Hagen rundt huset og huset i hagen

Elegant og enkel

2013-07-29T08:00:00.000+02:00

Nøkkeroser høyrer vel til nokre av dei vakraste blomane i planteverda, så enkel og elegant. Den enkle forma er ikkje tilfeldig, for i lag med liljer og magnolia er blomen veldig enkelt oppbygd, den manglar nemleg den vanlege delinga mellom begerblad og kronblad.

Det finst både kvite, gule og raude nøkkeroser, og med nyansar av desse. Det er hardføre planter som klarar seg godt i ein hagedam berre nokre få vilkår er oppfylt. Dei trivst best med røtene i leirhaldig substrat og vil helst ha stilleståande vatn, så fontene er ein dårleg kombinasjon i lag med nøkkeroser. Dammen bør heller ikkje botnfryse, så det krever minimum ein meters dybde på ein hagedam i kalde strøk. Skulle dammen vere for grunn går det an å oppbevare nøkkerosa fuktig og kaldt innandørs f.eks i ei bøtte med litt vatn i ein kald kjellar.

Me planta nøkkerose i dammen vår i fjor, men først i år kom den med blom og langt berre ein. Og eg angrar ikkje, det er ei vakker plante som eg gler meg til blir eit blikkfang midt i dammen. At nøkkerose som mange andre prydplanter også kan etast er jo også eit pluss.

Pryd og nytte hand i hand

2013-07-22T10:02:00.000+02:00

Det er ofte vanleg å dele hagen inn i ulike avdelingar, der prydhagen ofte er nermast huset og nyttevekst delen er lengst bort. På denne måten kan det bli ei lita amerikareise å finne seg litt salat til maten, og dermed så blir den kanskje gløymt der den står lengst borte i hagen. Grunnen til denne avstanden er at mange ikkje ser på grønsaker som vakre nok til å kunne vere ein del av prydhagen, mykje skyldast det tradisjonelle synet på ein hage full av vakre blomsterplanter. Heldigvis ser det ut til at dette er på veg å endre seg, det er blitt eit større fokus på å bruke jordflekken utanfor huset til å dyrke matvekstar. Men det er ingen grunn til å gi slepp på det vakre av den grunn, det finst mange vakre planter som både har prydverdi og nytteverdi.

Blomkarse (Tropaeolum majus) er vel kjent for dei fleste og er god som eit
pepperaktig innslag i salaten.

Blomen på kornblomst (Cantaurea cyanus) er fin som eit fargerikt innslag i

salaten

Rosafarga løvetann (Taraxacum pseudoroseum) er vakker i hagen og spede blad
om våren er god i salaten.

Prærieløk (Allium cernuum, 'Pink Giant') med blomar som eit nyttårsfyrverkeri er

vakker og blad og løk kan nyttast til mat.

Nattogdag (Viola tricolor) er ein nøysom, og vakker plante der blomen er fullt
etandes og kandiserte fiolblomar kan nyttast som kakepynt.

At ein kan ete bladlilje (Hosta sp.) er vel ukjent for dei fleste, men samanrulla
blad om våren kan tilberedast som asparges.

Ei hardfør ert med namnet Winterkefen er ein av dei få matertene som også har
vakre tofarga blomar, her får ein verkeleg både pryd og nytte.

Ein grønnkål variant med det flotte namnet Nero di Toscana kan fint brukast som
ei kontrastplante til meir fargesterke blomeplantar, at den er proppfull av
vitaminar og jern er eit fint tilegg.

"Norwegian summer"

2013-07-13T23:37:00.000+02:00

Winterkefen, ei hardfør ert som kan

både brukast til pryd og nytte.

I skrivande stund regnar det, vekslar mellom duskregn og høljregn, eigentleg veldig typisk at det regnar på denne tida av året. Riddarsporene står på birstepunktet til å blomstre, høgreeiste og stranke, men regnet tvingar dei ut av posisjon, men eg bryr meg ikkje, dei ser flotte ut uansett om dei er litt rufsete.

Det er blitt lenge sidan eg har skreve her inne, mest fordi tida ikkje har strukke til. I tilegg så må eg innrømme at hagegleda fikk seg ein knekk i år. Vinteren var hard og brutal, tok knekken på mange planter, planter eg har kjent frå dei var frø, og gitt godt stell til dei vart høge kjemper, som f.eks gjerdesolhatten med sine to meter. Kanskje det mest trasige er alle urtene i urtehagen som ikkje klarte vinteren, t.o.m hardføre planter som oregano og mynter gikk ut. Det blir som å ha mista gode sommargjester, dei som kjem årvisst kvart år, viser seg frå si beste side og ikkje krev så mykje tilbake.

Men eg gir meg ikkje så lett, eg har vestlandsblod i årene og dette har vore gjennom harde vintrar før, her er det berre å brette opp ermene og sjå forandringane som ein ny moglegheit, ein moglegheit til å plante nye spennande planter.

