Hasan Sarı

Diyet Rejiminden Diktatörlük Rejimine

2011-02-23T00:31:00.000-08:00

http://www.hasansari.com.tr/

İnsanoğlu tüm yönleri ile ele alındığında adeta bir çarpıklıklar ve karşıtlıklar eseri gibi önümüze çıkıyor. Bu bir nevi post-modern bir hali ortaya çıkartıyor. Düzen ile düzensizliğin; temiz kıyafet ile pejmürdeliğin, duygu karmaşasından bir ruh halinin en katı yaşanılışına kadar uzayıp gitmekte.

Bireyi çözümlenmesi zor bir problem haline dönüştüren asıl etken ise “ortam”dır. Ortam; insanı, kendisine dair bir algı geliştirmeye iten ve zorlayan bir güce sahiptir. Birey ortam içinde bu güce direnç göstererek ya kendisine dayatılan şekli giyinir ya da kendi kalıbını muhafaza etmeye çalışır.

Ortam, ayrıca, günümüzde, kamusal alana dâhil olma süreçlerini de kapsamaktadır. Moda, alışveriş, tüketim toplumu gibi işin estetik ve ticari boyutundan, siyaset ve iktidar ilişkileri gibi yönetme veya yönetilme alanına kadar geniş bir yelpazede insanı içine çekmeye çalışır.

Bireyi en zayıf noktasından yakalayan baskı, iştahıdır. Bu iştah, direk midesi ile ilintili olabileceği gibi diğer tarafta gözü ve ihtirasları ile de oldukça yakın ilişki içindedir. İştahın sorumlu olduğu alan midedir. Midenin keyfiyetle doldurulması, afiyetle ağırlanması ve zaruretle de bunun devam ettirilmesi gerekir.

Midenin aşırı doldurulması beraberinde bünyede sorunları getirir: Aşırı kilo alma, mide hazımsızlığı, gece uykularının kaçması; yorgunluk, halsizlik ve başka fiziksel ve biyolojik sorunlar ortaya çıkar.

Midenin, iştahın kölesi olmaktan kurtulması için, yani, mideyi özgürleştirme çabası gereğince diyet uygulanır. Bu birey için biyolojik bir rejimdir. Yani; insanın birinci derecedeki bir ihtiyacına karşı kendi iradesiyle kendine karşı geliştirdiği bir rejim: Aşırılıktan kaçınma, hareket özgürlüğüne yeniden kavuşma. Esasen biyolojik bir özgürlük hamlesidir bu.

İştahın ve ihtirasların bireyi kamusal alanda önce aşırılıklara yöneltmesi ve ardından da yine geri adım atmasına sebep olan bazı baskıları bulunmaktadır. Bu baskının adı estetiktir. Aşırı kilolu insanlar modanın deyimiyle; ilgi çekici olmayan, güzel görünmeyen, beğenilmeyen ve ideal elbise kalıplarına sığmayan insanlardır. Beğenilmemek ve ideal kalıplara sığmamak… İnsan için kahredici bir haldir.

Estetik kaygılardan kurtulma adına girişilen rejim mücadelesinin yanında bir de bireyler iktidar ilişkileri içinde giriştikleri özgürleşme çabalarını sergilerler. Burada amaç daha çok zihinsel özgürlüğü fiziksel davranışlar ile sergileyebilmektir.

Bunun için darbeler planlanır, hamleler yapılır ve iktidara bir şekilde oturulur. Mısır, Hindistan, Lübnan, Ürdün, Fas, Cezayir, Libya, Gana gibi ülkeler esasen yarım asır önce bireysel hak ve özgürlükleri uğruna iştahlı ve ihtiraslı bir şekilde hamlelerde bulundular.

Fakat gelinen son noktada, halklar ve topluluklar, “kendi kendini yönetme” hakkını elde ettiklerinde, bu hak taleplerinin gerçekleşmesinin boş bir hayal, bu uğurda döktükleri kanların ziyan ve geldikleri durumun ise perişan olduğunu fark ettiler.

Zira tüm bu özgürlük girişimleri beraberinde daha katı diktatörlükleri oluşturdu. Öyle ki Tunus’un ilk Cumhurbaşkanı Habib Bourguiba makama seçildiği ilk günden itibaren, kendisini o makama getiren psikolojik ve kolektif güç ve etkinin tam tersine bir yönetim sergilemekten uzak durmadı.

İslam’ın etkisiyle Cumhurbaşkanı seçilmesine rağmen, yönetim felsefesini; “İslam’la ilgilenmek gibi bir amacım olmazdı. Ne zaman ki İslam bizimle ilgilenmeye başladı o zaman ben de İslam’la ilgilenmeye başladım” diyerek kazanılmış bir zafere nasıl sırt dönüleceğini tüm dünyaya göstermiş oldu.

Benzer diğer uygulamalar yukarıda ismini verdiğim ülkelerde hemen hemen aynı tarzda cereyan etti.

Böylece, birinci derecede insanın zihinsel ve fiziksel özgürlükleri için girişilen mücadelede gelinen noktada diktatörlüğün estetik algılayışı -olmaz demeyin- topluma yeni fakat dar bir kalıp biçmektedir.

Diktatörlük rejimi ile yönetimi elinde bulunduran ayrıcalıklı kesim, varlığını devam ettirebilmek için toplumsal bir diyete başvurarak, bu diyete katılmayanları rejim tehlikesi olarak algılayıp, âleme ibret olsun diye hazmetmeden sindirme yolunu tercih etmiştir.

Benzer uygulamaları biz de, çok partili hayata geçtiğimiz yıllarda Demokrat Parti’nin on yıllık bir süre sonunda nasıl sindirildiğini görerek şahit olduk. Diktatörlük rejimi, aşırı iştah ve hırsları toplum içinde belirli bir zümreye saltanat etme uygulamasından başka bir şey değildir.

2002 yılından itibaren AK Parti ile ülkemizde ve şimdilerde de yine Afrika ile Orta Doğu ülkelerinde diktatörlüğe karşı girişilen mücadele, vücudun, organizmanın ve devlet denilen bedenin içinde birçok başka unsurun da var olduğunu gösterme çabasıdır. Bu unsurların derdi, biyolojik, psikolojik ve fiziksel varlıklarını özgürce yaşayabilmedir.

Tabi bu arzu ilerde aşırılığa kaçıp, geçmişin hüzünlü hayallerini ihtiras haline getirip “bir zamanlar bizi ezmiştiniz” diyerek eski rejime karşı getirecekleri yeni rejimi “hazımsızlık üzerine inşa edilen sindirme” anlayışına çevirmemeleri gerekmektedir.

Aksi halde aşırı kilo ve baskılardan kurtulan birey ve toplum yeniden kilo alarak hantallaşacak ve yeni baskılar oluşturarak diktatörlüğe dönüşecektir.

Siyasete Karşı Sanat

2011-02-06T07:00:00.000-08:00

Sanatın, özellikle, halklar üzerindeki yadsınamaz güçlerinden birisi de kaçınılmaz olarak onlar üzerindeki birleştirici bir gücünün olmasıdır. Kimi zaman geçmişten referans edilen bir temsil, bugün ile yarınları inşa etme adına yeniden harmanlanarak topluma ve bireylere arz edilir. Böylece kolektif bir bilincin oluşumuyla beraber, birlikte olmanın, birlikte yaşamanın da ortak değerleri gün yüzüne çıkartılır.

Sanat aynı zamanda modernleşmenin de önünü açan; yenilikleri icat eder gibi onları toplumun huzurunda en güzel çeyiz sandıklarının açılması gibi sergiler. Bireyler de sandıktan en beğendiklerini alırlar, üretilen el emeği ile bireysel yaşamları arasında köprüler kurarak, duygusallıktan yoğrulmuşmuş bir aidiyet bağı geliştirirler.

Böylece sanat, toplumdaki farklı guruplarca üretilen bir ürün olsa da yine de toplumun genelini ilgilendiren bir sorumluluk ile daha iyiye erişmenin, daha özgün düşünceler üretmenin ve daha bütünleyici bir tarafı ile toplumu kucaklayan bir niteliğe bürünür. Tüm bu sanatsal çabalar esnasında ise sanatçı da içinde yaşadığı toplumun ortak tarihi içinde kendi pozisyonunu tayin eder.

Sanatçı, taşıdığı tarihi sorumluluğu ve ortaya koyduğu eseriyle toplumdan hiçbir kesimi dışlamamaya ciddi özen göstererek, aykırı düşüncelerde olanları bile incitmeden taşıdığını iddia ettiği ulvi düşünceyi topluma aktarır. Bu esnada kullandığı dil ise ürettiği sanat eserinin niteliğine göre şekillendirilmiş olup “biz ve ötekiler” denilen bir ayrıma sapmamaya özen gösterir. Zira eğrisiyle veya doğrusuyla sanatçı olan kişi artık toplumun belli bir tarihine mal olmuştur: Bu “topluma mal olma” sorumluluğu hiç de göz ardı edilemeyecek bir durumdur.

Kurtuluş Savaşı’ndan sonra Ankara’da kurulan Cumhuriyet ile birlikte Yenişehir muhiti adeta sanatsal etkinliklerin en yoğun olarak yaşandığı bir yer olma özelliğindedir. Bir zamanlar cephede kurşun sesinden başka ses işitmeyen yeni cumhuriyetin yönetici kadroları artık batı tarzında inşa etikleri salonlarında gramofonlarından dönemin yüksek sanat eserlerini dinleyerek, balolar düzenlemekteydiler.

Yeni kurulan cumhuriyet ilk ciddi çalışmalarını sanat eserleri oluşturma üzerine odaklandırıyordu. Zira sanatın toplumu eğitmede, geliştirmede, muasır medeniyetler seviyesine çıkarmada üstlenebileceği rol modernleşme için hayati önem taşımaktaydı.

Gelinen süreçte ise Anadolu’nun birçok ilinde orkestralar halkın hiç de bilmediği bir müzik türünden zorunlu katlımlar ile konserler vermeye başladı. Bu konserlerde amaç gelişmişlik için klasik sanatlarımızın yerine daha gelişmiş olan Batı türündeki sanat eserlerini yerleştirilerek tüm halkımızın da bunlara aşina olmasını sağlamaktı. Böylece yurdumuzda sanat, siyasetin yapmakta zorlandığı işlevi görecek ve ortak bir ulus teşekkülü için gerekli olan zihni etkinlikleri sağlayarak ortak bilinç geliştirecekti. Bu durum da zaten, ulus devlet olabilmenin olmazlarından biriydi.

Nasıl ki cumhuriyetin ilk yıllarında çok partili hayat tehir edilmiş ise, çok sesliliğin yeni devletin organları arasındaki uyumu sağlamada sıkıntılar çıkartacağı düşünülmekteydi. Buna bağlı olarak da eskiye dair özlemleri olanların bu özlemlerini harekete geçirebilecekleri ortamları oluşturacakları düşünülmekteydi. Sanat da aynı şekilde çok seslilikten sakındırılarak resmi ideolojinin yanında yer aldı. Sanat, özgün düşünce ve üretimden yoksun olarak mevcut olanın destekçisi konumunda yer alarak “tek seslilik” ile birlikte özgünlükten ziyade “dair”lik ile üretildi.

Demokratik yapılarda siyaset ötekisini üretmeyi ister. Herhangi bir siyasi kimlik kendisini var kılabilmek için kendinden olmayan bir siyasi görüşe ihtiyaç duyar. Söylemlerinin meşruluk zeminini kendisinden olmayan bu öteki siyasi kimliğin “kendince” zaafları üzerine geliştirir. Böylece rakibini eleştirirken aslında kendisini övmüş olur. Bu bakımdan siyaset ötekilerin, aykırı olanların, farklı olanların siyaset arenasında olmasından rahatsızmış gibi görünse de aslında onları o arenada görmek ister. Dolayısıyla siyaset tekelcilikten çok özgün ve özgür diğer siyasi görüşlerin de sahada olmasını ister. İktidar-muhalefet ilişkileri bu gerçeğin kaçınılmaz ifadesidir.

Sanatta da özgünlük son derece önemlidir. Sanat bir bakıma her türlü duygu ve düşüncelerin özgür ve özgün biçimde, baskı altında olmadan kendini ifade edebilmesi için çırpınır durur. Yâda öyle görünür.

Yukarıda ifade etmeye çalıştığım sanat ve siyasete dair bazı genel tanımlamalar hem evrensel gibi algılanabilir hem de ülkemizde iki binli yıllara gelinceye kadar böyleymiş şeklinde yorumlanabilir.

Siyasetin, siyasal kimliklerinin ötekilere olan ihtiyacının aslında abartılı bir demokrasi tanımı olduğunu ilkin Refah-Yol hükümetinde ardından da “muhafazakâr demokrasi” hareketinde gördük. Demek ki siyasal alanda kavramsal olarak tanımlanmış şekliyle tam demokrasi çok da geçerli bir şey değilmiş. “Aşırı demokrasi” çok fazla bilgili olmayan halkın iktidarı ele geçirmesiyle devletin bekasını zedeleyecek bir melun şey haline gelebiliyormuş.

Diğer tarafta ise “sanat özgürlüktür” sloganları arasına sıkıştırılmış; “özgürlük elimde olan gücü ve imkânları ben kullanabildiğim müddetçe size layıktır” mesajlarını da taşımaktaydı.

Geldiğimiz noktada farklı sosyal yapılarda yer alan bireylerin özgün iradelerinin “iradenin varlığı üzerinden” düşünüldüğünde dahi eşit olmayacağı; “mankenlik ile çobanlık” mesleğinin bireysel irade ile açıklanamayacağı yine siyaset söylemleri üzerinden sanatçı duruşuyla ifade edildi. Aslında mesaj “türküden operaya” yönlendirilmek istenen halka açık bir tarihi hatırlatma idi: “Modernleşme ve gelişme için bizi takip etmelisin”. Zira sen henüz bu dünyanın “gelişmişliğine” ayak uyduracak kadar “evrimini” tamamlamış bir insan değilsin.

Manken-çoban polemiği içeriksel olarak farklı siyasi tartışma alanlarına kaydırıldığından yukarıdaki evrimini tamamlayamamış insan yaftası satır aralarında kaybolup gitti. Son günlerde ise satır aralarından yeniden gün yüzüne çıkartılan bu anlayış, yine sanat camiasından üretildi: Resmi ideolojinin karşısında yer alanlar aslında “akıllı insanlar” değildir, denildi.

Böylece sanat siyasetin sahasına girerek, siyasal bir atmosferde sanatsal ifadeleri yani –sözde- özgür ifadeleri üretmeye kalkıştı. Siyasetin dahi her türlü çirkinlik olarak addedilen söylemlerinin hedefinde siyaset ile iştigal halinde olanlar yer alır. Yani siyaset kullandığı siyasal dil gereğince “halkı olumsuz ifadeler” ile betimlemeye ve tanımlamaya kalkışmaz. Bunun siyasi ahlaka sığmayacağını bilir. Fakat sanat, bu ahlaksızlığı “kendinde görerek” kralın soytarılığına soyunarak, siyasetin dahi yapmadığını yaparak halkı karşısına alır ve olumsuz sanat dilini halka yönlendirir.

Aslında gelinen bu nokta, ülkemizde ciddi bir fikir üretme krizinin varlığını gözler önüne sermektedir. Hakaret yapma, ithamlarda bulunma, karalama, iftira atma ister siyasetten gelsin ister sanat çevrelerinden tükenmişliğin, çaresizliğin ve biz artık “bittik” demenin örtük bir dilidir.

Yeniden fikir bazında canlanmak ve bireyselliğimiz ile varlığımıza delalet eden değerlerimizi rencide etmeden, cümle âleme de rezil olmadan, tarihe karşı da saygınlığımızı yitirmeden iktidarından muhalefetine, sanat camiasından akademik kesime kadar eski ve kadim düşüncelerimizi yeniden üretmemizin vakti geldi kanısındayım.

Toplumsal Sınıflar ve Oluşum Süreçleri

2011-01-25T00:10:00.000-08:00

Birinci Bölüm

Şüphesiz toplum birbirinden oldukça farklı yapıları bir arada barındıran organik bir alandır. Hareketlilik toplumun en belirgin özelliklerinden birisidir. Düşünce, ekonomi, kültür ve sanat ile siyaset topluma hareketlilik kazandıran başlıca etmenlerdir. Zira her bir etmenin çevresinde kümelenen bireyler belli oranda kendi zayıflıklarını gidermek, diğer tarafta da benliklerine dair bir ispat ile bu kümelenmeye dâhil olurlar.

Toplumsal sınıfların belirgin bir şekilde ortaya çıkışı hemen hemen dünyanın her tarafında ve her devrinde gözükmüştür. Dış müdahaleleri bir tarafa bırakacak olursak toplumların zaman içinde yükselip çökmesinin arkasında da bu sınıf hareketleri yer almaktadır. Sınıflar arası çatışma, güç ilişkileri, iktidarı ve otoriteyi ele geçirme mücadeleleri toplumların istikbalini ortaya koymuştur.

Batı toplumlarındaki sınıf yapısı milattan önceden beri var olagelmiştir. Her dönemin kendine has belirgin sınıf yapısını oluşturan özellik, belli sınıflar arasındaki egemenlik mücadelesi idi. Bu yazıda Batı toplumlarındaki sınıfları ortaya koymada dönemin genel düşünce sistemlerinin toplumların yapılanmalarına ve şekillenmelerine olan etkisi de izah edilmeye çalışılacaktır.

Batı’da milattan önceki devirde putperestlik ve bunun yanında da kâhinlik anlayışı gelişmişti. Putperestlikte tapınılan putların birbirlerine olan üstünlük sembolizmi putlara tapanlar arasında da belirgin bir farklılaşmayı beraberinde getirmiştir. Ayrıca kâhinlerin toplumu ilgilendiren hayati konularda danışılan baş mihmandarlar olması kâhinlik kurumunu da yine toplum içinde ayrıcalıklı bir hale getirmiştir.

Yunan toplumu felsefe ile tanışınca daha sistemli bir düşünce geliştirmeye başladırlar. Eflatun, insanı tanımaya dair Grek felsefesinin zirvesinde “insanı düşünen ve konuşan bir hayvan” olarak belirterek “cumhuriyet” adlı yapıtında bu çıkışın temelinde yer alan genel düşüncesini de ortaya koymuştur. Böylece insan tanımlanmakta ve insandan yola çıkarak da dönemin toplumsal yapısı şekillendirilmekteydi.

Eflatun’un “konuşan ve düşünen hayvan” diye tanımladığı insan olgusunun arka planında aslında bireyden teşekkül bir anlamdan daha çok toplumu ifade etmeye meyilli bir anlayış yer almaktaydı. “Hayvan” nitelemesi insanın yaratılışından farklı olarak onun “içgüdülerini” belirtmeye yönelikti. Dahası içgüdüler akıl ve şuur ile kontrol edilemeyen bir kuvvettir insan için. Bu öyle bir kuvvettir ki insanı birçok eylemlerine doğru yönelten ve hareket ettirendir.

İçgüdülere karşı ise insanda bir de “akıl” unsuru yer almaktadır. Zira aklın varlığı tanımda geçen “konuşan ve düşünen” tabirine denk gelmektedir. Aklın insanda en belirgin görüntüsü harekete geçmede karar verirken ortaya çıkıp çıkmaması ile ilgilidir. Kimi halde akıl bir hüküm vermek isteyen insana yardımcı olurken bazen de içgüdülerin kuvvetine boyun eğerek insanın davranışlarında gözükmez. Dolayısıyla akıl davranışlar arasında bir “tercih” ortaya koyarak insanı seçeneklerden kendisine en uygun olanını tercih etmeye yöneltir. Fakat içgüdüler ise sadece doyurulmayı isteyerek insanı boyunduruk altına alarak aklı ile değil (insanın sosyal yönünü ihmal ederek) tamamen kişisel, egoist ve bencil bir davranışa sevk eder. Böylece içgüdüler insanın biyolojik varlığı ile psikolojik ihtiraslarını başkalarını düşünmemeksizin, her türlü ahlak ve dini yaptırıma karşı gelerek karşılamaya çalışır.

Eflatun burada şunu belirtir: “İnsan biri itici diğeri de yöneltici olmak üzere” iki güç/kuvvet tarafından hareket ettirilir. İtici güç içgüdülerle, yöneltici güç ise akıl ile ifade edilir. Bu iki kuvvet insanda bir arada yer alır ve sürekli olarak çatışma hali içinde olur. İnsan bu kuvvetler ile giriştiği mücadeleyi ömrü boyunca devam ettirtir.

Gelinen noktada ise Eflatun insanı felsefesinde üç bölüme ayırır: Aklın idealize edilmiş ve doğru ile iyi olandan yana oluş hikmet yönü, içgüdülerle ilgili olan ve daha çok insanın fiziksel varlığına denk düşen gazab-i yönü ve üçüncü olarak da yine içgüdülerle ilgili olup fakat daha çok biyolojik ve psikolojik ihtiyaçların ihtiras boyutuna geldiği şehvet yönü Eflatun’un insan hakkındaki temel bölümlemeleridir.

Eflatun bu üç bölümü bir biri arasında denk bir dağıtıma tabi tutmaz. Zira aralarında bir üstünlük mertebesi oluşturur. Böylece insanın hikmet yönü en sütte yer alırken ikinci sırada gazabi yönü gelmektedir. Son olarak ise insanın şehvet yönü gelmekte ve insanın bu tarafı bir kişide baskın ve egemen olduğu takdirde insanların olması gereken ideal yapılarına göre en alt sınıfında yer alır.

Eflatun felsefesinin devamında şu görüşü savunur. Mademki toplumu oluşturanlar fer olarak insanlardır, öyleyse bireysel olarak insanın temel özellikleri toplumun da yapısına yansımaktadır. Bu bakımdan toplumların da üç temel sınıfı bulunmaktadır. Tıp ki bireylerde olduğu gibi bu sınıflar arasında bir egemenlik, üstünlük çatışması, mücadelesi yer almaktadır. İnsana dair ifade ettiği üç yapı topluma şu hallerde denk gelmektedir: Birincisi toplumun en üstü sınıfında yer alan (yer alması gereken) felsefeciler sınıfı, insanda hikmete karşılık gelmektedir. İkinci sırada ise toplumu dış etkenlerden koruyan ve toplumun gücünü ifade eden savaşçı sınıf yani insan yapısındaki gazabi yön gelir. Son olarak ise üçüncü kısımda toplumda hizmetçiler ile köleler gelir. Bunlar toplumun en alt kademesini oluştururlar. Yine bu sınıf da insanın şehvet yönüne karşılık gelmektedir.

Eflatun’un hikmeti yani felsefecileri (bilginler-bilgeler) toplumun en üst kısmında görmesi esasında bu sınıfta yer alanların topluma gerçek faydayı üretebilecek aydın kesimler olduğunu ortaya koymasındandır. Zira daha alt sınıftaki bireyler insanlık için ve insanın genel eğilimlerine yönelik olarak idealize edilmiş bir toplum için en doğru düşünceler ile kuralları şekillendirip tesis edebilecek olanlardır.

Grek felsefesinin ortaya koyduğu bu insan merkezli toplumsal sınıf yapısı daha sonraki yüzyıllar boyunca birbiri arasında değişik mücadelelerle sebep olmuştur. En nihayetinde bütün bu çatışmaların ortak amacı “rahat ve konforlu” olanı elde edip özgür, hür insanı şekillendirmek ve böylece toplum içinde sınıfların olmadığı bir yapı tesis edebilme gayretidir. Tüm bu hürriyet, özgürlük ve kardeşlik mücadeleleri milattan önceki devirlerden günümüze kadar değişik şekillere bürünüp devam etmiştir. Ama özünde hiç biri insana özgürlüğünü verememiş aksine daha da onu köleleştirmiştir.

Yunan döneminden başladığımız toplumsal sınıflar yazısına ikinci bölümde Greklerin Roma imparatorluğu ile karşılaşması ve onlara boyun eğmelerinden sonra aldığı yeni hal ile devam edeceğim.

Toplumsal Sınıflar ve Oluşum Süreçleri

Atina ve Roma Felsefelerinin Çatışması

Yunan felsefesinin ortaya koyduğu sınıf yapısı Roma İmparatorluğu ile yüzleştiğinde zorunlu olarak dönüşüme uğramıştır. Yunan toplum yapısı felsefeciler ile bilginlerin elinde şekillenirken diğer tarafta Roma’da işler tam da böyle değildi. Çünkü savaşçı bir toplum olan Romalılar bu özelliklerinden dolayı sürükle fetihler yolu ile imparatorluğu büyütmeye çalışırken bir yandan da toplumsal dinamizmini devam ettire çabası içindeydi.

Yunan toplumunda orta sınıfta yer alan “savaşçılar” aksine Roma toplumunda en üstte yer alarak toplumun imtiyazlı sınıfını oluşturmaktaydı. İmparatorluğun varlığını tam olarak savaşlar üzerine kurgulamış olan bir toplumun doğal olarak en imtiyazlı bireyler savaşçılar arasından çıkmaktadır. Fiziksel güçleri ve savaş anındaki kıvrak zekâları ile öne çıkanlar bu imtiyazlı sınıfın asıl yönetici kesimi içinde yer almaktaydı. Toplum içinde bu sınıfa kafa tutacak başka bir sınıf olmayacağından dolayı da en üstte yer almaktaydılar. Ya bir gurup veya topluluk kendini güçlü addedip yine savaş yoluyla bu sınıfa müdahale edecek ya da itaat edip bu sınıfın yönetimine tabi olacaktır.

Roma İmparatorluğu Yunan topraklarına geldiği zamanda ve onları imparatorluğun sınırları içine dâhil ettiklerinde iki farklı sınıf arasında belirgin bir çatışma ortaya çıktı. Bu hikmeti elinde bulunduran felsefeciler ile diğer tarafta imtiyazı ve gücü elinde bulunduran ve insanın gazabi yanına toplumsal ortamda denk düşen savaşçılar idi. Bu süreçten sonra Yunan toplumun yöneticileri yeni Roma sınırları içinde ikinci sınıfa düşmüşlerdi. Fakat diğer tarafta en alt sınıfta yer alan işçi ve köle sınıfı yine olduğu yerde kalmıştır.

Roma toplum yapısını şekillendiren bir diğer etmen ise akıl ile hareket edip edememe hususudur. Savaşçıların genel özelliği olan kuvvet şayet akıl ile kontrol altına alınırsa “cesaret”e dönüşmektedir. Fakat akıl kuvvete boyun eğerse bu defa da ortaya “öfke” çıkmaktadır. Cesaret ve öfke toplumun başta kendi içindeki iç ilişkiler yapısını şekillendirerek, fertlere yönelik adalet, özgürlük ve kardeşlik gibi tarih boyunca aranan evrensel değerlerin varlığına veya yokluğuna sebep olur.

Cesaret sadece savaş anında düşmanının üstüne hızla atılıp korkusuzca ölümle yüzleşmek demek değildir. Daha da geniş manda cesaret, toplumun ilk önce kendi içindeki farklı guruplar veya yapılar ile korkusuzca bir arada yaşayabilme enginliği ve derinliğidir. Farklı sınıflara egemen olan toplumsal sınıf şayet diğerlerine karşı hoşgörü ile yaklaşıp yukarda bahsettiğimiz adalet, eşitlik, kardeşlik gibi değer ve hakları onlar için de düzenleme ve uygulamaya yönelik hareket ederse o zaman oldukça cesur bir iktidar davranışı sergilemiş olur.

Roma toplumundaki durum ise aklın kuvvete boyun eğmesi neticesinde ortaya çıkan bir öfke durumundan başka bir şey değildi. Bu öfke toplumunun genel karakteristiği ise “daha çok kazanç, daha çok itibar ve ihtirasları artırıcı diğer tüm daha çoklar”dı.

Toplumun belli bir kesiminin ihtiraslarının sürekli artması ve bunu karşılamak için kendi içindeki alt sınıfları sömürmesi o toplumu giderek materyalist bir zihniyete dönüştürmektedir. Bu farklılaşma ise beraberinde Roma İmparatorluğunda materyalist bir aristokrat sınıfın ortaya çıkmasını getirdi. Böylece Yunan toplumunun ütopyacı hikmetli yöneticilerinin sonrasında Roma toplumunun materyalist savaşçı (gazabi) sınıfı oluşmuştur. Diğer tarafta ise aristokrasinin savaşçı sınıf arasından daha birinci yüzyıldan itibaren ortaya çıkmasının sebebi; İslam’da yer alan savaş ganimetlerinin eşit olarak dağıtımı ilkesinin bu toplumda yer almamasıdır. Savaşçı sınıf savaş ganimetlerine (mal, mülk ve kaynaklar) el koyarak kendi güçlü sınırlarını çizmişlerdir. Böylece toplumda, her yönden oldukça güçlü bir sınıf ortaya çıkmıştır: aristokratlar.

Bu durum Osmanlı Devletinin duraklama devrinde kendini benzer bir şekilde göstermiştir. Fakat buradaki ilginçlik kazanılan savaşlarda özel mülk olarak dağıtılmayan savaş ganimetleri, duraklama devrinden sonra askeri sınıfı oyalamak, sarayın işlerinden uzak tutmak ve iktidar ilişkilerine bulaştırmamak için dağıtılmaya başlanmıştır. Bu durum, bir taraftan gerileyen devletin yönetici kesimini (Osmanlı’da âlimler her zaman için üst sınıflarda yer almıştır, fakat onları burjuvazi olarak nitelemek doğru olmaz) zayıflatırken, askeri kesimi zenginleştirmiştir.

