - Deventer

7 - Jeane (Johanne Bernarda) Buskes - Utrecht

8 - Laura Stumpf - Barmen

9 - Lina Maull - Hoxter a/d Weser

10 - Louise Eversz - Xanten

11 - Lucy Wilmot - Ryde (Isle of Wight)

12 - Lydia Linkenbach - van Barmen naar Londen?

13 - Margaret Hawke Genn - Liverpool

14 - Mimi Boeckel - Straatsburg

15 - Neeltje van der Zweep - Indie

Het was kennelijk gebruik om onderling portretfoto's uit te wisselen. Enkele meisjes kunnen zo met enige zekerheid worden geïdentificeerd:

De fotograaf Debenham kwam uit Londen.
Vermoedelijk is dit Alice Shaw.

Fotograaf: CH Winter, Strasbourg. Dit moet dus Mimi Boeckel zijn.
Zij schreef: "Souvenir affectueux d'une Francaise a une Hollandaise".

Ook dit moet Mimi Boeckel zijn, de foto is van fotograaf Biester uit Cleve.
Tekst op de achterzijde: " A ma chère Gerharda, souvenir bien affectueux de votre vieille Amie"

Er is nog een foto uit het atelier Cosmann in Cleve en een foto genomen door een photograph A. Jelineck, maar welke meisjes zijn afgebeeld is onduidelijk.

Het zou best eens interessant kunnen zijn het bevolkingsregister van Kleve door te spitten. Aangenomen mag worden, dat de meisjes erin voorkomen op het adres van de kostschool (dat nog onbekend is, maar Dr. Tillemans zal er gewoond hebben). Wellicht komen er dan ook nog andere bekende namen tevoorschijn, zoals zusjes of andere Vriezenveense meisjes.

Gesepareerde man van

2012-10-08T18:49:00.001+02:00

In de loop van meer dan 20 jaar heb ik honderden, zo niet duizenden Amsterdamse ondertrouwakten bekeken. Deze week kwam ik er eentje tegen, die ik nogal bijzonder vond (klik op het plaatje voor een vergrote afbeelding). Het is voor mij de eerste keer, dat er sprake is van een echtscheiding in de tijd vóór 1811, de invoering van de burgerlijke stand. In dit geval gaat het om een 'gesepareerde' (=gescheiden) man, die op 8 april 1725 hertrouwt met een weduwe. De tekst van de akte luidt als volgt:

"Compareerden als vooren Jan Scherm van Lijden gesepareerde man van Grietje Jans in de Blomstraat & Lijsbet Snel van Prauvelts weduwe Jacobus Snel in de Lojersdwarstraat". In de marge staat geschreven: "hij gesepareerde. Schepenen staan toe bij vonnisse in dato 15 Sep 1724 dat de bruidegom wederom een ander mag trouwen". En verder: "Sij weeskamer voldaan den 22 maart 1725". De kruisjes geven aan, dat beiden niet konden schrijven, zelfs niet hun naam. Boven de tekst staat: "Mans doot goet ingebragt". Oftewel, zij had bewezen dat haar eerste echtgenoot was overleden.

Het stadsbestuur had dus toestemming gegeven voor een tweede huwelijk van Jan Scherm. Wellicht is de reden te vinden in het archief van de schepenen. In veel gevallen was er sprake van 'kwaadwillende verlating' door een van de echtelieden (wat betekende dat die vertrok zonder de bedoeling nog ooit terug te keren). De achtergebleven partner mocht dan wel weer trouwen.

Maar de akte interesseerde mij ook en vooral vanwege Lijsbet Snel. Zij is namelijk een directe voorouder van mij en ik heb 20 jaar gezocht naar haar afkomst. Die speurtocht is helaas nog niet voorbij, maar de plaats van herkomst (meestal van geboorte) genoemd in de akte biedt misschien wel weer een aanknopingspunt. Zij moet in een onbekende plaats rond 1699 zijn getrouwd met de Amsterdammer Jacob Snel. Uit dit huwelijk werden tussen 1700 en 1720 maar liefst 14 kinderen geboren. Zij had dus inderdaad het een en ander te regelen met de weeskamer, want Jacob was dus al overleden (waar? wanneer?). Opvallend is, dat zij steeds wordt aangeduid met de familienaam Snel, waardoor ik lang heb gedacht, dat zij verwant was met haar man. Dat hoeft echter helemaal niet zo te zijn, want het is mij opgevallen, dat juist aan het einde van de 17e eeuw veel vrouwen zich lieten noemen bij de achternaam van hun man. Ook kan de naamsgelijkheid gewoon op toeval berusten. Maar één keer komt zij voor als 'Elisabeth Tobias', waarbij Tobias de voornaam van haar vader voorstelt. Ik zoek dus naar een Elisabeth of Lysbet uit Prauvelts met een vader, die Tobias heet en misschien met de achternaam Snel (of Schnell of iets dergelijks). Nou kan ik mij bij de plaatsnaam Prauvelts niet veel voorstellen. Het meest komt nog Braunfels in Hessen in aanmerking. Iedere suggestie van uw kant is van harte welkom!