Mykje av våren og forsommaren har gått til sårpleie, opne sår i bed har blitt midlertidig fylt med eittårige sommarplanter i påvente av meir permanente løysingar. Heldigvis sådde eg mange forskjellige spennande stauder i vinter, og desse har no spirt og vil på sikt gi mange nye planter.

Ei stor trøyst er at det har vore godt veksevær så langt i sommar, fin balanse mellom temperatur og fukt har gjeve god vekst for stauder, urter og grønnsaker som byrjar å vise seg frå si beste side.

Blomkarse i kålfeltet

Pastinakk som har overvintra, dekorativ og vil gi

frø

Del av grønnsaksfeltet med fiberduktunnel og telt som
beskyttar bønner og selleri mot kaldt sommarvær

Blå kongo potet og bondebønne

Ljos, varme og levande jord

2013-04-26T16:25:00.001+02:00

Vinteren har endeleg måtte vike for våren, men enno er det tele i jorda slik at det begrensar seg kva ein kan byrje med ute. Inne i kjellaren derimot har våren allereie kome godt i gang med flittig hjelp frå ein vårhungrig kar, og småplantane struttar av vekstkraft. Oppskrifta her er ganske enkel, rikeleg med ljos, varme, men ikkje for varmt og bruke den beste jorda ein får tak i. Og akkurat jord kan ein vel ikkje kalle det ein vanlegvis får kjøpt i sekk og blir kalla vekstjord, såjord, hagejord, staudejord ja, "you name it". Felles for alle desse produkta er at dei er basert på torv frå myr som har lite å gjere i ein hage. Dette er verken miljøvennleg eller berekraftig, og er ein storindustri som gjer store inngrep i sårbare myrområder. I Storbritannia har dei lenge hatt ein aksjon som heiter "no peat", og dermed har det dukka opp andre alternativ på markedet. Her i noreg finst det få alternativ, men Randesund Planteskole tilbyr eit alternativ som heiter Ø-kompost som er kompost av lupiner og lin, er Debio godkjent og har ein heilt annan jordstruktur enn den torvbaserte. Me bestilte oss like greitt ein heil palle i år. Prisen var høg i forhold til torvbasert vekstjord, dessverre så kostar det ofte meir å vere miljøvennleg, men når det betalar seg i form av sunne planter og godt samvit så er det verdt prisen.

Så her i garden går det plantesyssel med mange planter som skal plantast om i god og levande jord.

Utsyn frå kjøkenglaset

2013-04-08T15:30:00.000+02:00

Måtte finne meg ein ny plass ved frokostbordet i morges, sola kikka opp over fjellet og rett inn gjennom vindauget og traff meg rett i fleisen. Elskar sola, men ikkje når den treff meg i augene og alt du ser er berre lys. Dermed så vart eg sitjane på ein plass eg vanlegvis ikkje sit, med utsyn i eit anna glas, litt pussig, men det gav eit nytt perspektiv på landskapet rundt og eg vart bokstavleg bergtatt.

Garden vår ligg i eit knutepunkt mellom to dalar slik at det er fjell på nesten alle kantar, og då snakkar eg om verkelege fjell og Storhornet er kjempa av dei alle. Den stig som ein mektig pukkel rett i det naturlege synsfeltet og ein kan ikkje la vere å leggje merke til det. Og det var dette fjellet som gjorde meg bergtatt i morges, sjølv om eg ser det nesten kvar dag, så var det nok sjølve perspektivet som bergtok meg. Storhornet var bada i sol og med kjøkenglaset som ramme vart det eit flott syn. Tenk å vere så heldig å ha noko slikt å kvile blikket på mens ein et sin frokost, eg har nok funne plassen min både ved bordet og sånn ellers.

Vintersyslar og hage i fugleperspektiv

2013-02-22T10:28:00.000+01:00

Blitt så altfor lenge sidan eg har skreve på bloggen min no, men det vil på ingen måtar sei at det ikkje føregår noko her i Håvardgarden på denne tida av året. Tempoet er nok litt annarleis no enn når kvikksølvet ligg mellom 10 og 25 grader pluss, men tankane sviv i hovudet og nye idear poppar opp rett som det er.

På denne tida av året blir frøkatalogar saumfart og nye spennande frø blir bestillt inn, mange er blitt stamgjestar, nokre er nye, og andre er eksotiske handla på impuls. Drøymen om den perfekte våren, den perfekte sommaren og den heilt ulitimate pryd, grønnsaks og urte-hagen viser seg klart og tydeleg for meg. Kall meg gjerne ein drøymar, men vil heller vere det enn ein drøymelaus beinhard realist.

Det er ikkje berre på frøstadiet det blir planlagt, også større prosjekt er på gang. I samband med dette vart flybilder på nettet leita fram på gislink.no og her vart eg overraska over å finne oppdaterte bilder tatt i sommar. Det var utruleg artig å sjå hagen vår i fugleperspektiv, arbeidet dei siste åra viser tydelege spor.