Tekrar Roma İmparatorluğuna dönecek olursak, öfke ve kontrol edilemeyen ihtisarlar ile yönetilen Roma, maddi olarak oldukça güçlü olmasına karşın, sınırlarının oldukça geniş bir coğrafyada yer almasına karşın kısa sürede bu gücünü kaybederek çöküşün önünü alamamıştır. Roma toplumunun üst sınıfında yer alan savaşçılar (aristokrat sınıf) gerek ekonomik ve gerekse hukuki manada yönettikleri toplum veya fertlere karşı adil olmadılar. Akıl ile yani hikmet ile güçlerini birleştirmenin yerine insanın en alt sınıfı/yönü olan şehvetleri ile güçlerini birleştirmeyi tercih ettiler. Bunun sonucu da kaçınılmaz olarak Roma İmparatorluğunun bölünerek birçok ulus kökenli daha küçük çaplı devletlerin, milletlerin ortaya çıkmasına zemin hazırladı.

Fakat ilginç olan, ortaya çıkan bu daha küçük çaplı devletlerde yine Romanınkine benzer bir sınıf yapısı bulunmasıdır. En üstte soylular, ortada aydınlar ve yine en altta emekçiler yer almaktaydı. Dikkat edileceği üzere bu yeni devlet teşekküllerinde kölecilik kısmen daha daralmış durumdadır (En azından Batının kendi coğrafyasından olan bireyler için).

Yazımızın bundan sonraki kısmı Avrupa’da baş gösteren bu devletlerin içindeki sınıfsal mücadelelerin 1789 Fransız İhtilalına giden yolu hakkında olacaktır. Hürriyet, eşitlik, kardeşlik sloganlarının arka planında yer alan gelişmeleri ortaya koymaya çalışacağım.

Siyasete Gençlik Aşısı

2011-01-07T06:02:00.000-08:00

Malum, seçimler toplum içindeki her bir sosyal gurubun beklentilerinin üst düzeye çıktığı zamanlardır. Seçim sürecine aktif olarak katılarak seçilme eğiliminde olanlar belki de bu süreci en yoğun yaşayanlardır. Diğer tarafta ise seçime ve dolayısıyla seçime endeksli bir toplumsal yapıya karşı çıkanlar da yine seçim zamanlarında üstün bir çaba sarf edip, parti gözetmeksizin seçimlere olan muhalifliklerini her hangi bir tepki ile ortaya koymakla iştigal halinde olurlar. Biz yine de oy almanın ve oy vermenin heyecanı içinde olanlar üzerinden konumuza devam edelim.

Elbette seçimlerde aday olmanın bütün şarlarını kapsayan genel hükümler yoktur. Anayasal erkliğe erişmek ve vatandaşlık görevlerinden olan askerlik gibi (nedense erkekler için şart olurken feminist yazarlar bu konuyu gündeme taşımazlar) belli başlı bazı yükümlülükleriniz tutuyorsa aday olabilirsiniz. Aday olmanız için illa bir siyasi partinin katı bir teşkilat mensubu olmanıza da gerek yoktur. Çok paranızın olması gerekmediği gibi belli bir tahsili de almış olma zorunluluğunuz yoktur. 25 yaşınızı geçip aklınız başınızda olsun derler, bu yeterlidir. Tabi 25 yaşını geçmek akli olarak olgunluğa ermek midir? Bunu biz karara bağlamayalım.

Şimdi gelelim aday niyetinde olanların adaylıkla ilgili kendileri haklarındaki kanaatlerine. Bir insan neden milletvekilliğine aday olur? Neden aday adaylığı sürecinden başlamak üzere adaylık süreci içinde de toplamda dört yıl boyunca milletvekilliği yapacağı süre boyunca (seçilirse tabi) alacağı milletvekilliğinden tüm yasal gelirlerinin en az on mislini seçim kampanyalarında harcar? Bu bir prestij meselesi midir? Milletvekili olmak kişinin toplumsal imajı ile kişisel arzularının tam da çakıştığı bir noktada mıdır? Çok para harca çok para kazanırsın ya da çok para harca ki meclise girdiğinde çok söz söyleme hakkın olsun gibi bir temayül mü var ortada? Şüphesiz bu soruların cevapları idealizm ile ihtiyaçlar ve beklentiler açısından farklı cevapları önümüze serecektir. Ayrıca kullanımlar ve bunlardan elde edilen doyumları da unutmamak gerekir. Kırmızı plakanın güvenli hava yastıkları ile uzun yola çıkmanın vereceği konfor elbette her bir insanın kısacık dünya hayatında ömründe bir kez tatmak isteyeceği bir ayrıcalık olsa gerek. Yoksa Boğaz’ın kıyısında bütün ömrü boyunca denize bakacak bir insan neden küçücük bir daireye bile Anadolu’nun muhtelif yerlerinden en az on tane daha alma imkânı olduğu halde parayı yatırır? Milletvekilliğinin de böyle maddi ve manevi hazları olsa gerek. Yoksa sekiz bin küsurluk maaşı ve ardından da süper emeklilik gibi imtiyazları için “ben vekil oldum” diyen çıkmadı henüz. Tabii bir de hizmet etmek isteyenler var onları da unutmayalım.

Şimdi gelelim 2011 seçimlerinde gençlerin 25 yaş haklarını kullanıp kullanmamalarına. Şüphesiz ki yirmi beş yaş imkânını Ak Parti gençlere sağladı. Hatta “çoluk çocuğu meclise alacaklar” eleştirilerinin üstüne üstüne gidilerek böyle bir kanun yürürlüğe konuldu. Şimdi sıra uygulamada. Peki, bu arada genç Ak Partililer ne yapıyor ve ne yapmaları gerekiyor?

Gazetelerde köşe yazarları 2011 yılı genel seçimleri için çoktan siyasi partilerin vekil adaylarını belirleme kriterlerine yönelik yazılar geliştirmeye başladılar. Ak Parti ile ilgili olanların hemen hemen hepsinin odağında 2011 yılı seçimlerinin Ak Parti için oldukça önemli bir seçim olduğu ve dolayısıyla da millet için de ciddi bir sınav olacağı üzerine vurgular işlenmekte. Bunun nedeni ise 2011 yılı seçimlerinin “yeni ve sivil anayasa” üzerine inşa edileceği görüşünün haklı payını kapsıyor. Sivil bir anayasayı üretmek, bunu meclisin ve bazı bürokrasinin muhalefetine karşı yürürlüğe koymak için AK Partinin 330 milletvekili sınırının altına düşmemesi gerekiyor. Bu bakımdan da partinin bu önemli viraja girerken sadık milletvekili arayışı içinde olacağı açık açık yazılıp çizilmektedir. Yani deniliyor ki, bu seçim hepsinden daha önemli, bu bakımdan da Erdoğan anayasa sürecinde kendi sözünden çıkmayacak sadık vekiller ile hareket etmek isteyecektir. Bu görüşlerin gençleri ilgilendiren tarafı da şöyledir. Siz henüz bu kadar ciddi bir meselede etkin roller alacak kadar ne bilgiye ne de iradeye sahipsiniz. Bir iki sembol isimlerle yetinmeniz geleceğiniz açısından daha sağlıklı olacaktır.

Bu yazıların arasında mürekkebin damlamadığı bazı ince mesajları da çıkarmak mümkündür. Yazarlar bir yandan 2011 seçiminin ne kadar büyük bir önem taşıdığını vurgularken diğer taraftan ise –sözde- aday adaylarına “sadık adaylar” öne çıkacaktır mesajını vermektedir. Yani “başbakan ile bire bir diyalogu olan başka kapı çalmasın” denilmektedir. Diğer taraftan da seçmene “bakın bu önemli bir seçim, başbakan da en sadık adayları (siz bilmeseniz dahi) seçmiştir. Doğal olarak farklı adaylara sizler de meyilli olmayın, demektir.

Peki, ya gençler?

Benim genç siyasilere tavsiyem şu olabilir. Parti içi ilişkileri, siyasetin üst kademe tartışmalarını ve ülke gündemini bir an için olsun bir tarafı bırakın. Önce aynayı kendinize tutun ve dikkatlice kendinizi seyredin. Önce siz, kendiniz, kendi yüzünüze ve görünüşünüze bir alışın ki sonra sizi temsil edecek olan bu görüntünüz ile aday adaylığınız sürecinde önce partili kurmaylar ve ardından da seçmenler ile yüzleşeceksiniz. Dolayısıyla bu yüzleşmeye hazırlıklı olun. Peki, nedir bu aynaya bakmak ve hazırlıklı olmak?

Burada birçok erdem ve değeri sıralayıp, bunlara sahip olmalısınız yoksa işiniz zor diyecek değilim. Zira böyle bir haksızlığı gençlere (kendi kuşağıma) yapmak istemem. Çünkü söz konusu gençlik olunca nasihat eden bol olur ve nerde bir değer ve ahlaki erdem var ise bunların gençler tarafından yaşanılıp yaşatılması büyükler tarafından istenir. Aksi halde “size buradan bir pay yok” mesajı üstü açık olarak verilir. Tabi gençlere bu kadar erdem yüklemesi ve sorumluluğu yapıldıktan sonra aynı özellikleri ve erdemleri taşımayan büyüklerin siyaset sahnesinde yer aldıklarını gençler dile getirdiklerinde de “sizin bilmedikleriniz var” sözü ile jilet gibi yine -gençlerin önünün kesildiği şekilde- düşünceleri de engellenmektedir.

Gelelim genç siyasilere. Ben siyasette bir gencin kendinde taşıması gereken üç temel özelliği ayna vazifesi olarak aday adayı olan veya olmayı düşünen gençlerin önüne koyacağım. Bunlardan birincisi “ahlak”, ikincisi “marifet” ve sonuncusu da “cesarettir”. Şimdi bu kavramları biraz açıp genç siyasetçilerin bu üç temel kavram üzerinden nasıl bir siyasi kimlik çıkarmalı, üzerinde duralım.

Ahlak sadece bir huy veya mizaç meselesi değildir. Onun daha derin bir içyapısı vardır ve bu kişiyi onu nasıl olduğuna dair bizim tanımamıza, onun hakkında kanaatlerde bulunmamıza vesile olur. Ahlak kişinin iradesi ile olan ilişkilerinin bütününü kapsamaktadır. Dolayısıyla insandaki ahlak unsuru onun davranışlarının şekline ve davranışlarının niyetine etki eder. İrade kendini kontrol edip edememekle doğrudan alakalıdır. Bu bakımdan adaletli olmak, zulmetmemek davranışın kifayetini ortaya koyarken bencillik taşımayan, salt kendi çıkarlarına odaklanmayan, diğerlerini de haklı görmeyi bilen niyetler de ahlakı kemale erdiren nitelikler olarak karşımıza çıkmaktadır. Şimdi ise genç bir siyasetçinin siyasi kimliği içinde bu ahlaki yapıyı tesis etmesinin ne denli önemli olduğu sanırım anlaşılmış oldu. Bir yanlış anlaşılmanın önüne geçmek için özellikle belirtmek isterim ki siyasi ahlak ile tekil olarak bireysel ahlak arasında fark olmamalıdır. Birey siyaset içinde ahlaki davranışlara dikkat ederken özel hayatında bu itinadan sakınmamalıdır. Aksi halde, kendini siyaset sahasında oldukça mahir gördüğü halde neden insanların kendisine itibar etmediğini bir türlü anlayamayan siyasetçi tipleriyle sıklıkla karşılaşıyoruz.

Tabi ahlakın üzerine inşa edilmesi gereken temeller bulunmaktadır. Bunlar aynı zamanda aklı başında herkesin peşinden koşması gereken unsurlardır. Diğer tarafta ise ahlakın üstünlüğünü temin etmek için öne çıkan erdemler ile birey mücadele etmeli ve bu erdemleri kontrol etmelidir. Bunlar, ilim, gazap, şehvet ve adalet unsurlarıdır. Gazap ve şehveti (şehvet esasında daha geniş manada ihtiras ve hırsları kapsayandır) kontrol altına alıp onların kişiyi boyundurukları altına almalarına izin vermeyenler, sağlam bir ahlaki temel atma eğilimindedirler. Ayrıca ilmin sahibi olmak ve adaleti bırakmamak, yani adaletle ilmini uygulamak ahlaki bakımdan bireyi yetkinliğe ulaşmaya sevk edecektir. Artık genç bir siyasetçinin, siyasetin her türlü cazibesi ve fenalıklarına karşı siyasi ahlakını nerede ve nasıl oturtacağını ifade etmiş oldum. Gerisi uygulamak isteyenler ile bundan sakınanları ilgilendirmektedir.

İkinci olarak marifet ilkesine değineceğim. Marifet esaslı bir hüneri ifade eder. Yetenek, kabiliyet ve kişisel olarak bireyi farklılaştırırken aynı zamanda da ayrıcalıklı hale getiren bir meziyettir. Marifetin temelinde akıl yer alır. Akıl ise özgür bir düşünce alanı ister. Buradaki özgürlükten kastım bir devletin veya ideolojinin zincirlerinden ziyade bireyin kişisel hırs ve ihtiraslarının ördüğü zindanlardır. Aklını kendi çıkarları için kullanma eğiliminde olanların hüneri yani marifeti sadece çıkarcılığa hizmet etmektedir. Bu bakımdan toplum içinde marifetli kişiler çok iyi yolsuzluk veya kurnazlık edip insanları aldatanlar değil hüner ve kabiliyetini diğer insanlar ile paylaşabilenlerdir. Teşkilatçılık noktasında ise marifet gençlik siyasetinde iyi bir ekip oluşturabilmekten geçmektedir. Bir ekip oluşturamayan veya ekibi gizliden gizliye kişisel çıkarları için sevk eden siyasiler makam amaçlarına ulaşsalar dahi milletin makamına erişme noktasında yetersiz kalacaklardır, kalmışlardır. Bu bakımdan genç aday adaylarına ilk tavsiyem niyetlerini birlikte yola çıktıkları arkadaşları ile paylaşmalarıdır. Zira yazının üst kısmında da değindiğim gibi 2011 seçimlerinde sadakat unsurunun aranacağını tüm köşe yazarları bütün partiler için yazmaktadır.

Dolayısıyla seçim sürecinde seçilme amaçlarını seçim bölgelerinden değil de başka kapılardan arayanların marifeti bu dönemde özellikle Ak Parti içinde hiç de önem taşımayacaktır. Siyasi tarihimizde aksi davranan çok isim vardı. Hatta milletvekili olmasına rağmen seçim bölgesinin nerede olduğunu dahi bilemeyecek kadar cumhuriyetin ilk yıllarında tek partili dönemlerde vekillerimiz oldu. Bunlardan birisi de beş dönem Gümüşhane ve Trabzon vekilliği yapan Halil Nihat Boztepe’dir. Sürekli Çırağan Sarayı’nda gözüken Boztepe’ye “neden bu kadar sık saraya gidiyorsunuz” diye sorulduğunda “seçim bölgemi ziyaret ediyorum” cevabını vererek bu tür siyasetçilerin gözlemlenen davranışlarını ve niyetlerini de ortaya koymuştur. Bu bakımdan genç siyasetçiler siyasi istikballerini, özellikle seçim dönemlerinde, daha başlatmadan birilerinin eline mahkûm hale getirip kendilerine büyük zararlar vermemeye dikkat etmelidirler. İşte marifet hünerli bir bilgiyle ne yapması gerektiğini bilen ve bunu da aşikâr olarak ortaya koyabilmektedir. Gençlik siyasetinde marifet bir ekip olabilmede, arkadaşlık bağları ile menfaat gütmeden birbirine destek olmada ve masadan kalktıktan sonra başka ortamlardan çözüm ile menfi talep umamamaktır.

Son olarak cesaret gelmektedir. Cesaret elbette kör olmamalıdır. Yani delilik ile veya fevri hal ile hareket etme olmamalıdır. Hele cesaret sırf cesur olmak için, sahte kahramanlığa soyunmak da değildir. Cesaret ancak bilgi ile temellendirilebilir. Buna akıllı cesaret diyebiliriz. Akıllı cesaret sahibi olan özellikle gençler ahlaklarını, marifetlerini açık dille davranışa dökebilenlerdir. Cesaretin içsel bir tetikleyici unsuru olduğu kadar aynı zamanda sosyal ortamdan kaynaklanan ve yine bireyin sosyal ortamdaki konumuyla alakalı olan diğer bir ivmesi daha bulunmaktadır. Bu ikinci ivme siyasetçi için oldukça önemlidir. Yani kişi sadece siyasetin içinde değil aynı zamanda siyaset dışı yaşantısında da üretken olmalıdır. Bir siyasetçiyi değerlendirirken onun sadece belli bir parti kimliği altında veya üyeliği ile olan ilintili davranış ve söylemlerine bakmayız. Aynı zamanda özel yaşamına, toplumsal ortamlardaki geçimine de dikkat ederiz. Bu bakımdan genç siyasetçilerin en çok hataya düştükleri yerlerden biri daha ortaya çıkmaktadır. “Biz partiye her şeyimizi verdik ama karşılığını alamadık” söylemi ilk bakışta parti adına çok çalışmış ama karşılığında da dışlanmış birini tanımlamaktadır. Büyük ihtimalle de bu sözleri duyan üçüncü şahıslar partiyi adaletsiz davranmakla suçlayacaklardır (kimi hallerde bu bir gerçekliktir elbette). Yalnız burada ince bir nokta gözden kaçmamalıdır.

Özellikle muhafazakâr partilerin üyeleri “bir gönüllülük esasına” göre hareket ederler. “Ben şahsım adına hiç bir şey istemiyorum sadece partim ve onun temsil ettiği politikalar memlekette hâkim olsun” derler. Ama ilginçtir bir yere adaylık söz konusu olduğunda da adaylığı veya konumu elde edemediklerinde kendisine haksızlık edildiğini dillendirirler. Zira gönüllüdürler ve bir karşılık ummazlar ama söz konusu makam ve mevki olunca da gönüllülükten geri kalamazlar. Daha ilk dakikada “gönüllüyüm” diyenlerin “bir karşılık ve menfaat gütmüyorum” diyenlerin ahlak kısmında bahsettiğimiz değerleri ihlal ettikleri ortaya çıkmaktadır (herkes için elbette geçerli değil). Dolayısıyla şunu unutmamak gerekir: Siyasete aktif olarak katılanların bilhassa gençlerin hedeflerini net bir şekilde ortaya koymaları gerekir. “Gönüllülük” bir hedef değildir. Ama gönüllü çalışılırken tespit edilen hedeflere varmak mümkündür. Bu ikisini birbirine karıştırmak bilinçli ise ihtiraslarını bile bile saklamaktır. Bilinçsiz ise siyasi partiler içinde mutlaka bu arıza tespit edilip aşılması gerekmektedir.

Dolayısıyla cesaret körü körüne öteki denilenin üstüne atlamak veya ona saldırmak değildir. Cesaretin ilk kuralı kendini bilmek, hedeflerini tayin etmek ve bu hedefler doğrultusunda adam akıllı ilerlemektir. Bu adım başarıldıktan sonra cesaretin ikinci adımı gelir: Siyasi rakipleri ile saha mücadelesine girip onları halkın gözü önünde yenmektir. Bunun da yolu yine bilgiden, bilginin etkin kullanımından ve bilginin tekelleştirilmemesinden geçmektedir.

Evet, genç siyasetçiler için biraz uzun olan bir yazıda ahlak, marifet ve cesareti izah etmeye çalıştım. Şüphesiz ki bu ilkeler ile direkt milletvekili veya belediye başkanı olunmaz. Başka birçok faktör daha işin içine girer. Belki bu formül kimseyi vekil yapmaz ama eminim ki aklı başında insan olmada bu erdemlere sahip olmak oldukça önemlidir.

İlk paragraflarda bahsettiğim, 2011 genel seçimlerinin sivil anayasa gündemiyle şekillenecek olması ve bunun doğurduğu sonuçlar da vekil seçilmenin kriterlerini belirleyeceği noktaya geri dönecek olursak şunu ifade edebilirim. Bu genel yargı ve ortam gençler için bir dez avantaj değildir. Aksine büyük bir fırsat teşkil etmektedir. Şu bir gerçek ki laylay lom bir ortam da bile seçime girilseydi meclise girecek olan 25 yaş sınırını aşkın ve genç sayılabilecek kişi sayısı hemen hemen bellidir. Ama fikirlerin yoğun olarak işlenmediği ortamlarda gençlerin gençliği temsil etmesi gibi bir durumdan da söz etmek geçerli olmaz. Şimdi gençler, 2011 seçimlerinde ülkemiz gündeminin daha yoğun olduğu bir dönemde, -sayılarının ne kadar olduğu önemli değil- meclise girdiklerinde gençliği temsil edip edemeyeceklerini düşünsünler. Şayet temsil edeceklerini düşünüyorlarsa bu temsilliğin vekillikten öte hangi alanlara yansıyacağını yani gençlik ile ilgili toplumun genelini kapsayıcı politikalarını ortaya koymaya hazır olsunlar. Zira böyle bir hazırlığı olmayanlar boşuna ortalık yerde kalabalık yapmasın. Aksi halde milletvekili aylığını bir geçim kapısı olarak tahayyül edenler bilsinler ki o maaş sizi mecliste ziyarete gelen arkadaşlarınıza ısmarlayacağınız çay parasını bile karşılamaz.

Entelektüel Kişilikler

2011-01-06T07:38:00.001-08:00

Toplumsal yapılar ister kabul etsin isterse reddetme telaşında olsun içlerinde genel yargıya başkaldıran aykırı tipleri barındırırlar. Aykırılık bir reddetmeden kaynaklanabileceği gibi aslında daha sıkı bir ilişki kurularak kati bir savunmayı da içeren ilginç bir haldir. Aykırı olmak bir bakıma bir köprünün nasıl yapılacağının tarifi ile değil de nasıl yapılmayacaklarını ifade eden; mevcut proje ile köprü yapılırken nerelerde ciddi sorunlar yaşanarak köprünün istenilen nitelikte olmayacağının imaları belirtilir ve nelerin yapılmaması gerektiği izah edilen bir tarzdadır. İşte bu bakış açısı çoğu kez genel kamuoyu tarafından “mevcut anlayışa ve yapıya karşı bir itaatsizlik” olarak algılanır. Yâda daha geniş bir bakış açısıyla; böyle algılandırılarak mevcut yapının içinde belli mevki ve sorumlulukları üstlenenler mevcut konumlarını daha zeki birilerine kaptırmamanın yollarını oluştururlar. Bu bir bakıma ön tedbir alma işlemidir.

Esasen tüm aykırı olanlar mevcut yapıyı daha da güçlü hale getirme telaşı içinde olanlar değildir elbet. Burada temel bir fark bulunmaktadır: aykırılık mevcut olan (her neyse) eleştirilirken toplumun genel değerlerinin yıkılarak yeni bir rotaya çevrilmesi ile mi ifade edilmekte yoksa toplumu ve milleti bir arada tutan en derin bağları yıpratmadan sadece gündemle ilişkin konularda, toplumun büyük oranı dahi rahat yaşarken küçük oranının sorunlarını dile getirmek midir? Aykırılığın bu iki temel yoldan hangisine girdiğine iyi karar vermek gerekmektedir.

Entelektüeller de bu aykırı olma halini yaşayan ve yaşatma eğiliminde olan kişilerdir. Yukarıda ifade edilen hangi yoldan giderlerse gitsinler onlar yine de entelektüel bir duruş sergilemektedirler. Bu yargı pek de hoş görünmemektedir. Zira bir kimse entelektüel duruşunu muhafaza için, bir devletin ikiye bölünmesine yönelik fikir üretiyorsa elbette o toplum için olsa olsa hain olur. Ama aynı kişi bölünen toplumun diğer yarısı için kahraman sıfatını taşıyan ve şiddetli bir şekilde o yapıya ait olandır.

Böyle bir durumda aykırı olmak aslında pek de entelektüel olmak ile eşdeğerlilik ifa etmez. Çünkü entelektüel evrensel değerleri savunmak uğruna bir nevi her yanlışa, devlet, kimlik, ulus, millet ve coğrafya katmanlarından tarafgirlik ile bakmayacağından modern bir sürgün halindedir. Entelektüel, kimsesizdir bir bakıma. Hiçbir yere ait değildir. Kendisi sadece doğrunun, evrensel olanın, hakkın, adaletin yanında olma eğiliminde olan bir kimsesizdir. Tabi entelektüelin bu kadar da ulvi değerler etrafında koşması ve bunu yaparken sadece kendi vicdanının sesini dinleyerek hareket etmesi hiç de kolay değildir. Belki de bu durum hiç de mümkün olmayacaktır. Ama her nasılsa entelektüel özgün ve özgür fikirlerini ifade etmekten kendini alıkoyamaz; bu fikirleri daha çok otoritenin ezdiği her türlü insani değerlerin savunulması uğrunadır. Aykırılık ise bu noktadan entelektüelden ayrılır. Çünkü aykırı kişilikler belli bir yeri yurt tutma eğilimi içinde olur ve kendini ait hissedeceği bir düşünce, bir fikir veya bir sistemi arar durular. Bu bakımdan entelektüel ikiye böldüğü bir devlet için bile hangisinin tarafından olaya yaklaşmış ise ertesi gün savunduğu otorite bir yanlış yaptığında ona da başkaldırma cüretini gösterir. İşte bu özelliği entelektüeli kimsesiz, yersiz ve yurtsuz yapar.

Entelektüellerin kimler olduğu, nerde yetiştikleri, hangi eğitimi aldıkları pek de önemli değildir. Onlar kültürün kalıcılığını, dinin buyurganlığını, devletin yozlaştırıcılığını ve ideolojilerin kısırlaştırıcılığını reddetme noktasında vicdanlarının sesini dinleyenlerdir. Elbette burada vicdan denilince, bu vicdanın nasıl ve hangi şartlarda ortaya çıktığının da altı çizilmelidir. Vicdan esasında hiçbir değerden bağımsız olarak kişide gelişmez. Doğal olarak vicdan bir yere aittir. Daha çok duygusal tepkiler ile ortaya çıkan vicdan acıma duygusu, ezilmişlik, kaybetmişlik, gibi hallerde ortaya çıkan gözyaşı ile doğrusal ilintili bir olgudur.

Gramsci’ye göre entelektüel olmak için özel bir çaba sarf etmeye gerek yoktur. Bütün insanlar entelektüeldir, diyor düşünür. Elbette herkesin kamusal alan içinde bir zihinsel temsiliyeti olduğu gibi bir de özel hayatı içinde kendine has bir üslubu vardır. Böylece düşünür herkesi belli bir entelektüel ortamına dâhil eder. Fakat yinede bu yapıyı ikiye ayırmaktan geri kalmaz. Öncelikle geleneksel entelektüelleri tanımlar. Toplumsal yapının içinde belli bir mesleği olan ve başta eğitim kurumları olmak üzere diğer kurumlarda yıllar yılı aynı işlevi yerine getirenlerdir gelenekseller. İkinci gurupta ise belli çıkarları elde etmek üzere daha farklı bir toplumsal düşünce modeli geliştirerek kendisini ve bağlı olduğu kurumu farklılaştıran entelektüellerdir. Julien Benda ise entelektüelleri daha seçkin bir konuma koyarak onları vicdanın yüksek sesi olarak ifade eder. Bunların sayısı da toplumlar içinde bir avuçtan fazla değildir.

Her ne anlayışta olursa olsun entelektüelin üstlenmesi gereken belli görevleri bulunmaktadır. Kimi halde entelektüel ortaya koyduğu düşünceleri yüzünden özellikle kitle iletişimin kendisine tanıdığı fırsatları değerlendirerek çok geniş bir kitleye ulaşabilmektedir. Bu da entelektüele karşı bir hayran kitlesini beraberinde getirmektedir. Hayranlık esasında çok bilene değil bildiğini söyleme fırsatına sahip olana atfedilir iletişim toplumunda. Zira hayranlar entelektüelin görüşlerini zaten kendi özel ve içinde yer aldıkları kamusal alanda belli ve dar bir kesime her gün ifade etmektedirler. Aynı düşünceleri paylaştığı halde bunu ifade etmekten kendini alıkoyan bir nevi silik kişiler ise asla hayranlık noktasına gelmezler. Çünkü onlar için bildiğini ifade etmek çok da önemli bir hal olmasa gerekir. Entelektüel de doğal olarak belli bir popülarite yakalayınca daha önceleri sürekli başvurduğu vicdanı onu belli bir noktadan sonra tersi istikamette sıkıştırır. Artık, popüler olmanın sağladığı bazı imkânlardan faydalanma hevesi entelektüelin içinde yer edinmiştir. Konfor entelektüelin bu bakımdan en büyük rakibi, belki de alt edemediği kaçınılmaz ecelidir.