Steeds weer in de cel

2012-08-15T13:20:00.001+02:00

Adrianus van der Vliet (1885), veelpleger

Bij mijn speurtochten door historische kranten op internet kom ik toch wel heel verrassende dingen tegen. Zo tikte ik als zoekopdracht, zonder veel hoop op succes, maar eens de naam "Adrianus van der Vliet" in. Ik schreef 4 jaar geleden al eens over hem, omdat ik zijn portret had gevonden en hij vanaf 1871 diverse keren in de gevangenis had gezeten. Daarbij was hij een broer van mijn overgrootvader Gerrit van der Vliet. Zou ik verder iets kunnen vinden over zijn criminele activiteiten? Tot mijn verwondering bleek dat het geval te zijn. Het Algemeen Handelsblad van 18 april 1874 berichtte over de rechtszaak en de strafeis. Het lezenswaardige artikel is hier te vinden, maar ik geef even kort de gang van zaken weer.

Op 12 januari 1874 rond 21.00 uur liep Adrianus door de Warmoesstraat in Amsterdam. Hij was dronken. Hem viel een kist op, die stond op de stoep van de woning van de firma Reinders en Van Dijk. Hij kon de verleiding de kist mee te nemen niet weerstaan, dat had hij nu eenmaal wanneer hij onder invloed van alcohol stond. Hij scharrelde een handkar op met het doel de kist te verladen, maar deze bleek daarvoor te zwaar te zijn. Hij riep de hulp in van Herman Bernardus Vreeze, die daar aanvankelijk niets voor voelde, maar uiteindelijk toch meeging. Met behulp van een argeloze passant kregen zij de kist goed op de kar en duwden deze naar een onbebouwd stuk grond buiten de Leidse barriere. De kist bleek manufacturen te bevatten en ze namen er een aantal stukken uit om deze te verkopen. De volgende dag wilden ze terugkomen. Op de Botermarkt liepen zij Eduard Verwijk tegen het lijf en zij vroegen hem, of hij geen interesse had de spullen te kopen. Die zag geen mogelijkheden, maar verwees naar Engbertus Piet Otger. Gezamenlijk besloten ze de goederen in gedeelten te verkopen. Daarbij werd ook de vrouw van Vreeze, Bernardina Vink, ingeschakeld.

De strafeis was niet misselijk: Adrianus van der Vliet 5 jaar, Vreeze 4 jaar, Otger 2 jaar, Verwijk 1 1/2 jaar en Bernardina Vreeze-Vink een half jaar de cel in. De eis werd door de rechtbank enkele dagen later overgenomen (Het Nieuws van de Dag van 23 april 1874), waarbij alleen Vreeze met 3 jaar en zijn vrouw met 3 maanden cel er iets genadiger van af kwamen.

Zo'n verhaal fleurt de familiegeschiedenis desondanks enorm op. De waarheid, de gehele waarheid, niets dan de waarheid!

Glas 10

2012-08-11T21:06:00.000+02:00

Detail van glas 10

5 jaar geleden had ik het al eens over glasmakers en in dat verband noemde ik de naam Albert Jans Mering uit Gouda. Deze voorvader van mij leefde gedurende een groot deel van de Gouden Eeuw (zijn geboorte- en sterfjaar zijn mij helaas onbekend). In vroeger eeuwen bestond geen uniforme spelling van woorden en namen. Mering komt dan ook voor in de varianten Merinck, Merink, Meering, Meringh en waarschijnlijk nog wel meer.

