Nò, i-i conòss nen ma i capiss che ‘l piemontèis andrinta ‘d ti, girlo com ch’it veule, se a-i é prima o peuj a ven fòra (Fabio a lo disìa già ambelessì). Tout se tient, noi i campoma via gnente.

O, për butela an manera diferenta: mi in ciam sovens a lòn ch’a serv mé piemontèis, e tante vire i sai nen deme na rispòsta. Peuj i scòt dij tòch come costi e i capiss. La rispòsta a j’era già andrinta ‘d mi, bele pronta, a spetava mach ëd seurte, d’esse butà an paròle.

Cost a l’é un bel progèt. Ij test an piemontèis a son bastansa a pòst, la mùsica a l’é tradissional e moderna ant l’istess temp. Miraco as peul fesse bin pòch për nòsta lenga, miraco a sarà vanta via ant lë spassi ‘d na generassion o doe ma antratant a-i é. Lenga viva, lenga moderna, lenga ‘d comunicassion, lenga ch’a emossiona e che andrinta ‘d chila a l’ha già tute le rispòste ch’a-i van.

Marica Canavese e Marco Soria: a vòsta manera (e nen mach), i seve an piòta.

Carlo Collodi, Pinòcchio an piemontèis, tradussion ëd Guido Griva, Turin, Viglongo, 1981

L’àutra sman-a a l’ha piuvù quat dì complet, ant ël mé arfugi an sle montagne. A l’é stàita na pieuva antërmitenta, con quàich sludi ‘d sol; a l’é stàje la pieuva batenta, quàich temporal, a l’ha spiuvzinà.

E a l’é stàit motobin bel.

Domìnica i son stàit setà për tant temp a vardé cole stisse robaté, cole nìvole basse, tut col verd, cole montagne ch’am vempo ‘l respir.

I l’hai respirà adasi, longament. Esse an armonìa con noiàutri midem e con ël mond a l’é amportant. Avèj n’arfugi a l’é amportant.

I l’hai fàit ëdcò diverse ciance. I l’hai parlà e scotà – pì che àutr scotà.

Mincadun ëd noi a dovrìa avèj un pòst da scapèje – për mi a l’é costa casòta ant ij bòsch, ma a l’é nen amportant anté ch’a l’é, a l’é amportant ch’a sia ‘l tò leu –, dë dla dai sagrin e dai fastudi. N’uss për seurte ch’a l’é ‘dcò na pòrta për andé un pòch pì an là.

Ël cambiament a l’é na bela ròba:
a càpita tuti ij di,
e s’it amprende sòn da cit
at giuterà bon ben arlongh la vita.

Minca di a l’é diferent
dal di prima,
e quàich vira at fà por
deurbe na pòrta neuva.

Ma s’it l’has nen tëmma dël cambiament
e – al contrari – it lo ambrasse,
la vita a sarà n’aventura
e it voghrai nen ël moment ch’a-i na càpita n’àutra.

—

I l’hai sempe passà l’istà con ël mé amis pì car, Shay. Ma st’ann mé mama a l’ha mandame al camp – e i dovìa deurme fòra. A më smijava tant lontan!
I l’hai butame a pioré e i l’hai crijà: “I conosserai gnun!”
Ma papà a l’ha dit: “Preuva, it dësmorerai da mat!”
E it sa còs? A l’avìa razon: a l’é staje gnente da avèj por.
I son ëstàit talment bin che n’àutr ann i-i starai ancora ‘d pì.