Entelektüel kişilikler her zaman için evrensel iyi olanın tarafında olmazla elbet. Ne zaman ki milliyetçilik, dalkavukluk, mevki ve makam hasretleri, para ve konfor beklentisi, kısacası ihtiraslar işin içine girdiğinde entelektüel kişilikler daha çok dar bir çevrenin düşünce borazanlığını yapanlar olurlar. Bu bakımdan gerçek bir entelektüel kişilik her türlü baskıyı, sindirmeyi, muhalefeti göze alan olmalıdır. Benda’nın ifade etmeye çalıştığı entelektüel kişilik de tam da bu noktada karşımıza çıkmaktadır. Sürekli sorunları tespit edip bunları dile getiren bir entelektüeldir ideal olan. Ama burada da felsefik bir sorun ile karşılaşmamız mümkündür. Sorunların hiç olmadığı bir toplumda entelektüel kişiliklerden bahsetmek mümkün olabilir mi? Ya da entelektüel nihai olarak tespit ettiği sorunlar, kıyımlar, savaşlar ve felaketler karşısında ezilenleri savunan, sesi çok da gür olmayan ama olması için var olan bir kimlikte midir? Şayet böyle bir öngörüyü kabul edecek olursak karşımıza yakın tarihten örnekler hemen çıkagelmektedir. Balkanlar’da 90’lı yıllarda cereyan eden soykırıma varan orantısız güç kullanımına karşı bazı Batılı aydınlar açıkçası ezilenlerin yanlarında oldukları belirten söylemler geliştirmişlerdir. Ama bu entelektüel karşı çıkmalar savaşın ne rengini, ne yönünü ne de gidişatını değiştirememiştir. Doğal olarak böyle bir entelektüel anlayış beraberinde farklı bir düşünceyi de getirmektedir. Acaba entelektüeller evrensel değerleri savunurken diğer tarafta ezilenlerin yüreğine bir nebze olsun su serpme işlemini mi görüyorlar? Onların her türlü eleştirilerine ve karşı çıkmalarına karşın otoriteler bildiklerini neden okumaktan çekinmiyorlar? Karşılıklı bir dövüş sanki entelektüel söylemlerin içinde de kendisine bir yer bulmuş gibi.

Entelektüelliğin yinede burada bittiğini söylemek erken olur. Başka bir yönde ise 1990’da Irak Kuveyt’i işgal ettiğinde Batılı ve ABD’li bir çok entelektüel bunun insan haklarına ne derecede aykırı bir hal olduğunu sürekli olarak ifade etmekten geri durmadılar. 1948 tarihli Birleşmiş Milletler “evrensel insan hakları beyannamesi” gereğince olayı gündemde tutup Irak için her türlü yaptırımın da dünya genelinde kamuoyunu oluşturdular. Evet, haklıydılar: böyle bir işgali insan vicdanı kabullenemez, kabullenmemeli de. Fakat aynı entelektüeller ABD’nin Panamayı işgali sırasında milliyetçilik duygularından ve dünyada BİZ varız anlayışından kendilerini soyutlayamadılar. Rusların Afganlılara yaptıklarına da ses çıkartamadılar. Fransızların Cezayirlilere ettiklerine de tek kelime edemediler. Zaten Noam Choamsky gibi düşünürleri de ya sindirdiler, ya da kale dahi almayarak seslerinin çıkmasına izin vermediler.

Entelektüel anlayış esasında evrensel değerlere şayet tarafı olduğu yapının işlevsel çıkarlarına denk geliyorsa sahip çıkma eğiliminden vazgeçmemektedir. Elbette bir entelektüelden bu kadar evrensel bir kimliği inşa etmesi ve sürekli olarak bunu yaşamasını beklemek ve bu yaşam tarzını ona giydirmek esasında çok da işlevsel olmayacaktır. Zaten entelektüel tanımlamaları entelektüel olmayanlardan daha çok ileri çıkmaktadır. Diğer tarafta ise entelektüeller kendi ve diğer entelektüel kişilikleri aykırı olarak tanımlamaktan çekinmemektedirler. Fakat onları aykırı bir duruş sergiletmemek için belki de entelektüel kimliği inşa edilip oraya göndermek, hapsetmek de entelektüelin zararının dokunacağı diğer gurupların güçlü bir silahsı olsa gerek. Bu durum tıp ki ülkemizdeki muhafazakârlar ile laiklerin uzun seneler birbirleri haklarında yaptıkları kimlik tanımlamalarının arka planında bir ötekileştirmeden çok, benim alanıma girme diyen, onu kendi güç alanından uzak tutma eğiliminde olan ve aslında çok da fazla diğerini egemenliği altına alma gayreti içinde olmayan bir anlayış etrafında birleşmelerini ortaya koymaktadır. Ne zaman ki tek düze yaşam alanları yeterli olmadı iki taraf da diğeri ile güncel ilişkiler kurmaya başladı. Bunun sonucunda da iki tarafın ilk dönemlerinde birbirlerine dair kullandıkları kışkırtma eğilimli ama kendi üyelerini o saflara kaptırmama amaçlı düşünceler şimdiler de öteki ile iletişim kurmaya teşvik edici boyuta varmıştır. Belki de bunun arkasında da entelektüel bir milliyetçilikten çıkıp entelektüel bir kuşatma yatmaktadır.

Mehmet Akif'in Mısralarında Kendini Arayan BEN

2011-01-04T03:31:00.000-08:00

Gün her zamanki gibi tam vaktinde yine odama karşıki tepelerden doğdu. Güneş, penceremin önünde uzanan kiremit dolu manzarayı çoktan renklendirdiğinde benim hala zaman karşı bir ihtiyacım yoktu. Ne saatime baktım ne de saatimin çalan ziline elimi uzattım. Her zamankinden daha yorgun olan bedenim yastıkta asılı duran başıma ağır gelmekteydi. Bir el uzansa da pencereyi açıverse diye içimden ümitsizce geçirirken bir el uzandı ve ışığın karanlığı önünde pencereyi açıverdi. Şimdi temiz havanın serinliğiyle birlikte içinde taşıdığı hayat özünü ciğerlerime gömmekteyim. Üstümde yıllarımın boşa geçmişliğinin verdiği amansız yorgunluk, içimde taze bir serinlik vardı. Ömrüm, bir bilinmeze doğru yelken açmış bir kalyon gibi amaçsızca bir yerlere doğru sürüklenmekteydi. Güneşin, ışığın, sabahın ve yorgunluğun içinden uzanan ellin sahibi sırtı dönük vaziyette;

Bana dünyada ne yer kaldı, emin ol, ne de yar;

Ararım göçmek için başka yer, başka diyar.

Bunalan ruhuma ister uzun boylu bir sefer;

Günlerim boşa geçtikçe yaşamak ne ifade eder?

Kulağımdan süzülüp geçen bu sesler önce beynime oradan da kalbime işledi; sanki içimde anamın ördüğü bir dantel işlendi. Daha kimdir o, nasıl geldi odama demeden, sakalı ağarmış bir zat pencereden yanıma yaklaştı. Rüya desem, açık pencereden esen temizlik yüzüme çarpmakta, değil! Bunadık mı desen, otuz yaşında da bunama erken olmaz m, o da değil! Hayal ile gerçek arasında çırpınmaya başladım: Ah duvarlar, çok acıtmasaydınız, nasıl kafa atardım size…

Hemen kalkıp çıkmak istedim odamdan. Bir nefes almak lazım iki adımda köşe başı sokaktan. Kalktım; hızla yüzüme biraz su çarptım ve ıslak gözlerimle merdivenlerden aşağıya koşarak kendimi sokağa atıverdim. Sokakta insanlar yerine başka şeyler geziniyordu. Özgürlük, hürriyet, bağımsızlık, memleket, millet, kültür, medeniyet, devrim, haklar ve daha ne kadar kargaşa varsa hepsi sokakta insanların yerine gezmekteydi.

Sokağa bir ben yabancı kalmıştım. Her yer işgal altında gibiydi. “Bir daha istiklal mücadelesi yaşamamak bu milletin tek ümidiydi” diye mırıldandı dudaklarım. Önümden koşar adımlarla geçen memleket “milli mücadele sadece cephede topyekûn yapılan bir seferberlik mi sanarsın sen” dedi bana. “Hürriyet sadece milletler için mi geçerli”? Hızla üstüme gelen ve bir an beni ezip geçeceğini sandığım devrim “Hürriyet sadece milletler için mi geçerli, ya bireysel özgürlüğümüz, ya kişisel mücadelemizin ruhu, ya bedensel hürriyetimiz? Diye haykırarak önümde durdu. Daha ne oluyor anlamadan vicdan çıkageldi aralarından “Peki, bedensel arınmışlıktan bahsediyorsunuz, ruhlarınız ne olacak, hiç düşünüyor musunuz? Ya zihninizi demir kafeslerle esir alan kör ideolojiler, ya gençliğinizi sizlerden çalan değnekçiler… Özgür olmak uğruna çıktığınız bu yolda kaybettiğiniz insani değerleriniz?” Tüm bu tartışmanın ortasından kendimi yeniden merdivenlere attım. Sokaklar ne kadar da tuhaflaşmış diye geçirdim içimden, sanki bir hortum gibi yutacaktı beni.

Sokağın her bir köşesi bana ne kadar da yabancılaşmış. Hele insanlar; sahi onlara neler olmuştu? Giyinimleri, yürümeleri, konuşmaları, dilleri ve kafalarının üzerinde taşıdıkları ideolojik etiketleri bana ne kadar yabancıydı. Bu sabah yanlış mı kalktım acaba? Ya zamanı tutturamadım ya da kendimi bir isyanın ortasında Viyana sokaklarında, belki bir gösterinin içinde Paris’te, kim bili bir iç savaşın içinde Berlin’de bulmuştum. Aceleyle kendimi güvenliğe almak için odama geri döndüm ve içime; derinliğime kapandım. Sımsıkı sıktım gözlerimi; gıcırdayıncaya kadar dişledim dişlerimi. Sonra tozlarla uzun zaman baş başa bıraktığım bir kitap aldım elime kitaplığımdan. Kiremit manzaralı penceremin önüne, rüzgâra karşı oturup Safahat’ın bir safhasını açtım rastgele:

Nerde Ertuğrul’u koynunda büyütmüş obalar?

Hani Osman gibi, Orhan gibi gürbüz babalar?

Hani o şanlı Süleyman Paşa? O kanlı Selim?

Ah, ne acı, bir Yıldırım olsun göremezsin!

Hani binicileri, şahin gibi, ceylan kovalar,

Köpürür, dalgalanır, yemyeşil engin ovalar,

Hani tarih soruldukça, övünülesi olaylar söyler,

Kahramanlar yetiştiren, toğrağı zengin köyler?

Hani oran gibi ufukları deşen mızraklar?

Hani atlar gibi sahraları eşen kısraklar?

Hani ay parçası kızlar ki koşar oynardı?

Hani dağ parçası milyonlarca yiğit vardı?

Bugün artık biri yok… Hepsi masal, hepsi yalan’

Bir onulmaz yaradır, varsa yüreklerde kalan.

Mehmet Akif safahatta Asım’a böyle söylemekteydi. Tarihin izlerinin günümüz sokaklarından nasıl bir bir silindiğini haykırıyordu sessizce. Üstelik Akif bu sözlerini öz oğlundan da çok güvendiği Asım’a söylemekteydi: Yani bana, yani bize, benim gibi milyonlarca günümüz gençliğine. Bir nesile…

Durdum, düşündüm. Daldım, iki elimin arasında sıktım başımı; sıktım ve içinde ne varsa ezilsin istedim. Ben başımı ellerimin arasında sıkıştırırken ezilen beynim gözlerimden yaş olup akıyordu. Ne varsa bildiğim hepsi terk etti beynimi. Meğer ne acımasızmış bana öğretilenler diye düşündüm. Vefasızmış kör ideolojiler. Dünümüzü öğretmediler ki günümüzü yaşayalım! Nedense bir ortak duygu etrafında toplanamadık; oysaki güya hep kardeştik. Asırlar şahitti bize, kardeşliğimize. Ve yine asırlar şahit oldu birbirimizle nasıl didiştiğimize.

Tanımaz bindiği mahluku, sürer körü körüne;

Tanımaz gittiği yer hangi taraf, gördüğü ne?

Fikri yok, duygusu yok, sanki yürür bir kötürüm;

Bu sa sağlıksa eğer bence müreccahtır ölüm.

Üç beyinsiz kafanın sevkine şaşkın gibi ram;

Kırbaç altında bütün gün, ne tazallüm ne kıyam.

Tuttun oğlum bana mazileri tasvir ettin;

Köylünün halini bilmez diyerek dinlettin.

Hasta meydanda tedaviye de cidden muhtaç;

Yalnız görmeliyim nerde hekim, nerde ilaç?

Her şey Akif’in dediği gibi: Nasıl da ifade etmiş içinde bulunduğumuz hali. Nasıl da girmişiz körü körüne üç beyinsizin emrine. Memleket meselesi diye köle etmişiz taze beyinlerimizi bilinmezlere. Şimdi ömrümün mazisine bakınca geride kalanın sadece bunlar olması nasıl da yoruyor beni. Bir boşluk içindeyim adeta. Ne ideoloji, ne kavgalar, ne taraftarlık meselesi, ne de bizden olanlar ile olmayanlar hepsi gençliğimizi alıvermiş elimizden. Sıyırmış neslimin insanlık denilen derisini bedeninden geriye tüm hastalıklara karşı dirençsiz kalan bir beden kalmış. Çıplağız şimdi; ruhlarımız dahi üşümekte. En kalın sicimlerle bağlayıp ruhumuzu nefsimizi salıvermişiz. Ne maneviyat ne de bir teçhizat kaldı; çıplak ruhlarımızda.

Saat on’a geliyor. Bu sabah zaman hem hızlı akmakta, hem de nehrin ortasında bir kuru dala tutunmuş gibi durmakta. Yine de akmasın zaman bu sabah. Artık habersiz büyümek istemiyorum, ben de milletimin derdiyle dertlenmek, Asım’ın azmiyle sokakları inletmek istiyorum. Dudaklarımda Akif’in mısraları, aklım darmadağın, geçmişim ile geleceğim arasında nehrin ortasındaki kuru dala tutunmanın telaşı içindeyim. İyi ki varsın Akif, senin mısraların ile yeniden kendimi bulmaktayım:

Bir alay mekteb-i ali denilen yer var;

Sorunuz bunlara millet ne verir? Milyonlar

Şu ne? Mülkiye. Bu? Tıp. Bu? Bahriye. O nedir?

O mu? Baytar. Bu? Ziraat. Şu? Mühendisliktir.

Çok güzel, hiç biri hakkında sözüm yok; yalnız,

Ne yetiştirir ki şunlar acaba? Anlatınız.

İşimiz düştü mü tersaneye ya da denize,

Mutlaka âdetimizdir, koşarız İngiliz’e.

Bir yıkık köprü için Belçika’dan kalfa gelir;

Uzman hekim bilmem nereden getirtilir.

Şimdi daha iyi anlıyorummemleketimin zengin insan kaynaklarının heba oluşunu. Biz sokaklarda taş dizerken, biz kahvelerde ahkam kesip devlet yıkıp kurarken, biz kalemlerle can avlarken ve biz mekteplerde kitap yakarken meğer kimler rantımıza göz koymuş da haberimiz yokmuş. Kimlerin tezgâhında metalaşmışız haberimiz yok! Gençliğimizi heba etmenin derdindeymiş insan mühendisleri.

Oturduğum sandalyeden ayağa kalktım ve odamın içinde ağır adımlarla yürüdüm. Serinlik başıma peyda oluyordu dışarıdan gelen. Penceremin önüne gelince gördüğüm sabahki manzaranın rengi değişmeye başlamıştı. Safahatın merdivenlerini yeniden tırmanmaya devam ettim. Çay gibi demlenmiş mısraların içine şeker gibi karışan manalar içime eriyordu:

Üç buçuk soysuzun ardından zağarlık yapamam;

Hele hak adına haksızlığa ölsem tapamam.

Bağımsızlığa aşığım doğduğumdan beridir,

Bana hiç tasmalık etmiş değil altın zincir.

Evet, köleyim ben. Hem de modern bir köle. Sanal iletişim kadar gerçeğim bu dünyada. Çünkü beni var eden bilgilerimin kaynağı benim öz varlığımın kaynağından gelmiyor. Silmişim insanlığımın izlerini üzerimden ve ne varsa aklımda hepsini ithal etmişim faniden. Şimdi için daha da yanmaya başladı. Aklım taş gibi kaynayıp eriyor ve kalbim fırlıyor yerinden. Ah zavallı ben! Ah Akif’in mısralarında kendini arayan BEN! Daha önceleri nerelerdeydin?

Modern bir köleyim, neden mi? belki ellerim kelepçeli, boynum zincirli değil ama öz memleketimde, derin kültürel coğrafyamda ve eşsiz manevi havamda kendime yabancı kalmışım ben. Markalaşmışım adeta; etiketimi asmışlar boynuma. Üzerimde ne acıdır ki fani olmanın damgası var. Baki olan hep yanı başımda iken, günde beş vakit “gel ey fani” diye bana seslenirken, ben aydınlanma çağının skolâstik düşünceye isyan eden sözde medeni insanın yanına sığınmışım. Evet, belki o sözde medeni insan kendi skolâstik imanına isyan etmişti ama bana ne oldu ki ben de uydum ona. Özgürleşmek için mi….? Evet, ait olmayan bir özgürlük içindi hepsi…

Ben dursam da parmaklarım durmuyordu, hızla çevrilen sayfalar beni gittikçe içine çekiyordu. Kiremitlerin üzerinden ileriye diktiğim gözlerimi yeniden önüme eğdiğimde önümde duran Akif bana şöyle seslenmekteydi;

Eşeklerin canı yükten yanar, aman derler,

Nedir bu çektiğimiz dert, o çifte çifte semer!

Biriyle uğraşıyorken gelir çatar öbürü;

Gelir ki taş gibi hain, hem eskisinden iri.

Semerci usta geberseydi… Değmeyin keyfe!

Evet. Gebermelidir beddua edin herife.

Zavallı usta göçer bir günün sonunda, ancak,

Makamı öyle uzun boylu nerde boş kalacak?

Çırak mı, kalfamı kim varsa yaslanış köşeye;

Takım biçer durur artık gelen giden eşeğe.

Öyle ya, bir semerim eksikmiş. Hermes’in Olimpos dağı zirvesinden çalıp köylülere ulaştırdığı kutsal ateşin saçtığı bilgi ile beslenmekte ve aydınlanmaktayız bugün. Aysa ki Âdem’e Allah’ın lütfuyla verilmiş eşyanın bilgisi nerede? Bir yanda çalarak elde edilen bilgi, diğer tarafta ise lütuf ile insana bahşedilen bilgi. Ben ise çalıntı malı tercih ettim. Kaynağına mikrop bulaşmış bir membadan beslenmeyi tercih ettim. Oysaki yanı başımda tertemiz su hayat vermek için on dört asırdır beni beklemekteydi… Söyle Akif, hadi “eşeklik ettin semeri hak ettin” söyle bana… yok mudur bana bir sözün? İğne gibi batsa da, yaralarıma tuz bassa da her seferinde bir söz söyle, karanlıklarıma gün gibi doğsun.

Sana öğüdüm: Saçmalıklarla uğraşmayı bırak;

Adamlığın nerdense, bul da girmeye bak.

Adam mısın: Sonsuza kadar cihanda hürsün, gez;

Yular takıp seni bir kimsecik sürükleyemez.

Adam değil misin, oğlum: Gönüllüsün semere;

Küfür savurma boyun kestiğin semerciye.

Gözlerim gittikçe kararıyordu ve nefesim daralmaktaydı. Ben, evet, zavallı ben. Bir milli mücadeleden arta kalan ben. Artıklarım yeryüzünde hala gezinirken, içimi kemiren kurtçukların sayısı her geçen gün artarken, hala kalbimin aklıma hükmetme ümidi dip diri dururken ve ruhumun özüne ulaşmak için aklıma isyan açmış iken kalbim… Ben, evet ben, göz etmişim memleketimden bir tefrika ülkesine. Değil mi Akif, gençlik gitti mi gelmez. Gelse de yerine bir ömrün heba olmuş hasta hali gelir. Dudaklarımda akordu bozuk bir ıslık da neyin nesi sorma bana. Ben şimdi anlıyorum mikrobun nasıl yayıldığını yaşantıma.

Adam ol diyorsun, yolu nerden ise bul da gir diyorsun. Semerciye küfür savuracağına, semerini çıkar at diyorsun. Ah, iyi güzel diyorsun da beni biliyor musun? Nasıl da sarmış beni modernliğin semeri? Baksana Akif, sokaklara bir bak: Bu Ankara, bu İstanbul, bu İzmir senin zamanından mı kalma? Önce topraktan kesmişler ayağımızı; beton artık her yer. Betonla birlikte kalıba koymuşlar bizi. Topraktan kesilince de damarlarımız, unutuvermişiz geldiğimiz yerleri.

Sonra tabelaların adı değişmiş. Öz memleketinde yetim kalmış dilimiz. Kelimeler yabancı, isimler yabancı, yolcu yabancı, kari yabancı. Kısacası ecnebilik çökmüş ciğerimize ve düşkünlük almış başını gitmiş bütün bu yabancılığa. Bak şimdi sat on bir olacak, bir saat sonra mesai paydos zili çalacak. İnsanlar iştahlarını gidermek için nasıl da sokaklara saldıracaklar tahtakuruları gibi. Kemirecekler ne bulursalar. Yine nice nimet afiyet olmadan israf olacak. Hangi değerimiz kaldı ki sımsıkı sarılacak?

Hani Ashab-ı Kiram, ayrılalım, derken,

Mutlaka Sure-i ve’l Asr’ı okurmuş, bu neden?

Çünkü meknün o büyük surede esrar-ı felah;

Başta iman-ı hakiki geliyor, sonra salah,

Sonra Hak, sonra sebat. İşte kuzum insanlık.

Dördü birleşti mi yoktur saba hüsran artık.

Evet, insanlık. Ben bunu çoktan unuttum. Aradım ama ne yazık ki nerede arayacağımı bilemediğimden, bulamadım. Göremedim içinde insanlığı yazan bir psikoloji kitabı. İnsanlığı tanımaya çalışan modern ilmin sözde aydını, insana dair ne varsa yazmış tanımlamış psikoloji kitaplarında. Ama unutmuş mu yoksa umursamamış da işine mi gelmemiş, gizlemiş insanlık gerçeğini yazdığı kitaplarında. Şimdi kitaplarda insanlığı yitik kalmış insanlar yazılmakta. Ne acı gerçek!

Önce iman, sonra hayır işlerde roller üstlenmek, sonrasında da hak ve teslim olmak ebedi dönüşe. İşte insanlık. İhtiyacım olan işte budur. Gençliğimin ömrünü daha fazla heba etmeden, günlük heveslerimi daha fazla doyurmadan iştahsızca, artık oturmanın vakti geldi dostların muhabbet sofralarına. O sofralar ki, zenginliği katığından ziyade katılanlarında besbelli.

Düşündükçe bunları iyice gerildim odamın içinde. Kâh ayağa kalkıp dolanıyordum kâh oturup ufka bakıyordum. Sabırsızlıkla safahata dalıyor sonra yeniden okuduklarım üstünde düşünüyordum. Yıllardır türlü oyuncaklarla avundum çocuklar gibi. En güzel ambalajlara sarılmış hediyelerle önüme konan ne varsa aldım; kabullendim sorgulamadan. Mirasım olan değerlerimi bir bir tükettim. Önce ailem, mahallem, sonra arkadaşlarım ve tarihim; hepsine uzaklaştıkça yabancı kaldım. Bazen ideolojik kalıplar içinde aradım saadeti. Yetmedi Marks’a, Yezid’e ve daha nicelerine sığındım. Hiç biri tam olarak vermedi beni bana.

Ama bir konuda çok iyiydim. Şu belirli gün ve haftalar vardır ya, işte o takvim içinde her ne varsa önemli diye yazılan hepsini bir bir andım. Güya vazifemi yaptım. Bazen bir ölüm, bazen ise başlangıç; yenilik. O günlerde ne mi yaptım? Şiirler okudum kürsüden, ecdada sahip çıkmak için. Ama ne okuduğum şiirlerin manasını dinledim ne de yazılı olanların neden yazıldığını düşündüm. Sadece okudum. Andım böylece hepsini. Ezberledim. Şiir ezberler gibi hayatı da ezberledim ve öyle ezbere; körü körüne yaşadım bunca yılımı.

Bilir misin Akif: Ben şiirle ilk tanıştığımda şiirin duygulara hitap eden ve gençlik yıllarında delikanlıların genç kızlara yazdığı romantik dörtlükler olduğunu sanırdım. İçinde beşeri bir aşk arardım şiirlerin. Duygular heyecan vericiydi o zamanlar. Kalıcı değil, uçucu olan heyecanları taşıdığını sanırdım. İlk kez safahatı ders kitaplarında duydum. Daha bakmadan içeriğine safahatın onunda bir aşk şiirleri kitabı olduğunu sanmıştım. Öyle ya sende zaten duygusal adamdın. Okuyunca ilk kez on yedi yaşlarımda seni, açıkçası hayal kırıklığına uğradım. Bu nasıl şiir dedim kendi kendime: ne maşuk var ortada ne de peşinden bir koşan. Bilmezdim ki aşk nedir diye?

Ben böyle bakıp durmayacaktım, dili bağlı,

İslamı uyandırmak için haykıracaktım.

Gür hisli, gür imanlı beyinler, coşar ancak,

Ben zaten uzun boylu düşünmekten uzaktım!

Haykır! Kime lakin? Hani sahipleri yurdun?

Ellerdi yatanlar, sağa baktım, sola baktım,

Bir parça edip şiirime gömdüm de bıraktım.

Seller gibi vadiyi eninin saracakken,

Hiç çağlamadan, gizli inen yaş gibi aktım,

Yoktur elimde şu sağır kubbede bir iz,

İnler safahat’ımdaki hüsran bile sessiz.

Şimdi çok iyi anlıyorum Akif, aşk nedir diye. Dizince kelimeleri rengârenk peş peşe, yetmiyor ne vezin ne kafiye. Bir derin “aşk” gerek, mana gerek, yaşanmışlık gerek şiire; o da elbet sende var.

Gençliğimin sorunları bitmez ki saymakla, hem vakit artık ikindi oldu, gün kaybolmakta. Bütün bu yaşadıklarımı bir arayış diyelim; yoksa ömrüme yazık olmakta. Hem ilim müminin yitik malı; nerde ne zaman bulsa sımsıkı sarılmalı. İşte benim hayatımın bir kesiti: Otuz yılın muhasebesi. Tefrika, ideoloji, akıl, mantık, sanat, edebiyat derken geride kalanlar işte bunlardan ibaret. Sen değil miydin Akif, ne varsa gençlikte var diyen. Sen değil miydin ki öz oğlun Emin’e ideal kılmadığın gençliği Peygamber’in iffetine sahip olma arzusunu yaşayan ve yaşatan Asım’a vazife kılan.

Bir şiir haliyle sızdın dimağıma şimdi, safahatını artık saf saf; safha safha okumalı. Ömründe bir kere olsun Asım’ını bu milletin derdiyle dertlenen benim gibi gençler okumalı.

Artık hava karamak üzere. Zihnim, sabahın yorgunluğunu silkeleyip pencereden daha dinç artık. Ben Akif’in mısralarında kendimi buldum mu kaybettim mi bilemiyorum? Bu gençlik çağında birçok hedefim var istikbale dair. Doğru. Ama bir hastalığımız var ki; ne yöntem var elimizde ne de bir Kılavuz seçmişliğimiz var. İşte Akif yanımda artık. Üstelik gençliğin tüm hastalıklarına karşı ilaçları da var, tedavi yöntemleri de var. Son asrımızın gençliğinin ortak hastalıklarının bir daha bizleri yakalamaması niyetiyle son kez kulak verdim Akif’e. Sabah açtığı pencereden akşam kapayarak çıkmayı ihmal etmedi. Zira akşamın serinliğinde üşütmemi istemedi sanırım. Ve son sözüyle çekildi bugünlük odamdan:

Geçmişten adam hisse kaparmış… Ne masal şey!

Beş bin senelik kıssa, yarım hisse mi verdi?

Tarihi tekrarlanma diye tarif ediyorlar;

Hiç ibret alınsaydı, tekrarlanır mıydı?

Bekleyen Hep Aynı Karakterde

2010-12-31T04:49:00.000-08:00

- “Sen”, dedi karşısındakine gözünün derinliklerine bakıp bir an önce

kuyudan çıkmak istercesine, “korkaksın”.

- “Korkmuyorum” dedi öteki,

“madem üstümüzde

zaman var,

bana

düşmez

temizlik”.

Nehrin en uygun yerine barajlar kurar insanoğlu. Amacı, suyu uygun bir yerde toplayıp oradan ihtiyacı olan, susuz bölgelere ve topraklara dağıtmaktır. Böylece akıp giden su kontrol altına alınacaktır. Ziyan olmayacaktır boşa akan su. İki yakanın arasında bir boyun bağı gibi inşa edilen kalın duvarlar, suyu, yani hazineyi biriktirecektir. Bu birikmiş hazine de ihtiyacı olanlara yetesiye dağıtılacaktır. Böylece insan hem doğayı kontrol altına almış olacak, hem boyundan büyük işlere girişip dirayetini gösterecek hem de ihtiyaçları gideren olduğundan lütufkâr olacaktır. Bahşedip lütfünü elde edecektir insanlık onurunu…

Elbette insan lütfünü bahşederken sadece doğayı terbiye etmez. Ayrıca insani özelliklerinin içinde yer alan tüm meleksi duygularını da bağışlar. İyi niyet, samimiyet, barış, huzur, refah, adalet, herkese özgürlük, herkesin gönlüne göre bir dünya dileme, herkese öpücükler gönderme, herkesi kucaklama ve daha herkesi sevme…

Yukarıdaki bu klişeler kameralar karşısında gülücükler ile süslenince izleyiciler tarafından da gülümseyen gözlerle takip edilmektedir. Ne de olsa “söyleyene değil söyletene bak” algısı acaba bu klişelerde kendini gösterir mi diye meraklı ve de “beni de kuşatır mı” diye biraz da nefsanî bir bekleyiş doğar insanın içinde.