Huset med hagen og urtehagen med sitt mønster

Framande frå Sør-Amerika

2012-10-29T18:00:00.000+01:00

Eg synes det er spennande å prøve å dyrke noko nytt av både pryd og nyttevekstar, og i år hadde eg grønnsaker frå Sør-Amerika som tema. For det er ikkje berre potet og tomat som har sitt opphav herifrå, nei det finst eit utal av forskjellige vekstar. Nokre av desse kan ein attpåtil dyrke på friland i det nordiske klimaet då dei som poteta er tilpassa eit relativt barskt klima.

Gjennom Plantearven med planteklubben for potet og grønnsaker fikk eg tak i frø av quinoa (Chenopodium quinoa), knollar av oca (Oxalis tuberosa) og ulluco (Ullucus tuberosus). Quinoa vart sådd på friland i mai og oca og ulluco vart forkultivert innandørs i april og planta ut når faren for frost var over.

Quinoa tilhøyrer meldefamilien (Chenopodiaceae) og er ein slektning til dei meir kjende grønnsakene; rødbete, mangold, spinat, hagemelde (Artiplex hortensis) og Stolt-Henrik (Chenopodium bonus-henricus). Tradisjonelt har quinoa vore dyrka som ein kornvekst, der frøa er malt til mjøl, men i dag er den vel mest kjent som eit alternativ til ris i ein karbofattig diett. Frøa er proteinrike og har ein protein samansetning som er veldig gunstig. Personleg likar eg den og godt som ei bladplante til bruk i f.eks ein salat, har mykje same smaken som sin slektning meldestokk (Chenopodium album). Quinoa er lite kravstor, og er som sine slektningar lett å dyrke på all salgs jord. Blomen legg ein nesten ikkje merke til og eg vart overrsaka når eg såg at det var modent frø i topppen.

Oca tilhøyrer gauksyrefamilien (Oxalidaceae) og det er lett å sjå med sine karakteristiske kløverlikande blad slik som vår norske art gauksyre (Oxalis acetocella). Til forskjell frå denne arten er det ikkje dei sure blada som er det interessante med oca, nei her er det rotknollane ein er ute etter. For oca dannar nokre knollar som liknar på nokre avstumpa gulrøter. Eg har enno ikkje smakt dei, men dei skal ha ein litt syrleg smak og kan tilberedast både kokt, baka, steikt, sursylta eller rå. Oca er på lik linje med potet ei lite kravstor plante og er i heimlanda dyrka opp i 4000 m høgde. Ein vesentleg forskjell frå potet er at den først dannar knollar når daglengda blir kortare, og med det aukar faren for frostskade og dermed stopp i veksten. Eg opplevde dette i år, men heldigvis hadde det danna seg nokre knollar, og til neste år skal eg dekke den betre på hausten. Oca blir planta på same måten som potet ved at ein setter knollane i jorda, men sidan den krev ein lenger sesong enn potet kan det vere ein fordel å drive den inne på våren og plante ut når faren for frost er over. Den har ikkje store krav til jorda, men set nok mykje dei same krava som potet, ei heller litt sandete jord enn ei leirhalding.

Ulluco er den tredje framande planta frå Sør- Amerika eg prøvde å dyrke i år. På lik linje med Oca dannar denne og knollar på røttene. Desse skal ha eit kvitt til sitrongult kjøtt og ein nøtteaktig smak, og skal vere best i kokt form. Ulluco kan ha variasjon i forma på knollane, alt frå runde til avlange, og fargen på skalet kan vere gul, rosa, rød, purpur eller fleirfarga. Den kan dyrkast på same måte som potet og oca, og i hemlanda blir ofte både potet, oca og ulluco dyrka på det same jordstykket. Ulluco har same eigenskapen som oca at den danna knollar på røtene først når daglengda blir kortare. Dette gjer den veldig utsatt for tidleg frost, og det var ikkje store avlinga eg fikk i år då første frostnatta kom allerede tidleg i september. Til neste år vil eg nok dyrke denne under fiberduk for å skape eit betre mikroklima og forlenge sesongen. Ulluco er ein slekning av Malabarspinat og dei saftige blada kan og nyttast som ei bladplante for lett koking.

For dei som ynskjer meir informasjon om ukjende etandes planter frå Sør-Amerika kan eg anbefale å ta ein kikk i boka Lost crops of the Incas .

Til slutt kan eg jo nemne som ein kuriositet at eg har unghøner av rasen Araucana i hønsehuset, dette er ein rase frå Sør-Amerika og som det andre fargerike herifrå legg desse egg med turkisfarga skal, ikkje så ulik fargen til skalet på ulluco.

Til venstre i biletet er Quinoa, øvst er oca og nederst

er nokre få knollar av ulluco.

Årets avling!

