هرچه مخاطبان به اطلاعاتی که ارائه می‌دهید، بیشتر اعتماد کنند، احتمال خرید محصولات توسط آن‌ها نیز بیشتر خواهد شد. همچنین، هنگامی که خوانندگان به‌طور مداوم محتوای یک برند را می‌خوانند، دیدگاهشان نسبت به آن برند نه تنها از ‌لحاظ اعتبار، بلکه از‌‌ لحاظ علاقه به آن برند نیز تغییر خواهد کرد.

2. آگاهی از برند (Brand Awareness)

یکی از رایج‌ترین اهداف بازاریابی محتوا، افزایش آگاهی از برند است. در واقع، هدف اصلی این است که مخاطبین، محتوای ارزشمند تولیدشده را ببینند و نسبت به آن عکس‌العمل نشان دهند. این موضوع، نشان‌دهنده میزان تخصص یک شرکت است. محتواهای مرتبط با این هدف، می‌تواند در قالب‌های زیر ایجاد شوند:

• ویدئوهای سرگرم‌کننده و جذاب
• ایبوک‌ و وبینار
• اینفوگرافیک‌

اندازه‌گیری این هدف بسیار سخت است. با ‌این ‌وجود، با تلفیق یک سری داده‌ها و معیارها (KPI) با یکدیگر، می‌توان میزان آگاهی از برند را اندازه‌گیری کرد.

• اندازه‌گیری نرخ رشد از طریق نظرسنجی
• اندازه‌گیری ترافیک وب‌سایت
• اندازه‌گیری میزان جستجو‌های صورت گرفته
• اندازه‌گیری تعداد منشن‌های نام برند در شبکه‌های اجتماعی

3. بهبود سئو (SEO)

با تولید محتوای باکیفیت، مخاطبان بیشتری جذب وب‌سایت شده و میزان ترافیک افزایش می‌یابد. الگوریتم موتورهای جستجو همواره در حال تغییر است. اما تا زمانی که شما به‌صورت مداوم محتوای مرتبط و آموزنده با کلیدواژه‌های مناسب ایجاد می‌کنید و محتوای خود را به‌روزرسانی می‌کنید، در موتورهای جستجو در رتبه بالاتری قرار خواهید گرفت. این موضوع، باعث افزایش دیده شدن از طریق بهبود سئو (SEO) می‌شود.

4. تولید Lead یا سرنخ بازاریابی

ایجاد اعتماد و آگاهی، لازمه هر کسب‌وکار است، اما شاید مهم‌ترین هدف اغلب کسب‌وکارها، تولید lead به‌عنوان نتیجه بازاریابی محتوا است. بازاریابی محتوا باعث می‌شود افراد غریبه از طریق اطلاعات مفید و آموزنده محتواها، کسب‌وکار شما را پیدا کنند. تبدیل ترافیک وب‌سایت و وبلاگ به Lead و در‌نهایت پرورش lead ها در چرخه خرید و تبدیل آن‌ها به خریدار، یکی از مهم‌ترین اهداف بازاریابی محتوا است.

محتواهای مرتبط با این هدف می‌توانند در قالب‌های زیر ایجاد شوند:

• ایبوک‌ها، مطالعات موردی (case study) و مقالات
• مهم‌ترین شاخص‌هایی که بازاریابان برای ارزیابی این هدف مورد‌بررسی قرار می‌دهند، شامل موارد زیر می‌شود:
• تعداد lead های ایجاد شده توسط محتواهای مورد نظر
• نرخ همگرایی صفحات فرود

5. جذب مخاطبین ایده‌آل

Lead ها در فرایند بازاریابی نقش بسیار مهمی را ایفا می‌کنند، اما lead های بی‌کیفیت شما را به جایی نمی‌رساند. شما باید خریداران واقعی را جذب کنید. نکته مثبت در بازاریابی محتوا این است که تنها افرادی که به کسب‌وکار و زمینه تخصصی شما علاقه‌مند هستند، محتوای شما را دنبال می‌کنند. بنابراین، کسانی که درباره کسب‌وکار شما در مرورگر جستجو می‌کنند، محتوای شما را مشاهده و در فرم مورد‌نظر، ثبت‌نام می‌کنند، افرادی هستند که تیم فروش باید بر روی آن‌ها سرمایه‌گذاری کنند.

6. تبدیل بازدیدکنندگان به Lead با استفاده از تکنیک پرورش lead

lead ها را از طریق سفر مشتری ایجاد کنید. سفر مشتری (Buyer’s journey)، شامل سه مرحله اصلی آگاهی، ملاحظات و تصمیم‌گیری است. توجه به محتوای ارائه شده به مخاطب در هر مرحله از سفر مشتری به دنبال کردن مشتری تا پایان قیف فروش کمک می‌کند.

