GreenDream

Βιώσιμη Ανάπτυξη (Sustainable Development)

2008-09-30T21:24:00.009+03:00

Ας τα πάρουμε από την αρχή... κάποτε υπήρχαν οι δεινόσαυροι...

Η καταστροφή του Αρχαίου Βασιλείου της Αιγύπτου το 1950 π.Χ., των Σουμερίων το 1800 π.Χ., των Μάγια το 600 μ.Χ όπως και των Πολυνησίων του Νησιού του Πάσχα το 1600 μ.Χ. συνέβησαν, διότι αυτές οι κοινωνίες κατέστρεψαν τα φυσικά περιβαλλοντικά συστήματα που τις υποστήριζαν.

Σε όλες τις παραπάνω περιπτώσεις, οι απαιτήσεις αυτών των κοινωνιών ξεπέρασαν το διαθέσιμο φυσικό κεφάλαιο σε συνδυασμό με μια ανικανότητα προσαρμογής τους στη νέα, διαφοροποιημένη κατάσταση του περιβάλλοντος.

Ένα άλλο κοινό χαρακτηριστικό όλων των παραπάνω περιπτώσεων είναι ότι τα αίτια των περιβαλλοντικών αλλαγών προϋπήρχαν για μεγάλο χρονικό διάστημα πριν την τελική σύντομη φάση της διάλυσης. Αυτές οι ασυνεχείς μεταβολές είναι χαρακτηριστικό των μη-γραμμικών συστημάτων όπως οι ανθρώπινες κοινωνίες.

Οι αγροτικές κοινωνίες που δημιουργήθηκαν με την έναρξη της αγροτικής επανάστασης περίπου 11.000 χρόνια πριν και μέχρι την έναρξη της βιομηχανικής επανάστασης το 1750, είχαν επιτύχει σε μεγάλο βαθμό την αρμονική συμβίωση με το περιβάλλον τους μέσα από διαδοχικές πολιτιστικές προσαρμογές.

Μεγάλοι πολιτισμοί, όπως ο αρχαίος Ελληνικός, ο Ινδικός και ο Κινεζικός, δεν είχαν αποσυνδέσει τη γνώση από το σεβασμό και την ιερότητα της φύσης και λειτουργούσαν με βιώσιμες αξίες. Η βιωσιμότητα δεν είναι νέα, ούτε ως ιδέα ούτε ως πρακτική.

Ο άνθρωπος και η κοινωνία του, από την αρχή αντιµετώπισαν τη φύση σαν ζωτικό χώρο και σαν ένα παραγωγικό σύστημα. Αρχικά η σχέση του ανθρώπου µε τη φύση ήταν αρµονική και είχε τη γνώριµη ζωική «αθωότητα». Στη συνέχεια όµως, η σχέση αυτή άρχισε να παίρνει χαρακτηριστικά σχέσης κυριαρχίας και συγκρούσεων για την επέκταση της κυριαρχίας αυτής.

Τελικά, η βία και η κυριαρχία προς τη φύση έγινε βία µεταξύ των ανθρώπων και παιχνίδι κυριαρχίας στην κοινωνία.

Στην πορεία αυτή, η ανάπτυξη αποτέλεσε ένα διαρκές ιδεολόγηµα όλων των εποχών και των πολιτισµών και µια διαρκή µετάθεση στόχων.

H ανθρωπότητα εισέρχεται στον 21 αιώνα έχοντας στην κατοχή της έναν υλικό πλούτο άνευ προηγουμένου στην ιστορία της, αλλά φορτωμένη παράλληλα με προβλήματα πρωτοφανούς εντάσεως, που απειλούν την ίδια την επιβίωσή της.

Ευήμερο ή Εφήμερο?... ο άνθρωπος έχει σήμερα το αίσθημα ότι η ευημερία αυτή είναι πρόσκαιρη και απατηλή.Κανείς όμως, ούτε και ο πλέον αισιόδοξος, μπορεί να ισχυρισθεί ότι η έξοδος από την κατάσταση αυτή θα είναι εύκολη. Η ποιότητα ζωής των ανθρώπων, παρά την εκρηκτική ανάπτυξη, χειροτερεύει. Εδώ ίσως έρχεται ως απάντηση η βιώσιμη ανάπτυξη.

Η βιώσιμη ανάπτυξη, παρά το ότι έχει τις ρίζες της στον 18 αιώνα και κυρίως στις επιστήμες της βιολογίας και της γεωπονίας, εμφανίστηκε και εγκαθιδρύθηκε σαν επιστημονικός όρος μόλις την δεκαετία του ’90, δηλαδή είναι ακόμη σε "εφηβική" ηλικία, οδεύοντας προς την ωριμότητα.

Εφ’ όσον λοιπόν η βιωσιµότητα υποσκάπτεται από την «άγρια» ανάπτυξη - ακόµα και αυτή καθ' αυτή η οικονοµική βιωσιµότητα υπό ορισµένες συνθήκες - έγινε κατανοητό ότι πρέπει να αντικαταστήσουµε την ανάπτυξη, ως στόχο εύκολο και επικίνδυνο, µε την βιώσιµη ανάπτυξη.

«… ο βιομηχανικός καπιταλισμός είναι ένα σφαιρικό αδιέξοδο: αν πάψει να παράγει για χάρη της παραγωγής θα καταστρέψει τον εαυτό του· αν συνεχίσει να παράγει -όπως παράγει και χωρίς να μεταλλαχτεί- θα μας καταστρέψει όλους»

Τι είναι η βιωσιμότητα;

Για την κατανόηση και εφαρμογή της βιωσιμότητας είναι απαραίτητη η γνώση της δομής και της λειτουργίας των περιβαλλοντικών συστημάτων και των ανθρώπινων συστημάτων που εμπεριέχουν τα συστήματα της οικονομίας και της κοινωνίας. Όμως, η γνώση του επί μέρους ΔΕΝ αρκεί για τη γνώση του όλου.

Η γνώση για κάθε δένδρο δεν αρκεί για να γνωρίσουμε το δάσος. Η κατανόηση της ιεραρχίας και των σχέσεων μεταξύ των δένδρων, όπως και μεταξύ των δένδρων-κλίματος-εδάφους που διαμορφώνονται και από τα δένδρα (αλλά όχι μόνο) είναι απαραίτητη για την κατανόηση και μελέτη του δάσους.

Έτσι, η κατανόηση των σχέσεων και της ιεραρχίας μεταξύ των περιβαλλοντικών συστημάτων (οικοσυστημάτων) και των ανθρώπινων συστημάτων (οικονομικών και κοινωνικών) είναι εξίσου σημαντική. Οι τρεις πυλώνες της βιωσιμότητας (περιβάλλον-οικονομία-κοινωνία) δεν είναι παράλληλοι όπως οι πυλώνες μιας γέφυρας· υπάρχει ιεραρχία (βλέπε Ρώσικες κούκλες).

Το περιβάλλον είναι σύστημα ιεραρχικά ανώτερο και εξασκεί μακροπρόθεσμα έλεγχο στα ανθρώπινα συστήματα της οικονομίας και της κοινωνίας.

Επί πλέον, τα περιβαλλοντικά και τα ανθρώπινα συστήματα δεν είναι στατικά, αλλά μεταβάλλονται και εξελίσσονται συνεχώς. Τα πρώτα εξελίσσονται αργά τα δεύτερα γρήγορα. Η αναγνώριση αυτής της βασικής διαφοράς και μόνο μας οδηγεί σε «βιώσιμους δρόμους».

Τελικά η βιωσιμότητα περιγράφεται ως "η αρμονική συνεξέλιξη ανθρώπινων συστημάτων και περιβαλλοντικών συστημάτων ή οικοσυστημάτων".

Τι είναι η βιώσιμη ανάπτυξη;

Ο γνωστότερος ορισμός της βιώσιμης ανάπτυξης ανήκει στην πρωθυπουργό της Νορβηγίας Gro Harlem Brundtland. Ως πρόεδρος της Παγκόσμιας Επιτροπής για το Περιβάλλον και την Ανάπτυξη η κ. Brundtland παρέδωσε στη Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών, το 1987, την Αναφορά της με τίτλο «Το κοινό μας μέλλον» που είναι γνωστή ως “Brundtland report” στην οποία ορίζεται η βιώσιμη ανάπτυξη ως:

«η ανάπτυξη που ικανοποιεί τις ανάγκες των σύγχρονων γενεών χωρίς να θέτει σε κίνδυνο την ικανότητα των επόμενων γενεών να ικανοποιήσουν τις δικές τους ανάγκες»

Η οικονομική ανάπτυξη (μεγέθυνση) χωρίς όρια δεν αποτελεί πλέον παρά ουτοπία. Σήμερα, η βιώσιμη ανάπτυξη είναι μια δυναμική διαδικασία που στηρίζεται σε τρεις «πυλώνες»:

► την οικονομία ► την κοινωνία ► το περιβάλλον

Με λίγα λόγια, η ταύτιση της ανάπτυξης μόνο με την οικονομική μεγέθυνση δεν μπορεί πλέον να προσφέρει λύσεις στην εποχή μας.

Το ζητούμενο είναι η διατήρηση και η αύξηση των υψηλών ρυθμών οικονομικής μεγέθυνσης, χωρίς όμως να διαταραχθεί ο κοινωνικός ιστός και χωρίς να υποβαθμιστεί το περιβάλλον. Σε περίπτωση που οι δύο αυτές συνιστώσες δεν ληφθούν υπόψη, πολύ σύντομα αφενός θα οδηγήσουν σε συγκρούσεις και αφετέρου θα αποτελέσουν σημαντικό παράγοντα επιβράδυνσης της οποιασδήποτε οικονομικής μεγέθυνσης.

PELLETS: το φθηνό «πετρέλαιο»

2008-08-10T12:17:00.024+03:00

Η βιομάζα είναι ανανεώσιμη. Ουσιαστικά είναι ένας αέναος μετατροπέας της ηλιακής ενέργειας, η οποία αποθηκεύεται σε χημική μορφή στα φυτά μέσω της φωτοσύνθεσης.

Έχει υπολογιστεί ότι κατ’ έτος, παράγονται παγκοσμίως μέσω της φωτοσύνθεσης περίπου 220 δισεκατομμύρια τόνοι ξηρής βιομάζας στον πλανήτη, με ενεργειακό ισοδύναμο που αντιστοιχεί στο δεκαπλάσιο της σημερινής παγκόσμιας κατανάλωσης ενέργειας.

Χρησιμοποιώντας ένα πολύ μικρό κομμάτι του δυναμικού αυτής της πρώτης ύλης, δεν πιστεύω ότι έχουμε να χάσουμε και πολλά, αντιθέτως υπάρχουν πάρα πολλά οφέλη. Ειδικά όταν σήμερα υπάρχουν τρόποι ώστε με τη βιομάζα να έχει ενέργεια ο καταναλωτής στη μισή τιμή από αυτή του πετρελαίου.

Ας μην ξεχνούμε ότι και τα ορυκτά καύσιμα (πετρέλαιο κτλ) από τη βιομάζα προέρχονται. Συγκεκριμένα από τεράστιες ποσότητες βιομάζας (πχ τεράστια δάση) που λόγω γεωλογικών αλλαγών καταπλακώθηκαν και εγκλωβίστηκαν στο εσωτερικό της γης και υπό κατάλληλες αναερόβιες συνθήκες μετατράπηκαν σε καύσιμα.

Η διαφορά είναι ότι το πετρέλαιο χρειάστηκε περί τα 70.000.000 χρόνια για να σχηματιστεί από βιομάζα, ενώ για τη χρήση της βιομάζας σε μορφή πελλέτας (pellets - στερεά μορφοποιημένα βιοκαύσιμα) αρκούν 70 μόνο ημέρες.

Στο παρόν άρθρο παρουσιάζονται τα στερεά μορφοποιημένα βιοκαύσιμα ή πελλέτες (pellets) τα οποία είναι μία άριστη και φθηνή λύση για αντικατάσταση του πετρελαίου θέρμανσης. Τα pellets είναι συμπιεσμένη βιομάζα δηλαδή ανανεώσιμο - ανεξάντλητο καύσιμο που δεν ρυπαίνει το περιβάλλον.

Φυσικά στην Ελλάδα είναι άγνωστο καύσιμο, ενώ στην κεντρική και βόρεια Ευρώπη η αγορά πελλέτας γνωρίζει μεγάλη άνθηση (pellet boom). Στις ευρωπαικές χώρες τα pellets χρησιμοποιούνται ευρέως εδώ και 2 δεκαετίες αντικαθιστώντας το πετρέλαιο θέρμανσης και το φυσικό αέριο, με σοβαρά θετικά αποτελέσματα για την οικονομία τους και το περιβάλλον.

Η πρώτη ύλη

Η πρώτη ύλη των πελλετών είναι βιομάζα που μπορεί να προέρχεται από διάφορες πηγές υπολειμμάτων. Ενδεικτικά αναφέρονται τα παρακάτω: υπολείμματα βιομηχανίας κατεργασίας ξύλου (πχ πριονίδια), υπολείμματα των καλλιεργειών (άχυρα, στελέχη βαμβακιού, κλαδέματα), δασική βιομάζα (διαχείριση δασών), αυτοφυής βιομάζα (πχ καλάμια).

Αξιοποίηση υπολειμματικής βιομάζας

Επίσης η βιομάζα μπορεί να είναι καλλιεργούμενη, κάτι που βοηθά στον προγραμματισμό και τη συνεχή παροχή πρώτης ύλης στη βιομηχανία πελλέτας. Ενδεικτικά αναφέρονται ως τέτοιες καλλιέργειες (ενεργειακές) οι εξής:

Ινώδες σόργο, Αγριαγκινάρα, Μίσχανθος, Κενάφ, Καλάμι, Switchgrass (είδος κεχριού). Επίσης μπορούν να καλλιεργηθούν και δασικά είδη όπως Ευκάλυπτος, Ψευδακακία, Ιτιά, Λεύκα, Ήμερη κάνναβη κ.α

Αξιοποίηση ενεργειακών καλλιεργειών για παραγωγή βιομάζας

Η διαδικασία παραγωγής πελλέτας

Η παραγωγή των πελλετών (pellets) γίνεται σε αντίστοιχες μονάδες επεξεργασίας. Οι πελλέτες (pellets) είναι μικρά κυλινδρικά τεμάχια συμπιεσμένης βιομάζας (από διάφορες καλλιέργειες, δασική βιομάζα, υπολείμματα βιομηχανίας ξύλου πχ πριονίδια κτλ) διαφόρων μεγεθών (π.χ. διαμέτρου 6 mm και μήκους 30 mm). Οι πελλέτες έχουν υγρασία 8-10 % (ειδικό βάρος περί τα 650 κιλά ανά κυβικό μέτρο) και θερμική αξία περί τα 17-21 MJ/kg (ανάλογα με το είδος της βιομάζας), δηλαδή 2 κιλά πελλέτας ισοδυναμούν λίγο λιγότερο από 1 λίτρο πετρελαίου.

Πλήρες διάγραμμα των pellets

(πρώτη ύλη - παραγωγή pellets - διανομή - καυστήρας με αποθήκη)

Η συμπιεσμένη βιομάζα σε μορφή πελλέτας επιτρέπει διανομή και αποθήκευση των στερεών καυσίμων παρόμοια με αυτή των υγρών καυσίμων και καθιστά δυνατή τη χρήση για οικιακή θέρμανση ή θέρμανση κτιρίων και άλλων εγκαταστάσεων όπως για παράδειγμα βιομηχανικών μονάδων.

Μονάδες παραγωγής πελλέτας (βιομηχανίες)

Στο παρακάτω σχήμα δίνεται η γραμμή παραγωγής μιας βιομηχανίας pellets:

Διαδικασία παραγωγής pellets (γραμμή παραγωγής)

Ενδεικτικές περιπτώσεις χρήσης pellets ως καύσιμο

Στη συνέχεια παρουσιάζονται ορισμένες περιπτώσεις χρήσης pellets ως καύσιμο.

Σημειώνεται ότι υπάρχουν έτοιμες λύσεις για τους μεγάλους καταναλωτές (βιομηχανίες, ξενοδοχεία κτλ) όπου έτοιμα κοντέινερ (όπως φαίνεται και στις φωτογραφίες) με πλήρες εξοπλισμό (καυστήρες, αποθήκη-σιλό κτλ) ενσωματώνονται στο υπάρχον δίκτυο θέρμανσης (με απλό by pass). Οι καυστήρες πετρελαίου ή αερίου παραμένουν ως εφεδρικοί. Η εξέλιξη στο εξωτερικό είναι τέτοια, που η προμήθεια καυσίμου πελλέτας (ανεφοδιασμός) στους μεγάλους καταναλωτές γίνεται πλέον αυτόματα: ένας αισθητήρας υπάρχει στη δεξαμενή αποθήκευσης, και λίγο πριν αδειάσει η αποθήκη ειδοποιείται αυτόματα ο προμηθευτής πελλέτας με sms.

Εκτός από την απλή θέρμανση κτιρίων και κατοικιών υπάρχουν και άλλες χρήσης των pellets. Για παράδειγμα, κεντρικές εγκαταστάσεις συμπαραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας και θέρμανσης ή μόνο θέρμανσης με δίκτυα τηλεθέρμανσης οικισμών, είναι εφαρμογές που σύντομα θα δούμε και στην Ελλάδα.

Τηλεθέρμανση με pellets στη Σουηδία

Τα οφέλη για τον καταναλωτή

Λόγω της ραγδαίας αύξησης της αγοράς πελλέτας για θέρμανση στην Κεντρική και Βόρεια Ευρώπη, η βιομηχανία παραγωγής καυστήρων πελλέτας έχει κάνει μεγάλα τεχνολογικά άλματα με αποτέλεσμα οι καυστήρες πελλέτας που κυκλοφορούν στο εμπόριο σήμερα να έχουν πολύ μεγάλη απόδοση, παρόμοια πλέον (ή και μεγαλύτερη) με την απόδοση των καυστήρων πετρελαίου (80-85%). Επίσης η τροφοδοσία του καυσίμου (pellets) στον καυστήρα από το χώρο αποθήκευσης είναι αυτόματη, με μηχανικό ή πνευματικό σύστημα.

Οικιακές θερμάστρες και ενεργειακά τζάκια με καύσιμο πελλέτα

Η λιανική τιμή της πελλέτας στη χώρα μας, στην παρούσα φάση, είναι περί τα 180-200 ευρώ/τόνο. Όπως προαναφέρθηκε, 2 κιλά πελλέτας ισοδυναμούν περίπου με 1 λίτρο πετρελαίου. Βάσει των παραπάνω, είναι ξεκάθαρο ότι ο καταναλωτής που θα επιλέξει τη θέρμανση με πελλέτα, θα έχει κόστος θέρμανσης περί τα 0,4 ευρώ (40 λεπτά) ανά λίτρο ισοδύναμου πετρελαίου. Δεδομένου του γεγονότος ότι πλέον το πετρέλαιο θέρμανσης κυμαίνεται στα 0,7 ευρώ (70 λεπτά) το λίτρο, προκύπτει ότι η θέρμανση με στερεό καύσιμο παρέχει μείωση του κόστους θέρμανσης περίπου κατά 40% σε σχέση με το πετρέλαιο θέρμανσης.

Καυστήρες κεντρικής θέρμανσης pellets και αποθήκευση καυσίμου

Το οικονομικό όφελος από τη μείωση του κόστους θέρμανσης, γίνεται πολλαπλάσιο στην περίπτωση των μεγάλων κτιρίων (σχολεία, νοσοκομεία, ξενοδοχεία κτλ) ή των βιομηχανικών & θερμοκηπιακών μονάδων, ενώ μεγάλες είναι και οι προοπτικές για τη χρήση της πελλέτας στην τηλεθέρμανση οικισμών.

Για τους μεγάλους καταναλωτές οι τιμές συνήθως διαμορφώνονται στα 130-150 ευρώ/τόνο (δηλ. τιμή ισοδύναμου πετρελαίου 26-30 λεπτά/λίτρο), οπότε στην περίπτωση αυτή ο καταναλωτής πελλέτας εξοικονομεί πάνω από το 50% των συνολικών εξόδων για θέρμανση (σε σχέση με το πετρέλαιο).

Βεβαίως τα παραπάνω νούμερα είναι ενδεικτικά για τον καταναλωτή και το όφελος μπορεί να είναι μικρότερο λόγω αύξησης τιμών στην αγορά πελλέτας (κερδοσκοπία), ως συνέπεια της αύξησης του πετρελαίου. Εδώ πρέπει να ξεκαθαριστεί ότι το κόστος παραγωγής πελλέτας (σε αντίθεση με άλλα καύσιμα) μειώνεται συνεχώς λόγω της τεχνολογικής εξέλιξης και της βελτιστοποίησης όλων των κρίκων της παραγωγικής αλυσίδας.

Η Ευρωπαϊκή πραγματικότητα

Στη συνέχεια δίνεται ως παράδειγμα η Αυστρία, μία χώρα περίπου με τα μεγέθη της Ελλάδας, η οποία την τελευταία δεκαετία έχει κάνει θαύματα με την πελλέτα ως καύσιμο.

Εξέλιξη της παραγωγής πελλέτας στην Αυστρία

Στο παρακάτω σχήμα φαίνεται η εξέλιξη του κόστους θέρμανσης με πετρέλαιο και πελλέτα (τελικό κόστος θέρμανσης και όχι τιμές πώλησης των καυσίμων).

Κόστος θέρμανσης με χρήση πελλέτας και πετρελαίου (Αυστρία-Γερμανία)

Όπως φαίνεται από το διάγραμμα που αφορά στην Αυστρία, από τις αρχές του 2004, το κόστος θέρμανσης με πελλέτα έφτασε να είναι σχεδόν το μισό, ενώ σήμερα με τις υπάρχουσες τιμές του πετρελαίου, η ψαλίδα έχει ανοίξει ακόμη περισσότερο. Η ίδια εικόνα και για την Γερμανία μετά το 2006. Επίσης είναι χαρακτηριστική η μείωση του κόστους των pellets στην Αυστρία, κυρίως λόγω συμπίεσης του κόστους παραγωγής και διακίνησης, με τη συνεχή βελτίωση της τεχνογνωσίας.

Σήμερα πλέον στην Αυστρία πωλούνται περισσότεροι καυστήρες pellets από καυστήρες πετρελαίου.

Μάλιστα η αυστριακή κυβέρνηση δίνει οικονομικά κίνητρα για χρήση πελλέτας (επιδότηση αγοράς καυστήρων, χαμηλότερη φορολόγηση από τα ορυκτά καύσιμα κτλ).

Σχετικά με τις τιμές πώλησης πελλέτας στα διάφορα ευρωπαϊκά κράτη, στο παρακάτω σχήμα δίνεται η κατάσταση της αγοράς σε 17 ευρωπαϊκές χώρες, για το διάστημα Ιούλιος 2007-Απρίλιος 2008.

Επίσης παρουσιάζεται και η τάση των τιμών πελλέτας ορισμένων χωρών την τελευταία τριετία.

Κλείνοντας, δίνεται και η εικόνα της ευρωπαϊκής βιομηχανίας πελλέτας.

Η ραγδαία εξέλιξη της ευρωπαϊκής βιομηχανίας πελλέτας

Στους χάρτες φαίνονται τα εργοστάσια παραγωγής πελλέτας της Ευρώπης. Τα εργοστάσια διπλασιάστηκαν από 115 (2003) σε 236 (2005) σε μία διετία, ενώ το 2007 αυξήθηκαν σε περισσότερα από 400. Χαρακτηριστική η εικόνα στη γειτονική Ιταλία, καθώς και η ορφάνια της Ελλάδας.

Οι βιομηχανίες παραγωγής πελλέτας στην Ευρώπη

Στην Ελλάδα, πρόσφατα ξεκίνησαν να παράγουν pellets τρεις μονάδες μικρής δυναμικότητας, στη Θεσσαλία.

Ολοκληρωμένα σχήματα παραγωγής ενέργειας από βιομάζα

Τα μοντέλα αξιοποίησης της βιομάζας είναι πολυάριθμα. Ενδεικτικά παρουσιάζεται το παρακάτω σχήμα για να γίνει κατανοητό ότι τα περιθώρια αξιοποίησης της βιομάζας είναι τεράστια (όπως τεράστιες είναι και οι ποσότητες ανανεώσιμης βιομάζας στη χώρα μας που μένουν αναξιοποίητες).

Το σχήμα στοχεύει στην βελτιστοποίηση της παραγωγής ενέργειας από βιομάζα και την μεγιστοποίηση του αποτελέσματος (οικονομικού, ενεργειακού κτλ).

Δίνεται απλή μακέτα για την κατανόηση του συστήματος παραγωγής. Τέτοιες βιομηχανικές μονάδες λειτουργούν με μεγάλη επιτυχία σε χώρες της Ευρώπης και αναρωτιέμαι γιατί όχι και στην Ελλάδα.

Σχήμα ολοκληρωμένης παραγωγής

(Hλεκτροπαραγωγή-Τηλεθέρμανση-Παραγωγή pellets με μοναδική πρώτη ύλη τη βιομάζα)

Το σχήμα αποτελείται από μονάδα ηλεκτροπαραγωγής (συμπαραγωγής ηλεκτρισμού-θερμότητας), μονάδα τηλεθέρμανσης οικισμού και μονάδα παραγωγής pellets. Όπως φαίνεται και πάνω δεξιά στο σχήμα, δίνεται και ένας ενδεικτικός προγραμματισμός πρώτης ύλης για την Ελλάδα,ο οποίος βασίζεται σε καλλιέργειες (στο κενό διάστημα του προγράμματος χρήση πριονιδιών, κλαδεμάτων κτλ).

Στο παραπάνω μοντέλο, με την καύση της βιομάζας παράγεται ηλεκτρισμός (ατμός-τουρμπίνες).

Μετά την ηλεκτροπαραγωγή, μία ποσότητα του ατμού χρησιμοποιείται στην τηλεθέρμανση, όπου με εναλλάκτες θερμότητας ζεσταίνεται το νερό του δικτύου τηλεθέρμανσης και οδηγείται για τη θέρμανση των κτιρίων.

Μια άλλη ποσότητα ατμού χρησιμοποιείται στη μονάδα παραγωγής pellets, όπου επίσης μοναδική πρώτη ύλη είναι η βιομάζα. Σημειώνεται ότι γενικά στις μονάδες παραγωγής πελλέτας, η ενέργεια για την ξήρανση της βιομάζας είναι μεγάλο κομμάτι του κόστους παραγωγής και αποτελεί και το σύνολο σχεδόν της κατανάλωσης ενέργειας.

Έτσι τελικά παράγονται 3 προϊόντα δηλαδή ηλεκτρισμός, pellets και παροχή θέρμανσης.

θέλω να πιστεύω ότι από τα παραπάνω γίνεται κατανοητό ότι τα ορυκτά καύσιμα δεν είναι η μοναδική λύση που υπάρχει. Σήμερα είναι διαθέσιμο ένα μεγάλο φάσμα, φθηνών και φιλικών στο περιβάλλον, ενεργειακών λύσεων. Άντε μπρε και στην Ελλαδίτσα μας!

Δίνεται ενδεικτικά και ένας σύνδεσμος για διασταύρωση τιμών pellets.

Τιμή πελλέτας 150 ευρώ/τόνο συνεπάγεται θέρμανση ανάλογη με τιμές 30 λεπτά/λίτρο πετρέλαιο θέρμανσης.

Δηλαδή πελλέτα 0,15/κιλό και 2 κιλά πελλέτας=1 λίτρο πετρέλαιο.

Ας πάει όπου θέλει η τιμή πετρελαίου διεθνώς.

Και ορισμένα βιντεάκια για το ευγενές αυτό άθλημα:

Pellets Gain Popularity

Making wood pellets

Biotech Biomass Boiler for Home Heating

Wood fuel boiler at RJ Mitchell Primary School

Pasture Care - fun with Willow

Stinger Bale Transporter

Biomass baler

ΤΑ ΒΙΟΔΙΥΛΙΣΤΗΡΙΑ

2008-08-03T12:49:00.016+03:00

Σε συνέχεια προηγούμενου άρθρου για τη βιοαιθανόλη, στο παρόν άρθρο γίνεται παρουσίαση των βιοδιυλιστηρίων.

Γιατί επενδύσεις στη βιοαιθανόλη;

Η χώρα μας είναι υποχρεωμένη (βάσει ευρωπαϊκών Οδηγιών δηλαδή Νόμων) να αντικαταστήσει μέχρι το 2010 το 5,75% και μέχρι το 2020 το 10% των καυσίμων κίνησης (για τις μεταφορές) με βιοκαύσιμα οπότε βάσει της πρόβλεψης κατανάλωσης βενζίνης στη χώρα πρέπει να χρησιμοποιηθούν οι παρακάτω ποσότητες αιθανόλης σε ετήσια βάση:

Οι ποσότητες αυτές αιθανόλης, είτε θα παράγονται στην Ελλάδα, είτε θα εισάγονται. Για το λόγο αυτό έγινε η γνωστή ιστορία των επενδύσεων της ΕΒΖ (Ελληνική Βιομηχανία Ζάχαρης) στη βιοαιθανόλη, σε συνδιασμό με το νέο ευρωπαϊκό καθεστώς στη ζάχαρη, όπου μπορεί η χώρα να παράγει πλέον ΜΟΝΟ τη μισή ζάχαρη από ότι στο παρελθόν.

Τα παραπάνω σημαίνουν ότι μέχρι το 2010 απαιτούνται 3 τεράστιες μονάδες αιθανόλης με κόστος κατασκευής περί τα 350 εκατ. ευρώ, ενώ μέχρι το 2020 οι βιομηχανίες αιθανόλης πρέπει να γίνουν 7-8 μεγάλες ή δεκάδες μικρότερες. Εκτός και αν αποφασιστεί πολιτικά ότι θα εισάγουμε ως χώρα καραβιές αιθανόλης από χώρες όπως η Βραζιλία.

ΕΒΖ: Παραγωγή αιθανόλης από καλαμπόκι? «Έγκλημα και τιμωρία»

Για τους θιασώτες της βιοαιθανόλης από καλαμπόκι, τα πράγματα είναι κάπως έτσι: το κόστος παραγωγής της αιθανόλης από καλαμπόκι είναι ισχυρά εξαρτώμενο από το κόστος της πρώτης ύλης, δηλαδή την τιμή του καλαμποκιού. Η τιμή του καλαμποκιού έχει κάνει ράλι τα τελευταία χρόνια οπότε ο καθένας μπορεί να καταλάβει τις συνέπειες. Η τιμή πώλησης της αιθανόλης δεν εξαρτάται όμως από το κόστος παραγωγής (και από την τιμή της πρώτης ύλης - καλαμπόκι) αλλά από τις τιμές της βενζίνης (δηλαδή τις διεθνείς τιμές του πετρελαίου και τους κρατικούς φόρους). Σημειώνεται ότι η αιθανόλη θα προστίθεται στα διυλιστήρια ώστε τελικά να διατίθεται στα πρατήρια μίγμα βενζίνης-αιθανόλης.

Για λόγους σύγκρισης αναφέρεται ότι 1 λίτρο βιοαιθανόλης παράγεται από 3 κιλά περίπου καλαμπόκι – και 3 λίτρα αιθανόλης ισοδυναμούν ενεργειακά με 2 λίτρα βενζίνης.

Το κόστος παραγωγής αιθανόλης από καλαμπόκι

(σήμερα οι τιμές στο καλαμπόκι είναι πολύ υψηλότερες από το μέγιστο του 2007)

Εάν η ΕΒΖ τελικά υιοθετήσει την επένδυση που προτείνει η κοινοπραξία Renew Energy και Cal West Ethanol, δηλαδή μικρές μονάδες αιθανόλης με πρώτη ύλη αποκλειστικά το καλαμπόκι, τα οικονομικά αποτελέσματα της επένδυσης είναι ΑΜΦΙΒΟΛΑ, διότι δεν διαφαίνεται σημαντική πτώση των τιμών καλαμποκιού την επόμενη πενταετία. Έτσι η τύχη της επένδυσης θα ΚΡΙΘΕΙ τελικά από το ύψος των ΚΡΑΤΙΚΩΝ και ΕΥΡΩΠΑΙΚΩΝ επιδοτήσεων που θα δοθούν για τις επενδύσεις. Εκτός και αν μειωθεί ΔΡΑΜΑΤΙΚΑ η τιμή του καλαμποκιού διεθνώς τα επόμενα χρόνια , κάτι που κανένας σήμερα δεν μπορεί να προβλέψει!

Σημειώνετα ότι για την Ευρωπαϊκή Ένωση, όπου η βιομηχανία αιθανόλης είναι λιγότερο αναπτυγμένη (σε σχέση με Βραζιλία-ΗΠΑ), η παραγόμενη βιοαιθανόλη γίνεται ανταγωνιστική της βενζίνης για τιμές πετρελαίου 90€ ανά βαρέλι, ενώ υπολογίζεται ότι η έρευνα και η τεχνολογική ανάπτυξη στον τομέα των βιοκαυσίμων θα επιφέρει μείωση κόστους κατά 30% μετά το έτος 2010.

Κατά τη γνώμη μου ένα τέτοιο είδος επένδυσης είναι ΑΡΡΩΣΤΟ για πολλούς οικονομικούς λόγους αλλά κυρίως για περιβαλλοντικούς (αυτό είναι το μοναδικό ΖΗΤΟΥΜΕΝΟ στα βιοκαύσιμα), διότι η βιοαιθανόλη από καλαμπόκι ΔΕΝ προσφέρει τίποτα στη «ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΓΙΑ ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ» αφού για κάθε 1,2-1,3 λίτρα καυσίμου που παράγεται, έχει δαπανηθεί κατά την παραγωγή 1 λίτρο καυσίμου.

Φυσικά τα παραπάνω δεν ισχύουν, αν η κοινοπραξία Renew Energy και Cal West Ethanol έχει σκοπό να παράγει αιθανόλη ΑΡΧΙΚΑ από καλαμπόκι χρησιμοποιώντας την τεράστια τεχνογνωσία της, ενώ αργότερα λειτουργήσει τα εργοστάσια ως βιοδιυλιστήρια με διάφορες πρώτες ύλες. Εννοείται ότι και στην περίπτωση του καλαμποκιού, το αμερικάνικο μοντέλο παραγωγής αιθανόλης παράγει και άλλα προιόντα όπως πχ DDG (ζωοτροφή) και διοξείδιο του άνθρακα. Το πρόβλημα είναι η πρώτη ύλη (καλαμπόκι).

ΜΙΑ ΒΙΩΣΙΜΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΑ ΠΡΟΤΑΣΗ

Η επένδυση που θα έπρεπε να προσανατολιστεί η ΕΒΖ για τη βιοαιθανόλη, είναι η παραγωγή σε ολοκληρωμένα σχήματα ή βιοδιυλιστήρια (Integrated Biorefineries).