“Ël vej Ben a parlava un mugg an sël camp da gòlf ancheuj”.
“Dabon? E lòn ch’a disìa?”
“At toca a ti”.
(pàgina 14)

Gnun a l’ha mai vist un fiolin piasej-je ‘l camp pratica tant come Bennie Hogan. Sò desideri ‘d colpì ‘d balin-e a j’era sensa fond, squasi spetral. Ël fiolin a podìa sté lì për sempe a tiré ‘d balin-e dai tapiss pien ëd póer, peuj andé a pijeje, torné andré e torna colpije da la póer.
(pàgina 58)

Pì ‘d na vira a l’avìa comentà an privà con Valerie che minca vira ch’a dovìa tenté ‘d mostreje a quàich madama stofiosa giogadris ëd bridge o a quàich banché mes anteressà a fé në swing un cit tòch andrinta ‘d chiel a mnisìa fiap e a meuirìa.
(pàgina 117)

S’it i-j ciamave quaicòs ëd rasonevolment fòl, Hogan at gelava con lë sguard, e cola lì a j’era la fin ëd toa intervista.
(pàgina 148)

“L’unica ròba ch’a-i manca ai golfista a l’é pì luce dël dì. A-i é nen bastansa ‘d temp arlongh ël dì për pratiché e gieughe, për porté ël livel ëd gieugh ëd mincadun là anté ch’a dovrìa esse”.
(pàgina 223)

“Gene, i l’hai vagnà singh Open. Mach che i riess nen a arcordeme anté”.
(pàgina 515)

So che è un tema difficile e non prioritario, ma (con mia sorpresa) dopo un anno di attesa il consiglio comunale ha approvato il nostro ordine del giorno che chiede al Parlamento di inserire il piemontese tra le lingue minoritarie riconosciute ufficialmente nella legge 482/99, come da appello già approvato da tanti comuni piemontesi di ogni colore politico. Non sosteniamo inesistenti superiorità locali (la tutela peraltro andrebbe concessa a tutte le lingue locali d’Italia e del mondo) e nemmeno vogliamo alimentare stupidaggini leghiste, ma vorremmo tutelare un patrimonio culturale millenario che, bello o brutto, esiste soltanto qui e che sparirà nel giro di un paio di generazioni se non facciamo qualcosa per salvarlo.

An sël sit dla comun-a ‘d Turin a-i é ël comunicà ufissial.

Mi ‘d polìtica i na capiss pòch, ma quaicosëtta an sl’argoment i la sai.

1. A-i é tanta ignoransa (ant ël sens etimològich dël termo, gnun as senta ofèis) an sël tema, a parte da chi ch’a dovrìa fé le legi an giù (in primis la distinsion an tra lenga e dialèt).

2. Purtròp na lenga viva e mnassà come la nòstra (e come tante àutre) a peul nen fé a meno dla polìtica për andé anans, përchè sensa sòld i foma tanti bej proclama ma i podoma fé pòch.

3. Donca a l’é pì che bin vnùa costa inissiativa. A servirà a quaicòs? A servirà a gnente? I lo soma nen, ma na ròba a l’é sigura: sensa ‘d ròbe parèj nòsta lenga a l’é bele che mòrta.

4. I podoma esse o nò d’acòrde con j’idèje polìtiche ‘d Bertola, ma da piemontèis – o mej, da përson-a ch’a sta ant ël mond (homo sum, humani nihil a me alienum puto) – mi i lo ringrassio për sòn.

1. Pijoma l’andi

As peul nen nen ancaminesse da la Wikipedia piemontèisa, che con pì ‘d 60mila artìcoj (a j’ero 35mila mach doi agn fà – e peuj a dijo che ij piemontèis a son bogianen!) e al pòst nùmer 57 ant ël mond (a j’era 58) për sòn a l’é diventà na sòrta ‘d manifest e drapò dël piemontèis dzora la Ragnà.

2. J’associassion

A-i son peuj ij sit dj’associassion (ëd sigura i na dësmentierai quaidun-a). Alfabeticament:

- Ca dë Studi Piemontèis, ch’am pias consideré la prima inter pares, e ch’a sta donca fòra da la lista;

- l’associassion Alp, che con fatiga a va anans dòp che Tavo Burat a-i é pì nen;

- Ël Sol ëd j’Alp: Gioanin Ross a Biela;

- Gioventura Piemontèisa, un bel sit con tanti agiornament;

- Langa Astsan-a, visadì ij fàit prima dle paròle a difèisa ‘d na coltura (e da nen dësmentié ch’a son j’organisador dla festa dël Piemont 2013);

- Nòste Rèis, e ij cors ëd piemontèis ant le scòle;

- Piemont dev vive, e tute le bele ròbe che Driano ‘d Caval e ij sò amis a fan a Coni.