1. مرحله آگاهی: کاربر تازه متوجه شده است که یک مشکل دارد و برای پیدا کردن راه‌حل، در گوگل جستجو می‌کند. پس از این جستجو، وبلاگ شما را پیدا می‌کند و شروع به خواندن محتوای مربوطه می‌کند. سپس، برای اطلاع دقیق‌تر، به عنوان مثال، یک کتاب الکترونیکی دانلود می‌کند. تا به اینجا، تخصص خود را نشان داده‌ و اعتماد مخاطب را جلب کرده‌اید.

2. مرحله ملاحظات: کاربر در این مرحله، راه‌حل مشکل خود را ارزیابی می‌کند و تعدادی از ویدئوهای شما را تماشا می‌کند. در این مرحله، کاربر مطمئن شده است که شرکت شما می‌تواند مشکلش را حل کند.

3. مرحله تصمیم‌گیری: در این مرحله، کاربر پس از ارزیابی‌های مختلف، تصمیم به خرید یا استفاده از خدمات شما می‌گیرد. شما موفق شدید با استفاده از بازاریابی محتوا، کاربر را به خریدار تبدیل کنید.

7. اشتراک‌گذاری محتوا توسط بازدیدکنندگان

یکی از بهترین راه‌های افزایش دیده شدن، اشتراک‌گذاری محتوای تولیدشده توسط مشتریان و lead ها است. قابلیت اشتراک‌گذاری، یکی از بهترین مزایای بازاریابی محتوا است. این اشتراک‌گذاری ممکن است به‌صورت فوروارد ایمیل یا اشتراک یک پست در شبکه اجتماعی صورت گیرد. هرچه محتوای شما در بین افراد بیشتری به اشتراک گذاشته شود، به نفع شما خواهد بود.

8. دلیل قانع‌کننده برای بازگشت افراد به وب‌سایت شما

کدام کسب‌وکار از بازدیدهای مجدد کاربران، سود نمی‌برد؟ اغلب مردم به وب‌سایت‌هایی بازمی‌گردند که می‌شناسند و اعتماد دارند. زمانی که محتوای آموزنده و مفید ایجاد می‌کنید، ارتباط شما با مخاطبان برقرار می‌شود و به یک منبع قابل‌اعتماد تبدیل می‌شوید. تولید محتوای مفید و جذاب به‌صورت هفتگی، منجر به بازگشت بازدیدکنندگان برای دریافت مطالب مفید می‌شود. استراتژی‌هایی نظیر ایمیل مارکتینگ و ایجاد جوامع آنلاین در این زمینه بسیار موفق عمل کرده است. هرچه مخاطبان را بیشتر درگیر کنید، به نفع کسب‌وکار شما خواهد بود.

9. هم‌راستا با سایر استراتژی‌های بازاریابی

محتوای خوب برای موفقیت سایر استراتژی‌های بازاریابی نیز مهم تلقی می‌شود. به‌عنوان مثال، بهینه‌سازی موتورهای جستجوگر یا SEO و بازاریابی در شبکه‌های اجتماعی از‌جمله استراتژی‌هایی است که به‌شدت تحت تاثیر محتوای خوب است. همچنین، این روش می‌تواند در فرمت‌های مختلفی نظیر برگه‌های پرینت شده، موبایل، ویدئو و شبکه‌های اجتماعی ایجاد و توزیع شود.

10- افزایش نرخ بازگشت سرمایه (ROI)

بازاریابی محتوا تنها نیاز به صرف زمان دارد. این روش از‌لحاظ اقتصادی، بسیار مقرون‌به‌صرفه است. هزینه بازاریابی محتوا، 62 درصد کمتر از روش‌های بازاریابی سنتی است، اما تاثیر‌گذاری آن در ایجاد lead، سه برابر است. ممکن است در ماه‌های اول، نتیجه دلخواه را بدست نیاورید، اما با گذشت زمان، میزان بازگشت سرمایه حاصل از این نوع بازاریابی افزایش می‌یابد.

منبع: تپسل

باید بگوییم که مدل sostac یک روش مؤثر و پرکاربرد در فرایند بازاریابی دیجیتالی است که به کمک آن می‌توانید شرکت و کسب‌و‌کارتان را به قله موفقیت نزدیک کنید.

اگر دوست دارید درباره مدل بازاریابی سوستاک و ویژگی‌های منحصربه‌فرد آن بیشتر بدانید و آن را در کار بازاریابی‌تان اجرا کنید با گرافیک‌باز همراه باشید.