De beroemde Sint Jan van Gouda was in elk geval in 1655 Albert's werkterrein. Hij voerde naar een ontwerp van Daniel Tomberg de glazenierswerkzaamheden uit voor glas 10: Aankondiging van de geboorte van Jezus. De prachtige website van de kerk geeft er verder alle informatie over en laat ook het complete glas zien. Wikipedia besteedt er eveneens veel aandacht aan.

Onder mijn voorouders blijven de meesten tamelijk anoniem, ze zijn weliswaar bij name bekend, maasr dat is vaak dan ook alles. Het is de kunst van de familiehistoricus om toch nog verdere gegevens uit de archieven te peuteren. Wat is het dan leuk om zoiets als deze activiteit van Albert Jans Mering te kunnen presenteren.

Waar kwam Albert Jans Mering vandaan, toen hij zich in Gouda vestigde? Of was hij er al geboren en was zijn vader misschien wel de migrant? Het ligt voor de hand te veronderstellen, dat de familie uit Duitsland kwam. Het waren namelijk leden van de Lutherse kerk, en dat wijst bijna altijd op een Duitse afkomst. Skandinavisch zou het eventueel ook kunnen zijn. Bovendien is er een plaatsje Mering in de buurt van Augsburg. Zouden zijn roots daar kunnen liggen? De bevolking is er wel overwegend katholiek.

Nou kan iedereen natuurlijk beweren, dat Albert Mering een voorvader van hem of haar is, maar kun je dat aantonen? Vandaar geef ik de verwantschapslijn tussen hem en mijzelf maar eens aan:

Albert Jans Mering/Merinck, glazenmaker

zoon: Hendricus Albertsz Mering, glazenmaker

zoon: Albert Mering, glazenmaker

dochter: Christina Mering

zoon: Cornelis Deenik, waarschijnlijk glazenmaker

zoon: Leendert Deenik, glazenmaker

dochter: Catharina Johanna Margaretha Deenik

dochter: Hendrika Elisabeth Catrina Stol

dochter: Marthe Nicolette Veltmaat

dochter: Hendrika Elisabeth Catharina van de Kamer

zoon: Herman Gijsbert Hesselink

zoon: Gijsbert Hesselink (ik zei de gek)

Deze lijn met alle gegevens is natuurlijk ook terug te vinden in mijn database.

DTB Amsterdam 1785

2012-08-07T17:40:00.000+02:00

Soms kom je op onverwachte plaatsen bepaalde gegevens tegen. Het internet speelt daarbij een steeds belangrijker rol. Zo vond ik 'per ongeluk' in de Gazette van Gend de statistieken van de gedoopten (D), getrouwden (T) en overledenen (B = begraven) in Amsterdam over het jaar 1785. Ik vraag mij af, wie zich in Gent daarvoor interesseerde, maar dat soort dingen vraag ik mij ook bij het lezen van de krant van vandaag wel vaker af. Hier de cijfers:

Gedoopte kinderen in de Gereformeerde kerken en de Lutherse kerk: 5524.

Van de pui van het stadhuis zijn afgeroepen: 1154 paren.

Getrouwd op het stadhuis: 685 paren.

Getrouwd bij de Lutherse gemeente: 278 paren.

Afgeroepen bij de gereformeerde kerken: 1733 paren.

Aantal doden: 7108.

Zie de site van het Stadsarchief Amsterdam voor een toelichting op de procedures die golden voor de kerkelijke dopen, (onder-)trouw en begraven. Wat gold voor Amsterdam is in de regel ook van toepassing op andere plaatsen, maar er kunnen wel degelijk verschillen zijn. Waarvan ik mij niet zo bewust was is het feit, dat scans van een groot aantal trouwregisters van de Oude Kerk, de Nieuwe Kerk, de Waalse kerk en het Stadhuis via de site van het Stadsarchief zijn in te zien, zij het tegen betaling. Zelf heb ik daar nog nauwelijks gebruik van gemaakt. Van mijn vele Amsterdamse voorouders heb ik meestal alleen de ondertrouwgegevens genoteerd.