İşte kameralar karşısında kurulan yenidünyanın ve bu yenidünyanın yeni insanlarının karşılıklı diyalogudur bu mesajlar. Tıp ki barajlarda suyu toplayan insanoğlu gibi mikrofona sesi toplayan insanoğlu da lütfünü bahşetmek için en uygun anı bekler kameralar karşısında.

En uygun an bayramdır, seyrandır, özel gündür, ya da özel olması istenen bir kesitlik zamandır.

Yılbaşı da bu kesitin en uygun kılıfıdır. Aziz Thomas’ın ruhuna nükteler okuyan Aziz Nicholaos gelsin ve geyiklerinin boynuzları arasından tüm bahşişlerini dağıtsın… Bir kurtarıcı arayan millete “işte buradayım desin” hem de her yıl. Öyle ne zaman gelecek, bir daha gelir mi diye endişeye sevk etmeden insanlığı, her yıl aynı tarih ve zamanda gelsin, girsin yenidünyamıza.

Tıp ki her gelen azizin karakteri gibi onu bekleyenlerde aynı karakterde nedense. Bekleyenin içinde bir ümit; yeni yıl geldiğinde tüm insanlığa barış, huzur, para, bolluk ve modernlik gelsin. Zira kameralar arkasından gelen mesajların hepsi bu ölçektedir.

Bekleyen hep aynı karakterde; çünkü her yıl olmayacağını bildiği temennileri sıralamakta bir bir… Aslında temennilerinin gerçekleşmesi için geyiklerin yerine kendi içinde bir şeylerin harekete geçmesine ermemektedir aklı. Zaten buna akıl erdirse akılsız başın cezasını ne hindiler çekerdi ne de barajların etrafına diktikleri çamlar.

Bekleyen hep aynı karakterde; yeni yıl gelecek, zaman sihirli değneğini cüce büyücü gibi sallayacak, elindeki sopasından renkli yıldızlar saçan büyüler dökülecek ve dünya cennete dönecek… Kavgalar, karmaşalar sona erecek böylece de kameralar karşısından konuşan gülen yüzlü yenidünya insanımız bu kadar ulvi sözleri sadece söylediği için yine kameralar arkasından onu izleyen yenidünyanın ümit bekleyen insanları da muratlarına erecekler. Gülümseyerek konuşanlar kahraman, gülümseyerek dinleyenler de tastamam olacaklar.

Bekleyen hep aynı karakterde; geyiklerin boynuzunda zannedilen dünyanın kahramanları gibi yine dünyanın geyiklerin boynuzları arasında düzeleceğini zannedenler aman geyikler ürkmesin, sallanmasın ve kaçmasın diye hep gülümsemekteler. Böylece geyiklerin boynuzları daha da dallanıp gürleşmekte…

Yenidünyanın kameraları karşısında temennilerde bulunan insanları acaba hiç düşünüyorlar mı ki, söz ettikleri şeylerin gerçekleşmesi için ilk hareketin, ilk kıvılcımın kendileri tarafından atılması ve yakılması gerektiğini?

İnsan harekete geçmeden sadece konuşuyorsa orada bencillik başını alıp düzlüklere yayılmıştır. Sadece mesajların verildiği yerlerde toplumda bir güvensizlik ortamı oluşturulmuştur. İyi niyet altında “aman kimse kimseyi kırmasın” mesajlarının verildiği zamanlarda bilinmeli ki orada, o toplumda ciddi bir uyuşukluk yerleşmiştir.

Sadece kendine çalışan iradeler egemenlik kurmakta, aslında bütün insanlık için zenginlik istiyorum derken bunu sadece kendim için istiyorum diyen maskeler ortaya çıkmaktadır. “Herkesin gönlüne göre bir dünyada yaşamasını istiyorum” diyen bir zihniyet olsa olsa anarşist düzenin savunucusu olur. Ben “kendim için çalışıyorum, kendim için varım” diyen bir yenidünya kahramanı kendi günahı ile hareket etmekle kalmayıp herkesi bu bencilliğin çekici kollarına atılmaları için teşvik etmektedir.

Yeni yıldan boş vaatleri bekleyenler hep aynı karakterde aslında.

Bir bilseler ki onların zamandan beklentilerinden çok daha derinlerde zamanın onlardan ne kadar çok beklentisi bulunmaktadır! Acaba o zaman da yenidünyanın kahramanı olmayı mı tercih ederlerdi?

Sınırları Aşan İnsanlar...

2010-12-27T05:07:00.000-08:00

Birgün oturduğumuz koltuklarımızdan dışarıyı seyrettiğimiz penceremizin bizim için ne ifade

ettiğini düşünerek, elimize aldığımız çay bardağını fırlatıp cama,

tüm çerçeveyi bir hamlede kıramamışlığımıza üzülerek,

"manzaranın içinde yaşamak varken,

manzarayı seyretmenin ölüm gibi soğuk ve bir o kadar da

renksiz olduğunu düşünüp",

sıcak koltuğumuzdan kalkıp,

oturmaktan yürümeyi unutmuş ayak tabanlarımızın ince sızılarını,

cam kırıkları üzerinde gezmek gibi algılayıp

manzaranın içine girmek için önce başımızı ardından da

tüm vücudumuzu dört duvardan dışarı taşıyacağız.

İşte o gün

zihinlerimizde hapsettiğimiz

tarihsel bütünlüğümüz yeniden

dünyayı

kucaklayacaktır.

H.SARI

Sınırları Aşan İnsanlar...

Değil midir hep kitaplarda yazılı olan, okudukça ezberde kalıp, bizi ayrıcalıklı kılan;

Türkiye’nin stratejik ve coğrafi konumu; bir de bin yıllık kültürel derinliği.

Bilir miydin ki tarihi oluşturan sınırların değil haritalarda, zihinlerde çizildiğini?

İlla medeniyet diye tutturanlara değil miydi ki bu toprakların ilaç diye hoşgörü sunduğu.

Bilir miydin ki gün gelecek nallarının geçtiği topraklarda adalet zindanlara gömülecek;

İnsanlar yetim, topraklar çorak, sınırlar elbisesiz, toplumlar mahkûm; zihinler suçlu sayılacak.

Bilir miydin ki bin yıllık kardeşlerin duacıyken sana, sen büküp boynunu, tarihine yabancı,

Keyfine dalıp modernizmin; sırtını çevirerek doğunun güneşine güya aklın ile erişecektin batının felsefesine

Yeter deyip içine kapanmışlığın, çıkar bir yol ararken Anadolu’dan yeniden şaha kalkmak için,

Üç tarafın deniz, dört tarafın düşman ile çevriliyken, bir yolunu bulup çıkmalıydın bu kör mahzenden,

Onun için kriz odaklı dışarıya bakışların bırakmalıydı yerini vizyon odaklı dış ilişkiler geliştirmeye.

Böylece varabilirdin elbet bölgende güçlü, dünyada itibarlı, tarihinde şanlı bir millet emeline,

Kırıp içine kapanmışlığın zincirini aklından yeniden düşmeliydin yollara medeniyetinin diyarından.

Bilir miydin sana lazım olanın seyir halinde iken bu seyyah dünyada dış politika olduğunu,

Arama uzaklarda; diplomatik, ekonomik ve kültürel ince bir gücü üretmektedir marifetin son noktada,

Böyle olunca ilkeli, dengeli bir o kadar da insana insan olduğundan adaletli. İşte budur senin gücün!

Bilir miydin ki başlamalı işe önce komşularından; kaldırmalı lüzumsuz husumeti aradan,

Silip, sebepsiz dört tarafın düşman dolu izdüşümlerini aklından, bağları üretmeli varlıktan,

Sınırları siyasi haritalara bırakıp, başlanmalı işe kültürel ve ekonomik açılardan,

Dur! Burası önemli: Şimdi iyi dinle ki sorumluluğun artmakta, zira sana lazım olan bu dost ortamda,

Dört dil, bir kişilik, sağlam bir yürek. Hepsi budur ancak ihmale gelmez ahlak.

Bilir miydin ki kaldırıp kafanı ayakucundan, açıp gözlerini bakarak ufkun eteklerine,

Kim demiş uzaktır diye, Balkanlar, Kafkaslar, Ortadoğu, Orta Asya, Akdeniz, Hazar, Basra, Afrika…

Bir dost eli uzatınca dünyaya yırtılır kefenler, gün gibi doğar bin İstanbul dünyaya,

Bilir miydin ki insan her yerde insan, yeter ki kadrini bilmeli insan. Haydi, öyleyse davran!

Görmedin mi ki kapandıkça içine daraldın, bin türlü buhranlarla bunaldın, yaralandın,

Öyleyse açılmalısın yeniden dünyaya; yelkenlerin ciğerlerinle dolmalı, estikçe rüzgâr genişlemelisin,

Avucunun içine alıp şu küreyi, güçlü kılmalısın bölgende, dünyada herkes için adaleti.

Bilir miydin ki medeniyet havzasına toplanan sular sadece taşıdıkları ile var olmazlar,

Yeniden insana kattıkları ile zamanı aşıp sürekli var olurlar: Çaresizlik içindekilere can katarlar.

Bilimin, âlimin, sanatın her ne varsa insanlığında insana ait olanın önüne koyarlar.

Bilir miydin ki bunca ilmi üretmiş toprakların nesline yakışmaz düşünmek küçük ve dahi günlük.

Dev ile cüce arasındaki fark tarihin içinde attığın adımlarla belli olunur: Yürü, durma sen de artık!

Bilir miydin ki hürriyeti, özgürlükleri ve de sınırları fethederken sözde insanlık,

Sen millet olarak gönüllerde fethe çıktın; kalemi kılıca, sözü kurşuna tercih ederek.

Sevgiden başka ne varsa def edip yanından, bütüncül dış politika anlayışına sarılıp kucaktan,

Barış, istikrar, refah, huzur, anlayış, diyalog, kazan ve kazan diye açtın yolunu ufuktan.

Toplar, mermiler yağıp, gülleler gürlerken gökyüzünden sağanak sağanak çaresizlerin üstüne,

“Bize ne” diyemezdin elbet sırtımız güneşte, bigâne kalmamak için zalimin ettiğine,

Çözüm aramak gerekti Suriye’nin, Yunan’ın, Romanya’nın, Gürcistan’ın, Filistin’in hep gözyaşına,

Karabağ ağlarken gözlerinden kan, gülmek, sevinmek yakışmazdı bize; kendi bencilliğimizle.

Ortadoğu’da bir rüzgâr çıksa, Balkanlar’da üşütüp öksürse bir çocuk, Kafkasya’da hastalansa analar,

Kaderimizi bir bilip ayrılamazdık elbet geçmişimizden, geleceğimizden ve dahi kendimizden.

Bilir miydin ki kapıları birbirine açılan camilerin, havraların ve kiliselerin Anadolu’da var olduğunu,

İşte bu gerçekten yola çıkıp tüm dünyaya hoşgörü kültürünü yeniden aşılayarak koyuldun yola,

Belde-i “tayyipten” rayihalar yayılmakta, mis gibi kokmakta soğuk geceler,

“Gülistanda” yüzler gülmekte, umudun ve huzurun koynunda,

“Davudi” bir ses susturmakta vahşetin hırıltısını.

“Gel her ne olursan ol yine gel” diyen Mevlana, Anadolu’dan dünyayı yeniden kucaklamakta.

Hasan SARI

23.12.2010

İmtiyazlı Kimlikler ve Siyaset

2010-12-13T02:00:00.000-08:00

Bir önceki yazımda “Siyasal Kimlikler: Farklılıkları ve Çatışmaları” adlı yazı genel olarak iki farklı siyasi kimlik bilincinde olanların aynı siyasi parti çatısı altında bir arada yer almaları üzerine genel bir değerlendirmeden ibaretti. Konuyu biraz daha irdelemek için yazıda belirtilen iki farklı kimliği siyaset ahlakı üzerinden değerlendirmeye tabi tutmak gerekiyor.

Lütufkâr siyasetçiler için imtiyazlılar dememizde bir sakınca yoktur. Zira lütufkârlıkları, içinde yaşadıkları topluma yönelik yapmış oldukları hizmetlerin (kendilerinin tanımıyla) genel bir tarifidir.

Toplumsal değişimin birçok düşünür tarafından değişik yöntemlerle formüle edilen yöntemleri yani teorileri bulunmaktadır. Esasında toplumsal değişim, toplumsal gelişim, toplumsal evrim ve toplumsal devrim gibi farklı inceliklere sahip olan toplumların gelişimi ve dönüşümü, o toplumlar içinde yaşayan insanları bazı tabakalara ayırmaktadır. Kimileri toplumsal değişimin veya gelişimin aktörleri durumunda iken kimileri ise bu duruma rıza gösteren anlayışlıları bazıları da değişime ve gelişime inatla direnen direnişçileri kimliklerini üstlenirler.

İngiliz tarihçi Arnold Tonybee özellikle medeniyetlerin ortaya çıkışları ile çöküşlerini anlamaya yönelik olarak geliştirdiği “meydan okuma-cevap verme” teorisiyle toplumsal değişimlere ışık tutmaya çalışır.

Bu teoriye göre bir uygarlığın ortaya çıkması ve gelişmesi için öncelikli koşul olarak insani ve coğrafi çevrenin o topluma belli dayatmalarını içermektedir. Bu dayatmalara karşı topluluklar nasıl bir direnç gösterirseler bu direncin biçimi uygarlığın varlığını doğrusal olarak etkiler. Böylece doğal afetler, coğrafi şartlar, istilalar birer meydan okumayı ve topluluğun da bunlara karşı vereceği, doğayı kontrol altına alma çabaları, teknolojik gelişimleri ile bunlara karşı koymak veya geri çekilmek de cevap vermeyi tanımlar.

Burada ilginç olan nokta ise cevap verme sürecine kimlerin hâkim olduğudur. Çünkü coğrafi ve fiziki çevrenin topluluklara meydan okuması bir uygarlığın gelişimi veya büyümesi için tek başına yeterli olmamaktadır. Bu meydan okumaya bir cevap üretilmelidir. Cevap verme eylemini de toplumu oluşturan bireylerin hepsi tek tek oluşturamayacağından doğal olarak bu işlemi yerine getirecek bir “elitist” aydın sınıfın mevcut olması gereklidir. Bu sınıf hali hazırda var olmayabilir. Fakat gelişen şartlar böyle bir sınıfın türemesine fırsatlar sunabilir. Dayatmalara cevap veren seçkinler böylelikle topluma en büyük yardımı yapmış olurlar. Zira toplum gelişme evresini yakalamış ve büyüme eğilimine girmiştir. Yani yıkılmaktan, yok olmaktan kurtulmuştur. Toplumu dönüştüren bu seçkinler sınıfı bu dönüşüm içinde “imtiyazlı” bir konum elde etmeyi de ihmal etmezler.

Tekrar siyasetin mecrasına dönecek olursak bu imtiyazlı kişiler içinde bulundukları siyasi ortamın kendi varlıkları tarafından oluşturulduğu bilincinde olduklarından doğal olarak siyaseti de kendi kontrol ve talepleri üzerine inşa etme eğiliminde olurlar. Zaten ilk başlarda toplum da bu imtiyazlı sınıfa rıza göstermekte onların “kendi varlık sebepleri” olduklarını kabul ederek imtiyazlarına saygı gösterirler. Ne zaman ki toplumun bilgi edinme oranı artar, bazı hak ve imtiyazların belli zümrelere ait olamayacağı bilinci alt sınıflarda da gelişir o zaman imtiyazlılar ile rıza gösterenler arasında “çatışmalar, hak elde etme ve imtiyazını koruma” sürtüşmeleri ortaya çıkar.

Osmanlı Devleti on dokuzuncu yüzyılda ciddi iç bunalımlarla boğuşmaktaydı. En nihayetinde dış güçlere karşı kendini koruyamaz hale gelen devlet Mustafa Reşit Paşa’nın Tanzimat Fermanı’nı ilan edip uygulamaya koymasıyla tebaası içinde yeni bir zümrenin doğumuna da onay vermiş olur. Tanzimat aslında devletin içindeki halkların ve toplulukların mutlak eşitliği üzerine değil daha çok Batılı tarzda fikirlerin toplumun en hassas dokularına dahi nüfuz ederek yeni bir toplumsal yapıyı inşa etme üzerine kurulmuştu.

Gelişen süreç içinde Batılı tarzda yeni bir düşünce şekli geliştirilirken, giyimden, konuşulan günlük dile kadar toplumsal ilişkilerin bütününde bir değişiklik içine girişildi. Artık Beyoğlu’nda bir fincan kahve içmek ve koltuk altlarına sıkıştırılmış Fransızca ve İngilizce felsefe kitapları ile gezmek, redingotlu beyefendilerin sabah kahvaltısına alkollü içecekler ile başlaması bu toplumsal değişimin sıradanlaşan ilişkileri olma yolundaydı.

Elbette yeni bir seçkinler zümresinin doğuşu kendi içinde de kolay değildir. Tanzimat ile birlikte girişilen Batılılaşma serüveni bazı kimlik bunalımlarını da bu imtiyazlı sınıf üzerinde gerçekleştirmiştir. Zira Batılılaşmayı modernleşme ve dolayısıyla Osmanlı Devleti için bir kurtuluş yolu addedenler bu mücadelede önde olmak ve gelinen yeni toplumsal doku içinde imtiyazlı yerlerini kapmak endişesi içindeyken bir takım problemler ile de karşılaşmıyor değillerdi.

Bu yeni elit ve aydın sınıf batıyı anlama-anlamama kompleksi içine düştü. Kimileri ideal olan Batı’ya bir türlü ulaşılamadığı için, her türlü çalışmanın nihai istenen sonuçları doğurmamasından dolayı derin bir eziklik içine girdi. Böylece 21.01.1974 tarihinde çıkartılan “Bilgi ve Görgü Artırma Kanunu” ile devlet memurları ülke dışına ilgili kurumlara gönderilecek ve hem staj yapıp mesleki yeterlilik kazanırken aynı zamanda da batı görgüsü ve adabı üzerine de eğitileceklerdi. Böylece öğretmenini, üniversite hocasını, hâkimini, savcısını, doktorunu ve diğer devlet personelini batılı tarzda yani Tanzimat’ın ilke ve prensiplerine uygun halde yetiştireceklerdi. Sonuçta da batılı görgü ve adap ile eğitimli öğretmenler Anadolu’ya dağılarak tüm ülke sınırları içinde A. Tonybee’nin teorisini canlı tutmak adına topluma yol gösterici ve “meydan okumalara karşı en güzel cevabı verme” mücadelesini gerçekleştirmiş olacaklardı. Ama bu yine de ne kadar ezik olduklarını itiraf etmelerine engel olmayacaktı.

Diğer tarafta ise Batıyı taklit etmede başarılı olduğunu varsayanlar ise büyüklük, kendinden başkasını beğenmeme ve içinde yaşadıkları toplumu (aslında tam manasıyla toplumun içinde yaşadıkları söylenemez) hor görme ve kendi bohem hayatlarına karşı bir beğenmişlik edası içine kapılarak elde ettikleri imtiyazlarını devam ettirme yoluna gidiyorlardı.

Bu imtiyazlı kesim “cumhuriyeti dahi bu insanlara (köylülere) biz getirdik doğal olarak biz cumhuriyetten de üstünüz” anlayışıyla siyasetlerini yapma yolunu tercih edenlerdi.

Böylece herkes onların imtiyazlarına yönelik hizmette kusur etmemeliydi. Aktif siyasetin içinde de kendilerini her hangi bir siyasi partiye taraf biçen bu imtiyazlılar doğal olarak siyasetin üreticisi değil tüketicisi olmayı tercih edenler oldular. Tıpkı Tanzimat aydınlarında olduğu gibi partidaşlarına karşı bir yukardan bakma gururu içinde onların yapmış olduğu teşkilatçılık faaliyetlerine gülüp geçmeyi de hala büyüklüklerinden saydılar.

İmtiyazlılar bir siyasi hareketin içinde “biz burada olmasaydık siz değil burada olmayı, sahip olduğunuz diğer tüm imkân ve olanaklara da sahip olamazdınız” anlayışıyla hareket ederler. Onlar için ötekiler (aynı parti mensupları dahi) zavallıdır. Ama teşkilatçılık çalışmalarını yapması için var olan gönüllülerdir. Şayet gönüllüler bu vazifelerini yapmayacak olursa o zaman imtiyazlılar da içinde bulundukları siyasi harekete ve kimliğe desteklerini çekmekle mevcut ortamı yeniden şekillendireceklerine inanmaktadırlar. “Biz olmasaydık” anlayışı temel felsefeleri haline gelmiştir.

Biz olmasaydık paranız olmazdı çalışmazdınız. Biz olmasaydık tüm bu imkânlara sahip olmazdınız…

Elbette toplumsal değişim ve gelişim sadece bu imtiyazlı sınıfların marifetlerine tabi değildir. Değişim için gerekli olan daha çok şart bulunmaktadır. Ama değişimlerin öne çıkardıkları isimler veya kesimler bu değişimi kendi marifetleri zannettikçe ve buralardan nemalanarak ekonomik ve siyasi olarak daha güçlü hale geldikçe kendilerini diğerlerinden farklı kılarak mevcut imkânlarını korumak kaygısı içindedirler.

Siyasi Kimlikler: Farklılıkları ve Çatışmaları

2010-12-12T03:55:00.000-08:00

Kimliğin en önemli özelliği aidiyet hissini insana kazandırmasıdır. Kişi sahip olmak istediği bir kimliğe onun özelliklerini ne kadar içselleştirirse o derecede bağlanır. Fakat bunun yanında kimliğin de bireye karşı bazı ödevleri vardır. Mesela onu farklılaştırmak, ayrıcalıklı kılmak, üstünleştirmek, güvenilir kılmak, arzulanan olmak, mutlu etmek, beslemek, kar ettirmek… Buna benzer özellikleri de kimliğin insana sunması gerekir.

Siyasal kimliklerde de buna benzer bir husus vardır. Bir siyasal kimlik onu tercih eden insanlara önce topluca sonra da bireysel olarak yukarıdaki tüm ödevlerini yerine getirme anlayışına sahip olmalıdır. Aksi halde değerini yitirmeye başlar.

Bu bakımdan “siyasal kimlik mi insana değer katar yoksa insan mı siyasal kimliğe değer katar” tartışması tavuk yumurta ilişkisine dönüşebilir. Ama şu bir gerçektir ki hangi siyasi parti olursa olsun üyeleri arasında yukarıdaki ilişki bariz bir şekilde mevcuttur. Bir tarafta tüm “özellik ve değerleri ile inanılan siyasal oluşuma ve harekete katkı sağlama çabası içinde olanlar” yer alırken diğer tarafta “kendi varlıklarını siyasetin de üstünde görenler” yer almaktadır.

Birinci guruptakiler yani siyasal oluşuma katkı sağlamak isteyenler “her neye sahip iseler” onu siyasal ortak amacın gerçekleşmesi için ortaya koyanlardır. Bu kişiler partilerine yani siyasal kimliklerine “gönülden” bağlılıklarını ispatlamak adına doğuştan gönüllüdürler. Siyasal yapının iktidar ilişkileri içinde konumu ve geldiği yer ne olursa olsun onlar daima bu kimliği geliştirmek ve yaşatmak arzusunu taşırlar. İdealisttirler bir bakıma ama bu onların siyasal kimlikten hiçbir beklenti içinde olmadıkları anlamına gelmez.

Onların da elbet haklı beklentileri vardır. Fakat bu haklı beklentilerini bireysel bir arzu veya ihtiras olarak yansıtmamayı tercih ederler. Zira ihtiraslar ve bencillikler siyasal ahlak ile çelişmektedir. Bu bakımdan belli oranda isteklerini uygun şartlar gelişinceye kadar saklı tutarlar. (Bu saklı tutma işlemi elbette başka bir siyasal ahlak tartışmasını başlatabilir, şimdilik oraya girmeyelim).

Gönüllüler bir siyasi makama gelmek istediklerinde bunu hak etmek isterler. Çok çalışmış olmak, partiye çok üye ve oy kazandırmak hatta ekonomik destek olmak bunlardan bazılarıdır. Böylece siyasal kimlik “gel kardeşim, sen bu makamı hak ettin” diyecektir onlara. En azından gönülülüklerinin karşılığını bu noktadan elde etmek isterler.

Diğer tarafta ise siyasette olmalarının zaten siyasal kimliğe verilecek en büyük lütuf olduğunu varsayanlar bulunmaktadır. Bunlar köylüyü milletin efendisi derecesine getiren bir zihni yapı içindedirler. Yani vatandaştan yanadırlar. Her ne yapıyorlarsa halk için, millet için yapıyorlardır. Gelişmenin önünde onlar vardır.

Fakat efendilik köylü için “hâkim” olan “sahip” olan anlamını içermemektedir. Zira köylüye efendi diyenler lüks evlerinin bahçe işlerini yaptırdıkları veya evin temel işlerini vazifelendirdikleri kişilere de “Mehmet Efendi” demektedirler. “Köylü Mehmet Efendi”.

Efendilik vatandaş için bir mevki veya sınıf anlamına gelmemektedir. Aslında efendi sözü onlara elit kesimlerce söylenen ve bahşiş mahiyetinde ödüllendirmeyi içeren; “ben seni efendilik ile taltif ediyorum fakat bir efendi sıfatını sana verebilen elbette efendiden de üstün bir kişiliktir” söylemiyle desteklenmektedir.

Şimdi bu kişiler siyasal kimliğe verecekleri en önemli şeyin zaten kendilerinin o siyasal yapı içinde olmasını varsayarlar. “Biz olmasaydık siz siyaset yapacak ortam ve zemini dahi bulamazdınız” anlayışı esasında devletin kuruluşuna dair ne kadar değer var ise onları içine almaktadır. Biz demokratız, laikiz, cumhuriyetçiyiz, liberal veya muhafazakârız, biz bu sistemde her şeyiz.

Bu ikinci türde olan haklılar ahalisi siyasete vermeye değil oradan almaya gelenlerdir. Doğal olarak da bunun neden böyle olduğunu yukarıdaki efendi-elit ilişkisi içinde kısaca belirttim.

Şimdi bir siyasi parti veya kimliğinin içinde bu iki faklı kimlik algısını taşıyanların nasıl bir arada yaşadığı sorusuna gelirsek daha ilginç bir durum ortaya çıkacaktır. Normal şartlar altında bakıldığında siyaseti farklı bir teori ile inşa eden bu iki gurubun farklı siyasal kimlikler etrafında birbirine rakip olması gerekmektedir. Fakat çoğu kez bunlar aynı kimlik etrafında, aynı masa etrafında, birbirlerini çok da sevmeseler dahi ortak amaçları etrafında bir araya gelebilmektedirler.

İlginç olan “ortak amaçlar” ibaresindedir. Aslında amaçları farklıdır bu kişilerin. Birisi siyaset yoluyla bir şeyi elde etmek isterken bunu inandığı siyasal kimlik tarafından belli başarıyı elde ettikten sonra elde etmeyi tercih ederken diğer ise elde etmek istediğini ortaya çok da fazla emek veya çalışma koymadan elde etmeyi tercih etmektedir. Sonuçta yöntem ve teknikler farklı olsa da bu kişilikler ortak çatı altında, aynı masa etrafında yollarına devam ederler.

Peki, hiç mi çatışma olmaz? Elbette olur. Hem de çatışmalar iki tarafında istediği bir istek üzerinden olmaz. Yani iki farklı yapıdaki kişinin milletvekili olmayı istediğini düşünecek olursak birinci yoldan ilerleyen çok çalışacaktır. Toplantılar, tanıtımlar, konuşmalar… İkinci yapıda olan ise kapı gezmeyecek, toplantılar yapmayacak, çok da fazla konuşmayacaktır. O daha çok kulis yapacak, işlem hacmi ile orantılı ilişkiler geliştirecektir. Sonuçta hangisi kendi yolunu tercih ederek vekilliği alırsa alsın aralarında çok da fazla nefsi ve gururun okşamaları dışında problem çıkmayacaktır. Yine belli oranda birbirleri ile çalışmaya devam edeceklerdir.

Fakat ne zaman ki içlerinden bir tanesi diğerinin yöntem ve tekniği ile amacına ulaşmak isterse o zaman siyasal kimlik içinde çatırdamalar meydana gelecektir.

Bu sorunun ortaya çıkışı ilginçtir. Burada maksat amacı elde edip edememekle değil daha çok yöntem ve tekniği ötekine kaptırmamaktır. Çünkü yöntem ve teknik aynı zamanda içinde bireyin siyasal kimliğinin dışında diğer tüm kimliğini de içeren geniş bir yelpaze gibidir.