Τι είναι τα βιοδιυλιστήρια? Όπως τα γνωστά διυλιστήρια πετρελαίου παράγουν πολλαπλά είδη καυσίμων και προϊόντων, έτσι και τα βιοδιυλιστήρια παράγουν παράλληλα βιοκαύσιμα (αιθανόλη), χημικά, διατροφικά προϊόντα και ζωοτροφές, βιοϋλικά κ.α Επίσης γίνεται ηλεκτροπαραγωγή (και συμπαραγωγή θέρμανσης) ή παραγωγή συνθετικού φυσικού αερίου (SNG) και όλα αυτά με μία και μόνο πρώτη ύλη, τη ΒΙΟΜΑΖΑ (καρπός, υπολείμματα παραγωγής κτλ)

Δηλαδή εκτός από την αιθανόλη που θα είναι το βασικό προϊόν, θα παράγονται συγχρόνως και άλλα προϊόντα ΥΨΗΛΗΣ προστιθέμενης αξίας.

Ένα απλό μοντέλο για τα μεγέθη της Ελλάδας μπορεί να χρησιμοποιεί κυρίως την καλλιέργεια ΓΛΥΚΟΥ ΣΟΡΓΟΥ (φυτό παρόμοιο με το ζαχαροκάλαμο) και το βιοδιυλιστήριο ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΑ να χρησιμοποιεί ως πρώτη ύλη καλαμπόκι κ.α σιτηρά.

Το σχήμα έχει ως εξής:

Εκτός από τα παραπάνω προϊόντα, θα γίνεται ΗΛΕΚΤΡΟΠΑΡΑΓΩΓΗ από τα ΥΠΟΛΕΙΜΜΑΤΑ που μπορεί να καλύπτει ΠΛΗΡΩΣ τις ανάγκες του εργοστασίου σε ρεύμα και να περισσεύει και ηλεκτρική ενέργεια προς πώληση.

Από τα λοιπά σιτηρά (καλαμπόκι κτλ) που θα χρησιμοποιούνται στο βιοδιυλιστήριο, εκτός από αιθανόλη θα παράγονται και ζωοτροφές από τα στερεά υπολείμματα της διαδικασίας παραγωγής αιθανόλης (στέμφυλα- Distillers Dried Grains ή DDG). Τα στελέχη (βλαστοί) των καλλιεργειών μπορούν να χρησιμοποιούνται για ηλεκτροπαραγωγή ή παραγωγή βιοαερίου.

Το παραπάνω μοντέλο όπως αυτό περιγράφεται, είναι ένα απλό σχήμα κατάλληλο για την Ελλάδα.

Για καλύτερη κατανόηση των δυνατοτήτων των βιοδιυλιστηρίων στη συνέχεια παρουσιάζεται και ένα μοντέλο ΜΕΓΑΛΗΣ ΚΛΙΜΑΚΑΣ (όχι για την Ελλάδα φυσικά) που μελετάται για εφαρμογή στην Κίνα, βασισμένο ΜΟΝΟ στην καλλιέργεια του γλυκού σόργου.

Σχήμα: παράλληλα επίπεδα παραγωγής μεγάλης κλίμακας βιοδιυλιστηρίων
(παράδειγμα για το γλυκό σόργο)

Τέλος, πρέπει να αναφερθεί ότι στα βιοδιυλιστήρια παράγεται, ανάλογα με τις απαιτήσεις της αγοράς και τις επικρατούσες τιμές, εκείνο το «καλάθι» προϊόντων που εξασφαλίζει το καλύτερο οικονομικό αποτέλεσμα. Όπως είναι προφανές πρόκειται για εξαιρετικά ευέλικτα σχήματα παραγωγής.

ΠΡΟΤΑΣΗ

Τα επόμενα βήματα που πρέπει να γίνουν είναι ΕΡΕΥΝΑ... ΕΡΕΥΝΑ... ΕΡΕΥΝΑ! Χρηματοδοτήστε τα πανεπιστήμια (αντί να κατασπαταλάτε και να «ενθυλακώνετε» τεράστια ποσά κύριοι πολιτικάντηδες) και συνδέστε τα ιδρύματα με την αγορά, ώστε να γίνουν χρήσιμα στην πρακτική εφαρμογή της θεωρητικής γνώσης. Επίσης διαμορφώστε σοβαρά μέτρα πολιτικής στον ενεργειακό και περιβαλλοντικό τομέα διότι οι συνέπειες για τη χώρα μας θα είναι καταστροφικές.

Στην προκειμένη περίπτωση των βιοδιυλιστηρίων πρέπει να βελτιστοποιηθεί μέσω της έρευνας στο σύστημα παραγωγής-επεξεργασίας, καθώς επίσης και να πραγματοποιηθεί έλεγχος του Κύκλου Ζωής του συστήματος πρώτες ύλες/καύσιμη βιοαιθανόλη, με στόχο να ελαχιστοποιηθεί το κόστος παραγωγής βιοαιθανόλης. Επίσης, ο ορθολογικός σχεδιασμός συστήματος εφοδιαστικής (logistics), χρειάζεται περαιτέρω ανάπτυξη και είναι ΚΛΕΙΔΙ στα συστήματα αυτά (για το κόστος παραγωγής) λόγω του τεράστιου όγκου βιομάζας (καρποί, βλαστοί, υπολείμματα) που μεταφέρεται προς τις μονάδες παραγωγής.

ΆΝΤΕ ΜΠΡΕ ΣΟΦΟΙ ΤΗΣ ΕΒΖ ΠΑΡΤΕ ΚΑΙ ΚΑΜΙΑ ΙΔΕΑ ΚΑΙ ΑΦΗΣΤΕ ΤΙΣ @@@@ ΕΠΕΝΔΥΣΕΙΣ ΣΕ ΑΙΘΑΝΟΛΗ ΑΠΟ ΚΑΛΑΜΠΟΚΙ. ΔΕΝ ΝΟΜΙΖΩ ΟΙ ΚΑΠΕΤΑΝΑΙΟΙ ΤΗΣ ΕΒΖ (ΚΑΙ ΟΙ ΕΜΠΛΕΚΟΜΕΝΟΙ ΠΟΛΙΤΙΚΑΝΤΗΔΕΣ) ΝΑ ΜΗΝ ΓΝΩΡΙΖΑΝ ΤΑ ΠΑΡΑΠΑΝΩ ΜΟΝΤΕΛΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ - Ή ΜΗΠΩΣ ΟΤΑΝ ΠΡΩΤΟΜΠΗΚΑΝ ΣΤΟ ΠΑΙΓΝΙΔΙ ΤΗΣ ΑΙΘΑΝΟΛΗΣ ΓΝΩΡΙΖΑΝ ΤΗΝ ΤΥΦΛΑ ΤΟΥΣ ΓΙΑ ΤΟ ΕΥΓΕΝΕΣ ΑΥΤΟ ΣΠΟΡ?

Για περισσότερες πληροφορίες στα βιοδιυλιστήρια

Biorefinery Euroview

Integrated Biorefineries

BioreFuture 2008

Για περισσότερες πληροφορίες στην βιοαιθανόλη ΕΔΩ.

Υ.Γ. Βραχυπρόθεσμα, τα παραπάνω μοντέλα είναι το μέλλον στην παραγωγή αιθανόλης, ενώ μεσοπρόθεσμα τα βιοδιυλιστήρια με κατάλληλες μετατροπές θα παράγουν στο απώτερο μέλλον κυρίως κυτταρινική αιθανόλη 2ης γενιάς, όταν ωριμάσει η συγκεκριμένη τεχνολογία για ευρεία βιομηχανική εφαρμογή.

ΛΑΣΠΟΛΟΓΙΕΣ

2008-08-01T22:35:00.010+03:00

Η αιολική ενέργεια είναι η πιο περιβαλλοντικά φιλική πηγή ενέργειας. Τότε πως γίνεται αυτή η κατ' εξοχή περιβαλλοντική μορφή ενέργειας να βάλλεται για τις αρνητικές επιδράσεις που έχει στο περιβάλλον; Να αντιμετωπίζεται ως επικίνδυνη για το περιβάλλον; Άβυσσος!

Θα περίμενε κανείς ότι κάτω από το βάρος των δραματικών κλιματικών εξελίξεων των τελευταίων εβδομάδων στην Ελλάδα, αλλά και στο εξωτερικό, ότι η συζήτηση θα είχε στραφεί στην εύρεση τρόπων για την μεγαλύτερη δυνατή ανάπτυξη των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας (ΑΠΕ), αφού οι ΑΠΕ και η Εξοικονόμηση Ενέργειας συνιστούν την μόνη λύση στην ενεργειακή και κλιματική κρίση που αντιμετωπίζει ο πλανήτης.

Οι πλημμύρες στην Β. Ευρώπη και ξηρασία και πυρκαγιές στην Ν. Ευρώπη δεν είναι τίποτε άλλο από την εξέλιξη των κλιματικών αλλαγών, όπως εγκαίρως είχε περιγράψει η Έκθεση της Διακυβερνητικής Επιτροπής των ΗΕ για τις Κλιματικές Αλλαγές (IPCC).

Οι κλιματικές αλλαγές είναι αποτέλεσμα του φαινομένου του θερμοκηπίου το οποίο προκαλείται από την αύξηση της συγκέντρωσης των αερίων του φαινομένου του θερμοκηπίου (ΑΦΘ) και κυρίως του διοξειδίου του άνθρακα.

Τα ΑΦΘ εκλύονται κατά την καύση των ορυκτών καυσίμων, δηλαδή του πετρελαίου, του άνθρακα και του φυσικού αερίου. Τα καύσιμα αυτά ως γνωστόν χρησιμοποιούνται για την παραγωγή ενέργειας (ηλεκτρισμός) και για την κίνηση (μεταφορές).

Η προφανής αντίδραση μιας συνετής και πολιτισμένης κοινωνίας σε αυτήν την απειλή είναι η στροφή προς πηγές ενέργειας που δεν εκπέμπουν ΑΦΘ και ο περιορισμός της σπάτάλης στην κατανάλωση ενέργειας..

Αυτή η τόσο προφανής στροφή δεν είναι αποδεκτή από κάποιους από αυτούς των οποίων τα οικονομικά συμφέροντα συνδέονται άρρηκτα με τη συνέχιση και αύξηση της κατανάλωσης ορυκτών καυσίμων.

Για να το πετύχουν αυτό έθεσαν δύο στόχους:

1^ον : να δημιουργήσουν αμφιβολίες για τα επιστημονικά ευρήματα που αποδείκνυαν ότι οι κλιματικές αλλαγές ήταν μια πραγματικότητα για την οποία ευθυνόταν ο άνθρωπος. Η επίτευξη αυτού του στόχου θα οδηγούσε σε καθυστέρηση στη λήψη μέτρων αντιμετώπισης των κλιματικών αλλαγών και άρα συνέχιση της κατανάλωσης ορυκτών καυσίμων. Με βάση τα σημερινά δεδομένα, πρέπει να θεωρήσουμε ότι αυτός ο στόχος επετεύχθη, αφού τα μέτρα που έχουν παρθεί για την αντιμετώπιση των κλιματικών αλλαγών είναι «πολύ λίγα - πολύ αργά». Κάτι που θα φαίνεται όλο και περισσότερο κάθε χρόνο καθώς τα ακραία καιρικά φαινόμενα θα γίνουν καθημερινότητα μας.

2^ον : να απαξιώσουν τις εναλλακτικές ενεργειακές λύσεις, για τους ίδιους ως ανωτέρω στόχους, αφού η έλλειψη εναλλακτικής λύσης στα ορυκτά καύσιμα θα οδηγούσε σε καθυστέρηση στην αντικατάσταση τους και άρα συνέχιση της κατανάλωσης ορυκτών καυσίμων. Υπήρχε και ένας επιπλέον στόχος που ήταν η προβολή της πυρηνικής ενέργειας ως λύση στο πρόβλημα. Και αυτός ο στόχος επετεύχθη απόλυτα, αφού η αιολική ενέργεια εξακολουθεί να αμφισβητείται. Προσωπικά πιστεύω ότι πρόκειται για την πιο πετυχημένη δυσφημιστική εκστρατεία που έγινε ποτέ, αφού κατάφερε μια εξ ορισμού φιλική προς το περιβάλλον πηγή ενέργειας, όπως είναι η αιολική ενέργεια, να αντιμετωπίζεται σαν η απόλυτη καταστροφή του περιβάλλοντος.

Αυτό λοιπόν, είναι το σκηνικό, η ενεργειακή σκακιέρα, πάνω στην οποία παίζονται δυστυχώς τα ενεργειακά παιχνίδια. Που αφορούν τη ζωή μας και το μέλλον των παιδιών μας, όπως αυτό το θυμωμένο παιδί στην ταινία της Greenpeace.

Τα περισσότερα επιχειρήματα δεν αντέχουν στην βάσανο της εξέτασης μια και στόχο έχουν να δημιουργήσουν αρνητικές εντυπώσεις και φόβο σε αυτούς που δεν έχουν ενημερωθεί, ενώ στερούνται τεκμηρίωσης.

Έτσι κατά καιρούς έχει ακουστεί ότι διώχνουν τα σύννεφα και τη βροχή, ότι εκπέμπουν ραδιενέργεια, ότι προκαλούν καρκίνο, ότι προκαλούν αποβολές σε εγκύους, ότι προκαλούν ερήμωση του τοπίου, μέχρι ότι προκαλούν αλλαγή των σεξουαλικών προτιμήσεων των αιγοπροβάτων!!!!

Όσο και αστεία αν ακούγονται αυτά, είναι ικανά, χρησιμοποιημένα από επιτήδειους λασπολόγους να δημιουργήσουν φόβο, επιφύλαξη και αμφιβολία στον μη ενημερωμένο πολίτη. Και εκεί ακριβώς στοχεύουν.

Το πιο εντυπωσιακό στοιχείο είναι ότι η αιολική ενέργεια πλήττεται εκεί που θα έπρεπε να είναι το αναμφισβήτητα δυνατό της σημείο: στην περιβαλλοντική της διάσταση.

Τα αυταπόδεικτα ανυπόστατα επιχειρήματα-λασπολογίες που αναφέρθηκαν πιο πάνω δεν είναι δυνατόν να ληφθούν σοβαρά υπόψη.

Υπάρχουν όμως και προφανείς απορίες που δημιουργούνται στους πολίτες και σε αυτές οφείλουμε να απαντήσουμε, ακριβώς για να αποτρέψουμε την καλλιέργεια συκοφαντιών.

Γιατί εκεί που απουσιάζει η γνώση και η ενημέρωση βασιλεύει η παραπληροφόρηση.

- Άρθρο του Δρ. Τσιπουρίδη Ιωάννη -

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΙΟΛΙΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΣΕΛΙΔΑ ΤΗΣ

ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ ΑΙΟΛΙΚΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ

Ένα καταπληκτικό βίντεο... σε στυλ Τσάρλυ Τσάπλιν.

Mr. Wind
Όλοι μας χρειαζόμαστε κάποιον να μας καταλαβαίνει... να μας αποδέχεται

Πετρέλαιο: H θεωρία "peak oil"

2008-06-03T18:36:00.023+03:00

Η θεωρία peak oil είναι με απλά λόγια η εκτίμηση ότι η παγκόσμια παραγωγή πετρελαίου θα αγγίξει σύντομα το σημείο κορύφωσής της.

Αλλά ας κάνουμε μια ιστορική ανασκόπηση του θέματος:

Η θεωρία " peak oil " διατυπώθηκε για πρώτη φορά από τον γεωλόγο Μάριον Κινγκ Χάμπερτ (M. K. Hubbert), ο οποίος, το 1956, προέβη στην εκτίμηση ότι η παραγωγή πετρελαίου στις ΗΠΑ θα αγγίξει το σημείο κορύφωσής της μεταξύ 1965 και 1970 και έπειτα θα ακολουθούσε πτωτική καμπύλη, γνωστή τώρα ως η καμπύλη του Χάμπερτ.

Η καμπύλη κορύφωσης Χάμπερτ είναι ένα κωδωνοειδές μοντέλο παραγωγής μιας συγκεκριμένης χώρας, περιοχής ή του πλανήτη στη βάση της υπόθεσης ενός συνόλου ανακτήσιμων ποσοτήτων αργού πετρελαίου. Ομως ο Χάμπερτ σχεδόν δεν πρόφτασε να παραδώσει την εργασία του. Δέχτηκε ένα τηλεφώνημα από τα αφεντικά του στη Shell, οι οποίοι του ζήτησαν να «μετριάσει τη σημασία της». Η απάντησή του ήταν ότι δεν υπήρχε τίποτα να μετριάσει.

Η καμπύλη του M. K. Hubbert και η θεωρία Peak Oil

Από τότε η πετρελαιοβιομηχανία και οι πολιτικοί υποστηρικτές της, κάνουν ό,τι μπορούν για να «υποβαθμίσουν» το μήνυμα ότι το πετρέλαιο είναι μια περιορισμένη πηγή και ότι θα εξαντληθεί κάποια μέρα. Για μεγάλο χρονικό διάστημα η θεωρία αυτή αντιμετωπιζόταν ως περιθωριακή θεωρία, καθώς περίεργες πρόωρες δηλώσεις και ανακριβείς εκτιμήσεις έπληξαν την αξιοπιστία της.

Γιατί να το έκαναν αυτό, άραγε; Προκειμένου να υπηρετήσουν την κοντόφθαλμη, βραχυπρόθεσμη επιδίωξη κέρδους. Το 2004, η Shell τελικά πιάστηκε να ψεύδεται αναφορικά με την ποσότητα των αποθεμάτων πετρελαίου της. Η εταιρεία «φούσκωσε» τη δηλωμένη ποσότητα των αποθεμάτων πετρελαίου της ώστε να διατηρήσει τις τιμές των μετοχών της υψηλές, διότι ποιος θέλει να επενδύσει σε μια εταιρεία -ή βιομηχανία- που ακολουθεί την πορεία των δεινοσαύρων; Σήμερα πλέον, τα στοιχεία της Energy Information Administration, της στατιστικής υπηρεσίας του υπουργείου Ενέργειας των ΗΠΑ, δείχνουν ότι όντως η αμερικανική παραγωγή πετρελαίου έφθασε στο σημείο κορύφωσής της το 1971.

Παραγωγή και εισαγωγές πετρελαίου των ΗΠΑ την περίοδο 1920-2005

Όπως φαίνεται και στο παραπάνω διάγραμμα, η θεωρία του Χάμπερτ δικαιώνεται πανηγυρικά στην περίπτωση των ΗΠΑ. Πραγματικά όπως είχε προβλέψει, η αμερικάνικη παραγωγή πετρελαίου είχε σημείο κορύφωσής της το 1970-1972 και ακολούθησε πτωτική καμπύλη. Μάλιστα το 2005, οι εισαγωγές πετρελαίου των ΗΠΑ ήταν διπλάσιες από την εγχώρια παραγωγή πετρελαίου, όπως φαίνεται και στο παραπάνω σχήμα.

Γιατί τρομάζει η θεωρία του Peak Oil σήμερα;

Η προέκταση της θεωρίας του Χάμπερτ σε παγκόσμιο επίπεδο τρομοκρατεί. Μία απλοποιημένη ανάλυση της παγκόσμιας πετρελαϊκής πραγματικότητας δίνεται στη συνέχεια:

O όρος "peak oil" δεν σημαίνει την εξάντληση του πετρελαίου, αλλά την εξάντληση του φθηνού πετρελαίου. Όπως κάθε γεγονός έχει αρχή-μέση-τέλος, το ίδιο ισχύει και για το πετρέλαιο. Πρακτικά το peak oil θα ισχύσει όταν δαπανήσουμε τις μισές ποσότητες πετρελαίου του πλανήτη. Ε λοιπόν πολλοί ειδικοί του πετρελαίου έχουν αποφανθεί ότι ήδη έχουμε καταναλώσει το μισό πετρέλαιο του πλανήτη (ή σύντομα θα φτάσουμε στο σημείο αυτό κατά τα επόμενα χρόνια), οπότε σύντομα αρχίζει η αντίστροφη πορεία.

Ας εφαρμόσουμε τώρα τη θεωρία του Χάμπερτ:

Ένας απλός τρόπος για να βρούμε το σημείο Peak Oil είναι η συσχέτιση της πορείας του ρυθμού ανακάλυψης νέων κοιτασμάτων πετρελαίου με την πορεία της παραγωγής πετρελαίου. Αυτό δίνεται στο παρακάτω σχήμα.

Συσχέτιση της ανακάλυψης νέων κοιτασμάτων πετρελαίου (Discovery) με την παραγωγή πετρελαίου (Production)

Στην περίπτωση των ΗΠΑ, το μέγιστο ανακάλυψης νέων κοιτασμάτων ήταν τέλη της δεκαετίας του '30 και το peak oil δηλαδή το μέγιστο της παραγωγής 40 χρόνια αργότερα, περί το 1970.

Σχετικά με τα κοιτάσματα παγκοσμίως, το μέγιστο ανακάλυψης νέων κοιτασμάτων έφτασε στο μέγιστο τέλη της δεκαετίας του '60 και από τότε μειώνονται συνεχώς. Οπότε σύμφωνα με την απλή λογική, αν ισχύσει ότι και στο παράδειγμα των ΗΠΑ, στις μέρες μας κλείνει ο 40ετής κύκλος, οπότε πιθανώς να βρισκόμαστε στο peak oil δηλαδή η παγκόσμια παραγωγή πετρελαίου έχει ήδη αγγίξει ή θα αγγίξει σύντομα το σημείο κορύφωσής της.

Σήμερα καταναλώνουμε πλέον τετραπλάσιο πετρέλαιο από αυτό που ανακαλύπτουμε στα νέα κοιτάσματα.

Μια απλή εξήγηση της θεωρίας

Τα πράγματα είναι απλά ... οι πετρελαϊκές εταιρείες, έχουν εξορύξει το πετρέλαιο που ήταν εύκολο και οικονομικό να εξορυχθεί. Αυτό το πετρέλαιο βρίσκονταν στο έδαφος και σχετικά κοντά στην επιφάνεια και ήταν χαμηλής περιεκτικότητας σε θείο, γεγονός που έκανε εύκολη τη διύλιση του. Το πετρέλαιο που έχει απομείνει στον πλανήτη είναι πολύ πιθανόν να βρίσκεται σε απόμακρες περιοχές, μακριά από τις αγορές, σε μικρά ή χαμηλής ποιότητας πεδία και για αυτό απαιτούνται περισσότερα χρήματα και ενέργεια για την εξόρυξη και διύλιση του. Επιπλέον, όλα τα πετρελαϊκά πεδία φθάνουν κάποια στιγμή στο σημείο όπου η περαιτέρω εκμετάλλευσή τους δεν είναι ενεργειακά και οικονομικά βιώσιμη. Αν δηλαδή απαιτείται η δαπάνη ενός βαρελιού πετρελαίου για την εξόρυξη ενός βαρελιού πετρελαίου, τότε η περαιτέρω εξόρυξη δεν έχει νόημα, ανεξάρτητα από την τιμή του πετρελαίου. Βλέποντας το παρακάτω διάγραμμα βγάζουμε πολλά συμπεράσματα σχετικά με το μέλλον του πετρελαίου.

Το πετρέλαιο του πλανήτη?

Ορισμένες πολυεθνικές πετρελαϊκές εταιρίες αναγνωρίζουν την ύπαρξη ενδεχόμενου μείωσης της παραγωγής, ενώ άλλες υποστηρίζουν ότι πιο εξελιγμένες τεχνικές εξόρυξης και άλλες τεχνολογικές εξελίξεις θα αντισταθμίσουν την όποια μείωση. Μεταξύ των αισιόδοξων συγκαταλέγονται η Royal Dutch Shell, η BP, η Exxon Mobil και οι χώρες-μέλη του ΟΠΕΚ. Στις απαισιόδοξες πολυεθνικές περιλαμβάνονται οι ConocoPhillips και Total.

Ορισμένα στοιχεία που πρέπει να μας προβληματίσουν

Το 2002, το βαρέλι πετρελαίου κόστιζε λιγότερο από 20 δολάρια. Σήμερα κοστίζει 130 δολάρια και ακούγονται προβλέψεις για 200 δολάρια τα επόμενα χρόνια. Δεν νομίζω κανένας κουτός να πιστεύει ακόμη ότι φταίνε οι κακοί κερδοσκόποι ... Απλώς το Peak Oil ΙΣΩΣ να επιταχυνθεί τεχνητά, για τον απεγνωσμένο σκοπό κάποιων κερδοσκόπων να κερδίσουν περισσότερα.

Όπως αναφέρθηκε παραπάνω, η ΒΡ δεν πιστεύει στο peak oil, αλλά θεωρεί ότι εξελιγμένες τεχνικές εξόρυξης και άλλες τεχνολογικές εξελίξεις θα δώσουν λύση στο φαινόμενο. Εγώ λοιπόν ρωτάω: γιατί η ΒΡ έχει επιδοθεί σε ένα τεράστιο πρόγραμμα επενδύσεων σε βιοκαύσιμα και ανανεώσιμες πηγές ενέργειας (και πολύ καλά κάνει) και έχει μετατρέψει το σλόγκαν της σε Beyond Petroleum (δηλαδή ΠΕΡΑ ΑΠΟ ΤΟ ΠΕΤΡΕΛΑΙΟ)?

Στα τέλη του 2006, ο Μάθιου Σίμονς, πρόεδρος επενδυτικής τράπεζας του Χιούστον που ειδικεύεται στον ενεργειακό τομέα, είπε ότι η παραγωγή πετρελαίου ενδέχεται να άγγιξε το σημείο κορύφωσής της τον Δεκέμβριο του 2005. Ο Σίμονς είχε προειδοποιήσει εδώ και καιρό ότι η μεγαλύτερη πετρελαιοπαραγωγός χώρα του πλανήτη, η Σαουδική Αραβία, ενδέχεται να μην έχει τα αποθέματα πετρελαίου τα οποία διατείνεται ότι έχει. Τα αποθέματα πετρελαίου της Σαουδικής Αραβίας έχουν τον χαρακτηρισμό "κρατικά μυστικά".

Το 2005, το υπουργείο Ενέργειας των ΗΠΑ έδωσε στη δημοσιότητα την έκθεση Χιρς, στην οποία εξετάστηκαν οι πιθανές συνέπειες μιας κορύφωσης της παραγωγής πετρελαίου. Οι συντάκτες της έκθεσης κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι η παραγωγή πετρελαίου θα κορυφωθεί απότομα, αλλά ότι απαιτούνταν περισσότερα στοιχεία για τον ορισμό του χρονοδιαγράμματος και ότι η χάραξη και υλοποίηση περιεκτικών στρατηγικών θα μπορούσε να καθυστερήσει τις συνέπειες.

Η παραγωγή στη Ρωσία, τη δεύτερη μετά τη Σαουδική Αραβία μεγαλύτερη πετρελαιοεξαγωγό χώρα στον πλανήτη, μειώνεται προς το παρόν φέτος, μετά από μία δεκαετία ισχυρών ρυθμών αύξησης, σύμφωνα με τα στοιχεία της Διεθνούς Υπηρεσίας Ενέργειας. Πριν από πέντε χρόνια, η παραγωγή ρωσικού αργού σημείωνε αύξηση 12%. Πολλοί περίεργοι τύποι διέδιδαν και διαδίδουν ότι τα κοιτάσματα της Ρωσίας είναι ανεξάντλητα ... πιθανώς να είναι οι ίδιοι που διαδίδουν ότι οι κλιματικές αλλαγές και η υπερθέρμανση του πλανήτη είναι παραμύθι.

Οι προτεινόμενες ιδέες σχετικά με την κορύφωση της παγκόσμιας παραγωγής ποικίλουν από καταστροφολογικά σενάρια του τύπου "Ερχεται το τέλος του κόσμου" μέχρι εκτιμήσεις ότι η οικονομία της αγοράς θα φέρει σταδιακά στο προσκήνιο εναλλακτικές πηγές ενέργειας σε αντικατάσταση των ορυκτών καυσίμων. Φυσικά συμφωνώ με την τελευταία εκτίμηση και παραθέτω το παρακάτω σχήμα στο οποίο φαίνεται το ενεργειακό παρελθόν, παρόν και μέλλον της ανθρωπότητας.

Κλείνοντας, μνημονεύω τη ρήση κάποιου σοφού ανθρώπου και παραθέτω ένα ντοκιμαντέρ για προβληματισμό όλων μας:

ΖΩΗ ΕΙΝΑΙ Η ΤΕΧΝΗ ΝΑ ΒΛΕΠΕΙΣ ΠΕΡΑ ΑΠΟ ΤΑ ΦΑΙΝΟΜΕΝΑ ΔΗΛΑΔΗ ΤΟ ΓΙΓΝΕΣΘΑΙ ΚΑΙ ΟΧΙ ΤΟ ΦΑΙΝΕΣΘΑΙ

Ευτυχώς, ένα τεράστιο δίκτυο ανεξάρτητων πολιτών, ακαδημαϊκών και υπαλλήλων εταιρειών πετρελαίου που αποστάτησαν, εξακολουθεί να διερευνά την αλήθεια και να προσπαθεί να εκπαιδεύσει το κοινό για το Peak Oil. Μπορείτε να βρείτε τη δουλειά τους σε ιστοσελίδες όπως οι peakoil.com, energybulletin.net και theoildrum.com.

Learn more about Peak Oil at Energy and Capital.

Υβριδικά υδροηλεκτρικά συστήματα: μια έξυπνη λύση

2008-06-02T18:42:00.005+03:00

Πολλά και μικρά υδροηλεκτρικά έργα που θα έχουν δυνατότητα «αποθήκευσης» της αιολικής ενέργειας, ώστε αυτή να χρησιμοποιείται τις ώρες που πραγματικά την έχουμε ανάγκη, είναι μία σοβαρή λύση για τη διείσδυση των ανανεώσιμων πηγών στην Ελλάδα.

Τα φράγματα αυτά θα λύσουν το πρόβλημα «αποθήκευσης» της αιολικής ενέργειας και θα επιτρέψουν στο ηλεκτρικό σύστημα της χώρας να «σηκώσει» τουλάχιστον 10.000 μεγαβάτ αιολικών μέσα στα επόμενα χρόνια, αντί για τα μόλις 870 μεγαβάτ που έχουμε σήμερα.

Το μεγαλόπνοο σχέδιο προβλέπεται σε μελέτη που έχει ετοιμάσει η Ρυθμιστική Αρχή Ενέργειας (ΡΑΕ) για την αποτελεσματική αξιοποίηση της αιολικής ενέργειας. Έτσι η χώρα μας - σύμφωνα με τη ΡΑΕ- θα πετύχει τους στόχους της νέας πρότασης οδηγίας της Κομισιόν για αύξηση της συμμετοχής των ΑΠΕ στο ενεργειακό μας ισοζύγιο, από 7% σήμερα, στο 18% ως το 2020.

Η Τεχνική

Σήμερα η μοναδική τεχνολογία που έχει τη δυνατότητα «αποθήκευσης» της παραγόμενης ενέργειας σε μεγάλη κλίμακα είναι τα λεγόμενα «αντλητικά ή υβριδικά υδροηλεκτρικά έργα».

Τα έργα αυτά λειτουργούν ως εξής: η ενέργεια που παράγεται από ένα αιολικό πάρκο μεταφέρεται μέσω του συστήματος στην αντλία του υδροηλεκτρικού έργου. Με τη σειρά της η αντλία κινητοποιείται και μεταφέρει νερό από έναν ταμιευτήρα χαμηλού υψομέτρου σε έναν υψηλότερου υψομέτρου, όπου και «αποθηκεύεται» ως δυναμική πλέον ενέργεια. Όταν χρειαστεί η ενέργεια αυτή να μετατραπεί ξανά σε ηλεκτρική για να καλύψει τυχόν ανάγκες του συστήματος τότε ακολουθεί την αντίστροφή διαδρομή: δηλαδή το νερό μεταφέρεται από τον επάνω στον κάτω ταμιευτήρα. Εκεί ένας υδροστρόβιλος μετατρέπει την κίνηση του νερού σε ηλεκτρική και τη διοχετεύει πάλι πίσω στο σύστημα.

Σε μέγεθος οι ταμιευτήρες αυτοί προβλέπεται να είναι μικρότεροι από τους σημερινούς της ΔΕΗ, διότι το νερό θα ανακυκλώνεται επομένως δεν θα υπάρχει ανάγκη για μεγάλες λεκάνες.

Οι Μελέτες

Ήδη η ΔΕΗ διαθέτει δύο φράγματα που λειτουργούν με αυτόν τον τρόπο (Σφυκιά, Θησαυρός), με τη διαφορά ότι το βράδυ αντί για αιολική ενέργεια τροφοδοτούνται με λιγνιτική παραγωγή από γειτονικούς σταθμούς, την οποία και «αποθηκεύουν» για ώρα ανάγκης, ώστε να υποκαταστήσουν τη λειτουργία ακριβών μονάδων την ημέρα. Ίσως τα δύο αυτά φράγματα μελλοντικά να συνδεθούν με αιολικούς σταθμούς.

Το πόσα ακριβώς υδροηλεκτρικά έργα θα απαιτηθούν για να επιτευχθεί ο στόχος των 10.000 ΜW αιολικής ισχύος θα εξειδικευτεί από τη μελέτη που έχει αναθέσει η ΡΑΕ στο Κέντρο Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας (ΚΑΠΕ) και στο Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο. Πρόχειρες πάντως εκτιμήσεις μιλούν για τουλάχιστον 1.000- 2.000 ΜW υδροηλεκτρικών. Ήδη ιδιώτες έχουν καταθέσει στη ΡΑΕ αιτήσεις για 2 τέτοιους σταθμούς στην Κρήτη, ενώ ακούγεται ότι ετοιμάζονται και άλλοι (Λέσβο, Κάρπαθο, Κρήτη, κ.ά.).

Τα Πλεονεκτήματα

Τα πλεονεκτήματα από την κατασκευή αιολικών που θα υποστηρίζονται από υδροηλεκτρικά είναι πολλαπλά, σύμφωνα με τη ΡΑΕ:

● Δεδομένου ότι η τιμή των καυσίμων και η οριακή τιμή του συστήματος αυξάνονται συνεχώς, η λειτουργία τους θα είναι ανταγωνιστική.

● Όσο θα αυξάνεται η παραγόμενη ενέργεια από αιολικά, τόσο θα μειώνεται το σύνολο των εκπομπών CΟ2 της χώρας, άρα και το κόστος για τη ΔΕΗ και τους ιδιώτες παραγωγούς, το οποίο προφανώς θα καταλήγει στον καταναλωτή.

● Αυξάνεται πάρα πολύ η εγχώρια παραγωγή και μειώνεται έτσι η εξάρτηση από εισαγωγές.

● Όσο μεγαλύτερη κατακράτηση νερού έχουμε τόσο θα εξασφαλίζεται και η αποτελεσματικότερη ύδρευση περιοχών αλλά και η άρδευση καλλιεργήσιμης γης.

Το μόνο μειονέκτημα ενός υδροηλεκτρικού είναι το κόστος κατασκευής του. Το κόστος ανά μεγαβάτ ενός υδροηλεκτρικού κυμαίνεται στα 2-3 εκατ. ευρώ, έναντι 1,3 εκατ. ευρώ για μια μονάδα λιθάνθρακα και 700.000 ευρώ για μια μονάδα συνδυασμένου κύκλου (φυσικό αέριο).

Αν και ακριβά στην κατασκευή τους, είναι ωστόσο πολύ πιο φθηνά στη λειτουργία τους συγκριτικά με τις συμβατικές μονάδες, δεδομένης της συνεχούς αύξησης των τιμών των καυσίμων.