Bij de afbeelding: Een bekendmaking uit 1695 van de Staten van Holland en Westfriesland over een belasting op het trouwen en begraven. De belasting op begraven leidde in 1696 te Amsterdam tot een groot oproer dat bekend is geworden onder de naam Aansprekersoproer. Aansprekers gingen naar familie en bekenden om te vertellen dat er iemand was overleden. Bron

Antieke kinderfoto's

2012-08-03T14:54:00.001+02:00

Foto: Steinberg, Sint Petersburg ca. 1862

Pas rond 1830 werd de 'moderne' fotografie uitgevonden. De oudst bekende Nederlandse foto dateert meen ik van 1838 of 1839. Daarna heeft de fotografie een grote vlucht genomen, met name ook de portretfotografie. Ongetwijfeld hebben de schilders toen veel klandizie aan de fotografen verloren, die overal in den lande studio's hadden ingericht. Wie iets in kleur wilde hebben, was in de volgende 100 jaar echter toch nog op de schilderkunst aangewezen (afgezien van achteraf ingekleurde foto's dan). Er waren ook schilders, die (deels of helemaal) zijn overgestapt op de fotografie.

De laatste jaren ben ik mij steeds meer gaan interesseren voor 19e eeuwse foto's van familie (in de ruimste betekenis van het woord). Het blijkt, dat hier en daar toch nog zeer oude fotoalbums opduiken. Dan wordt duidelijk, dat kinderen in de 19e eeuw een gewild motief waren. Er zijn prachtige opnames bij, zoals van bijgaand jongetje op een speelgoedpaard. Jammer is wel, dat lang niet altijd staat genoteerd, wie is afgebeeld. Dat we toch met enige zekerheid weten wie dit jongetje is komt door een later toegevoegde notitie van een familielid: "dit is een Tutertien". In dat geval kan het bijna niet anders, dan dat het de in 1858 geboren Hendrik Tutertien betreft, zoon van Fredrik Tutertien (koopman te St. Petersburg) en Janna Hendrika Smelt, beiden uit Vriezenveen.

Al jaren werk ik samen met mijn 'fotoneef ' Ard, die weliswaar geen stamboomvorser is, maar die zich wel interesseert voor de resultaten van mijn onderzoek. Hij beschikt over een vrij uitgebreide collectie van oude familiefoto's en op die manier vullen wij elkaar prachtig aan: hij de plaatjes, ik de verhaaltjes. Als volgend project denken wij aan een - verder pretentieloos - boekje met mooie zeer oude kinderfoto's (ruwweg >100 jaar oud, kinderen tot de leeftijd van een jaar of 12). We zijn nog in de verzamelfase, maar we hopen het boekje in de komende winter af te hebben.

U hoeft geen scrupules te hebben om dit idee over te nemen! Wat Ard en mij betreft mag u zelfs de primeur van zo'n fotoboekje hebben. Maar dan willen wij er wel ook van kunnen meegenieten. Afgesproken?

Tante Cokkie

2012-07-26T15:29:00.000+02:00

14 juli 1961

Net als iedereen heb ik veel bijzondere mensen in mijn leven ontmoet. Sommigen heb ik zelfs langdurig meegemaakt en een prominent voorbeeld van deze categorie is zeker mijn tante Cokkie, een zus van mijn vader. Als een van haar 20 neven en nichten noemde ik haar als vanzelfsprekend 'tante Cokkie', maar voor anderen, zoals mijn vader, was zij 'Nico' en buitenstaanders noemden haar in de regel 'Nicolette'. Haar volledige naam was Marthe Nicolette Hesselink. Haar eerste voornaam heeft zij nooit gebruikt, 'Nico' paste wat meer bij haar. Geboren te Ede (Gld.) in 1909, overleden als gevolg van een aanrijding met haar Lelijke Eend in 1983. In december 1934 slaagde zij voor haar doctoraal examen geschiedenis. Haar hele leven bleef zij ongehuwd en zij nam zeker een bijzondere plaats in het leven van de familie in.

Graag wil ik wat meer in haar levensgeschiedenis duiken en daar een beschrijving van maken. De bronnen waaruit ik kan putten zijn tamelijk schaars, hoewel er uit een bepaalde periode wel correspondentie bewaard is gebleven. Dat zijn dan vooral aan haar geschreven brieven. Veel mensen moeten haar hebben gekend, en dan met name Hilversummers. Zij woonde op de Simon Stevinweg en als 'Ambtenares van de Kinderwetten' kwam zij in veel Hilversumse gezinnen, wanneer die op de een of andere manier te maken kregen met de kinderbescherming. Zij had een opvallende, forse gestalte en was letterlijk niet over het hoofd te zien. Haar kleding kon je soms extravagant of excentriek noemen. Een bijzonder portret, die tante van mij! Een van mijn vroegere collega's woonde een heel stuk verderop aan de Simon Stevinweg en toen ik ooit eens vroeg of hij haar kende en haar beschreef, wist hij meteen wie ik bedoelde. Ze fietste veel en reed anders dus in een Citroen 2CV rond.