Yöntem ve tekniğin içinde sosyal yapı, inanç, ekonomik gelir ve gelişmişlik, tüketim anlayışı ve kültürü, coğrafi konumlanma ve psikolojik algılar gibi birçok unsur yer almaktadır. Bu bakımdan kendi yöntem ve tekniğini ötekine kaptıran sadece vekilliği değil aynı zamanda öz yaşam alanını kaptırmış olmaktadır. Mahalle baskısı diye buna diyorlar.

İşte bu yüzden ülkemizde siyasi yapılar ya uzun vadeli ayakta durabilmeyi başarmakta yâda en ufak rüzgârda yerle bir olmaktadır. Marifet kendini muhafaza etmekten çok değerlerini ötekine kaptırmamaktadır.

Çocuk Düşe Kalka Büyür!

2010-12-10T05:18:00.000-08:00

Bin dokuz yüz seksenli yıllardan sonra her geçen an gençler için “heyecanlarını kaybediyorlar” denilmektedir. İş öyle bir noktaya gelmiştir ki artık 2010 yılında neredeyse “ülkemizde tamamen apolitik bir gençlik oluşmuştur”, anlayışı hâkim duruma gelmiştir. Çünkü genç demek enerji dolu olan demektir, birilerine göre.

Genç hoplayacak, zıplayacak, kıracak, dökecek ama bütün bunları yaparken sevgili büyüklerinin ekmeklerine yağ sürecektir. “Yürüyün, kırın, dökün” denildiğinde ordu gibi akacaklar sokaklardan, taşacaklar sınıflardan ve ne varsa silip süpürecekler yollarından. İstenen böyle bir gençlik olsa gerek!

Son günlerde emniyet eylem haberleini erkenden verip yetkilileri uyarmış; öğrenci hareketleri planlanıyor, demiş. Peki, kim planlıyor bunları? Elbet bunun da bilgisini vermişlerdir, en azından biz öyle umuyoruz. Aslında ummaya gerek yok, “eylem karelerini ziyaret kareleri” ile üst üste koyunca öğrencilere “hadi oğlum ne duruyorsunuz, askerler gibi saldırın” talimatının kimlerin verdiği ortada.

Zaten daha önce de denenmişti bu yöntem. 28-29 Nisan 1960 gençlik eylemleri de iyi planlanmış bir kışkırtma ve kırıp dökme operasyonu idi. “Menderes istifa” sloganları altında öğrenciler İstanbul ve Ankara’da basmadık sokak, kırmadık cam bırakmadılar neredeyse.

Öğrenci protestoları bakımından demokrasi tarihimiz oldukça zengindir. 10 Nisan 1950 günü gençler maneviyatsızlığa, 7-27 Mayıs’ta Ankara’da Harb Okulu öğrencileri diktatörlere karşı hürriyete, 1967’li yıllarda 6. Filo üzerinden uşaklıktan delikanlılığa karşı ciddi eylemler yapılmıştı. Ama bunların her birinin arkasında çok daha derin eller bulunmaktaydı.

Elbette tarihimizde sadece kışkırtmalara yönelik gençlik eylemleri olmamıştır. Buna karşın hak ve özgürlükler adına çok daha demokratik usuller içinde eylemlerini yapan gençlik hareketleri de olmuştur. Ama nedense bu hareketler dahi “gençlik heyecanını yitirmiş, apolitize olmuş” etiketinden kurtaramadı kendisini.

İstanbul’da son öğrenci protestosu malum olduğu üzere demokratik bir hak arayışı değildi. Aksine ortamı germe ve “acaba yine halkın iktidarına 1960 yılında yaptığımız gibi bir son verebilir miyiz?” beklentisinin eseriydi.

Eylemi daha da ilginç kılan ve öne çıkan haber ise 19 yaşındaki bir genç kızın aldığı polis darpleri neticesinde çocuğunu düşürmesi olayı. Polisin eli altında yerde sürüklenen kızın fotoğrafının yanına uydurulmuş ve güzel “kes-kopyala-yapıştır” sistemi ile iliştirilmiş bir haber. Çocuğunu düşüren kız ile yerde yatan kız ayrı insanlar. Ama medyamız öyle değil de daha farklı anlaşılmasından yana nedense!

Malum çevrelerin unuttuğu en önemli kurallardan biri “acı tecrübeler kolay unutulmaz ve bu millet son elli yılında bu provakatif kışkırtmalardan çok çekti”. Günümüzde ise bunları unutmuş değil…

Şimdi gelelim çocuğunu düşüren 19 yaşındaki genç kıza… A kızım mademki bu ülkede sosyalist, komünist ve laik çağdaş insanlara mahalle baskısı var sen bu mahallede çocuğu karnına nasıl koydun? Baskıya maruz kalmamak için Meryem ana kılığına mı girdin?

Ne güzel, annelik hisselerinle sahiplenmişsin canındaki canı ama çocuk babası tarafından da sevilmek istemez mi? Neden çocuğun babası çıkıp da “bunu yapanlardan hesabını hukuk kanalıyla soracağız” demedi? Neden babası tek kelime dahi olsun düşen çocuğu için sarf etmedi? Yoksa babalık bu kadar vurdumduymaz bir olgu mudur?

Bununla birlikte neden acaba medyamız 19 yaşında genç bir kızın evli olup olmadığını araştırmadan haberi ideolojik olarak verdi? Yoksa bunu sorgulamak laik devletin ilkelerine baş kaldırmak mı oluyor? Peki, kız 19 değil de 17 yaşında olsaydı aynı medya bu defa haberi protesto kılıfından sıyırıp henüz reşit olmamış bir kız için hak, hukuk tarafından mı işleyecekti?

Tüm bunları sorduğumuzda laik ve çağdaş üstelik demokratik devletimiz nasıl da rahatsız oluyor… Bir soruyla neredeyse tüm sistemi alt üst edebiliyorsun. On dokuz yaşındaki kız evlilik dışı çocuk sahibi olabilir mi diye sorduğunda laiklik çökmeye yüz tutuyor da hemen kalkanlarını açıyor. Bu mu seksen yılda inşa edilen güçlü laik devlet kimliği? Bu kadar mı zayıf?

Anadolu’da malum bir söz vardır ya “çocuk düşe kalka büyür”. Böyle provakatif eylemlerle, böyle zihniyetle devletimiz de bu düşmelerden çok çeker. Tabi burada “düşe-kalkanın” önüne “çocuk” kelimesi yer almaktadır. Yoksa yazının rengi birden değişir… Anadolu’da, malum, çok söz var…

Duygusal İletişim: Evlilik Öncesi İlişkiler

2010-12-06T23:58:00.000-08:00

Bu yazıyı muhafazakâr insanlar için yazdım. Bir medeniyetin temsilcilerine, doğu ile batı arasında kendine yer arayanlara, ahlak ile edep söz konusu olduğunda en keskin kelimeleri silah edinenlere yani benim de içinde bulunduğum sosyal tabakaya yazdım.

Esasında duygusal iletişim, insanın varlık bilinci içinde yer alan ve insanlığını keşif için çevresine doğru olan hislerinin yoğunlaşmış şeklini ihtiva eder. Böylece yağmura gebe bulut gibi insan da ağlayacağı sağlam bir dağ yamacı arar kendine. Burada dağ güvenilir olmalıdır. Aksi halde bereketsiz topraklara yağan yağmur gibi gözyaşlarının da ziyan olması kaçınılmazdır.

Dolayısıyla hiç kimseye “neden seviyorsun?” sorusunu yönelterek ona bir baskı uygulamak harcımız değildir. Zaten sevgisini konuşmak ve sorgulamak isteyenler her gün etrafımızda “bir konu açılsa da insanlar sevdiğimden konuşsa” diye pır pır dönmektedirler.

Evet, bir konu açılsa da sevdiklerinizden konuşsak… Şimdi konuyu açtık, konuşalım.

Duygusal iletişimde yer alan yoğun sevgi birikimi insanı çoğu zaman mantıksal çerçeveden düşünmenin dışına itmektedir. Bunu ergenlik çağından ölünceye kadar her tip ve karakterdeki insan üzerinde görmek mümkündür. Bu akıldışlılık kültürlerde de, ideolojilerde de ve hatta dinsel farklılıklarda da kendini gösterir. Öyleyse bu durum tamamen bir insani özellik, yani zayıflıktır. “Ölürüm sana, sensiz yaşayamam, sen gittin ben bittim” gibi ifadelerle insan aslında bu akıldışlılığı yanı kendi yaşantısıyla olan çelişkisini ortaya koymaktadır.

İnsan bir kere aklını kullanım dışı bıraktığında o zaman içindeki ahlaki boyutu da kendisine hatırlatacak denetim mekanizmasını esir olduğu ihtiraslarına ve heveslerine terk edecektir. Böylece evlilik öncesi ilişkilerde cinsel yakınlaşmaları hem dini açıdan hem ahlaki açıdan doğru bulmayan muhafazakâr kesimin kız ve erkekleri söz konusu durum kendi özelleri olunca bir savunma stratejisi geliştirecektir. Böylece dokunmalar, sarılmalar, öpüşmeler “rahatsız edici” edep ve ahlak süzgeçlerinden geçirilmeden aklanacaktır.

Bu aklama işlemi “nasılsa evleneceğiz” anlayışıyla kendini şekillendirmektedir. “Değmeyecekse gözüme bir çift yabancı göz, sarılmayacaksa belime başkası, yaşayamayacaksam zaten ben sensiz üstelik bir de nasılsa evleneceksek nesi var ki bu yaptıklarımızın. Öyleyse sen benim helalimsin”.

Bu, muhafazakâr deyimle helalleştirme, bilimsel ifadeyle içsel çelişkiden kurtulma, sokak deyimiyle de kılıf uydurma eylemi aslında sadece bu terimlerle de açıklanamaz.

Modern aile, modern insan görüntüsü altında gerçekleşen ve bir toplumun belli bir kesimini oluşturan muhafazakâr insanların sözde modernlik uğruna neleri feda ettiklerini acaba gelecek nesillere nasıl izah edebileceklerdir?

Kız ve çocuklar hele bir de ailelerine sevgililerini tanıştırdıklarında artık nikâh kıyılmış kadar işler yoluna girmektedir. Haram helale, gayri ahlaki olan namusa ve yasak olan da meşru’a dönüşüyor bu yolla.

Peki, “nasılsa evleneceğiz, ne var ki” anlayışı nasıl bir akli savunmadır? Şöyle ki, insan nasılsa ölecektir. Ama kimse nasılsa öleceğim diye bütün mal varlığını ve servetini daha hayatta sağlıklı iken sevdiklerine, çevresindekilere dağıtmaktadır? “Nasılsa öleceğim arabam amcaoğlunun, nasılsa öleceğim evim dayımın, nasılsa öleceğim ayakkabılarım onun, mendilim bunun, saatim şunun” olsun diyen bir insan var mı etrafımızda? Kaldı ki insan öleceğini hissettiğinde kendisinden sonrasını dahi kontrol etmek için bir vasiyetname ile kendi yokluğunda bile malvarlığını güvence ve denetim altına almanın tasasını taşımaktadır.

Peki, namus neden nasılsa evleneceğiz diyerek ayaklar altına alınmaktadır? Ya da duyusal iletişime giren muhafazakâr erkek ve kızlar evlendiklerinde “nasıl olsa evlenince aramızda bir mahremiyet kalmayacak” inancında mıdırlar? “Aile mahremiyetini” önce eşler arasında oluşturamayan insanların ne tür sorunlar ile boşanma eşiğine gelebileceğinden haberleri yok galiba!

Evlilik öncesi bazı deneyimleri yaşayan bireyler evlendikten sonra en ciddi sorunları, -araştırmalara göre- yine cinsel hayatlarında yaşamaktadırlar. Ama bu bir uyumsuzluk değil aksine karşılıklı, geçmişlerine yönelik ciddi suçlamaları ihtiva eden bir haldir.

Namus, edep, ahlak gibi kavramlar asıl sevdiğimiz insanlar ile olan her türlü iletişim ve ilişkilerimizi düzenleyen normlardır. Aksi halde zaten iletişim halinde olmadığımız yabancılara yönelik bizi koruma işlevi onların asli işlevi değildir. Eşine karşı mahremiyet oluşturamayan, sevdikleriyle edepli olamayan zaten değerleri ihlal etmiştir.

Bu bakımdan sevgilisiyle, nişanlısıyla veya “sosyal arkadaşıyla” özel anlarını bir de paylaşıma açanlar ne muhafazakârlıklarının ne eşarplarının ne de namuslarının arkasından cevap vermesinler. Özellikle sosyal paylaşım sitelerinde “sarılmalı” fotoğraflarını yayınlayan sevgililere ve nişanlılara yani henüz nikâhı olmayanlara sesleniyorum: sevginizi kime ispat edercesine bu fotoğrafları yayınlıyorsunuz? Yoksa derdiniz hava atmak mı, ya da ben de büyüdüm de sevgili buldum da taktım koluma anlayışıyla kişilik bunalımında mısınız? Ha, bir de, henüz sevginizden ve yanınızdaki partnerinizden emin değilsiniz de bizim sizin fotoğraflarınıza ve ilişkinize bakarak “maşallah yakışmışsınız birbirinize” dememizi mi bekliyorsunuz? Böyle mi seveceksiniz sevdiğinizi? Böyle mi güven oluşturacaksınız ona karşı? Böyle mi anlayacaksınız sevip-sevemediğinizi?...

Yazı içinde bazı yerleri çok daha açık halde ifade edip yazıyı eğlenceli hale getiremediğimin farkındayım. Ama bu yazıyı yazmamda ki neden eğlenceli bir iki şey yazmaktan ziyade içime dert edindiklerimi paylaşmaktır. Yoksa “kimin eli kimin şeyinde” bize ne…

2012

2010-12-04T01:34:00.000-08:00

2012 yılı ülkemiz ve dünya açısından önemli bir yıl. Önemi, hemen bir şeyler olacak ve yer yerinden oynayacak türünden değil. 2012’den itibaren dünyanın stratejik dengelerinde ciddi değişiklikler hissedilmeye başlayacak. Doğal olarak da Türkiye bu değişiklik içinde kendi konumunu daha da üst seviyelere çıkartacaktır.

Komşularıyla “sıfır problem” anlayışı ve yeryüzünün herhangi bir yerinde insanlık dışı bir eylem söz konusu olduğunda açık ve net tavrını ortaya koyma cesareti, Türkiye’yi diğer devletlerden bu süreç içinde farklılaştıracaktır. Zaten bu farklılaşma, hala direnenler (içerde ve dışarıda) olsa da hissedilmeye başlanmıştır.

Türkiye’nin şüphesiz en büyük avantajı bulunduğu coğrafi konum: Hani şu ilkokulda bize sıkça anlatılan “jeopolitik konum” tabiri. Tabi Ortadoğu kadim medeniyetlerini içinde barındırması nedeniyle dünyanın kalbidir. Bu kalbin normal atmasını sağlayan, kanını temizleyen, basıncını düzenleyen de doğal olarak dünyanın zirvesinde yerini alır.

Durum ortada iken doğal olarak Batılı devletler bu coğrafyada sükûnetin olmasını istemezler. Sözde demokrasi yaftası altında bölgeyi sürekli olarak karıştırma eğilimlerini devam ettirler. Çünkü batı da aslında “insanı yüceltecek değerlerin kendisinde olmadığının” farkındadır. Bu bakımdan insanların insani değerleri onlara sunabilecek kadim medeniyetler ile tanışmasını istemezler.

Bugünlerde “wikileaks” olayları da tam da Ortadoğu’da bir birlik, güven ve emniyet ortamının gelişmesi üzerine ilginç bir çıkartma harekâtıdır. Öncelikli olarak wikileaks hareketini medya planlama yönünden ele almak istiyorum. Daha sitede belgeler ortaya çıkmadan dünya kamuoyuna “sızdırılacak belgelerden” bahsedildi. Böylece her kesimin gözleri gelecek istihbari belgelere odaklandırıldı. Ardından belgeler açıldı ve içinden Ortadoğu çıktı. Yani “Türkiye’nin yenidünya üzerinde elde etmeye çalıştığı liderliğinin tescili” çıkmış oldu.

Türkiye, Abdullah Gül, Recep Tayyip Erdoğan ve Ahmet Davutoğlu üçlüsü ile son beş yılda dünyanın adeta dengelerini değiştirecek çıkışlar yaptı. Sonuç olarak da bu çıkışlar sayesinde adaleti, küresel barışı ve herkes için demokrasiyi savunan devlet algısını taraflı tarafsız bütün devletlerin zihninde oluşturdu. Şimdi korkulan durum ise Türkiye’nin büyüyen itibarının yanında gelişmekte olan ve küresel krize rağmen geri düşmeyen ekonomisidir. Artık Türk iş adamları dünyanın hemen hemen her tarafında büyük işlerin üstesinden gelmektedir. Bu güven ve güç eskimeye başlayan “Avrupa ilerleme felsefesinin” çöküşüne iyice hız vermektedir.

Wikileaks belgeleri ABD tarafından açıkça doğrulandı. Ama bunların bir devlet politikası olarak değil de sadece ilgili birimlerin araştırma ve istihbarat çalışmalarını içerdiği söylendi. Bunun üzerine Ahmet Davutoğlu, ABD’li meslektaşı H. Clinton’a “belgelerde Türkiye aleyhine geçen ifadelerden dolayı özel görüşmesinde özür dilettirdi”. Doğal olarak da Türkiye’nin çıkışını engellemeyi amaçlayan belgeler aslında Türkiye’nin daha da üst seviyelere çıkmasının önünü açmış oldu.

Zira her zaman için ülkemizde ABD ile olan ilişkilerimiz yetkili ağızlardan tanımlanırken “ABD ile Türkiye stratajik ortaktır” denildi. Ne zaman ilişkilerimiz gerilse bu tanıma başvuruldu. Peki, stratejik ortaklık nedir?

Strateji aslında askeri bir terimdir. Daha sonraları ise değişik alanların da kullandığı ve uyguladığı bir yöntem ve teknikler bütünü oldu. Strateji, belli bir hedefe ulaşmak ve belli amaçların hedef elde edildiğinde erişilmesi için hedefe giden süreci amaçlar doğrultusunda en ince ayrıntısına kadar planlamaların bütününü kapsamaktadır.

Stratejik ortaklı ise iki ayrı öznenin ortak bir veya birkaç hedef üzerinden kendilerine bağlı olarak geliştirdikleri amaçları elde etmelerini imkân sağlayan işbirliklerini ifade eder.

Yani, Türkiye ABD ile stratejik ortaklık çalışmalarında hem PKK’nin tasfiye edilmesini ve böylece de bölgede daha güçlü hale gelmeyi amaçlarken, ABD ise Türkiye üzerinden Ortadoğu’yu her an için istediği şekilde kontrol altında tutmanın hesabını yapmaktadır. Böylece iki ortağın stratejk birliktelikleri doğal olarak da zaman içinde çatışmalara sebebiyet vermektedir. Hatırlayacak olursak, Abdullah Gül hükümeti döneminde 1 Mart Tezkeresinin meclisten ret oyu alması, Türkiye’nin İsrail’e karşı dünya genelinde bir kuşatma politikaları, Türkiye’nin komşuları ile sıfır problem ekseninde BM’de İran karşıtı oylamada ret oyu vermesi ile Türkiye’nin küresel bir aktör olarak kendini ortaya koyması Amerika’nın stratejilerine doğal olarak ters düşmektedir.

Esasında stratejik ortaklık hedefe ulaşılınca tükenen bir yapı içindedir. Böylece biz hiçbir zaman Amerika ile “dostuz” ifadesini rahatlıkla kullanamadık. Yani karşılıklı çıkarlar elde edilince bitecek bir işbirliğinden iki tarafta yıllarca bahsetti. “Ya yeni stratejik ortaklıklar geliştirilmeli ya da yeni stratejik ortaklar aynı hedefler üzerinde seçilmedir”.

Elbette Türkiye aleyhine gündeme sokulan belgeler sadece Erdoğan’ı yıpratma girişimleri değildir. Maalesef ülkemizin iç siyasi dinamikleri bu süreci böyle okumaktadır. Kemal Kılıçtaroğlu adeta arayıp da bulamadığı belgelerin wikileakstan çıktığını görünce yine sahte delikanlılığa bürünerek Erdoğan’a hitaben “getir İsviçre bankalarından temiz kâğıdını” ifadesini kullanacak kadar zayıf bir irade ortaya koydu.

Erdoğan’ı yıpratma girişimleri aslında Türkiye’nin 2012’den itibaren dünya siyasetini net bir şekilde yönlendirmesinin kaygılarıdır. Belki de dünya devletleri de ülkemizdeki yetersiz muhalefetin artık Ak Parti hükümetlerinin yaptığı çalışmaları ve politikaları taşıyacak güçte olmadığını çoktan görmüştür. En azından ülkemizi yeni bir koalisyon hükümetine devrederek ülkemizin dünya sahnesindeki hızlı çıkışını frenlemek ve yeniden boynu çekilen bir ülke oluşturmak eğiliminde içindedirler.

Artık Erdoğan’ı seven ve sevmeyen herkesin şunu anlaması gerekmektedir: Ya Erdoğan’dan daha fazlasını yapmalı ya da kuru iftira ve belgeler ile suyu bulandırmaya çalışmamalıdır. Zira Erdoğan’ın bulanık suda ne kadar da hünerli bir şekilde balık avladığını av ola ola fark edememiş olmamaları içler acısıdır.

Önceki hafta Fas dönüşü uçakta yan koltuğumda oturan Gineli bir genç kız elimdeki dergide Erdoğan’ın resmini görünce bana “Your President; He’s Perfect” (Başbakanınız Kusursuz birisidir) dedi. Artık haritada bile yerini bilmediğimiz ülkelerin 21 yaşındaki gençleri dahi Erdoğan’ı tanıyorken Türkiye sınırları içinde Erdoğan’ı ve dolayısıyla da onun Türkiye ve dünya siyasetini tanıyamayanlara üzülüyorum.

Wikileaks Türkiye’nin hızını kesme ve başta komşuları ile diğer Ortadoğu ülkeleri ile arasını yeniden açma operasyonunu içinde barındıran sistemli bir çalışmadır. Ama sevinerek belirtmek isterim ki ülkemiz bu küresel yıpratma kampanyasından da oldukça başarılı çıkacaktır. Zira Sayın Gül konuyla ilgili olarak “Herkes açıklamalarında çok dikkatli olmalıdır” diyerek içine düşmemiz istenen tuzağın fark edildiğini ve Türkiye’nin bu engeli de aşacağını belirtmiştir. Artık 2012’yi sabırsızlıkla bekleyebiliriz.

Edep-Entelektüel İlişkisi

2010-11-06T02:41:00.000-07:00

İnsanoğlu mahremiyetinin farkına varmıştır. Tarihin her döneminde insan kendisini var eden temel özelliklerine sahip çıkmak için yoğun çabalar içinde olmuştur. Kimi hallerde mahremiyetlerin korunması için savaşılırken kimi hallerde ise insanoğlunun en güzel üretimleri bu sayede meydana gelmiştir.

Yazı sadece basit bir kayıt işlemi değildir. Yazı ile üretilenlerin yanı sıra yazının mahiyeti de oldukça önemlidir. Yazı sadece fikirlerin paylaşılması, düşüncelerin aktarılması da değildir. İnsanoğlu temel ihtiyacı olan fiziksel korunmayı diğer taraftan yazı ile tamamlama yolunu keşfetmiştir. Yazı zaman ile insan arasına sıkı bir bağ oluşturmuştur. Böylece bazen mağaralarda veya lüks yalılarda fiziksel korunmasını sağlayan insan aynı zamanda yazı ile zaman içinde de varlığını muhafaza etmeyi başarmıştır.

Mahremiyetin korunması gereğince yazının keşfi doğal olarak yazıya çok önemli anlamlar yüklemiştir. Kendine has bir dil ile yazının doğuşu beraberinde insani erdemleri de getirmiştir. Edip olma yazıya sahip olma ile eş değerdir. Zira her kim zaman içinde kendi varlığını sonsuzluğa aktarma uğruna giriştiği yazmak eyleminde edipliğinin özünde yer alan edep unsurunu aşarsa veya tutturamazsa yazı o zaman sadece kurumuş kurşun veya mürekkep izi olmaktan öteye geçemez.

Yazabilmenin gerçekleşebilmesi için birçok zihni sürecin işlemesi gerektiğinden zihni melekeler aynı zamanda kalbi hisler ile beslendiğinden niyet, nefs ve beklentiler yazıya şekil verdiğinde yazının mahremiyeti ortadan kalkmaktadır.

Edibin bilgeliği içinde yaşadığı zaman ile doğrudan ilişkili olduğu gibi aynı zamanda edibin zaman üstüne çıkabilmesi için entelektüel tarafının da gelişmesi gerekmektedir. Yazının içinde yer alan bilgi, düşünce ve tasavvurlar belli bir edep sürecinden geçmiş olmalıdır. Edebin, edibe uğramadığı yazılar okuyanlar üzerinde kışkırtmayı körükleyen yazılardır. Oysaki yazı düşündürdüğü ölçüde dinlendiren, hissettirdiği ölçüde de insanileştiren bir mahremiyete sahiptir. Aksi halde kışkırttığı ölçüde ayırıcı, duyguları ateşlendirici ölçüde de algıları ve hisleri körelticidir.

Ziya Paşa, “ilim meclisine girdim, kıldım talep, İlim ta geride kaldı, illa edep, illa edep” derken özünde mahremiyet bulunan yazının edepten yoksunluğu halinde insanı sürükleyeceği felaketin kapısını göstermekteydi. Bununla birlikte yazının, yazarının ve okuyanın bütün bir kimliğini ortaya koyan Mehmet Akif Ersoy Safahat’ının ilk sayfalarına şu manalı dizeleri tarihe ve zamana nakşeder gibi işlemiştir:

Bana sor sevgili kâri, sana ben söyleyeyim
Ne hüviyette şu karşında duran eş'arım:
Bir yığın söz ki, samîmiyyeti ancak hüneri;
Ne tasannu' bilirim, çünkü sanatkârım
Şi'r için ''göz yaşı'' derler; onu bilmem, yalnız
Aczimin giryesidir bence bütün âsârım!Ağlarım ağlatamam; hissederim, söyleyemem,
Dili yok kalbimin, ondan ne kadar bîzarım!
Oku şâyed sana bir hisli yürek lâzımsa
Oku, zîrâ onu yazdım iki söz yazdımsa.

Nitekim Mevlana “insanın ilim ve edebi en büyük varlığıdır” derken entelektüel bir zihnin asli duruşuna işaret etmekteydi. Entelektüel kişi doğrunun, güzelin, haklının ve elbette adaletin yanında olan ve bu tarafını savunurken edip kimliğine bürünen kişi olandır. Entelektüel bir zihin şayet ne tür olursa olsun ihtiyaçlarına karşın zihinsel tasarılarını planlayıp bunları edebiyat üzerinden kişisel ihtiyaçlarına indirgemeye çalışırsa onun entelektüelliğinden bahsetmek doğru olmaz. O olsa olsa bilgeliğini basitliğe, bir bedel uğruna terk eden kişi olur.

Entelektüele düşen görev edep, zaman, birey, insan ve adalet tortularından genel bir şekil ortaya çıkarmaktır. Bu bakımdan doğrunun yanında olan kimi zaman çoğunluğun yanında olmayabilir. Çoğunluk doğruluğu ve cihanşümul adaleti her zaman temsil etmemiştir. Entelektüel, edipliğini bu bakımdan evrenselden yana kullanırken diğer taraftan ise kendisini zamanın kuşatmacasına terk etmiş demektir. Çünkü doğruyu söylediği ve yazdığı günlerde anlaşılamayan bilgeler, zamanın kuşatıcılığı altında gün gelmiştir yeniden doğmuşlardır. Bu defa cismani bir doğumdan farklı olarak fikri bir doğum yaşamışlardır. Böylece yıllar öncesinden toplum ve insan için yazıp çizdiklerine bugünün insanları şiddetle ihtiyaç duymuştur. Sonunda da bir dönemin karanlık sayfalarına hapsedilmek istenen edipler, entelektüeller ve edep misalleri günün çözülemeyen sorunları karşısında kahramanlaştırılarak bizzat onları karanlığa terk eden toplumlar tarafından geri çağrılmışlardır.

Bir zamanlar Mehmet Akif Ersoy “gelenin zevki için geçmişime sövemem derken hayalperestleri, geçmişin efsunuyla büyülenmiş tutucu ve biçare dindarları” eleştirirken her iki kesim tarafından da anlaşılamamıştır. Ama geldiğimiz bu günde artık her iki kesim de onun çizdiği düşünce yolunun ne denli sağlam olduğunu görerek geçmişten de gelecekten de almamız gerekenler olduğunu, her ikisinden de bir şeyleri bırakıp yolumuza kimliğimiz, edebimiz ile birlikte yeniliğe açık olan tarafımız ile devam etmemiz gerektiğini fark etmiştir.

Gelinen bu noktada günümüzde yeni bir anayasa ihtiyacından, iktidarda yaklaşık olarak sekiz yılını dolduran muhafazakâr ve yenilikçi bir anlayışın varlığından Mehmet Akif’in ne derecede haklı olduğunu anlamamız hiç de zor olmayacaktır.

Öte yandan edebiyatın, yazının ve düşüncenin içine günlük hevesleyi koyanlar, ihtirasları ile edebi karıştıranlar sadece ve sadece yaşadıkları zamana hitap edebilmektedirler.