Πηγή: ΤΑ ΝΕΑ

Σχόλιο: υπάρχει πεδίο δόξης λαμπρό ώστε η χώρα να γεμίσει από υβριδικά υδροηλεκτρικά. Είναι μία ακόμη εξαιρετική λύση ανανεώσιμης ηλεκτροπαραγωγής με τεράστιες προοπτικές ιδίως για τα ελληνικά νησιά, στα οποία το μεγαλύτερο μέρος της ηλεκτροπαραγωγής προέρχεται από το πανάκριβο πετρέλαιο.

Σε ιστορικό ρεκόρ οι συγκεντρώσεις Διοξειδίου του Άνθρακα

2008-05-26T19:06:00.014+03:00

Η συγκέντρωση του διοξειδίου του άνθρακα στην ατμόσφαιρα έχει φτάσει στα υψηλότερα επίπεδα στην ιστορία σύμφωνα με τα πιο πρόσφατα στοιχεία, γεγονός που ενισχύει τους φόβους ότι η κλιματική αλλαγή θα αρχίσει να βγαίνει εκτός ελέγχου.

Σύμφωνα με τους επιστήμονες του παρατηρητηρίου Μάουνα Λόα της Χαβάης, τα επίπεδα του διοξειδίου του άνθρακα στην ατμόσφαιρα βρίσκονται αυτήν τη στιγμή στα 387 μέρη ανά εκατομμύριο (ppm), περίπου 40% πιο πάνω από την εποχή της Βιομηχανικής Επανάστασης και στο υψηλότερο σημείο τα τελευταία 650.000 χρόνια.

Τα σχετικά νούμερα, που έχουν αναρτηθεί στο δικτυακό τόπο του Εθνικού Ωκεανογραφικού και Ατμοσφαιρικού Ινστιτούτου των ΗΠΑ, επιβεβαιώνουν ότι το διοξείδιο του άνθρακα, το κυριότερο αέριο που ευθύνεται για το φαινόμενο του θερμοκηπίου, συγκεντρώνεται στην ατμόσφαιρα με ταχύτερους ρυθμούς από το αναμενόμενο.

Η μέση ετήσια αύξηση για το 2007 ήταν 2,14 ppm. Πρόκειται για την τέταρτη χρονιά μέσα στις έξι προηγούμενες, που η άνοδος ξεπέρασε τα 2 ppm. Από το 1970 έως το 2000 η συγκέντρωση αυξανόταν περίπου μέχρι και 1,5 ppm σε ετήσια βάση αλλά από το 2000 και μετά το νούμερο αυτό έφτασε στο 2,1 ppm.

Σύμφωνα με τους επιστήμονες, τα στοιχεία αυτά δείχνουν ότι ο πλανήτης αρχίζει να χάνει τη φυσική του ικανότητα να απορροφά δισεκατομμύρια τόνους διοξειδίου του άνθρακα που αυξάνονται με τους τρέχοντες ρυθμούς.

Τα κλιματικά μοντέλα υποθέτουν ότι οι μισές από τις μελλοντικές εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα θα απορροφηθούν εκ νέου από τα δάση και τους ωκεανούς, αλλά τα τελευταία στοιχεία υποδεικνύουν ότι πρόκειται για μια εκτίμηση αρκετά αισιόδοξη.

Εάν η συγκέντρωση διοξειδίου του άνθρακα συνεχίζει να διατηρείται σε αυτά τα επίπεδα, αυτό σημαίνει ότι οι εκπομπές των αερίων του θερμοκηπίου θα πρέπει να μειωθούν περισσότερο από τις σημερινές προβλέψεις, ώστε να αποφευχθεί η περαιτέρω άνοδος της θερμοκρασίας, εξαιτίας του φαινομένου του θερμοκηπίου.

«Παρ όλη τη συζήτηση, η κατάσταση χειροτερεύει. Τα επίπεδα των αερίων του θερμοκηπίου συνεχίζουν να αυξάνονται και το ποσοστό αυτής της ανόδου επιταχύνεται. Αν δεν κάνουμε κάτι τώρα για τις επιπτώσεις των κλιματικών αλλαγών, αυτές θα επιταχύνονται», αναφέρει χαρακτηριστικά ο Μάρτιν Πάρι, αντιπρόεδρος της Διακυβερνητικής Διάσκεψης του ΟΗΕ για το Κλίμα.

Το άρθρο δημοσιεύθηκε στην Εφημερίδα «ΗΜΕΡΗΣΙΑ» στις 14 Μαΐου 2008

ΣΧΟΛΙΟ: για τους οφθαλμοπόρνους παρέχεται και το παρακάτω διάγραμμα ως βοήθημα

Εξέλιξη της συγκέντρωσης του διοξειδίου του άνθρακα στη γήινη ατμόσφαιρα

ΟΗΕ: Οι Κλιματικές Αλλαγές και η απώλεια της Βιοποικιλότητας οι μεγαλύτερες προκλήσεις για τον πλανήτη

2008-05-26T18:46:00.010+03:00

Ο σημερινός κόσμος βρίσκεται αντιμέτωπος με έναν «ηράκλειο άθλο», να προστατεύσει την πανίδα και τη χλωρίδα του πλανήτη από τις κλιματικές αλλαγές και τη ρύπανση, δήλωσε ο υπουργός Περιβάλλοντος της Γερμανίας Ζίγκμαρ Γκάμπριελ, κηρύσσοντας την προηγούμενη εβδομάδα την έναρξη της διάσκεψης του ΟΗΕ με θέμα τη βιοποικιλότητα.

Στη διάσκεψη, που πραγματοποιείται στη Βόννη και θα διαρκέσει δύο εβδομάδες, συμμετέχουν 4.000 εκπρόσωποι από 200 περίπου χώρες, οι οποίοι θα αναζητήσουν τρόπους για την επιβράδυνση των αυξανόμενων ρυθμών εξαφάνισης των ειδών από τη Γη.

Σύμφωνα με τους εμπειρογνώμονες του ΟΗΕ, οι ανθρώπινες δραστηριότητες, ανάμεσα στις οποίες και αυτές που προκαλούν το φαινόμενο του θερμοκηπίου, έχουν προκαλέσει τη σοβαρότερη απειλή για τα είδη που κατοικούν στον πλανήτη, από τότε που εξαφανίστηκαν οι δεινόσαυροι, πριν από 65 εκατομμύρια χρόνια. Σήμερα εξαφανίζεται ένα είδος κάθε 20 λεπτά της ώρας περίπου, προειδοποιούν.

«Κατά τη γνώμη μου, οι κλιματικές αλλαγές και η απώλεια της βιοποικιλότητας αποτελούν τις μεγαλύτερες προκλήσεις που αντιμετωπίζει ο κόσμος», τόνισε ο Ζίγκμαρ Γκάμπριελ στην εναρκτήρια ομιλία του. «Θα είναι ηράκλειος άθλος να οδηγηθεί η παγκόσμια κοινότητα και κάθε μεμονωμένη χώρα στο σωστό δρόμο για τη βιώσιμη ανάπτυξη», πρόσθεσε, επισημαίνοντας ότι οι ρυθμοί εξαφάνισης των ειδών είναι εκατονταπλάσιοι έως χιλιαπλάσιοι από τους φυσιολογικούς.

Πηγή: Energia.gr

ΔΕΗ: Το εμπόριο ρύπων θα τη γονατίσει

2008-05-24T00:55:00.013+03:00

Η ΔΕΗ θα πληρώσει πιο ακριβά από κάθε άλλη εταιρεία ηλεκτρικού, με το 72% των μικτών κερδών της, το νέο σύστημα κατανομής ρύπων. Δεύτερος μεγάλος ζημιωμένος είναι ο επίδοξος συνεταίρος της ΔΕΗ, η RWE, που όμως θα πληρώσει μόνο με 30%. Ο λόγος είναι ότι και οι δύο στηρίζουν την παραγωγή τους σε ορυκτά στερεά καύσιμα. Σε λιγνίτη η πρώτη και λιθάνθρακα η δεύτερη.

Τα στοιχεία προκύπτουν από παρουσίαση που έγινε την περασμένη Παρασκευή στο Ευρωκοινοβούλιο για τις επιπτώσεις που θα έχει στις εταιρείες ηλεκτρισμού η πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τα δικαιώματα ρύπων. Σχετική μελέτη εκπόνησε το Τμήμα Γεωπολιτικής για την ενέργεια και τις πρώτες ύλες του Πανεπιστημίου Paris Dauphine (επικεφαλής καθηγητής Jan Horst Kepler) και παρουσίασε ο συνεργάτης του Τμήματος, Michel Cruciani.

Σύμφωνα με αυτά, από το 2013 η εφαρμογή του συγκεκριμένου συστήματος, που προβλέπει υποχρεωτική αγορά δικαιωμάτων ρύπων, θα σημάνει επιβάρυνση της βιομηχανίας παραγωγής ηλεκτρισμού με περισσότερα από 10 δισ. ευρώ το χρόνο.

Για την Ελλάδα τα πράγματα θα είναι αναλογικά χειρότερα, καθώς πάνω από το 65% της παραγωγής ηλεκτρισμού προέρχεται από λιγνίτη. Συγκεκριμένα, η μελέτη εκτιμά ότι η ΔΕΗ θα πρέπει να πληρώνει το 72% των μικτών κερδών της για αγορά δικαιωμάτων ρύπων και η γερμανική RWE έρχεται δεύτερη με 30%. Οι υπολογισμοί αυτοί έγιναν με τιμή 20 ευρώ ανά τόνο διοξείδιου του άνθρακα, τις κατανομές εκπομπών του 2006 και με προβολή της κερδοφορίας το 2013.

Σε περίπτωση που το κόστος αγοράς ρύπων διπλασιαστεί, κάτι που θεωρείται πολύ πιθανόν, η επιβάρυνση για τη ΔΕΗ δεν αποκλείεται να φτάσει και τα 2 δισ. ευρώ το χρόνο, ποσό που θα μεταφερθεί στην κατανάλωση μέσω των τιμολογίων.

Σε βραχυπρόθεσμο επίπεδο η λύση που προκρίνεται είναι οι μονάδες συνδυασμένου κύκλου με καύση φυσικού αερίου.

Πηγή: ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ

ΣΧΟΛΙΟ:

Δεν πέρασαν ούτε 3 μήνες από την ημέρα που ο απίθανος πρόεδρος της ΔΕΗ κ. Αθανασόπουλος έκανε τη βλακώδη δήλωση ότι το διοξείδιο του άνθρακα ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΡΥΠΟΣ αλλά συστατικό των αναψυκτικών (!!!).

Όμως πλέον Ο ΡΥΠΑΙΝΩΝ ΠΛΕΡΩΝΕΙ και η ΕΕ αποφασίζει ότι μετά το 2013 καταργείται η δωρεάν κατανομή δικαιωμάτων ρύπων και οι εταιρείες ηλεκτροπαραγωγής θα υποχρεωθούν να αγοράζουν δικαιώματα για το σύνολο των ρύπων που εκπέμπουν.

Στη ΔΕΗ για την περίοδο 2008-2012 έχουν κατανεμηθεί περίπου 44 εκατ. τόνοι ρύπων διοξειδίων του άνθρακα, από ένα σύνολο σχεδόν 67 εκατ. ρύπων για όλη την χώρα. Η επιχείρηση έχει ως στόχο να μειώσει μέχρι το 2015 κατά 25% τις βεβαιωμένες εκπομπές ρύπων διοξειδίου του άνθρακα, δηλαδή στα 35 εκατομμύρια τόνους ρύπων διοξειδίου του άνθρακα. Ακόμη και στην περίπτωση κατά την οποία η ΔΕΗ θα φτάσει τον στόχο αυτό (που εγώ το βλέπω χλωμό) ήδη από το 2013, με κόστος κάθε δικαιώματος στα (χαμηλά) επίπεδα των 20 ευρώ, έχουμε να κάνουμε με ένα ποσό της τάξης των 700 εκατ. ευρώ τον χρόνο.

Βεβαίως οι προβλέψεις της Morgan Stanley κάνουν λόγο για μελλοντικές τιμές 40 € ανά τόνο CO2 στα χρηματιστήρια ρύπων λόγω της υψηλής ζήτησης που θα προκύψει (η αυξητική τάση φαίνεται και στο παραπάνω διάγραμμα), οπότε χαλαρά τότε η ΔΕΗ θα πλερώνει 1,5 δις ευρώ το χρόνο για δικαιώματα.

Φυσικά, το κόστος όλων των παραπάνω θα μετακυλιστεί στο καταναλωτή, δηλαδή όλοι μας θα πλερώνουμε στη ΔΕΗ αρκετές ΕΚΑΤΟΝΤΑΔΕΣ ΕΥΡΩ παραπάνω κάθε χρόνο για την ίδια κατανάλωση ρεύματος (πέρα από τη βρώμα που τρώμε από τους ρύπους της ΔΕΗ). Δηλαδή και κερατάς και δαρμένος ο Έλληνας καταναλωτής ... ΞΥΠΝΗΣΤΕΕΕΕΕ !!!

Η ΔΕΗ θα μπορούσε εδώ και χρόνια, γνωρίζοντας όλα τα παραπάνω, αφενός να κάνει λιγότερο ρυπογόνες τις υπάρχουσες μονάδες της εκσυγρονίζοντάς τες καθώς και να επενδύσει σε νέες λιγότερο ρυπογόνες μονάδες από φυσικό αέριο, αφετέρου να προγραμματίσει ΤΕΡΑΣΤΙΕΣ επενδύσεις σε ανανεώσιμη ενέργεια (αιολικά, φωτοβολταϊκά, βιομάζα κτλ) όπου δεν εκπέμπονται ρύποι. Επίσης το ΚΩΛΟΚΡΑΤΟΣ έπρεπε, αντί μονίμως να βάζει εμπόδια και τρικλοποδιές στις ιδιωτικές επενδύσεις σε ανανεώσιμη ενέργεια, να βοηθήσει με κίνητρα στην ταχύτατη ανάπτυξη τέτοιων επενδύσεων (όπως έχουν κάνει όλα τα σοβαρά ευρωπαϊκά κράτη...αλλά ξέχασα...όταν εμείς χτίζαμε τον Παρθενώνα αυτοί ζούσαν σε σπηλιές). Έτσι η ΔΕΗ θα μπορούσε αφενός να παράγει και αφετέρου να αγοράζει ανανεώσιμη ενέργεια μειώνοντας ραγδαία τους ρύπους της. Βεβαίως όλα τα παραπάνω δεν γίνονται από ΚΑΡΕΚΛΟΚΕΝΤΑΥΡΟΥΣ ΑΜΑΘΕΙΣ ΥΠΟΥΡΓΟΥΣ που έχουν επικίνδυνα κακούς συμβούλους ούτε από περίεργους κομματικούς προέδρους τύπου ΠΑΛΑΙΟΚΡΑΣΑ & ΑΘΑΝΑΣΟΠΟΥΛΟΥ.

Κλείνοντας, επειδή ποτέ δεν είναι αργά, η πρόταση προς ΑΠΑΝΤΕΣ ΤΟΥΣ ΕΜΠΛΕΚΟΜΕΝΟΥΣ ΜΕ ΤΗ ΔΕΗ είναι μία: άμεσος σχεδιασμός και εκτέλεση ενός μεγάλου προγράμματος επενδύσεων σε καθαρή ενέργεια (από ΔΕΗ και ΙΔΙΩΤΕΣ), ώστε τα δισεκατομμύρια ευρώ που πρόκειται να δώσουν αύριο στα χρηματιστήρια ρύπων, να επενδυθούν ΣΗΜΕΡΑ στην καθαρή ενέργεια. Και επειδή ένα βασικό φιλοσοφικό αξίωμα λέει ότι "Ο ΒΛΑΚΑΣ ΕΙΝΑΙ ΑΠΡΟΒΛΕΠΤΟΣ" πάντα υπάρχει η πιθανότητα να γίνει η έκπληξη και να πραγματοποιηθεί η παραπάνω πρόταση, αν και μάλλον θα επιβεβαιωθεί ένα δεύτερο φιλοσοφικό αξίωμα που λέει " ΦΟΒΟΥ ΤΟΥΣ ΒΛΑΚΕΣ " ......... (πηγή των αξιωμάτων: «ΔΟΚΙΜΙΟ ΠΕΡΙ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΒΛΑΚΕΙΑΣ», C.M. CIPOLLA, Εκδόσεις Ελληνικά Γράμματα, Αθήνα 1997)

ΑΓΡΙΑΓΚΙΝΑΡΑ: Μια νέα ενεργειακή καλλιέργεια

2008-05-18T19:19:00.039+03:00

Τι είναι η αγριαγκινάρα;

Η αγριαγκινάρα (λατ. Cynara cardunculus, Αγγ. Cardoon ή Spanish thistle artichoke) είναι ένα πολυετές βαθύρριζο φυτό Μεσογειακής προέλευσης, καλά προσαρμοσμένο στις ξηροθερμικές συνθήκες της Ν. Ευρώπης. Το ύψος του φυτού μπορεί να φτάσει μέχρι 3 μέτρα.

Η εγκατάσταση της καλλιέργειας γίνεται με σπόρο. Η ανάπτυξή της αρχίζει με τις πρώτες βροχές του φθινοπώρου και συνεχίζεται εκμεταλλευόμενη τις βροχές του χειμώνα και της άνοιξης μέχρι τις αρχές του θέρους όταν η υγρασία του εδάφους μειωθεί σε πολύ χαμηλά επίπεδα. Τότε το υπέργειο τμήμα του φυτού αποξηραίνεται και μπορεί να συγκομισθεί ξηρό την περίοδο Ιουνίου-Αυγούστου. Με τις πρώτες βροχές του Οκτωβρίου παρατηρείται και πάλι ταχεία ανάπτυξη της αγριαγκινάρας που μέσα σε λίγες ημέρες θα έχει και πάλι καλύψει πλήρως το έδαφος, κοκ.

Λόγω του γεγονότος ότι η αγριαγκινάρα είναι η ίδια ισχυρό ζιζάνιο (εισβολέας) δεν επιτρέπει την ανάπτυξη άλλων ζιζανίων, ενώ σε μακροχρόνια πειράματα δεν εμφανίστηκαν ασθένειες και εχθροί του φυτού, κι έτσι η καλλιέργειά της μπορεί να επιτευχθεί χωρίς τη χρήση φυτοφαρμάκων.

Επίσης, η αγριαγκινάρα λόγω του πλούσιου ριζικού της συστήματος που εκμεταλλεύεται άριστα τους εδαφικούς πόρους, χρειάζεται λιγότερο άζωτο. Σε προηγούμενα πειράματα στο Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, πολύ υψηλές αποδόσεις πραγματοποιήθηκαν με μηδενικές λιπάνσεις μέχρι το τρίτο έτος της καλλιέργειας και μέχρι 5 μονάδες Ν μετά το τέταρτο έτος.

Η αγριαγκινάρα εκμεταλλεύεται άριστα τις χειμερινές βροχές και δίνει υψηλές αποδόσεις χωρίς άρδευση. Η απόδοση σε ξηρή ουσία κυμαίνεται από 1200-1600 κιλά σε μη αρδευόμενα χωράφια ενώ με 2-3 αρδεύσεις από τα μέσα Απριλίου μέχρι το τέλος Μαΐου (στην περίοδο αυτή η διαθεσιμότητα νερού είναι υψηλή σε πολλές περιοχές) οι αποδόσεις κυμαίνονται από 2.000-2.500 κιλά ξηρής ουσίας ανά στρέμμα, ενώ συχνά οι στρεμματική απόδοση φτάνει και τα 3.000 κιλά.

Πρέπει να τονιστεί ότι σε αντίθεση με άλλες καλλιέργειες, η καλλιέργεια της αγριαγκινάρας έχει πολύ μικρό κόστος παραγωγής.

Παραγωγή ενέργειας από αγριαγκινάρα

Από τη βιομάζα της αγριαγκινάρας μπορεί να παραχθεί μια ευρύτατη γκάμα ενεργειακών προϊόντων με καύση, πυρόλυση, υγροποίηση ή αεριοποίηση της βιομάζας. Έτσι μπορούν να παραχθούν όλων των ειδών τα βιοκαύσιμα (στερεά-υγρά-αέρια).

Υγρά βιοκαύσιμα: παραγωγή από την αγριαγκινάρα 2^ης γενιάς βιοντήζελ μέσω τεχνολογιών Fischer-Tropsch και 2^ης γενιάς κυτταρινική βιοαιθανόλη μέσω ενζυματικής υδρόλυσης της κυτταρίνης και ημικυτταρίνης σε σάκχαρα και αλκοολικής ζύμωσής αυτών.

Αέρια βιοκαύσιμα: παραγωγή βιοαερίου και βιο-υδρογόνου από αγριαγκινάρα. Η παραγωγή βιοαερίου γίνεται με μεθανική ζύμωση της βιομάζας και τελικό προϊόν της αναερόβιας μετατροπής της κυτταρίνης είναι μεθάνιο και CO₂. Η όλη διεργασία γίνεται σε δύο αντιδραστήρες με τη βοήθεια μίγματος καλλιεργειών μικροοργανισμών (υδρολυτικά βακτήρια ή ενζύμα και μεθανογόνα βακτήρια). Η παραγωγή υδρογόνου γίνεται με βιολογική ή θερμοχημική μετατροπή. Στην πρώτη περίπτωση χρησιμοποιούνται βακτήρια ενώ κατά τη θερμοχημική μετατροπή γίνεται ανθρακοποίηση και αεριοποίηση της βιομάζας της αγριαγκινάρας.

Στερεά βιοκαύσιμα: η βιομάζα της αγριαγκινάρας μπορεί να χρησιμοποιηθεί είτε απευθείας για καύση και παραγωγή θερμότητας ή ηλεκτρισμού, είτε να μετατραπεί σε στερεά μορφοποιημένα βιοκαύσιμα (πελλέτες και μπριγκέτες) κατόπιν συμπίεσης. Οι πελλέτες είναι κατάλληλες για όλους τους καυστήρες, ενώ οι μπριγκέτες για μεγάλης ισχύος καυστήρες πάνω από 500 kW.

Διάφοροι τύποι πελλετών (αριστερά) και μπριγκέτων (δεξιά)

Ηλεκτροπαραγωγή: αναφορικά με την ηλεκτροπαραγωγή από βιομάζα αγριαγκινάρας, γενικά προτιμώνται τα συστήματα συμπαραγωγής θερμότητας και ηλεκτρισμού γιατί επιτυγχάνουν υψηλούς βαθμούς απόδοσης της τάξης του 80-90% (απόδοση σε ηλεκτρισμό 30-34%). Η θερμότητα που παράγεται συνήθως χρησιμοποιείται για τηλεθέρμανση οικισμών. Χρησιμοποιούνται μικρής δυναμικότητας μονάδες ηλεκτροπαραγωγής (1-100 MW) διεσπαρμένες σε αγροτικές περιοχές, δηλαδή σε κοντινή απόσταση από την πρώτη ύλη.

Μονάδες παραγωγής ηλεκτρισμού με καύση βιομάζας

Η βιομάζα είτε χρησιμοποιείται για την παραγωγή ατμού και παράγεται ηλεκτρική ενέργεια με ατμοστρόβιλο, είτε αεριοποιείται και τα αέρια της καύσης παράγουν ηλεκτρική ενέργεια με αεριοστρόβιλο. Όπως αναφέρεται σε σχετικό άρθρο, ήδη σχεδιάζεται από ιδιώτες επενδυτές η δημιουργία πιλοτικών μονάδων ηλεκτροπαραγωγής από αγριαγκινάρα αρχικά στη Θεσσαλία και στη συνέχεια και στην υπόλοιπη Ελλάδα.

Πρέπει να τονιστεί ότι, η παραγωγή βιοαερίου, η ηλεκτροπαραγωγή και η παραγωγή πελλετών και μπριγκετών από αγριαγκινάρα είναι άμεσα οικονομικά βιώσιμη και επικερδής με τις σημερινές τιμές του πετρελαίου, ενώ η παραγωγή υγρών βιοκαυσίμων θα γίνει οικονομικά βιώσιμη στο κοντινό μέλλον και του υδρογόνου μακροπρόθεσμα.

Πελλέτες: η καθαρότητα του ξύλου με την ευκολία του πετρελαίου

Η παραγωγή των πελλετών (pellets) γίνεται σε αντίστοιχες μονάδες επεξεργασίας. Οι πελλέτες (pellets) είναι μικρά κυλινδρικά τεμάχια συμπιεσμένης βιομάζας (στην περίπτωσή μας από αγριαγκινάρα) διαφόρων μεγεθών (π.χ. διαμέτρου 6 mm και μήκους 30 mm). Οι πελλέτες έχουν υγρασία 8-10 % (ειδικό βάρος περί τα 650 κιλά ανά κυβικό μέτρο) και θερμική αξία περί τα 19-21 MJ/kg, δηλαδή 2 κιλά πελλέτας ισοδυναμούν με λίγο λιγότερο από 1 λίτρο πετρελαίου.

Μονάδες παραγωγής πελλέτας

Η παραγωγή στερεών καυσίμων σε μορφή πελλέτας επιτρέπει διανομή και αποθήκευση των στερεών καυσίμων παραπλήσια με αυτή των υγρών καυσίμων και καθιστά δυνατή τη χρήση της αγριαγκινάρας και για οικιακή θέρμανση ή θέρμανση κτιρίων και άλλων εγκαταστάσεων όπως για παράδειγμα βιομηχανικών, πτηνοτροφικών ή θερμοκηπιακών μονάδων.

Για το σκοπό αυτό έχουν αναπτυχθεί και διατίθενται σε εμπορική κλίμακα οικιακές θερμάστρες, ενεργειακά τζάκια και καυστήρες πελλέτας για κεντρική θέρμανση.

Μια νέα πρόταση για την Ελληνική γεωργία

Όπως προαναφέρθηκε, η αγριαγκινάρα είναι ένα πολυετές φυτό (10-12 χρόνια) με μεγάλη παραγωγή βιομάζας και ελάχιστες απαιτήσεις. Μπορεί να καλλιεργηθεί σε ξηρικά ή άγονα χωράφια με απόδοση 1.200–1.600 κιλά ξηρής βιομάζας/στρέμμα όσο και σε ποτιστικά χωράφια με απόδοση που ξεπερνά τα 2.000–2.500 κιλά ξηρής βιομάζας /στρέμμα. Δεν απαιτεί μεγάλες ποσότητες λιπασμάτων (7 μονάδες αζώτου μετά τον τρίτο χρόνο) και καθόλου ζιζανιοκτόνα, διότι το ίδιο το φυτό είναι ισχυρό ζιζάνιο (εισβολέας).

Η παραγωγή της μπορεί να ξεκινήσει άμεσα από τους Έλληνες αγρότες διότι υπάρχει μεγάλη ζήτηση από χώρες της Ευρώπης σε πελλέτα με πολύ καλή τιμή (περίπου 180-200 ευρώ/τόνο) με τις σημερινές τιμές πετρελαίου. Στη Θεσσαλία μάλιστα έχουν ήδη εγκατασταθεί οι πρώτες βιομηχανικές μονάδες παρασκευής πελλέτας από διάφορα είδη βιομάζας.

Οι πρώτες εκτιμήσεις της τιμής βιομάζας για τον παραγωγό, με την σύμφωνη γνώμη των βιομηχάνων, μπορεί να κυμανθεί γύρω στα 6-7 λεπτά/κιλό. Άρα καθαρό εισόδημα για τον παραγωγό 72 – 150 ευρώ/στρέμμα χωρίς να συνυπολογίζονται τα ενεργοποιούμενα δικαιώματα και οι επιδοτήσεις. Για πρώτη φορά ο παραγωγός θα συνδέσει την τιμή του προϊόντος με τις τιμές του πετρελαίου, ενώ μέχρι τώρα ήταν συνδεδεμένα μόνο τα έξοδα του.

Η καλλιέργεια αγριαγκινάρας σε μεγάλη κλίμακα (π.χ. 2 εκατ. στρέμματα) θα λειτουργήσει ως καταλύτης και για τις υπάρχουσες καλλιέργειες (μικρότερη παραγωγή, άρα μεγαλύτερες τιμές ).

Πρέπει να αναφερθεί η συμβολή της καλλιέργειας στην αύξηση της γονιμότητας των εδαφών (εμπλουτισμός τους με οργανική ουσία, δημιουργία καλής δομής), και την προστασία κατά της διάβρωσης εδαφών, της νιτρορύπανσης και απομάκρυνση του κινδύνου της ερημοποίησης.

Τα οφέλη για την Εθνική Οικονομία

Είναι εύκολο να καταλάβει ο καθένας τι σημαίνει να παράγεις το καύσιμό σου ή τουλάχιστον ένα μέρος του. Μείωση της εξάρτισης από τα διεθνή μονοπώλια ενέργειας, αύξηση της ενεργειακής ασφάλειας της χώρας μας, εξοικονόμηση πολύτιμου συναλλάγματος κτλ.

Για παράδειγμα, η αντικατάσταση 2 εκατομμυρίων στρεμμάτων σιταριού (από τα περίπου 10.000.000 στρ. σιτηρών ή το 5% της Ελληνικής γεωργικής γης) με αγριαγκινάρα, γεγονός που θεωρείται άμεσα εφικτό, θα απέδιδε παραγωγή περί τα 1.300.000 κυβικά ισοδύναμου πετρελαίου θέρμανσης. Πρέπει να σημειωθεί ότι όπου αναφέρεται αντικατάσταση σίτου με αγριαγκινάρα, στην πρώτη φάση της εισαγωγής του φυτού στην αγροτική μας οικονομία, ενδείκνυται για περιπτώσεις άγονων ξηρικών αγρών που αποδίδουν πολύ χαμηλή παραγωγή σίτου (100-200 κιλά/στρέμμα), ώστε αφενός οι γεωργοί να απολαμβάνουν ένα πολύ μεγαλύτερο εισόδημα και αφετέρου να μην επιβαρυνθεί το υπάρχον διατροφικό πρόβλημα.

Επίσης, η αντικατάσταση 1 εκατομμυρίου αρδευόμενων στρεμμάτων στη Θεσσαλία, θα απέδιδε παραγωγή περί τους 1.250.000 τόνους ισοδύναμου πετρελαίου θέρμανσης και εξοικονόμηση 400 εκατομμυρίων κυβικών μέτρων νερού, δηλαδή η μισή περίπου από τη ζητούμενη ποσότητα από την εκτροπή του Αχελώου.

Η παραγωγή αυτή είναι περίπου 8,5 πλάσια της σημερινής υποχρέωσης της Ελλάδας σε βιοκαύσιμο (το οποίο και εισάγεται προς το παρόν εξ’ ολοκλήρου) με τεράστιο οικονομικό όφελος για τον Έλληνα καταναλωτή που σύμφωνα με τις πρώτες εκτιμήσεις μπορεί να ξεπεράσει το εν τρίτο της αξίας του πετρελαίου.

Τέλος, θα πρέπει να αναφερθεί και το όφελος από τις δεκάδες χιλιάδες νέες θέσεις εργασίας στη συλλογή, μεταφορά, μεταποίηση, και διακίνηση του προϊόντος.

Τα οφέλη για τον καταναλωτή

Λόγω της ραγδαίας αύξησης της αγοράς πελλέτας για θέρμανση στην Κεντρική και Βόρεια Ευρώπη, η βιομηχανία παραγωγής καυστήρων πελλέτας έχει κάνει μεγάλα τεχνολογικά άλματα με αποτέλεσμα οι καυστήρες πελλέτας που κυκλοφορούν στο εμπόριο σήμερα να έχουν πολύ μεγάλη απόδοση, παρόμοια πλέον (ή και μεγαλύτερη) με την απόδοση των καυστήρων πετρελαίου (80-85%).

Η λιανική τιμή της πελλέτας στη χώρα μας, στην παρούσα φάση, είναι περί τα 180-200 ευρώ/τόνο. Όπως προαναφέρθηκε, 2 κιλά πελλέτας ισοδυναμούν με λίγο λιγότερο από 1 λίτρο πετρελαίου. Βάσει των παραπάνω, είναι ξεκάθαρο ότι ο καταναλωτής που θα επιλέξει τη θέρμανση με πελλέτα, θα έχει κόστος θέρμανσης περί τα 0,4 ευρώ (40 λεπτά) ανά λίτρο ισοδύναμου πετρελαίου. Δεδομένου του γεγονότος ότι πλέον το πετρέλαιο θέρμανσης κυμαίνεται στα 0,7 ευρώ (70 λεπτά) το λίτρο, προκύπτει ότι η θέρμανση με στερεό καύσιμο παρέχει μείωση του κόστους θέρμανσης περίπου κατά 40% σε σχέση με το πετρέλαιο θέρμανσης.

Το οικονομικό όφελος από τη μείωση του κόστους θέρμανσης, γίνεται πολλαπλάσιο στην περίπτωση των μεγάλων κτιρίων (σχολεία, νοσοκομεία, ξενοδοχεία κτλ) ή των βιομηχανικών & θερμοκηπιακών μονάδων, ενώ μεγάλες είναι και οι προοπτικές για τη χρήση της πελλέτας στην τηλεθέρμανση οικισμών.

Τα πολλαπλά περιβαλλοντικά οφέλη

Η εγκατάσταση της καλλιέργειας της αγριαγκινάρας θα συμβάλει στη μείωση της χρήσης των ορυκτών καυσίμων και την κάλυψη των συνεχώς αυξανόμενων ενεργειακών αναγκών από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, ασφαλείς και συμβατές με το περιβάλλον και κυρίως όσον αφορά τον περιορισμό του φαινόμενου του θερμοκηπίου και τον περιορισμό των όξινων βροχών σύμφωνα με τις αποφάσεις των συνόδων του Ρίο Ντι Τζανέιρο και του Κιότο, διότι η αντικατάσταση των ορυκτών καυσίμων με βιομάζα είναι ουδέτερη σε εκπομπές CO₂ καθώς η ποσότητα που απελευθερώνεται στην ατμόσφαιρα μετά την καύση της αφομοιώνεται από το φυτό κατά την φωτοσύνθεση, ενώ από την άλλη πλευρά με την καύση βιομάζας σχεδόν μηδενίζεται η απελευθέρωση θείου (S) στην ατμόσφαιρα.

Πράγματι, κατά τη διαδικασία μετατροπής της βιομάζας σε «πράσινη» ενέργεια, όλα τα στοιχεία εκτός του αζώτου, επιστρέφουν ως στάχτη στο έδαφος. Έτσι δημιουργείται ο σχεδόν κλειστός κύκλος παραγωγής ενέργειας από βιομάζα. Η παγκόσμια έρευνα, η οποία ακόμη εξελίσσεται, έχει δείξει ότι το περιβάλλον δεν επιβαρύνεται από τις εκπομπές αερίων (CO, CO₂, SO_X εκτός του NO_X) κατά την παραγωγή ενέργειας από τα βιοκαύσιμα, αλλά και κατά την παραγωγή της βιομάζας.

Στη συνέχεια παραθέτονται συγκριτικοί πίνακες εκπομπής καυσαερίων, οξειδίων άνθρακα κτλ που όπως είναι γνωστό, τόσο πολύ συμβάλλουν στο σημαντικό πρόβλημα της υπερθέρμανσης του πλανήτη.

Επιπλέον, οι περιβαλλοντικές εκροές των υπό μελέτη συστημάτων καλλιεργειών με αγριαγκινάρα, για παραγωγή βιοενέργειας είναι χαμηλότερες από αυτές των παραδοσιακών καλλιεργειών.