Tante Cokkie is degene, die mij rond 1965 met genealogie liet kennis maken. Zij was een trouw lid van de NGV en bezocht alle verenigingsavonden in Hilversum. Kwartierstaatonderzoek was haar passie. Mijn blog zou ze geweldig hebben gevonden.

Wat ik dus zoek is materiaal dat te gebruiken is voor haar biografie. Brieven, anekdotes, persoonlijke herinneringen, voorwerpen. Wie heeft haar nog gekend in haar werk bij de Kinderbescherming, als mede-genealoog of anderszins? Wie bewaart aan haar dierbare of ook minder prettige herinneringen? Laat het mij vooral weten!

Levenloos uit de Singelgracht opgehaald

2012-07-09T13:13:00.001+02:00

Veltmaat neemt een voorname plaats in mijn kwartierstaat in. Dat in twee opzichten: ten eerste was Marthe Nicolette Veltmaat (geb. Haarlem 1841, overl. Middelburg 1940) een van mijn overgrootmoeders, maar Veltmaat was ook een welvarende, voorname familie, waarbij de Amsterdamse makelaar Hendrik Jan Veltmaat (1729-1806) vermoedelijk de basis voor het aanzienlijke familiekapitaal heeft gelegd.

Bernardina Margaretha Foscea van Tright

Mijn overgrootmoeder had één broer, namelijk de naar zijn grootvader vernoemde Hendrik Jan (1843-1886), die boekhouder was van de Overijsselsche Beetwortelsuikerfabriek te Lemelerveld. Deze trouwde te Deventer op 15 juni 1871 met Bernardina Margaretha Foscea van Tright, geboren te Deventer op 5 juni 1850. Het echtpaar kreeg 8 kinderen (waarvan 2 doodgeboren en 4 anderen jong zijn gestorven). Een tragisch leven dus, wat dat betreft. Hendrik Jan stierf ook al op tamelijk jonge leeftijd (43 jaar oud), waardoor Bernardina op 36-jarige leeftijd weduwe werd. Ze wordt in diverse archieven koopvrouw genoemd, maar waaruit haar handel bestond is mij helaas niet bekend. Een groot deel van haar leven heeft zij in Kampen doorgebracht, maar tussendoor moet zij ook in Heiloo zijn verbleven.

Al een aantal jaren was mij via Genlias duidelijk, dat zij in 1916 te Kampen moest zijn overleden. De juiste datum wordt daar niet vermeld, de Overijsselse archieven blinken wat de gegevens van de Burgerlijke Stand betreft in vergelijking met de meeste andere provincies niet uit voor wat de online beschikbaarheid aangaat. Daar is nog heel wat werk te verzetten. Bijvoorbeeld Groningen, Friesland en Drenthe zijn daarin veel en veel verder. Maar sinds enige tijd is het toch relatief gemakkelijk om de aanvullende gegevens op internet te vinden. De site www.familysearch.org heeft namelijk scans van vrijwel alle geboorte-, huwelijks- en overlijdensaktes van heel Nederland online gezet en dus ook die van Kampen. De kunst is nu vooral om op een soepele manier de gezochte akte te vinden. Daar voorziet de site GenVer van Jacques Verheijden in. Zo vond ik dus de overlijdensakte van Bernardina Margaretha Foscea van Tright. Zij overleed op 1 mei 1916 met de aantekening "Levenloos uit de Singelgracht opgehaald". Welk drama daaraan ten grondslag ligt zou ik graag willen weten. Gevallen? Gegooid? Geduwd? Gesprongen? De door mij geraadpleegde online historische kranten geven dit geheim vooralsnog niet prijs. In ieder geval betekende het het einde van een ongetwijfeld tragisch leven.