Edebin, edibin kalemine yansıması bir bakıma da hayat tecrübesi demektir. Yaşamadan yaşamışlık, görmeden görmüşlük ve dertlenmeden sorunları üstlenmişlik fildişi kulelerden topluma bir şeyleri dayatmayı gerektiren olumsuz hallerden başka bir şey değildir. Bu bakımdan İmam Maverdi edep için “Edep tecrübe ile yani bizzat yaşanarak kazanılır” derken edebin edinim usulünü de ortaya koymuştur. Toplumla yaşamayanlar, kendini toplumdan üstün görenler ve edebi kılığa büründükçe edeplikleri kendini beğenmişliğe, topluma yukardan bakmaya doğru terk edenler için entelektüel bir duruştan söz etmemiz doğru olmayacaktır.

Onun için her kim toplum adın, toplum için ve insan için bir şeyler söylemek istiyorsa kurudan kuruya eleştiriden uzak durmalıdır. İster siyasetçi olsun, ister gazeteci, ister yazar, ister başka bir sanat türünden sanatçı… Her kim yaşayarak bir edep olgunluğuna ermeden yaşayanların üzerinde etki bırakmak istiyorsa sadece ve sadece kendini aldatıyor demektir. O yüzden başta siyasetçiler olmak üzere diğerleri toplumun dilinden okumalı, toplumun kalbinden hissetmeli ve toplumun aklından beslenmeli. Ama entelektüel yanını net bir şekilde ortaya koyabilmek adına ise toplumun değil adaletin gözünden görmeli.

Zeybeğin Ölümü

2010-11-03T03:28:00.001-07:00

Zeybek denilince zihinlere cihanşümul bir mana güneş gibi doğar. Mertliğin, dostluğun, cesaretin ve adaletin simgesi olur zeybek. O sadece günü kurtarmayı düşünen değildir. Yüreğindekilerle ve aklındakilerle geçmişten geleceğe bir dürüstlük yolu çizer. Her kim haksızlığa uğramışsa, her kim adaletten yana dertliyse, her kim bir lokmaya muhtaçsa zeybeğin yolunu tutar; onu gözler ümidi yarım kalmış gözleriyle. İşte bunun içindir ki zeybeğin ölümü mahallenin, köyün ve hatta tüm ülkenin ölümü gibidir. İyinin kötünün karşısında güneş gibi batmasıdır onun yokluğu.

Divan-ı Lügat Türk’te de kelimenin kökleri hakkında bilgiler yer almaktadır. Sözlükteki bilgilere göre zeybekte yer alan “Bek” kelimesi sağlamlığı, “Zag” kelimesi de bir insan niteliği olarak anlayışlılık ve akıllılığı ifade etmektedir. İki kelimenin birleşiminde ise “zeybek” meydana gelmekte ve kelime esasında “sağlam bir karaktere” işaret etmektedir.

Siyaset alanına baktığımızda ülkemizde “zeybek” olarak bilinen şahıs merhum Adnan Menderes’tir. Esasında Menderes ismi ülkemizde siyaset lügatinde demokrasi ile karşılıklı olarak kullanılmaktadır. Hak ve özgürlüklerin temelinde insanın yer aldığı bir demokrasi anlayışının yerleşmesinin sembolüdür o aslında.

Recep Tayyip Erdoğan merhum Adnan Menderes’i düşünürken ve konuşurken, sadece bir devlet başkanını ve onun hazin sonunu değil -aynı karede- merhum Menderes’in millet için temsil ettiği hak ve özgürlükler adına engin bir deryayı da görmektedir. Bu bir hissediş, bir anlayış ve bir derdin bir insanın vicdanında yer almasıdır.

Erdoğan’ı bir siyaset adamının ötesinde görmek ve konuşmalarında siyaset üslubunun satır aralarında yer alan edebi ve insani söylemleri keşfetmek onu daha yakından ve derinden anlayabilmektir. Zira böyle bir bakış neden Erdoğan’ın çok önemli konularda satırlarını mısralar ile düzenlediğini de görmeyi beraberinde getirecektir.

Erdoğan Adnan Menderes için “Merhum Menderes'in hayatı kadar ölümü de siyasi tarihimize kazınmıştır. Aziz Milletimizin 'yeter söz milletindir' haykırışı Demokrat Parti'yle birlikte horlanan, dışlanan, küçümsenen milyonları da iktidara taşımıştır” sözlerini söylerken bile o sadece bir liderin arkasından, ölümüne dair söz söylemiyor aynı zamanda bir milletin geleceğine dair ifadelerde de bulunuyor. Ama en önemli ve en anlamlı sözlerini Necip Fazıl’ın Merhum Menderes için yazdığı “Zeybeğin Ölümü” şiirinden yaptığı alıntıda ortaya koyuyor:

Zeybeğimi, birkaç kızan, vurdular;
Çukurda üstüne taş doldurdular.
Bir de, ya kalkarsa diye kurdular...
Zeybeğim, zeybeğim, ne oldu sana?
Allah deyip, şöyle bir doğrulsana!

Beyni tırmık tırmık, pençelere sor!
Mevsim niçin ölgün, bahçelere sor!
Sor; çukuru nerde, serçelere sor!
Ağla, bir dinmeyen hasretle ağla;
Zeybeksiz yolları gözetle, ağla! (17 Eylül 2010)

Belki de Erdoğan düğümlenen boğazından sızan son mısraı dilinden dökerken gözlerinde saklı tuttuğu o yaşları da kimsenin görmediği bir yerlerde akıtmaktaydı. Kolay mıydı bir insanın milleti uğrana can vermesi? Bir milleti engin tarihi içinden tasavvur ederek bugün yaşadıklarını, ona dayatılanları beğenmeyip, böyle gelmiş böyle gitmez haykırışıyla statükoya karşı gelmek…İşte bu yüzden merhum için demiyor muydu “Demokrasi şehidi” diye!

Bir 17 Eylülünün hüzünlü öğlen vaktinde, darağacına ilerlerken Menderes, acaba düşünüyor muydu ki “bir gün kendisinin verdiği son nefes üzerine milyonlarca insan yeniden doğacaktır” diye?

Bir siyasetçi olarak şüphesiz Erdoğan “her hizmetin bir bedeli olduğunu” bilmektedir. Kendisi değil miydi “biz bu yola çıkarken kefenlerimizi giydik de öyle çıktık” diyen? İşte bunun için demiyor muydu Menderes için “ Menderes ve arkadaşları, bu ülkeye ve bu millete yaptığı hizmetlerin bedeli olarak son nefeslerini vermişlerdir” diye.

Aslında Erdoğan bir zeybeğin ölümü ile bir milletin dirilişini ifade etmektedir. Ve ne zaman karşısına statükodan yana engeller ve dayatmalar çıkartılsa milletin vicdan limanına sığınmakta ve asla kişisel bir heves için hareket etmemektedir. Bu bakımdan kendi siyaset yürüyüşünün üzerinden geçtiği zemine sürekli atıfta bulunarak demokrasinin gelişmesi ve yerleşmesi için yol haritasını da kendisiyle birlikte yürüyen arkadaşlarıyla birlikte milletine ve tabii ki de değişime direnen statikoya da söylemektedydi:

Bizler, bize yönelen bu sahiplenme duygusunu, bu sevgi ve sempatiyi doğru analiz etmek, bundan doğru sonuçlar çıkarmak zorundayız. Hepimiz ta baştan beri, bu yola çıkarken, rahmetli Menderes’in deyimiyle siyaset gömleğinin ateşten bir gömlek olduğunu biliyorduk. Ancak ustalık, bilgelik, Ateşten gömlek giymeye rağmen, yanmadan “olabilmek” ve “pişebilmektir”. Gerçek asalet; gösterilen ustalığa başka erdemler katabilmektir, yani; kibirlenmemek, büyüklenmemek, şaşmamak ve şaşırmamak, aldanmamak ve kimseyi aldatmamaktır. Üzerimize aldığımız ateş; Bir şafaktan başka bir şafağa, bir yandan 23 Nisan 1920’den sonsuza kadar taşıyacağımız, öte yandan 1946’dan 14 Ağustos 2001’e taşıdığımız bir ışıktır. Bu nedenle AK Partililerin misyonu, aynı 29 Ekim 1923 heyecanıyla, bu ışığın, ülkemizin her santimetrekaresine, her insanına ulaşmasını sağlamaktır. 14.08.2002

Necip Fazıl şiirinin devamında;

Bilemem susarak ölmek mi hüner?
Lisan çıldırıyor dil nasıl döner?
Ondan son iz uzak, uzak bir fener,

diyerek adaletin gücünü gösteriyordu beklide. Çünkü ölümün bile cellâdına boyun eğmediği, asaletli olduğu anları vardır. Kim bilir “uzak bir fener” ibaresi 2001 yılında milletin yaktığı bir ışığı temsil mi etmektedir?

Recep Tayyip Erdoğan her şeyden önce bir hareket insanıdır. Onun hareketinin dinamosunu ise bir medeniyetin mefkûre algısı oluşturmaktadır. Bu öyle bir algıdır ki mısralar ile can bulan düşüncelerin, okundukça insana hareket katan şiirler gibi adeta gül bahçesinde gezinen bir insana güllerin kattığı zevkleri şiirler ile yaşamaktır. İşte bu yüzden Erdoğan birçok önemli konuşmasında can alıcı mesajlarını şiirin dilinden vermektedir. En sevdiği şeylerin başında gelen şiir okuma isteği her ne kadar ona acılı hatıraları yaşatmışsa da adeta mısralar Erdoğan’dan af dilercesine diline düğümlenmekte ve vermek istediği en önemli mesajı kalbinden, aklından ve vicdanından alıp milyonlara ulaştırmaktadır.

Sanat ve Siyaset

2010-10-29T05:43:00.000-07:00

Sanat ve siyasetin ortak bir zeminde bir araya gelmesi son derece önemlidir. Ama ülkemizde fikirler üzerine öylesine sert baskılar uygulana gelmiştir ki bu iki kavramın değil ortak bir çerçevede programa dahil olması dillerde dahi telaffuzu tehlikeli addedilmiştir.

Sanatın ve sanatçının özgürlüğü ile siyasetin diktatörlüğü nedeniyle bu ikisi sıkı ilişki içine girememiştir. Peki, gerçekten de öyle midir veya öyle mi olması gerekiyor? Yani sanat ile siyaset bir araya gelemez mi ve gelirse ne olur?

Sanata, aslında sanat icrasına hakim çevreler sanatçının evrenselliğinden bahsederler. Evrensel olmak aynı zamanda her şeyin üstünde olmayı gerektirir. İdeolojilerin, düşüncelerin, ekonominin, devletin ve siyasetin. Tabi burada bitmiyor, ayrıca milletin, kültürün, değerlerin de üstüne çıkabilmelisin. Çünkü sanat “insan zihninin her türlü dış müdahalelerden soyutlanmış bir şekle bürünüp özgür ve özgün işlemesidir” anlayışı hakimdir.

Sanat için sanat anlayışının temelinde de zaten bu düşünce yer almaktadır. Bunun karşısında diğer bir alanı da sanatın insan için olduğudur. Bu düşünceyi savunanlar da sanatın halkın yararına olacak ve bir nevi eğitici niteliği olan bir yapı içinde olması gerektiğini belirtirler.

Bu yazıda bu iki düşünceyi tartışmaya açacak değilim. Benim dikkatleri üzerine çekmek istediğim noktada sanatın düşünce boyutu yer almaktadır. Zira düşünce yoksunu, fikir fukarası insanların sanat ile ilgisinin olması beklenemez. Dibine ışık vermeyen mum gibi taklitçiler bu yapının içinde sanatçı olarak değerlendirilemez.

Düşünce kavramının sanatta önemli bir hükmünün olması beraberinde sanat ile ilgilenen kesimlerin zihinlerini çok daha kıvrak kullandıkları anlayışını doğurur. Evet, öyledir. Sanatçı aydın kişidir. Çünkü sanattaki farklı düşünebilme yetisi aynı zamanda beraberinde yerleşik düşünce kalıplarına uymayan “bir başkasını, ötekini, dahasını ve fazlasını” arayan bir düşünceyi beraberinde getirir. Burada karşımıza eleştiri kültürü çıkar. Cemil Meriç’in dediği gibi “eleştiri başlı başına bir sanattır”.

Eleştirinin içinde yer alan üç temel unsur başlı başına bir sanat olan eleştirinin aynı zamanda “oturduğu yerden ahkam kesmek” olmadığını, aksine oldukça zor bir iş olduğunu da ortaya koyar. Bu unsurlar, “ehliyet, araştırma ve uyanık bir şuura” sahip olmaktır. Zaten bu üç unsur ile düşünce pratiklerini geliştiren zihinler tabiriyle “uyanık” zihinlerdir. Buradaki uyanık elbette ki siyasetin içindeki uyanıklarla aynı manayı paylaşmamaktadır.

Sanat insana hür düşünmeyi gerektirir. Elbette bu hür düşüncenin kıstasları ve çerçevesi tartışmaya açıktır ama yukarda Meriç’in belirttiği gibi eleştirel bir formun içinde yer alabilmektir bu hür düşünce. Elbette eleştiri saf ve tam kusursuz olamaz. Olsaydı zaten sanat değil bilim olurdu (Bugünkü manada biliminde kusursuzluğunu diyemeyiz elbet).

Bireyin “ben” değerini üretebilmesidir sanat. Kendinden ve kendi olanı ortaya koyabilmesidir. Yaşadıklarını algılaması ve kamusal alanda “ben de varım” diyebilmesidir. Her ne kadar günümüz modern milletleri halklarına örgütlü toplum olma yolunu çizseler de ortada eksik kalan örgütlü toplum içinde bireyin benliğidir. Bu öyle bir benliktir ki bencillikle alakası olmayan, yaşadığı toplum içinde “ben” varlığından hareketle “değer” üretebilendir.

Bu bakımdan sanat kendisiyle uğraşanlara değerler üretmelerini, düşünmelerini, körü körüne algıladıklarını kabul veya reddetmemelerini öğütler.

Siyasette gelince, siyaset de düşünce gerektirir. İnsanların önüne çıkabilmek için siyasetçinin güçlü olması gerekir. Bu güç de aslında bilgidir. Bilginin zihinsel süreçlerde işlenmesidir. Zaten bu yüzden milletlerin önüne derin ufukları açabilen zihinlere sahip kişiler tarih içinde büyük liderler olmayı hak etmişlerdir.

Dolayısıyla siyaset ve sanatın merkezinde bireyin hür düşünceye sahip olması yatmaktadır. Fakat bu kalıptan baktığımızda ülkemizde bunu görmek pek de mümkün değildir. Çünkü siyaset, çok fazla düşünen ve sorgulayan değil daha çok kendinden yana, kendinden taraf olan insanları sevmektedir.

Böyle insanların sorgulamaması, eleştirmemesi hem liderlik sultasına uygun düşmekte hem de siyaseti belli programların ve ekibin değil de bazı dar çevrelerin sahiplenmesini, üstlenmesini temin etmektedir. Sorgulayan beyinler aslında siyasette çok sevilmez. Belki bu durum ülkemizde bir çok yapıda da benzer niteliktedir ama siyasette bu özelliğin daha belirgin öne çıkmasının temel sebebi, toplum mühendislerinin işlerine yaramasıdır. Böyle olduğundan da halkla ilişkiler adı altında bireyler, kitleler ve milletler istenilen yöne çekilmektedir. Bu bakımdan siyaset düşünen ve araştıran bireyleri değil, belli bir duygusal hedefe kilitlenmiş, belli komutlar ile hareket etmeye programlanmış, belli bir çevrenin meşruiyetine biat etmiş bireyleri sevmektedir.

Bu bakımdan siyaset ile sanatın aynı siyasi yapı içinde yollarının kesişmesi pek de mümkün olmamaktadır. Siyaset kurumunun sanata değer vermesi daha çok “ne kadar kendisini eleştirmez ve halkı eğlendirirse, ne kadar sosyal ve sanatsal etkinlik düzenlerse, ne kadar siyasilerin düşünce alanına giren konular üzerinde düşünmezlerse” kendini ifade eder. Zaten devleti ve kurumlarının işleyiş yapılarını, siyasileri ve onların politikalarını eleştirenlere devletin ve siyasetin sahip çıkması da pek mümkün değildir bu bakımdan.

Oysaki siyaset kurumlarının bilhassa siyasi partilerin teşkilatları üzerinden sanatın bir çok alanına dahil olma eğilimlerinin olması gerekir. Bunlar yapılmadı da değildir. 1970’li yıllarda sol partilerin özellikle tiyatro ile seçim kampanyalarını yürüttüklerini hatırlayacak olursak aslında bu siyasetin sanatı sömürmesi değil, sanatın belli bir düşünceyi siyaset alanından ifade edebilmesidir. Siyasetin de topluma vermek istediği mesajları sanat üzerinden vermesidir.

Beklide bunun önüne çekilen ve zihinlerde kalın bir duvar oluşturan şu görüş bu iki kavramda olduğu gibi başka kavramların da siyaset ile yan yana gelememesinin nedenidir. Memurlar siyaset yapamaz, sanatçılar siyasi söylem içinde olamaz, işçiler zaten bu hakka sahip olamaz, çiftçiler ne anlar siyasetten, sanayiciler işleri gereği iktidara aykırı söz üretemez. Geriye sadece vatandaş kaldı. Vatandaş da tercihini yapsın derler. Ya ondan, ya bundan.

Düşünce belli bir küpün içine sığmayacak kadar şekillidir aslında. Düşünceyi “eğer sanatçıysan siyaset ile ilişkili olmazsın” diye ayrıma tabi tutmaya çalışırsak farkına varmadan toplumun iç dinamiklerinin belirsiz bir gerilime girmesine sebep veririz. Sanat yoluyla kitlelerin farklı düşünceleri tanıması toplumun iç gerilimini azaltıcı niteliktedir. Aksi taktirde hoşgörü fukarası, saygıdan yoksun, kibar ve nezih bireyler olma ümidimiz gittikçe tükenir. Zaten günümüzün en önemli sorunu aynı ülke içinde birbirimizi tanımamamız değil midir? İşte sanat ülke sınırları içinde yaşayan her türlü farklılığı birbirine tanıtıcı bir niteliğe sahiptir. Bunu yaparken kullanacağı dil de sert ve kaba değil aksine düşündürücü ve yüksek gerilime sebep verebilecek konularda dinginleştiricidir.

Sanat ile siyasetin yollarının kesişmesi güçlü bireyleri meydana getirecektir. Güçlü birey düşünecektir, sorgulayacaktır, kuru kuruya kimsenin sloganlarına boyun eğmeyecektir. Güçlü bireyler “ben de varım” diyerek toplum içindeki konumunu belli edecektir. Silikleşmemiş kişilikler, törpülenmemiş karakterler ve ne olduğunu bilen insanlar karşımıza çıkacaktır.

Madem ki siyasi partilerin ana kademelerden bu yönde bir adım atılmayacak, gençlik kolları yapıları sanata sahip çıksın. Şayet gençler de kendilerine “başkanım” diyecek emir erleri arıyorsa bu işin ucundan tutmayacaklardır. Yok, “gelişmemiz lazım” diyorlarsa tüm gençlik dinamizmlerini sanatın nezih havasıyla birleştirerek geleceğin toplumunu inşa edeceklerdir. Ayrıca siyasi partilerin sanata değer vermesi ve sanat ile birlikte hareket etmesi bazı sanatçıların ölüm ve benzeri diğer yıldönümlerinde onlar adına tertiplenen programlar düzenlemek değildir.

Bayram Geldi Anne

2010-10-28T06:59:00.000-07:00

Bayram geldi anne, martılarla geldi

Kıştı, soğuktu, akşamdı, üşüyordum ve yağıyordu

Tüm neşesiyle, sıcaklığıyla geldi.

Cendere misali Haliç’e akan yaşlarım

Anlatır beni martılara, duyarım

Bir tutam su, kucak dolusu lokma peşinde

Allanırım, pullanırım, kahrolurum; ağlarım.

Daha unutmadım erken kalktığımı,

Bu yolun yolcusu gibi yola koyulduğumu,

Yürüdüm, durmadım, yoruldum, usandım

Bir bezginliğe tutuldum, sayıkladım.

Çocukluğumun parlak ayakkabıları,

Gençliğimin tehlikeli aşkları,

Delikanlılığın sorumlulukları,

Yetişkinliğin pişmanlıkları…

Bayram geldi anne, uçurtmalar uçuyor

Gökyüzünden seller akıyor,

Camlarda parmak izleri,

Gözlerim perdeleri aralıyor.

Havada bulanıklık gündüzü örtmekte,

Bask sarıl bana diyen kız gülmekte,

Okulun kapısında ıslak oğlan titremekte

Bahçede sıraya geçmiş çocuklar bayramı seyretmekte

Hasan SARI

Kemal Kılıçdaroğlu’nun Sonu

2010-10-27T01:41:00.000-07:00

Cumhuriyet Halk Partisi kendi içinde muhkem bir bürokrasisi olan ve kırılması zor bir kabuğa sahiptir. Partinin yeniliğe açık olmayışının her türlü siyasi yansımasını yine ülkemiz halkı çekmiştir. Zira CHP tek partili iktidarlığı döneminde olduğu gibi altmış yıllık çok partili siyasi hayatımızda da gelişimin ve yeniliği önünde set olmuştur.

CHP aslında Osmanlı’dan Cumhuriyete geçişin bir anahtarı idi. Bu rolünü öyle bir sahiplenmişti ki Osmanlı’dan geriye her ne kaldı ise sem siyaset mecrasından hem de sosyal hayatın içinden silip yerine yeni bir yaşam tarzı olan cumhuriyeti yerleştirmeyi amaç edinmiştir.

Ama kuruluş felsefesindeki bu yenilik be gelişim maksadı zaman içinde sekteye uğradı ve CHP adeta “değişim” kelimesini işitmeye bile tahammül edemez bir noktaya geldi. Partinin bu konuma gelmesinin iki önemli sebebi bulunmaktadır.

Bunlardan ilki CHP’nin üst kadrolarının ülkemiz halkını sürekli “güdümleyerek” bir yerlere taşıma eğilimi içinde olmalarının sonucudur. CHP yönetimine göre Türk halkı, “çağdaş ve modern dünyaya” yani muasır medeniyet seviyesine ancak ve ancak CHP gibi “belli başlı kadroların” onların önlerine koyacakları ilerleme programları ile ulaşabilirler.

Bu bağlamda da CHP zihniyetinde ülkemizin sosyolojik coğrafyasına baktığımızda Ankara’nın batısı sanayileşme ile Batılı bir hayat tarzına erişebilecek olanların yaşadığı bölge olarak yerini alır. Buna karşın Ankara’nın doğusu ise Orta Asya temelli bir kabile yaşantısının Anadolu sınırları içine sıkışmış dönemin yaşam şeklidir. Böylece Ankara’nın doğusu tarımı (gelişmişlik öncesini), batısı ise sanayi (modernliği) temsil etmektedir.

Halkın CHP güdümüyle hareket ettirilmesi görüşü de bu CHP zihniyet coğrafyasında şu şekilde yansımasını bulmuştur. Her türlü modern eğilimler ve gelişmeler, ilmi ve edebi yatırımlar, kültürel ve sosyolojik değişimler önce batıdan başlayacaktır. Zaten bu anlayış Tanzimat döneminde de Osmanlı sınırlarına batıdan girmiştir. “Öyleyse Anadolu’nun da önce batısını adam etmek gerekir”.

Doğu ise insan ile toprağın, hayvancılığın kaderine bırakılmıştır. Ama doğunun asli görevi öncelikli olarak batının temel besin ve diğer yaşam ihtiyaçlarını karşılayıcı alt hizmetleri sunmasındadır. Böylece Anadolu, bir tarafıyla çalışıp didinirken diğer taraftan da aydınlanmacılığın ilk ışıklarını vermesinin ümit edildiği batılı bölge ve illerimizi beslemesi vazifesini almıştır.

Bu güdümlü halk politikasının sonucunda ise CHP’nin hiç de akıl erdiremediği bir şeyler oldu ülkemizde. Bu gelişme halkın aydınlanmaya sahip çıkmasıdır. Hatta CHP’lilerin bile “bu halk ne kadar uğraşırsan uğraş bir seviyeden öteye geçemez” deyişlerini yerle bir ederek, halkımız cumhuriyete sahip çıkmıştır.

Ama halkımızın cumhuriyete sahip çıkması CHP’ye sahip çıkması anlamına gelmiyordu. Bunu fark eden CHP yönetimi cumhuriyet ile CHP arasına halkın hangi değerleri koyduğunu fark etmekte gecikmedi. Bu değer “halkın iradesi” idi. Yani cumhuriyetin esası olmasına karşın CHP yönetiminin “halk kendi iradesini nasılsa gösteremez, güdümle hareket ettirilmesi gerekir” anlayışına bu durum oldukça ters idi.

Bunun sonuncunda da doğal olarak CHP ile halk arasında her geçen gün daha da belirginleşen bir açılma gerçekleşti. Bir zamanlar uğrunda ne kavgaların ve kıyametlerin koptuğu cumhuriyet fikri ve beraberinde yerleştirilmek istenen demokrasi anlayışı gün geçtikçe CHP’nin sonunu hazırlıyordu.

CHP zihniyeti halkın gelişebileceğini öngörememişti. Bunun karşısında da doğal olarak halkın gelişimin gerisinde kaldılar. Kendi zihinsel genişliğinde olmayan bir CHP’yi de daha fazla iktidarda tutamazdı halk. Böylece de ilk fırsatta bu durumu önce sandıkta sonra da meclis aritmetiği ile ortaya koydular.

CHP bu ilk hatasından sonra, yani önce halkı gericilik ve ilericilik olarak ikiye bölüp sonra bu iki kısmında gerisinde kalmasının ardında daha da ciddi bir strateji hatası yaptı.

Bu ikinci hata ise “statikoculuk” oldu. Aslında CHP yeni rejimi kuran anlayışın parlamenter yapı içinde ürettiği bir siyasal partidir. Doğal olarak kendi varlığı ile rejimi bir algılaması bunun sonucunda da zamanla “cumhuriyetin ve demokrasinin evrensel gerekliliklerinin yerine kendi söylem ve davranışlarını” bu iki kavramın yerine koyması kaçınılmazdır. Zaten böyle oldu.

CHP, cumhuriyet ve demokrasi anlayışının yerine kendi siyasi kadrosunun teorik ve pratik yapısını yerleştirme hatasına düştüğünden dolayı doğal olarak da statikoyu üretmiş oldu.

Böyle bir hatadan ders alınması gereken çok partili hayata geçiş döneminde, yani 1950’li yılarda çok daha ciddi bir hata işlendi.

CHP, halkın cumhuriyete ve demokrasiye sahip çıkmasını ve kendisine karşı gelmesini “evrensel nitelikteki demokrasi ve cumhuriyet manasında değil de CHP zihniyetindeki demokrasi ve cumhuriyet anlayışına indirgedi”. Böylece de kendisini istemeyenleri “diğer taraftan, öteki, cumhuriyet karşıtı, anti-laik ve anti demokratik” olarak fişlemeyi kendisinde vazife bildi.

Bu anlayış ise elli yıldır beslenerek günümüze geldi.

İlginç olan Deniz Baykal’ın bu anlayışın farkında olmasıdır. Baykal birçok kere CHP Genel Başkanı sıfatı ile Ak Parti iktidarına karşı cephe alırken aslında CHP statikosunun da kırılması için mücadele verdi. Belki bu mücadelesi sıcak gündem içinde gözlerden kaçtı ve Baykal’ın bu çabası çoğu kişi tarafından fark edilemedi.

Zira Baykal, 2005 yılında çok özel bazı konuklarına, özellikle Erdoğan hakkında bazı ipuçları vermişti. Erdoğan’nın siyaset çizgisine yakın bu konuklarını, bazı hassas konularda Erdoğan’ı “aceleci davranamadığı” şeklinde eleştirmemelerini kendilerinden rica etmişti. Çünkü ülkede yerleşik bir zihniyetin kırılması için daha zamana ihtiyaç vardı. Bu maksatla Baykal, kendisinin bile bu değişime rıza gösterdiğini fakat içinde bulunduğu şartların kendisini sert bir muhalefet çizgisinde görmek istediğini de samimiyetler dile getirmişti.

Ve sonunda Baykal bir linç operasyonu ile CHP’nin başından gönderildi. Yerine CHP statikosunun kontrol edebileceği ve istediği zaman yüzüstü dahi bırakabileceği bir isim getirildi. Kemal Kılıçdaroğlu. Kılıçdaroğlu aslen siyasetçi değildir. Bu onun siyasileri ve siyasetin sıcak ilişkilerini anlayamamasının en önemli eksikliğidir.

Zaten bu eksikliğini bırakın diğer partilerle ve özellikle iktidar ile olan siyasal iletişiminde kendi partisinin içinde bile herkese hissettirmektedir. CHP partisi tüm kadroları ile birlikte neredeyse Kılıçdaroğlu’nu bir lider olarak değil adeta 1950’li yılların öncesinde olduğu gibi “her bir CHP’linin meydanda at koşturduğu” bir sulta dönemi özlemi içinde sahiplenmektedir. Yani Kılıçdaroğlu Baykal gibi partiye hâkim olan değildir. Böylece de “CHP zihniyeti” ülkenin dört bir yanından, partilileri tarafından yeniden işlenmek istemektedir. Baykal’ın statikoyu frenlediği kadar Kılıçdaroğlu da CHP’ye hâkim olamaması nedeniyle “statikoya dönme adına” gaza bastırmaktadır.