2012-10-27T08:30:00.000+02:00

Smakfull gulrot

I skrivande stund lavar snøen ned og dette markerar på ein måte slutten for hageåret, men det gjer ingenting når ein veit at årets avling er i hus. Urter er tørka, frysen er full av bær og rotgrønnsakene er komen i hus.

Sesongen i år har vore kort, kom liksom ikkje heilt i gang, kald vind frå nord førte til at temperaturen haldt seg nede og lite nedbør i vår satte ein bremsar på veksten. Men det har vore eit godt potetår, me fikk ein skikkeleg stor avling med flotte poteter og er nok sjølvforsynt og vel så det i år og. Dei andre rotgrønnsakene gav og ei fin avling, så no kan me lage oss deilig purè av svartrot eller pastinakk som er eit godt fylgje til div kjøtrettar.

Stor og fin pastinakk

Vitaminrike og giftfrie grønnsaker

Kvitlauk i lange baner

2012-10-16T09:40:00.000+02:00

Eg fikk endelig tak i kvitlauk i år og då attpåtil økologisk kvitlauk gjennom firmaet Solhatt. Dette er kvitlauk av sorten Vallelado som skal vere eigna for nordiske forhold. Eg bestillte ein kilo og vart overraska over kor mykje det vart ut av denne mengda, heile fem rader på ca 4,5 m, så det blir forhåpentlegvis ein del kvitlauk ut av det.

Det er relativt enkelt å dyrke kvitlauk. Det som er viktig å passe på er å ha ein sort som eignar seg for nordiske forhold, då dette generelt er ei varmekrevjande plante. Kvitlauk dannar som kjent mange fedd i ein løk, og det er desse einskilds fedda ein set i jorda om hausten. Året etter har desse danna nye løkar med mange fedd. Kvitlauk likar seg best i ei lett og næringsrik jord på ein solrik stad. For meir detaljar kring dyrking av kvitlauk kan du besøke Agropub.

Kvitlauk er jo kjend både for sine kulinariske og medisinske verknader og skal vel hjelpe mot det meste. Diktet Ita kvitløk til Jørgen Gravvold gir ei grei oppsummering av kva kvitlauken kan hjelpe mot.

Ita kvitløk

Veit du kva som e nytt i bøgden

I mylla Årnes og Åsgårdhøgden?
Veit du kva som e heilt på
moten?
Jau: Ita kvitløk te du e på gråten!
E du vindfoill og klein i magå?
Ita kvitløk og slepp tu plagå!
Doindra pulsen langt over nitti?
Ita kvitløk, så bli du kvitt di!
He du tannverk og ilt i haua?
Ita kvitløk da, før du daua!
Riv du deg på ein ruståt spikar.

Ita kvitløk, så bli det likar.
E du skranglåt og toinn og
mager?
Ita kvitløk, så bli du fager!
Står det stilt for deg inkvainn
gongja?
Ita kvitløk, så kjem å åinna!
Trur du bussinn ska komm og ta
deg?
Ita kvitløk, så vil’n’kje ha deg!
Kjøp ein pose før bua stengje.
Ita kvitløk og leva lengje!
Slepp tu banskræk og ståk og
blei-skift.
Ita kvitløk, og leva ogift!

Snakk om veksekraft!

2012-09-05T14:14:00.000+02:00

Eg prøver meg for første gong på dyrking av gresskar og har heile sommaren vore spent på om det kom til å bli nokon avling. Gresskar er ein varmekrevjande vekst og varme er ikkje det den nordiske sommaren er bortskjemd med. Så for å betre på dette vart det bygd ein solfangar som eg har skreve om i eit tidlegare innlegg. I tillegg vart det lagt opp ein komposthaug med fersk kompost, grastorver, hesteskit og gamalt høy, så alt skulle liggje til rette for god vekst. Men det såg lenge mørkt ut, nordavinden har jobba hardt med å halde sommartemperaturen nede og samstundes halde regnet borte. Lenge såg det ut til at det ikkje kom til å bli noko gresskar på oss. Men dyrking i den nordiske sommaren kan og vere full av overraskingar, for litt varme og regn var det som skulle til for å redde gresskaravlinga. Og for ein veksekraft! Gresskarplantene satte i gang med å vekse så ein kunne sjå forskjell frå dag til dag, det var nesten som dei geipa til meg og sa "tvila du på oss". Og bileta under sier vel sitt, sjølv den mest puslete planta kan bli stor og kraftig berre den får gode vilkår. Så det er ingen grunn til å tvile på at det går an å dyrke i den nordiske sommaren.

Gresskarplantene 18 juli.

Dei same gresskarplantene 20 august.

Innimellom alle blada ligg det eit gresskar og ventar

Klatrehjelm, eller kanskje slynghjelm

2012-08-25T10:21:00.000+02:00

På tross av bloggtittelen så skal eg på ingen måte skrive eit innlegg om ein fantastisk klatrehjelm til beskyttelse av hovudet når ein heng i tau på veg oppetter ei fjellside. Nei, planter opptar meg meir så her handlar det om ein mørk skjønnheit som blomtrar for fyrste gongen i hagen vår.