اگر بخواهیم یکی از مدل‌های بسیار محبوب در میان فعالان دیجیتال مارکتینگ را نام ببریم، باید به مدل بازاریابی sostac اشاره کنیم. سوستاک یک مدل و سیستم برای ایجاد و مدیریت طرح‌هایی است که شما در کارتان به آن‌ها نیازمندید.

با کمک این مدل و چارچوبی که در اختیارتان قرار می‌دهد، می‌توانید انواع مختلفی از پلن‌های دیجیتال را برای کارتان ایجاد کنید. استفاده از مدل بازاریابی سوستاک به شما این امکان را می‌دهد، هر طرحی را که نیاز دارید، به وسیله آن توسعه دهید. از طرح‌های تجاری گرفته تا بازاریابی ارتباطات و بازاریابی را می‌توان به وسیله این مدل توسعه و گسترش داد.

زمانی که اجزای مدل sostac در کنار هم قرار می‌گیرند، شبیه به تکه‌های پازل عمل می‌کنند و در نهایت یک بیگ پلن را تشکیل می‌دهند که می‌تواند شما را برای طراحی استراتژی بازاریابی کمک کند.

خوب است بدانید که این مدل، به عنوان سومین مدل محبوب در میان کاربران معرفی شده و علت این محبوبیت، به خاطر سپردن راحت آن‌ها و آسان شدن فعالیت‌ها به وسیله برنامه‌ریزی‌های دقیق سوستاک است. این الگوی برنامه‌ریزی، در دهه ۱۹۹۰ جای خودش را در میان کاربران بازاریابی دیجیتالی باز کرد و تا به امروز همچنان به عنوان یک الگوی مهم، معرفی می‌شود.

چرا به مدل بازاریابی سوستاک نیاز داریم؟

یک سوال اساسی در برخورد با این مدل از دیجیتال مارکتینگ، چرایی استفاده از آن است. بسیاری از افراد ممکن است در ابتدا، از خود یا دیگرانی که این مدل را انتخاب می‌کنند، علت استفاده از آن را بپرسند. در ادامه به مهم‌ترین دلایل استفاده از مدل sostac خواهیم پرداخت:

– ارائه ساختار واضح
ما در فعالیت‌های مارکتینگ خود، نیاز به یک ساختار و استراتژی مشخص داریم تا به راحتی آن را به خاطر بسپاریم. علاوه‌بر آن، ساختار واضح در کار مارکتینگ به ما کمک می‌کند که هدف و برنامه خود را راحت‌تر و بهتر برای مشتری توضیح دهیم. استفاده از مدل بازاریابی sostac به شما کمک می‌کند که مراحل مورد نیاز برای ایجاد و اجرای هر نوع برنامه تجاری و یا بازاریابی را به خوبی انجام دهید.

– مشتری محور بودن
می‌توان گفت که مدل sostac مشتری محور است. در واقع به وسیله آن می‌توانید اهمیت مخاطب و مشتریان، شرکای بالقوه، تاثیرگذاران بر کار و همچنین رقبایتان را در شرایط مختلف، بررسی کنید. بر این اساس به یک شیوه‌نامه اصولی و منسجم می‌رسید که اجرای آن، کمک بسیاری به فرایند بازاریابی دیجیتالی شما می‌کند.

– داشتن اهداف مشخص
قطعا می‌دانید یکی از مهم‌ترین فاکتورها در فعالیت بازاریابی، داشتن هدف است. در حقیقت باید گفت، این اهداف هستند که شما را در انجام کارها پیش می‌برند و تمامی مراحل براساس آن‌ها اجرا می‌شود. این مدل مارکتینگ، امکان دستیابی به چشم‌انداز آینده را به شما می‌دهد و از این نظر نقش مهمی را در فعالیت‌های بازاریابی دیجیتالی ایفا می‌کند.

– ارائه تاکتیک‌ها
داشتن تاکتیک‌های کاربردی و قابل اجرا در فعالیت مارکتینگ، اهمیت ویژه‌ای دارد. زمانی که شما از این مدل بازاریایی در کسب‌وکارتان استفاده می‌کنید، امکان استفاده از تاکتیک‌های کارآمد تاثیرگذار را نیز به شما می‌دهد.

– پایداری در اجرا و کنترل فعالیت
خوب است بدانید که مدل بازاریابی سوستاک قادر است روش‌هایی را به شما ارائه کند که به وسیله آن استراتژی‌های مورد استفاده را بررسی، کنترل و نگهداری کنید. به زبان ساده، این الگوی مارکتینگ به شما کمک می‌کند که استراتژی مورد استفاده‌تان را حفظ و نگهداری کنید تا به نتیجه موثرتری در فعالیتتان برسید.