Μείωση νιτρορύπανσης: Η αγριαγκινάρα χρειάζεται λιγότερο άζωτο, και σε προηγούμενα πειράματα στο Π.Θ. πολύ υψηλές αποδόσεις πραγματοποιήθηκαν με 0-5 μονάδες Ν ανά στρέμμα. Τα χαμηλότερα επίπεδα λίπανσης συντελούν στη μείωση της νιτρορύπανσης που γενικά απειλεί πολλές περιοχές της χώρας με καλλιέργειες βαμβακιού, τεύτλων, καπνού, σίτου κλπ. (Σχέδιο Δράσης κατά της Νιτρορύπανσης, ΕΘΙΑΓΕ, 2000).

Μείωση φυτοφαρμάκων: Η μεγάλη ανταγωνιστικότητα της αγριαγκινάρας περιορίζει την ανάπτυξη των ζιζανίων. Είναι ανθεκτική και δεν προσβάλλεται από σοβαρές ασθένειες και έντομα. Ως εκ τούτου η χρήση μυκητοκτόνων, εντομοκτόνων και ζιζανιοκτόνων είναι μηδενική.

Εξοικονόμηση υδατικών πόρων: Η αγριαγκινάρα εκμεταλλεύεται άριστα τις χειμερινές βροχές και δίνει υψηλές αποδόσεις χωρίς άρδευση.

Διάβρωση & ερημοποίηση: Η αγριαγκινάρα μετά τις πρώτες βροχές του φθινοπώρου αναπτύσσεται ταχύτατα και καλύπτει πλήρως το έδαφος προστατεύοντας το από την διάβρωση που είναι ιδιαίτερα απειλητική στα επικλινή εδάφη της ξηροθερμικής ζώνης της χώρας μας.

Αύξηση εδαφικής γονιμότητας: Πρέπει να αναφερθεί η συμβολή της καλλιέργειας στην αύξηση της γονιμότητας των εδαφών με τον εμπλουτισμό τους με οργανική ουσία και τη δημιουργία καλής δομής, έτσι ώστε να δίνει μεγάλες αποδόσεις στις επόμενες καλλιέργειες.

Το ενεργειακό ισοζύγιο

Όπως έχει αναφερθεί και σε άλλα άρθρα (βιοαιθανόλη, βιοντήζελ), το ενεργειακό ισοζύγιο είναι κρίσιμο κριτήριο των βιοκαυσίμων, και αντικατοπτρίζει το ενεργειακό κέρδος που αποκομίζουμε από τα διάφορα είδη βιοκαυσίμων. Το ενεργειακό ισοζύγιο ολόκληρης της αλυσίδας παραγωγής περιλαμβάνει την καλλιεργητική διαδικασία, τη μεταφορά και αποθήκευση και τη διαδικασία μετατροπής της πρώτης ύλης σε ενεργειακό προϊόν (βιοκαύσιμο). Η ενεργειακή αποδοτικότητα (λόγος εκροών-εισροών ενέργειας) διαφοροποιείται, ανάλογα με το είδος του βιοκαυσίμου. Με απλά λόγια, όσο μεγαλύτερη είναι η ενεργειακή αποδοτικότητα, τόσο μεγαλύτερο είναι το περιβαλλοντικό και ενεργειακό όφελος από ένα βιοκαύσιμο.

Σύγκριση της Ενεργειακής Αποδοτικότητας των υγρών βιοκαυσίμων από διάφορες καλλιέργειες σε σχέση με αυτή του στερεού βιοκαυσίμου (πελλέτες) από αγριαγκινάρα

Όπως φαίνεται και από το παραπάνω διάγραμμα, είναι τεράστια η διαφορά στο ενεργειακό όφελος που προκύπτει στην περίπτωση της αγριαγκινάρας, σε σχέση με τις υπόλοιπες καλλιέργειες. Πρακτικά δηλαδή, παράγουμε 27 λίτρα ισοδύναμου πετρελαίου από αγριαγκινάρα δαπανώντας 1 λίτρο πετρέλαιο, όταν στις υπόλοιπες περιπτώσεις το παραγόμενο καύσιμο ισοδυναμεί με 1,3 έως 8 λίτρα.

Πηγή: το άρθρο βασίζεται σε σύγγραμμα του καθηγητή Γεωπονίας του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας κ. Ν. Δαναλάτου

(keywords: Cynara cardunculus, cardoon, spanish thistle artichoke, energy crops, biomass crops, bioenergy, pelletisation, pellets, briquettes, bio-electicity, bio-heating, combined heat and power generation (CHP), co-generation, district heating)

IEA-FAO: Μην πυροβολείτε τα βιοκαύσιμα

2008-05-13T20:44:00.021+03:00

Φρένο στην ολοένα και εντεινόμενη κριτική που ασκείται στην παραγωγή βιοκαυσίμων και στην ενοχοποίηση τους για τις πολύ υψηλές τιμές των τροφίμων επιχειρούν να βάλουν η Διεθνής Υπηρεσία Ενέργειας (ΙΕΑ), καθώς και ο ΟΗΕ.

H παραγωγή βιοκαυσίμων είναι ζωτικής σημασίας για την κάλυψη των σημερινών και των μελλοντικών μας αναγκών σε καύσιμα παρά τον πιθανό ρόλο τους στην αύξηση των τροφίμων, επισημαίνει η ΙΕΑ. Αξίζει να σημειωθεί ότι τα βιοκαύσιμα αντιπροσωπεύουν πλέον περίπου το 50% των επιπλέον καυσίμων που μπαίνουν στην αγορά εκτός ΟΠΕΚ.

Άλλωστε, η επίθεση που δέχονται τα καύσιμα το τελευταίο διάστημα εξηγεί ως ένα βαθμό, σύμφωνα με τους οικονομικούς αναλυτές, την κούρσα της τιμής του πετρελαίου, που βαδίζει ολοταχώς προς τα 130 δολάρια/βαρέλι. "Εάν δεν είχαμε αυτά τα βαρέλια (των βιοκαυσίμων) δεν είμαι σίγουρος που θα μπορούσαμε να βρούμε μισό εκατομμύριο βαρέλια, με δεδομένο μάλιστα ότι ο ΟΠΕΚ δεν αυξάνει την ποσόστωση του", τόνισε χαρακτηριστικά πρίν από λίγες ημέρες ο Γουίλιαμ Ράμσεϋ, αναπληρωτής εκτελεστικός διευθυντής της ΙΕΑ.

Την ίδια ώρα και ο FΑΟ (ο Οργανισμός Τροφίμων και Γεωργίας των Ηνωμένων Εθνών) ρίχνει νερό στο κρασί του και υποστηρίζει πλέον ότι τα βιοκαύσιμα δεν είναι ο κύριος παράγοντας της τελευταίας κρίσης στα τρόφιμα, αλλά συμβάλλει σε αυτή κατά περίπου 10%. Η άποψη αυτή του FΑΟ έρχεται σε αντίθεση με τις επισημάνσεις του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου (ΔΝΤ) και του Διεθνούς Ερευνητικού Ινστιτούτου Πολιτικής Τροφίμων, όργανα τα οποίο θεωρούν ότι τα βιοκαύσιμα συμβάλλουν στην αύξηση των τιμών των τροφίμων κατά 20%-30%.

Σύμφωνα, λοιπόν, με τον FΑΟ οι κυριότεροι παράγοντες για την αύξηση των τιμών των τροφίμων είναι η πολύ μεγάλη αύξηση της ζήτησης σε τρόφιμα από την Κίνα, λόγω της ανόδου του βιοτικού επιπέδου και η επιβράδυνση του ρυθμού αύξησης της παραγωγικότητας. Ένας επίσης σημαντικός παράγοντας σύμφωνα με τον FΑΟ που ευθύνεται πολύ περισσότερο από τα βιοκαύσιμα είναι η τιμή του πετρελαίου, καθώς αυξάνει το κόστος παραγωγής κι επομένως τις τιμές των τροφίμων.

Για να αποδείξουν την "αθωότητα" των βιοκαυσίμων οι αναλυτές φέρνουν το εξής παράδειγμα: Η τιμή για τις φακές στην Ινδία έχει αυξηθεί από 300 δολάρια ο τόνος πέρυσι σε 800 δολάρια ο τόνος φέτος. Όμως οι φακές ούτε προορίζονται για βιοκαύσιμα ούτε καλλιεργούνται σε γη που θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για την καλλιέργεια ενεργειακών φυτών.

Πηγή: agrenda

ΣΧΟΛΙΟ: Καλά που το καταλάβατε, μήπως τα παπαγαλάκια αλλάξουν τροπάριο !!!
Το θέμα έχει αναλυθεί στο παρελθόν, και απλά επιβεβαιώνεται η ανάλυση στο άρθρο " Βιοκαύσιμα ή τρόφιμα; "

Η παραγωγή ενέργειας από τη θάλασσα

2008-04-11T22:52:00.023+03:00

Η κατανάλωση ενέργειας θα αυξηθεί δραματικά κατά τις επόμενες δεκαετίες σε ολόκληρο τον πλανήτη. Μία ανανεώσιμη πηγή ενέργειας, η οποία μέχρι σήμερα ελάχιστα έχει αξιοποιηθεί, είναι η ενέργεια της θάλασσας. Οι θαλάσσιες μάζες καλύπτουν το 75% της επιφάνειας του πλανήτη και μπορούν να θεωρηθούν ένα κολοσσιαίο, «παγκόσμιο» ενεργειακό ρεζερβουάρ.

Η ιδέα για την εκμετάλλευση του θαλάσσιου κυματισμού δεν είναι νέα. Η πρώτη ευρεσιτεχνία χρονολογείται στα 1799, ενώ πλήθος άλλων τεχνολογιών επινοήθηκε και λειτούργησε σε μικρή κλίμακα μέχρι τα μέσα του περασμένου αιώνα. Η συντονισμένη όμως έρευνα στον τομέα αυτό ξεκίνησε στη δεκαετία του 1970, μετά τη μεγάλη πετρελαϊκή κρίση. Σήμερα πλέον οι προσπάθειες των προηγούμενων δεκαετιών έχουν αρχίσει να αποδίδουν καρπούς.

Οι μορφές θαλάσσιας ενέργειας είναι πολλές και οι ποσότητες ενέργειας οι οποίες μπορούν να αξιοποιηθούν τεράστιες. Η θαλάσσια επιφάνεια απορροφά τεράστιες ποσότητες ηλιακής και αιολικής ενέργειας, η οποία εμφανίζεται στη θάλασσα σε διάφορες μορφές, όπως κύματα ή ρεύματα (wave energy). Επιπλέον, διάφορες άλλες πηγές ενέργειας στο θαλάσσιο περιβάλλον είναι το φαινόμενο της παλίρροιας (tidal energy), το θερμικό δυναμικό μεταξύ των ανώτερων (θερμότερων) και των κατώτερων (ψυχρότερων) θαλάσσιων στρωμάτων (ocean thermal energy), ή οι μεταβολές πυκνότητας σε θαλάσσια στρώματα διαφορετικής αλατότητας (salinity power).

Κοινή ιδιότητα των μορφών θαλάσσιας ενέργειας είναι η υψηλή ενεργειακή πυκνότητα, η οποία είναι η υψηλότερη μεταξύ των ανανεώσιμων.

Σήμερα, διάφορες τεχνολογίες κυματικής και παλιρροιακής ενέργειας έχουν φτάσει σε τέτοιο τεχνικό στάδιο, ώστε η μαζική αξιοποίηση της θάλασσας για παραγωγή «καθαρής» και «φτηνής» ενέργειας να θεωρείται πλέον εφικτή.

Η παραγωγή ενέργειας από τη θάλασσα ενδιαφέρει άμεσα την Ελλάδα, με τον μεγάλο αριθμό νησιών, αλλά και την τεράστια ακτογραμμή της (13.700 km), η οποία είναι η μακρύτερη στην Ε.Ε. Το Αιγαίο Πέλαγος διαθέτει αξιοποιήσιμο θαλάσσιο ενεργειακό δυναμικό, το υψηλότερο της Μεσογείου, με την εκμετάλλευση του οποίου θα μπορούσε να καλυφθεί σημαντικό ποσοστό των ενεργειακών αναγκών μας.

Η κυματική ενέργεια

Η ενέργεια του θαλάσσιου κυματισμού είναι, όπως όλες οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, ανεξάντλητη. Υπολογίζεται ότι η αξιοποίηση του 1% του κυματικού δυναμικού του πλανήτη μας θα κάλυπτε στο τετραπλάσιο την παγκόσμια ενεργειακή ζήτηση. Παρουσιάζει μεταξύ των ανανεώσιμων την υψηλότερη ενεργειακή πυκνότητα. Για παράδειγμα, σε ημερήσια βάση, η ενέργεια κυματισμού ύψους 1 μέτρου μπορεί -σε μέτωπο πλάτους μόλις ενός μέτρου- να ξεπεράσει τις 300 kWh. Από την ενέργεια αυτή θα μπορούσε να μετατραπεί σε ηλεκτρισμό τουλάχιστον το 5-10%, δηλ. περ. 15-30 kWh ημερησίως. Συγκριτικά αναφέρεται ότι μία τετραμελής οικογένεια καταναλώνει κατά μέσον όρο 10 kWh ημερησίως.

Μεταξύ των διάφορων μορφών κυματισμού, τα ανεμογενή κύματα, που δημιουργούνται από την αλληλεπίδραση του ανέμου με τη θαλάσσια επιφάνεια, παρουσιάζουν το μεγαλύτερο ενδιαφέρον για ενεργειακή εκμετάλλευση.

Τα υψηλότερα επίπεδα κυματικής ενέργειας στον Πλανήτη μας εμφανίζονται μεταξύ του 30ου και 60ου παράλληλου και στα δύο ημισφαίρια. Στις δυτικοευρωπαϊκές ακτές επικρατεί ιδιαίτερα ισχυρός κυματισμός με μέση ισχύ της τάξης των 40-70 kW ανά μέτρο μετώπου κύματος. Το κυματικό δυναμικό της χώρας μας είναι το υψηλότερο της Μεσογείου, με μέση ισχύ η οποία σε ορισμένες περιοχές του Αιγαίου ξεπερνάει τα 15 kW/m.

Χάρτης: Παγκόσμιο κυματικό δυναμικό σε kW/m

Η τεχνικά εκμεταλλεύσιμη ενέργεια από τα κύματα για τα κράτη της Ε.Ε. υπολογίζεται συνολικά σε 150-230 TWh/έτος, από τα οποία περίπου 5 TWh/έτος αντιστοιχούν στις ελληνικές θάλασσες. Το ποσό αυτό αντιστοιχεί περίπου στο 10% της κατανάλωσης ηλεκτρισμού στη χώρα μας.

Η παραγωγή ενέργειας από τα κύματα συγκεντρώνει τα πλεονεκτήματα των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και επιπλέον σε αντίθεση με άλλες ανανεώσιμες, οι εγκαταστάσεις κυματικής ενέργειας δεν δεσμεύουν γη, ενώ η οπτική και ακουστική όχληση είναι μηδαμινή.

Οι τεχνολογίες που αναφέρονται πιο κάτω μπορούν να χρησιμοποιηθούν για ηλεκτροδότηση παράκτιων περιοχών, νησιών, κ.λπ.

Παλλόμενη στήλη ύδατος: πρόκειται για έναν θάλαμο αέρα, βυθισμένο κατακόρυφα στο μισό μήκος του περίπου, ανοικτό προς την πλευρά του πυθμένα. Η παλινδρομική κίνηση της θαλάσσιας επιφάνειας προκαλεί ρυθμική συμπίεση-αποσυμπίεση της αέριας μάζας μέσα στον θάλαμο, η οποία χρησιμοποιείται για την κίνηση αεροστρόβιλου. Σταθμοί της κατηγορίας αυτής έχουν εγκατασταθεί στις Πορτογαλικές Αζόρες και στη νήσο Islay στη βόρεια Σκοτία.

Πλωτήρες: αγκυρωμένοι στον θαλάσσιο πυθμένα, οι οποίοι ακολουθούν την κατακόρυφη κίνηση της θαλάσσιας επιφάνειας. Η παλινδρομική κίνηση του πλωτήρα μετατρέπεται μέσω μηχανικών ή υδραυλικών συστημάτων σε περιστροφική για την κίνηση ηλεκτρογεννήτριας. Ένα σύστημα αυτής της κατηγορίας, με πλωτήρες διαμέτρου 2 μ., το οποίο εναλλακτικά μπορεί να χρησιμοποιηθεί και για αφαλάτωση νερού, έχει κατασκευασθεί και δοκιμασθεί με επιτυχία από την ελληνική εταιρεία Κυματική Ενέργεια Α.Ε.

Πλωτές δεξαμενές: οι οποίες περισυλλέγουν το νερό των κυμάτων σε στάθμη υψηλότερη από τη μέση στάθμη της θαλάσσιας επιφάνειας. Η διαφορά στάθμης χρησιμοποιείται για την κίνηση ενός ή περισσότερων υδροστροβίλων. Ο γνωστότερος εκπρόσωπος της κατηγορίας αυτής είναι ο πλωτός σταθμός Wave Dragon, ο οποίος δοκιμάζεται στις ακτές της Δανίας.

Πλωτά αρθρωτά συστήματα: τα οποία στις αρθρώσεις φέρουν αντλίες. Με τις κινήσεις του κυματισμού οι αντλίες συμπιέζουν υδραυλικό υγρό και δίνουν κίνηση σε υδραυλικούς κινητήρες. Το σύστημα Pelamis, της βρετανικής εταιρείας Pelamis Wave Power, ονομαστικής ισχύος 750 kW, έχει ήδη δοκιμασθεί με επιτυχία σε διασυνδεδεμένη λειτουργία, και ετοιμάζεται η εγκατάσταση κυματικών πάρκων με πολλές μηχανές Pelamis στις πορτογαλικές, σκοτσέζικες και βρετανικές ακτές.

Οι παραπάνω τεχνολογίες έχουν ήδη αποδείξει την αξιοπιστία τους στην ανοικτή θάλασσα. Το ηλεκτροπαραγωγικό κόστος παραμένει συγκριτικά υψηλό (0,08-0,10 Euro/kWh), διπλάσιο από τη μέση τιμή του ηλεκτρισμού σήμερα στην ΕΕ, ωστόσο η περαιτέρω τεχνολογική εξέλιξη αναμένεται να οδηγήσει στη μείωσή του.

Η παλιρροιακή ενέργεια

Οι τεχνολογίες παλιρροιακής ενέργειας αξιοποιούν την αυξομείωση της θαλάσσιας στάθμης κατά την παλίρροια. Οι παλίρροιες έχουν σταθερές περιόδους περίπου 12,5 και 24 ωρών, και για το λόγο αυτό είναι προβλέψιμες.

Οι αυξομειώσεις της θαλάσσιας στάθμης κατά την παλίρροια είναι συνυφασμένες με «παλιρροιακά ρεύματα», οριζόντιες μετατοπίσεις θαλάσσιας μάζας, οι οποίες έχουν περίπου την ίδια περιοδικότητα. Τα ρεύματα είναι ισχυρά, και θεωρούνται ιδιαίτερα κατάλληλα για ενεργειακή αξιοποίηση, επειδή εμφανίζονται σε σχετικά μικρά βάθη.

Η εκμετάλλευση της δυναμικής ενέργειας της παλίρροιας γίνεται με την κατασκευή ενός φράγματος στην είσοδο ενός κόλπου ή θαλάσσιου διαύλου, δημιουργώντας έτσι μία φυσική δεξαμενή. Κατά την άνοδο της παλίρροιας το νερό εισέρχεται στη φυσική αυτή δεξαμενή μέσα από υδατοφράκτες, οι οποίοι κλείνουν όταν η παλίρροια φτάσει στο ζενίθ. Οι υδατοφράκτες ανοίγουν πάλι στο ναδίρ της παλίρροιας, επιτρέποντας την έξοδο του νερού διά μέσου υδροστροβίλων. Η τεχνολογία αυτή μπορεί να θεωρηθεί «ώριμη». Ωστόσο, λίγοι σταθμοί αυτού του τύπου έχουν κατασκευασθεί ανά τον κόσμο - ο μεγαλύτερος, συνολικής ισχύος 240 MW, κατασκευάστηκε τη δεκαετία του 1960 στη γαλλική πόλη La Rance, και λειτουργεί από τότε με επιτυχία.

Ο σταθμός στη La Rance

Τα παλιρροιακά ρεύματα θεωρούνται ιδιαίτερα αποδοτική πηγή ενέργειας. Την τελευταία δεκαετία πολλοί ευρωπαϊκοί οργανισμοί και τεχνικές εταιρείες έχουν εστιάσει τις δραστηριότητές τους σε αυτόν τον τομέα. Οι τεχνολογίες είναι παρόμοιες προς αυτές της αιολικής ενέργειας, χρησιμοποιούν δηλαδή στροβίλους οριζόντιου ή κατακόρυφου άξονα, πλωτούς ή πακτωμένους στον θαλάσσιο πυθμένα. Λόγω της πολύ μεγαλύτερης πυκνότητας του ύδατος, το μέγεθος ενός στροβίλου παλιρροιακού ρεύματος είναι πολύ μικρότερο, περίπου το 1/4, από αυτό μίας ανεμογεννήτριας της ίδιας ηλεκτρικής ισχύος. Επιπλέον, η οπτική και ακουστική όχληση από στροβίλους παλιρροιακών ρευμάτων είναι μηδαμινή.

Στην Ευρώπη, αξιοποιήσιμα παλιρροιακά ρεύματα εντοπίζονται στα στενά της Μάγχης και στη νότια Ιρλανδία. Επίσης σημαντικά ρεύματα απαντώνται στην περιοχή της Μεσσίνας στην Ιταλία, καθώς και στο Αιγαίο Πέλαγος, με γνωστότερο το ρεύμα του Ευρίπου.

Αν και η συστηματική έρευνα στον τομέα αυτό ξεκίνησε την τελευταία δεκαετία, ήδη στην Ευρώπη έχουν εγκατασταθεί και λειτουργούν με επιτυχία αρκετοί πιλοτικοί σταθμοί. Για το κοντινό μέλλον προγραμματίζονται μεγάλες εγκαταστάσεις ισχύος αρκετών MW.

Ο πιο πρόσφατος εγκατεστημένος σταθμός είναι το SeaGen Tidal System στο Strangford Lough της Β. Ιρλανδίας, 400 μέτρα από την ακτή. Είναι το μεγαλύτερο στον κόσμο σύστημα παραγωγής ενέργειας από παλιρροιακά ρεύματα (στο είδος του), με δυναμικότητα 1.2 MW.

Η μονάδα ζυγίζει 1.000 τόνους και τοποθετήθηκε στον πυθμένα πριν από λίγες ημέρες (2 Απριλίου 2008). Έχει 4 γεννήτριες που θα λειτουργούν 18-20 ώρες την ημέρα και θα παράγουν ενέργεια για 1000 νοικοκυριά. Στην παραπάνω φωτογραφία φαίνεται ο σταθμός πριν τη βύθιση στο νερό.

Πηγές: ΚΑΠΕ (Γ. Λεμονής), European Ocean Energy Association, European Renewable Energy Council, European Thematic Network on Wave Energy

(Keywords: wave energy, tidal energy, marine energy, ocean thermal energy, salinity power)

Βιοντήζελ: υπάρχει μέλλον;

2008-04-03T17:57:00.070+03:00

Η ιστορία των βιοελαίων ως καύσιμα κίνησης ξεκινά πριν από ένα αιώνα, όταν ο Ρούντολφ Ντίζελ κατασκεύασε τον Αύγουστο του 1893 τον ομώνυμο κινητήρα, χρησιμοποιώντας ως καύσιμο για τη λειτουργία του το αραχιδέλαιο (φυστικέλαο). Λίγα χρόνια αργότερα, το 1912, ο Ρούντολφ Ντίζελ προφητικά δηλώνει: «Η χρήση φυτικών ελαίων σαν καύσιμα μηχανών φαίνεται ασήμαντη σήμερα. Όμως τέτοια έλαια μπορεί να γίνουν με την πάροδο του χρόνου τόσο σημαντικά όσο είναι σήμερα το πετρέλαιο και το κάρβουνο».

Σήμερα το βιοντήζελ χρησιμοποιείται σε πετρελαιοκινητήρες, μόνο του ή σε μίγμα με πετρέλαιο κίνησης. Τα μίγματα μέχρι 20% βιοντήζελ με πετρέλαιο κίνησης (B20) μπορούν να χρησιμοποιηθούν σχεδόν σε όλες τις μηχανές ντίζελ και είναι συμβατά με τον υπάρχοντα εξοπλισμό αποθήκευσης και διανομής. Αυτά τα χαμηλά μίγματα (5-20%) γενικά δεν απαιτούν τροποποιήσεις των μηχανών. Τα υψηλότερα μίγματα, ακόμη και το καθαρό βιοντήζελ (βιοντήζελ 100%, ή B100), μπορούν να χρησιμοποιηθούν σε μηχανές που κατασκευάστηκαν την τελευταία δεκαετία, με ελάχιστη ή καμία τροποποίηση.

Ανάλυση της παγκόσμιας αγοράς βιοντήζελ

Η Ευρωπαϊκή Ένωση είναι μακράν ο κύριος παραγωγός βιοντήζελ σε παγκόσμιο επίπεδο. Η παγκόσμια παραγωγή βιοντήζελ το 2003 ήταν περίπου 1,8 δισεκατομμύρια λίτρα όπως φαίνεται στο παρακάτω διάγραμμα.

Διαγράμματα: Εξέλιξη της παγκόσμιας παραγωγής βιοντήζελ (πηγή ΙΕΑ)

Η παραγωγή βιοντήζελ στην ΕΕ παρουσίασε μέση ετήσια αύξηση 34,5% κατά την περίοδο 1992-2003, η οποία αντιστοιχεί σε επίπεδο παραγωγής 26 φορές μεγαλύτερο από αυτό του 1992.

Διάγραμμα: Παραγωγή βιοντήζελ στην Ευρωπαϊκή Ένωση κατά την περίοδο 1992-2004 (πηγή E. Commission)

Το 2006 η παραγωγή βιοντήζελ στην ΕΕ ανήλθε σε 4.890.000 τόνους σημειώνοντας αύξηση 54% σε σχέση με το 2005. Η Γερμανία παράγει το μισό βιοντήζελ της Ευρώπης (54%) και μέρος του διατίθεται σε 1.900 πρατήρια καυσίμων, ενώ μεγάλες παραγωγοί είναι η Γαλλία και η Ιταλία. Σήμερα στην ΕΕ λειτουργούν περίπου 200 εργοστάσια παραγωγής βιοντήζελ με δυναμικότητα παραγωγής που ξεπερνά τους 10.000.000 τόνους. Σύμφωνα με τους στόχους της Κομισιόν, η Ευρωπαϊκή Ένωση θα πρέπει να καταναλώνει 11.000.000 τόνους βιοντήζελ μέχρι το 2010 και διπλάσια περίπου ποσότητα μέχρι το 2020.

Στις ΗΠΑ που είναι η δεύτερη παραγωγός βιοντήζελ σε παγκόσμιο επίπεδο, η παραγωγή από 25 εκατομμύρια γαλόνια το 2004 18-πλασιάστηκε στα 450 εκατομμύρια γαλόνια το 2007. Σχετικά με τη βιομηχανία στις ΗΠΑ, λειτουργούν 45 μονάδες παραγωγής βιοντήζελ, ενώ άλλες 54 βρίσκονται υπό κατασκευή. Η δυναμικότητα της βιομηχανίας παραγωγής βιοντήζελ των ΗΠΑ σήμερα υπολογίζεται στα 1,85 δις γαλόνια. Μάλιστα μεγάλες εταιρείες που δραστηριοποιούνται στην παραγωγή βιοαιθανόλης, στρέφονται πλέον και στην παραγωγή βιοντήζελ. Το 30% των αμερικανών αγροτών χρησιμοποιεί ήδη ένα ποσοστό βιοντήζελ στα καύσιμα των αγροτικών οχημάτων τους.

Για την παραγωγή του βιοντήζελ, ως πρώτη ύλη χρησιμοποιείται κυρίως ελαιοκράμβη στις χώρες της ΕΕ και σόγια στις ΗΠΑ.

Στην Ελλάδα 10 εταιρείες παράγουν βιοντήζελ (ΕΛΙΝ Βιοκαύσιμα, Agroinvest κ.ά.) κυρίως από εισαγόμενες πρώτες ύλες (κραμβέλαιο κτλ), ενώ ετοιμάζονται και νέες επενδύσεις.

Καλλιέργειες για παραγωγή βιοντήζελ

Σήμερα το βιοντήζελ πρώτης γενιάς παράγεται κυρίως από ελαιούχους σπόρους καλλιεργειών όπως η ελαιοκράμβη, η σόγια και ο ηλίανθος, από δένδρα όπως ο φοίνικας και η καρύδα, αλλά μπορεί να παραχθεί και από θάμνους όπως η jatropha και η jojoba. Τα παραγόμενα φυτικά λάδια μετατρέπονται με κατάλληλη επεξεργασία σε βιοντήζελ.

Η περιεκτικότητα των διαφόρων σπόρων σε λάδι δίνεται στο παρακάτω πίνακα (FEDIOL):

Σχετικά με την παγκόσμια παραγωγή, τα τελευταία 10 χρόνια η παραγωγή του σογιέλαιου και του φοινικέλαιου σχεδόν έχουν διπλασιαστεί, κυριαρχώντας στην παγκόσμια αγορά. Κατά την ίδια περίοδο η παραγωγή του κραμβέλαιου και το ηλιέλαιου έχουν μεταβληθεί ελάχιστα. Στο διάγραμμα φαίνεται η παραγωγή φυτικών ελαίων από τις κυριότερες ελαιοδοτικές καλλιέργειες στον κόσμο την τελευταία δεκαετία.

Διάγραμμα: Παγκόσμια παραγωγή των κυριότερων φυτικών ελαίων σε 1.000 τόνους (FEDIOL)

Στη συνέχεια συνοψίζονται τα κυριότερα ελαιοδοτικά φυτά που καλλιεργούνται παγκοσμίως, τα οποία χρησιμοποιούνται ή δοκιμάζονται για ενεργειακούς σκοπούς.

Κύριες καλλιέργειες παραγωγής βιοελαίων

Ελαιοκράμβη (Oilseed rape, rapeseed)

Η ελαιοκράμβη είναι καλλιέργεια του βορείου τμήματος της εύκρατης ζώνης. Τα είδη που καλλιεργούνται σήμερα ανήκουν στο γένος Brassica και είναι κυρίως τα Brassica napus (χειμερινή ελαιοκράμβη) και Brassica rapa. Η ελαιοκράμβη είναι μία από τις παλαιότερες καλλιέργειες και κατάγεται από την Ν.Α. Ευρώπη. Διακρίνεται σε χειμερινές και εαρινές ποικιλίες. Στην Ευρώπη κυριαρχούν οι χειμερινές ποικιλίες ενώ στον Καναδά καλλιεργούνται μόνο οι εαρινές. Η περιεκτικότητα του σπόρου σε λάδι είναι περίπου 40%.

Φυτά και σπόροι ελαιοκράμβης

Καλλιεργείται κυρίως στην Ε.Ε (κεντρική και βόρεια Ευρώπη). Άλλες χώρες που καλλιεργούν την ελαιοκράμβη σε μεγάλη έκταση είναι η Κίνα, η Ινδία, ο Καναδάς και η Αυστραλία. Η Ε.Ε είναι αυτάρκης σε κραμβέλαιο (canola). Παράγει 5,5 εκατ. τόνους κραμβέλαιου, οι οποίοι καταναλώνονται εντός της ΕΕ. Το κραμβέλαιο είναι η κατεξοχήν πρώτη ύλη του ευρωπαϊκού βιοντήζελ.

Στην Ελλάδα άρχισε να καλλιεργείται ελαιοκράμβη τα τελευταία 2-3 χρόνια, για τη χρήση του κραμβέλαιου στην παραγωγή βιοντήζελ. Στη χώρα μας η απόδοση σε σπόρο κυμαίνεται από 50-350 κιλά/στρέμμα που συνεπάγεται μέγιστη παραγωγή βιοκαυσίμου περί τα 120 λίτρα. Η καλλιέργεια παρουσιάζει προβλήματα κατά τη συγκομιδή (μικρή περίοδος συγκομιδής και τίναγμα σπόρων). Σύμφωνα με τα πρώτα αποτελέσματα, η ελαιοκράμβη ενδείκνυται για καλλιέργεια μόνο στη βόρεια Ελλάδα. Κρίσιμο σημείο για την επιτυχία της καλλιέργειας είναι ο σωστός χρόνος σποράς, διότι όψιμη σπορά οδηγεί σε αποτυχία.

Ηλίανθος (Sunflower)

Ο ηλίανθος (Helianthus annuus) είναι μονοετής καλλιέργεια, κατάγεται από την Κ. και Ν. Αμερική και μεταφέρθηκε στην Ευρώπη από ισπανούς εξερευνητές. Η καλλιέργεια του ηλίανθου έγινε δημοφιλής το 18ο αιώνα. Ο σπόρο του ηλίανθου περιέχει 30%-45% έλαιο.

Η Ρωσία παράγει τις μεγαλύτερες ποσότητες ηλιόσπορου και ακολουθείται από την Ανατολική Ευρώπη, την Αργεντινή και την ΕΕ. Η χώρες που εξάγουν τις μεγαλύτερες ποσότητες ηλιέλαιου είναι η Αργεντινή, οι ΗΠΑ και η Ανατολική Ευρώπη. Η ΕΕ παράγει 2,7 εκατ. τόνους ηλιόσπορου/έτος και εισάγει 1,6 εκατ. τόνους.

Η Ιταλία που είναι η τρίτη μεγαλύτερη παραγωγός βιοντήζελ στην Ευρώπη, χρησιμοποιεί σαν πρώτη ύλη κυρίως ηλίανθο, με το 10% της παραγωγής βιοντήζελ της Ε.Ε να προέρχεται από το συγκεκριμένο φυτό.

Στη χώρα μας η απόδοση σε σπόρο κυμαίνεται από 100-400 κιλά/στρέμμα (ξηρική ή ποτιστική) οπότε η μέγιστη παραγωγή σε βιοκαύσιμο ανά στρέμμα είναι περίπου 150 λίτρα. Τεράστιες καταστροφές προκαλούνται στην παραγωγή (μείωση ως 80%) από τα πουλιά και χρειάζεται λήψη κατάλληλων μέτρων. Σύμφωνα με τα μέχρι στιγμής αποτελέσματα, είναι η καταλληλότερη καλλιέργεια για παραγωγή βιοντήζελ στην Ελλάδα.

Σόγια (Soybean)

Η σόγια (Glycine max) είναι μία από τις παλαιότερες μονοετείς καλλιέργειες, κατάγεται από την Α. Ασία και ανήκει στην οικογένεια των ψυχανθών δηλαδή αζωτοδεσμεύει. Το σογιέλαιο αποτελεί το 19,5% του σπόρου.