Det er ikkje mange år sidan eg vart klar over at storhjelmslekta også innheld artar som har eigenskapen at dei kan slynge seg. Aconitum hemsleyanum 'Red Wine' er ein av artane som har denne eigenskapen og det er ei vakker plante med eit litt mystisk slør over seg. Blomen har den typiske storhjelm fasongen, men fargen skil seg frå den vanlege blå varianten med ein mørk burgunder farge. Men den største skilnaden er veksemåten der den slynger seg oppetter klatrestativet.

Arten skal vere omlag like herdig (ca H7) som vanleg storhjelm, og vil demed klare seg i store delar av landet. Som mange av dei andre artane i slekta likar den seg i eit fuktig miljø med humusrik jord. Samstundes så treng den varme for vekst og bløming, så den ideelle plassen er der den har føtna i skyggen og hovudet i sola. I min hage står den i øybedet midt på plenen der det er rikeleg med sol. Jorda er heller ikkje spesielt næringsrik og det ser ikkje ut til å ha redusert verken vekst eller bløming.

Silkebygg

2012-07-23T08:00:00.000+02:00

Silkebygg (Hordeum jubatum) eller det lokale svært dekkande namnet "Squirrel Tail" (Ekornhale) er eit vakkert gras når aksa svaiar i vinden.

Dette graset høyrer naturleg heime i vestlege delar av USA, men har spreidd seg og er vanleg i det meste av USA. Her til lands blir det nytta som eit prydgras, og med sine svært dekorative aks har det absolutt ein prydverdi.

Silkebygg trivst både på våte og tørre stader, og ein interessant eigenskap er salttoleransen som gjer at det overlever langs veg (på tross av vegsalt) og på kystnære stader der andre planter kjem til kort. Samanlikna med mange andre prydgras er det ei ganske beskjeden plante på ca 40 cm med liten prydverdi utanom aksa. Graset er fleirårig med kort levetid, men rekk som oftast å så seg før det går ut slik at ein er sikra nye planter.

I min hage har det fått plass i "øybedet" midt på plenen, her er det rikeleg med sol og relativt tørt, men dette ser ikkje ut til å vere eit hinder for vakker blomstring.

Fang sola!

2012-07-20T13:57:00.001+02:00

Ein fin måte å lage eit godt mikroklima for sarte vekster og samstundes få nytte avfall frå hagen, er å lage ein solfangar. Eg laga meg ein slik i vår ved hjelp av kvist og kvast frå årets vedhogst. Prinsippet går ut på å nytte den tjukkaste delen av greinene til å lage ei støtte for riset som utgjer veggen. For å utnytte solvarmen best får solfangaren ein svak bue som vender mot sør.

Inntil solfangaren kan ein lage eit kompostbed som består av kvister, gras, gamal kompost ol. og dekkje med gamalt høy eller gras. Her er det fint å plante f.eks squash, gresskar eller andre vekstar som krev varme og næring.

Solfangar og kompostbed med gresskar

Nytt dei tjukkaste greinene til å lage støtte for riset

Kom på besøk!

2012-07-06T08:03:00.000+02:00

Hageselskapet har laga ein søkbar database med besøkshagar rundt om kring i landet. Her kan alle som har lyst på besøk legge inn sin hage under ulike kategoriar. Eg har registrert hagen vår og tar gjerne i mot besøk ved avtale. Ellers så vil hagen vere open den 12 august under 1000 åpne hager arrangementet.

Sargenteple-sjeldan å sjå

2012-07-05T22:01:00.001+02:00

Sargenteple (Malus toringo var. sargentii) ser eg ikkje ofte til salgs i hagesenter. Eg var så heldig å kome over nokre eksemplar for nokre år sidan, og i vår/sommar blømde dei for fyrste gongen. Det forundrar meg at dette treet/busken ikkje er meir vanleg for eit meir anvendleg og vakker busk/tre skal ein leite lenge etter. Sargenteple er hardfør (H6), tåler mykje vind og kan formast antan til ein busk eller eit lite tre (ca 2m høgt) i tillegg så har det ein vakker bløming tidleg på sommaren. Her kan du lese meir om sargenteple.

La humla suse

2012-02-27T08:00:00.000+01:00

Det er vel ein kjent sak at variert kost er viktig for god helse. Men dette ser ut til å ikkje berre gjelde oss mennesker, men også våre viktigaste pollineringsinsekt bier og humler har behov for variasjon i kosten.

I Nord-Amerika har birøktarane opplevd at biene på uforklarlegvis plutseleg forlet bikubar fulle av larver, honning og pollen. Denne massive biedøden (Colony Collapse Disorder) har fått store konsekvensar for matprodusentane. Biene aleine sikrar avlingar til næringsmiddelindustrien for 15 milliardar dollar årleg, så det er klart at dette får konsekvensar.