۱. تجزیه و تحلیل موقعیت (Situation)
شاید مهم‌ترین مرحله این مدل، تحلیل وضعیت موجود باشد؛ تحلیلی که دید مشخص و شفافی از آن‌چه هستید به شما ارائه می دهد.

در تحلیل وضعیت موجود هم باید فضای آنلاین در نظر گرفته شود و هم برحسب نوع کسب‌وکار شما نیم نگاهی به فضای آفلاین داشته باشید.

برای تحلیل وضعیت موجود باید از راهنمای زیر استفاده نمایید:

تحلیل ماتریس SWOT

از شناخته شده‌ترین متدهای تحلیل وضعیت موجود کسب‌وکارها استفاده از ماتریس SWOT می‌باشد.

در این ماتریس مشخص می‌شود وضعیت فعلی کسب‌وکار ما در مقابله با رقیبان و بازار چه فرصت‌ها و تهدیدهایی را پیش‌روی خود دارد.

استفاده از اطلاعات موجود در این تحلیل برای طراحی استراتژی دیجیتال مارکتینگ بسیار مهم و کاربردی بوده به گونه‌ای که همواره باید سعی نمود استراتژی را برپایه اطلاعات ماتریس SWOT تنظیم و هماهنگ نمود.

در ماتریس SWOT موارد زیر مشخص می‌گردد:

• نقاط قوت کسب و کار
• نقاط ضعف کسب و کار
• فرصت‌های پیش رو در بازار
• تهدیدهای پیش رو در بازار

تحلیل رقیبان

• اینکه رقیبان شما چه کسب و کارهایی بوده و نقاط قوت و ضعف آنها چیست.
• در فضای آنلاین چه فعالیت‌هایی داشته و عملکردشان چگونه و با چه کیفیتی صورت می‌گیرد.
• بودجه دیجیتال مارکتینگ آن‌ها چقدر تخمین زده می شود.
• از کدام ابزارها، متدها و تکنیک‌ها در استراتژی دیجیتال مارکتینگ خود استفاده می‌کنند.
• چه دستاوردهایی در تبلیغات اینترنتی خود به دست آورده‌اند.

بررسی ترند بازار و مخاطبان

• بازاری که در آن فعالیت دارید به کدام سمت و سو در حال حرکت است
• علاقه، تفکر، سلیقه و نیاز مشتریان به چه سمتی در جریان است.
• آیا بازار از فروش آنلاین محصول و خدمات شما استقبال می کند؟
• مشتریان شما در کدام کانال‌های دیجیتال به دنبال محصولات مشابه محصول شما می‌گردند.
• چه عواملی در تصمیم‌گیری مشتریان در خرید دخیل است.

۲. اهداف (Objectives)
در مرحله دوم باید براساس چارچوب برنامه‌ریزی دیجیتال مارکتینگ بر روی اهداف و استراتژی‌های خود تمرکز داشته باشید.

در بحث هدف‌گذاری، اندازه‌گیری اهداف خود با 5S بسیار مهم است؛ که هر هدف خود را به توجه به مدل اهداف زیرک (SMART) تعیین نمایید. این مشخصه ها عبارتند از:

• Specific (مشخص): هدف شما نباید مبهم یا کلی باشد.باید بر روی موضوعی مشخص و یکتا تمرکز داشته باشد.
• Measureable (قابل اندازه گیری): هدف شما باید به گونه ای انتخاب شود که بتوان با تجزیه و تحلیل، میزان تحقق آن را اندازه گیری نمود.
• Actionable(قابل اجرا بودن) هدف باید دست یافتنی بوده و رسیدن به آن با توجه به واقعیت های کسب و کار و بازار، امکان پذیر باشد.
• Relevant (مرتبط بودن): هدف شما باید مرتبط با کسب و کار شما و اولویت ها و استراتژی های کلان آن باشد.
• Time-related (زمان‌بندی شده) برای رسیدن به هدف باید زمان مشخصی در نظر گرفته شود.

اهداف زیادی می توان در نظر گرفت که با ویژگی اسمارت همسو باشد از جمله لیدسازی و جذب، تعامل یا حفظ مشتری.