Λοβοί και σπόροι σόγιας

H σόγια αποτελεί τη δεύτερη μεγαλύτερη, μετά το καλαμπόκι, σοδειά των ΗΠΑ, με αξία περίπου 26,8 δισ. δολάρια, . Η Βραζιλία και η Αργεντινή είναι οι μεγαλύτεροι παραγωγοί μετά τις ΗΠΑ και την Κίνα. Σήμερα, η ΕΕ παράγει μόνο το 5% της σόγιας που χρειάζεται για κάλυψη των αναγκών της σε όλους τους τομείς (κυρίως κτηνοτροφία), ενώ το 95% (15 εκατ. τόνοι) εισάγεται.

Στη χώρα μας είχε καλλιεργηθεί παλαιότερα και είχε μέση απόδοση σε σπόρο 400 κιλά/στρέμμα (ελάχιστη 100 και μέγιστη 700 κιλά/στρέμμα). Σύμφωνα με τα ιστορικά αυτά δεδομένα, πρέπει να αναμένεται μέγιστη παραγωγή σε βιοκαύσιμο περί τα 70-80 λίτρα ανά στρέμμα.

Λοιπές καλλιέργειες παραγωγής βιοελαίων

Αγριαγκινάρα (Cardoon)

Η αγριαγκινάρα (Cynara cardunculus L.) είναι το κοινό γαϊδούράγκαθο. Είναι πολυετές φυτό της Μεσογειακής ζώνης και ήταν γνωστή στους αρχαίους Αιγυπτίους, Έλληνες και Ρωμαίους. Σήμερα αυτοφύεται σε πολλά μέρη του κόσμου αλλά τα τελευταία 15 χρόνια μελετάται συστηματικά από τους επιστήμονες και φαίνεται ότι είναι ένα πολλά υποσχόμενο ενεργειακό φυτό για τις χώρες της Μεσογείου για παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας και θερμότητας από τη βιομάζα του.

Καλλιέργεια αγριαγκινάρας, ταξιανθίες και σπόροι

Εκτός από τη βιομάζα που είναι το κύριο προϊόν της καλλιέργειας, ο σπόρος της αγριαγκινάρας περιέχει μέχρι 25% λάδι που μπορεί να χρησιμοποιηθεί στην παραγωγή βιοντήζελ. Η καλλιέργεια παράγει 100-200 κιλά σπόρου ανά στρέμμα που μεταφράζεται σε μέγιστη παραγωγή 50 λίτρων βιοκαυσίμου ανά στρέμμα. Ήδη στην K. Ελλάδα καλλιεργούνται πιλοτικά 4.000 στρέμματα αγριαγκινάρας για παραγωγή βιοντήζελ από την εταιρεία Agroinvest.

Σουσαμιά (Sesame)

Η σουσαμιά (Sesamum indicum), είναι μονοετές φυτό και ο σπόρος του περιέχει μέχρι 50% έλαιο (ανάλογα με την ποικιλία). Το φυτό καλλιεργούνταν από τους Πέρσες από το 4000 π.Χ.

Σπόροι και άνθη σουσαμιάς

Σήμερα καλλιεργείται σε τροπικές και υπό-τροπικές περιοχές, κυρίως στην Ινδία, την Κίνα, το Σουδάν, τη Νιγηρία το Μεξικό και τη Γουατεμάλα. Οι στρεμματικές αποδόσεις κυμαίνονται μεταξύ 150-200 κιλών. Στη χώρα μας έπαψε να καλλιεργείται πλέον.

Λινάρι (Lin, Flax)

Το λινάρι (Linus usitatissimum) είναι μονοετής καλλιέργεια και κατάγεται από τη Μεσόγειο. Οι Αιγύπτιοι το 2500 π.Χ. το χρησιμοποιούσαν ως κλωστικό για το ρουχισμό τους.

Φυτά και άνθη λιναριού

Σήμερα καλλιεργείται κυρίως σε Ευρώπη, Καναδά, Αργεντινή και ΗΠΑ, για την ίνα και το σπόρο του. Στην Ελλάδα αν και είχε πρωτοκαλλιεργηθεί λινάρι τον 5ο αιώνα π.Χ, σήμερα δεν καλλιεργείται. Οι μέσες αποδόσεις είναι περίπου 150-200 κιλά σπόρος στο στρέμμα και ο σπόρος του περιέχει 34-37% έλαιο. Στις ΗΠΑ επιτυγχάνονται παραγωγές σε σπόρο μέχρι 400 κιλά/στρέμμα.

Ρετσινολαδιά (Castor bean)

Η ρετσινολαδιά (Ricinus communis) είναι φυτό πολυετές, αλλά καλλιεργείται ως ετήσιο φυτό επειδή είναι πολύ ευαίσθητο στον παγετό. Στα τροπικά κλίματα μπορεί να φθάσει ως και 12 μέτρα ύψος. Οι σπόροι, οι βλαστοί και τα φύλλα είναι δηλητηριώδη. Καλλιεργείται από αρχαιοτάτων χρόνων στην Ινδία για τους σπόρους του, που περιέχουν 40-60% λάδι.

Φυτά, ταξιανθίες και σπόροι ρετσινολαδιάς

Η παγκόσμια παραγωγή σε ρετσινόλαδο ή κικινέλαιο φθάνει τον ένα εκατ. τόνους. Οι χώρες με τη μεγαλύτερη παραγωγή είναι η Ινδία, η Κίνα, η Βραζιλία και η πρώην Σοβ. Ένωση.

Το λάδι της χρησιμοποιείται και ως λιπαντικό μηχανών αεροπλάνων και πλοίων. Στη χώρα μας δεν καλλιεργείται αν και έχει γίνει επιστημονική έρευνα για το φυτό ως εναλλακτική λύση στην αναδιάρθρωση των καλλιεργειών στη νότια Ελλάδα. Το φυτό καλλιεργούμενο ως ετήσιο αποδίδει σε σπόρο μέχρι 270 κιλά ανά στρέμμα.

Αραχίδα (groundnut, Arachis, peanuts)

Η αραχίδα (Arachis hypogaea) δηλαδή το γνωστό αράπικο φυστίκι, είναι μονοετής καλλιέργεια και κατάγεται από τη Βραζιλία. Οι Ίνκας καλλιεργούσαν το φυτό από το 3000 π.Χ. Στην Ευρώπη ήλθε από τους πρώτους Ισπανούς και Πορτογάλους εξερευνητές και στη συνέχεια διαδόθηκε στις υπόλοιπες χώρες. Σε πολλές χώρες, όπως η Κίνα, η Ινδία, η Δ. Αφρική, η Ιαπωνία, η Κορέα και οι ΗΠΑ είναι ένα από τα κυριότερα ελαιούχα φυτά μεγάλης καλλιέργειας.

Καλλιέργεια αραχίδας, καρποί και σπέρματα

Στη χώρα μας όπως και σε όλες τις παραμεσόγειες χώρες όπου ευδοκιμεί η ελιά, η αραχίδα χάνει τη σημασία της ως πηγή βρώσιμου λαδιού, επειδή η υπεροχή του ελαιόλαδου είναι μεγάλη. Στην Ελλάδα καλλιεργούνται μόνο 45.000 στρέμματα, μολονότι οι συνθήκες της χώρας μας είναι ιδανικές για την αραχίδα.

Τα σπέρματα της αραχίδας περιέχουν 48-58% λάδι και η απόδοση της καλλιέργειας σε βιοκαύσιμο ξεπερνά τα 100 λίτρα ανά στρέμμα. Όπως προαναφέρθηκε, ο Ρούντολφ Ντίζελ χρησιμοποίησε το αραχιδέλαιο (φυστικέλαιο) ως καύσιμο για τη λειτουργία του ομώνυμου κινητήρα του.

Ατρακτυλίδα (Safflower)

Η ατρακτυλίδα (Carthamus tinctorius) είναι μονοετής, κατάγεται από την Ινδία και τη Β. Αφρική και καλλιεργείται για τα ελαιούχα σπέρματά της. Η περιεκτικότητα του σπόρου σε λάδι είναι 32-40%.

Φυτά, άνθη και σπόροι ατρακτυλίδας

Καλλιεργείται στην Ινδία κυρίως, αλλά και στο Πακιστάν, το Αφγανιστάν, το Ιράν, τη Β. Αφρική και στην Αυστραλία. Στις ΗΠΑ καλλιεργούνται περίπου 1 εκατ. στρέμματα. Στη χώρα μας έχει καλλιεργηθεί δοκιμαστικά.

Ελαιοδοτικά δένδρα και θάμνοι

Εκτός βέβαια από τα ελαιούχα φυτά μεγάλης καλλιέργειας, για παραγωγή βιοντήζελ χρησιμοποιούνται και τροπικά φυτά όπως ο φοίνικας, η καρύδα και η jatropha.

Ο φοίνικας (Elaeis guineensis) καλλιεργείται σε τροπικές χώρες και παράγονται 200 κιλά φοινικέλαιο ανά στρέμμα. Λόγω της υψηλής ζήτησης του προϊόντος στην παγκόσμια αγορά, σήμερα γίνεται ένα τεράστιο περιβαλλοντικό έγκλημα σε τροπικές αναπτυσσόμενες χώρες (Μαλαισία, Ινδονησία) όπου καταστρέφονται τροπικά δάση για να καλλιεργηθεί ο φοίνικας.

Δένδρα και καρποί του φοίνικα

Από τον καρπό του φοίνικα λαμβάνονται δύο είδη λαδιών. Το φοινικέλαιο (palm oil, σκούρο κίτρινο έως κίτρινο-κόκκινο χρώμα με άρωμα βιολέτας και γλυκιά γεύση), το οποίο προέρχεται από τη σάρκα του καρπού και το λάδι που προέρχεται από τους σπόρους του καρπού (palm kernel oil, λευκό ή κίτρινο με ευχάριστη οσμή και γεύση. Η σύνθεσή του τελευταίου μοιάζει με αυτή του λαδιού από καρύδα). Το φοινικέλαιο είναι πρωτογενές υλικό και δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί απευθείας για την παραγωγή βιοντήζελ και πρέπει πρώτα να επεξεργαστεί ή και να επανεπεξεργαστεί. Η Μαλαισία παράγει το μισό περίπου φοινικέλαιο του πλανήτη.

Σχετικά με την παραγωγή λαδιού από την καρύδα (Cocos nucifera), η ψίχα αρχικά αποξηραίνεται μέχρι η υγρασία να φθάσει 5-7%. Στη συνέχεια από την αποξηραμένη ψίχα (copra) λαμβάνεται το λάδι.

Δένδρα καρύδας και συγκομιδή καρπών

Απαιτούνται 5.000 καρύδες για την παραγωγής 1 τόνου copra. Από ένα κιλό αποξηραμένης καρυδόψιχας παραλαμβάνονται 650 γραμμάρια λαδιού. Κύριες παραγωγοί χώρες είναι οι Ινδονησία, Φιλιππίνες, Ινδία και Βραζιλία.

Κλείνοντας, αξίζει να αναφερθεί και ένα αμφιλεγόμενο, εν δυνάμει ενεργειακό φυτό, η jatropha (Jatropha curcas), που είναι θάμνος με μεγάλους ελαιούχους σπόρους περιεκτικότητας σε λάδι μέχρι 40% και μπορεί να αποτελέσει πρώτη ύλη για την παραγωγή βιοντήζελ. Η jatropha είναι ένα εξαιρετικά ανθεκτικό φυτό σε δυσμενείς συνθήκες (ξηροθερμικές & άγονες) γι’ αυτό και είναι στη λίστα των χειρότερων φυτών-εισβολέων (ζιζανίων) παγκοσμίως.

Jatropha, ένα αμφιλεγόμενο φυτό για παραγωγή βιοντήζελ

Ήδη επιχειρηματίες που επενδύουν στην παραγωγή βιοντήζελ σε τροπικές περιοχές της Αφρικής και της Ινδίας, δημιουργούν τεράστιες φυτείες jatropha σε άγονες και ξηρές περιοχές. Η βρετανική εταιρεία παραγωγής βιοντήζελ D1 Oils φύτεψε 1,5 εκατομμύρια στρέμματα jatropha στη Σουαζιλάνδη, στη Ζάμπια στη Νότια Αφρική και στην Ινδία. Η εταιρεία σχεδιάζει να διπλασιάσει το μέγεθος των καλλιεργειών της άμεσα.

Επίσης η BioKing, ολλανδική εταιρεία κατασκευής εξοπλισμού για βιοντήζελ, αναπτύσσει καλλιέργειες στη Σενεγάλη, ενώ και η Australian Biodiesel Group έχει ανακοινώσει ότι θα ξεκινήσει παραγωγή από jatropha αφού υπολογίζεται ότι στην Αυστραλία υπάρχουν 200 εκατομμύρια στρέμματα αναξιοποίητων άγονων εδαφών που μπορεί να καλλιεργηθεί το φυτό. Τέλος, η κυβέρνηση της Κίνας έχει θέσει σε εφαρμογή ένα μεγάλο πρόγραμμα εκτατικής καλλιέργειας jatropha

Η διαδικασία παραγωγής βιοντήζελ

Το βιοντήζελ είναι μεθυλεστέρας που παράγεται με μετεστεροποίηση των φυτικών ελαίων και παραγωγή εστέρων των τριγλυκεριδίων. Μπορούν επίσης να χρησιμοποιηθούν για την παραγωγή ακόμη φθηνότερου βιοντήζελ, εκτός από ελαιούχοι σπόροι και μεταχειρισμένα φυτικά έλαια (τηγανόλαδα) ή και ζωικά λίπη (πχ ως απόβλητα σφαγείων). Η εξαγωγή του ελαίου από τους σπόρους γίνεται μηχανικά ή χημικά. Το βιοντήζελ έχει θερμογόνο δύναμη 15% μικρότερη από αυτή του πετρελαίου. Ένα γενικό σχήμα της παραγωγικής αλυσίδας βιοντήζελ δίνεται στο παρακάτω σχήμα.

Διαγραμματική απεικόνιση της παραγωγή βιοντήζελ

Με την υπάρχουσα τεχνολογία τα έλαια (τριγλυκερίδια) μετατρέπονται με μια απλή διαδικασία σε εστέρες των τριγλυκεριδίων, με μεθανόλη ή και αιθανόλη. Οι καθαροί εστέρες των τριγλυκεριδίων είναι άριστα υποκατάστατα του πετρελαίου χωρίς να χρειάζεται καμία μετατροπή στον κινητήρα. Μια ορισμένες φθηνές μετατροπές στη μηχανή είναι δυνατόν να

χρησιμοποιηθεί και καθαρό βιοέλαιο.

Τα Στάδια της παραγωγικής διαδικασίας συνοψίζονται στα εξής:

1. Εξευγενισμός πρώτης ύλης
2. Μετεστεροποίηση πρώτης ύλης
3. Καθαρισμός βιοντήζελ (πλύσεις)
4. Εξευγενισμός γλυκερίνης
5. Ανάκτηση μεθανόλης

Διαδικασία μετεστεροποίησης για την παραγωγή βιοντήζελ

Κατά την παραγωγική διαδικασία τα άνυδρα έλαια (τριγλυκερίδια) θερμαίνονται με μεθανόλη σε αλκαλικό περιβάλλον (με βασικό καταλύτη) και προκύπτει μίγμα μεθυλεστέρων και γλυκερίνης που ανακτάται σαν πολύτιμο παραπροϊόν. Το υδροξείδιο νατρίου και το μεθοξείδιο του νατρίου χρησιμοποιούνται ευρέως ως καταλύτες, όμως η χρήση επαναχρησιμοποιούμενου καταλύτη λιπάσης και υπερκρίσιμο διοξείδιο του άνθρακα είναι περισσότερο φιλική προς το περιβάλλον.

Τα βασικά παραπροϊόντα της βιομηχανικής παραγωγής είναι γλυκερίνη και κέικ (πρωτεϊνούχος κτηνοτροφική πίτα που χρησιμοποιείται ως ζωοτροφή). Η γλυκερίνη έχει υψηλή αξία διότι χρησιμοποιείται στη βιομηχανία τροφίμων, την ποτοποιία, την βιομηχανία καλλυντικών, τη φαρμακοβιομηχανία και σαπωνοποιία κ.α. Η κτηνοτροφική πίτα έχει επίσης μεγάλη αξία ως ζωοτροφή διότι είναι πλούσια σε πρωτεΐνες (10-45%).

Κλείνοντας, πρέπει να αναφερθεί ότι το βιοντίζελ είναι πολύ εύκολο να παρασκευαστεί και σε επίπεδο ατομικό, δηλαδή ως οικιακό βιοντήζελ. Είναι διαθέσιμος στην αγορά φθηνός εξοπλισμός παραγωγής βιοντήζελ (αξίας 1500 ευρώ περίπου) ώστε είναι δυνατή η παραγωγή σε επίπεδο φάρμας. Έτσι μπορεί ο κάθε γεωργός που καλλιεργεί ενεργειακά φυτά (πχ ελαιοκράμβη, ηλίανθο) να παρασκευάζει το δικό του καύσιμο για την κίνηση των γεωργικών μηχανημάτων και οχημάτων, μία πρακτική που χρησιμοποιείται κατά κόρον από τους αμερικανούς αγρότες.

Δεύτερης γενιάς βιοντήζελ από βιομάζα

Η έρευνα για την παραγωγή δεύτερης γενιάς βιοντήζελ, έχει στραφεί πλέον σε μεθόδους παραγωγής του βιοντήζελ από κάθε είδος βιομάζα (συμπεριλαμβανομένης και αυτής από φύκη), με υψηλό βαθμό απόδοσης, υψηλή ποιότητα προϊόντος, που να μην υποβαθμίζεται με το χρόνο, να βελτιώνει τη λειτουργία των υπαρχόντων μηχανών ντίζελ και με κόστος παραγωγής κάτω από την τιμή του ορυκτού πετρελαίου ντίζελ.

Μέθοδοι παραγωγής πετρελαίου ντίζελ από ορυκτό άνθρακα υπήρχαν ήδη από την εποχή του Β' Παγκοσμίου Πολέμου, όταν οι Γερμανοί ανέπτυξαν τη μέθοδο Fischer-Tropsch για την παραγωγή πετρελαίου ντίζελ με αεριοποίηση του ορυκτού κάρβουνου. Τα τελευταία χρόνια γίνεται μεγάλη προσπάθεια από τους επιστήμονες να προσαρμόσουν τη μέθοδο Fischer-Tropsch στην παραγωγή βιοντήζελ από βιομάζα.

Σήμερα οι υπάρχουσες τεχνολογίες Fischer-Tropsch και οι παρεμφερείς τους, παράγουν βιοντήζελ από βιομάζα με βαθμό απόδοσης 45%-48% και με κόστος επένδυσης υψηλό, που ανεβάζει το κόστος του προϊόντος πάνω από την τιμή του φορολογημένου ορυκτού ντίζελ. Όμως, καθώς η τεχνολογία προχωρά, έχουν αναπτυχθεί μέθοδοι οι οποίες ανεβάζουν τον βαθμό απόδοσης πάνω από το 80% ενώ ταυτόχρονα ρίχνουν το κόστος του παραγόμενου βιοντήζελ (σχεδόν από κάθε είδος βιομάζας) στα όρια οικονομικής εκμετάλλευσης ευρείας κλίμακας.

Η ποιότητα του προϊόντος είναι τέτοια που στην πραγματικότητα πρόκειται για Σούπερ-Ντίζελ με περισσότερα από 60 κετάνια (το κανονικό Ντίζελ έχει 50 κετάνια, το Σούπερ Ντίζελ έχει 55 - με 60 κετάνια όχι μόνο βελτιώνεται η καύση και η απόδοση των μηχανών ντίζελ, αλλά καθαρίζουν και οι μηχανές από παλιές επικαθίσεις).

Κλασσικό παράδειγμα δεύτερης γενιάς βιοντήζελ είναι το SunDiesel, ένα νέο συνθετικό BTL βιοκαύσιμο (Biomass-To-Liquid) που παράγεται με παραλλαγή της μεθόδου Fischer-Tropsch. Η συγκεκριμένη τεχνολογία αναπτύχθηκε από τις εταιρίες Shell και Choren και ήδη κατασκευάζεται πιλοτικό εργοστάσιο στην ανατολική Γερμανία. Το εργοστάσιο θα παράγει ετησίως 15.000 τόνους SunDiesel από βιομάζα, με πρώτη ύλη πριονίδι, τεμαχίδια ξύλου και άχυρο. Ήδη ανακοινώθηκε για το 2009 η κατασκευή και δεύτερου εργοστασίου δυναμικότητας 200.000 τόνων.

Η έρευνα για την παραγωγή δεύτερης γενιάς βιοντήζελ, εκτός από τη βιομάζα, έχει στραφεί και στην ανάπτυξη τεχνολογιών παραγωγής του βιοντήζελ από φύκη και φυτοπλαγκτόν.

Αρχικά, για το σκοπό αυτό μελετήθηκαν μικροάλγη με μεγάλη περιεκτικότητα σε έλαια όπως είδη του γένους Nannochloropsis με περιεκτικότητα 60% σε λιπίδια, ενώ πλέον η έρευνα επεκτείνεται σε διάφορα είδη που είναι ιδιαίτερα παραγωγικά σε βιομάζα και αναπτύσσονται σε μεγάλο εύρος περιβαλλοντικών συνθηκών.

Πέρυσι η εταιρεία Βιο Fuel Systems, που βρίσκεται στην Αλικάντε της Ισπανίας, ανακοίνωσε τη δυνατότητα βιομηχανικής παραγωγής βιοντήζελ από φυτοπλαγκτόν που αναπτύσσεται σε ειδικές δεξαμενές. Προς το παρόν το κυρίως πρόβλημα της μεθόδου είναι το ραφινάρισμα αλλά οι επιστήμονες της εταιρίας θεωρούν ότι σύντομα θα έχουν λύσει το πρόβλημα και η εταιρία θα παράγει βιοντήζελ με κόστος 0,25 ευρώ το λίτρο.

Παρόμοιες μεθόδους έχει αναπτύξει και η εταιρεία GreenFuel Technologies Corporation, για παραγωγή βιοντήζελ και βιοαιθανόλης από άλγη (φύκια). Σύμφωνα με τη μέθοδο που ανέπτυξε η εταιρεία, είναι δυνατή η παραγωγή βιομάζας από άλγη με εξαιρετικά υψηλούς ρυθμούς που φτάνουν τα 174 g/m²/d (γραμμάρια βιομάζας ανά τετραγωνικό μέτρο ανά ημέρα). Για λόγους σύγκρισης αναφέρεται ότι τα καλλιεργούμενα φυτά έχουν μέγιστο ρυθμό ανάπτυξης 40-60 g/m2 ανά ημέρα (φυτά C4), ενώ οι C3 καλλιέργειες 20-40 g/m2 ανά ημέρα. Η εταιρία υπολογίζει ότι θεωρητικά μπορούν να παράγονται 4.500 λίτρα βιοκαυσίμου ανά στρέμμα το χρόνο.

Διάφορα συστήματα φυκο-καλλιέργειας (www.greenfuelonline.com)

Σήμερα 18 εταιρείες δραστηριοποιούνται παγκοσμίως στην παραγωγή βιοκαυσίμων από φύκια.

Είναι προφανές ότι με τη συνεχή πρόοδο της τεχνολογίας και την ανάπτυξη σε βιομηχανικό επίπεδο της παραγωγής βιοντήζελ δεύτερης γενιάς, με πρώτη ύλη τη βιομάζα, θα μειωθεί ο ανταγωνισμός για καλλιεργούμενες εκτάσεις και άλλες αγροτικές πρώτες ύλες. Με πρώτες ύλες φύκη, φυτοπλαγκτόν ή κυτταρίνη θα γίνει φθηνή η βιομηχανική παραγωγή βιοντήζελ από γεωργικά υπολείμματα (άχυρο κτλ), πριονίδια, οικιακά απορρίμματα και προϊόντα χαρτιού καθώς και από ταχυαυξή μη διατροφικά φυτά με πολύ μεγάλη στρεμματική παραγωγή βιομάζας όπως ινώδες σόργο, καλάμι, αγριαγκινάρα και κεχρί.

Κόστος παραγωγής βιοντήζελ

Σχετικά με το κόστος παραγωγής του βιοντήζελ, τα δεδομένα ποικίλουν ανάλογα με την πρώτη ύλη και τη μέθοδο παραγωγής. Το βιοντήζελ από ζωικά λίπη είναι έχει το χαμηλότερο κόστος παραγωγής που κυμαίνεται από 0.4 έως 0.5 $ ανά ισοδύναμο λίτρο πετρελαίου κίνησης (το βιοντήζελ έχει θερμογόνο δύναμη περίπου 15% μικρότερη από αυτή του πετρελαίου).

Το βιοντήζελ που παράγεται από καλλιέργειες (ελαιούχοι σπόροι) έχει αντίστοιχο κόστος 0.6-0.8 $ ενώ αναμένεται να μειωθεί μελλοντικά κατά 0.1-0.3 $.

Το βιοντήζελ δεύτερης γενιάς που παράγεται από βιομάζα έχει προς το παρόν υψηλό κόστος παραγωγής, 0.9 $ ανά ισοδύναμο λίτρο πετρελαίου κίνησης, με το κόστος τα επόμενα χρόνια να διαμορφώνεται σε 0.7- 0.8 $.

Το κόστος παραγωγής του βιοντήζελ στις χώρες της ΕΕ είναι περίπου 0,5 €/l (15 €/GJ) ενώ προβλέπεται μακροπρόθεσμα μείωσή του κατά 0,2 €/l (6 €/GJ) συμπεριλαμβανομένης της αξίας των υποπροϊόντων του (γλυκερίνη, πίτα). Για την ΕΕ το παραγόμενο βιοντήζελ γίνεται ανταγωνιστικό έναντι του πετρελαίου κίνησης σε τιμές πετρελαίου περίπου 60 ευρώ ανά βαρέλι. Το κόστος παραγωγής της καλλιέργειας αντιπροσωπεύει περίπου το 80% του τελικού κόστους παραγωγής του βιοντήζελ στην Ευρώπη.

Η υψηλή τιμή του βιοντήζελ σε σχέση με το «φθηνό» ντίζελ, είναι το σημαντικότερο εμπόδιο στην ανάπτυξη της αγοράς του στις Η.Π.Α. Σήμερα το γαλόνι κοστίζει 1 $ ακριβότερα σε σχέση με το ντίζελ κίνησης στα πρατήρια, ενώ η συνεχώς αυξανόμενες τιμές της σόγιας δρουν αρνητικά.

Η πλέον ελπιδοφόρος προσέγγιση για τη μείωση του κόστους παραγωγής βιοντήζελ στο κοντινό μέλλον, είναι η χρησιμοποίηση πιο φτηνής πρώτης ύλης όπως για παράδειγμα να χρησιμοποιηθούν οι ποσότητες της χαλασμένης σόγιας, το ζωικό λίπος του βοδινού και χοιρινού κρέατος, το τηγανισμένο λίπος και τα χρησιμοποιημένα λάδια εστιατορίων και άλλα παρόμοια υποπροϊόντα. Σ΄ αυτή την περίπτωση όμως παρουσιάζονται προβλήματα συλλογής, αποθήκευσης και ομοιογένειας της πρώτης ύλης.

Κλείνοντας, μία εκτίμηση για τη διαμόρφωση του κόστους παραγωγής βιοντήζελ μετά το 2010 παρουσιάζεται στο παρακάτω ραβδόγραμμα (πηγή ΙΕΑ).

Στο διάγραμμα, η δεύτερη , τρίτη, τέταρτη και τελευταία ράβδος αναφέρονται στο κόστος παραγωγής βιοντήζελ από λίπη (ΕΕ & ΗΠΑ), ελαιοκράμβη (ΕΕ), σόγια (ΗΠΑ) και βιομάζα (με τη μέθοδο Fischer-Tropsch), αντίστοιχα.

Βιοντήζελ και περιβάλλον

Κύρια περιβαλλοντικά πλεονεκτήματα των βιοελαίων είναι ότι θεωρητικά μπορεί να είναι CO2-ουδέτερα, κατά την καύση τους εκπέμπονται μικρότερες ποσότητες ρύπων, είναι βιοαποδομήσιμα, ενώ πρακτικά δεν παράγουν οξείδια του θείου και αρωματικές (καρκινογόνες) ενώσεις. Γενικότερα τα βιοέλαια συμβάλλουν στην αειφορία.

Εστιάζοντας στις καθαρές εκπομπές CO2 από τη χρήση του βιοντήζελ ως καύσιμο, δηλαδή λαμβάνοντας υπόψη το σύνολο των εκπομπών κατά την παραγωγή (καλλιέργεια & βιομηχανία) και την καύση, τα αποτελέσματα ποικίλουν ανάλογα με την πρώτη ύλη, τη μέθοδο παραγωγής και το είδος του παραγόμενου βιοντήζελ. Γενικά, βάσει των υπαρχουσών μελετών θα μπορούσε να λεχθεί ότι το βιοντήζελ συντελεί σε μείωση 40% - 70% των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα σε σχέση με το πετρέλαιο κίνησης.

Επιπλέον, χρησιμοποίηση του βιοντήζελ σε μια συμβατική πετρελαιοκίνητη μηχανή μειώνει ουσιαστικά τις εκπομπές των άκαυτων υδρογονανθράκων, το μονοξείδιο του άνθρακα, τα οξείδια του θείου, τους πολυκυκλικούς αρωματικούς υδρογονάνθρακες, τους νιτρωμένους πολυκυκλικούς αρωματικούς υδρογονάνθρακες, και τα σωματίδια. Αυτή η μείωση αυξάνεται όσο αυξάνεται το ποσοστό του βιοντήζελ στο καύσιμο μίγμα.

Για παράδειγμα, χρήση B20 (μίγμα 20% βιοντήζελ + 80% πετρέλαιο κίνησης) οδηγεί σε μείωση κατά 15% του μονοξειδίου του άνθρακα και των σωματιδίων και κατά 20% των υδρογονανθράκων, σε σχέση με το πετρέλαιο κίνησης. Κατ’ αντιστοιχία η καύση B100 (καθαρό βιοντήζελ) οδηγεί σε μείωση των συγκεκριμένων ρύπων κατά 50% (CO, σωματίδια) και 70% (υδρογονάνθρακες).

Αντίθετα, με τη χρήση βιοντήζελ, οι εκπομπές των οξειδίων αζώτου αυξάνονται 2-10%, αυξανομένης της περιεκτικότητας του βιοντήζελ στα καύσιμα.

Εκτός από τη μείωση της μη σημειακής ρύπανσης που οφείλεται στις εκπομπές αέριων ρύπων, το βιοντήζελ δεν προκαλεί σημαντική σημειακή ρύπανση, όπως για παράδειγμα στην περίπτωση ατυχημάτων ή διαρροών πετρελαιοειδών. Συγκεκριμένα, τα βιοέλαια βιοαποδομούνται κατά 80% σε 28 ημέρες. Αν για παράδειγμα γίνει κάποιο ναυτικό ατύχημα σε τάνκερ που μεταφέρει βιοέλαιο, το διαρρέον έλαιο στη θάλασσα κάλλιστα θα μπορούσε να αποτελέσει τροφή των ψαριών και όχι τοξικό παράγοντα όπως το πετρέλαιο.

Ένα δεύτερο κρίσιμο θέμα από περιβαλλοντικής άποψης είναι το ενεργειακό ισοζύγιο της αλυσίδας παραγωγής βιοντήζελ, δηλαδή την ποσότητα ενέργειας (εισροές) που δαπανάται κατά την παραγωγική διαδικασία και προέρχεται από ορυκτά καύσιμα σε σχέση με την τελική ενέργεια που παρέχει το βιοντήζελ (εκροές).

Σύμφωνα με τον Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας (ΙΕΑ), με τη σημερινή πρακτική καταναλώνεται 1 μονάδα ορυκτού καυσίμου για να παραχθούν 3,3 μονάδες βιοντήζελ, δηλαδή 1 λίτρο ντίζελ για παραγωγή βιοντήζελ που ισοδυναμεί με 3,3 λίτρα ντίζελ.

Στην περίπτωση της παραγωγής βιοντήζελ από ελαιοκράμβη, το ενεργειακό ισοζύγιο της παραγωγικής αλυσίδας είναι περίπου 2 εάν ληφθεί υπόψη μόνο το παραγόμενο βιοντήζελ, ενώ ανέρχεται σε 3, στην περίπτωση αξιοποίησης και των υποπροϊόντων.

Σχόλιο

Το βιοντήζελ πρώτης γενιάς από ελαιούχους σπόρους, είναι οριακά βιώσιμο τόσο από οικονομική όσο και από περιβαλλοντική άποψη.

Από οικονομικής άποψης, δεν αναμένεται μεγάλη βελτίωση της παραγωγικής αλυσίδας (καλλιέργεια και βιομηχανία) δηλαδή εντυπωσιακή συμπίεση του κόστους παραγωγής, τουλάχιστον στις αναπτυγμένες χώρες. Βέβαια σε περίπτωση συνεχούς ανόδου της τιμής πετρελαίου το βιοντήζελ γίνεται ανταγωνιστικό.

Δεδομένου ότι το κόστος παραγωγής της καλλιέργειας αντιπροσωπεύει περίπου το 80% του τελικού κόστους παραγωγής του βιοντήζελ, σε συνδυασμό με το γεγονός ότι δεν αναμένεται ιδιαίτερη συμπίεση του κόστους παραγωγής των ελαιοδοτικών καλλιεργειών (κράμβη, ηλίανθος, σόγια) μέσω της αύξησης της παραγωγικότητας (κιλά παραγόμενου σπόρου ανά μονάδα επιφάνειας) ή ανάπτυξης νέων καλλιεργητικών τεχνικών και τεχνολογιών.

Επίσης σε επίπεδο βιομηχανίας δεν υπάρχουν μεγάλα περιθώρια αύξησης της αποδοτικότητας της βιομηχανικής παραγωγής. Το κόστος παραγωγής μπορεί να συμπιεστεί μόνο σε επίπεδο χρήσης ζωικών λιπών και τηγανόλαδων, καθώς και με μικρή αύξηση του ποσοστού ελαίου που παραλαμβάνεται από τους σπόρους με χρήση νέων χημικών μεθόδων συγκριτικά με τις εφαρμοζόμενες μηχανικές μεθόδους.

Από περιβαλλοντικής άποψης, το βιοντήζελ πρώτης γενιάς έχει το χειρότερο ενεργειακό ισοζύγιο συγκρινόμενο με τα υπόλοιπα βιοκαύσιμα (βιοαιθανόλη, πελλέτες, βιοαέριο). Συγκεκριμένα, ο λόγος εκροές/εισροές δηλαδή η ποσότητα της τελικής ενέργειας που παρέχει το βιοντήζελ (εκροές) προς την ενέργεια που δαπανάται κατά την παραγωγική διαδικασία και προέρχεται από ορυκτά καύσιμα (εισροές) διαμορφώνεται σε 2,5 για παραγωγή βιοντήζελ από ελαιοκράμβη, όταν ξεπερνά το 8 για παραγωγή αιθανόλης από ζαχαροκάλαμο και είναι πάνω από 22 για παραγωγή στερεού καυσίμου (πελλέτας) από καλλιέργειες όπως το ινώδες σόργο ή την αγριαγκινάρα.