Men det er håp i sikte, for eit eksperiment utført av franske forskarar har kanskje gitt nokre svar på denne gåta. Det kan sjå ut til at den massive biedøden skuldast rett og slett for lite variasjon i kosten kombinert med stress. Alt er som kjent stort i Amerika, og det gjeld ikkje minst innanfor matproduksjon. På store plantasjar av appelsiner og mandlar blir store trailerar med bikubar kjørt inn, og dermed blir biene "tvinga" til å ha eit einsidig kosthold og berre ein pollentype om gongen. Denne einsidige kosten og stress på grunn av stadig flytting gjer at biene får redusert immunforsvar og døyr.

Dessverre så er det ikkje berre tambiene som har det vanskeleg i dagens einsidige landskap, både villbier og humler har gått tilbake dei siste åra. Mykje av årsaka til dette er at artsrike slåtteenger blir meir og meir sjeldan. Desse engene har vore ei viktig matkjelde for humler og bier, og når desse forsvinn må dei sjå seg om etter nye sankeområder. Og det er her du som hageeigar kan vere ein reddande engel, for det har vist seg at bier og humler gjør det godt i eit variert hagelandskap. Men då er det ikkje ein strigla plen som teller, men heller fargerike bed som inviterar til eit biologisk mangfald. Humler, bier og sommarfuglar blir tiltrekt av kløver, valurt, oksetunge, løvemunn, revebjelle, kornblomst, knoppurt, og mange krydderuter slik som lavendel, isop, oregano, timian m.fl.

På tampen kan det vere verdt å nemne at problemet med biedøden og sviktande pollinering er blitt eit alvorleg problem. Det er blitt så alvorleg at Europaparlamentet vedtok ein bieresolusjon i november 2011 for å redde pollineringen av 84 % av planteartene i europa, og det er jo forståeleg når bienes årlege arbeid representerar 170 milliardar kroner for Europa. Oss hageeigarar får heller nøye oss med verdien av å høyre humla suse.

Under snøen er våren

2012-02-09T21:39:00.000+01:00

Vinteren har så langt vore skiftande, berre det siste døgnet har det veksla frå - 6 til + 5 grader. Men snøen ligg framleis som ei kvit beskytttande dyne over alle plantene i hagen, og det er vanskeleg å førestille seg at om nokre månader vil det sjå heilt annarleis ut. Eg er ikkje glad i vinteren og er lei av den før den har begynt, og på denne tida av året lengtar eg verkeleg mot vår. Men vinteren kan og ha sine fine dagar, med klår himmel, luft som riv litt i nasen og eit fantastisk lys.

Ein organisk brann

2011-11-28T22:39:00.001+01:00

Korgpil (for det meste Salix viminalis) er ei fantastisk plante med ein utruleg vilje til å vekse, berre på ein kort sommar kan den strekke seg over to meter. I tillegg er den nyttig og dekorativ. Nyttig i form av at den kan anvendast til mange bruksgjenstandar og pynteting, korger i mange variantar, gjerder , klatrestativ og lysthus. Dekorativ er den både som levande og i tørka tilstand. Det å ta seg ein tur ut i den skarpe haustlufta og hauste pil, nyte dei flotte fargane på pilekvistane som står som ein kontrast mot alt det grå, ja det gir ein ekstra piff i den mørke tida.

Rader av pil klar til å haustast, frå vesntre ser me Raud Belgier,

Gullpil og Raud Amerikaner

Raud Amerikaner i nærmare augesyn.

Ferdig sortert pil klar til å tørkast eller oppbevarast ute

for bruk i frisk tilstand

Det kjem ein ny vår!

2011-11-15T22:49:00.001+01:00

Ja heldigvis så er det ein vår å sjå fram til, og no i den mørkaste tida kan det vere fint å kunne gjere noko som bere bod om at det kjem ein ny vår. Og då er det vel nesten ingenting som passar betre enn å så. Mange vil vel sei at denne tida på året ikkje er den rette, men for nokre planter er det nettopp det. Mange frø av stauder, buskar og tre treng ein kuldeperiode for å bryte frøkvila og spirer best ved å bli sådd om hausten/vinteren og plassert ute under snøen .

Eg pleier å kjøpe inn mykje frø på hausten (okt/nov) og har frøsåing som ein fin romjulsyssel. Dessverre er det få frøfirma i Noreg som tilbyr frø av stauder, buskar og tre, og dei som finst har ikkje akkurat det mest spenstige utvalget. Men heldigvis så opnar internett opp for å kunne handle frø med mange ulike frøfirma. Her er det pengar å spare i tillegg til at ein kan drive fram mange spennande artar som ikkje er å få i vanlege hagesenter. Eg har handla frø på internett i mange år og har etterkvart funne nokre frøfirma som eg held meg til, både fordi eg er fornøyd og fordi dei har eit bra utvalg av frø.