به عنوان مثال اگر بخواهیم یک خرده فروشی آنلاین را در نظر بگیریم، با استفاده از فرمول SMART می توانیم اهدافی را به این صورت ایجاد کنیم:
هدف اول: تعامل
۵۰ درصد کاربران، پروفایل کاربری خود را تا تاریخ اسفند ۹۷ تکمیل کنند.
هدف دوم: جذب
افزایش ۳۰ درصدی بازدیدکننده های یکتای سایت تا تاریخ فروردین ۹۸
هدف سوم: تعامل
افزایش فرکانس ارسال ایمیل از یک ایمیل در هر ماه به یک ایمیل در هر هفته تا آبان

۳. استراتژی (Strategy)
استراتژی به این معنی است که شما قصد دارید طبق اهدافی که تعیین کرده اید به آن نقطه نهایی مطلوب خود برسید. در استراتژی باید بخش هایی از بازار هدف خود را شناسایی و مورد هدف قرار دهید.

در واقع زمانی که هدف شما مشخص شد در مرحله ۳ نحوه رسیدن به هدف را مشخص می کنید.

در اینجا در مورد جزئیات اجرائی صحبت نمی کنیم و از کلیت مسیر حرف می زنیم.

یک مثال ساده: شما ساکن تهران هستید(وضعیت فعلی) و قصد دارید به مشهد سفر کنید(هدف) با توجه به میزان حقوق و وضعیت مالی شما (تجزیه و تحلیل وضعیت) استراتژی شما برای رسیدن به مشهد می تواند سفر با ماشین شخصی، اتوبوس، قطار یا هواپیما باشد.

اما در حوزه کسب و کارهای اینترنتی، اگر یک فروشگاه اینترنتی لوازم ورزشی دارید و هدف افزایش بازدید به میزان و مشخصات تعیین شده را انتخاب کردید استراتژی تحقق هدف شما می تواند طراحی کمپین و بخشی در وبسایت شما برای پوشش اخبار جام ملت های آسیا و مسابقات پیش بینی در نظر گرفته شود.

۴. تاکتیک‌ها (Tactics)
تاکتیک‌ها، نحوه رسیدن شما از مبدا به مقصد را به کمک ابزارها مشخص می کند.

اگر استراتژی دیجیتال مارکتینگ شما افزایش بازدید با استفاده از بخش پیش بینی مسابقات فوتبال (مثال قبل) است از چه روش هایی برای به ثمر نشستن این استراتژی استفاده خواهید کرد؟

ابزارهای مشخصی در دیجیتال مارکتینگ وجود دارد که می تواند به عنوان تاکتیک های اجرایی شما در نظر گرفته شود:

• سئو
• CPC
• ایمیل مارکتینگ
• Affiliate marketing
• بازاریابی شبکه های اجتماعی
• ترویج فروش با کوپن های تخفیف و …

وقتی کلیت تاکتیک ها انتخاب شد باید جزئیات اجرایی هر کدام و نیز همسویی تاکتیکهای مختلف با هم طراحی و برنامه ریزی شود.
پس مشخص شدن این جزئیات، باید شاخص های اندازه گیری عملکرد بازاریابی خود را تحت KPI های مشخص جهت استفاده از مرحله ۶ مشخص نمایید.

۵. اقدام (Action)
اقدام، بخش اجرایی کردن تمامی مراحلی است که از آن‌ها نام بردیم. به زبان ساده، در این مرحله باید مجموعه اقداماتی را انجام دهید که وسیله آن به برنامه‌تان جان ببخشید و آن را به شکل عملی پیاده کنید.

ایجاد محتوای خوب، لینک‌سازی، بازاریابی ایمیلی، توجه به سئو و مانند این‌ها، می‌تواند شما را در مرحله اکشن به هدفتان نزدیک کند.

۶. کنترل (Control)
آخرین مرحله و شاید بتوان گفت مهم‌ترین مرحله‌ای که می‌توانید در آن نتیجه فعالیتتان را ببینید، کنترل است. در مدل بازاریابی sostac رسیدن به مرحله آخر، با زحمت فراوان ممکن است. اما زمانی که به آن رسیدید، می‌توانید نتیجه فعالیتتان را به شکل اصولی بررسی و نقاط قوت و ضعف، اشتباهات و اقدامات موثر خودتان را استخراج کنید.

در مرحله کنترل، باید تمامی تاکتیک‌های مورد استفاده را در پک‌های اطلاعات و آماری مشخصی بررسی کنید. برای این کار می‌توانید از گوگل آنالیتیکس کمک بگیرید و براساس آن، فعالیت و اقداماتتان را بسنجید.

فراموش نکنید که فعال بودن بخش Ecommerce analytics نیز می‌تواند آمار فروش آنلاین شما را به طور دقیق و با بینش عمیق‌تری در فرایند‌های استراتژی و تاکتیک‌ها در اختیارتان بگذارد.