Όπως και στην περίπτωση της βιοαιθανόλης, έτσι και για το βιοντήζελ το μέλλον είναι σε μεθόδους παραγωγής του βιοντήζελ από κάθε είδος βιομάζα (συμπεριλαμβανομένης και αυτής από φύκη) δηλαδή βιοντήζελ δεύτερης γενιάς το οποίο σε βιομηχανική κλίμακα βρίσκεται προς το παρόν σε πιλοτικό στάδιο. Στην περίπτωση που επιτευχθεί η οικονομικότητα της παραγωγή βιοντήζελ από κυτταρινούχες πρώτες ύλες και γίνει φθηνή η βιομηχανική παραγωγή του, τότε θα μιλάμε για καύσιμο από μη διατροφικές πρώτες ύλες.

Έτσι η παραγωγή θα γίνεται σε ευρεία κλίμακα από απόβλητα όπως γεωργικά υπολείμματα (άχυρο, βαμβακοστελέχη, κλαδοδέματα κτλ), υπολείμματα υλοτομίας (πχ πριονίδια), οικιακά απορρίμματα και προϊόντα χαρτιού. Επίσης βιοντήζελ θα παράγεται από ταχυαυξή μη διατροφικά φυτά με πολύ μεγάλη στρεμματική παραγωγή βιομάζας όπως ινώδες σόργο, καλάμι, αγριαγκινάρα και κεχρί. Τέλος, μεγάλες προοπτικές διαφαίνονται και για την παραγωγή βιοντήζελ από άλγη, με όλες τις αισιόδοξες περιβαλλοντικές, διατροφικές και οικονομικές προεκτάσεις.

(keywords: biodiesel, BTL, Fischer-Tropsch, SunDiesel, oil crops, bio-oils, rapeseed, sunflower, soybean, cardoon, castor bean, groundnut, safflower, palm oil, palm kernel oil, jatropha, algae)

Και ένα βίντεο για το βιοντήζελ από φύκια (GreenEnergy TV)

Βιοκαύσιμα ή τρόφιμα;

2008-03-31T22:41:00.028+03:00

Έχω βαρεθεί να διαβάζω δημοσιεύματα και απόψεις αμαθών, ημιμαθών ή και κατευθυνόμενων πολέμιων των βιοκαυσίμων.

Το σίγουρο είναι ότι ούτε υπάρχει κάποια καλλιέργεια ή μέθοδος – θαύμα για παραγωγή βιοκαυσίμων, ούτε τα βιοκαύσιμα θα λύσουν το ενεργειακό ή το περιβαλλοντικό πρόβλημα του πλανήτη. Δυστυχώς όμως τη δεδομένη χρονική στιγμή, τα μόνα σοβαρά όπλα που έχουμε ενάντια στην κλιματική αλλαγή είναι η εξοικονόμηση ενέργειας, η αύξηση της ενεργειακής αποδοτικότητας και η ανανεώσιμη ενέργεια συμπεριλαμβανομένων των βιοκαυσίμων (στερεά, υγρά, αέρια). Επιπλέον, εκτός από τα βιοκαύσιμα, δεν υπάρχει καμιά εναλλακτική λύση προς το παρόν για αντικατάσταση των καυσίμων κίνησης, μέχρι να περάσουμε στο καύσιμο υδρογόνο (σε μερικές δεκάδες χρόνια). Έτσι πρέπει να τα βλέπουμε απλά σαν τη γέφυρα που θα μας πάει στο υδρογόνο.

Και μερικές σκέψεις για το φαινόμενο της αύξησης τιμών στα αγροτικά προϊόντα και τις ζωοτροφές, που δυστυχώς πολλά ύποπτα παπαγαλάκια το έχουν συνδέσει αποκλειστικά με τα βιοκαύσιμα. Ίσως έτσι εξυπηρετούν τους ανά τη γη «πετρελαιάδες» ή δίνουν άλλοθι σε εκατομμύρια εταιριών που κερδοσκοπούν, εφαρμόζοντας δυσανάλογες αυξήσεις στα προϊόντα τους (αρτοποιήματα, γαλακτοκομικά, ζυμαρικά κοκ) λόγω αύξησης των πρώτων υλών (δημητριακά, ζωοτροφές).

Σχετικά με το πόσο τα βιοκαύσιμα ανταγωνίζονται τα τρόφιμα και εκτοξεύουν δραματικά τις τιμές, δυο συγκεκριμένα στοιχεία ρίχνουν φως στην παραπληροφόρηση. Στην Ευρώπη λιγότερο από το 2% της ευρωπαϊκής παραγωγής σιτηρών χρησιμοποιήθηκε για παραγωγή βιοκαυσίμων. Επιπλέον, στη Βραζιλία για την οποία γίνεται μεγάλη κουβέντα για τον ανταγωνισμό της γεωργικής γης μεταξύ βιοκαυσίμων και τροφίμων, η αλήθεια είναι ότι μόνο το 0,7% της Βραζιλιάνικης γης καλλιεργείται με ζαχαροκάλαμο (αιθανόλη). Πως γίνεται αυτά τα μικρά μεγέθη να προκαλούν τις τεράστιες αυξήσεις (σύμφωνα με τα παπαγαλάκια) των τροφίμων παγκοσμίως είναι λίγο οξύμωρο. Το μοναδικό προϊόν που πραγματικά επηρεάζεται σήμερα από τα βιοκαύσιμα είναι το καλαμπόκι, λόγω της αμερικάνικης βιομηχανίας αιθανόλης, η οποία πλέον χρησιμοποιεί το 17% του καλαμποκιού που παράγεται στις ΗΠΑ.

Επίσης, το ότι δεν είναι τα βιοκαύσιμα η βασική αιτία της αύξησης τιμών, γίνεται ξεκάθαρο και από το γεγονός ότι οι τεράστιες αυξήσεις αφορούν και τα αγροτικά διατροφικά προϊόντα που δεν σχετίζονται άμεσα ή έμμεσα με τα βιοκαύσιμα. Στις μέρες μας εκρηκτικές είναι οι αυξήσεις στο ρύζι όπου η τιμή του το 2008 είναι πενταπλάσια από το 2001 και διπλάσια από το 2007. Τεράστιες είναι και οι αυξήσεις στις τιμές της φακής επίσης. Όπως είναι γνωστό όμως, δεν παράγονται βιοκαύσιμα από ρύζι και φακές !!!

Η αλήθεια βέβαια είναι ότι η βασική αιτία των υψηλών τιμών παγκοσμίως οφείλεται στις μεγάλες και αυξανόμενες ανάγκες σε σιτηρά, γαλακτοκομικά, κρέας, αυγά κ.τ.λ. σε χώρες με το μισό πληθυσμό της γης όπως η Κίνα και η Ινδία, λόγω αλλαγής των διατροφικών συνηθειών. Δηλαδή εκρηκτική ζήτηση χωρίς ανάλογη προσφορά. Λες και δεν δικαιούνται οι «υπανάπτυκτοι» πλουτίζοντας να επιζητούν καλύτερη διατροφή. Υψηλή αύξηση του εισοδήματος σε χαμηλού εισοδήματος χώρες, εύκολα μεταφράζεται σε αύξηση της κατανάλωσης τροφίμων και υιοθέτησης δυτικών καταναλωτικών συνηθειών... Και για να μιλάμε με νούμερα, η παγκόσμια προσφορά τροφίμων αυξάνεται μόνο κατά 1,3% ετησίως, ενώ η ζήτηση κατά 3,4% οπότε τα παγκόσμια αποθέματα μειώνονται συνεχώς.

Παγκόσμια αποθέματα σιταριού (σε ημέρες) την περίοδο 1960-2006

Σκεφτείτε μόνον ένα πράγμα: Στην όμορφη Κίνα, όπου ξαφνικά το παραδάκι έπεσε χοντρό στο τραπέζι, οι φίλοι μας οι Κινέζοι έχουν αρχίσει να αλλάζουν διατροφικές συνήθειες και να τρώγουν ψωμί. Ναι, μέχρι τώρα δεν έτρωγαν. Προτιμούσαν το ρύζι και τα παράγωγά του, ως γνωστόν... (αν αμφιβάλλετε, σκεφτείτε πόσες φορές σας έφεραν ψωμάκια στο κινέζικο της γειτονιάς...). Ε, λοιπόν, με 1,3 δισεκατομμύρια Κινέζους, ξέρετε τι θα γίνει αν ο καθένας τους αρχίσει να τρώει από μία φέτα ψωμί και να πίνει ένα ποτήρι γάλα καθημέρινα; Ξέρετε πού θα πάει η τιμή του σιταριού και του γάλακτος παγκοσμίως;

Πορεία κατά κεφαλήν κατανάλωσης τροφίμων στην Κίνα

Η Κίνα έχει ήδη αντικαταστήσει τις ΗΠΑ στη θέση του πρώτου, παγκοσμίως, αγοραστή βασικών αγαθών, καταναλώνοντας τις μεγαλύτερες ποσότητες σιτηρών, κρέατος, άνθρακα (εκτός πετρελαίου) και χάλυβα. Η Κίνα πλέον έφτασε να καταναλώνει σήμερα το 25% της παγκόσμιας παραγωγής κρέατος ενώ δεν είναι λίγοι οι ειδικοί, που προβλέπουν άμεση μεγάλη αύξηση της τιμής των τροφίμων ζωικής προέλευσης και για πρώτη φορά αναφέρονται ακόμη και σε μια ελλειμματική Ευρωπαϊκή Ένωση, στους τομείς παραγωγής γάλακτος και κρέατος (θυμηθείτε τα βουνά σιταριού και βουτύρου και τις λίμνες γάλακτος που οδήγησαν σε αναθεωρήσεις της ΚΑΠ - έχουν ξαφνικά τελειώσει στην Ευρωπαϊκή Ένωση !!!).

Σχετικά με την Ελλάδα, πρέπει να τονιστεί ότι το ύψος των αυξήσεων των τιμών στη χώρα μας είναι δυσανάλογο ως προς την αύξηση της τιμής των δημητριακών διεθνώς. Οφείλεται κυρίως στην ολιγοπωλιακή δομή της εγχώριας αγοράς τροφίμων, στην αδυναμία του καταναλωτικού κινήματος και τέλος, στην ανυπαρξία συνεταιριστικών μορφών εμπορίας τροφίμων.

Στο θέμα μας: τα βιοκαύσιμα είναι σε «βρεφική ηλικία» σήμερα και σύντομα (τα επόμενα 5-10 χρόνια) τα βιοκαύσιμα πρώτης γενιάς θα αντικατασταθούν από τα δεύτερης γενιάς όπως η κυτταρινική αιθανόλη και το βιοντήζελ από βιομάζα, που παράγονται από μη διατροφικές πρώτες ύλες. Επιπλέον η χρήση μη διατροφικών καλλιεργειών (πχ αγριαγκινάρα ή γαϊδουράγκαθο, ινώδες σόργο, καλάμι, κεχρί) σε περιθωριακά (άγονα και ακαλλιέργητα) εδάφη θα βοηθήσει διότι υπάρχει πεδίο δόξας λαμπρό για παραγωγή αγρο-πελλέτας (θέρμανση, ηλεκτροπαραγωγή). Όταν συμβεί αυτό, και δεν χρησιμοποιείται καλαμπόκι (γιατί σήμερα ελάχιστο σιτάρι χρησιμοποιείται για αιθανόλη) για τα βιοκαύσιμα, ΔΕΝ βλέπω να μειώνονται δραματικά οι τιμές των σιτηρών (και λοιπών αγαθών - γαλακτοκομικά, κρέας κλπ) αισθητά. Οι τιμές θα σταθεροποιηθούν σε χαμηλότερα επίπεδα μόνο όταν επέλθει μεσοπρόθεσμα μία νέα ισορροπία μεταξύ προσφοράς και ζήτησης.

Οι προοπτικές είναι μάλλον δυσοίωνες, αφού σύμφωνα με τους εμπειρογνώμονες του τομέα των σιτηρών η διαμορφωθείσα κατάσταση προβλέπεται να διαρκέσει για τα επόμενα 3 έως 5 χρόνια και με την προοπτική οι τιμές να ισορροπήσουν σε υψηλότερα επίπεδα από τα σημερινά. Σ' αυτό θα συντελέσει η αύξηση της παγκόσμιας παραγωγής διότι χώρες όπως η Ρωσία, το Καζακστάν, η Ουκρανία και η Πολωνία βελτιώνουν τις επιδόσεις τους στην παραγωγή δημητριακών, ενώ η Κίνα αναπτύσσει συνεχώς τις τεράστιες δυνατότητες παραγωγής που διαθέτει. Είναι πιθανό μεσοπρόθεσμα να υπάρξει μια εντελώς αντίθετη εξέλιξη, δηλαδή μια μείωση των τιμών των δημητριακών ως συνέπεια της μεγάλης αύξησης της παραγωγής στις πιο πάνω χώρες.

Σε έκθεσή της για την ευρωπαϊκή γεωργία η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εκτιμά ότι οι τιμές των περισσότερων γεωργικών προϊόντων θα παραμείνουν υψηλές μέχρι το 2014, αλλά σε χαμηλότερα επίπεδα από αυτά που σημειώθηκαν πρόσφατα, ωθούμενες από την αυξανόμενη ζήτηση στην αγορά των τροφίμων και τις νέες κυβερνητικές πολιτικές αναφορικά με τα βιοκαύσιμα.

Πολλοί επίσης αγνοούν ότι οι εκτάσεις γης που μπορούν να καλλιεργηθούν στον πλανήτη, δεν έχουν εξαντληθεί. Για του λόγου το αληθές, στο παρακάτω διάγραμμα παρουσιάζεται η μη χρησιμοποιημένη καλλιεργήσιμη γη διαφόρων χωρών. Μέρος αυτής της γης μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την καλλιέργεια ενεργειακών και διατροφικών φυτών, χωρίς να θέτονται σε κίνδυνο οι δασικές περιοχές ή η ύπαρξη ή η συρρίκνωση των καλλιεργούμενων περιοχών που χρησιμοποιούνται για τη θρέψη των ανθρώπων.

Διάγραμμα: Καλλιεργήσιμες και ακαλλιέργητες εκτάσεις γης διαφόρων χωρών το 2004 (FAO, 2007)

Επιπλέον, πρέπει ο καθένας να καταλάβει ότι όπως κάθε τομέας εξελίσσεται σύμφωνα με τα νέα δεδομένα που χαρακτηρίζουν την κάθε εποχή, έτσι και η γεωργία δεν αποτελεί εξαίρεση. Σήμερα για την κάλυψη των διατροφικών αναγκών, κατ’ άτομο απαιτούνται μόνο 2000-3000 Kcal (θερμίδες) ημερησίως ενώ η μέση κατ’ άτομο κατανάλωση ενέργειας είναι πολλαπλάσια και ανέρχεται για παράδειγμα στην Ελλάδα σε 70.000-80.000 Kcal/ημέρα ενώ στις ΗΠΑ σε 200.000 Kcal/ημέρα, με τάση συνεχούς αυξήσεως. Η διατήρηση των τιμών του πετρελαίου σε υψηλά επίπεδα σημαίνει ότι οτιδήποτε μπορεί να γίνει ενέργεια, θα γίνει ενέργεια. Το δίλημμα βιοκαύσιμα ή τρόφιμα είναι κρίσιμο, διότι από την απάντησή του θα κριθεί σε σημαντικό βαθμό αν οι καταναλωτές θα πληρώνουν ακριβότερα τρόφιμα για να έχουν λιγότερη ατμοσφαιρική ρύπανση ή το αντίθετο.

Ως αποτέλεσμα της εκρηκτικής ενεργειακής ζήτησης που προκαλείται από το κουτό, αχόρταγο και αυτοκαταστροφικό είδος του ζωικού βασιλείου που ονομάζεται άνθρωπος, σήμερα πλέον η παραδοσιακή γεωργία των 3F (Food - Feed - Fibre δηλαδή Τροφή - Ζωοτροφή - Ίνα) έχει μετατραπεί σε γεωργία των 4F (+ Fuels δηλ. Καύσιμα). Βέβαια ο άνθρωπος είναι ιστορικά μονοδιάστατος (1F δηλ. Foolish δηλ. ΑΝΟΗΤΟΣ)... Ειδικά ο χορτάτος άνθρωπος. Διότι χορτάτοι ήσαν εκείνοι που αποφάσισαν να οδηγήσουν το καλαμπόκι στα ρεζερβουάρ των αυτοκινήτων αντί για τα στομάχια των ανθρώπων. Ας δουν εκείνοι που έχουν τη δύναμη να το κάνουν, πως θα αποκλιμακώσουν την τρέλα, στρεφόμενοι σε μη διατροφικές πηγές βιοκαυσίμων. Πριν φτάσουμε στην... ανθρωποφαγία...

Σκεπτικιστές του κλίματος

2008-03-31T09:36:00.008+03:00

Από τη συζήτηση για τις κλιματικές αλλαγές δεν λείπουν οι αντιπαραθέσεις. Η συντριπτική πλειοψηφία των επιστημόνων αποδέχεται ότι οι ανθρώπινες δραστηριότητες επιταχύνουν τις κλιματικές αλλαγές.

Όμως υπάρχουν και αρκετοί που διαφωνούν. Οι περισσότεροι εξ αυτών βρίσκονται στην άλλη άκρη του Ατλαντικού (Αμερική) και κατηγορούνται ότι χρηματίζονται ή τουλάχιστον έχουν στενούς δεσμούς με τις μεγάλες πετρελαιοβιομηχανίες.

Διαφωνίες

Ο βοτανολόγος Ντέιβιντ Μπέλαμι ήταν από τους κύριους ομιλητές σε πρόσφατο συνέδριο σκεπτικιστών στο Λονδίνο, όπου πολλοί υποστήριξαν ότι χρειάζονται λιγότερες κι όχι περισσότερες ρυθμίσεις στο θέμα των κλιματικών αλλαγών.

Ο Μπέλαμι υποστηρίζει ότι οι αλλαγές στο κλίμα είναι ένα φυσικό φαινόμενο και η φύση μπορεί από μόνη της να αντεπεξέλθει.

Ο Ντέιβιντ Κινγκ, ανώτατος επιστημονικός σύμβουλος της βρετανικής κυβέρνησης και ένας από τους ανθρώπους που έχουν προωθήσει το θέμα στη πολιτική ατζέντα, λέει ότι οι μεταξύ των σκεπτικιστών υπάρχουν αξιόπιστοι κλιματολόγοι αλλά και ορισμένοι άλλοι που μόνο κλιματολόγοι δεν είναι.

«Υπάρχει μια άλλη κατηγορία επιστημόνων που έχουν διαφορετικό αντικείμενο αλλά θεωρούν ότι μπορούν να εκφράζουν την άποψη τους χωρίς να εξετάζουν τα επιστημονικά δεδομένα. Υπάρχει βέβαια και λόμπι που χρηματίζονται από διάφορους οργανισμούς και υποστηρίζουν ότι είτε οι κλιματικές αλλαγές δεν υπάρχουν είτε ότι μεγαλοποιούνται» λέει ο Ντέιβιντ Κινγκ.

Ο Μάιρον Έμπελ του Ινστιτούτου Ανταγωνισμού Επιχειρήσεων με έδρα στην Ουάσιγκτον έχει σπουδάσει φιλοσοφία και ιστορία.

Παρ΄ όλα αυτά θεωρείται ένας από τους σκεπτικιστές που υποστηρίζει ότι η υπερθέρμανση της Γης που οφείλεται σε ανθρώπινες δραστηριότητες είναι απλά ένας μύθος.

Επιστημονικές έριδες

«Πρόκειται για υποθετικές και υπερβολικές αιτιάσεις, όπως για παράδειγμα ο ισχυρισμός ότι ανεβαίνει η στάθμη των υδάτων της θάλασσας. Η στάθμη των υδάτων ανεβαίνει από την εποχή των παγετώνων και θα συνεχίσει να ανεβαίνει μέχρι την επόμενη εποχή των παγετώνων ή μέχρι να λιώσουν τελείως οι πάγοι. Είναι ένα πρόβλημα που έτσι και αλλιώς θα αντιμετωπίσουμε. Όμως δεν υπάρχει καμία απόδειξη ότι ο ρυθμός της ανόδου της στάθμης των υδάτων αυξάνεται» λέει ο Μάιρον Έμπελ, ο οποίος αποδίδει ευθύνες στα μέσα ενημέρωσης και στο «επιστημονικό κατεστημένο».

«Τα μέσα ενημέρωσης έχουν τους λόγους τους για να προκαλούν ανησυχία γιατί έτσι οι εφημερίδες πουλάνε περισσότερα φύλλα. Οι φόβοι για την υπερθέρμανση του πλανήτη έχουν ωθήσει τις κυβερνήσεις να διαθέσουν πακτωλό χρημάτων προς την έρευνα για τις κλιματικές αλλαγές - χρήματα που χρησιμοποιούνται αφειδώς από τους επιστήμονες και το κατεστημένο της επιστημονικής κοινότητας» λέει.

Υπάρχουν βέβαια και σκεπτικιστές που απορρίπτουν τη θεωρία των κλιματικών αλλαγών που προέρχονται από την ανθρώπινη δραστηριότητα για καθαρά επιστημονικούς λόγους.

Ορισμένοι υποστηρίζουν ότι η απομόνωση μιας μικρής μεταβλητής όπως το διοξείδιο του άνθρακα σε ένα ιδιαίτερα περίπλοκο και πολυσύνθετο φυσικό περιβάλλον δεν έχει κανένα νόημα.

Άλλοι επικρίνουν την μεθοδολογία που χρησιμοποιούν οι περισσότεροι κλιματολόγοι, ενώ υπάρχουν και ορισμένοι που υποστηρίζουν ότι οι ευεργετικές συνέπειες από την υπερθέρμανση του πλανήτη είναι περισσότερες από τις αρνητικές.

Κρυμμένα συμφέροντα;

Ποιος όμως χρηματοδοτεί τους σκεπτικιστές;

Το συνέδριο σκεπτικιστών που πραγματοποιήθηκε στο Λονδίνο οργανώθηκε από μια οργάνωση που αποκαλείται Επιστημονική Συμμαχία.

Ο Μαρκ Άνταμς, διευθυντής της οργάνωσης, δεν ήταν ιδιαίτερα αποκαλυπτικός για τη χρηματοδότησή της.

«Με χαρά δεχόμαστε συνεισφορές μελών και σε ορισμένες περιπτώσεις χορηγίες από διάφορους οργανισμούς. Δεν αποκαλύπτουμε όμως ούτε στους επιστήμονες με τους οποίους συνεργαζόμαστε ποιοι μας χορηγούν. Αυτό προστατεύει την ηθική αξιοπιστία των επιστημόνων και τους επιτρέπει να εκφράσουν τις απόψεις τους χωρίς περιορισμούς, χωρίς να απασχολούνται για το ποιών τα συμφέροντα θίγονται» είπε.

Μπορεί να μην γνωρίζουμε ποιος χρηματοδοτεί τις δραστηριότητες της Επιστημονικής Συμμαχίας αλλά πριν την έναρξη του συνεδρίου της στο Λονδίνο μοιράσθηκε ενημερωτικό φυλλάδιο για τις κλιματικές αλλαγές το οποίο γράφτηκε και εκτυπώθηκε σε συνεργασία με το γνωστό αμερικανικό ινστιτούτο ερευνών, Ινστιτούτο Μάρσαλ.

Σύμφωνα με δημοσιευμένα στοιχεία, το 2003 η Έξον, μια εκ των μεγαλύτερων πετρελαιοβιομηχανιών στο κόσμο χρηματοδότησε το Ινστιτούτο Μάρσαλ με 95 χιλιάδες δολάρια και το Ινστιτούτο Ανταγωνισμού Επιχειρήσεων του Άμπελ με 500 χιλιάδες δολάρια.

Πηγή: BBC GREEK

Η ερημοποίηση επιταχύνεται, η Ελλάδα νοσεί

2008-03-28T16:40:00.010+02:00

Περίπου 1,2 δισεκατομμύρια άνθρωποι σε όλο τον κόσμο βρίσκονται σε άμεσο κίνδυνο από την ερημοποίηση, καθώς οι έρημοι εξαπλώνονται και άγονα εδάφη καλύπτουν περίπου το ένα τρίτο της ξηράς, σύμφωνα με προβλέψεις του ΟΗΕ. Τα στοιχεία που χαρακτηρίζουν την ερημοποίηση συνοψίζονται στα εξής:

-Η ερημοποίηση δεν είναι καινούργιο φαινόμενο. Οι αυτοκρατορίες των Σουμέριων και των Βαβυλωνίων είναι δύο από τους αρχαίου πολιτισμούς που παρήκμασαν γρήγορα όταν η αγροτική παράγωγη μειώθηκε δραματικά εξαιτίας της έλλειψης νερού και παρατεταμένων περιόδων ξηρασίας.

-Οι έρημοι επεκτείνονται φυσικά, η ερημοποίηση ωστόσο αφορά στη διαδικασία κατά την οποία το έδαφος χάνει την αποδοτικότητά του και η βλάστηση μειώνεται εξαιτίας της ανθρώπινης δραστηριότητας.

-Οι καταστροφικές συνέπειες της ερημοποίησης αναφέρθηκαν για πρώτη φορά το 1968, εννέα χρόνια μετά τη πρώτη σύνοδο των Ηνωμένων Εθνών για τις κλιματικές αλλαγές. Περίπου 250.000 άνθρωποι και εκατομμύρια ζώα πέθαναν κατά τη διάρκεια της εξαετούς ξηρασίας που έπληξε την υποσαχάρια Αφρική.

-Σε παγκόσμιο επίπεδο, ο ρυθμός ερημοποίησης αυξάνεται, σύμφωνα με το Πρόγραμμα Περιβάλλοντος του ΟΗΕ. Η Αφρική πλήττεται περισσότερο από τις υπόλοιπες ηπείρους, με τα δύο τρίτα των εκτάσεων της να καλύπτονται από ερήμους ή άγονα εδάφη ενώ, περίπου το ένα τρίτο του εδάφους των ΗΠΑ επηρεάζεται από το φαινόμενο.

-Η ερημοποίηση είναι πρόβλημα που προκαλείται κυρίως από τη διατηρήσιμη ανάπτυξη. Τα αίτιά της εστιάζονται στην υπερεκμετάλλευση των καλλιεργήσιμων εκτάσεων, τις ακατάλληλες μεθόδους άρδευσης των εδαφών και την αποψίλωση.

-Και για όσους απατώνται ότι η ερημοποίηση δεν απειλεί την Ελλάδα, η χώρα μας αντιμετωπίζει υψηλό κίνδυνο ερημοποίησης λόγω της μακροχρόνιας υποβάθμισης που προκαλούν μια σειρά από δυσμενείς για το περιβάλλον παράγοντες, όπως η εντατική γεωργία. Στην Ελλάδα, τα μισά από τα καλλιεργούμενα από το 1950, με εντατικό ρυθμό, εδάφη θεωρούνται υποβαθμισμένα και απαιτούνται εκατοντάδες χρόνια για τον επανασχηματισμό τους, ενώ σε πολλές περιπτώσεις η κατάσταση είναι μη αναστρέψιμη.

-Σύμφωνα με πρόσφατη έκθεση της Εθνικής Επιτροπής για την Καταπολέμηση της Ερημοποίησης, το 35% των ελληνικών εδαφών αντιμετωπίζουν υψηλό κίνδυνο ερημοποίησης (κινδυνεύουν να μετατραπούν σε ΣΑΧΑΡΑ), ένα επιπλέον 35% απειλείται αρκετά, ενώ μόνο το 16% των εδαφών της Ελλάδας δεν απειλείται προς το παρόν.

-Συγκεκριμένα στην Ελλάδα υπολογίζεται ότι πρέπει να βγουν εκτός γεωργικής εκμετάλλευσης 3 εκατ. στρέμματα, δηλαδή το 8% της γεωργικής γης, διότι βρίσκονται σε κατάσταση ερημοποίησης καθώς και το 15% των παραθαλάσσιων πεδινών περιοχών, δηλαδή περίπου 6 εκατ. στρέμματα, που καλλιεργούνται υπερεντατικά.

Στις περιοχές «υψηλού κινδύνου» ανήκουν τα νησιά του Αιγαίου, ένα μέρος της Θεσσαλίας, η Ανατολική Στερεά Ελλάδα, η Ανατολική Πελοπόννησος, η Κρήτη - ιδιαιτέρως το νότιο και ανατολικό τμήμα της - καθώς και άλλες περιοχές της ηπειρωτικής Ελλάδας.

Δεν αλλάζει η πολιτική της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τα βιοκαύσιμα

2008-03-28T14:37:00.013+02:00

Ο Επίτροπος κ. Πίμπαλγκς, αρμόδιος για θέματα ενέργειας, με απάντησή του προς τον Ευρωβουλευτή Καθηγητή κ. Γιώργο Παπαστάμκο, διατυπώνει με σαφήνεια τη θέση, εξ ονόματος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, ότι «δεν υπάρχει προγραμματισμένη αλλαγή κατεύθυνσης σε ό,τι αφορά τα είδη των βιοκαυσίμων προς χρήση». Αφορμή για την ερώτηση του Έλληνα Ευρωβουλευτή, υπήρξαν οι «ασυντόνιστες» δήλώσεις συναρμόδιων Επιτρόπων (ενδεικτικώς αναφέρονται τα ονόματα του κ. Δήμα, του κ. Πίμπαλγκς, της κας Φίσερ - Μπόελ, του κ. Φερχόιγκεν), σχετικά με την φημολογούμενη αναθεώρηση της πολιτικής της ΕΕ για τα βιοκαύσιμα.

Η πολιτική της Κομισιόν για τα βιοκαύσιμα έχει ενσωματωθεί στην πρόταση οδηγίας σχετικά με την προώθηση της χρήσης ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές. Ο κ. Πίμπαλγκς θεωρεί ότι ο δεσμευτικός στόχος για συμμετοχή των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στις μεταφορές με μερίδιο 10% κατά το έτος 2020 είναι ενδεδειγμένος και εφικτός.

Σε άλλο σημείο της απάντησής του, ο κ. Πίμπαλγκς σημειώνει ότι η Κομισιόν αναμένει για το 2020 σημαντική συμβολή των βιοκαυσίμων πρώτης γενιάς, παράλληλα με την αντίστοιχη των δεύτερης γενιάς. Η Κομισιόν θεωρεί σκόπιμο να ενθαρρυνθεί η ανάπτυξη βιοκαυσίμων με τα οποία διαφοροποιείται το φάσμα χρησιμοποιούμενων πρώτων υλών τροφοδοσίας, όπως τα βιοκαύσιμα δεύτερης γενιάς. Η οδηγία περιλαμβάνει διατάξεις για την επίτευξη της διαφοροποίησης αυτής, αλλά δεν θα πρέπει να αναβληθεί ο δεσμευτικός στόχος για ποσοστό 10% μέχρις ότου καταστούν εμπορικώς διαθέσιμα τα βιοκαύσιμα δεύτερης γενιάς.

Η Κομισιόν υποστηρίζει ότι η αυξημένη χρήση ενέργειας προερχόμενης από ανανεώσιμες πηγές, συμπεριλαμβανομένων των βιοκαυσίμων, μπορεί να συμβάλει στην περιστολή των εκπομπών αερίων θερμοκηπίου, ενώ παράλληλα συντείνει στη μείωση της εξάρτησης από τις εισαγωγές πετρελαίου. Ωστόσο, είναι ζωτικής σημασίας για την Κομισιόν η βεβαιότητα ότι η παραγωγή βιοκαυσίμων είναι περιβαλλοντικώς αειφόρος, οπότε στην πρόταση οδηγίας καθορίζονται τα κριτήρια περιβαλλοντικής αειφορίας τα οποία καλύπτουν, μεταξύ άλλων, τα ελάχιστα επίπεδα εξοικονόμησης εκπομπών αερίων θερμοκηπίου, τις αλλαγές στις χρήσεις γης και τη χρήση πρώτων υλών από περιοχές υψηλής βιοποικιλότητας.

Σχόλιο:
τα παραπάνω προς ενημέρωση όσων παραπληροφορούν σχετικά με τη δήθεν αλλαγή πολιτικής της Ε.Ε στο θέμα των βιοκαυσίμων.

Πηγή: EPP-ED Group (18/3/08)

Δραματικές αλλαγές στη γη

2008-03-26T20:15:00.004+02:00

Ο 20ός αιώνας, χαρακτηριστικός της άκρατης εκμετάλλευσης των φυσικών πόρων και του περιβάλλοντος από τον άνθρωπο, σηματοδοτεί την έναρξη μιας νέας περιόδου στην ιστορία της γης. Είναι η περίοδος του εύκολου κέρδους, που η υλική ευημερία γίνεται αυτοσκοπός για τον άνθρωπο. Είναι η ανθρωπόκαινος περίοδος της γης, που άρχισε τα τέλη του 19ου αιώνα. Οι επιστήμονες ανακαλύπτουν ότι όχι μόνον το προστατευτικό στρώμα του όζοντος ελαττώνεται τις τελευταίες τρεις δεκαετίες, αλλά και ότι αυξάνουν μονότονα και με ανησυχητικό ρυθμό οι συγκεντρώσεις αερίων που διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στον έλεγχο του «θερμορυθμιστικού» συστήματος του πλανήτη. Τα αέρια αυτά είναι το διοξείδιο του άνθρακος, το μεθάνιο και το υποξείδιο του αζώτου. Από μετρήσεις εγκλωβισμένου αέρα σε «καρότα» πάγων προέκυψε ότι, ενώ κατά τα τελευταία 400.000 χρόνια το διοξείδιο του άνθρακος παρέμεινε σχεδόν σταθερό με συγκέντρωση περίπου 280 μέρη στο εκατομμύριο μορίων αέρα (ppm), τώρα έχει φθάσει τα 400 ppm. Ο ρυθμός αύξησης είναι περίπου 0,6% το χρόνο. Το ίδιο περίπου ισχύει και για το μεθάνιο, που από 0,7 ppm του παρελθόντος βρίσκεται σήμερα στο 1,7 ppm, με ρυθμό αύξησης περίπου 1% το χρόνο.

Μέσα στα τελευταία τριάντα χρόνια ο άνθρωπος έχει αυξήσει κατά 15% το διοξείδιο του άνθρακος, 3% το μεθάνιο, ενώ έχει ελαττώσει σχεδόν κατά 10% το στρώμα του όζοντος. Το στρώμα αυτό απορροφά το μεγαλύτερο μέρος της επικίνδυνης ακτινοβολίας του ήλιου. Αν κάνουμε παρατεταμένη έκθεση σ' αυτή την επικίνδυνη ακτινοβολία, αυξάνουμε την πιθανότητα εμφάνισης ορισμένων μορφών καρκίνου του δέρματος, εμφάνιση καταρράκτη στα μάτια και η αύξησή της έχει συνέπειες και στα οικοσυστήματα. Ο άνθρωπος στα τελευταία τριάντα χρόνια κατέστρεψε τόσο από το προστατευτικό στρώμα του όζοντος όσο δημιούργησε η φύση μέσα σε 1 δισεκατομμύριο χρόνια.

Αυξάνονται λοιπόν τα αέρια του θερμοκηπίου και οι συνέπειες γίνονται σοβαρές: το διοξείδιο του άνθρακα ζει περίπου 100 χρόνια στην ατμόσφαιρα. Ακόμη και αν ληφθούν μέτρα σήμερα, η απομάκρυνσή του από την ατμόσφαιρα αργεί. Στην ανθρωπόκαινο περίοδο διαταράξαμε την περιεκτικότητα της ατμόσφαιρας σε «θερμοκηπικά» αέρια. Ο άνθρωπος στα τελευταία 100 χρόνια παρήγαγε τόσο διοξείδιο του άνθρακος όσο απορρόφησε η φύση με τη φωτοσύνθεση μέσα σε 1,5 δισεκατομμύριο χρόνια. Είναι προφανές ότι όσο αυτά αυξάνουν τόσο θα διαταράσσεται και το θερμικό ισοζύγιο του πλανήτη, δηλαδή το κλίμα του.