3. Giornaj e scartari

An piemontèis, la rubrica d’Albina Malerba e Giovanni Tesio ansima a “La stampa”.

La pàgina ‘d “Piemontèis Ancheuj”: jë sfòrs ëd Michel dij Bonavé e tanti amis ëd nòsta lenga.

La còca dij bogianen ch’a bogio: Bèrto ‘d Sera e tut sò travaj a pro dël piemontèis digital (e nen mach).

J’archivi d’Assion piemontèisa, l’arvista ‘d bonanima ‘d Beppe Burzio (i l’hai mai conossulo e am dispias), ch’a l’é stàit un pòch ël pare putativ d’”é!”

4. Për finì

arsorsepiemonteise, ël sit ëd Borichèt che pòch a pòch a së slarga (minca tant i pijo quaicòs da les-je a mé cita cita).

Giovanni Delfino a l’ha butà ambelessì un përfond ëd ròba ansima a Luigi Olivero.

Piemontèis, vocabolari e gramàtica ‘d Bré.

Ambelessì Livio Tonso a part dal canavzan për slarghesse a tante ròbe dël piemontèis.

Ël mè Piemont, ëd Paolo Castellina.

Ël mè piemontèis: amprende nòsta lenga da l’Illinois mersì a la Ragnà.

A-i son ëdcò dij grup ansima a Facebook, come pr’esempi Bogianen.

Tute ròbe cite, as capiss. I foma lòn ch’i podoma, bin savend che – për dila con Federico Bavagnoli –

s’i lo foma nen ancheuj i lo foma pì nen; s’i lo foma nen noi a lo fà gnun.

Naturalment i peuss avèj dësmentìa quaicòs, e donca chi ch’a sa ch’a parla!

A son rivà le ciòche da Roma
e piror,
dësgropà,
dun-a as lasso andé
con gòj granda
a spantié
bon ben din don dan d’amor
a minca anviron.

Dëlcò nòstr cit cheur
venta ch’ampara da lor
a lassesse andé
slargand j’ale,
voland su ’nt ël cel
pagn a osel ëd Madòna
a spantié a tut ël mond
nòstra cita onsa ’d bin.

—

Michel dij Bonavé
Pasca contenta

A bërluso ij pensé sl’arbat ëd la stagnòla
përzoné ’dcò lor ëd na sensassion fòla,
na frisa ’d dosseur da na greuja ’d cicolata
smija vorèj pasié qualsëssìa idèja mata.

Sbrincc ëd vita ch’am pogno ’l moro,
gucin dël sol ch’a scasso ij toroboro
e am dan motiv d’esse content
an mes a tut n’anvërtoj ëd lament.

Feuje ’d ramuliva dan l’andi a Pasca
për cost mond fàuss ch’a tarabasca
ant j’anvìe mascheugne dël mai a basta
nì cicin bon, nì bagna concia, nì pasta.

Për ch’a sia la festa bon-a e vera
serv nen core apress a stèila boera,
se ’l cheur l’é pien a ras dël pòch
as sento pì nen le spin-e dl’articiòch.

A l’é nen lë spìrit ëd l’assè bondos
col ch’an mostra col òm sla cros,
ma ’l godiment ëd minca frisa ’d vita
bele ciucià con ij pé fongà ’nt la nita.

Bin, st’ann a-i toca al sìrcol coltural Langa Astsan-a. E ‘l programa a l’é sostnù: as ancamin-a ai 18 ëd magg, a Coni, con ël passagi dël drapò, e as va anans fi-a ai 5 d’otober a Loasseul, con la festa Andoma a sfojé la meria.

Ambelessì ‘l programa complet, e ambelessì tuta la stòria. Për lòn ch’am rësguarda, i na parlerai sens’àutr pì anans an manera estèisa, ma a j’era important për adess dé la neuva.

Last but not least: un gròss, gròss, gròss mersì a Clara Nervi për lòn ch’a fà.