Mogelijk naar aanleiding van het overlijden kwam zoon Hendrik Jan Veltmaat in 1916 vanuit Sumatra over naar Nederland met het schip 'Vondel'. Op 15 november van dat jaar trouwde hij te Zutphen met Johanna Christina Dietz. Drie jaar later overleed hij te Langsa, Sumatra, 42 jaar oud. Kort daarop keerde zijn weduwe zonder kinderen naar Nederland terug. Zij stierf in 1961.

Merkwaardig genoeg bestaat er in Kampen officieel geen Singelgracht. De "binnensingel" heet Burgwal (Burgel op z'n Kampens), de 'buitensingel' heette in de 19e eeuw Stadsgracht en tegenwoordig Broedersingel.

Het plotselinge overlijden van stamvader Herman in 1672

2012-05-30T17:15:00.001+02:00

Stamboomonderzoekers zijn altijd zeer geïnteresseerd in data van geboorte, huwelijk, overlijden en andere gebeurtenissen in het leven. Velen van hen laten het niet daarbij en proberen via allerlei bronnen zo veel mogelijk te weten te komen over het leven van een persoon of van een groep personen. Dat ik tot deze laatste categorie behoor behoeft, gezien dit weblog, geen betoog. Maar toch, data zijn erg belangrijk.

Mijn verste voorvader in directe mannelijke lijn is Herman (of Harmen) Hesselink, die leefde in Varsseveld. Zoals bekend is genealogisch onderzoek in Varsseveld lastig, omdat bij een brand in 1723 bijvoorbeeld alle kerkelijke registers betreffende dopen, trouwen en begraven verloren zijn gegaan. Vandaar ook, dat ik ooit begonnen ben met de Varsseveld prae 1723 pagina. Toch kun je, als je geluk hebt, nog wel iets over je Varsseveldse voorouders van voor 1723 te weten komen, omdat nog een aantal bronnen bewaard is gebleven. Zo ook het "Kerckenboeck" met veel gegevens over kerkenraadshandelingen. Mijn stamvader Herman komt vanaf 1644 daarin voor als diaken, ouderling en als kerkmeester. De laatste functie betrof onder meer het voeren van de kerkelijke boekhouding. Uit dit kerckenboeck blijkt tevens, dat Herman rond 1672/73 moet zijn overleden. De kerkenraad inspecteerde de jaarrekening namelijk ten huize van zijn weduwe.

Niet zo lang geleden kon ik de door Herman gevoerde kerkelijke boekhouding over het jaar 1672 inzien. Aan de hand daarvan stelde ik vast, dat hij heel plotseling moet zijn overleden op 17 mei 1672 met een verschil van hooguit een dag. Op 16 mei namelijk maakte hij de laatste aantekeningen en op 18 mei werd de rekening gesloten met een geheel ander handschrift. Hij moet dus zijn overleden tussen 16 mei 's avonds en 18 mei 's morgens. Hartaanval? Het zou zo maar kunnen. Uit niets blijkt, dat hij ziek of zwak was op 16 mei 1672, zijn handschrift wijkt niet af van zijn gebruikelijke manier van schrijven. Als schoolmeester had hij een duidelijk handschrift. Daarnaast was hij in het dagelijks leven stoffenwinkelier.

Het raadsel van zijn overlijdensdatum kon zo worden opgelost. Nu nog zijn geboortedatum (dan wel doopdatum). Ook dat is een mysterie, het zal wel in de periode 1615-1619 gezocht moeten worden. Op internet zijn wel gegevens te vinden van zijn voorgeslacht, maar deze ontbreken iedere bewijsvoering. Op mijn vragen hierover werd door de webmaster niet geantwoord.

Drie generaties ongehuwde moeders

2012-05-18T21:35:00.003+02:00

Deze meneer met zijn fantastische snor was ooit een bekende figuur. Als vooraanstaand en vooruitstrevend liberaal was hij o.a. lid van Provinciale Staten van Gelderland en nadien lid van de Tweede Kamer. Zijn naam: Herman Francois Hesselink van Suchtelen. Over zijn afstamming wil ik het zo dadelijk nog hebben. Hij leefde van 1852 tot 1934 en tijdens zijn loopbaan was hij burgemeester van Groenlo, advocaat, schoolopziener en tenslotte ruim 29 jaar burgemeester van Wageningen. Daar was hij tevens curator van de Landbouwhogeschool (en is later een straat naar hem vernoemd). Hij werd benoemd tot Ridder in de Orde van de Nederlandse Leeuw. Een zekere mate van ijdelheid zal hem niet vreemd zijn geweest, zijn opvallende snor is daar al een teken van. Maar ook zijn dubbele achternaam zal iets met die eigenschap te maken hebben. Oorspronkelijk heette hij 'gewoon' Hesselink, maar in 1873 (toen hij nog maar 20 jaar oud was!) kreeg hij toestemming de naam Van Suchtelen (meisjesnaam van zijn moeder) aan zijn naam toe te voegen en wel erachter. Dat laatste is opvallend, want vrijwel altijd wordt zo'n toevoeging vóór de oorspronkelijke naam geplaatst. Bij hem werd zijn 'voornaamste' achternaam dus Van Suchtelen.