Η τελευταία δεκαετία ήταν η θερμότερη της χιλιετίας, ενώ τα ακραία καιρικά φαινόμενα σε πολλές χώρες έδειξαν τάση αύξησης της συχνότητας εμφάνισής τους. Τα τελευταία 10 χρόνια ο πληθυσμός του πλανήτη αυξήθηκε κατά 800 εκατομμύρια και τα θερμοκηπικά αέρια συνεχίζουν την ανεξέλεγκτη ανοδική τους πορεία. Οι συνέπειες από ένα εξελισσόμενο φαινόμενο του θερμοκηπίου είναι δραματικές. Ο δρόμος για τη σταθεροποίηση του κλίματος είναι μακρύς και δύσκολος, διότι υπεισέρχονται νέες χώρες με ταχύτατο ρυθμό ανάπτυξης και βεβαίως εκπομπών, όπως η Κίνα και η Ινδία. Η Ευρώπη από μόνη της θα είναι αδύνατον να αντιστρέψει την παγκόσμια κλιματική μεταβολή, ακόμα και αν φτάσει ή και ξεπεράσει τις κατά 20% μειώσεις των εκπομπών των αερίων του θερμοκηπίου, δεδομένου ότι το 2020 η Ε.Ε. θα συνεισφέρει λιγότερο από 10% στις παγκόσμιες εκπομπές αυτών των αερίων.

Η προβλεπόμενη εξέλιξη των πραγμάτων, μέσα στα προσεχή έτη, δυστυχώς φαίνεται ότι θα εντείνει την ανάγκη απεξάρτησής μας από τα ορυκτά καύσιμα, γι' αυτό άλλωστε και οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας ευρίσκονται υψηλά στους στόχους της Ευρωπαϊκής Ενωσης. Ήδη, η Οδηγία 2001/77/ Ε.Ε. αναφέρεται στην παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας και γενικότερα φέρει εις το προσκήνιο την ανάγκη διείσδυσης ανανεώσιμων πηγών ενέργειας (ΑΠΕ).

Οι υφιστάμενες εγκαταστάσεις ΑΠΕ (μαζί με τα μεγάλα υδροηλεκτρικά) συνολικώς έχουν ισχύ περίπου 4 GW (γιγαβάτ), από τα οποία τα 0,7 GW προέρχονται από το αιολικό δυναμικό, ενώ πρακτικά η γεωθερμία απουσιάζει. Η απουσία της γεωθερμίας από τις ΑΠΕ για τη χώρα μας αποτελεί μέγα πλήγμα, και αυτό διότι υπάρχει διαπιστωμένο και έτοιμο γεωθερμικό δυναμικό και μάλιστα αναπτυγμένη και έτοιμη τεχνολογία για τις διάφορες χρήσεις του, όπως π.χ. για την ηλεκτροπαραγωγή, για την παραγωγή υδρογόνου, για τη θέρμανση οικισμών και κτιρίων, για τη θέρμανση θερμοκηπίων και ξηραντηρίων, για τις ιχθυοκαλλιέργειες κ.λπ.

Είναι, λοιπόν, επείγον να γίνει πραγματική αναβάθμιση της ελληνικής νομοθεσίας, έτσι ώστε να ενθαρρύνεται η χρήση των ΑΠΕ από επενδυτές. Αυτή πρέπει να περιλαμβάνει μεταξύ άλλων και την επιδότηση επενδύσεων για ηλιακή ή γεωθερμική ψύξη και θέρμανση σε ξενοδοχεία και βιομηχανίες, φορολογικά κίνητρα για ιδιώτες που θα θελήσουν να θερμάνουν το σπίτι τους είτε από γεωθερμία είτε από τον ήλιο, όπως υπάρχουν σε πάρα πολλές χώρες (ΗΠΑ, Γερμανία, Κύπρο κ.ά.).

Για όλους αυτούς τους λόγους κρίνεται επείγουσα η υποβολή συγκεκριμένων προτάσεων ενεργειακής στρατηγικής για τους διάφορους τομείς μεταξύ των οποίων προεξάρχουσα θέση έχουν οι μεταφορές και ο κτιριακός τομέας.

ΧΡΗΣΤΟΣ ΖΕΡΕΦΟΣ
Πρόεδρος του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών και γραμματέας της Διεθνούς Επιτροπής Όζοντος

Το άρθρο δημοσιεύθηκε στην Εφημερίδα «ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ» στις 9 Δεκεμβρίου 2007, σελ. 50-51.

Εκεί που θα φυτρώνει μάνγκο και ανανάς

2008-03-26T20:05:00.006+02:00

Παραδοσιακές καλλιέργειες, όπως οπωρώνες και ελαιώνες προκειμένου να επιβιώσουν στο νέο...περιβάλλον, δεν αποκλείεται, σύμφωνα με τους ειδικούς, να «μετακομίσουν» από τα πεδινά σε μεγαλύτερα υψόμετρα, όπως και σε βορειότερες περιοχές με πιο ψυχρό κλίμα. Ο αγροτικός τομέας θα είναι σταδιακά εκτεθειμένος και σε μεγαλύτερο ρίσκο αυξάνοντας κατ' επέκταση τον κίνδυνο για την επάρκεια των τροφίμων πανευρωπαϊκά.

Το βέβαιο είναι ότι η Ελλάδα από μόνη της δεν μπορεί να αποφύγει την παγκόσμια κλιματική αλλαγή, ωστόσο, όπως σημειώνουν ειδικοί επιστήμονες, μπορεί να αναλάβει γενναίες δράσεις μείωσης των εκπομπών αερίων θερμοκηπίου, συμμετέχοντας ενεργά στην παγκόσμια προσπάθεια. Ειδικά στον αγροτικό τομέα, με γνώμονα τις προβλέψεις για αύξηση της συχνότητας και της σφοδρότητας των ακραίων καιρικών συνθηκών (καταιγίδες, πλημμύρες, καύσωνες, ξηρασία) στην περιοχή της Νοτιανατολικής Μεσογείου, οι κινήσεις θα πρέπει να είναι άμεσες και να κινούνται στην κατεύθυνση αναδιάρθρωσης των καλλιεργειών.

Μελέτη του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών προβλέπει ότι στη χώρα μας θα μειωθούν δραματικά οι βροχοπτώσεις, ενώ θα ενταθούν τα φαινόμενα της ξηρασίας και της ερημοποίησης. Για την Ελλάδα προβλέπεται ότι η ετήσια βροχόπτωση θα μειωθεί κατά 5%-20%, με μεγαλύτερη μείωση σης καλοκαιρινές βροχοπτώσεις. Έτσι, περιοχές που έχουν ήδη φτάσει ή πλησιάζουν τα όρια εξάντλησης των αποθεμάτων τους, μπορούν να μπουν σε παρατεταμένη περίοδο ξηρασίας.

Αυτό σημαίνει ότι οι σοδειές θα μειωθούν απότομα σε πολλές περιοχές, καθώς θα αυξάνονται οι θερμοκρασίες και θα υπάρχει όλο και μεγαλύτερη έλλειψη νερού. Υπό αυτές τις συνθήκες αυτό μεταφράζεται σε αυξανόμενο ρίσκο για το αγροτικό εισόδημα και μπορούν επίσης να σημαίνουν κίνδυνο για την επάρκεια των τροφίμων σε συγκεκριμένες περιοχές της Ευρώπης και να οδηγήσουν σε αυξημένη μεταβολή των τιμών. Στην Ελλάδα, για παράδειγμα, έγινε αισθητή μία σημαντική πτώση στην παραγωγή σταφυλιών (30%), ελαιολάδου (20%), δημητριακών και βαμβακιού (15-20%), ως αποτέλεσμα της περσινής ανομβρίας κατά τη χειμερινή περίοδο και της έντονης ξηρασίας του φετινού καλοκαιριού.

Οι επιπτώσεις της μελλοντικής κλιματικής αλλαγής στη γεωργία, αναμένεται να είναι αρνητικές. Μέχρι σήμερα έχουν μελετηθεί οι επιπτώσεις στα σιτηρά (καλαμπόκι, στάρι), στα αμπέλια, τα εσπεριδοειδή και το βαμβάκι. Συγκεκριμένα, για το καλαμπόκι ανάλογα με τη γεωγραφική περιοχή αλλά και την καλλιεργούμενη ποικιλία, η στρεμματική απόδοση αναμένεται να μειωθεί κατά 12%-55%, ενώ στο στάρι κατά 33%-41%. Εκρηκτικό μείγμα με ανυπολόγιστες οικονομικό-κοινωνικές διαστάσεις για την αγροτική μας οικονομία δεν αποτελεί μόνο η έλλειψη νερού αλλά και εντατική γεωργία.

Το καμπανάκι του κινδύνου έχουν κρούσει από καιρό οι επιστήμονες, οι οποίοι προειδοποιούν ότι το 35% των ελληνικών εδαφών κινδυνεύει να μετατραπεί σε Σαχάρα, καθώς αντιμετωπίζει υψηλό κίνδυνο ερημοποίησης λόγω της μακροχρόνιας υποβάθμισης που προκαλούν μια σειρά από δυσμενείς για το περιβάλλον παράγοντες, όπως η εντατική άσκηση της αγροτικής δραστηριότητας. Στην Ελλάδα, τα μισά από τα καλλιεργούμενα από το 1950, με εντατικό ρυθμό, εδάφη θεωρούνται υποβαθμισμένα και απαιτούνται δεκάδες ή και εκατοντάδες χρόνια για τον επανασχηματισμό τους, ενώ σε πολλές περιπτώσεις η κατάσταση είναι μη αναστρέψιμη. Σύμφωνα με την τελευταία έκθεση της Εθνικής Επιτροπής για την Καταπολέμηση της Ερημοποίησης, το 35% των ελληνικών εδαφών αντιμετωπίζουν υψηλό κίνδυνο ερημοποίησης, ένα άλλο 35% απειλείται αρκετά, ενώ 16% δεν απειλείται προς το παρόν.

Οι καμένες περιοχές της Πελοποννήσου έχουν ενταχθεί στις περιοχές υψηλού κινδύνου για ερημοποίηση, ενώ στις ζώνες υψηλού ρίσκου βρίσκονται ήδη η Στερεά Ελλάδα, η ορεινή ζώνη των Ιονίων Νήσων, τα νησιά του Αιγαίου, η Εύβοια, η ανατολική Κρήτη και τμήματα της Θεσσαλίας, Μακεδονίας και Θράκης. Συγκεκριμένα στην Ελλάδα υπολογίζεται ότι πρέπει να βγουν εκτός εκμετάλλευσης 3 εκατ. στρέμματα, δηλαδή το 8% της γεωργικής γης, διότι βρίσκονται σε κατάσταση ερημοποίησης. Το ίδιο ισχύει και για το 15% των παραθαλάσσιων πεδινών περιοχών, δηλαδή περίπου 6 εκατ. στρέμματα που καλλιεργούνται υπερενταπκά.

Αρνητικός παράγοντας για την εικόνα των εδαφών είναι η μονοκαλλιέργεια με σιτηρά και η γενικά η εφαρμογή υψηλών δόσεων λιπασμάτων που περιέχουν στην σύνθεση τους αμμωνία. Στην εποχή μας, το φαινόμενο έχει επιταχυνθεί λόγω της υπερεκμετάλλευσης των αγροτικών εκτάσεων, της υπερκατανάλωσης νερού αλλά και των ακραίων καιρικών φαινομένων. Η αδυναμία των εδαφών να παραμείνουν παραγωγικά θα οδηγήσει ακόμα περισσότερους αγρότες στην εγκατάλειψη της γης και στη μετανάστευσή τους στα ήδη βεβαρημένα αστικά κέντρα. Μεγάλο ρόλο στην αποφυγή των απωλειών νερού παίζει και η διατήρηση του δάσους, το οποίο πρέπει να προστατευθεί πάση θυσία. Εξάλλου, οι συνέπειες από τις καταστροφικές πυρκαγιές του φετινού καλοκαιριού στη χώρα μας έχουν ήδη γίνει ορατές.

Το άρθρο δημοσιεύθηκε στην Εφημερίδα «ΗΜΕΡΗΣΙΑ» στις 29-30 Δεκεμβρίου 2007, σελ. 34

Η Ελλάδα είναι αλλού

2008-03-26T19:48:00.003+02:00

Στις 23 Ιανουαρίου, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε σε μια έκτακτη Σύνοδο της Ολομέλειας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, στις Βρυξέλλες, τη νέα δέσμη προτάσεών της για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής και την προώθηση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Στην Ελλάδα, που εκείνη την περίοδο ανέλυε τα πήγαινε-έλα του περίφημου DVD, ούτε ο Υπουργός ΠΕ.ΧΩ.ΔΕ ούτε κανείς άλλος από την κυβέρνηση μπήκε στον κόπο να ασχοληθεί, απορροφημένοι προφανώς από άλλα θέματα, πιο σοβαρά και πιο μεγάλα.

Ακόμα και στην πρόσφατη (8/2) κοινή συνεδρίαση των Επιτροπών Περιβάλλοντος, Ευρωπαϊκών Υποθέσεων και Παραγωγής και Εμπορίου, με αντικείμενο ακριβώς την ανταλλαγή απόψεων επί των προτάσεων της Κομισιόν, οι αρμόδιοι Υπουργοί ΠΕ.ΧΩ.ΔΕ. και Ανάπτυξης προτίμησαν να μην παρευρεθούν, αναθέτοντας την παρουσίαση των κυβερνητικών θέσεων(;) στους υφυπουργούς τους. Ωστόσο, και στους τρεις στόχους που θέτει η νέα πρόταση της Επιτροπής -αύξηση της ενεργειακής απόδοσης κατά 20%, μείωση κατά 20% των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου, αύξηση του μεριδίου των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στο 20% της συνολικής κατανάλωσης, έως το 2020- η Ελλάδα υστερεί σήμερα σημαντικά και είναι βέβαιο ότι δεν θα μπορέσει να ανταποκριθεί στις δεσμεύσεις της εάν δεν αλλάξει αμέσως ρότα:

Στον τομέα της ενεργειακής απόδοσης, δεν έχουμε υποβάλει ακόμη στην Ευρωπαϊκή Ένωση το εθνικό σχέδιο δράσης, ενώ καταδικαστήκαμε πρόσφατα από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο και για την μη ενσωμάτωση στην εθνική νομοθεσία της οδηγίας 91/2002 για την εξοικονόμηση ενέργειας στα κτίρια.

Στον τομέα της μείωσης των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου, είμαστε η μοναδική χώρα της Ευρωπαϊκής Ένωσης που δεν διαθέτει ένα έγκυρο και έγκαιρο σύστημα καταγραφής εκπομπών, σύμφωνα με την αρμόδια Επιτροπή των Ηνωμένων Εθνών!

Στον τομέα των ανανεώσιμων ενεργειακών πηγών -τις οποίες, σημειωτέον, η χώρα διαθέτει σε αφθονία- τα επίσημα στοιχεία της κυβέρνησης για το έτος αναφοράς 2005 είναι 5,9% της συνολικής κατανάλωσης. Ωστόσο, ο πρόεδρος του Αστεροσκοπείου Αθηνών Χρ. Ζερεφός, μιλώντας πρόσφατα στην Επιτροπή Περιβάλλοντος της Βουλής, αναφέρθηκε σε ποσοστά που κυμαίνονται γύρω στο 4-4,5%, όταν οι πολύ λιγότερο ευνοημένες από γεωκλιματική άποψη σκανδιναβικές χώρες καλύπτουν το 34-35% της ενεργειακής τους κατανάλωσης από ανανεώσιμες πηγές.

Για την Ευρώπη, η αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής αλλά και η πρόκληση της ενεργειακής ασφάλειας, ο μετασχηματισμός της ευρωπαϊκής οικονομίας και η δημιουργία νέων θέσεων απασχόλησης στον τομέα των καθαρών τεχνολογιών είναι οι μεγάλες προκλήσεις του 21ου αιώνα. Για να κερδηθούν, χρειάζεται συνοχή στην προσπάθεια όλων. Είναι κρίμα να είναι η Ελλάδα ουραγός σ’ ένα τομέα που θα μπορούσε να πρωταγωνιστεί και να αποτελεί πρότυπο…

ΑΝΝΥ ΠΟΔΗΜΑΤΑ
Ευρωβουλευτής - μόνιμο μέλος της Επιτροπής Ενέργειας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου

Το άρθρο δημοσιεύθηκε στην Εφημερίδα «ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ» στις 20 Φεβρουαρίου 2008, σελ. 12.

Κλιματικές αλλαγές και επιπτώσεις τους στην Ελλάδα

2008-03-26T19:29:00.005+02:00

Οι «σκεπτικιστές του κλίματος», αυτοί που αρνούνταν πεισματικά την ύπαρξη του προβλήματος, είναι πλέον ελάχιστοι. Η επιστήμη έχει μιλήσει, με σχεδόν απόλυτο βαθμό συναίνεσης, για τα αίτια, τις επιπτώσεις και την αντιμετώπιση των κλιματικών αλλαγών. Η αμφισβήτηση των πορισμάτων της επιστήμης στο ζήτημα αυτό δεν είναι πλέον δυνατή.

Οι κλιματικές αλλαγές έχουν αποκτήσει τεράστια σημασία και όχι μόνο περιβαλλοντική. Έχουν σημασία οικονομική, κοινωνική και πολιτική. Έχουν σημασία στους τομείς της υγείας, της εξωτερικής πολιτικής και της διεθνούς ασφάλειας. Στην Ευρώπη και στον κόσμο πρόκειται για ζήτημα που απασχολεί τις πολιτικές ηγεσίες πλέον σε επίπεδο κορυφής. Είναι δεδομένο, παρά τα όσα μπορεί να διατείνονται ορισμένοι, ότι δεν πρόκειται για θέμα επικαιρότητας που θα χαθεί κάποια στιγμή από τον πολιτικό ορίζοντα. Το ζήτημα αυτό θα είναι μαζί μας, δυστυχώς, για πολύ καιρό. Χρειάζεται επομένως η συνεχής ενεργοποίηση όλων, πολιτών, κυβερνήσεων, κοινοβουλίων, μέσων μαζικής επικοινωνίας, διεθνών οργανισμών, τοπικών κοινωνιών, εκπαιδευτικών ιδρυμάτων, επιχειρήσεων, μη κυβερνητικών οργανώσεων, ώστε να λαμβάνονται τα σωστά μέτρα και να εφαρμόζονται αποτελεσματικά.

Η αντίφαση, που υποστήριζαν αρκετοί ως και πρόσφατα, ότι υφίσταται ανάμεσα στην οικονομική ανάπτυξη και την προστασία του περιβάλλοντος και ειδικότερα την καταπολέμηση των κλιματικών αλλαγών απλώς δεν υπάρχει. Η ανάπτυξη της οικονομίας μπορεί και πρέπει να γίνει με σεβασμό προς το περιβάλλον και την αρχή της αειφορίας και με ενσωμάτωση κλιματικών παραμέτρων στις διάφορες πολιτικές. Μάλιστα η μεταμόρφωση των οικονομιών που συντελείται σήμερα με τη μετάβαση σε μια εποχή χαμηλών εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα δημιουργεί νέες οικονομικές ευκαιρίες. Προωθείται η οικολογική καινοτομία και δημιουργούνται νέες θέσεις εργασίας σε τομείς όπως είναι οι καθαρές τεχνολογίες.

Η πιο δυνατή ίσως εικόνα που έχουμε σχηματίσει όλοι για τις επιπτώσεις των κλιματικών αλλαγών είναι το λιώσιμο των πάγων στην Αρκτική. Γενικότερα, πάντως, οι αρνητικές συνέπειες των κλιματικών αλλαγών γίνονται αντιληπτές ολοένα και πιο καθαρά. Και αν δεν ληφθούν έγκαιρα και σε παγκόσμιο επίπεδο τα κατάλληλα μέτρα, οι συνέπειες θα είναι καταστροφικές. Πρέπει δε να θυμόμαστε ότι οι κλιματικές αλλαγές οδηγούν σε αποσταθεροποίηση του κλίματος, και σε ακραία, ανεξέλεγκτα φαινόμενα – όχι σε μια γραμμική, προβλέψιμη υπερθέρμανση.

Υπάρχουν βεβαίως και οι παραδοξολόγοι – ελάχιστοι ευτυχώς. Αυτοί που υποστηρίζουν ότι η αλλαγή του κλίματος και η υπερθέρμανση του πλανήτη μπορεί να αποτελεί ενδεχομένως ακόμη και θετική εξέλιξη, αφού π.χ. θα φύγει ο τουρισμός από τη Μεσόγειο και θα γίνει τουριστικός προορισμός η Βόρεια Θάλασσα. Ή, ακόμη, ότι στη Σιβηρία, που θα έχει γίνει εντωμεταξύ θερμότερη, θα μπορούν να καλλιεργούνται μπανάνες. Αν δεν ήταν άποψη ενός συμβούλου του Ρώσου Προέδρου, δημοσιευμένη στο διεθνή τύπο, θα ηχούσε απλά ως αστείο… Η αποσταθεροποίηση του κλίματος, που ανέφερα πριν, σημαίνει με απλά λόγια ότι δεν είναι γνωστό ποιές περιοχές θα γίνουν θερμότερες ή ψυχρότερες και ποιοί θα υποφέρουν περισσότερο.

Πάντως είναι ενδιαφέρον να συγκρατήσουμε ότι στο επίπεδο του πλανήτη, η κλιματική αλλαγή είναι «κοινωνικά άδικη»: πλήττονται πολύ περισσότερο οι φτωχότερες χώρες, και ιδιαίτερα εκείνες που ιστορικά δεν έχουν ίχνος ευθύνης για την δημιουργία του φαινομένου του θερμοκηπίου.

Αλλά, στη ζώνη της Μεσογείου, και σε χώρες όπως η Ελλάδα, θα υπάρξουν σοβαρές επιπτώσεις. Η μέση ετήσια θερμοκρασία στην περιοχή έχει αυξηθεί περίπου κατά 1 βαθμό Κελσίου, ενώ η αντίστοιχη παγκόσμια αύξηση είναι 0,74 βαθμοί Κελσίου. Οι επιπτώσεις θα αφορούν σε πολλούς τομείς και θα επιφέρουν πλήγμα στους διαθέσιμους φυσικούς πόρους, στην οικονομία και στον τρόπο ζωής. Θα επιταθεί το πρόβλημα της ξηρασίας, της λειψυδρίας και θα υπάρξει επιτάχυνση της ερημοποίησης. Παραθαλάσσιες πόλεις, όπως περιοχές της Θεσσαλονίκης και του Μεσολογγίου, θα βρεθούν πιθανώς κάτω από την στάθμη του νερού. Όσον αφορά στη φύση και τη βιοποικιλότητα θα υπάρξει π.χ. μετανάστευση πτηνών από το Ταίναρο, πέρα από τα Ελληνικά σύνορα, βορειότερα. Θα υπάρξουν επιπτώσεις στην αγροτική παραγωγή και στις καλλιέργειες. Θα υπάρξει μεγαλύτερο πρόβλημα από τις φωτιές, που θα οδηγούν στην απώλεια δασών και στην έκλυση διοξειδίου του άνθρακα. Θα έχουμε επιπτώσεις στον τομέα της υγείας, με επανεμφάνιση ασθενειών που απαντώνται σήμερα μόνο σε θερμότερα κλίματα. Θα δεχθεί χτύπημα ο τουρισμός.

Δεν πρέπει να λησμονούμε ότι το ζήτημα των κλιματικών αλλαγών αποτελεί παγκόσμιο πρόβλημα, και ως τέτοιο απαιτεί παγκόσμια λύση. Στο ζήτημα αυτό η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει πρωταγωνιστικό ρόλο σε διεθνές επίπεδο. Στο Μπαλί, τον περασμένο Δεκέμβριο, στην Σύνοδο των Ηνωμένων Εθνών για το κλίμα, και μετά από πολύ δύσκολη διαπραγμάτευση, πετύχαμε τους στόχους που είχαμε θέσει ως Ευρωπαϊκή Ένωση. Αρχίζουν πλέον οι διαπραγματεύσεις για μια νέα διεθνή συμφωνία, που πρέπει να έχουν ολοκληρωθεί ως το τέλος του 2009.

Έχουμε πολλή δουλειά μπροστά μας τα επόμενα δύο χρόνια. Η «διπλωματία του κλίματος» είναι ιδιαίτερα έντονη. Η διαδικασία των Ηνωμένων Εθνών θα έχει βεβαίως πρωτεύοντα λόγο. Θα έχουμε όμως ενεργό παρουσία και συμμετοχή σε μια σειρά από διεθνή forα, όπως το G8, και θα δώσουμε ιδιαίτερη έμφαση στους διμερείς διαλόγους και συναντήσεις κορυφής της Ευρωπαϊκής Ένωσης με σημαντικούς παίκτες στο διεθνές σύστημα, όπως είναι οι ΗΠΑ, η Ρωσία, η Κίνα, η Ινδία.

Στις επικείμενες πλέον σκληρές διαπραγματεύσεις στόχος της Ευρωπαϊκής ΄Ενωσης είναι να υπάρξει συμφωνία όλων των κρατών, ώστε να περιορισθεί η άνοδος της θερμοκρασίας παγκοσμίως όχι περισσότερο από 2 βαθμούς. Για να επιτευχθεί αυτό, θα πρέπει οι παγκόσμιες εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου να περιορισθούν ως το 2050 κατά το ήμισυ σε σχέση με τα επίπεδα του 1990.

Τον περασμένο Μάρτιο, οι Ευρωπαίοι αρχηγοί κρατών και κυβερνήσεων δεσμεύτηκαν να μειώσουν τις εκπομπές της Ευρωπαϊκής ΄Ενωσης κατά 30% ως το 2020, με την προϋπόθεση ότι και οι άλλες ανεπτυγμένες χώρες θα κάνουν το ίδιο, στο πλαίσιο της νέας διεθνούς συμφωνίας. Μέχρι, όμως, να συναφθεί αυτή η διεθνής συμφωνία, η Ευρωπαϊκή ΄Ενωση έχει δεσμευθεί να μειώσει μονομερώς τις εκπομπές της κατά τουλάχιστο 20% σε σχέση με τα επίπεδα του 1990 ως το 2020, ανεξάρτητα από το τι θα πράξουν οι άλλες χώρες. Ο ηγετικός ρόλος, η αξιοπιστία και η αποτελεσματικότητα της δράσης της ΄Ενωσης στο διεθνές πεδίο κρίνεται, σε μεγάλο βαθμό, από τα μέτρα που λαμβάνει στο εσωτερικό της.

Πρώτα από όλα, η ΄Ενωση βρίσκεται σε πολύ καλό δρόμο και θα επιτύχει το στόχο της για την πρώτη περίοδο του Κιότο, που λήγει το 2012. Ο στόχος αυτός είναι 8%. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υιοθέτησε ακόμη πρόσφατα, στις 23 Ιανουαρίου, μια πολύ σημαντική δέσμη προτάσεων για μέτρα σχετικά με τις κλιματικές αλλαγές και την ενέργεια, ώστε να επιτευχθούν οι στόχοι που είχαν τεθεί από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο πέρυσι.

Σε αυτή τη δέσμη μέτρων περιλαμβάνεται: Πρόταση αναθεώρησης της οδηγίας για το κοινοτικό σύστημα εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπής αερίων του θερμοκηπίου. Πρόταση για δίκαιη κατανομή βαρών επί τη βάσει του κατά κεφαλή ΑΕΠ, σχετικά με τις προσπάθειες που πρέπει να καταβάλουν τα κράτη-μέλη για μειώσεις εκπομπών στους τομείς της οικονομίας που δεν καλύπτονται από το σύστημα εμπορίας. Ακόμη, προτάσεις σχετικά με την αύξηση του μεριδίου των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στο 20% ώς το 2020, τη βελτίωση της αποδοτικότητας και της εξοικονόμησης ενέργειας κατά 20% ως το 2020, και, τέλος, τη διαμόρφωση νομικού πλαισίου για τη γεωλογική δέσμευση και αποθήκευση του διοξειδίου του άνθρακα, με στόχο την προστασία του περιβάλλοντος από την εφαρμογή αυτής της τεχνολογίας. Τέλος, αξίζει να υπενθυμίσουμε ότι η Επιτροπή έχει προτείνει ήδη και άλλα σημαντικά μέτρα στην ίδια κατεύθυνση. Αναφέρω ενδεικτικά τις προτάσεις για την καλύτερη ενεργειακή απόδοση και εξοικονόμηση ενέργειας των αυτοκινήτων, τη μείωση του διοξειδίου του άνθρακα στα καύσιμα, τις αεροπορικές μεταφορές, ακόμη για την τελική διάθεση απορριμμάτων, το γνωστό δηλαδή ζήτημα των χωματερών.

Για όσους δεν είναι και τόσο εξοικειωμένοι με τη διαδικασία λήψης αποφάσεων στο «λαβύρινθο» των Βρυξελλών, το επόμενο στάδιο, μετά την πρόταση της Επιτροπής, είναι η διαδικασία της συναπόφασης, δηλαδή της συζήτησης και ψήφισης της πρότασης από το Συμβούλιο Υπουργών και το Κοινοβούλιο. Έχει πολύ μεγάλη σημασία, για την επίτευξη των στόχων μας, η όσο το δυνατόν ταχύτερη ψήφιση των μέτρων αυτών.

ΙΙ

Από το «παγκόσμιο» και το «ευρωπαϊκό» θα ήθελα να επανέλθω στο «τοπικό» και στην Ελλάδα. Θα ήθελα να διατυπώσω, σε αδρές γραμμές, ορισμένες σκέψεις για την αντιμετώπιση του ζητήματος των κλιματικών αλλαγών στην Ελλάδα.

Πρώτο. Η Ελλάδα θα πρέπει να υλοποιήσει με συστηματικό τρόπο τους στόχους της, με βάση το πρωτόκολλο του Κιότο. Ο στόχος για την Ελλάδα είναι +25%. Ενώ ο συνολικός στόχος της Ευρωπαϊκής ΄Ενωσης είναι μείωση -8%. Για ορισμένα κράτη-μέλη, μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα, έχει επιτραπεί αύξηση των εκπομπών. ΄Ηδη το 2005 είχε αύξηση εκπομπών στο 25,4%. Με προβολή στο 2010, και επί τη βάσει του συνόλου των μέτρων που έχουν ήδη ληφθεί, οι εκπομπές της Ελλάδας θα ανέλθουν στο +34,7%. Χρειάζεται μεγάλη προσοχή επομένως στο σημείο αυτό, γιατί μόνο με εφαρμογή πρόσθετων μέτρων, που σχεδιάζονται, θα επιτύχει η Ελλάδα -και έχει ασφαλώς αυτή τη δυνατότητα- το στόχο του Κιότο και σύμφωνα με υπολογισμούς να φθάσει ελάχιστα κάτω από το 25%, στο +24,9%. Αυτό είναι ένα στοιχείο που πρέπει να ληφθεί υπόψη σε οποιεσδήποτε νέες μεγάλες επενδυτικές αποφάσεις, ιδίως στον ενεργειακό τομέα, που θα επιβάρυναν ενδεχομένως αρνητικά το ισοζύγιο του διοξειδίου του άνθρακα. Επίσης, για το 2020, πέραν των μειώσεων που θα επιτευχθούν από τη λειτουργία του συστήματος εμπορίας, θα χρειασθεί και μείωση κατά 4% από το επίπεδο του 2005, για εκείνες τις εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα που προέρχονται από εγκαταστάσεις και τομείς που δεν καλύπτονται από το σύστημα εμπορίας.

Δεύτερο. Η εφαρμογή της δέσμης μέτρων έχει κόστος για όλα τα κράτη-μέλη. Αλλά η κατανομή αυτού του κόστους στην πρόταση της Επιτροπής έχει γίνει με δίκαιο τρόπο. Το κόστος εφαρμογής για την Ελλάδα θα προσεγγίσει το 0,6% του ΑΕΠ. Υπάρχει πάντως γενική συναίνεση ότι όποιος κάνει γρήγορες και έξυπνες κινήσεις σε αυτό το πεδίο, θα έχει μικρότερο κόστος. Εξάλλου, το απαιτούμενο κόστος εν γένει υπερεκτιμάται, διότι δεν λαμβάνονται υπόψη οι παράπλευρες θετικές επιπτώσεις. Για παράδειγμα η μείωση της χρήσης των ορυκτών ενεργειακών πόρων, ιδίως του πετρελαίου, θα μειώσει το κόστος της σχετικής δαπάνης εισαγωγής των εν λόγω πόρων και θα ενισχύσει ουσιαστικά την ασφάλεια του ενεργειακού εφοδιασμού. Παράλληλα, η μείωση των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα θα συμβάλει στη βελτίωση της ποιότητας του ατμοσφαιρικού αέρα, δημιουργώντας έτσι τεράστιο όφελος για την υγεία.

Τρίτο. Γίνεται πολλές φορές έντονη συζήτηση για το δύσκολο δίλημμα που προκύπτει ανάμεσα στην εξασφάλιση των ενεργειακών αναγκών της χώρας από τη μια πλευρά και της πολιτικής περιβάλλοντος και κλιματικών αλλαγών από την άλλη. Όμως, σήμερα, στους διάφορους τομείς πολιτικής πρέπει να ενσωματώνονται το περιβάλλον και οι κλιματικές αλλαγές. Πρέπει, ακόμη, το ισοζύγιο διοξειδίου του άνθρακα να αποτελεί κρίσιμο κριτήριο των επιχειρηματικών και οικονομικών σχεδιασμών. Στο πλαίσιο αυτό, ασφαλή οδηγό για επενδυτικές αποφάσεις αποτελεί η εφαρμογή των κοινοτικών πολιτικών, με την έννοια ότι η σωστή εφαρμογή τους δημιουργεί προϋποθέσεις για επίτευξη ακόμη και κερδών, π.χ. με την πώληση δικαιωμάτων εκπομπών μέσω του συστήματος εμπορίας δικαιωμάτων, που βασίζεται στους μηχανισμούς της αγοράς. Αντίθετα, στην περίπτωση που δεν τηρηθούν οι υποχρεώσεις μείωσης εκπομπών, προκύπτει οικονομική επιβάρυνση για εκείνους που αδράνησαν.