برای رهگیری عملکرد خود باید به صورت هفتگی و ماهانه، داشبوردهای خود را آپدیت و تحلیل نمایید تا مطمئن شوید در مسیر تحقق هدف خود قرار دارید و در پایان تاریخ مشخص شده، به هدف خود دست خواهید یافت.

مهارت خلاقیت، به دلیل اهمیت روزافزون آن از ردیف دهم در جدول سال ۲۰۱۵ مجمع جهانی اقتصاد به ردیف سوم در جدول سال ۲۰۲۰، پس از مهارت‌های حل مسايل پیچیده و تفکر انتقادی قرار گرفته است. نکته جالب این که خلاقیت، به گونه تنگاتنگی با دو مهارت حل مسئله و تفکر انتقادی در ارتباط است. هم‌چنین بعضی دیگر از مهارت‌ها که هنوز به آن‌ها نپرداخته‌ایم، مانند مهارت قضاوت و تصمیم‌گیری به‌شدت با موضوع خلاقیت گره خورده است.

خلاقیت…

خلاقیت چیست و خلاق چه کسی است؟ خلاقیت ذاتی است یا آموختنی؟ مهارت خلاقیت به چه معناست؟ آیا نظام‌های آموزشی ما به خلاقیت اهمیت می دهند یا نه؟ خلاقیت چه نقشی در شغل و کسب و کار ما دارد؟ خلاقیت چه رابطه‌ای با کارآفرینی دارد؟ خلاقیت چه ارتباطی با سایر مهارت‌های شناختی دارد؟ این‌ها برخی از پرسش‌هایی هستند که در بحث‌ خلاقیت مطرح می‌شوند و در این یادداشت و یادداشت‌های آینده، دست‌کم به بعضی از آن‌ها خواهم پرداخت. در این یادداشت تلاش من عمدتاً بر تعریف، روشن کردن ابعاد مختلف و کاربرد‌ها و اهمیت مفهوم خلاقیت‌ است و در یادداشت‌های آینده به موضوعاتی مانند ذاتی یا اکتسابی بودن خلاقیت، مهارت خلاقیت و چگونگی تقویت خلاقیت را بیشتر خواهم شکافت.

خلاقیت چیست…

خلاقیت یکی از مفاهیمی است که در تعریف آن اتفاق‌نظر زیادی به چشم نمی‌خورد و حتی بسیاری از منابع دانشگاهی که به این مفهوم پرداخته‌اند از تعریف آن به نوعی طفره رفته‌اند؛ با وجود این، در یک نگاه کلی به آن‌ها می‌توان خلاقیت را «فرآیند ایجاد چیزی جدید و باارزش» دانست. این چیز جدید می‌تواند یک پدیده نامحسوس مانند یک ایده، یک نظریه علمی، یک اثر هنری باشد یا یک پدیده فیزیکی مانند اختراع یک ماشین که تاکنون به آن شکل وجود نداشته است.
در تعریف فوق، دو مولفه وجود دارد که در اغلب متون مرتبط با مفهوم خلاقیت به آن اشاره شده است و بدون وجود آن‌ها نمی‌توان یک پدیده را خلاق دانست: نو بودن و باارزش و مفید بودن.
نو بودن: مفهوم نو بودن را تنها نباید به ایجاد یک محصول جدید محدود کرد. این که بتوانیم جهان را به شیوه‌هایی جدید درک کنیم، الگوهای پنهان موجود در پدیده‌ها را پیدا کنیم و بین پدیده‌های به ظاهر نامربوط رابطه برقرار کنیم نیز حکایت از نو بودن دارد. همانطور که ملاحظه می‌کنید این بخش از تعریف خلاقیت با تعریف هوش و حتی تفکر اشتراک قابل ملاحظه‌ای دارد.
شاید ذکر این نکته در اینجا ضروری باشد که برخی معتقدند که فرآیند خلاقیت اساساً از هیچ پدید نمی‌آید و همیشه با کنار هم قرار دادن ایده‌های دیگران و ترکیب و قضاوت در مورد آن‌هاست که ما می‌توانیم موفق به خلق یک چیز نو شویم. نمونه بارز چنین متفکرانی، دیوید کورد موری (David Kord Murray) نویسنده کتاب «خلاقیت قرضی»‌1 است. او با ذکر ده‌ها نمونه از شخصیت‌هایی که توانسته‌اند، به ویژه در حوزه کسب وکار، به ایده‌های جدید دست‌ یابند و یا کسب و کارهایی نو و در سطح جهانی پدید آورند، این ایده را مطرح می کند که همه آن‌ها بر شانه‌های پیشینیان خود ایستاده‌اند. او معتقد است که حتی افرادی مانند بنیانگذاران مایکروسافت و گوگل هم با قرض گرفتن ایده‌هایی از دیگران و کنار هم قرار دادن آن‌ها و ایجاد یک پدیده جدید طی مراحلی، توانسته‌اند این غول‌های بزرگ کسب‌وکار را پدید آورند. در این مورد باز هم سخن خواهم گفت.
باارزش و مفید بودن: بعضی از متون مربوط به خلاقیت، در تعریف آن بیشتر بر نو بودن تاکید دارند تا مفید بودن. اما به نظر من،  مفید بودن، هیچ کم از نو بودن ندارد و همطراز و همسنگ آن است. چه فایده دارد اختراع بزرگی که تنها برای اثبات دانایی و تخصص ما به دیگران است. یک پدیده نو تنها زمانی با خلاقیت گره می‌خورد که ارزشمند باشد و گره‌ای را که تاکنون کسی نگشوده یا حتی ندیده باشد باز کند. چرا مخترعان، کاشفان و هنرمندان در همه جوامع ارج گذاشته می‌شوند؟ چون که آن‌ها چیزی را به این جهان اضافه می‌کنند که تاکنون نبوده است؛ چیزی که می‌تواند گره از کار کسانی بگشاید و یا کسانی را از حالی بد به حال خوب برساند.
شما ممکن است ایده‌ای نو و با ارزش در ذهنتان داشته باشید؛ اما تا این ایده پیاده‌سازی نشود ارزش آن پدیدار نمی‌شود. البته حتی بیان و اظهار این ایده نو می‌تواند ارزشمند باشد؛ چرا که می‌تواند اساسی برای تولید ایده‌های جدید توسط دیگران باشد و یا توسط دیگران اجرا شود. هیچ‌کس نویسنده با فیلسوفی را که ده‌ها داستان یا نظریه نو تنها در سر دارد گرامی نمی‌دارد.