Gelinen bu noktada Kılıçdaroğlu’nun CHP içindeki asli görevi, CHP’nin yeniden statikoya geri dönmesi ve cumhuriyet ve demokrasi gibi rejimi ilgilendiren konuları yeniden sadece kendi kimliğinde görmesini temin edici bir ortamı üretmesidir.

Her ne kadar Kılıçdaroğlu CHP’nin iç dinamiklerinden bağımsız kendi dilini ve üslubunu geliştirmeyi denese de özellikle başörtüsü ve son olarak da cumhuriyet resepsiyonu konularındaki “evin işten anlamaz çocuğu” rolüne bürünmesine iyice zemin hazırlamıştır.

Aslında CHP’nin eski statiko anlayışı Baykal’ı devirip yerine bir nefeslik rüzgâr ile Kılıçdaroğlu’nu yerleştirirken onlar da bu hamlenin “ne iktidara gelme hareketi ne de halkın eriştiği değerlere sahip çıkma” hareketi olmadığını biliyorlardı.

Bu hareketin adı olsa olsa CHP’nin “nostalji” düşleridir.

Nasıl ki ülkemizde hala bazı kesimlerde Osmanlı nostaljisi varsa CHP’de de değişimin karşısında eskiye duyulan derin bir özlem vardır.

Bu derin özlemler ve hasretler içerisinde Kemal Kılıçdaroğlu sadece CHP içinde liderlik koltuğunu dolduramadığı için orada bulunuyor. Koltuğu doldurma eğilimine yanlışlıkla girse de “nasıl geldiyse öyle gideceğinin farkında olmaması içten bile değildir”. Diğer taraftan da özellikle referandum koşturmasında sahada koşturulabilecek en uygun adaydı. Önümüzdeki seçimde de bu özelliğinden istifade edecek birçok CHP’li bulunmaktadır.

“Ankara’da bulunmayan bir lider CHP’de yönetimi eline alamaz” gelenek anlayışı ile illere de bir heyecan götürerek havası iyiden iyiye sönmüş CHP teşkilatlarına bir atımlık barut yükleme yapması da cabası…

Bu işin gideceği yer 2011 genel seçimlerinden sonra Kemal Kılıçdaroğlu’nun liderlikten uzaklaştırılmasıdır. Zira, CHP içinde “statiko ve nostalji sevenlerin karşısında yenilikçi ve yeni değerleri üretme arzusu içinde olanlar” bulunmaktadır. İşte bu iki gurubun CHP içindeki sıcak çatışmalarına çok yakın tarihlerden itibaren bizlerde şahit olacağız.

Hamdi'ye...

2010-10-26T07:29:00.000-07:00

Gözlerin uyanacak sabaha,

Sen, zemheri aylarının gökten boşalan aydınlığı

Gün ağarırken, Ankara semalarına dökülen ezan sesleri,

Bir tandır ekmeği sıcaklığında saracak seni.

Nefesin gibi kokacaksın bu uykusuz sabahlarda,

Orada, pencerenin önünde bekleyecek,

Börtü, böcek ve rahmete hasret çimler.

Eline bakacak hayat;

Gelsen ve can ile selamlasan toprağı

Çıplak tenine dokunacak çimenler

Dudaklarında duman, hayallerinde güya!

Bir uzak şehrin yabancı kılıklı delikanlısı.

Sen olmalısın oralarda…

Okuduğun tüm efsanevi romanlara, satırlara

Sırtını yaslayacaksın bu değişmez manzaran karşısında.

Sen, kâh gece, kâh gündüz, yollarını gözleyeceksin emanetlerin

Ömer, Semih, Emre, Muhammet….

Daha nicelerinin hayali geçecek bakışlarından.

Bir pencere, bir parmaklık

Sıkışıp kalacaksın duvarlar arasında

Boğulmamak için geceden sabaha

Duman, ille de duman…

Bir muhabbet tütsün diye bağrında

Çayına bahane, nağmelerine bahane…

Yollarını gözleyeceksin o en karanlık vakitte.

Bir masanın üstünde bulacaksın kendini

Bazen sere serpe bir koltukta

Uykunun en olmadık anında,

Bir bahane girecek rüyalarına, asabiyet kopunca;

“Hamdi” diyen keskin ses

“Hay senin abine” diye yankılanacak zihninin kanyonlarında

Sen, bir de güneşi soracaksın sonra pencereden bakanlara

“Isıtıyor” diyenlere tebessümün sarılacak

“Mevsimler ne çabuk geçiyor” takılacak aklına!

Duraklayıp gömüleceksin gurbetteki mezarına.

Hatıralar…geçmiş zaman…özlemler…

Yaşlılık ve geç kalmışlık sakalından damlayacak bembeyaz

Bir gece yine başlayacaksın bir gece gibi,

Ve geceler bir bir geçecek öncekileri gibi,

Sabah, senden umutlu uyanacak bahçende;

Canlar çıkacak kapıdan “akşama görüşmek ümidiyle”.

HasanSARI

(İnsanın ömründeki güzelliklere güzellikler kattığın için...Birlikte koyu geceleri aydınlattığın için...Sen ve etrafındakiler ile geçtiğin yerde bir iz bıraktığın için....)

Varlık Hikayesi -2-

2010-10-25T07:38:00.001-07:00

............

“Dur” dedi İmam, Cemil'e gülümseyerek. “Üşümüşsün belli, dilin de adımların gibi hızlı gitmekte, bir nefeste bütün geceyi ısıtma çabası var sende”.

“Aklımda her ne varsa sordum sana İmam Efendi. Verecek cevabın varsa lafı uzatma, geç oldu, soğuk...”.

“Sen önce evine git bu akşam, iyice dinlen ve aklını sakinleştir. Yarın yine gel. Bu kadar soruya ayaküstü cevap versem de kaldıramazsın sen bu yükü” dedi İmam Cemile ve yanından ayıldı.

Cemilin kafası iyice atmıştı. Soğuğun çarptığı yarı açık alnı iyice kızarmış ve öfkeli hali ile iyiden iyiye hızlanarak, ağzından çıkan buharlar arsında bir katar gibi varmıştı eve.

Hanımının âdeti olduğu üzere iyice kaynamış tarhana çorbasını içti önce. İliklerinde bir sıcaklık hissedinceye kadar tek kelime ses etmedi evdekilere. Zaten ne konuşacaktı ki bu hane halkı ile. Yaşlı anası, hasta hanımı ve on beş yaşlarında gündüz ile gece nerde ne yaptığı belli olmayan bir oğlu vardı. Yüzleri ne kadar da yabancı geliyordu Cemile. Hani bir gün eve geldiğinde evin boyası kirli maviden başka bir renge boyanacak olsa yanlış eve girdiğini dahi düşünebilirdi.

Yemekten sonra sobanın arkasına geçti ve sırtını ısıtmak için sobaya döndü. Her kış akşamı sırtını ısıtma etkinliğini ihmal etmezdi. Zira gündüzün acımasız rüzgâr ile mücadele edebilmesi için buna ihtiyacı vardı. Cemil’in bir zevki daha vardı. O da sobanın üstünde fokurdayarak kaynayan bir demlik ıhlamurun olmasıydı. Bol limonlu ıhlamur onun en etkili ilacıydı. Ama bu akşam evde limon yoktu ve canı baya sıkılmıştı. Hanımıyla adet olduğu üzere yine tartışarak konuştu. Yirmi yıllık evliliğinde şöyle bir düşünüldüğünde belki de karşılıklı iki tatlı kelimeyle birbirlerine hitap etmişlikleri yoktu. Cemil’e göre hanımının da inşaattakilerden farkı yoktu. O da aklını kullanamamıştı ki gelip de Cemil’e varmıştı. Onun karısı olmayı istemişti. Hiç aklı olan insan bunu bile bile nasıl yapardı. “Yoksa” diye geçirdi içinden “ yoksa bizim hanımın da mı aklı yok?”

Cemil sabah erkenden inşaata gitti. Mühendisin erkenden iş başı yapın çağrısı ile işçileri de erkenden işe başlattı. Sabaha doğru hava biraz yağmıştı. Yeni doğan güneş ile birlikte kuru esen rüzgâr inşaatı kocaman bir morga çevirmişti. “Buz gibi” diyorlardı işçiler birbirlerine sürekli. Kim diğerini görse ve “nasılsın kardaş?” diye sora cevap belliydi, “buz gibi”.

- Sen düşündüğümden de akıllısın Cemil Usta, dedi mühendis barakadan içeri girer girmez.

- Bu binaları aklımız ile yapıyoz Mühendis Bey. Belki sizler kadar okumadık ama biz de yıllarımızı bu işe verdik.

- Belli aklınızla yaptığınız, beş katlı binanın hiçbir odasının genişliği birbirini tutmuyor. Marangoza tek tek kapı ölçüsü aldırıyoruz. Duvarların yüksekliği, kenarlar, pencereler… Dışarıdan bakınca şekil gibi duruyor da teknik inceleyince sınıfta kalırsınız. Ben sana inşaattan dolayı akıllısın demedim hem. Bu soğukta sabah işçileri erkenden iş başı yaptırabildiğin içindi.

Cemil bu genç mühendise daha fazla dayanamayacağını düşündü. Bu güne kadar çok mühendise usta başılık etmişti ama bu genç olanı onun sinirlerini her geçen an bozmaktaydı. Hem dün değil miydi bu adam onun inancıyla alay eden!

“Allah böyle yaratmış Cemil Usta. Darılmaca yok”. Bu sözlerden sonra barakanın içinde bir kahkaha yayıldı. Mühendis adeta zaferini kutlayan ordu komutanları gibi çayını yudumlarken diğer yandan da önünde serili bulunan projeyi göz ucuyla süzüyordu.

Cemil bir hışımla kendisini yoğrulan harcı kontrol etmek için dışarı attı. Çırakların yanına gitti ve harcın kalitesine baktı. “biraz daha su ekleyip karıştırın” dedikten sonra çimentoların yüklü olduğu tarafa doğru yürüdü. Brandanın altından paketleri saymaya çalıştıysa da bir türlü başaramadı. İşçilere seslenerek birinin yanına gelmesini söyledi.

- Buyur usta

- Burada kaç paket çimento var?

- 104 adet usta.

- Yok ya. Nerden biliyorsun sen, sen mi koydun onları buraya?

- Evet, usta ben de taşıyanlar arasındaydım.

- Hepsini sen taşımadın ya. Üstelik yüklendikten sonra kullanılanlar da oldu. Tembelliği bırak da say çimentoları.

- 104 paket usta. Yedi kişi indirdik çimentoları ama on iki sefer attıktan sonra üç arkadaşı yanınıza çağırmıştınız demirler için. Sonra kalan dört kişi dokuz sefer daha taşıdık. Öğlen vakti hepsini buraya yığdık. Zaten paketleri beş ve dört sıra olmak üzere al katlı dizdik. Sonra da arkadaki duvar için on altı paket aldık. Şimdi de burada 104 paket kaldı. Bakın, en üst sırada sadece dört tane var.

- Senin adın neydi, akıllı birine benziyon. Yaşın da kaç?

- Yusuf, yirmi bir yaşındayım. Okul masraflarımı karşılamak için boş zamanlarımda çalışıyorum. Okulda da inşaatta çalıştığım için “sen aptal mısın” diyorlar bana. Sizde usta, bana akıllısın diyorsun.

Cemil’in gözü Yusuf’u tutmuştu. “Hiç akıllı adamdan çırak olur mu” diye düşündü. “Sen ne okuyorsun” diye sordu Yusuf’a. “Felsefe” cevabını işitince, “neyy, o da neyin nesi” diye yüksek sesle sordu.

- Felsefe insanı ve insanın bilgisini irdeler.

- Akıllı insanı mı yoksa aptalları mı inceler o dediğin şey?

- İnsanı inceler. Akıl ya da aptallık sonraki kısım.

- Nasıl yani? Akıldan önce insan mı geliyor?

- Evet. Önce insan. Sonra insanın bütün özellikleri.

- Boş versene sen onu. Ben de seni akıllı sanınca okuduğun şeyi de iyi bişe sandım. Hiç adamın aklı yoksa ona insan denir mi? bana sorarsan evlat, aklı olmayana insan da denmez ya…

- Evet, haklısın usta. Belki hayvan ile insan kıyaslanınca öyle ama ya belli bir yaşta bir hastalık veya kaza sonucunda aklını yitirenler. Onlar da mı sana göre insanlıktan çıkar? Çıkmaz elbet. Çünkü Allah insanı öyle bir yarattı ki bir insanın insanlıktan çıkması için Allah’ı inkâr etmesi gerekir. Yoksa çimentoyu saymış saymamış, demiri iyi hesap etmiş etmemiş, ya da usta olmuş veya çırak olmuş. Bunların Allah için bir derece önemi yoktur. İnsanı insan eden Allah’ın ona vermiş olduğu aklı ile yine Allah’a ulaşmasıdır.

Biran Cemil’in soluğu durdu, gözleri açıldı ve Yusuf’a yaklaştı. Bu çocuk sanki içini okumuştu da kafasını dünden beri kurcalayan konulara dair bülbül gibi ötüvermişti. Hemen kolundan tutup mühendisin yanına götüresi geldi Yusuf’u. Ama durdu. Bunları mühendise kendisi anlatmalıydı. Ne de olsa aralarında gizliden gizliye bir kin oluşmuştu. Ondan öcünü kendisi almalıydı. Zaten akşam da istemeyerek de olsa imamın yanına gidecekti. “sabret” dedi kendine.

- O zaman Allah insanları akıllı ya da aptal olarak yaratmıyordur değil mi Yusuf?

- Usta. Akıl veya aptallık sana göre başkadır bana göre başka. Allah da insanları ne sana göre ne de bana göre yaratmaz. Kendine göre yaratır. Ki insan da Allah’a göre akıllı ya da aptal olur.

- O zaman akıllı olan kime derler ki evlat?

- Sınıfta öğretmene göre soruyu en hızlı ve doğru çözen öğrenci akıllıdır. Ama o öğrenci evde babasının verdiği bir işi yapamıyorsa babasına göre sınıfta akıllı olsa da evde aptaldır. Aynı öğrenci okulda öğrendiklerini hayatta pratik etmeye çalıştığında uymuyorsa bunlar yine aptaldır. Mesela ben okulda bir işçinin günde ne kadar çalışması gerektiğini öğrendim. Öğretmenlerime göre akıllıyım. Ama ustama göre yani size göre bu sabah eğer iki saat erken işe gelmeseydim aptal olacaktım. Ama okulda kitaplarda böyle yazmıyor. Gördün mü bak akıllılık nasıl da biçim değiştiriyor?

“Evet” diye geçirdi içinden Cemil. Bu çocuk akıllı biri. Üstelik kendisine en yardıma ihtiyacı olduğu anda gelmişti. Hem de hangi yarasına merhem olduğunu bilmeden de güzel konuşuyordu.

“İyi bakalım, iyi, hadi çok konuşma dön işinin başına” diyerek Yusuf’u diğerlerinin yanına gönderdi. Yusuf yanından ayrılırken Cemil’e dönerek “usta sen de akıllısın, çok konuşanları sevmiyorsun” dedi ve gülerek diğer işçilerin yanına doğru hızlı adımlarla yürüyüverdi.

Devam edecek…

Varlık Hikâyesi -1-

2010-10-23T02:16:00.001-07:00

“Aşağı, daha aşağı” diye bağırdı ustabaşı inşaatın üstünden. “Hiç bir şeyi de kendi kafalarından yapamıyorlar, illa dürteceksin bunları”, dedi ve gazete kâğıdıyla örtülmüş harçlı tenekenin üstünde duran çay bardağını dudaklarına götürdü.

“Haklısın. N’apsınlar işte. Allah da onları bu halde yarattı”, dedi inşaatın mühendisi. “Ellerinden gelen de akıllarının yetebildiği de… Hepsi bu kadar”.

Mühendis çay bardağına uzanmakta o kadar da aceleci değildi. Elini uzatacağı an durdu, biraz düşündü. Bardak hiç de temiz görünmüyordu. “Bir bardağı dahi adamakıllı yıkayacak akıları yok ki bunların” diye söylendi kendi kendine.

- Öyle deme Mühendis Bey, Allah onları böyle yaratmadı. Böle olmayı onlar tercih etti.

- Hadi canım, az önce sen değil miydin onlara aklınızı kullanamıyorsunuz diyen, söylesene ustabaşı hangi olmayan akıllarıyla böyle bir tercihte bulundurlar?

Mühendis keskin bir bakışla elini sararmış bardağa götürüp sıcak bardağı belinden kaptığı gibi çayın ve nefesinin buharlarını birbirine karıştırarak şekersiz çayını yudumladı.

Henüz kaba inşaatı bitmiş olan binanın beşinci katındaydılar. Bazı teknik konuları konuşmak çin mühendis ustabaşını yanına çağırtmış bu esnada da binanın alt ve üst katlarında bazı uyumsuzlukları göstermişti. İnşaatta işi çıraklık olan ve henüz on yedi yaşında olan Mehmet de onlara sıcak çay yetiştirmek için beş kat koşa zıplaya çay yetiştirmişti. Çocukcağız öyle hızlı çıkmıştı ki merdivenleri bir iki defa çizmesine çiviler batmıştı. Ama şanslıydı ki bunlar sadece sıyrıktılar.

Daha çok değil iki hafta önce Mehmet’i bu inşaata “haydi sana da bir iş buldum” diyerek getiren köylüsü Ali, dış cephedeki kalasları sökerken düşüp iki ayağını kırmıştı. Ustabaşına Ali sormak için birkaç kez gittiğinde ise Mehmet’e sadece “Ali mi, ha, o çok iyi, merak etme sen, hadi bakalım işinin başına dön. İki aya kalmaz gelir Ali de” demişlerdi ustabaşı ile yanındakiler.

Mehmet çayları bırakıp tekrar aşağıya, işinin başına dönerken bunları hatırladı yine. İşte tam bu kattan, merdivenlerin cephesinden düşmüştü Ali. Biran uzanıp bakmak istedi Ali’nin düştüğü yere. Kafasını uzattı, elini sıvasız tuğlalara iyice yapıştırdı, bacaklarını sağlama aldı ve kafasını uzattı. “hah işte dedi, tam aşağısı, vay anam, başım döndü galiba”.

“Oğlum Mehmet, gebermek mi istiyon, defol ordan da gel yanıma hadim” diye kalfasını azarıyla biraz olsun toparlanıp, baş dönmesini erken atlattı.

- Sen şimdi bunların doğuştan mı böyle olduklarını söylüyorsun Mühendis Bey?

- Ya ne zannettin! Hiç aklı olan birisi tercih etme hakkı olduğunda böyle bir sefil hayatı tercih eder mi? Söyle bakim he, ustabaşım!

Ustabaşı Cemil’in kafası karışmış gibiydi. Mühendise söyleyecek bir şeyler düşündü ama aklına hiç bir şey gelmedi. Bayramdan bayrama gittiği caminin imamı bir şeyler demişti. Onları düşündü. Ama yok. “Çalışmıyor saksı” diye içlendi kendi kendine. “Memet, Memet”, diye seslendi, “Bize çay getir, soğutma bu defa”.

- Söyler misin Mühendis Bey, Allah neden bazılarını akılsız yaratır?

- Neden mi? Hah haa. Sen, ben bu soğukta hem çalışıp, hem fazla para kazanıp hem de sıcak çay içebilelim diye Cemil. Anlayacan torpillisin ha, hoşuna mı gitti bu dediklerim.

Ustabaşı Cemil daha önce hiç böyle düşünmemişti. Kırk beş yıllık ömründe defalarca torpil, adam kayırmak ve taraftarlık gibi şeyleri işitmişti ve de yaşamıştı ama aklına hiç Allah’ın da torpil yapacağı gelmemiştir. “Hâşâ” dedi kendi kendine. “Allah adildir” dememiş miydi daha geçen aylarda gittiği camide bayram namazını kıldıran imam!

- Olmaz öyle şey Mühendis Bey, sen okumuşsun amma buraya kadar okumamışsın. Hem sana okulda şu demirden, çimentodan ve başındaki kasktan başka ne öğrettiler ki?

- Anlaşılan senin kafan baya karıştı. Bak Cemil Abi, Allah herkesi eşit yaratsaydı senin de kafan benim kadar çalışırdı ve sen de okuyup mühendis olurdun değil mi? ama öyle değil. Kafan çalışsa bile babanın parası yoktu belki de ve okutamadı seni. Yani anlayacan herkesin bir eksiği var bu yaratılışta. Eşitlik yok!

Mehmet çoktan sıcak çayları getirmişti. İkinci, üçüncü ve son bardak da içildi. Ustabaşı Cemil’in kafası allak bullak olmuştu. Belki de çok ibadet eden biri değildi ama Allah’ın mutlak adaletine içten içe de inanırdı. Hatta güvenirdi buna. Bir gün derdi o küçükken anası, “bir gün herkes ölünce herkesin ettiği onu bulacak. Allah herkesi hesaba çekecek ettiklerinden dolayı. O yüzden akıllı ol Cemil”. Belki diye düşündü, anası da çok bilmiyordu bunların nasıl olacağını ve sadece kendisi yaramazlık etmesin diye ona anlattığı hikâyelerden birisiydi. Hepsi hayal ürünü de olabilirdi. Ama her nasıl olmuşsa işlemişti bir kere Cemil’in içine Allah’ın mutlak adaletli olduğu. Hem diye düşündü “Hem Allah da adaletli olmazsa çekilir mi bu dünya”?

Cemil, iki hafta kadar önce Ali’nin düştüğü yere beşinci kattan bakarken birden bir elin omzuna dokunmasıyla silkindi.

– Ne o Cemil Abey, Allah a inancın sarsılınca intihar etmek hoş mu göründü sana?

– Benim inancım sarsılmadı, Mühendis Bey.

– Hadi, söyle çocuklara toplansınlar saat beşi epey geçti. Bugünlük bu kadar. Yarın erken gelsinler. İyice tembihle. Her gün bir saat geç başlıyoruz. İşler gecikti. Yakında kar da yağar, o zaman eşek gibi çalıştırırım onları, donarak çalışırlar. Aldıkları parayı hastaneye yatırsalar iyileşemezler.

- Tamam, mı Usta?

– Tamam, Mühendis Bey.

Bu öyle bir tamam deyişti ki Cemil’in ağzından çıkan, adeta ben sana gösteririm der gibiydi. Sonra kalfalardan birini çağırıp mühendisin dediklerini söyledi ve ekibin daha erken iş başı yapmasını tembihledi. Çocuklar biraz moral bulsun diye de haftalıklarını iki gün evveli olmasına rağmen dağıttı. Haftalıkları iki gün evvel dağıtmanın içinde uyandırdığı merhamet ve şefkat ile elini yüzünü yıkadı ve mahalleye inmek için sisin ve karanlığın kesiştiği durakta, rüzgâra sırtını vererek minibüsü beklemeye başladı. “Gelmez ki lanet şey, ciğerlerim dondu”.

Minibüs sisin ve yeni kararan havanın içinden sarılı mavili ışıklarını yakmış adeta havayı yararak ilerliyordu. Derken Cemil dışarıdan bir ses işitti. “Allah u Ekber, Allah u Ekber”….

“Müsait bir yer de kaptan” dedi. Öyle gürlemişti ki adeta aracın içinde, diğer bütün yolcular dönüp kendisine bakmıştı. Kapı açıldı hızla kalabalığın içinden aşağıya atladı. “Ulan hayvan herif, kuru yerde duraydın ya” diye şoföre bağırmayı ihmal etmedi. İki ayağı da yol kenarındaki çukurda birikmiş suyun içinde idi. “Aptal, bunlar adam olmaz” dedi kendi kendine. Sonra mühendisin söyledikleri geldi aklına. “Allah bir aptal yaratsaydı ancak bu şoför gibi yaratırdı” diye düşündü. Ama “yok yok” dedi kendine. Bu böyle olmazdı. Sonra ıslak ve soğuk ayaklarına bir emir verdi ve hızlanarak caminin yolunu tuttu. Caminin imamına soracaktı bugün ki yaşadıklarını. Kafasının karıştığı her şeyi bir bir soracaktı. Hatta aklında tutamazsa yarın inşaata gelip mühendise imamın anlatmasını isteyecekti ondan.

Tam camiye girecekti ki abdesti olmadığını hatırladı. Ve şadırvana doğru yöneldi. Bu soğukta ceketi çıkartıp, kollarını sıyırıp, üstüne üstelik bir de çoraplarını çıkartarak bu abdesti nasıl alacaktı? Birden aklına “Allah kullarına acımıyor mu acaba” diye bir soru düştü. Tıp ki bazılarını aptal yarattığı gibi akıllı yarattıklarına da bu soğukta abdest mi aldırtıyordu?

Ustabaşı Cemil camiye girdiğinde cemaat da dağılmış cemi kapısından dışarıya çıkıyordu. Gözleri hocayı aradı ama kimsenin başında sarık yoktu. Bayram namazını aylar önce kıldıran imamı da nerden, nasıl hatırlayacaktı ki!

İçeri girdi ve biraz da ha dikkatlice baktı. İlerde mihrabın yanında birkaç kişi ayakta sessizce konuşuyordu. Onlara doğru yaklaştı ve yanlarına varınca konuşmalardan uzun boylu olanın imam olduğunu anladı. İki kişi imama bir şeyler soruyor imam da güler yüzle ve akıcı bir dille onlara cevaplar veriyordu. Cemil tam sohbetleri bittiği anda imama kafasındaki soruları anlatacaktı ki namaz kılmadığını hatırladı. Burada namaz kılınırdı. Üstelik bu soğukta abdest de almıştı. Hem abdest boşa gitmesin hem de bu kadar gelmişken bir iki sevap kazanırım düşüncesiyle namazını kılmak için saf tuttu.

Bir yandan namaz surelerini okurken bir yandan da kulağını kabartmış ve yanda ki seslerin orda olup olmadığını kontrol ediyordu. Bir ara imamın ve yanındakilerin selamlaştığını işitince olanca hızla bildiği sureleri okuyup acelece selamını verdi ve onları tam kapının önünde yakaladı.

- Hocam size bir şey sorabilir miyim?

- Tabii ki buyurun. Ama gitmem gereken bir yer var isterseniz size de uygunsa hem yürüyelim hem de konuşalım.

- Olur hocam. Cemil nasılsa üşüttüm üşüteceğim kadar. Bari iyice donayım da aklım da kurtulsun canım da diye düşündü.

“Hocam Allah adaletli midir”? Diye sordu hemencecik konuya dalarak. Bu havada hal hatır muhabbeti yapacak bir sıcaklık bulamıyordu.

İmam, Cemile baktı ve “canını sıkan olay nedir önce onu anlatır mısın”? dedi.

“Ben” dedi Cemil, “Bildiğim kadarıyla Allah’ın adaletli olarak insanları yarattığını duydum. Ama bunca yıllık ömrümde eşit insanlar görmedim. İnsanlar eşit olamadığı gibi, haksızlığa uğradıkları gibi üstelik bir de içlerinde aklı olmayan aptallar var. Allah neden bu kadar farklı insanı yarattı. Herkes cennete girmeliyse neden cehennemi de yarattı. Herkese eşit akıl sermiş olsaydı neden bazıları cennet varken cehennemlik yaşar ki? Yoksa Allah insanların içinden bazılarını seçip de sonra onları başka bir iş için mi kullanacak”?

Devam Edecek….

Hayat

2010-10-21T07:26:00.001-07:00

Bir of çekmek gibi seni yazmak,

Akla ziyan; gece ile gündüzün kovalamacasında bitmek tükenmek bilmeyen hasretimsin.

Mürekkebi kan bilip damarımda gezinen sırrın,

İlle de tek hecelik şekillere girme heyulası

Biri sağımdan çekse öteki sokulur koynuma yudum çeker gibi hayattan nefes nefes solumdan.

Bir ürpertidir ki saran tenimi, masumiyetine teslim oluşum,

Güya, zannımca kaçarım senden bilmediğim yollardan.

Duygulardan yoksun, çıplak bir göz ile bakıp yabancılığın dostu olmak senden ayrı yaşamak.

Her gün yeniden sabah ezanından önce uyanıp terler içinde,

Acaba gelir mi diye, perdeyi açıp sessizce,

Silikleşen son yıldızın direnişiyle, hıçkırıklar içinde ahşap zemine yığılmak; yokluğuna inanmak.

Ağlama yar diyen bir terennüm, sazlar içinden,

Kadifeye çalan bir ses toz duman içinde,

Kırılmış gözyaşları ile dolu bir kâse umut,

Hasretine dokunup, sensizliğin ile yaşamak, mevsimler boyu buna alışmak, ölümü özlemek ardından.

Her şeyin güzeli senle var iken,

Günah ile sevabın yokluğunda da benimle olması,

İman ile dolu bir ömrün son tesellisi.

Cenneti muştulayan ilahi kelamın sesi,

Bir ömrü ecel vaktiyle yaşamanın terazisi,

Seni var edenin seni yok ettiği gibi sana alışmanın senden ayrılmak gibi ebediyet bilinci.