Τέταρτο. Για την Ελλάδα, σε ένα μεσοπρόθεσμο ορίζοντα, μεγάλη σημασία θα έχει η βελτίωση της αποδοτικότητας και η εξοικονόμηση ενέργειας. Υπάρχουν μεγάλες δυνατότητες σε αυτόν τον τομέα. Ευρύτερα, άλλωστε, η αποδοτικότητα και η εξοικονόμηση ενέργειας είναι γρηγορότερη, αποτελεσματικότερη, οικονομικότερη και προβάλλει ολοένα και περισσότερο ως μια αποτελεσματική λύση, αν μη τι άλλο, σε ένα ενδιάμεσο χρόνο ώς την ακόμη ευρύτερη διάδοση φθηνότερων ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Σύμφωνα με πρόσφατη μελέτη της εταιρίας συμβούλων McKinsey, επενδύσεις σε ετήσια βάση στον τομέα της εξοικονόμησης ενέργειας, ύψους 170 δις δολαρίων σε παγκόσμιο επίπεδο θα απέδιδαν ετήσιο κέρδος περίπου 17% ή 29 δις δολάρια. Αυτές οι επενδύσεις, που θα περιλάμβαναν μόνο χαμηλού κόστους, εύκολης εφαρμογής και άμεσης απόδοσης μέτρα εξοικονόμησης ενέργειας, θα οδηγούσαν σε πολύ σημαντικές μειώσεις εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα. Υπάρχουν π.χ. μεγάλα περιθώρια για τη βελτίωση της αξιοποίησης της ενέργειας στα εμπορικά κτίρια και τις κατοικίες, και μάλιστα όχι μόνο στις νέες κατασκευές αλλά και στις παλιές. Έχει υπολογισθεί ότι 40% των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα οφείλεται στα κτίρια.

Πέμπτο. Η Ελλάδα, όπως και οι άλλες χώρες της Ευρωπαϊκής ΄Ενωσης, ανέλαβε τη δέσμευση, ως το 2020, το 20% της κατανάλωσης ενέργειας να προέρχεται από ανανεώσιμες πηγές. Ο στόχος για την Ελλάδα είναι 18% έναντι του 2005, οπότε το μερίδιο των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, συμπεριλαμβανομένης της υδροηλεκτρικής, ανήρχετο στο 8%. Η αύξηση του μεριδίου των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας είναι σημαντική. Για να το επιτύχει αυτό, η χώρα μας πρέπει να χαράξει ολοκληρωμένη στρατηγική. Η γεωμορφολογία της χώρας παρέχει μεγάλες δυνατότητες εκμετάλλευσης των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, οι οποίες καλύπτουν σήμερα ένα σχετικά μικρό μερίδιο των αναγκών σε ενέργεια. Μπορεί να δοθεί έμφαση, πέρα από την ηλιακή και την αιολική, και σε άλλες μορφές, όπως είναι η γεωθερμία και η βιομάζα. Οι τοπικές κοινωνίες πρέπει να συμμετέχουν σε αυτές τις διαδικασίες με σωστή πληροφόρηση για τα περιβαλλοντικά και οικονομικά οφέλη που αποφέρουν οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας.

Αν και με βάση τη νομοθεσία της Ευρωπαϊκής ΄Ενωσης, κάθε κράτος μέλος είναι μόνο αρμόδιο για την επιλογή των πηγών ενέργειας και του τόπου εγκατάστασης των μονάδων παραγωγής, η χρήση διαφόρων ορυκτών καυσίμων για την ηλεκτροπαραγωγή πολλαπλασιάζει την παραγωγή αερίων του θερμοκηπίου και εξουδετερώνει τις προσπάθειες μείωσης που καταβάλλουν οι λοιποί βιομηχανικοί και άλλοι κλάδοι για περιορισμό των αερίων του θερμοκηπίου. Είναι προς το συμφέρον της χώρας να στραφεί σε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και είναι θετικό ότι αυτή είναι η πολιτική της κυβέρνησης.

Έκτο. Υπάρχουν συγκεκριμένοι στόχοι τους οποίους πρέπει να πετύχουν τα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής ΄Ενωσης σε ό,τι αφορά και τα βιοκαύσιμα. Από ενεργειακή άποψη, τα βιοκαύσιμα θα μπορούσαν να συμβάλουν στη σταδιακή απεξάρτηση της ΄Ενωσης από τις εισαγόμενες πηγές ενέργειας. Έχουν σημασία στην χώρα μας και για τους αγρότες που καλλιεργούν π.χ. ζαχαρότευτλα. Πρέπει όμως να είμαστε προσεκτικοί στο θέμα των βιοκαυσίμων. Η μαζική χρήση τους ενδέχεται να έχει αρνητικές συνέπειες, τόσο περιβαλλοντικές όσο και κοινωνικές. Για παράδειγμα, κατά την παραγωγή τους, η κατανάλωση ενέργειας και η αντίστοιχη εκπομπή διοξειδίου του άνθρακα ενδέχεται να είναι μεγαλύτερη από την ενέργεια που υποτίθεται ότι εξοικονομείται κατά την τελική χρήση τους ως καύσιμη ύλη. Επίσης, η αναμενόμενη ραγδαία αύξηση της ζήτησής τους μπορεί να οδηγήσει στον επαναπροσδιορισμό του αγροτικού προγραμματισμού σε μια χώρα, δηλαδή στην εγκατάλειψη παραδοσιακών καλλιεργειών και στην αναζήτηση νέων καλλιεργήσιμων εκτάσεων, με αρνητικές συνέπειες στα οικοσυστήματα, αλλά και στην επάρκεια ορισμένων αγροτικών προϊόντων. Τα τροπικά δάση κινδυνεύουν να θυσιαστούν προς όφελος ενεργειακών καλλιεργειών. Επίσης, η αναμενόμενη άνοδος των τιμών, ως συνέπεια της ενεργειακής ζήτησης, σε πολλά αγροτικά είδη πρώτης ανάγκης θα δημιουργήσει σοβαρές κοινωνικές αναταράξεις σε φτωχές χώρες, γιατί δεν θα είναι δυνατή η εξασφάλιση τροφής για μεγάλα τμήματα του πληθυσμού. Από περιβαλλοντική άποψη, τα λεγόμενα βιοκαύσιμα δεύτερης γενιάς αναμένεται να έχουν καλύτερα αποτελέσματα. Γι’ αυτό εξάλλου το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο όρισε ότι τα βιοκαύσιμα πρέπει να είναι βιώσιμα. Η Επιτροπή στη δέσμη μέτρων της για το κλίμα και την ενέργεια έχει συμπεριλάβει την εισαγωγή αυστηρών κριτηρίων βιωσιμότητας και αειφορίας.

Έβδομο. Θα πρέπει να συνοδεύεται πάντα η πολιτική για την αντιμετώπιση των κλιματικών αλλαγών από σειρά μέτρων σε πολλούς τομείς. Αυτό θα σήμαινε π.χ. στον τομέα των μεταφορών αντιμετώπιση του κυκλοφοριακού, επιβολή ειδικού φόρου στους κατόχους αυτοκινήτων αναψυχής μεγάλου κυβισμού 4Χ4, κίνητρα για την απόσυρση των παλιών αυτοκινήτων και την ενίσχυση αγοράς φθηνών αυτοκινήτων, ώστε να ανανεωθεί ο στόλος με αυτοκίνητα καθαρής τεχνολογίας. Θα σήμαινε, επίσης, την αντιμετώπιση του προβλήματος των χωματερών. Θα σήμαινε την ενίσχυση της πράσινης επιχειρηματικότητας για πιο καθαρά προϊόντα. Θα σήμαινε διατήρηση όσο το δυνατόν πιο πολλών ελεύθερων χώρων πρασίνου.

Όγδοο. Μεγάλη σημασία, τέλος, έχει η ευαισθητοποίηση των πολιτών. Είναι καθήκον μας να καλλιεργήσουμε την οικολογική συνείδηση – οι γονείς στα παιδιά, οι δάσκαλοι στους μαθητές, οι πολιτικοί στους πολίτες. Σήμερα ο πολίτης εκφράζεται ως ψηφοφόρος και ως καταναλωτής. Η περιβαλλοντική ευαισθησία του αντανακλάται στις πολιτικές του επιλογές και στις καταναλωτικές του συνήθειες. Για να ανταποκριθούν στο γεγονός αυτό, τα κόμματα και οι επιχειρήσεις πρέπει να ενσωματώσουν το περιβάλλον στο μακροπρόθεσμο σχεδιασμό τους, στις πολιτικές τους, στην καθημερινή τους πρακτική. Ακόμη, μπορεί και πρέπει να διαδοθεί περισσότερο η περιβαλλοντική εκπαίδευση στα σχολεία. Σύμφωνα με στοιχεία που δημοσιεύθηκαν πρόσφατα, το περιβάλλον είναι προαιρετικό μάθημα στα σχολεία και ο αριθμός των μαθητών που το παρακολουθεί είναι πολύ μικρός, μόνο 7% των μαθητών του Γυμνασίου.

Τελειώνοντας, θα ήθελα να πω ότι χαίρομαι πραγματικά που περιβαλλοντικές ανησυχίες έχουν μπει για τα καλά στην πολιτική ζωή της χώρας μας. Η σημερινή εκδήλωση συμβάλλει στην προώθηση της περιβαλλοντικής πολιτικής συνείδησης στην Ελλάδα. Θα ήθελα να συγχαρώ, για μια ακόμη φορά, το Ινστιτούτο Δημοκρατίας Κωνσταντίνος Καραμανλής για την εξαιρετική πρωτοβουλία του. Το περιβάλλον, όπως και η δημοκρατία είναι άλλωστε δείγμα πολιτισμού. Περιβάλλον, Δημοκρατία, ανθρώπινα δικαιώματα και κοινωνική δικαιοσύνη είναι άρρηκτα συνδεδεμένα μεταξύ τους. Η Ελλάδα και εδώ οφείλει να είναι πάντα πρωτοπόρος.

ΣΤΑΥΡΟΣ ΔΗΜΑΣ
Επίτροπος Ε.Ε. για το Περιβάλλον

Ομιλία σε εκδήλωση που διοργάνωσε το «Ινστιτούτο Δημοκρατίας Κ. Καραμανλής» στις 22 Φεβρουαρίου 2008 στην Αθήνα

Αειφορία στα όρια της φύσης - Μια πρόταση βιώσιμης ανάπτυξης

2008-03-26T18:58:00.004+02:00

Η απάντηση στο κυρίαρχο δίλημμα της σύγχρονης εποχής «Περιβάλλον ή Ανάπτυξη» δόθηκε με την παραδοχή της Αειφορίας ως μιας «τρίτης» εναλλακτικής πρότασης. Αν η πρόοδος του ανθρώπου μπορεί να επιτευχθεί μόνο μέσα από την περιβαλλοντική υποβάθμιση και την καταστροφή όλων όσα στηρίζουν την οικονομική ανάπτυξη (περιβάλλον, φυσικοί πόροι, βιοποικιλότητα, κλίμα), τότε ασφαλώς αυτή η πρόοδος στερείται νομιμοποίησης. Πρέπει, λοιπόν, να επιδιωχθεί η εξεύρεση μιας εναλλακτικής λύσης που θα εγγυάται μια ανάπτυξη εντός των ορίων που ορίζει η φύση. Μια ανάπτυξη, δηλαδή, συμβατή με το σύστημα που τη στηρίζει.

Η διαφοροποίηση της παραδοχής της αειφόρου ανάπτυξης για το περιβάλλον από τις κυρίαρχες ως σήμερα αντιλήψεις συνίσταται στα εξής κρίσιμα σημεία:

1. Εισάγει την έννοια της ολοκληρωμένης θεώρησης οικονομικών, περιβαλλοντικών και κοινωνικών παραμέτρων και στόχων. Η ανάπτυξη για να γίνει βιώσιμη θα πρέπει αφενός να στηρίζεται στο φυσικό κεφάλαιο και αφετέρου να επιδιώκει την επίτευξη του στόχου της κοινωνικής ευημερίας. Η αρχή αυτή καθιστά την αειφορία κάτι περισσότερο από μια νέα αντίληψη για την οικολογική διαχείριση. Την καθιστά ένα «τρίτο» πολιτικό μοντέλο απάντηση στα κυρίαρχα ως σήμερα συστήματα που στηρίχτηκαν στην οικονομία της αγοράς αφενός και στον κρατικό παρεμβατισμό αφετέρου.

2. Εισάγει την έννοια της ολοκληρωμένης θεώρησης των περιβαλλοντικών συστημάτων. Τα μόνα σύνορα που είναι νοητά είναι τα σύνορα που θέτει η φύση. Που σημαίνει ότι διοικητικά, οικονομικά και πολιτικά όρια και δικαιοδοσίες, αλλά και τα εθνικά σύνορα σήμερα καταργούνται υπέρ των κυρίαρχων φυσικών ορίων. Η ολοκληρωμένη ανάπτυξη της υπαίθρου, αλλά και η διασυνοριακή συνεργασία, η «πράσινη» διπλωματία και η υδροδιπλωματία αποτελούν τις νέες προτεραιότητες της αειφορίας.

3. Εισάγει την έννοια της προσαρμογής της οικονομικής ανάπτυξης στα δεδομένα της φύσης. Που σημαίνει τον επανακαθορισμό των οικονομικών δραστηριοτήτων και την υιοθέτηση της αρχής της εξοικονόμησης των φυσικών πόρων και της ενέργειας, προκειμένου να αποκατασταθεί η συμβατότητα με τα φυσικά όρια και δεδομένα. Η αρχή αυτή παραπέμπει στην αναζήτηση νέων μορφών «πράσινης» ανάπτυξης, συμβατών με τους στόχους της οικολογικής ακεραιότητας.

Η παραδοχή της αειφορίας, λοιπόν, έρχεται να αποτελέσει μια εναλλακτική πολιτική πρόταση-απάντηση στα δύο μοντέλα ανάπτυξης που σημάδεψαν τον 20ό αιώνα και που συνδέθηκαν εξίσου με την οικολογική υποβάθμιση και τα μεγάλα περιβαλλοντικά αδιέξοδα του πλανήτη.

Ο κυρίαρχος στη σημερινή εποχή της παγκοσμιοποίησης δρόμος του οικονομικού φιλελευθερισμού εγγυάται βέβαια την οικονομική ανάπτυξη, στερείται όμως τόσο κοινωνικής όσο και οικολογικής νομιμοποίησης. Όπως εκ των υστέρων αποδεικνύεται, οι οικονομικές και κοινωνικές ανισότητες, όπως και τα οικολογικά προβλήματα, ενισχύθηκαν εκεί όπου έχει εφαρμοσθεί. Το νεοφιλελεύθερο μοντέλο, όμως, σκοντάφτει και σε ένα ακόμη σοβαρότερο σημείο. Υπόσχεται ευημερία για όλους, τη στιγμή που σήμερα είναι ευρέως γνωστό ότι με τους ρυθμούς που προχωρεί η επιθετική ανάπτυξη που επιβάλλει θα χρειάζονταν οι φυσικοί πόροι περίπου τριών πλανητών όπως η Γη, προκειμένου το σύνολο του πληθυσμού να απολαύσει τα ίδια επίπεδα ευημερίας με την πλούσια Δύση. Δεν αρκεί, με άλλα λόγια, το παγκόσμιο οικοσύστημα για να συντηρήσει τη σημερινή νεοφιλελεύθερη ανάπτυξη. Το κοινωνικό πρόταγμα της καθολικής ευημερίας που προβάλλει ο οικονομικός φιλελευθερισμός είναι συνεπώς κοινωνικά προσχηματικό και οικολογικά ατελέσφορο.

Από την άλλη μεριά, το μοντέλο του κρατικού παρεμβατισμού μπορεί να υπόσχεται σημαντικές επενδύσεις στο κοινωνικό κράτος δεν έχει όμως μεγάλα περιθώρια επιβίωσης στη σημερινή πραγματικότητα, όπως άλλωστε και η Ιστορία έχει διδάξει. Ο διεθνής ανταγωνισμός περιορίζει τον αναδιανεμητικό ρόλο του κράτους και εμποδίζει τις κοινωνικές επενδύσεις, ενώ η κατάργηση των συνόρων και η μεγάλη κινητικότητα εργασίας και κεφαλαίου οδηγούν το πρότυπο της εργασιακής ασφάλειας σε ύφεση και ανεργία. Το σημερινό αδιέξοδο αποτελεί μία ακόμη πρόκληση για την ανθρώπινη ευφυία. Η προοδευτική σκέψη ήδη προτείνει έναν τρίτο, εναλλακτικό δρόμο που, συνθέτοντας, γονιμοποιεί τις αρχές της αειφορίας με τη θετική εμπειρία και από τα δύο σημερινά οικονομικά συστήματα και δημιουργώντας έναν τρίτο δρόμο, που εξασφαλίζει την επίτευξη του στόχου της ισόρροπης οικονομικής, κοινωνικής και οικολογικής ανάπτυξης. Μιας ανάπτυξης, δηλαδή, με ανθρώπινο πρόσωπο, η οποία διατηρεί ακέραια τόσο τα κοινωνικά οράματα του σοσιαλισμού όσο και την ανάγκη της οικολογικής ισορροπίας και της διαχρονικής συντήρησης της ζωής στη γη.

ΙΩΑΝΝΗΣ ΜΥΛΟΠΟΥΛΟΣ
Καθηγητής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης

Το άρθρο δημοσιεύθηκε στο «ΒΗΜΑ ΙΔΕΩΝ» στις 7 Μαρτίου 2008, σελ. 17.

Η κλιματική αλλαγή αποτελεί κίνδυνο για την ασφάλεια

2008-03-26T18:49:00.004+02:00

Η Ευρωπαϊκή Ένωση χαρακτήρισε για πρώτη φορά την κλιματική αλλαγή ως απειλή για την ασφάλειά της. Η πολιτική για την αντιμετώπιση της υπερθέρμανσης του πλανήτη αποτελεί πλέον μέρος της πολιτικής ασφάλειάς της. Σε έκθεση του Χαβιέ Σολάνα και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής προς τους αρχηγούς κρατών και κυβερνήσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης τονίζονται οι σοβαρές απειλές από την αλλαγή του κλίματος. Η κλιματική πολιτική πρέπει να ακολουθείται στο εξής με περισσότερη σοβαρότητα, αναφέρεται στην έκθεση που δημοσιοποιήθηκε την Παρασκευή.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση είναι έτσι η πρώτη διεθνής ένωση κρατών, η οποία εντάσει τις συνέπειες της αλλαγής του κλίματος στην πολιτική ασφάλειάς της. Η κλιματική αλλαγή είναι σύμφωνα με την έκθεση ένας «πολλαπλασιαστής απειλών» που οξύνει τις εντάσεις. Τα συμφέροντα της Ευρώπης απειλούνται άμεσα. Ρητώς τονίζεται ότι υπάρχει συσχετισμός μεταξύ της υπερθέρμανσης του πλανήτη και του ανταγωνισμού για την προμήθεια πρώτων υλών.

Δεν είναι μόνο ότι θα μπορούσαν να ξεσπάσουν ένοπλες συγκρούσεις για τα ορυκτά καύσιμα. Αστάθεια μπορεί να προκληθεί κυρίως λόγω έλλειψης νερού και τροφίμων, λόγω πλημμυρών ή ξηρασίας. Σε ορισμένες περιοχές του πλανήτη το ποσοστό του πόσιμου νερού θα μειωθεί, σύμφωνα με την έκθεση, ως και 30%. Η έλλειψη αυτή νερού μπορεί να οδηγήσει σε αναταραχές και να πιέσει σε μεγάλο βαθμό εθνικές οικονομίες. Εκτός από την απώλεια εδαφών στις παράκτιες χώρες στην έκθεση προβλέπονται μετακινήσεις πληθυσμών στις χώρες που θα πληγούν περισσότερο, εσωτερικές αναταραχές καθώς η εκμετάλλευση της αστάθειας από ακραίες πολιτικές ή θρησκευτικές ομάδες.

Ο Χαβιέ Σολάνα δεν προτείνει συγκεκριμένα βήματα, προφανώς η έκθεση στοχεύει προς το παρόν να συγκεντρώσει την προσοχή στα προβλήματα αυτά. Η Ευρωπαϊκή Ένωση πρέπει να επεξεργαστεί εντονότερα το ρόλο της ως κινητήριας δύναμης στη διαμόρφωση κλιματικής πολιτικής, να προσανατολίσει τα κονδύλιά της στις συνέπειες της κλιματικής αλλαγής και να προετοιμαστεί για δραματικές αλλαγές σχετικά με την ασφάλειά της, δηλαδή για ενδυνάμωση της στρατιωτικής και πολιτικής προστασίας της. Η έκθεση απαιτεί πρωτίστως τη χάραξη μιας πολιτικής για την Αρκτική, για μια περιοχή δηλαδή στην οποία κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης θα μπορούσαν να εμπλακούν σε πιθανές εδαφικές συγκρούσεις σχετικά με την προμήθεια πρώτων υλών.

STEFAN KORNELIUS

Το άρθρο δημοσιεύθηκε στην Εφημερίδα «Süddeutsche Zeitung» στις 8-9 Μαρτίου 2008, σελ. 8

Η οικονομία του υδρογόνου

2008-03-26T18:35:00.005+02:00

Ουσιώδες στοιχείο της «αειφόρου ανάπτυξης» είναι αυτό της παραγωγής και κατανάλωσης ενέργειας. Οι ενεργειακές απαιτήσεις του πλανήτη είναι πρόβλημα δύσκολο και επιβεβλημένο, αφού, σύμφωνα με πολλούς αναλυτές, η ζήτηση ενέργειας ώς το 2050 θα είναι τριπλάσια της σημερινής. Τριπλάσιες θα είναι και οι απαιτήσεις σε «καθαρότητα».

Σήμερα η κύρια πηγή ενέργειας είναι τα ορυκτά καύσιμα. Η χρήση τους όμως καθίσταται όλο και περισσότερο προβληματική για δύο κυρίως λόγους:

1) εξαιτίας των επιπτώσεων της καύσης τους στο περιβάλλον (ατμοσφαιρική ρύπανση, όξινη βροχή, διάβρωση και, κυρίως, το φαινόμενο του θερμοκηπίου),

2) λόγω της διαφαινόμενης ραγδαίας μείωσης των αποθεμάτων τους, κυρίως του πετρελαίου.

Σε ό,τι αφορά το πρώτο θέμα η εκπομπή διοξειδίου του άνθρακα που συνοδεύει την καύση ορυκτών καυσίμων και η συσσώρευσή του στην ατμόσφαιρα έχει ως αποτέλεσμα την αύξηση της μέσης θερμοκρασίας του πλανήτη και συνεπακόλουθα δραματικές περιβαλλοντικές αλλαγές οι οποίες ήδη γίνονται αντιληπτές.

Σχετικά με το θέμα μείωσης των αποθεμάτων ορυκτών καυσίμων, οι περισσότεροι αναλυτές συγκλίνουν στο συμπέρασμα ότι τα εν λόγω αποθέματα θα εξαντληθούν σε λίγες δεκαετίες. Σε αυτό συμβάλλει η αύξηση της ζήτησης τα τελευταία χρόνια, λόγω των υψηλών ρυθμών ανάπτυξης της Κίνας και της Ινδίας.

Ο ενεργειακός φορέας ο οποίος ενδεχομένως θα αντικαταστήσει τα ορυκτά καύσιμα είναι το υδρογόνο. Η χρήση του θα γίνεται με κυψελίδες καυσίμου (fuel cells). Το φαινόμενο αυτό περιγράφεται με τον τίτλο «οικονομία του υδρογόνου». Το υδρογόνο είναι το μόνο καύσιμο το οποίο καιόμενο δεν παράγει ουδένα ρύπο ούτε διοξείδιο του άνθρακα. Οι κυψελίδες καυσίμου παρέχουν αποδόσεις σε ηλεκτρική ισχύ που είναι κατά πολύ μεγαλύτερες από αυτές των συμβατικών θερμικών μηχανών.

Για να μη συμβάλλει όμως στο φαινόμενο του θερμοκηπίου το χρησιμοποιούμενο υδρογόνο πρέπει να παράγεται από ανανεώσιμες πηγές ή πρώτες ύλες. Για παράδειγμα, από πλεονάζουσα ηλεκτρική ισχύ παραγόμενη από ανεμογεννήτριες ή φωτοβολταϊκά, από βιομάζα μέσω ενδιάμεσων προϊόντων όπως η βιο-αιθανόλη, το βιοαέριο, η μεθανόλη, κτλ. Κατάλληλες πηγές βιομάζας αποτελούν τα ενεργειακά φυτά και δένδρα, κατάλοιπα καλλιεργειών και αγροτοβιομηχανιών, κατάλοιπα δασικών εκμεταλλεύσεων, απόβλητα ζώων καθώς και αστικά και βιομηχανικά απόβλητα.

Εναλλακτικά, το υδρογόνο μπορεί να παραχθεί από ορυκτά καύσιμα, όπως το φυσικό αέριο, και να καταστεί περιβαλλοντικά φιλικό, με δέσμευση του παραγόμενου διοξειδίου του άνθρακα. Η διεργασία της δέσμευσης και αποθήκευσης του διοξειδίου του άνθρακα είναι πολύπλοκη και έχει μεγάλο κόστος.

Η οικονομία του υδρογόνου ενέχει σημαντικές αναπτυξιακές διαστάσεις και προοπτικές, κυρίως λόγω του τοπικού χαρακτήρα της παραγωγής ενέργειας (κατανεμημένα συστήματα), της τοπικής παραγωγής και επεξεργασίας πρώτων υλών (π.χ. βιομάζας) και της αξιοποίησης αποβλήτων και απορριμμάτων σε τοπικό επίπεδο. Οι δραστηριότητες αυτές καθώς και η απαιτούμενη ανάπτυξη δικτύων και υποδομών θα δημιουργήσουν νέες θέσεις εργασίας στον γεωργικό και βιομηχανικό τομέα, καθώς και πολλές ευκαιρίες ανάπτυξης τοπικών οικονομιών.

Από πολιτικής και κοινωνικής απόψεως, η οικονομία του υδρογόνου θα απαιτήσει ανάπτυξη των αναγκαίων τεχνολογιών και της υποδομής για την ευρεία χρήση του υδρογόνου ως φορέα ενέργειας. Η υλοποίηση αυτής της μετεξέλιξης σε παγκόσμιο επίπεδο θα εξαρτηθεί, σε μεγάλο βαθμό, από κυβερνητικές αποφάσεις. Η εξάρτηση των οικονομιών των αναπτυγμένων χωρών από άλλα κράτη- συχνά πολιτικά ασταθή-, η συνειδητοποίηση του συνολικού ή πραγματικού κόστους της χρήσης ορυκτών καυσίμων, η συνειδητοποίηση των κλιματικών αλλαγών και η ενεργοποίηση της κοινής γνώμης και του ιδιωτικού τομέα (σε επενδύσεις) θα συμβάλουν προς αυτή την κατεύθυνση.

ΞΕΝΟΦΩΝ ΒΕΡΥΚΙΟΣ
Καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Πατρών

To άρθρο δημοσιεύθηκε στο «ΒΗΜΑ ΙΔΕΩΝ» στις 7 Μαρτίου 2008, σελ. 18.

Το νερό είναι η ίδια η ζωή μας

2008-03-26T18:28:00.004+02:00

Για τα Ηνωμένα Έθνη η 22α Μαρτίου είναι η Παγκόσμια Ημέρα Νερού. Δεν περιμένουμε τη μέρα αυτή οι άνθρωποι να σταματήσουν τις ασχολίες τους για να τηρήσουν ένα λεπτό σιγής. Ίσως θα έπρεπε. Κάθε 20 δευτερόλεπτα ένα παιδί πεθαίνει από ασθένειες που σχετίζονται με την έλλειψη καθαρού νερού. Οι θάνατοι αυτοί προστίθενται στον εξωφρενικό αριθμό των ενάμισι εκατομμυρίων νέων ανθρώπων που χάνουν τη ζωή τους κάθε χρόνο.

Περισσότεροι από δυόμισι δισεκατομμύρια άνθρωποι στον κόσμο ζουν σε άθλιες συνθήκες υγιεινής. Το να τους προσφέρουμε βοήθεια δεν θα συμβάλλει μόνο στη μείωση των θανάτων, αλλά επίσης στην προστασία του περιβάλλοντος, στην ανάπτυξη και στην εξάλειψη της φτώχειας. Η επιτυχία του έργου μας σε αυτούς τους τομείς εξαρτάται κατά πολύ από το νερό.

Το νερό είναι απαραίτητο για την επιβίωση. Σε αντίθεση με το πετρέλαιο, δεν έχει υποκατάστατα. Σήμερα όμως τα αποθέματα του γλυκού νερού είναι περιορισμένα. Η αύξηση του πληθυσμού και οι κλιματικές αλλαγές θα επιδεινώσουν την κατάσταση. Όσο η παγκόσμια οικονομία αναπτύσσεται τόσο η δίψα για το νερό θα αυξάνεται.

Όπως συμβαίνει και με το πετρέλαιο, τα προβλήματα που δημιουργούνται εξαιτίας της ανεπάρκειας του νερού, έχουν την τάση να διασπείρονται εκτός συνόρων. Η Οργάνωση International Alert έχει εντοπίσει 46 χώρες, συνολικού πληθυσμού 2,7 δισεκατομμυρίων ανθρώπων, όπου η κλιματική αλλαγή και οι κρίσεις που σχετίζονται με το νερό δημιουργούν υψηλό κίνδυνο βίαιης σύγκρουσης. Πενήντα έξι χώρες, πληθυσμού 1,2 δισεκατομμυρίων ανθρώπων, διατρέχουν επίσης κίνδυνο πολιτικής αστάθειας. Οι χώρες αυτές φιλοξενούν τον μισό ανθρώπινο πληθυσμό.

Το νερό δεν είναι ένα ζήτημα φτωχών ή πλούσιων, Βορρά ή Νότου. Η Κίνα εκτρέπει εκατοντάδες εκατομμύρια κυβικά μέτρα νερό προς το Πεκίνο ενόψει των Ολυμπιακών Αγώνων. Ωστόσο, τα επόμενα χρόνια οι ελλείψεις νερού αναμένεται να συνεχιστούν. Στη Βόρειο Αμερική, ο επιβλητικός ποταμός Κολοράντο σπάνια φτάνει μέχρι τη θάλασσα. Τα άγχος του νερού επηρεάζει το ένα τρίτο των Ηνωμένων Πολιτειών και το ένα πέμπτο της Ισπανίας.

Το δίκτυο ύδρευσης της Λίμνης του Τσαντ, στην κεντρική Αφρική, εξυπηρετεί περίπου 30 εκατομμύρια ανθρώπους. Ωστόσο τα τελευταία 30 χρόνια, συρρικνώθηκε στο ένα δέκατο του αρχικού μεγέθους του, λόγω της ξηρασίας, της κλιματικής αλλαγής, της κακοδιαχείρισης και της υπερκατανάλωσης. Κατά την επίσκεψή μου στη Βραζιλία, το φθινόπωρο, χρειάστηκε να ακυρώσω ένα ταξίδι σε μεγάλο παραπόταμο του Αμαζόνιου γιατί είχε στερέψει.

Πέρασα την περσινή χρονιά, κρούοντας τον κώδωνα του κινδύνου για την κλιματική αλλαγή. Αποτέλεσμα αυτής της επιμονής ήταν ο «Οδικός Χάρτης του Μπαλί» που καθορίζει την πορεία διαπραγματεύσεων προς την υιοθέτηση ενός νομικά δεσμευτικού συμφώνου που θα περιορίζει τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου. Το σύμφωνο θα τεθεί σε ισχύ με τη λήξη του Πρωτοκόλλου του Κιότο το 2012. Φέτος, θα κάνω μια παρόμοια προσπάθεια ευαισθητοποίησης της κοινής γνώμης για τους Αναπτυξιακούς Στόχους της Χιλιετίας.

Μεταξύ άλλων, οι Αναπτυξιακοί Στόχοι της Χιλιετίας περιλαμβάνουν τη μείωση στο μισό, μέχρι το 2015, όσων δεν έχουν ασφαλή πρόσβαση στο νερό. Το ζήτημα αυτό είναι κρίσιμης σημασίας. Για τα προβλήματα της υγείας και ανάπτυξης που αντιμετωπίζουν οι φτωχότεροι συνάνθρωποί μας αλλά και για τις αυξανόμενες τιμές των τροφίμων και την υποβάθμιση του περιβάλλοντος κοινός παρονομαστής συχνά αποδεικνύεται το νερό.

Φέτος το Σεπτέμβριο, θα συγκαλέσω στη Νέα Υόρκη μια σύνοδο υψηλόβαθμων αξιωματούχων από όλο τον κόσμο με θέμα την υλοποίηση των Στόχων, ιδιαίτερα στην Αφρική. Στο μεσοδιάστημα πρέπει να αρχίσουμε να σκεφτόμαστε για τις καλύτερες στρατηγικές όσον αφορά τη διαχείριση, την αποδοτική χρήση και τη δίκαιη κατανομή του νερού. Αυτό προϋποθέτει όχι μόνο τη συνεργασία με τις κυβερνήσεις αλλά επίσης τη συνεργασία με την κοινωνία των πολιτών, κάθε άνθρωπο ξεχωριστά και τον ιδιωτικό τομέα.

Είμαστε στην αρχή μιας περιόδου αφύπνισης. Υπάρχουν, ιδιαίτερα στον ιδιωτικό τομέα, μερικές ενθαρρυντικές ενδείξεις. Για πολύ καιρό ο κόσμος θεωρούσε ένοχες τις επιχειρήσεις. Τα φουγάρα των σταθμών παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας μολύνουν τον αέρα. Τα βιομηχανικά απόβλητα ρυπαίνουν τα ποτάμια. Ωστόσο, αυτό αλλάζει. Σήμερα, όλο και περισσότερο, οι επιχειρήσεις εργάζονται για να γίνουν περισσότερο μέρος της λύσης παρά του προβλήματος.

Αυτό το μήνα, τα μέλη του Παγκόσμιου Συμβολαίου του ΟΗΕ, της μεγαλύτερης δηλαδή εθελοντικής επιχειρηματικής πρωτοβουλίας, συναντήθηκαν στη Νέα Υόρκη με θέμα το νερό. Η αξία των εταιρειών που εκπροσωπήθηκαν αποτιμάται σε περίπου ενάμισι τρισεκατομμύριο δολάρια. Οι εταιρείες αυτές απασχολούν υπαλλήλους σε περίπου 200 χώρες. Το κεντρικό θέμα της συνάντησης ήταν το πώς θα περάσουμε από την απλή χρήση του νερού στη διαχείρισή του. Αυτό προϋποθέτει τη δέσμευση των Ηνωμένων Εθνών, των κυβερνήσεων και της κοινωνίας των πολιτών.

Κάθε ταξίδι αποτελείται από χιλιάδες μικρά βήματα. Μια μεγάλη εταιρεία κλωστοϋφαντουργίας αναφέρθηκε στον τρόπο με τον οποίο συνεργάστηκε με τις τοπικές κυβερνήσεις και τους αγρότες για την προστασία του νερού που χρησιμοποιείται στη βαμβακοκαλλιέργεια. Ένας σχεδιαστής ρούχων σχεδιάζει να αλλάξει τις ετικέτες στα τζιν, ζητώντας μας να τα πλένουμε με κρύο νερό και να τα απλώνουμε για να στεγνώσουν. Είναι ένα βήμα για την εξοικονόμηση νερού. Το ξέρω. Είναι μια σταγόνα στον ωκεανό. Όμως αυτή η πρώτη σταγόνα που θα δημιουργήσει το κύμα των αλλαγών.

ΜΠΑΝ ΚΙ ΜΟΥΝ
Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ

Το άρθρο δημοσιεύθηκε στην Εφημερίδα «Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ» στις 22 Μαρτίου 2008, σελ. 12.