چرا خلاقیت…

امروزه دیگر علاقه به خلاقیت تنها محدود به پژوهش‌های روانشناسان نیست. اگرچه روانشناسی، علمی است که بیشترین و عمیق‌ترین پژوهش‌ها را در مورد خلاقیت انجام می‌دهد، اما رشته‌‌ها و حوزه‌های دیگر علمی مانند مدیریت، مهندسی، جامعه‌شناسی، اقتصاد و انرژی، محیط زیست، زبانشناسی و به ویژه علوم مرتبط با فناوری اطلاعات از ارزش خلاقیت آگاه هستند و تحقیقاتی را در این زمینه انجام می‌دهند. کارآفرینی یکی از حوزه‌هایی است که به طور گسترده و در عین حال عمیق با خلاقیت مرتبط است؛ به‌طوری که شما نمی‌توانید از ایجاد یک استارت‌آپ سخن بگویید بدون آن که به تولید یک محصول و یا ارایه یک خدمت نو اشاره کنید. در عین حال این محصول یا خدمت باید برای بخش یا بخش‌هایی از جامعه مفید باشد. بنابراین یک استارت آپ باید هر دو مولفه خلاقیت، یعنی نو بودن و مفید بودن را یکجا داشته باشد. در این مورد هم در شماره‌های آینده مفصل‌تر حرف خواهم زد.
اما اهمیت خلاقیت تنها برای مدیران کسب و کارها آشکار نیست. امروز در اغلب کشورهای دنیا دولت‌ها تلاش می‌کنند که در فرآیند انجام امور مختلف از خلاقیت بهره گیرند، در پژوهش‌های مربوط به آن شرکت جویند و به ویژه نظام‌های آموزشی را به طور گسترده با مفهوم خلاقیت درگیر کنند. در کشور ما نیز چندسالی است که کلاس‌های تقویت خلاقیت به‌ویژه در مقطع ابتدایی، آغاز به کار کرده‌اند. فارغ از کیفیت کلاس‌های خلاقیت در ایران و جهان، نفس پیدایش آن‌ها نشان می‌دهد که دولت‌ها نیز به اهمیت بی‌چون چرای خلاقیت پی‌برده و برای تقویت اقتصاد ملی، اثربخشی آموزش، توسعه پایدار و مدیریت بحران‌ها از آن استفاده می‌کنند.