Had hij een hekel aan de naam Hesselink? Daar heeft het alle schijn van en dat is misschien niets eens zo onbegrijpelijk. Dat heeft dan weer met zijn afkomst te maken. De naam Hesselink van Suchtelen is uitgestorven, omdat zijn zoon Frans Herman, Dr. phil. en van beroep landbouwmicrobioloog, weliswaar getrouwd was, maar zijn huwelijk kinderloos bleef. Hij overleed in 1937 bij een busramp in Beekbergen. Een tweede zoon, Herman, overleed ongehuwd op 26-jarige leeftijd in 1913. Wat was er eventueel mis met de naam Hesselink? Zijn vader was de zakenman Gerrit Hesselink (bijgenaamd Maggorus) uit Zutphen. Daar was hij uitdrager en papierhandelaar, en volgens huidige begrippen speculant. Kennelijk heeft hij daar goed geld mee verdiend, want hem behoorde huis 'Den Dam' en later Huis 'De Voorst', beide in Eefde, voorwaar geen onaardige optrekjes (die hij wel gedeeltelijk sloopte en uitkleedde). Hij komt er in de geschiedenis van "De Voorst" dan ook niet goed van af. Gerrit is geboren in Zutphen op 2 november 1796 als zoon van Johanna Hesselink en een onbekende vader.

Moeder Johanna, gedoopt te Zutphen op 1 december 1772, was de dochter van Harmanus Hesselink en Gerregien Leenders. In 1826 was zij werkster en zij overleed te Nijmegen op 15 maart 1844, 71 jaar oud. De stad Leiden speelde een voorname rol in haar leven. In 1799 beviel zij van dochter Gerritje, die op 5 mei 1799 in Leiden werd gedoopt. De vader was Gerrit van Dijk en in hem zie ik ook de vader van Gerrit in Zutphen in 1796. Het bewijs moet nog worden geleverd, en dat zal niet zo makkelijk zijn. In 1804 trouwde zij te Leiden met de metselaarsknecht Cornelis van der Toorn, met wie zij 2 dochters kreeg. Na diens vroege dood hertrouwde zij de Leidse kleermaker Zacheus Hubertus Nouien (met hem had zij 3 zoons). Nee, voor de intellectueel Mr. Herman Francois was Johanna zeker geen grootmoeder om trots op te zijn. Maar het verhaal gaat nog verder.

De in 1799 geboren Gerritje Hesselink (alias van Dijk) moet, voor zij in 1839 trouwde met een zekere Pieter Duijvesteijn, in 1835 of 1836 ongehuwd moeder zijn geworden van een dochter Johanna Cornelia Alexandrina Hesselink, die volgens haar Rotterdamse overlijdensakte geboren is in Leiden, maar een geboorteakte van haar is daar niet te vinden. Ook deze dochter kreeg, terwijl zij niet getrouwd was, een zoon: Charles Johannes Hesselink, geb. te Leiden op 20 februari 1863. Dat vind ik toch wel sterk, drie generaties van vrouwen, die ongehuwd moeder werden. Tot overmaat van ramp had Johanna ook nog een paar broers, die beiden een relatie hadden met een en dezelfde vrouw: Johanna Erfort. De oudste, Harmanus, trouwde met haar te Zutphen in 1815, maar toen had zij al een 4-jarige onwettige dochter van Harmanus' jongere broer Hendrik. Snorremans moet zich kapot hebben geschaamd!

Ik snap Herman Francois wel een beetje, in zijn positie. O ja, deze Hesselink tak is hele verre familie van me.

Huis 'Den Dam' te Eefde

Huis 'De Voorst' te Eefde