Chiltern Seeds eit britisk firma som har utruleg mykje spennande, og det ser ut til at dei held god frøkvalitet. Mottoet deira er "Grow something new from seed" og dette passar godt då dei har eit stort utval av frø frå mange ukjente planter. Dei gir ut to katalogar, ein med frø av prydvekstar ein med frø av grønnsaker, minuset er det ikkje er bilder i katalogen, og det same gjeld tildels for nettsida.

Jelitto er eit tysk firma som har frø av mange ulike planter. Dette firmaet virkar som eit veldig seriøst firma som set kvalitet høgt, men dette avspeglar seg også i eit relativt høgt prisnivå. På den andre sida så får ein mange frø for pengane. Nettsida er grei å navigere i og det er bilder for mange av artane. Eg har veldig gode erfaringar med frø frå dette firmaet.

B and T world seeds er eit firma eg først stifta bekjentskap med i år. Dei har ein stor søkbar database og ser ut til å tilby frø frå utruleg mange forskjellige planter. Minuset er ei litt rotete nettside, få bilder og det ser ut til at databasen ikkje har sanntid informasjon om frø er tilgjengleg eller ikkje, så det kan ta tid før ein får bestillt vare.

Impecta Handels er eit svensk firma som eg har handla med i mange år, har mykje forskjellig både frø til stauder, urter, eksotiske planter, trer og buskar. Firmaet gir ut ein god katalog med bilder og det er lett å finne fram på nettsida. For den meir entusiastiske staude såaren er kanskje utvalget litt snevert.

I tillegg til desse kommersielle firma så finst det og mange bytegrupper ein kan melde seg inn i, f.eks Sällskapet Trädgårdsamatörerna tilbyr ei slik tjeneste der ein får tak i frø til ein billig peng.

Til slutt vil eg berre gjere oppmerksom på at det er importreglar på frø, ein har lov til å bestille opptil 50 posjonspakningar i kvar sending og har sendingen verdi over 200 må ein betale norsk moms og toll. Så det er pengar å spare på å heller legge inn fleire bestillinar under 200 kr eller spørre om firmaet kan dele opp ein større sending. Ikkje alle firma er like "ærlege" på verdi av sendinga slik at ein slepp å betale norsk moms sjølv om sendinga er over 200 kr.

Ny sauerase til gards

2011-11-01T22:48:00.000+01:00

Etter to nødslaktingar under lambinga i vår bestemte me oss for at no var det slutt på å ha sau av typen Norsk Kvit Sau. I haust vart difor heile flokken sendt til slakt og sauer av rasen gammalnorsk spelsau vart kjøpt inn. Håpet er at desse skal ha mindre problem under lambing, ha ein meir generell beitepreferanse og kunne gi oss skinn av god kvalitet. Det gjenstår å sjå korleis dette går, men så langt er me godt fornød med den nye flokken, det er rolege, tillitsfulle og flotte dyr som eg synest passar betre inn i forhold til våre tankar kring det å drive gard. Du kan lese meir om gamalnorsk spelsau her

Haustblomstrande druer

2011-10-10T21:37:00.001+02:00

Me er no kome eit godt stykke ut på hausten, men framleis er det ein del planter som held ut på tross av at me har hatt nokre frostnetter. Spesielt klaseormedrue (Actea racemosa syn. Cimicifuga racemosa) står der med spir av skum og sprer ein fantastisk deilig lukt rundt seg. Skulle me vere så heldige å få nokre glimt av sol, så tar det ikkje lang tid før spira er dekka med svoltne sommmarfuglar.

Klaseormedrue er ei dekorativ plante, spesielt den mørkblada ('Atropurpurea') varianten utgjer ei fin kontrastplante bakerst i ein studerabatt. På grunn av sin seine blomstring er det ikkje alltid at blomstrane rekk å sprette ut før frosten kjem og tar knekken på den. Alikevel så er den dekorativ med sine vakre blad og stive aks dekka med det som kan sjå ut som små druer. Klaseormedrue veks naturleg i lauvskogar i Nord-Amerika og Canada og trivst difor best i halvskugge der jorda er jamnt fuktig, ein for tørr plassering vil ofte føre til at bladspissane tørkar inn. På den andre sida vil plassering i halvskugge ofte føre til at blomstringa kjem seint igang. Eg har difor plassert mine planter i full sol utan at dette så langt har påverka blomstring eller generell trivsel på ein negativ måte, men så har ikkje dei siste sommrane akkurat vore spesielt tørre.

Klaseormedrue er ikkje berre til pryd, men og til nytte. Den har vore brukt som medisinplante både hjå innfødde amerikanarar og nybyggjarar i Nord-Amerika. Det er ei typisk kvinneurt som hjelper på plager både i den fruktbare delen av livet og i overgangen til den ufruktbare. Du kan lese meir om klaseormedrue sine medisinske bruk her.