خلاقیت و راست‌‌مغزها

دانیل پینک (Daniel H. Pink)، متفکر و نویسنده کتاب‌های پرفروشی مانند WHEN، در کتاب «ذهن کاملا جدید: چرا راست مغزها بر آینده حکمرانی خواهند کرد؟» (A Whole New Mind: Why Right-Brainers Will Rule the Future)مراحل توسعه اقتصادی در طول تاریخ و بازیگران مهم آن‌ها را چنین ذکر می‌کند: ۱. عصر کشاورزی (کشاورزان) ۲. عصر صنعت (کارگران کارخانه‌ها) ۳. عصر اطلاعات (دانشگران) ۴. عصر مفهومی (افراد خلاق و همدل)
همان‌گونه که مشاهده می‌کنید مطابق نظریه این متفکر که کتاب‌های او چند سال به عنوان پرفروش‌ترین کتاب‌های نشریات مهم بین‌المللی شناخته شده‌اند، در عصر مفهومی، عصری که ما در آن به سر می‌بریم، عاملان مهم، افرادی هستند که از یک‌سو خلاق هستند و از سوی دیگر توان همدلی و خود را به جای دیگری گذاشتن را دارند. لازم به ذکر است که مولفه همدلی، که متفاوت است از همدردی، یکی از موضوعات مهمی است که به مهارت‌های دیگر ذکر شده در گزارش مجمع جهانی اقتصاد مانند مدیریت افراد، هماهنگ شدن با دیگران، هوش هیجانی، مذاکره و انعطاف‌پذیری شناختی نیز ارتباط مستقیمی دارد. به اعتقاد او، این دو عامل آن‌قدر مهم هستند که می توان یک عصر را به نام آن‌ها سکه زد. در واقع می‌توان گفت که بعد از عصر صنعت و ماشین که بشر وارد عصر اطلاعات شد، بسیاری از زیرساخت‌ها در بسیاری از جوامع پدید آمده و از این پس آن‌چه که می تواند یک جامعه یا حتی یک شرکت را از دیگری متمایز کند، خلاقیت و همدلی است.
همان‌گونه که اغلب خوانندگان این یادداشت می‌دانند، نیمکره چپ‌ مغز که قسمت راست بدن را کنترل می‌کند، بر کارکردهایی مانند محاسبات ریاضی، استدلال منطقی و تفکر تحلیلی، کنترل زبان، حافظه کوتاه‌مدت و پرداختن به جزئیات نظارت دارد. حقوق‌دانان، ریاضی‌دانان، حسابداران و اقتصاددانان از جمله افرادی هستند که نیمکره چپ مغز آن‌ها بر تفکر آن‌ها غالب است و طی دهه‌ها و حتی سده‌های گذشته این افراد اهمیت خاصی برای صنایع و اقتصاد داشته‌اند. به باور پینک، به تدریج که به عصر مفهومی وارد می‌شویم از اهمیت این افراد و مشاغل آن‌ها کاسته می‌شود. به همین دلیل این روزها در بسیاری از نشریات و سایت‌ها مشاغلی فهرست می‌شوند که در سال‌های پیش‌رو اهمیت خود را از دست خواهند داد و جای خود را به کامپیوتر و هوش مصنوعی خواهند داد. هوش مصنوعی قادر خواهد بود که کار اغلب مشاغلی که وابسته به فعالیت نیمکره چپ مغز هستند، مانند حسابداری، برنامه‌نویسی بدون خلاقیت و مشاوره حقوقی را انجام دهد.
به اعتقاد پینک در عوض افرادی که مشاغل آن‌ها وابسته به فعالیت نیم‌کره راست مغز است، روز به روز بر اهمیت کارشان افزوده خواهد شد. نیکره راست مغز، علاوه بر کنترل سمت چپ بدن، وظایف مربوط به درک فضایی، استدلال شهودی، پردازش محرک‌های دیداری و شنیداری، قابلیت مواجهه با شرایط ناشناخته، حافظه بلند‌مدت، کنترل بسیاری از احساسات، کنترل زبان بدن، استعداد هنری و خلاقیت را برعهده دارد. هنرمندان، برنامه‌نویسان خلاق، بازاریابان و مدیرانی که از انعطاف‌پذیری شاختی و هوش هیجانی بالایی برخورداند و کار آن‌ها به سادگی قابلیت جایگزینی با هوش مصنوعی را ندارد، به گونه روزافزونی اهمیت خواهند یافت؛ افرادی که می‌توانند به چند زبان صحبت کنند، با فرهنگ‌های مختلف آشنا هستند، می‌توانند به راحتی با دیگران ارتباط برقرار کنند و با ویژگی‌های تیپ‌های شخصیتی آشنا هستند.
خلاقیت، همدلی، تفکر انتقادی و راضی نشدن به وضع موجود و توانایی ارایه روش‌های نوین برای حل مسائل، همگی توانایی‌ها و مهارت‌هایی هستند که می‌توانند به انسان‌ها کمک کنند که در جهان پرتلاطم قرن بیست ویکم، جایگاهی نسبتا محکم برای خود بسازند.

نویسنده: هرمز پوررستمی