Hayat;

Aşk ile dirilişin tenden cana meyletmesi.

Başbakan’ın İstanbul’da Çılgın Projesi

2010-10-19T05:14:00.000-07:00

Gizem üstüne söz söylemek ilgi çekicidir. Birden bütün sesler diner, gözler üstüne çevrilir. Herkes “Hadi artık söyle her ne söyleyeceksen”, der gibi bakar sana. Bir yanda meraklı bekleyişler diğer tarafta ise her ne diyeceğine aldırış etmeden seni madara etmek isteyenlerin şeytani hevesleri yer alır.

Evet. Başbakan Recep Tayyip Erdoğan için bir süredir medyada başlayan bir tartışma var. Erdoğan Hıncal Uluç’a bir projesini açıklamış ve Uluç da sadece toplumu merak içinde bırakacak kadar bakladan bahsetmiş. Ama projenin ne olduğuna dair çıt yok. Fakat gazetelerde şekilli, manalı manasız birçok proje taslağı yer aldı.

Şimdi benden de bir fikir çıkacak ortaya. Tutar mı tutmaz mı diye yazmıyorum. Sadece bildiğimi yazıyorum. Ama hala Başbakanın aklındaki proje bu mudur son olarak onu söyleyemem. Yani bu yazacağım projenin Başbakan tarafından uygulanmak istendiğini biliyorum. Fakat müjdesini verdiği proje ile örtüşecek mi onu da zaman gösterir.

İstanbul sadece bir kent değil. O bir ruh ekseninde gelişmiş toplu ve bireysel yaşama en uygun kenttir (tüm halleri ile birlikte). İstanbul insanın nefsi, şehveti ile birlikte insan ruhunun ebediyete dair özlemlerini de barındırmaktadır içinde. Onu her yönüyle bir bütün yapan tarihi kimliğidir. Bu öyle bir tarihtir ki ahlak ile aşırılığın, aşk ile kinin, insan ile eşyanın ten ile taşın aynı anda gelişim göstererek yeşerdiği yerdir.

Erdoğan İstanbul’u yeniden inşa etmenin derdindedir. Bu nasıl olacak sorusuna verilecek cevap şöyledir. İstanbul’u İstanbul yapan tarihi mimarisi içinde yeniden ortaya çıkarmak için uzun vadeli ve çok ciddi bir devlet projesi.

Önce şehir masa başında alt ve üst yapısıyla, tarihi ve çağdaş haliyle, kültürel ve insani boyutuyla yeniden tasarlanacak. Ardından da parçalanarak kısım kısım imara açılacak. Teknik boyutlarına çok fazla girmek istemiyorum. Yani imar planları, kimin nerde ne kadar kazanacağı veya evlerin ne hususta yıkılıp yeniden yapılacağı… Onlar zaten planlanmakta.

Bir şehrin yeniden inşa edilmesine günümüzde örnek var mıdır diye soranlara hemen hatırlatalım. Evet var. Çin’in Şangay şehri bunun dünyada en büyük örneğidir. Hatta orada şehrin nasıl yıkılıp inşa edileceğinin 3 katlı bir de mimari gösteri salonu bulunmaktadır.

İstanbul’da aynı şekilde yeniden bir imar işlemine tabi tutulacaktır. Belirttiğim gibi çok teknik konulara girmiyorum. Ama projenin ilan edildiğinde bütün İstanbul’u kapsamayacağını da belirtmek isterim. Zira Çin her ne kadar cumhuriyet olsa da orada Çin Komünist Partisinin kayıtsız egemenliği var. Ülkemizde bu kadar kuvvetli ve bu kadar bir biriyle uyumlu çalışan kurumlar olmadığından İstanbul sadece belli alanlardan bu projeyle tanışacak. Tam olarak nereden başlar bilemiyorum ama yazının sadece bu kısmı için bir tahminde bulunacak olursam eski İstanbul’dan başlayarak yani Sur içinden oradan da Beyoğlu’na sıçrayacak bir hamle olabilir.

Siirtli Üniversite Öğrencileri İle Buluştuk

2010-10-18T00:25:00.000-07:00

İnsana yapılan her türlü yatırımın sonuçlarını kısa zamanda görmek çok da kolay değildir. Etkilerin sonucunda oluşacak tepkilerin nasıl ve ne zaman ortaya çıkacağını bilmek kolay olmuyor. Ama bizler ülkemizin gençliği üzerinde bildiklerimiz ve inandıklarımız doğrultusunda elimizden ve dilimizden gelen bazı çalışmaları yapmaya devam ediyoruz.

Eğitim kavramı neredeyse yapılan bütün sosyal içerikli araştırmalar sonucunda toplum için en gerekli “şey” olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu şeyi yani fenomeni sağlıklı bir zeminde (milli bilinç zemini) gerçekleştirmek için içi dolu, ne yaptığını bilen ve hangi mesajların verilmesi gerektiğinin farkında olan bazı programların tertiplenmesi gerekmektedir.

Maksada hâsıl olmak azmiyle 16 Ekim Cumartesi günü EBSAD olarak, Eğitim Bilimleri ve Sosyal Araştırmalar Derneği (İstanbul) “Geleceğin Öğretmenleri Öğretmenlik Vizyon Programı” isimli eğitim çalışmamızı Siirt’te gerçekleştirdik.

Programa katılanlar üniversitelerin ilgili bölümlerinden mezun olduktan sonra mesleki hayatlarına öğretmen olarak devam edecek öğrencilerden oluşmaktadır.Programın içeriği üç ana başlıktan oluşmaktadır. Birinci seminer başlığı “Eğitici İletişim”, ikincisi “Etkili Öğretmenlik Tecrübeleri” ve son olarak da “Öğretmenin İnsan ve Eğitim Felsefesi” başlıklarını taşımaktadır.

Siirt’te gerçekleştirdiğimiz programa iki yüz (200) eğitim fakültesi öğrencisi katıldı. Program sonunda yaptığımız değerlendirmeler bir kere daha şunu gösterdi ki “insana yapılan ilmi yatırım saygınlığını buluyor”.

Programa katılan her bir öğrencimize, okullarını bitirip mesleki yaşantılarına başladıklarında nelere ihtiyaçlarının olacağını yaşanmış tecrübelerle birlikte vermeyi amaçlayan çalışmada katılımcılara ayrıca; kitap, CD, Seminer Notları ile birlikte Katılımcı Belgeleri verilmiştir.

Programa seminerci olarak katılan Hocalarımız ise;

Yusuf Aytaç ÖZBURUN, Sosyolog

Aytaç AÇIKALIN, Prog.Dr. Hacettepe Ün.

Ahmet Coşkun, Eğitimci-Yazar.

Şimdiden bir sonraki üniversitemiz için yapacağımız çalışmanın altyapı etkinliklerine başladık. Ümidimiz daha çok geleceğin öğretmenine mesleki anlamda bir katkı sağlayabilmektir.

Muhafazakar Demokrasi Üzerine

2010-10-14T04:03:00.000-07:00

2001 yılında Ak Parti ülkemizdeki demokratikleşme hareketlerinin siyasal temsilcisi kurumlarından olan siyasal partilerden 286.’sı olarak kuruldu. 1850’li yıllardan 2000’li yıllara kadar nice siyasi parti kurulup bir şekilde tarihin karanlığında kaybolmuştur. AK Parti’nin daha kuruluşunun ilk günlerinde, tarihin bu yeni muhafazakar partiyi de silip süpüreceğine dair manşetler ve yorumlar art arda gelmekteydi.

Ak Parti siyasal yelpazedeki yerini “Muhafazakar Demokratlık” ile ifade etmiştir. Nitekim 15 Ağustos 2001 tarihli milliyet gazetesi manşetten “Ampul de Aydınlatmadı” ile Ak Parti’nin siyasi parti çöplüğüne aday bir parti olduğunu belirtmiştir. Daha kuruluşunun ilk gününde manşetlere taşınan Ak Partide ki baş örtülü kadın temsilciler ile çok eşli kişilerin varlığı olmuştur.

Fikret Bila 15 Ağustos 2001’de milliyet gazetesindeki köşesini şu cümleler ile bitiriyordu: “İlk gün sergilenen tablo, çekirdeği türbanın simgelediği siyasi hareketle oluşturulmuş, dışının ise merkez sağ ambalajla oluşturulmuş bir parti kurulduğu izlenimi veriyor”. Aynı günlerde diğer gazetelerin köşe yazarlarının yorumları da pek farklı değildi. Hatta Bila’nın yazısı içlerinde en merhametli olanlardandı.

Recep Tayyip Erdoğan’ın, Ak Parti’nin siyasal kimliğini ısrarla “muhafazakar demokrasi” olduğunu söylemesine rağmen bazı çevrelerden bu kimliğin imkansız bir şey olduğuna dair şiddetli eleştiriler gelmekteydi.

Bu iki kavramın tek bir siyasi partinin çatısı altında bir araya gelememesi o günün koşullarında bazı haklılık payı taşımaktaydı. Çünkü muhafazakarlık ile demokratlık ülkemizde sağ ile sol siyasal zeminin neredeyse birbirlerine karşı kullandıkları ana argümanlardan oluşmaktaydı.

Muhafazakarlık ülkemizde Osmanlı Devletinin son dönemlerinden beri Devlet-i Ali Osmaniye’nin kurtuluş şemasını kendine ait değerlerine sahip çıkması ve yenilikçi hareketleri kendi içinden yapması gerektiğini günümüze kadar değişik ortam ve şekilde benimsemiştir. Buna karşın demokratlık ise yine o günlerden günümüze modernleşmenin ve batıya has evrensel değerlere erişmenin yolunu oluşturmaktaydı. Bu bakımdan muhafazakarlık ülkemizdeki sol kesime göre gericilik, demokratlık ise sağ kesime göre öz değerlerimizden kopup batıya teslim olmak ile eş değer nitelikteydi.

Bu yeni siyasal kimliğin içeriğinin doldurulması maksadıyla 2004 yılında Ak Parti tarafından birinci ulusal muhafazakar demokrasi konulu bir sempozyum düzenlendi. Konuyu detayları ile irdelemek isteyenler bu sempozyumun basılı kitabına erişip kavramı destekleyen ve reddeden akademik yazıları okuyabilirler.

Bu sempozyumdan kısa notlar verecek olursak, Ali Bayramoğlu ve Mustafa Erdoğan kavramın siyaset biliminde olmadığını söylerken bunlara cevap olarak da “şimdiye kadar olmadığı bundan sonra olmayacağı anlamına gelmez” ifadesiyle Ömer Çelik ve Yalçın Akdoğan’dan geldi.

Toplumumuzun zihninde muhafazakarlık “dini ve manevi değerlere bağlılık” şeklindedir. Bu manada birey ve toplum ilişkilerinde siyasetin rolü insani erdemlere hizmet eden bir kimliğe büründürülür. Yani siyaset yaratılmış insanın dünya hayatı sonrasına sağlayacağı katkıyla doğrusal ilişkilidir. Cennete götüren yol iyi, ötekiler ise kötüdür.

Oysaki bu düşünce anlayışı muhafazakarlığı ifade etmede her zaman için yetersiz kalmıştır. Muhafazakarlık “değerler” ile yakından ilgili olduğu kadar insana ve topluma, geçmişe kısır bir bağlılıktan çok onların geleceğine dönük olarak refah arayışlarını ortaya koymayı telkin eden bir anlayış bütünüdür. Siyasetin hangi ideolojik sistem ile veya kimlikle yapılıyor olmasına karşın hepsinde görülen ortak noktası “geleceğe dair olanı” ortaya koyma süreçlerini kapsıyor olmasıdır.

Siyaset insan ve topluluklara geleceğe dair söylemler üreterek onları kendi tarafına çekmeye çalışan siyasiler ve ideologlar tarafından yapılır. Bu noktada da muhafazakarlık neredeyse yanlış anlaşılmıştır. Çünkü muhafazakarlık “geçmişe olan sıkı bağlılık ile geleceğe dair yenilikleri reddeden bir anlayış” ile bu kimliği sahiplenen veya reddedenler tarafında ülkemizde yanlış yorumlanmıştır.

Zira muhafazakarlığın temelinde yer alan tarihi zenginlik ve deneyimler ile geleceği yeniden inşa etme arzusunun varlığı kavramın bireylere doğru anlatıldığında bir toplumu gelenekleri ile nasıl muasır medeniyetler seviyesine çıkartacağını belirler. Fakat erken cumhuriyet yıllarında eskiyi reddediş politikalarının bir uzantısı olarak da muhafazakarlık asli anlamından uzaklaştırılmıştır. Çünkü muhafazakarlık din ile eşdeğer olarak topluma işlenmiştir. Fakat bu işleme sürecini gerçekleştirenler her nedense batıdan transfer etmeye çalıştıkları demokratlık veya liberalizm gibi siyasi kavramları ilahlaştırırken neden batıda yerini koruyan muhafazakarlık anlayışını da olduğu gibi çevirmemişlerdir? Bu da üzerinde düşünülmesi gereken ilginç bir soru olmaktadır.

Demokrasi “halkın kendi kendisini yönetmesi” olarak özetlenir. Günümüz modern dünyasının da en ideal yönetim şekli olduğu üzerinde genel bir anlayış hakimdir. Elbette demokrasinin bir model olduğu ve onu elinde bulunduranlar tarafından nasıl kullanıldığına dair değişik ülkelerde birbirinden çok farklı uygulamamaları vardır. Demokrasinin içinde halkın kendisini yönetmesinden belki de daha da önemli bir iki kavram daha bulunmaktadır ki bunlar “diyalog, tahammül ve uzlaşmadır”. Özellikle diyalogun gelişmediği toplumlarda yönetim şekli her ne olursa olsun demokrasinin adı olsa bile varlığından söz etmek mümkün değildir.

Ülkemizde muhafazakarlık ve demokrasinin geldiği bazı dönemler vardır ki akıllardan hiç çıkmayacak kadar birbirlerine ağır eleştiriler yüklemişlerdir. Muhafazakarların demokratları din düşmanlığı ile itham etmeleri ve karşılığında da demokratların cumhuriyete ve laikliğe vurgu yaparak muhafazakarları gericilik ve ülkenin bütünlüğünü bozucu unsur olarak nitelemeleri ne hazin verici bir durum olmuştur.

Burada unutulmaması gereken bir hususu dile getirmekte fayda olacaktır. Gelişmiş siyasi yapıya sahip ülkelerde farklı siyasal kimlikler sadece toplumun ve devletin gelişimi için yapılacak eylemlerin taktik alanını kapsar. Yani siyasal kimlikler esasında kimin hangi hizmeti neden ve nasıl yapacağının bir görüntüsüdür. Fakat bizim ülkemizde her nasıl olduysa farklı siyasal kimlikler arasındaki iktidar arayışları/mücadeleleri çoğunlukla birinin ötekini devlet düşmanı olarak göstermesine dayanmaktadır. İktidarda olan, muhalefetten her kimin iktidara gelirse devletin ve toplumun temel değerlerine saldıracağını ve devlet ile milletin bazı niteliklerini değiştireceği teziyle iktidarlığını korumaya çalışmıştır.

Buna karşın muhalefette yer anlalar ise iktidara geldiklerinde köklü değişiklikleri yapacaklarını iddia etmişlerdir. Yani uzun yıllar ülkemizde siyasi partileri iktidar veya muhalefet fark etmeksizin sistemi değiştirme veya koruma mücadelesi içine girmişlerdir. Aslında bu gerçek bir tartışmadan ziyade yapay bir tartışma idi. Yani güreşen güreşçilerin içine çekildikleri ilginç bir minderdi bu durum. İçine çekildikleri bir minder diyorum zira burası oldukça önemlidir.

Zaten siyasetçilerin bu yanlış minderde güreşme basiretsizliği siyasete siyaset dışı müdahalelerin de kaynağını oluşturmuştur. Bu sürecin bu bakımdan iyi irdelenmesi gerekir. Fakat konuyu farklı alana çekmemek adına sadece bu kadar değinip muhafazakar demokrasinin içeriğini doldurmaya başlayalım.

Ak Parti’nin kuruluşunun birinci yıldönümünde Recep Tayyip Erdoğan’ın yaptığı kuruluş konuşmasında muhafazakar demokrasi için aşağıdaki sözleri dikkat çekicidir:

“Biz AK PARTİ olarak; siyasi değerler sisteminde kendimize bir yer ararken, hiç düşünmeden “muhafazakar demokrat” tanımını seçtik. Çünkü; Türkiye’yi gerçekten büyük kılan tarihi dinamizmi, milli ve coğrafi değerleri elde tutmaksızın Türkiye eksik kalırdı. Bu bizim muhafazakar yanımızdı. Türkiye, bünyesinde derin hatıraları barındırdığı gibi yüksek düşleri de barındırmaktadır. Biliyoruz ki halkımızın düşü; Kalkınmış bir Türkiye’dir. Fabrikaları çalışan, ticareti işleyen, işsizi, açı ve yoksulu olmayan bir Türkiye’dir. Hukukun üstünlüğü anlayışının teminatı altında, hak sınırlamasına maruz kalmadan özgürce yaşayan bir toplumdur. Öteki-beriki, Doğulu-Batılı, elit-avam, Türk-Kürt, alt-üst, birinci sınıf-ikinci sınıf, beyaz Türk-zenci Türk v.s. ayrımcılığına maruz kalmayan bir kardeşler topluluğudur. 14.08.2002”.

Aslında, Erdoğan burada ciddi bir şekilde muhafazakarlığa dair yanlış düşüncelere reddiye niteliğinde bir cevap vermektedir. Muhafazakarlığın sadece geçmişin hülyalarına sarılıp kalan ve kurtuluşu geçmişte arayan bir bakış ile tanımlamayıp geleceğe dair siyasi söylem üreterek toplumsal bir amacı ortaya koyduğunu bildirmektedir. Türkiye’yi gerçekten büyük kılan tarihi dinamizmi, milli ve coğrafi değerleri elde tutmaksızın, Fabrikaları çalışan, ticareti işleyen, işsizi, açı ve yoksulu olmayan bir Türkiye hayalini ortaya koyarak muhafazakar demokratlığın niteliğine değinmektedir.

Demokratlık esasında demokrasinin içinde yer alması gereken ve yukarıda bahsettiğimiz “diyalog, tahammül, hoş görü ve uzlaşma” kültürlerin bir arada ortak bir kimlikte toplanmasıdır. Erdoğan konuşmasında; Öteki-beriki, Doğulu-Batılı, elit-avam, Türk-Kürt, alt-üst, birinci sınıf-ikinci sınıf, beyaz Türk-zenci Türk v.s. ayrımcılığına maruz kalmayan bir kardeşler topluluğu modelini çizerken aslında Ak Parti’nin kuruluş gününden günümüze uzanan politikalarının da temelini belirtiyordu.

Hala milli birlik ve kardeşlik projesinin içeriğini anlayamayanlar ile neden 2009 bu açılıma başladınız diyerek Erdoğan’ı eleştirenlerin bu satırları dikkatle okumasında fayda olacaktır. Milli birlik ve beraberliğin ve özellikle toplumsal uzlaşmanın Ak Parti ile birlikte nasıl hızla geliştiğini görmek için son sekiz yıllık süreçteki gelişmeleri yakından takip etmekte fayda olacaktır. Ne yazık ki ülkemizde muhafazakarların karşısında olup da demokrat olduğunu söyleyenlerin toplumu “öteki-beriki, örtülü-örtüsüz, elit-avam, beyaz Türk-zenci Türk” gibi ayrıma tabi tutmasına özellikle 90’lı yıllarda şahit olduk. Aynı şartlarda Anlara Ün. Hukuk Fakültesinden mezun olan iki gençten birisi Anadolu’nun köyünden gelmiş ise elit bir yapıdan gelen ikinci öğrencinin karşısında savcılık ve hakimlik gibi diğer üst makamlara yerleşmesinin ne kadar zor olduğunu bu süreci birebir yaşayanlar daha iyi hatırlayacaklardır.

Ak Parti’nin çizmeye çalıştığı demokratlık kimliği işte tam da bu noktada diyaloga, tahammüle ve uzlaşmaya yönelik bir adım olarak ülkemiz siyaset sahnesine çıkmıştır. Zira Ak Parti’den evvel ki partilerin genel iki özelliği bulunmaktaydı. Bunların ilki siyaseti belli bir ideolojik temele dayandıran ve o ideolojinin kalıplarını aşma eğilimi göstermeden hareket edenlerdir. Bun tür siyasi partiler kendi varlıklarını korumayı kamunun değerlerini tesis etmenin üzerinde tutmuşlardır. Bu yüzden de toplumun ihtiyaçlarını anlayamadıkları gibi zaman geçtikçe toplumun gerisinde kaldıklarına da şahit olduk.

Diğer kanatta yer alan siyasi partilerin temel özellikleri ise belli bir siyasi rantı ekonomik rant ile ilişkilendirme eğiliminde olan partilerdir. Bunların da temel özellikleri kendi varlıklarını ön planda tutma gayreti içinde olmalarıdır. Bu şekilde ülkemizde gelinen noktada siyaset toplumdan kopmuş ve radikal bir kimliğe bürünüp fikir üretemeyen, adeta kör ve sağır bir kişiliğe dönüştürmüştür.

Bu bakımdan muhafazakar demokrat kimliği esasında Ak Parti’den ziyade milletin yeniden siyaset alanına dönüşünün bir şeklidir. 2004 yılında Erdoğan “'AK Parti, yeni muhafazakar demokrat çizgiyi, muhafazakarlığın genlerine ve tarihi kodlarına uygun şekilde, ama siyaset yaptığı coğrafyanın toplumsal ve kültürel geleneklerine yaslanarak ortaya koymaktadır. AK Parti, kendi düşünce geleneğinden hareketle, yerli ve köklü değerler sistemimizi evrensel standarttaki muhafazakar siyaset çizgisi ile yeniden üretmek amacındadır” ifadesiyle toplumu ile siyaset kurumu arasındaki bağların inşa edileceğini ve bunun muhafazakar demokrasi ile oluşturulacağını belirtmiştir.

Yazımızın ilk bölümünde muhafazakarlar ile olmayanların birbirlerine yönettikleri ithamları genel çerçevede belirtmiştim. Yine hatırlatacak olursam muhafazakarlık ülkemizde dindarlık ile birlikte anılmıştır. Dindarlık ise modern ve laik ülkemizde gericilik ile eşdeğer olmuştur. Bunu da “irtica” etiketi ile topluma enjekte edenler hem siyaset hem medya hem de askeri kanatlarda yer almıştır. Bu durum öyle ilerlemiştir ki ülkemizde terör sürekli tırmanan bir niteliğe bürünmesine karşın Milli Güvenlik Kurulu toplantılarının bir numaralı maddesi yıllarca ülkemizde “irtica” meselesi ve onunla girişilecek mücadele üzerinde olmuştur. Burada durup yeniden düşünmekte fayda olacaktır.

Ak Parti’nin kuruluş felsefesini ortaya koyma bakımından Erdoğan muhafazakarlık ile dinin ve doğal olarak da siyasetin ilişkilendirilerek toplumsal hafızalarda eski usul alışkanlıkların yeniden işleneceğini bilen bir siyasetçi olarak muhafazakar demokratlığın din ile ilişkisini de net biçimde ifade etmiştir:

“Muhafazakar demokrasi' anlayışımız, geleneği önemsemekle birlikte modern kazanımları reddeden bir gelenekçilik gütmemektedir. AK Parti, körü körüne geleneği veya modern olanı reddetmek yerine, yeni bir senteze varılması gerektiğini düşünmektedir. AK Parti, toplumsal olanı, grup aidiyetini ve sivil toplumu önemli bulurken, cemaatçi bir yaklaşımı ön plana çıkarmamaktadır. AK Parti, dini bir toplumsal değer olarak önemsemekle birlikte, din üzerinden siyaset yapmayı, devleti ideolojik bir dönüşüme uğratmayı, dini sembollerle örgütlenmeyi doğru bulmamaktadır. Din üzerinden siyaset yapmak, dini araç haline getirmek, din adına dışlayıcı bir siyaset yürütmek hem toplumsal barışa, hem siyasi çoğulculuğa, hem dine zarar vermektir (10.01.2004)”.

Yukarıdaki söylem ile birlikte din ile siyaset ilişkisinin Ak Parti tarafından nasıl ele alınacağı ortaya konmuştur. Konuyu daha da açmak maksadıyla Erdoğan’ın din ve siyaset ilişkisine dair olan düşüncelerine de burada yer vermek isabetli olacaktır.

“Dini ve dindarları önemsemek, dini 'değerlerin sosyal fonksiyonları' kabul eden bir parti olmak ile dini bir ideoloji haline getirerek devlet aygıtı marifetiyle ve zorla toplumu dönüştürmeyi amaçlayan bir parti olmak arasında çok ciddi bir fark vardır. Din adına parti kurmak veya böyle bir imaj vermek, topluma ve dine yapılabilecek bir kötülüktür. Din, mukaddes ve ortak bir değerdir. Bunu kimse, siyasi taraftargirlik konusu yaparak bölünme ve arayışlara sebebiyet vermemelidir (10.01.2004)”. ''AK Parti, dini bir toplumsal değer olarak görmekle birlikte din üzerinden siyaset yapmayı, dini sembollerle örgütlenmeyi doğru bulmamaktadır. Din mukaddes ve ortak bir değerdir. Bunu kimse siyasi taraf, birlik konusu yaparak bölünme ve ayrışmalara sebebiyet vermemelidir (24.01.2004)”.

Bu sözler sol kesimin yıllardır ülkemizde ürettiği “din korkusu” teorilerine su döker mi bilemeyiz ama Ak Parti’nin Türkiye’yi bir bütün olarak görme gayretinin bir parçası olduğunu söyleyebiliriz. Geldiğimiz bu noktada yani “Türkiye’yi Bir Bütün Görme” noktası aslında ülkemizdeki siyasetin de anahtarını oluşturmaktadır. Türkiye’yi bir bütün olarak göremeyen hiçbir siyasi akım belli bir ideolojinin veya yerelliğin etkisinden kurtulamaz. Türkiye’yi bütün olarak algılayamayan ve ona göre siyaset geliştiremeyen partiler iktidarı elde etseler bile toplumun gelişimine daha fazla direnemeyerek ellilerindeki her türlü imkanlarını kaybetmeye mahkum olacaklardır.

Ak Parti’nin izlemeye çalıştığı muhafazakar demokratlık esasında ülkeyi bir bütün olarak görme eğilimindedir. Zira Erdoğan’ın özellikle gittiği illerdeki genel bir sözü olan “biz Diyarbakır’da başka İstanbul’da başka konuşmuyoruz” ifadesi üzerinde ciddi olarak düşünülmesi gereken bir siyasal mesajdır yer almaktadır.

Peki, Türkiye’ye bütün olarak bakıldığında ortaya çıkan manzara nasıl olmaktadır? İşte bu sorunun cevabı bu ülkenin zenginliklerini görmeyi beraberinde getirir. Anadolu’nun tarihin her evresine beşiklik yapmış olması çok farklı kültürler ile zengin bir düşünce coğrafyasını da önümüze açmaktadır. Bu kadar zengin içeriğe sahip olan bir ülkenin siyasal söylemlerinin de zengin içerikli olması kaçınılmazdır. Siyasal mesajların zenginliği ise içeriğindeki hak ve özgürlüklerin zenginliği ile doğrusal bir bağa sahip olmasındadır. Ne kadar eşitlikçi ve özgürlükçü bir siyasal söylem üretiliyorsa mesajın erişebileceği kesimler de o kadar geniş olacaktır. Yani ülkenin bütününe ulaşma gayreti içinde olacaktır mesajlar.

Fakat bunun karşısında ne kadar dar bir çerçeve içinden mesajlar oluşturulursa yani ideolojik veya başka bağlamlar üzerinden siyasi söylemler üretilirle o ideolojiye veya yerelliğe sığmayan diğer kültürler, farklılıklar mesajın kapsama alanı dışında kalacaktır. Bu da şu demektir ki “ ya bizim sözümüze itaat ya da sonuçlara katlan”. Zaten yıllarca ülkemizde değişik zamanlarda değişik fikirler ve temsilcileri bazı sonuçlara sırf itaat etmedikleri için katlanmadılar mı ki?

İşte Ak Parti’yi farklı kılan ve siyaset mühendislerinin anlamadığı bir hüviyete taşıyan özellik buradadır. Çoban ile mankenin oyunu bir görmeyen anlayışın demokratlıktan bahsetmesi ve bundan konuşurken de kendisini –sözde- demokrat ilan edip ötekini gericilik ile suçlaması bugün pozitif bilimin kıstasları ile dahi anlaşılamayacak kadar girift bir yapıdadır.

Son olarak yazıyı yine Erdoğan’ın konu ile ilgili bir sözü ile noktalandıracak olursak bütün bahsetmeye çalıştıklarımızı da özetlemiş olacağız:

“AK PARTi muhafazakarlığı her türlü köktenciliği, aşırılığı, radikalizmi, toplum mühendisliğini reddeder, orta yol, uzlaşma ve itidali esas alır. AK PARTi kimlik siyaseti yerine kimlikli siyaseti vurgular. AK PARTi gerilim ve kriz üreten çatışmacı kimlik siyaseti yerine, kucaklayıcı ve kuşatıcı bir siyaset tarzını ön plana çıkarır 181.11.2006)“.

Tekrar Görüşmek Ümidiyle…