Fargerike papirvengjer

2011-09-27T09:15:00.000+02:00

På hausten når alle villblomane har avslutta sin fargeprakt er det framleis ein del planter som blømer i hagen. Mange av desse plantane vil stetta hungeren etter nektar hjå sommarfuglane som kan virre rundt i stort mangfold i hagen om hausten. Sommarfuglbusken (Buddleja davidii) har jo nettopp fått sitt navn på grunn av dette, men det er og andre planter som verkar tiltrekkjande, til dømes etasjeblomst (Monarda didyma), oktoberbergknapp (Sedum spectabile) og høstfloks (Phlox paniculata).

Ein admiralsommefugl som leskar seg på etasjeblomst

Ein neslesommarfugl som finn seg litt myntenektar

Ein perlemorvinge som varmar seg i sola

Då det våte element kom på plass i hagen

2011-09-14T11:36:00.000+02:00

Store delar av sommaren i år gikk med til å få på plass ein etterlengta hagedam. Eg byrja allereie i fjor haust å planleggje dette, til og med søknad til kommunen vart sendt inn så alt vart gjort slik det skulle.

Me tok til på prosjektet med godt mot og arbeidslyst, men innsåg etter kvart at dette kom til å ta tid. Etter kort tid med graving oppdaga me at der det djupaste partiet skulle vere, var det kun eit tynt lag med matjord før ein kom ned på morenemassar nesten like hardt som fjell. Me byrja difor å tenke at her måtte me bruke sterkare lut, og ein minigravar dukka opp i tankane. Men det skulle vise seg å bli vanskeleg både å få låne ein slik og ingen av oss hadde erfaring med å bruke ei slik maskin. Det enda med at me brukte hakke, spett og spade for å grave ut heile dammen, og i ettertid tenker eg at det var den mest skånsome måten å gjere det på. Etter ein intens innspurt mot "1000 åpne hager" arrangementet så klarte me å få dammen ferdig, og eg må sjølv innrømme at eg er godt fornøyd med resultatet. Heilt ferdig er den ikkje, det gjenstår ein del planting både i og rundt dammen samt utsetjing av gullfisk, men det tar eg etterkvart.

Forma på dammen vart først markert med ein hageslange

Grastorva vart fjerna og så starta storarbeidet

Duk, vatn og mange lass med stein komen på plass.

Ein bekk måtte me jo og ha.

Endeleg ferdig

Kosleg med sildring frå bekken

Grøne vitaminbomber

2011-09-13T08:00:00.002+02:00

Regn kan ha sine fordelar og ulemper, eg for min del skulle ynskja at sola hadde vist seg litt i sommar. Det har rett og slett bøtta ned med vatn frå oven. Alt regnet har resultert i ein veldig frodig hage, med planter som er store og kraftige, men samstundes har regnet passa på å velte dei overende slik at dei ligg meir enn dei står. Men det finst og andre planter som har satt stor pris på å fråtse i vatn, nemleg grønnsakene. Det har ikkje vore nokre begrensingar i veksten og no står dei der struttande, grøne og fulle av vitaminar og ventar på at me skal setja tennene i dei.

Dill og grønnkål med det flotte namnet; Nero di Toscana precoce

Løk og kålfeltet som struttar av frodigheit

Får

i kål

Solsikke som lyser mot sola og ein squashblomst som ventar på visitt av ei humle

Hagegleda

2011-09-09T09:43:00.000+02:00

Når eg antan har jobba med tankegods, gårdsarbeid eller hatt ein lang dag i hagen likar eg godt å ta meg ein runde i hagen for å sjå på alle plantene, ta på, lukte på og gjerne smake. Då føler eg roen legg seg over meg alle bekymringar forsvinn som dugg for sola og skuldrane senker seg. Det er og kjekt å kunne løfte blikket og sjå kva ein har fått til, kor rommet rundt ein har forandra seg. Ofte er det slik at ein fort gløymer korleis det var og ikkje set pris på det ein har fått til og berre tenker på det som skulle ha vore gjort. Det er sjeldan ein er fornøyd med alt, men desto viktigare er det å setje pris på det ein er fornøyd med. I hagen min er det fortsatt mykje som ikkje er slik eg vil ha det, men så dukkar det opp eit stykke av eit bed som ein verkeleg er fornøyd med. Det som er så spennande når ein dekorerar med levande planter er dei stadige skiftningane, det som kan sjå ut som ein mislykka beplantning kan plutseleg vise seg å vere svært så vellukka. Hagen skiftar form og farge gjennom vår, sommar, haust, vinter og år.

Albarose og salvie (Salvia nemorosa)

kler karandre godt

Riddersporer (Delphinium) og mjølkeklokke

(Campanula lactiflora)

Blåtopp (Molinia caerulea) stryk seg oppetter

Kyss meg over gjerdet (Rudbeckia laciniata)

Sjokoladekosmos (Cosmos atrosanguineus)

rusar seg med tobakk (Nicotiana sylvestris)